Wikipedia
afwiki
https://af.wikipedia.org/wiki/Tuisblad
MediaWiki 1.48.0-wmf.5
first-letter
Media
Spesiaal
Bespreking
Gebruiker
Gebruikerbespreking
Wikipedia
Wikipediabespreking
Lêer
Lêerbespreking
MediaWiki
MediaWikibespreking
Sjabloon
Sjabloonbespreking
Hulp
Hulpbespreking
Kategorie
Kategoriebespreking
Portaal
Portaalbespreking
Konsep
Konsepbespreking
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Geologie
0
4509
3379509
3285721
2026-11-21T09:54:23Z
Pynappel
70858
/* Die geskiedenis van geologie in Suid-Afrika */
3379509
wikitext
text/x-wiki
{{Wetenskap}}
'''Geologie''', uit [[Grieks]] γη- (''ge-'', "die aarde") en λογος (''logos'', "woord", "rede") is die [[wetenskap]] en studie van die [[aarde]], sy samestelling, struktuur, fisiese eienskappe, geskiedenis en die prosesse wat hom vorm.
[[:Kategorie:Geoloë|Geoloë]] gebruik radiometriese datering om die ouderdomme van gesteentes te bepaal. Op hierdie manier is die [[ouderdom van die Aarde]] bepaal as ongeveer 4,5 miljard (4,5x10<sup>9</sup>) jaar. Die teorie dat die [[aardkors]] verdeel is in tektoniese plate wat oor 'n halfgesmelte boonste [[Aardmantel|mantel]] beweeg (die teorie van [[plaattektoniek]]), word deesdae algemeen onder geoloë aanvaar. Geoloë help d.m.v. eksplorasie om die aarde se natuurlike hulpbronne soos [[ru-olie|olie]] en [[steenkool]] en metale soos [[yster]], [[koper]] en [[uraan]] te vind en te bestuur.
Nog ekonomiese belangrike minerale sluit in perliet, [[mika]], [[Fosfaat|fosfate]], zeoliete, klei, sponssteen, [[kwarts]] en silika, asook elemente soos [[swael]], [[chloor]] en [[helium]].
[[Astrogeologie]] verwys na die toepassing van geologiese beginsels op ander [[Hemelliggaam|hemelliggame]] in ons [[Sonnestelsel]].
Die woord "geologie" is in [[1778]] vir die eerste keer deur Jean-André Deluc gebruik en in [[1779]] as 'n term gevestig deur Horace-Bénédict de Saussure.
== Geskiedenis ==
Georg Agricola ( 1494–1555 ) het die eerste sistematiese verhandeling oor [[mynbou]] en smeltery geskryf, naamlik ''De re metallica libri XII'', met 'n aanhangsel ''Buch von den Lebewesen unter Tage'' (boek van die weses onder die aarde). Hy het onderwerpe soos [[windenergie]], hidrodinamiese krag, smeltpotte, die vervoer van erts, suiwering van soda, [[swael]] en [[aluin]] en ander administratiewe sake bespreek. Die boek is in [[1556]] gepubliseer.
James Hutton word deur baie as die eerste moderne geoloog beskou. In [[1785]] het hy 'n referaat getiteld ''Theory of the Earth'' voor die [[Royal Society]] van [[Edinburg]] in [[Skotland]] gelewer. Hierin het hy sy teorie verduidelik dat die aarde baie ouer moet wees as wat voorheen vermoed is om genoeg tyd toe te laat vir die berge om [[erosie|verweer]] te word en vir [[sediment]]e om nuwe rotse te vorm op die seebodem, wat dan weer geleidelik gestyg het om droë land te vorm.
Volgelinge van Hutton het as "Plutoniste" bekend gestaan omdat hulle geglo het dat sommige rotse gevorm is deur [[vulkaan|vulkaniese]] werking wat die neerslag van lawa van vulkane behels in teenstelling met die "Neptuniste", wat geglo het dat alle rotse ontstaan het uit 'n groot oseaan waarvan die vlak geleidelik gedaal het.
William Smith ( 1769–1839) het van die eerste geologiese kaarte opgestel en begin met die proses van klassifisering van rotslae deur die [[fossiel]]e wat hulle bevat het, te ondersoek.
Sir Charles Lyell het sy beroemde boek, ''Principles of Geology'', in [[1830]] vir die eerste keer gepubliseer en voortdurend hersiene weergawes uitgegee tot met sy dood in [[1875]]. Hy het die uniformitaristiese leerstelling suksesvol bevorder. Die teorie veronderstel dat stadige geologiese prosesse deur die loop van die aarde se geskiedenis plaasgevind het en steeds besig is om te gebeur. Dit staan in kontras met die katastrofistiese teorie dat die Aarde se kenmerke deur enkele, katastrofiese gebeure gevorm is en daarna onveranderd gebly het. Hutton het sterk in uniformisme geglo, al het die idee in sy tyd nie groot aanklank gevind nie.
Die teorie van [[kontinentale verskuiwing]] is in [[1912]] deur [[Alfred Wegener]] en Arthur Holmes voorgestel, maar dit het eers in die 1960's aanvaarding begin geniet toe die teorie van [[plaattektoniek]] ontwikkel is.
== Die geskiedenis van geologie in Suid-Afrika ==
Die Geologie van Suid-Afrika is alreeds so vroeg as 1905 opgeskryf deur F.H Hatch en G.S Corstorphine as ''The Geology of South Africa''
<ref>Johnson, M.R., Anhaeusser, C.R and Thomas, R.J. (Eds.)(2006). ''The Geology of South Africa''. Geological Society of South Africa, Johannesburg/Council for Geoscience, Pretoria, 691 pp.</ref><ref>Hatch, F.H. and Corstorphine, G.S. (1905). ''The Geology of South Africa''. MacMillian and Co., Londen, 348 pp.</ref> en gepubliseer deur ''MacMillan and Co.'' in [[Londen]]. Die tweede uitgawe<ref>Hatch, F.H. and Corstorphine, G.S. (1909). ''The Geology of South Africa (2nd ed)''. MacMillian and Co., Londen, 394 pp.</ref> is in 1909 uitgereik. In 1912 het E.H.L Schwarz sy ''South African Geology''<ref>Schwarz, E.H.L., (1912). ''South African Geology'', Blackie and Son, Londen, 200 pp.</ref> gepubliseer ook in Londen deur ''Blackie and Son'' uitgewers. Die bekende geoloog [[Alexander du Toit|Alex (A.L) du Toit]] het in 1926 sy eerste uitgawe van ''The Geology of South Africa''<ref>Du Toit, A.L., (1926). ''The Geology of South Africa,'' Oliver and Boyd, Edinburgh 463 pp</ref> gepubliseer met opvolg uitgawes in 1939<ref>Du Toit, A.L., (1939). ''The Geology of South Africa (2nd ed.),'' Oliver and Boyd, Edinburgh 539 pp</ref> en 1954.<ref>Du Toit, A.L., (1954). ''The Geology of South Africa (3rd ed.),'' Oliver and Boyd, Edinburgh 611 pp</ref> Hy het ook gebruik gemaak van 'n oorseese uitgewer ''Oliver and Boyd'' in [[Edinburgh]]. Die eerste Suid-Afrikaans gepubliseerde geologiese handboek is deur G.N.G Hamilton en H.B.S Cooke in 1939 uitgegee deur die [[CNA|Central News Agency]] in [[Johannesburg]]. Hul ''Geology for South African Students – An Introductory Textbook''<ref>Hamilton, G.N.G and Cooke, H.B.S (1939). ''Geology for South African Students – An Introductory Textbook.'' Central News Agency, Johannesburg, 240 pp.</ref><ref>Hamilton, G.N.G and Cooke, H.B.S (1965). ''Geology for South African Students – An Introductory Textbook (5th ed.),'' Central News Agency, Johannesburg, 441 pp.</ref> het vyf uitgawes gehad tot in 1965. Hierna het 'n paar outeure die geologie van Suid-Afrika in die Republiek gepubliseer. S.H Haughton het in 1969 die ''Geological History of South Africa''<ref>Haughton, S.H., (1969). ''Geological History of South Africa,'' Geological Society of South Africa, Johannesburg, 535 pp.</ref> die lig laat sien, gepubliseer deur die Geologiese Vereeniging van Suid-Afrika. In 1977 is ''The Geological Evolution of South Africa''<ref>Truswell, J.F., (1977). ''The Geological Evolution of South Africa''. Purnell, Cape Town, 218 pp.</ref> deur J.F Truswell met die hulp van Purnell uitgewers in Kaapstad gepubliseer. Daarna is die handboek ''Crustal Evolution of South Africa – 3.8 Billion Years of History''<ref>Tankard, A.J., Jackson, M.P.A., Eriksson, K.A, Hobday, D.K., Hunter, D.R, Minter, W.E.L., (1982). ''Crustal Evolution of South Africa – 3.8 Billion Years of History,'' Springer-Verlag, New-York, 523 pp</ref> in 1982 deur A.J Tankard et.al in New-York as 'n Springer-Verlag gepubliseer.
<ref name=":0" /> In 1980 het die Departemente van Geologie aan die Afrikaanse universiteite, sowel as die Departement van Geografie aan die [[Universiteit van Suid-Afrika]] vergader ter bespreking van die voorstel wat H&R Academica gemaak het om 'n Afrikaanse Handboek in Geologie vir universiteite- en technikonstudente te skryf. Die Afrikaanse Geologiese Handboek is deur samewerking van die [[Randse Afrikaanse Universiteit]], die [[Universiteit van die Oranje-Vrystaat]], [[Universiteit van Port Elizabeth]], [[Universiteit van Pretoria]], [[Universiteit van Stellenbosch]], [[Potchefstroomse Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys]] en die [[Universiteit van Suid-Afrika]] deur die Universiteit van Pretoria se Geologie Departement uitgegee in 1996. Professor C.P Snyman was gekies om die ''Geologie Vir Suid-Afrika Volume 1'' en ''Volume 2'' saam te stel.
== Belangrike beginsels van geologie ==
Daar bestaan 'n aantal belangrike grondbeginsels in geologie. Baie hiervan het betrekking op die vermoë om die relatiewe ouderdomme van die rotslae of die manier waarop hulle gevorm is, te bepaal.
'''Die beginsel van intrusiewe verwantskappe''' is gemoeid met die [[inpersing]] of intrusie in gesteentes. Wanneer [[magma]] deur 'n [[afsettingsgesteente]] sny, kan daar bepaal word dat die [[stollingsgesteente]] jonger as die afsettingsgesteente is. Daar is verskeie tipes intrusie, naamlik lakkoliete, batoliete, plate, gange en koepels.
'''Die beginsel van dwarssnydende verwantskappe''' is gemoeid met die vorming van [[Geologiese breuke|breuke]] en die ouderdom van die lae waardeur hulle sny. Breuke is gewoonlik jonger as die rotse waardeur hulle sny, en daaruit kan afgelei word dat indien 'n breuk deur sommige formasies sny, maar nie deur die lae daarbo nie, die formasies daarbo jonger as die breuk moet wees. Indien die sleutellaag gevind kan word, kan dit help om vas te stel of die breuk 'n normale breuk of 'n stootverskuiwing is.
'''Die beginsel van insluitsels en komponente''' bepaal dat indien insluitsels (of ''klaste'') in 'n afsettingsgesteente gevind word, die insluitsels ouer moet wees as die formasie wat hulle bevat. Dit is byvoorbeeld algemeen vir gruis vanuit 'n ouer afsettingsgesteente om uitgeskeur te word en in 'n nuwe laag ingesluit te word. 'n Soortgelyke situasie met stollingsgesteente vind plaas wanneer xenoliet daarin gevind word. Hierdie vreemde gesteentes word opgetel deur die [[magma]] of lavavloei en word ingesluit wanneer die matriks verkoel word. Die resultaat daarvan is dat die xenoliete ouer gesteentes moet wees as die rots wat hulle bevat.
'''Die beginsel van faunetiese opvolging''' is gebaseer op die voorkoms van fossiele in afsettingsgesteentes. As organismes in dieselfde periode regoor die wêreld voorkom, kan hulle teenwoordigheid of (soms) afwesigheid gebruik word om 'n relatiewe skatting te maak van die ouderdom van die rots waarin hulle gevind word. Gebaseer op die beginsels deur William Smith vasgelê, amper honderd jaar voor [[Charles Darwin]] se teorie van evolusie, kan gesê word dat die beginsel van opvolging onafhanklik van ewolusionêre gedagtes ontwikkel is. Die beginsel raak egter redelik ingewikkeld wanneer die onsekerheid rondom fossilering, die lokalisering van fossieltipes vanweë laterale veranderinge in habitat en die feit dat nie al die fossiele wêreldwyd in dieselfde tydvak gevind word nie, in ag geneem word.
== Velde of verwante dissiplines ==
<ref name=":0">Snyman CP (1996) ''Geologie vir Suid-Afrika (In twee Volumes)''', Vol 1''''', 513bl. Uitgegee der Dept. Geologie, UP.</ref> Die verwante dissiplines van Geologie word gedefinieër deur die vier hoofafdelings van geologie te bestudeer. Hierdie hoofafdelings is "'''[[Aardmateriaal]]''' (die gesteentes en minerale waaruit die aarde opgebou is wat die studiegebiede van [[mineralogie]] en [[petrografie]] beslaan); die [[Stand van die gesteentes|'''Stand''' van die gesteentes]] (d.w.s. hulle vorm, struktuur en onderlinge ruimtelike verhoudings wat die studiegebied van [[struktuurgeologie]] behels); die [[Geologiese prosesse|geologiese '''prosesse''']] waardeur veranderings in die [[aarde]] plaasvind (die studiegebied van [[fisiese en dinamiese geologie]]); en laastens die [[Chronostratigrafie|chronologiese '''opeenvolging''']] van hierdie veranderings (die studiegebied van [[Chronostratigrafie|historiese geologie]])."
Die studiegebiede van die hoofafdelings '''Aardmateriaal''', '''Stand''', '''Prosesse''' en '''Opeenvolging''' kan in onderafdelings opgedeel word. [[Plaattektoniek|Tektoniese geologie]], wat die studie van die voorkoms, ontstaan en klassifikasie van tektoniese strukture is, is bv. 'n onderafdeling van struktuurgeologie.
Die praktiese waarde van geologie lê in die ontsluiting van die [[wetenskap]] ten voordeel van die mens. Die interaksie wat bestaan tussen mens en die aarde ontsluit dus praktiese studie gebiede soos [[Eksplorasie (geologie)|eksplorasie geologie]], [[ekonomiese geologie]] ([[geochemie]], [[geodata]], [[hulpbrongeologie]], [[mynbougeologie]] en [[petroleumgeologie]]), [[ingenieursgeologie]], [[omgewingsgeologie]], hidrogeologie (of geohidrologie), geometallurgie (of [[toegepaste mineralogie]]), [[aardmeetkunde]] en [[grondkunde]]. Nuwe studie velde soos [[mediese geologie]] het ook vanaf die begin van die 21ste eeu tot stand gekom waar die uitwerking van fisiese eienskappe van [[Mineraal|minerale]] op die menslike liggaam bestudeer word. [[Planetêre geologie]] word veral gebruik saam met die studie van [[spektroskopie]] om [[mineraal]] samestellings van nuwe ontdekte [[Planeet|planete]] af te lui.
Veral met die toegepaste aspekte word net soos in alle [[aardwetenskappe]] 'n noue verband getrek met die fisiese en wiskundige wetenskappe ([[fisika]], [[chemie]], [[wiskunde]], [[toegepaste wiskunde]], [[rekenaarwetenskap]], en [[Statistiek|wiskundige statistiek]]), [[ingenieurswese]] ([[Siviele ingenieurswese|siviele]], [[metallurgie]]se en [[mynbou ingenieurswese]]) en selfs met [[ekonomiese wetenskappe]] ([[rekeningkunde]] en [[ekonomie]]).
Wanneer die interaksie van die [[biosfeer]] in ag geneem word is die studie van [[Plantkunde|plant]]- en [[dierkunde]] onontbeerlik. So ook die invloed van die [[Aarde se atmosfeer|atmosfeer]] en [[hidrosfeer]] word die dissiplines van geografie, klimatologie, [[hidrologie]] en selfs kosmo-klimatologie in die bestudering van geologie in ag geneem.
Die onderstaande, lys nog 'n aantal verwante dissiplines van geologie.
* [[geochronologie]]
* geomikrobiologie
* [[geomorfologie]]
* [[geofisika]]
* gletserkunde
* mariene geologie (of [[oseanografie]])
* [[paleoklimatologie]]
* [[paleontologie]]
** mikropaleontologie
** [[palinologie|stuifmeelkunde]]
* gesteentekunde of -leer
* [[plaattektoniek]]
* [[sedimentologie]]
* [[seismologie]]
** paleoseismologie
** [[argeoseismologie]]
* spelonkkunde
* [[stratigrafie]]
** [[biostratigrafie]]
** chemostratigrafie
** [[chronostratigrafie]]
** [[litostratigrafie]]
* vulkanologie
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
== Bronnelys ==
* James Hutton se [http://www.mala.bc.ca/~johnstoi/essays/Hutton.htm ''Theory of the Earth'']{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516022536/http://www.mala.bc.ca/~johnstoi/essays/Hutton.htm |date=16 Mei 2008 }}
== Eksterne skakels ==
{{Commons-kategorie inlyn|Geology}}
{{Wikt-inlyn|geologie}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Geologie| ]]
k1dlo2tyqhy706qoernjh9olwprzgkw
Wikipedia:Geselshoekie
4
5209
3379231
3378884
2026-11-20T16:16:05Z
Oesjaar
7467
/* Wikipedia in Suidernuus */ nuwe afdeling
3379231
wikitext
text/x-wiki
__NEWSECTIONLINK__
__NOINDEX__
{{spring ondertoe}}
[[Lêer:Vandalenjaeger 01.jpg|duimnael|260px|links|'n Versoek aan al die admins: help ons asseblief om vandalisme uit te roei!]]<!--
[[Lêer:Rooibokram KNP suide.JPG|duimnael|240px|links|Aliwal2012 sê: "Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Rooibokram in 2011 in die suidedeel.]]
[[Lêer:Perde by Glen Reenenkamp, Golden Gate NP (1).jpg|duimnael|links|320px|Kom ry die mak perde by die asemrowende [[Golden Gate-Hoogland- Nasionale Park]]!]]
[[Lêer:Jessica isn't getting involved in this discussion.jpg|duimnael|links|250px|Kom praat met ons op die Geselshoekie, ons kuier lekker saam!]]
-->
<div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; width:20em;">
<big>'''Sien ook:'''</big>
* [[Wikipedia:Welkom nuwelinge]] wat veral op nuwelinge gemik is.
* [[Wikipedia:Gebruikersportaal]] vir nuttige skakels vir alle gebruikers.
* [[Wikipediabespreking:Geselshoekie]] vir bespreking oor die toekoms van hierdie bladsy.
* [[/Taalforum/]] vir besprekings oor taalprobleme. Die juiste terme, spellings ensomeer.
<center>'''Verdere hulp:'''<br /></center>
Vir volledige hulp, riglyne en beleid (algemeen en spesifiek), raadpleeg gerus die
* [[:en:Wikipedia:Community Portal|Engelse ''Community Portal'']],
* [[:nl:Wikipedia:Gebruikersportaal|Nederlandse Gebruikersportaal]] en
* [[:m:|Meta Wikipedia]].
</div>
{{Argiefboks|14
| argief1 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2006|2004+05+06]]
| argief2 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2007|2007+08+09]]
| argief3 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2010+2011|2010+11]]
| argief4 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2012|2012]]
| argief5 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2013|2013+14+15]]
| argief6 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2016|2016]]
| argief7 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2017|2017]]
| argief8 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2018|2018]]
| argief9 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2019|2019]]
| argief10 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2020|2020]]
| argief11 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2021+2022+2023|2021+22+23]]
| argief12 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2024|2024]]
| argief13 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2025|2025]]
| argief14 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2026|2026]]
}}
'''Welkom''' by die Afrikaanse Wikipedia se algemene geselshoekie. Enigiemand is welkom om deel te neem aan die besprekings hier: '''onderteken asseblief u besprekings''' deur <nowiki>~~~~</nowiki> te tik, of die "Handtekening met datum"-ikoon ([[Lêer:button sig.png|Handtekening met datum|link=]]) te kies op die redigeringskieslys.
Ou besprekings word na die '''argief''' geskuif (sien die navigasiekas regs). As u 'n gesprek wil voortsit wat reeds in die argief is, word aanbeveel dat u die betrokke dele uitknip en hier plak.
Hierdie blad is vir algemene besprekings, besprekings omtrent 'n spesifieke artikel kan op daardie artikel se besprekingsblad begin word; sodoende kan dit ook deur toekomstige bydraers en redigeerders gelees word.
Vir die jongste nuus van WikimediaZA, besoek gerus ons [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Facebook bladsy], word lid van die [http://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikipedia-af Afrikaanse poslys] of besoek ons [http://wikimedia.org.za/wiki/Tuisblad_in_Afrikaans Tuisblad in Afrikaans]
<div class="plainlinks"><center>'''>>> [//af.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Wikipedia:Geselshoekie&action=edit§ion=new Voeg 'n nuwe onderwerp by] <<<'''</center></div>
== [[Spasiefout]] in titels ==
Gemeenskap, ek het die volgende titels versamel wat ek glo moontlik spasiefout begaan. Kyk asb. daarna en laat weet of daar enige foute is. Bv. [[SANS-standaarde]] lyk vir my soos 'n [[toutologie]]. Skuif dit sommer ook gerus na die korrekte titel.
== Klas- of tipe-aanduiding + vaartuig ==
{| class="wikitable sortable"
! # !! Huidige naam !! Voorgestelde naam
|-
| 58 || [[Astute-klas duikboot]] || [[Astute-klas-duikboot]]
|-
| 59 || [[Churchill-klas duikboot]] || [[Churchill-klas-duikboot]]
|-
| 60 || [[Daphné-klas duikboot]] || [[Daphné-klas-duikboot]]
|-
| 61 || [[Essex-klas vliegdekskip]] || [[Essex-klas-vliegdekskip]]
|-
| 62 || [[Ethan Allen-klas duikboot]] || [[Ethan Allen-klas-duikboot]]
|-
| 63 || [[Gerald R. Ford-klas vliegdekskip]] || [[Gerald R. Ford-klas-vliegdekskip]]
|-
| 64 || [[Harushio-klas duikboot]] || [[Harushio-klas-duikboot]]
|-
| 65 || [[Lafayette-klas duikboot]] || [[Lafayette-klas-duikboot]]
|-
| 66 || [[Le Triomphant-klas duikbote]] || [[Le Triomphant-klas-duikbote]]
|-
| 67 || [[Lexington-klas vliegdekskip]] || [[Lexington-klas-vliegdekskip]]
|-
| 68 || [[Los Angeles-klas duikboot]] || [[Los Angeles-klas-duikboot]]
|-
| 69 || [[Ohio-klas duikboot]] || [[Ohio-klas-duikboot]]
|-
| 70 || [[Oscar-klas duikboot]] || [[Oscar-klas-duikboot]]
|-
| 71 || [[Resolution-klas duikboot]] || [[Resolution-klas-duikboot]]
|-
| 72 || [[Seawolf-klas duikboot]] || [[Seawolf-klas-duikboot]]
|-
| 73 || [[Skipjack-klas duikboot]] || [[Skipjack-klas-duikboot]]
|-
| 74 || [[Sturgeon-klas duikboot]] || [[Sturgeon-klas-duikboot]]
|-
| 75 || [[Swiftsure-klas duikboot]] || [[Swiftsure-klas-duikboot]]
|-
| 76 || [[T-klas duikboot]] || [[T-klas-duikboot]]
|-
| 77 || [[Tipe 206-klas duikboot]] || [[Tipe 206-klas-duikboot]]
|-
| 78 || [[Tipe 212-klas duikboot]] || [[Tipe 212-klas-duikboot]]
|-
| 79 || [[Tipe 214-klas duikboot]] || [[Tipe 214-klas-duikboot]]
|-
| 80 || [[Trafalgar-klas duikboot]] || [[Trafalgar-klas-duikboot]]
|-
| 81 || [[Typhoon-klas duikboot]] || [[Typhoon-klas-duikboot]]
|-
| 82 || [[Valiant-klas duikboot]] || [[Valiant-klas-duikboot]]
|-
| 83 || [[Vanguard-klas duikboot]] || [[Vanguard-klas-duikboot]]
|-
| 84 || [[Virginia-klas duikboot]] || [[Virginia-klas-duikboot]]
|-
| 85 || [[Yamato-klas slagskip]] || [[Yamato-klas-slagskip]]
|-
| 86 || [[Yankee-klas duikboot]] || [[Yankee-klas-duikboot]]
|-
| 87 || [[Yorktown-klas vliegdekskip]] || [[Yorktown-klas-vliegdekskip]]
|-
| 88 || [[Yushio-klas duikboot]] || [[Yushio-klas-duikboot]]
|-
| 89 || [[Tipe IX duikboot]] || [[Tipe IX-duikboot]]
|-
| 90 || [[Tipe VII duikboot]] || [[Tipe VII-duikboot]]
|-
| 91 || [[Klas-C tenklokomotief]] || [[Klas C-tenklokomotief]]
|}
== Eienaam + soortnaam ==
{| class="wikitable sortable"
! # !! Huidige naam !! Voorgestelde naam
|-
| 92 || [[Abantu boekfees]] || [[Abantu-boekfees]]
|-
| 93 || [[Alfred manta]] || [[Alfred-manta]]
|-
| 94 || [[Angoni vleirot]] || [[Angoni-vleirot]]
|-
| 95 || [[Flofneut toebroodjie]] || [[Flofneut-toebroodjie]]
|-
| 96 || [[Djiboeti frank]] || [[Djiboeti-frank]]
|-
| 97 || [[Brive Corrèze Limousin atletiekklub]] || [[Brive Corrèze Limousin-atletiekklub]]
|-
| 98 || [[Dolfyne krieketspan]] || [[Dolfyne-krieketspan]]
|-
| 99 || [[Renaissance filosofie]] || [[Renaissance-filosofie]]
|-
| 100 || [[Graskop kransaalwyn]] || [[Graskopkransaalwyn]]
|-
| 101 || [[Karel grootoog]] || [[Karelgrootoog]]
|-
| 102 || [[Luiperd botvis]] || [[Luiperdbotvis]]
|-
| 103 || [[Raritan volk]] || [[Raritanvolk]]
|-
| 104 || [[Zulu nasie]] || [[Zoeloenasie]]
|-
| 105 || [[Klingon taal]] || [[Klingon]]
|-
| 106 || [[Tonsea taal]] || [[Tonsea]]
|-
| 107 || [[Banyum taal]] || [[Banyum]]
|-
| 108 || [[Sokoto stad]] || [[Sokoto (stad)]]
|-
| 109 || [[Afrikaner vlugtelingskap]] || [[Afrikanervlugtelingskap]]
|}
== Reeds gekoppelde eerste lid + soortnaam ==
{| class="wikitable sortable"
! # !! Huidige naam !! Voorgestelde naam
|-
| 110 || [[Kliënt-bediener argitektuur]] || [[Kliënt-bediener-argitektuur]]
|-
| 111 || [[Multi-aansig projeksies]] || [[Multi-aansig-projeksies]]
|-
| 112 || [[Sout-en-peper bontpaling]] || [[Sout-en-peperbontpaling]]
|-
| 113 || [[Borneo-Sporenburg brûe]] || [[Borneo-Sporenburg-brûe]]
|-
| 114 || [[Karoo-tot-Kus bergfietswedren]] || [[Karoo-tot-Kus-bergfietswedren]]
|-
| 115 || [[Nederland-Suid-Afrika verhoudings]] || [[Nederland-Suid-Afrika-verhoudings]]
|-
| 116 || [[Pan-Afrika kleure]] || [[Pan-Afrikakleure]]
|-
| 117 || [[Post-Sowjet state]] || [[Post-Sowjetstate]]
|-
| 118 || [[China-Indië skermutselings van 2020]] || [[China-Indië-skermutselings van 2020]]
|-
| 119 || [[Indië–Pakistan konflik van 2025]] || [[Indië-Pakistan-konflik van 2025]]
|-
| 120 || [[Twer-oblast vliegtuigongeluk (2023)]] || [[Twer-oblast-vliegtuigongeluk (2023)]]
|-
| 121 || [[Iran-oorlog wapenstilstand (2026)]] || [[Iran-oorlogwapenstilstand (2026)]]
|-
| 122 || [[Covid-19 protesaksies in China gedurende 2022]] || [[Covid-19-protesaksies in China in 2022]]
|-
| 123 || [[Gerigte-energie wapen]] || [[Gerigte energie- wapen]]
|-
| 124 || [[Suid-Afrikaanse nasionale onder-20 sokkerspan]] || [[Suid-Afrikaanse nasionale onder-20-sokkerspan]]
|-
| 125 || [[Lae-energie elektrondiffraksie]] || [[Lae-energie- elektrondiffraksie]]
|}
== Jaartal of datum + soortnaam ==
{| class="wikitable sortable"
! # !! Huidige naam !! Voorgestelde naam
|-
| 126 || [[Oktober 2020 veldbrande in die Wes-Vrystaat]] || [[Oktober 2020-veldbrande in die Wes-Vrystaat]]
|-
| 127 || [[Olimpiese Somerspele 2008 medaljes]] || [[Olimpiese Somerspele 2008-medaljes]]
|-
| 128 || [[Paralimpiese Somerspele 2008 medaljes]] || [[Paralimpiese Somerspele 2008-medaljes]]
|}
== Soortnaam + soortnaam ==
{| class="wikitable sortable"
! # !! Huidige naam !! Voorgestelde naam
|-
| 129 || [[Hof vertolking]] || [[Hofvertolking]]
|-
| 130 || [[Water dampdruk]] || [[Waterdampdruk]]
|-
| 131 || [[Uitskot dam]] || [[Uitskotdam]]
|-
| 132 || [[Melk plaasvervanger]] || [[Melkplaasvervanger]]
|-
| 133 || [[Hamer spyker]] || <s>[[Hamerspyker]]</s>
|-
| 134 || [[Dokter knopie]] || [[Dokterknopie]]
|-
| 135 || [[Slaap inertia]] || [[Slaapinersie]]
|-
| 136 || [[Analoog gruwel]] || [[Analooggruwel]]
|-
| 137 || [[Balsem Kopiva]] || <s>[[Balsemkopiva]]</s>
|-
| 138 || [[Donker newel]] || <s>[[Donkernewel]]</s>
|-
| 139 || [[Biseksie metode]] || [[Biseksiemetode]]
|-
| 140 || [[Medium formaat]] || [[Mediumformaat]]
|-
| 141 || [[Mak maak]] || <s>[[Makmaak]]</s>
|-
| 142 || [[Transgender swangerskap]] || <s>[[Transgenderswangerskap]]</s>
|-
| 143 || [[Epoulet soldaat]] || [[Epouletsoldaat]]
|-
| 144 || [[Sekelstert grootoog]] || [[Sekelstertgrootoog]]
|-
| 145 || [[Silwerrug gorilla]] || [[Silwerruggorilla]]
|-
| 146 || [[Silwerflits stekelwang]] || [[Silwerflits-stekelwang]]
|-
| 147 || [[Spits slymvis]] || [[Spitsslymvis]]
|-
| 148 || [[Olyfgroen vingertjie]] || [[Olyfgroenvingertjie]]
|-
| 149 || [[Pienk seekomkommer]] || [[Pienkseekomkommer]]
|-
| 150 || [[Kaapse Onafhanklikheids Party]] || [[Kaapse Onafhanklikheidsparty]]
|-
| 151 || [[Tweede Nuwe Jaar]] || [[Tweede Nuwejaar]]
|-
| 152 || [[Vaskulêre endoteel groeifaktor]] || [[Vaskulêre endoteelgroeifaktor]]
|-
| 153 || [[Ouditiewe integrasie opleiding]] || [[Ouditiewe integrasie-opleiding]]
|-
| 154 || [[Outeur aanhaling (botaniese nomenklatuur)]] || [[Outeuraanhaling (botaniese nomenklatuur)]]
|-
| 155 || [[Ernstige akute respiratoriese sindroom koronavirus 2]] || [[Ernstige akute respiratoriese sindroom-koronavirus 2]]
|-
| 156 || [[Indringer vetplante in Suid Afrika]] || [[Indringervetplante in Suid-Afrika]]
|-
| 157 || [[Silwer sillago]] || [[Silwersillago]]
|} – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 21:32, 16 Oktober 2026 (UTC)
:Hi, ek het solank begin om die artikels te skuif na die bloues. Groete! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]] [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:33, 19 Oktober 2026 (UTC)
::{{Ping|Aliwal2012}} jammer om te pla, maar jy is besig om beide rooi skakels en weesbladsye te skep. Let op die oorblywende skakels wat rooi word as jy sonder 'n aanstuur skuif. Terloops, ek dink nie dat [[Suid-Afrikaanse nasionale onder-20-sokkerspan]] korrek is nie, ons het onlangs soortgelyke titels aangepas, sien https://viva-afrikaans.org/lees-luister/blog/1448:die-bloedjies-se-bekers Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]] [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:45, 21 Oktober 2026 (UTC)
:::Hallo {{ping|SpesBona}}, ek skuif bg. blaaie opsetlik sonder 'n aanstuur. My doel is dat dit rooi moet word, sodat ander gebruikers dit kan opspoor en aanpas, dis mos 'n spanpoging! (Van die weesbladsye weet ek nie mooi nie) Groete! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]] [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 14:23, 21 Oktober 2026 (UTC)
::::{{Ping|Aliwal2012}} Ek pas skakels aan volgens "Skakels hierheen", maar vir artikels wat geskuif is gebruik ek die ou titel. Daai bot doen die weesbladsye. Ek moet nog die o. 20 in beide krieket en rugby aanpas. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]] [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 14:35, 21 Oktober 2026 (UTC)
:Ek sou dink 'n [[Spitsslymvis]] sou meer spits en meer slymerig moet lyk, maar die nuwe name dra my goedkeuring! :-D [[Spesiaal:Bydraes/~2026-56661-25|~2026-56661-25]] ([[Gebruikerbespreking:~2026-56661-25|talk]]) 10:45, 22 Oktober 2026 (UTC)
== Ons 132,000ste artikel... ==
Gemeenskap, wattter een was dit gewees? Dinge het te vinnig gebeur... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:08, 17 Oktober 2026 (UTC)
:''[[Senecio vaginatus]]'' – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 13:14, 17 Oktober 2026 (UTC)
== Verwysingsjablone ==
Ek is hier omdat ek wil help om 'n ensiklopedie te skryf. Ek kan sien dat behoorlike aanhaling in daardie opsig nuttig is, hoofsaaklik om te wys dat wat jy skryf nie bloot opgemaak is nie. Maar die verwysingsjablone maak dit nie net baie meer tydrowend nie, hulle dien 'n heeltemal ander doel, naamlik die bou van 'n databasis van bronne.
As daar mense is wat so 'n doelwit nastreef, glo ek hulle moet net self met die nodige mannekrag vorendag kom om daardie heeltemal ander doelwit na te streef. Na my mening is die sjablone egter daarop gemik om daardie taak op 'n dwangmatige en onbetaalde wyse aan ons op te lê. En daar is 'n woord vir dwangmatige maar onbetaalde werk. Dit word slawerny genoem.
En ek is nie 'n slaaf nie, so ek weier om hiermee saam te werk. Ek skryf eerder artikels.
[[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] ([[Gebruikerbespreking:Jcwf|kontak]]) 20:10, 17 Oktober 2026 (UTC)
:Beste [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]], niemand kan jou dwing om 'n sjabloon te gebruik wat jy nie wil gebruik nie. As jy slegs die url en die titel met die datum van jou raadpleging tussen "ref" en "ref" plaas, is dit volledig in die haak. Jy gebruik 'n bron en het dit gelees, dit is al wat ons wil hê. Soos jy sê, ons is hier om artikels te skryf. Ek verwerp ook enige goed wat my van my doel om artikels te kan skryf, aflei of afbring. Ons is mos in ons vrye tyd hier. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]] [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:20, 17 Oktober 2026 (UTC)
::Baie dankie, SpesBona. Ongelukkig het ek 'n ander en bitter ervaring gehad rakende daardie dwang. Op nl.wiki is van my bydraes verwyder en ek is gedreig om geblokkeer te word as ek dit nie 'goed genoeg' doen nie. [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] ([[Gebruikerbespreking:Jcwf|kontak]]) 21:30, 17 Oktober 2026 (UTC)
:::Op die Duitse Wikipedia ken ek die teendeel: As jy ander jou goed opdwing (bv. een legitieme sjabloon met 'n ander vervang), 'n legitieme skryfwyse met 'n ander vervang, of ander dinge, is jy in die moeilikheid, nie die ander persoon nie. Op die Duitse Wikipedia is daar nie "dié manier van goed doen nie". Daar is legio. Ons sê altyd dat daar nooit eenvormigheid op Wikipedia kan wees nie. Ek sien nie enige voordeel daarin om een manier op ander af te druk nie. Dit is nie ons projek nie. Ek het kleiner dinge op Nederlands en Wes-Fries gedoen en blykbaar was dit altyd goed genoeg om aanvaar te word, ook eenvormige verwysings. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]] [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:35, 17 Oktober 2026 (UTC)
== "Cite web" vervang met "Verwys web" ==
Gemeenskap, neem asb. kennis dat {{Ping|Pynappel}} se Kabouterbot reeds in honderde (?) artikels "cite web" en verwante sjablone met "Verwys web" vervang het. Die meeste gebruikers gebruik eersgenoemde waarskynlik omdat dit in die Engelse Wikipedia standaard is. Ek gebruik dit ook, omdat ek dit ook op die Duitse Wikipedia mag gebruik. Terloops, op die Duitse Wikipedia mag jy nooit ooit 'n geldige sjabloon met 'n ander vervang as jy nie die hoofouteur is nie. Ek het 'n probleem met die feit dat hier 'n grootskaalse ingryping gebeur sonder om met die gemeenskap te praat wat hulle dink. Wikipedia is immers 'n '''gemeenskapsprojek'''. Wat dink julle daaroor? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]] [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:55, 17 Oktober 2026 (UTC)
:Die betrokke wysigings is [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Spesiaal:Bydraes&end=&namespace=all&start=&tagfilter=&target=KabouterBot&offset=20261017173159&limit=5000 hier], soek vir "Vervang die Engelse verwysingsjablone met die Afrikaanse". Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]] [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:30, 17 Oktober 2026 (UTC)
== Taaldiversiteit ==
Stem saam met @Dumbassman taaldiversiteit is die toekoms. https://diff.wikimedia.org/2026/10/21/lessons-from-accra-rossouw-van-rooyens-take-on-what-the-first-language-diversity-conference-meant-for-africas-languages/ [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 11:36, 22 Oktober 2026 (UTC)
:Goed gedoen Rossouw! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]] [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:26, 22 Oktober 2026 (UTC)
== Ons 25ste verjaarsdag ==
Gemeenskap, neem kennis dat ek more om 6:35 op Die Groot Ontbyt TV-program gesels oor onder andere ons 25ste verjaarsdag. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:32, 22 Oktober 2026 (UTC)
:Welgedaan Oesjaar, dit was 'n uitstekende sessie, glo dit gaan 'n betekenisvolle bydrae maak om die publisiteit vir die Afrikaanse Wikipedia onder die bree publiek te bevorder. Hoop KyKNet plaas dit op [[YouTube]]. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 05:06, 23 Oktober 2026 (UTC)
:: Sjoe! Dit was wild! Wat 'n positiewe klomp daar by GrootFM! Dit sal blykbaar vanmiddag om 14:00 op Youtube beskikbaar wees. Toe ek terugstap vanaf die ateljee tot by die wagkamer het daar reeds 17 aansoeke op ons Bakkiesblad deurgekom vir goedkeuring! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:43, 23 Oktober 2026 (UTC)
::: Sien die program by https://www.youtube.com/watch?v=ol2E1sqTFj8 [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 12:53, 23 Oktober 2026 (UTC)
== Konformasies ==
[[Lêer:Ethane-A-3D-balls.png|duimnael|100px|etaan]]
[[Lêer:Ethane conformation.gif|duimnael|90px|konformasies van etaan]]
Ek sukkel bietjie met die chemiese terminologie in Afrikaans, veral wat konformasies betref. 'n [[Etaan]]molekule kan twee verskillende konformasies aanneem, afhangende van hoe die een helfte van die molekule relatief tot die ander roteer. In Engels word hulle "staggered" en "eclipsed" genoem. [[Gebruiker:Wyatt Tyrone Smith|Wyatt]] het hulle op die etaanbladsy in "verspreid" en "in-lyn" verander. In Nederlands lys Wikipedia "geschrankt" en "ge-eclipseerd", en ek moet erken dat die werkwoord "schranken" vir my onbekend was. nl.wiki dui aan dat dit hoofsaaklik [[Vlaams (taalkunde)|Vlaams]] is. Die Duitsers praat van "gestaffelt".
As ek dit vir die Google Translate-robot voer, kry ek "verspringende en verduisterde konformasie", en ek kry dieselfde op OpenTran. Die bron hiervan is egter vir my onduidelik. Ek het tevergeefs gesoek na gespesialiseerde literatuur in Afrikaans.
Die konsepte is nogal belangrik vir die metallosene. Ek wil graag voorstel om "verspringende en verduisterde konformasie" aan te neem, maar as iemand iets beters het, sal ek dit graag wil hoor.
[[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] ([[Gebruikerbespreking:Jcwf|kontak]]) 21:57, 22 Oktober 2026 (UTC)
:{{ping|Gebruiker:Daniellouw}}, kan jy help asb? Jy het 'n chemiese agtergrond. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:43, 23 Oktober 2026 (UTC)
::Ek het nou tog 'n Afrikaanse bron gevind.<ref>[https://ujcontent.uj.ac.za/view/pdfCoverPage?instCode=27UOJ_INST&filePid=135671990007691&download=true Die alfa-koolstofreaktiwiteit van enele gekoördineerde swaelligande in chroom(0)- en mangaan(I)komplekse; Martha M. van Dyk; proefskrif; RAU; 1982]</ref> Dit sê:
::''Kristalstrukture dui daarop dat steriese faktore 'n '''gespreide''' konformasie A, bevoordeel, terwyl elektroniese effekte weer 'n '''versteekte''' konformasie B,C bevoordeel.''. Dus gebruik hulle staggered=gespreid en eclipsed=versteek.
::{{Verwysings}} [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] ([[Gebruikerbespreking:Jcwf|kontak]]) 06:40, 24 Oktober 2026 (UTC)
:::Dankie tog. Goed gedoen! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:47, 24 Oktober 2026 (UTC)
== Yskor Woordeboek ==
Gemeenskap, danksy [[Gebruiker:Elmarie Waltman]] het ek nou 'n 1978 Yskor tweetalige woordeboek in my besit. Indien julle inligting soek vra net... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:25, 26 Oktober 2026 (UTC)
:Groot plesier Deon! Bly die boek het veilig by jou aangekom – [[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie Waltman]] ([[Gebruikerbespreking:Elmarie Waltman|kontak]]) 14:29, 26 Oktober 2026 (UTC)
== Jou wiki sal binnekort oorskakel na die lees-alleen modus. ==
<section begin="server-switch"/><div class="plainlinks">
[[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Lees hierdie boodskap in 'n ander taal]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]
Die [[Wikimedia-stigting]] sal die verkeer tussen sy datasentrums ruil. Dit sal verseker dat Wikipedia en die ander Wikimedia wiki's aanlyn kan bly, selfs ná 'n ramp.
Hulle sal alle verkeer na die sekondêre datasentrum op '''{{#time:j xg|2026-10-28|af}}''' oorskakel. Die toets begin om '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-10-28T15:00|en}} {{#time:H:i e|2026-10-28T15:00}}]'''
Ongelukkig, as gevolg van 'n paar beperkings in [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki? | MediaWiki]], moet alle redigering stop terwyl ons oorskakel. Ons vra om verskoning vir hierdie ontwrigting en werk daarna om dit in die toekoms tot die minimum te beperk.
'n Banier sal 30 minute voor hierdie operasie plaasvind op alle wiki's vertoon word. Hierdie banier sal tot die einde van die operasie verskyn.
<span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Jy kan bydra aan die [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&task=view&language=&filter=&action=translate vertaal of proeflees] van hierdie banier se teks.</span>
'''Vir 'n kort tydjie sal u op alle wiki's slegs kan lees, maar nie redigeer nie.'''
* Op '''{{#time:l j xg Y|2026-10-28|af}}''' sal u vir tot 'n uur lank nie kan wysig nie.
* As u gedurende hierdie tye probeer redigeer of stoor, sal u 'n foutboodskap sien. Ons hoop dat geen wysigings verlore sal gaan gedurende hierdie tyd nie, maar ons kan dit nie waarborg nie. As u die foutboodskap sien, wag dan totdat alles weer normaal is. U behoort dan u redigering te kan stoor. Maar ons beveel aan dat u eers 'n afskrif van u wysigings maak, net vir ingeval.
''Ander gevolge'':
* Agtergrondwerk sal stadiger wees en sommige sal moontlik nie voltooi word nie. Rooi skakels word moontlik nie so vinnig soos gewoonlik opgedateer nie. As u 'n artikel skep wat reeds elders gekoppel is, sal die skakel langer as gewoonlik rooi bly. Sommige toepassings-skrifte met 'n lang looptyd sal gestop moet word.
* Ons verwag dat die uitrol van nuwe kode soos enige ander werk sal plaasvind. Alhoewel, sommige gevalle van kodevries kan egter stiptelik plaasvind as die operasie dit daarna vereis.
* [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] sal vir ongeveer 90 minute onbeskikbaar wees.
Hierdie projek kan, indien nodig, uitgestel word. Jy kan [[wikitech:Switch_Datacenter|die skedule lees by wikitech.wikimedia.org]]. Enige veranderinge sal in die skedule aangekondig word.
'''Deel asseblief hierdie inligting met u gemeenskap.'''</div><section end="server-switch"/>
[[user:Trizek_(WMF)|Trizek_(WMF)]] 14:00, 26 Oktober 2026 (UTC)
<!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 -->
== Verwysing na 'n skip in persoonlike vorm... ==
Na aanleiding van my artikel oor die vliegdekskip [[USS Hornet (CV-12)]] waarin hulle na die skip verwys as ''she''. Iets het my gepla en ek het Dr. [[Mariëtta Alberts]] genader vir raad. Hier is haar antwoord soos oorgedra vanaf Whatsup:
* Ek: ''Naand! Is dit nog aanvaarbaar om na 'n skip as sy te verwys?''
* Sy: ''Nee glad nie. In Engels 'she' - in Afrikaans altyd HY''
* Ek: ''Ai. Ek gaan maar eerder dan "die skip" gebruik in stede van Hy.''
* Sy: ''Reg , maar onthou asb die manlike vorm is die korrekte vorm om iets in Afrikaans aan te dui. NOOIT die vroulike vorm nie. Die vroulike vorm is die Engelse patroon ...''
* Ek: ''Geslags diskriminasie....''
* Sy: ''Nee, taalpraktyk wat jare gelede reeds vir Afrikaans vasgestel is.. Kyk maar ook wat die Taalkommissie/VivA sê. Ons mense is deesdae geneig om alles op die Engelse patroon te doen. Ek sukkel ook met die soort Engelse patroon by ons skrywers (selfs predikante) wanneer ek ons weeklikse kerkblaadjie redigeer en proeflees. Die Engelse patroon op Afrikaanse taalgebruik is so sterk ingeburger dat mense sukkel.''
Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 17:43, 2 November 2026 (UTC)
: [[VivA]] se Maureen van Helden het hierdie skakel gestuur: [https://viva-afrikaans.org/nuus/item/510-is-n-skip-dan-nou-n-vroumens-verkeerde-voornaamwoorde-vir-regte-dinge Name] 'n Paar manne van die see gaan sê: julle neuk ons nou van bakboord na stuurboord! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:46, 3 November 2026 (UTC)
== Voorblad ==
Die voorblad wat nou so gereeld opdateer word wek 'n baie goeie indruk. Dit lyk of daar lewe is op af.wiki. Dis na my mening nuwe prentjies wat mens eerste opval, en dit wys 'n besoeker dat iets verander het. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 15:48, 9 November 2026 (UTC)
== Ons verjaarsdag: 16 November 2026. ==
Gemeenskap, ons verjaar nou Maandag 16 November en is dan 25 jaar jonk! [[Radio Overberg]] het 'n boodskap gestuur: dankie aan al die vrywilligwrs wat hier bydraes gemaak het! Julle harde werk word waardeer! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:20, 12 November 2026 (UTC)
:Dit was 'n stadige begin. Die stelselbeheerder wat die webwerf bekendgestel het, het gewonder of daar ooit belangstelling sou wees, want in die begin het eenvoudig niemand opgedaag nie. Maar gelukkig het dit later verander. My gelukwense aan almal hier!
:[[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] ([[Gebruikerbespreking:Jcwf|kontak]]) 13:40, 12 November 2026 (UTC)
::Ons moet 'n huldeblyk doen vir ons eerste bydraers, en die versiende slimjan wat besluit het dat daar 'n af.wiki moet wees. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 15:06, 13 November 2026 (UTC)
:::Google Gemini het my nou baie gehelp.
:::Volgens hom was die eerste webwerf eintlik af.wikipedia.com. Eers in '''2002''' het dit .org geword. Nou dit sou ek nie geweet het nie.
:::Archive.org het die eerste kiekie gekry op 21 Desember 2001. [https://web.archive.org/web/20011221053145/http://af.wikipedia.com/wiki.cgi?HomePage Hier is hy].
:::Maar volgens hom was daar nie 'n Incubator/Broeikas nie. Hoe dit toe gewerk het, kan ek nie sê nie.
:::Maar kyk jy buitendien [https://web.archive.org/web/20020726024321/http://af.wikipedia.com/wiki.cgi?action=history&id=HomePage wie die Tuisblad verander het] - is dit nld-proxy.mweb.co.za, proxy.unisa.ac.za en adsl-52140.turboline.skynet.be wat genoem word.
:::Op die [https://web.archive.org/web/20011221055320/http://af.wikipedia.com/wiki.cgi?Recent_Changes eerste RecentChanges] verskyn daar op die eerste kiekie op 21 Desember 2001 wel die Last Edited November, 16, 2001 2:53 pm [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 19:50, 13 November 2026 (UTC)
:::Het jou katvis! Michel Clasquin. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikipedia-l@lists.wikimedia.org/thread/SHFTTE6HQH4TIVMAG2UZ2Y2R7VZ3QFQ2/ Hy het die Afrikaanse Wikipedia begin]. [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 20:55, 13 November 2026 (UTC)
== Spekulasie is nie wetenskap nie ==
As chemikus het ek groot probleme met die artikel oor die [[uitgebreide periodieke tabel]]. Sedert die 17de eeu het chemici hard gewerk om nie net die bestaan van stowwe te bewys nie, maar ook om hulle te isoleer en te karakteriseer. Veral dié van elemente. As jy hulle nie kon demonstreer nie, was jy nie toegelaat om hulle 'n naam te gee nie, wat nog te sê om oor hul eienskappe te spekuleer. Hierdie artikel is geheel en al gebaseer op die spekulasies van nie-chemici, naamlik kernfisici. Geen van hierdie 'elemente' is ooit gedemonstreer nie, en geeneen van hul verbindings is ooit geïsoleer nie.
Daar word selfs beweer dat [[oganesson]] se stabiliteit bewys is. Dis onsin. Oganesson is so onstabiel dat slegs die vervalprodukte van drie van sy atome ooit gedemonstreer is. Om dit stabiel te noem, moet jy regtig 'n fisikus wees. Daar word beweer dat dit 'n edelgas is, maar jy kan dit nooit bewys nie, want dit verval voordat jy dit kan bewys. Ja, daar is fisici wat dink dat daar in 'n hipotetiese periode 8 'n g-blok sou wees, maar die energieë van die d-, f- en g-orbitale kom so naby aan mekaar dat dit hoogs twyfelagtig is of 'n mens dit selfs so moet voorstel. Maar ons sal dit waarskynlik nooit weet nie, want alle spekulasie oor 'n 'eiland van stabiliteit' het nooit werklikheid geword nie.
Die hele storie is dus spekulatief en val daarmee buite die gebied van die wetenskap. As jy daaroor wil skryf, moet dit duidelik wees in die storie self. Dit gaan oor wetenskapfiksie, nie wetenskap nie.
Dit maak die artikel ook 'n vorm van misleiding vir die leser. Hier word 'n stukkie spekulasie as wetenskap aangebied. Dat fisici daarvan hou om daardie lyn oor te steek, is vir my geen verrassing nie, maar hier word chemie daarby ingesleep. En chemici is ernstige wetenskaplikes.
[[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] ([[Gebruikerbespreking:Jcwf|kontak]]) 12:47, 14 November 2026 (UTC)
:Na aanleiding van die lees van beide die [[uitgebreide periodieke tabel|artikel]] en [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] se kommentaar, stel ek voor dat die oorspronklike redakteur bedoel het dat die periodieke tabel stabiel is tot by element 118 – nie dat element 118 self stabiel is nie. Hiermee bedoel ek dat wetenskaplikes dit oor die algemeen eens is oor die struktuur van die periodieke tabel tot en met element 118, maar dat enigiets verder as daardie element – selfs al word dit deur teorie voorspel – nog nie aangetoon is nie. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 14:08, 14 November 2026 (UTC)
== Wiki Indaba 2026 ==
Ek het die Wiki Indaba 2026 in [[Abidjan]], [[Ivoorkus]] van 13 to 15 November 2026 bygewoon as ‘n [[Wikimedia ZA]] beurshouer. Die tema van die konferensie was “”Afrika se Toekoms: Kennisgelyksgeleenthede en Innovasie.” Sowat 200 Wikipediane vanoor Afrika en die [[diaspora]] het die konferensie bygewoon. Ek het met ‘n paar persone oor die proses wat ons begin het om ‘n [[kunsmatige intelligensie]] beleid te skep, gepraat. Daar is beslis belangstelling daarin en min is oor die onderwerp op die konferensie gepraat. Dit is veral van belang in die lig van die geleenthede en bedreigings wat KI inhou vir die kleiner taal Wikipedia's. Iets wat later verder geneem kan word. Ek sal later ‘n verslag oor die konferensie publiseer. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:17, 15 November 2026 (UTC)
== Article guidance feature is ready to be set up for your Wikipedia ==
<div lang="en" dir="ltr">
Hello Wikipedians,
Apologies, this message is not in your language. {{int:Please-translate}}.
I'm writing on behalf of the Language and Product Localization team. The Article guidance feature is ready to be enabled on your Wikipedia. Administrators and interface administrators can turn on the feature through the <code>Special:CommunityConfiguration/ArticleGuidance</code> to expose it for editors to use it.
'''Background information'''
[[mw:Article guidance|Article guidance]] guides contributors when they start a new article, so they don't meet an empty page. It provides a start-up content structure for writing a particular topic at every stage of the article, as well as advice, community practices, and source recommendations. The feature is designed so that communities can fully customize that guidance shown to editors is the most relevant for their wikis and specific topics. We collaborated with a few communities to build and test the feature. Through their feedback and experiments, we improved the feature and validated that articles created through this workflow survive better on Wikipedia.
'''Setting up the feature'''
To ensure that this feature works as intended, you are requested do the following:
* [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special:MessageGroupStats&language=fi&group=ext-articleguidance Translate the user interface] on translatewiki.net
* Create pages called outlines: These pages contain all the editing guidelines tailored for specific article topics that the feature will use. The guidance that editors see depends on the outlines available on your wiki. See [[simple:Wikipedia:Article Guidance|outlines examples in Simple English Wikipedia]] and the [[mw:Article guidance/How to create an outline|How to create an outline]] guide to learn and create outlines. A generic outline can also be created; this generic outline can be the fallback for all topics when no topic-specific outlines exist.
* We have also created a guide for administrators – [[mw:Article guidance/Community Configuration|Article guidance/Community Configuration]] – with instructions on the pre-configuration tasks. We recommend reading it before changing the settings in Community Configuration.
'''Our request'''
We encourage experienced editors to complete the above tasks and work with an admin to enable it. Please join the [https://discord.gg/R59wcJFuh outline creation support Discord server] to ask questions about outlines and get the help you need. Go to [[mw:Talk:Article guidance|this talk page]] to ask the team questions about this feature.
We look forward to seeing it used in your Wiki and the impact it will have on the number of created articles that survive in this Wikipedia. Thank you!
</div>
<bdi lang="en" dir="ltr">[[User:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]]</bdi> 02:54, 16 November 2026 (UTC)
<!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:UOzurumba_(WMF)/sandbox/AG_dark_launch_message_list_2&oldid=31299373 -->
:Kan gebruikers {{ping|Pynappel|Rooiratel|BurgertB}} dalk hierna loer? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:16, 16 November 2026 (UTC)
::Al hierdie nuwe goed is te slim vir my [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 18:42, 16 November 2026 (UTC)
:::@[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ek is besig om dit op te stel, en toets. Sal seker oor die naweek dit ordentlik kan bekyk. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 10:17, 19 November 2026 (UTC)
== Vertaal asb [[:en:Santa Cruz Islands]] ==
Gemeenskap, enige vrywilliger wat hierdie 11K artikel uit Engels wil vertaal asb? Ek wil begin met die [[Slag van die Santa Cruzeilande]]. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:44, 18 November 2026 (UTC)
== Sjabloon: Flagicon|Empire of Japan|naval ==
Gemeenskap, het ons 'n ekwivalent? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:50, 18 November 2026 (UTC)
: {{Ping|Oesjaar}} Ja, <nowiki>{{vlagikoon|Japan|vloot}}</nowiki>. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]] [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 14:59, 18 November 2026 (UTC)
:: Dankie [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]]! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:18, 18 November 2026 (UTC)
== Versoek om nuwe artikel te skep: Petronel Baard ==
Goeiedag mede-bydraers,
Ek wil graag ’n versoek rig dat ’n onafhanklike redakteur ’n ensiklopediese artikel oor die Suid-Afrikaanse sangeres, liedjieskrywer en kabaretkunstenaar '''Petronel Baard''' skep (ek verklaar hiermee ’n direkte belangebotsing aangesien ek die onderwerp self is).
Sy voldoen aan Wikipedia se noemenswaardigheidskriteria vir musiek- en teaterkunstenaars op grond van onafhanklike bronne soos ESAT (Universiteit Stellenbosch), ATKV-Crescendo (wenner 1999), SAMA- en FNB Vita-benoemings, Netwerk24, George Herald, en die Cordis Trust se ''Orde van die Beiteltjie'' (2020) en ''Die Orde van die Ster'' (2024).
Ek het reeds ’n neutrale konsepartikel met al die onafhanklike verwysings op my sandboks voorberei:
* [[Gebruiker:Petronel Baard/sandboks]]
Sal ’n onafhanklike redakteur asseblief bereid wees om die konsep na te gaan en na die hoof-ensiklopedie te skuif indien alles in orde is?
Baie dankie vir julle tyd en hulp! [[Gebruiker:Petronel Baard|Petronel Baard]] ([[Gebruikerbespreking:Petronel Baard|kontak]]) 19:53, 18 November 2026 (UTC)
:Hi @[[Gebruiker:Petronel Baard|Petronel]], ek het net vinnig na die verwysings gekyk en die spotify, netwerk24.com en George Herald skakels lei na die tuisblad van die webwerf, nie die spesifieke artikel waarna verwys word nie. Die skakel na ESAT wys na sun.ac.za, wat vir my verborge is (ek is nie in Stellenbosch nie). Die verwysings vir enige artikel is baie belangrik, veral as die feitlikheid bevraagteken sou kon word. Streng gesproke moet mens vir publikasies selfs die bladsy nommer gee om verifikasie te vergemaklik. Kan jy dalk die detail in die verwysings uitbrei indien jy kans het, asseblief? [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 08:37, 19 November 2026 (UTC)
::Baie dankie! Ek maak so so gou moontlik, waardeer! [[Gebruiker:Petronel Baard|Petronel Baard]] ([[Gebruikerbespreking:Petronel Baard|kontak]]) 10:27, 19 November 2026 (UTC)
::: Sien asb die amptelike Wikipedia beleid: [[Wikipedia:Outobiografie]] [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:45, 19 November 2026 (UTC)
::::Hierdie is net 'n voorstel artikel en ek sou die verwysings kon korrigeer. Die artikel self is nie deur my geskryf nie. So daar het foute ingesluip, my verskoning. [[Gebruiker:Petronel Baard|Petronel Baard]] ([[Gebruikerbespreking:Petronel Baard|kontak]]) 13:06, 19 November 2026 (UTC)
::Thermofan, ek het net weer oor al die verwysingskakels gegaan, hulle was lyk my reeds verander en reggestel teen die tyd dat Oesjaar my ook geantwoord het. Daar is nuwer artikels en werke en verwysings, maar my vriend het die vir my bymekaargesit en ek berus daarby. Dankie weer vir die uitwys, ek was te opgewonde en het nie gesien dat die skakels verkeerd was al was al die datums en artikel onderwerpe korrek nie. Omdat dit meesal aanlyn publikasies is deesdae, het ek nie bladnommers opgetel nie, maar wil nou ook nie verder self aan die werk karring nie. Ek weet nog nie hoe om vir Wikipedia artikels te skryf nie, maar kan edit en sal hopelik vorentoe leer. Groete! [[Gebruiker:Petronel Baard|Petronel Baard]] ([[Gebruikerbespreking:Petronel Baard|kontak]]) 18:59, 19 November 2026 (UTC)
== Wikipedia in Suidernuus ==
Gemeenskap, daar is vandag 'n artikeltjie in Suidernuus oor ons 25ste verjaarsdag met 'n foto maar dit is agter 'n betaalmuur. Gebruikers daar in die Wes-Kaap, {{ping|Suidpunt}}, kan julle dalk help? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:16, 20 November 2026 (UTC)
jkzh47gyop6xgs82zjvmfs2mw8wazm9
Wikipedia:Bladsye vir vertaling
4
5926
3379483
2869562
2026-11-21T08:57:01Z
PevekSU
218577
/* Vanuit Engels */ Book site
3379483
wikitext
text/x-wiki
Bladsye in ander tale verteenwoordig 'n ryk bron van materiaal vir die Afrikaanse Wikipedia. Meeste groot wiki's het 'n lys van hulle beste artikels en as jy iets soek om te vertaal is dit 'n uitstekende wegspringpunt. Jy kan ook 'n artikel waarvoor 'n vertaling spesifiek versoek is aanpak, of die vertaling van die week op die meta wiki kies. Hierdie onderwerpe word hieronder meer breedvoerig bespreek.
== Bladsye wat vertaal moet word ==
Bladsye waar 'n Afrikaanse bladsy geskep is maar die teks nog geheel en al of gedeeltelik in 'n ander taal is, word gemerk as 'Bladsye wat vertaal moet word'. Dit word gedoen deur 'vertaal-onvoltooid'-templaat in te sluit wat die bladsy dan outomaties in die kategorie plaas en sigbaar maak op die "Bladsye wat vertaal moet word"- kategoriebladsy. Besoek gerus die lys by: [[:af:Kategorie:Bladsye_wat_vertaal_moet_word|Bladsye wat vertaal moet word]]
== Gereedskap ==
* [https://af.wikipedia.org/wiki/Special:ContentTranslation Wikipedia Vertaler]
== Versoeke vir vertaling ==
Hier volg artikels wat gebruikers graag in Afrikaans vertaal wil hê. Voeg gerus jou eie versoek by deur die bladsy te wysig.
=== Vanuit Nederlands ===
* [[:nl:Dani Rodrik]] → [[Dani Rodrik]]
* [[:nl:Geschiedenis van Azerbeidzjan]] → [[Geskiedenis van Azerbeidjan]]
* [[:nl:Azerbeidzjaans tapijt]] → [[Azerbeidjanse tapyt]]
* [[:nl:Kip (vogel)]] Goeie oorsigt oor hoendervoels
* [[:nl:Hanenkraaiwedstrijd]] Artikel oor 'n spannende tradisie
===Vanuit Engels===
* [[:en:Ag Apolloni]] → [[Ag Apolloni]]
* [[:en:Foreign relations of Azerbaijan]] → [[Buitelandse betrekkinge van Azerbeidjan]]
* [[:en:Azerbaijani literature]] → [[Azerbeidjanse letterkunde]]
* [[:en:History of Azerbaijan]] → [[Geskiedenis van Azerbeidjan]]
* [[:en:Opera in Azerbaijan]] → [[Azerbeidjanse opera]]
* [[:en:Azerbaijani rug]] → [[Azerbeidjanse tapyt]]
* [[:en:Dani Rodrik]] → [[Dani Rodrik]]
* [[:en:Electrical charge]] - gedeeltelik vertaal in artikel [[:af:Elektriese lading]]
* [[m:Board elections/2008/Translation#List]], verkieslik voor die verkiesing begin op [[2008]]-[[06-01]].
* [[:en:Brandberg Mountain]]
* [[:en:CVO Skool Pretoria]]
* [[:en:Winkelspruit, KwaZulu-Natal]]
* [[:en:Cape Cross]]
* [[:en:Vastrap]]
* [[:en:Drakenstein]]
* [[:en:The Center for Jewish-Christian Understanding and Cooperation]]
* [[:en:Liberato (singer)]]
* [[:en:Anna's Archive]] → [[Anna's Archive]]
====Wikipedia raamwerk====
*[[Wikipedia:Instruksies]]
*[[Wikipedia:Beleid]]
*[[m:Fundraising 2008/core messages|Geldinsameling veldtog (meta)]]: [[m:Fundraising 2008/design drafts|Engels]].
====Inhoud vir uitgesoekte herdenkings====
Help ons om die inhoud van die uitgesoekte herdenkings wat op die Tuisblad vertoon word te verbeter deur vertaling van arikels wat hier gelys word:
*[[:en:Alan Turing]] - interessant, redelik kort en op [[Wikipedia:Uitgesoekte_herdenkings/28 Mei]] gelys (met prent)
*[[:en:Theory_of_relativity]] (relatiwiteitsteorie) ([[Wikipedia:Uitgesoekte_herdenkings/29 Mei]])
*[[:en:Godiva]] - interessant, redelik kort en op [[Wikipedia:Uitgesoekte_herdenkings/31 Mei]] gelys (met prent)
=== Vanuit Duits ===
*[[:de:Büderich (Wesel)]]
=== Vanuit Frans ===
* [[:fr:Liberato]]
== Gereedskap en hulp met vertaling ==
* [[Wikipedia:Geselshoekie]] - heelwat onderwerpe relevant tot vertaling word hier bespreek, en jy kan altyd 'n nuwe onderwerp byvoeg.
* [[Wikipedia:Nuwe woorde vir nuwe begrippe|Ontwikkeling van nuwe Afrikaanse uitdrukkings vir nuwe begrippe]]
* [http://greenman.co.za/translate Hulp met sjabloon vertaling]
== Topartikels in ander tale ==
=== In Nederlands ===
Die Nederlandse wikipedia [http://nl.wikipedia.org/wiki/Hoofdpagina] het 'n indrukwekkende 1,771,850+ artikels en sommer vier lyste om van te kies:
* 'prima' artikels [http://nl.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Speciaal:Whatlinkshere&target=Sjabloon%3APrima]
* [[:nl:Speciaal:Whatlinkshere&target=Sjabloon%3AUitmuntend|Uitmuntend]] soos beoordeel deur die skryfwedstrydkommissie
* [[:nl:Wikipedia:Uitgelicht|Wikipedia:Uitgelicht]] - Kwaliteitsartikels wat prominent op die tuisblad vertoon is.
* [[:nl:Wikipedia:Etalage|Wikipedia:Etalage]] - 'n klein groep artikels wat die gebruikers van Wikipedia besonder waardeer (word tans hersien)
Let daarop dat daar soms subtiele verskille tussen Afrikaans en Nederlands is. 'Vaak' beteken byvoorbeeld heel verskillende dinge in Afrikaans (slaperig) en Nederlands (dikwels). Moet egter nie laat dit jou verhinder om iets te vertaal nie – iemand sal dit wel regmaak. Nuttige wenke oor vertaling uit Nederlands kan opgespoor word by: [[Wikipedia:Afrikaans-Nederlandse samewerking|Afrikaans-Nederlandse samewerking]].
Naby verwant aan die Nederlandse wiki is ook die [[:li:Huidpazjena|Limburgse]] en [[:fy:Haadside|Fries]] wiki's wat ook vir Afrikaanssprekendes verstaanbaar behoort te wees. Die wiki's is uit die aard van die saak heelwat kleiner (onderskeidelik 11,483 en 35,094 artikels), maar dit mag wees dat daar artikels is oor Limburg en Friesland wat nie elders beskikbaar is nie, of wat van beter kwaliteit is.
Nederlands is natuurlik ook 'n amptelike taal in [[België]] (waar die lokale dialek as [[Vlaams]] bekend staan) en die Suid-Amerikaanse land [[Suriname]] en behoort goeie inligting oor onderwerpe wat daarmee verband hou te hê.
=== In Engels ===
Die Engelse wiki [http://en.wikipedia.org/wiki/Main_Page] is by verre die grootste met meer as 4,494,445 artikels. Dit vertoon elke dag 'n artikel onder die hofie 'Today's featured article' op sy tuisblad. Die artikels kom uit 'n lys van 927 uit die totaal van meer as 1 500 000 op die engelse wiki. Kies gerus 'n artikel uit [[:en:Wikipedia:Featured_articles]] wat nog nie in Afrikaans vertaal is nie, of verbeter die bestaande artikel met vertaalde teks uit die Engelse artikel.
=== In Duits ===
Die Duitse wiki [http://de.wikipedia.org/wiki/Hauptseite] is die derde grootste (na Engels en Nederlands) met amper 1.708.900 artikels.
Top Duitse artikels word aangetref by: [[:de:Wikipedia:Exzellente_Artikel]]
Ter interessantheid word kleiner wikipedia's in tale wat nou verwant is aan Duits hier gelys:
* [[:lb:Haapts%C3%A4it|Lëtzebuergesch]] Die derde amptelike taal van [[Luxemburg]]. Met 40,900+ artikels het dit meer as die Afrikaanse wiki, nogal indrukwekkend vir 'n taal met slegs 250 000 eerstetaalsprekers! [[Switserse sjokolade]] is byvoorbeeld onlangs uit [[Lëtzebuergesch]] vertaal.
* [[:nds:H%C3%B6%C3%B6ftsiet|Plattdüütsche Wikipedia]] 21,185 artikels
* [[:als:Main_Page|D' alemannische Wikipedia]] 16,688 artikels
=== In Frans ===
Die Franse Wikipedia [http://fr.wikipedia.org/wiki/Accueil] is een van slegs 12 tale waar die wiki [http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Multilingual_statistics meer as 100 000 artikels] het (Die ander is Engels, Nederlands, Duits, Italiaans, Japanees, Pools, Portugees, Spaans en Sweeds).
[[:fr:Wikip%C3%A9dia:Articles_de_qualit%C3%A9|Articles de qualité]] 'n lys van 273 kwaliteitsartikels op die Franse wiki.
Sien ook (in Frans):
* [[:fr:Wikip%C3%A9dia:Article_de_la_semaine/Articles_de_qualit%C3%A9|Wikipédia:Article de la semaine/Articles de qualité]] Artikel van die week
* [[:fr:Wikip%C3%A9dia:Articles_de_qualit%C3%A9/Justification_de_leur_promotion| Wikipédia:Articles de qualité/Justification de leur promotion]] – rasionaal vir die insluiting as kwaliteitsartikels – dit is ook waar Fransprekendes artikels voorstel en of daarvoor of teen stem.
* [[:fr:Wikip%C3%A9dia:Articles_de_qualit%C3%A9/Contestations_et_retraits]] Wikipédia:Articles de qualité/Contestations et retraits Artikels wat gebruikers voel uit die lys van kwaliteitsartikels gehaal moet word.
== Vertaling van die week ==
Die metawiki het 'n projek waarvolgens die gemeenskap bladsye kies wat in soveel moontlik tale vertaal moet word in 'n spesifieke week. Help ons om die artikels ook in Afrikaans te vertaal en neem ook gerus aan die stemmery deel. [[Papiervliegtuig]] was byvoorbeeld die vertaling van die week in week 11 van 2005.
'''Hierdie week se artikel is [[:en:Great Hurricane of 1780]], [[:de:Großer Hurrikan von 1780]].'''
Daar word ook gesoek na vinnige vertalings van die artikel [[:en:Etoumbi]], 'n dorpie in die Kongo waar [[Ebola]] onlangs uitgebreek het. Dit is slegs vyf lyne lank en is teen Maandagoggend, 22 Julie 2005 reeds in 35 tale vertaal.
'''Verlede week se artikel is [[:en:Matsuo Basho]] die (haiku pennaam) van 'n [[Japan]]ese digter uit die [[Edo]] tydperk.''' Vertalings sluit in: [[:ca:Matsuo Basho|ca]], [[:de:Matsuo Basho|de]], [[:es:Matsuo Bashō|es]], [[:fr:Basho Matsuo|fr]], [[:he:מאטסואו באשו|he]], [[:id:Matsuo Basho|id]], [[:it:Matsuo Bashō|it]], [[:li:Matsuo Bashô|li]], [[:nn:Matsuo Bashō|nn]], [[:ja:松尾芭蕉|ja]], [[:pl:Matsuo Bashō|pl]], [[:scn:Matsuo Basho|scn]], [[:simple:Matsuo Basho|simple]], [[:fi:Matsuo Basho|fi]], [[:th:มะสึโอะ บะโช|th]], [[:zh:松尾芭蕉|zh]]. Die [[:li:Matsuo Bashô|Limburge]] vertaling is ongelukkig net 'n [[template:saadjie]].
Meer inligting (in Engels) by:
[[:meta:Translation_of_the_week|Translation_of_the_week ]] - Vertaling van die week
====Vorige vertalings sluit in (2005):====
*Week 1 : [[:tt:Qasím]] ([[:ru:Касимов]], [[:en:Kasimov]]) (19 tale)
*Week 2 : [[:zh:大熊猫]] ([[:en:Giant Panda]]) (26 tale)
*Week 3 : [[:de:Pyramiden von Güímar]] ([[:en:Pyramids of Güímar]]) (18 tale)
*Week 4 : Tuvan taal: Хөөмей ([[:en:Xöömej]]) (13 tale)
*Week 5 : [[:en:Lao]] (16 tale)
*Week 6 : [[:en:Manama]] (23 tale)
*Week 7 : [[:scn:Trisceli]] (12 tale)
*Week 8 : [[:it:Lago di Bolsena]] (13 tale + foto's in [[:commons:Lake Bolsena|commons]])
*Week 9 : [[:fi:Lapin sota]] ([[:en:Lapland war]]) (18 tale)
*Week 10 : [[:en:Enric Valor i Vives]] (13 tale)
*Week 11 : [[Papiervliegtuig]] (16 tale)
*Week 12 : [[:fr:Oum Kalthoum]] (13 tale)
*Week 13 : [[:ro:Nadia Comăneci]], [[:en:Nadia Comaneci]] (13 tale)
*Week 14 : [[:en:Ainu language]], [[:ja:アイヌ語]] (20 tale)
*Week 15 : [[:en:Jawi]] - 'n aangepaste Arabiese alfabet vir die Maleise taal (15 tale)
*Week 16 : [[:ja:第五福竜丸]](13 tale)
*Week 17 : [[:cs:Antoni Grabowski|cs]]/[[:de:Antoni Grabowski|de]]/[[:eo:Antoni GRABOWSKI|eo]]/[[:fr:Antoni Grabowski|fr]]/[[:ru:Грабовский, Антоний|ru]]:'''Antoni Grabowski''' 'n [[Pole|poolse]] [[chemie|chemiese]] [[ingenieur]] en [[Esperanto|Esperanto-Aktivis]](29 tale)
*Week 18 : [[:it:Fori Imperiali]] Monumentale pleine in antieke Rome van 46 v.C. tot 113 n.C.(11 tale)
*Week 19 : [[:ru:Коцоев, Арсен Борисович|ru]]/[[:de:Arsen Kotsoev|de]]/[[:eo:Arsen KOCOJEV|eo]]/[[:en:Arsen Kotsoyev|en]]/[[:nn:Arsen Kotsoyev|nn:Arsen Kotsoyev]] (12 tale)
*Week 20 : [[:en:Matsuo Basho]] (20 tale)
*Week 21 : [[:en:Whale song]], [[:de:Walgesang]] (12 tale)
*Week 22 : [[:en:Albireo]] (17 tale)
*Week 23 : [[:en:Mihai Eminescu]] (12 tale)
*Week 24 : [[:ro:Delta Dunării]] (19 tale)
*Week 25 : [[:zh:黑脸琵鹭]] (12 tale)
*Week 26 : [[:en:Rock, Paper, Scissors]] (18 tale)
*Week 27 : [[:en:BACH motif]] (12 tale)
*Week 28 : [[:en:Trans-Saharan trade]] (16 tale)
[[Kategorie:Wikipedia]]
1trszbgqjm15zbl0wcta42q5dxv7bmn
Los Angeles
0
8384
3379458
3324145
2026-11-21T07:41:03Z
InternetArchiveBot
131157
Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379458
wikitext
text/x-wiki
{| align="right" cellpadding="2" cellspacing="0" style="border:1px solid #88a; background:#CEDAF2; padding:5px; font-size: 85%; margin: 0 0 0.5em 1em; border-collapse:collapse;"
! align="center" colspan="2" style="color: #000000; background: #f7f8ff; padding: 4px; font-size:170%;" |
'''City of Los Angeles'''<br />
[[Lêer:LA.jpg|280px]]
|- style="background: #CEDAF2; text-align:center;border-bottom:1px solid #999"
| '''Kaart'''
|style="border-left:1px solid #999"| '''Seël'''
|- style="background:white"
|rowspan=6| [[Lêer:LA County Incorporated Areas Los Angeles highlighted.svg|180px|senter]]
|- style="background: white"
|style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Seal of Los Angeles.svg|75px|senter]]
|- style="background: #f7f8ff;border-top:1px solid #999; text-align:center;"
|style="border-left:1px solid #999"|
|- style="background: #CEDAF2; text-align:center;"
|style="border-left:1px solid #999;border-top:1px solid #999"| '''Vlag'''
|- style="background: white; border-top:1px solid #999;"
|style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Flag of Los Angeles, California.svg|90px|senter]]
|- style="background: #f7f8ff; border-top:1px solid #999; text-align:center;"
|style="border-left:1px solid #999"|
|- style="border-top:1px solid #999;"
| '''Land'''
| style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{vlagland|Verenigde State}}
|- style="border-top:1px solid #999;"
| '''[[Deelstate van die Verenigde State van Amerika|Deelstaat]]'''
| style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[Lêer:Flag of California.svg|23px]] [[Kalifornië]]
|- style="border-top:1px solid #999;"
| '''[[County (Verenigde State)|County]]'''
| style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[Los Angeles County]]
|- style="border-top:1px solid #999;"
| '''Koördinate'''
| style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{Koördinate|34|03|N|118|15|W|aansig=inlyn,titel}}
|- style="border-top:1px solid #999;"
| '''Gestig op'''
| style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[4 September]] [[1781]]
|- style="border-top:1px solid #999;"
| '''Geïnkorporeer op'''
| style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[4 April]] [[1850]]
|- style="border-top:1px solid #999;"
| '''Oppervlakte:'''
| style="background: #f7f8ff" |
|-
| - Totaal
| style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 1 301,970 [[vierkante kilometer|vk km]]
|-
| '''Hoogte bo seevlak'''
| style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 71 m
|- style="border-top:1px solid #999;"
|- style="border-top:1px solid #999;"
|-
| '''Bevolking:'''
| style="background: #f7f8ff" |
|-
| - Totaal (City of LA 2015)
| style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 4 031 000<ref>{{en}} [http://www.dof.ca.gov/research/demographic/reports/estimates/e-1/documents/E-1_2016PressRelease.pdf Persverslag van die Kaliforniese Departement van Finansies, uitgereik op 2 Mei 2016. Besoek op 7 Junie 2016] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160604031730/http://www.dof.ca.gov/research/demographic/reports/estimates/e-1/documents/E-1_2016PressRelease.pdf |date=4 Junie 2016}}</ref>
|-
| - Bevolkingsdigtheid
| style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 3 096/vk km
|-
| - Metropolitaanse gebied
| style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 15 250 000
|-
| - ''Combined statistical area (CSA)''
| style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 17 786 419
|-
| '''Tydsone'''
| style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | PST ([[UTC]] -8)
|- style="border-top:1px solid #999;"
| - [[Somertyd]]
| style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | PDT (UTC -7)
|- style="border-top:1px solid #999;"
|-
| '''Klimaat'''
| style="background: #f7f8ff" |
|-
| - Tipe
| style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Subtropiese klimaat
|-
| - Gemiddelde jaarlikse temperatuur
| style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 16,5 °C
|-
| - Gem. temp. Januarie/Julie
| style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 12,5 / 20,3 °C
|-
| - Gemiddelde jaarlikse neerslae
| style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 379,2 mm
|-
| '''Burgemeester'''
| style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Karen Bass ([[Demokratiese Party (Verenigde State)|D]])
|- style="border-top:1px solid #999;"
| '''Amptelike webwerf'''
| style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [http://www.lacity.org/ ''lacity.org'']
|}
'''Los Angeles''' ([[Engels]]: [lɒs ˈændʒələs], {{Audio|En-us-los-angeles.ogg|luister}}; [[Spaans]]: [los ˈaŋxeles], letterlik: "die Engele" <ref>{{Cite book |last=Buntin |first=John |url=http://archive.org/details/lanoirstrugglefo0000bunt_t9r1 |title=L.A. noir : the struggle for the soul of America's most seductive city |date=2009 |publisher=New York:Harmony Books |others=Internet Archive |isbn=978-0-307-35207-1}}</ref>) is 'n groot, uitgestrekte [[metropool]] aan die weskus van die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] en die administratiewe setel van die [[Los Angeles County|Los Angeles-distrik]] (''Los Angeles County'') in [[Suid-Kalifornië]].
[[Lêer:Echo Park Lake with Downtown Los Angeles Skyline.jpg|duimnael|links|Echo Park Lake op 'n helder Desemberoggend, met die silhoeët van Downtown Los Angeles teen die agtergrond]]
[[Lêer:Downtown LA at night (4284824408).jpg|duimnael|links|'n Nagtelike uitsig oor die middestad]]
[[Lêer:Aerial Getty Museum.jpg|duimnael|links|Stad van kuns en kultuur: Getty Center in die Santa Monica-berge. Die Kaliforniese sonlig skitter tussen sonop en sononder in alle skakerings van wit op die fasades van Italiaanse travertyn]]
[[Lêer:Interior of the Millennium Biltmore Hotel-24651397143.jpg|duimnael|links|Millennium Biltmore Hotel, sedert 1923 'n gunsteling-verblyfplek vir staatshoofde en rolprentsterre]]
[[Lêer:Disney Concert Hall (10920404614).jpg|duimnael|links|Walt Disney Concert Hall: ouditorium]]
Die stad is in 1781 deur die [[Spanje|Spaanse]] kaptein Rivera y Moncada onder die naam ''El Pueblo de Nuestra Señora Reina de los Ángeles de la Porciúncula'' ("Stad van Onse Dame, Koningin van die Engele van die Porciúncularivier" – die nedersetting se presiese naam kan deur geskiedkundiges tans nie bepaal word nie<ref>{{en}} Bob Pool: ''City of Angels' First Name Still Bedevils Historians''. In: ''Los Angeles Times'', 26 Maart 2005. Aanlyn beskikbaar: [http://articles.latimes.com/2005/mar/26/local/me-name26 ''articles.latimes.com'']. Alternatiewe name of spellings, wat deur historici voorgestel is, is ''El Pueblo de Nuestra Señora de los Angeles'', ''El Pueblo de Nuestra Senñora la Reyna de los Angeles'', ''El Pueblo de Nuestra Senñora de los Angeles de la Porciuncula'', ''El Pueblo de Nuestra Senñora la Reyna de los Angeles del Rio Porciuncula'', ''El Pueblo de la Reina de los Angeles Sobre el Rio de Porciuncula'', ''Pueblo del Rio de Nuestra Senñora la Reyna de los Angeles de Porciuncula''</ref>) met elf Spaanse gesinne (altesaam 44 siele) langs die Los Angeles-rivier gestig, maar dit is eers op 4 April 1850 – vyf maande voordat [[Kalifornië]] amptelik tot die Unie toegelaat is – as 'n munisipaliteit geïnkorporeer.
Los Angeles is by verre die grootste stedelike nedersetting in [[Kalifornië]], en sedert 1990, toe dit die tradisionele ''Second City'' [[Chicago]] verbygesteek het, op een na die grootste metropool in die Verenigde State, met 'n inwonertal wat in 2015 vir die eerste keer in sy geskiedenis die viermiljoenkerf verbygesteek het. Die metropolitaanse gebied van Los Angeles (wat naas Los Angeles ook die distrikte San Bernardino, Riverside, Ventura en Orange County bevat) huisves 'n bevolking van meer as 17 miljoen met uiteenlopende etniese en ekonomiese agtergronde. Die stad is in die 20ste eeu as die prototipe van 'n toekomstige metropool beskou wat alle voor- en nadele van 'n uitgestrekte metropolitaanse gebied in hom verenig het.
Die stad, waarvan die naam dikwels afgekort word tot ''LA'', is 'n wêreldsentrum vir sake en internasionale [[Handel (ekonomie)|handel]], [[vermaak]], [[kultuur]], [[Media (kommunikasie)|media]], [[mode]], [[wetenskap]], [[tegnologie]] en [[onderwys]]. Dit is die setel van bekende professionele liggame, kulturele organisasies en tersiêre onderwysinstellings soos die ''University of Southern California'' en die ''University of California'' en een van die kragtigste ekonomiese spilpunte in die VSA.
Los Angeles word gelys as die wêreld se derde welvarendste en vyfde magtigste en invloedrykste metropool wat in die VSA net deur [[New York Stad|New York]] oortref word. Die gekombineerde statistieke gebied (''combined statistical area, CSA'') van Los Angeles-Long Beach-Anaheim sal in 2020 na beraming 'n bruto metropolitaanse produk van $1207,3 miljard genereer wat van die stad die tweede grootste ekonomiese sentrum in die Verenigde State na die metropolitaanse gebied van New York maak.<ref>{{en}} [https://www.statista.com/statistics/183808/gmp-of-the-20-biggest-metro-areas/ ''Statista.com: Forecasted Gross Metropolitan Product (GMP) of the United States in 2020, by metropolitan area'']</ref>
Met [[Hollywood]] het Los Angeles daarnaas tot die "Wêreldhoofstad van Vermaak" ontwikkel en speel steeds 'n leidende rol in die [[rolprent]]-, [[televisie]]-, [[videospeletjie]]- en musiekbedryf, al word die meeste belangrike ateljees tans in die stadsdeel Burbank aangetref. Die belangrikheid van die plaaslike vermaakbedryf maak van Los Angeles en sy voorstede gewilde woonplekke vir bekende vermaakpersoonlikhede.
Die betowering van die Amerikaanse Droomfabriek, Hollywood, Hollywood Boulevard met sy beroemde ''[[Hollywood Walk of Fame|Walk of Fame]]'', Sunset Strip, en [[Beverly Hills, Kalifornië|Beverly Hills]], asook die natuurskoon van sy strande het van Los Angeles die sinnebeeld van die Kaliforniese droom gemaak en tot sy vinnige groei bygedra. Dekades lank was Los Angeles se stadsgeskiedenis 'n verhaal van suksesvolle selfbemarking en grootskaalse binnemigrasie. Aanvanklik was die droom van vryheid en onafhanklikheid beperk tot 'n klein laag welvarendes.
Kort voor lank het die stad 'n trekpleister vir honderdduisende Amerikaners uit die Middelweste geword wat 'n voorstedelike lewe in die enkelgesinshuise van Southland, die sonnige suide van Kalifornië, kon bekostig, vry van die beperkings wat 'n lewe in die digbevolkte Amerikaanse metropole van die Ooskus hulle sou opgelê het. Uiteindelik het Los Angeles ook 'n toevlugsoord vir ontworteldes geword wat slagoffers van die ''Dust Bowl'', een van die grootste natuurrampe in die geskiedenis van die VSA, geword het, en met niks meer as hul motors, vol gepak met hul besittings, hier aangekom het.
Die stadsgebied, wat deur 'n netwerk van oënskynlik eindelose snelweë deurkruis word, behels 'n groot verskeidenheid boustyle wat van die stadsentrum met sy wolkekrabbers tot luukse villas in die klowe van die omgewing strek. Sy bewoners, na wie in die Verenigde State as ''Angelenos'' verwys word, geniet 'n gematigde en sonnige klimaat, ook in die [[winter]]. Groen ruimtes en strande langs die Stille Oseaan-kuslyn soos [[Venice, Los Angeles|Venice-]] en Huntington Beach is gewilde ontspanningsplekke. Disneyland is ook in die buurt van Los Angeles en was die eerste vermaaklikheidspark van sy soort. Los Angeles het as gasheerstad van die [[Olimpiese Somerspele 1932|Olimpiese Somerspele van 1932]] en [[Olimpiese Somerspele 1984|1984]] opgetree en sal naas [[Londen]] en [[Parys]] in [[Olimpiese Somerspele 2028|2028]] die derde stad wees wat vir 'n derde keer as gasheerstad vir die [[Olimpiese Somerspele]] optree.<ref>{{en}} [http://www.latimes.com/sports/olympics/la-sp-la-olympics-approved-20170913-story.html ''Los Angeles Times, 13 September 2017: L.A. Officially Awarded 2028 Games. Besoek op 14 September 2017'']</ref>
== Etimologie ==
[[Lêer:Felipe de Neve (Gobernador de las Californias).png|duimnael|links|upright|Felipe de Neve, stigter van Los Angeles en vierde goewerneur van Kalifornië]]
Op 4 September 1781 het 'n groep van 44 setlaars, bekend as die ''Los Pobladores'' ("die inwoners") die ''pueblo'' ("stad") gestig wat hulle ''El Pueblo de Nuestra Señora la Reina de los Ángeles'' ("Die Dorp van Onse Liewe Vrou, die Koningin van die Engele") genoem het.<ref name="almanac">{{en}} {{cite web |url=http://www.laalmanac.com/history/hi03b.php |title=Settlement of Los Angeles |publisher=Los Angeles Almanac |accessdate=2 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180902084302/http://www.laalmanac.com/history/hi03b.php |archive-date=2 September 2018|url-status=live}}</ref> Die oorspronklike naam van die nedersetting is onduidelik; die [[Guinness World Records]] gee dit weer as ''El Pueblo de Nuestra Señora la Reina de los Ángeles de Porciúncula'' ("Die Dorp van Onse Liewe Vrou, die Koningin van die Engele van Porciúncula");<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1991-12-12-me-2-story.html |title=Ooh L.A. L.A. |publisher=[[Los Angeles Times]] |date=12 Desember 1991 |accessdate=11 Januarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220111235047/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1991-12-12-me-2-story.html |archive-date=11 Januarie 2022 |url-status=live}}</ref> ander bronne gee verkorte of alternatiewe weergawes van die langer naam.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2005-mar-26-me-name26-story.html |title=City of Angels' First Name Still Bedevils Historians |publisher=[[Los Angeles Times]] |author=Bob Pool |date=26 Maart 2005 |accessdate=21 Oktober 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211021233935/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2005-mar-26-me-name26-story.html |archive-date=21 Oktober 2021 |url-status=live}}</ref>
== Geografie ==
=== Geografiese ligging ===
[[Lêer:Los Angeles Basin JPLLandsat.jpg|duimnael|[[Nasa]]-Satellietbeeld van die Los Angeles-bekken]]
[[Lêer:LA Skyline Mountains2.jpg|duimnael|Die stadshorison van Los Angeles teen die agtergrond van die San Gabriel Mountains]]
Die stadskern van Los Angeles en 'n vyftigtal voorstede<ref>{{en}} ''NFT Not For Tourists Guide to Los Angeles''. 13de uitgawe. New York, NY: Skyhorse Publishing 2014, bl. 316</ref> – met 'n totale beboude gebied van meer as 6 000 km² – lê uitgestrek oor 'n wye woestynvlakte temidde van 'n heuwelagtige kusgebied met dig beboste uitlopers van bergreekse, teen 'n gemiddelde hoogte van 32 meter bo seevlak. Die stad grens in die weste en suide aan die Santa Monica-baai van die [[Stille Oseaan]]. Los Angeles word in die ooste en noorde deur bergreekse omring. Noord van Los Angeles lê ook die San Fernando-vallei, wat sowat een derde van die inwoners huisves. Die vallei word deur die Griffithpark en die Santa Monica-berge afgesny van Hollywood en die stadsentrum.
Die administratiewe stadsgebied van Los Angeles strek oor 1 290,6 vierkante kilometer (71 kilometer in noord-suidelike en 47 kilometer in oos-westelike rigting), en die stadswyke en voorstede word deur 'n moderne stelsel van snelpaaie met mekaar verbind. Los Angeles se bevolking is die mees gemotoriseerde ter wêreld, maar dit bring mee dat skadelike uitlaatgasse van motors en nywerhede lankal tot een van die kwellendste probleme van die stad ontwikkel het.
Soms word na Los Angeles as 'n "horisontale stad" verwys, aangesien daar min [[wolkekrabber]]s is en die stadsgebied oor 'n groot oppervlakte uitgebrei het. Grondpryse begin nou egter ook in die stadsentrum die hoogte inskiet en bevorder die oprigting van 'n groter aantal toringgeboue. Los Angeles is allesbehalwe 'n stad in die oorspronklike betekenis van die term, maar eerder 'n konglomeraat van kleiner en groter nedersettings wat almal hul spesifieke karakter ontwikkel het. Die stad deel 'n besondere aspek van sy groei met [[Londen]] en "Metroland", die Britse hoofstad se uitgestrekte voorstadsones wat eers deur die bou van 'n uitgebreide moltreinnetwerk vir pendelaars ontsluit is. Los Angeles se voorstede het hul ontstaan eweneens aan die bou van 'n gesofistikeede openbare vervoerstelsel en – later – aan die mobiliteit te danke wat motors en 'n uitgebreide padnetwerk aan inwoners verskaf het.
Die skertsende opmerking dat Los Angeles niks meer sou wees as "'n mengelmoes voorstede op soek na 'n middestad" nie mag bevraagteken word aangesien daar altyd 'n middestad was. Maar anders as Manhattan (geleë op 'n eiland) of Philadelphia (ingeperk tussen twee riviere) of Chicago (waar 'n meer uitbreiding beperk) kon eiendomsontwikkelaars in Los Angeles weswaarts uitbrei soos hulle dit goedgedunk het sonder om bestaande strukture te vernietig.<ref>{{en}} Doug Gelbert: ''Look Up, Los Angeles! 5 Walking Tours in the City Of Angels (Look Up, America!)''. walkthetown.com. Kindle-e-boek-uitgawe, pos. 235</ref>
Daar is 173 onafhanklike stede in die metropolitaanse gebied van Los Angeles, wat die ''counties'' (distrikte) Los Angeles, San Bernardino, Riverside, Ventura en Orange bevat. Die gebied strek tot by die grens van die deelstaat [[Nevada]] en het 'n totale oppervlakte van 87 972 vierkante kilometer. Slegs 'n klein gedeelte hiervan is beboude gebiede. Die grootste deel van die oppervlakte word deur onbewoonde gedeeltes van die Mojave-woestyne en die Nasionale Joshua Treepark in die ''counties'' Riverside en San Bernardino beslaan.
Los Angeles is in topografiese opsig die enigste Amerikaanse metropool wat deur 'n bergreeks in twee helftes verdeel word. Mount Lukens in die noordoostelike uithoeke van die San Fernando-vallei, wat ook as Sister Elsie Peak bekend staan, is met 'n hoogte van 1 548 meter bo seevlak die hoogste bergpiek in die stadsgebied.
=== Geologie ===
[[Lêer:Los Angeles City Hall 20.jpg|duimnael|links|Die ikoniese Raadsaal van Los Angeles is van 'n wit terracotta- en granietfasade voorsien. Die toring is ontwerp as 'n 20ste eeuse weergawe van die [[Mausoleum van Halikarnassos]], een van die antieke [[Sewe wonders van die wêreld]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.dunnedwards.com/colors/specs/posts/historic-la-the-los-angeles-city-hall |title=Historic LA: The Los Angeles City Hall |publisher=www.dunnedwards.com |accessdate=21 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200421140615/https://www.dunnedwards.com/colors/specs/posts/historic-la-the-los-angeles-city-hall |archive-date=21 April 2020 |url-status=dead}}</ref>]]
[[Lêer:Capitol Records sunset.jpg|duimnael|220px|Die [[Capitol Records]]-gebou in Hollywood, ontwerp om soos 'n stapel plate te lyk, is een van talle strukture wat oor 'n aktiewe breuklyn opgerig is]]
Teen die oostelike rand van die metropolitaanse gebied loop die [[San Andreas-breuk]], net sowat 30 myl van Los Angeles se middestad af.<ref>{{en}} [http://www.latimes.com/local/lanow/la-me-ln-california-mexico-earthquake-20170908-htmlstory.html#nws=mcnewsletter ''Los Angeles Times, 9 September 2017: California could be hit by an 8.2 mega-earthquake, and damage would be catastrophic. Besoek op 10 September 2017'']</ref> [[Plaattektoniek|Tektoniese spanning]] bou deurgaans op as die Pasifiese of Stille Oseaanplaat, waarop Los Angeles en Orange County geleë is, in 'n noordwestelike rigting beweeg en teen die Noord-Amerikaanse plaat skuif wat in 'n suidoostelike rigting beweeg. Die gevaar van [[aardbewing]]s, wat hieruit voortspruit, het tot streng bouvoorskrifte in Suid-Kalifornië gelei. Los Angeles is sedert 1800 deur nege groot aardbewings met 'n intensiteit van ses of meer op die [[Richterskaal]] en duisende kleiner bewings geskud. 'n Groot aantal geboue is versterk om hulle so goed moontlik bestand te maak teen aardbewings.
Tot 1958 is geboue beperk tot 'n maksimumhoogte van 45 meter of 14 verdiepings. Die enigste uitsondering was die raadsaal uit die jaar 1928 met 'n hoogte van 128 meter. Veiliger geboue het hierdie wet later oorbodig gemaak. Naas die bedreiging deur aardbewings was ook die konsep van 'n [[tuinstad]] en minder verdigte stadswyke die dryfveer agter hierdie wet. Uiteindelik het dit die bestendige uitbreiding van die stadsgebied bevorder.
''California Geological Survey'' het laat in 2014 vir die eerste keer in twee dekades 'n amptelike finale kaart van die Hollywood-breuklynsone asook materiaal ten opsigte van beraamde breuklyne vrygestel sodat 'n aardbewing-breuklynsone volgens Kaliforniese wet vasgestel kon word. Die presiese verloop van die Hollywood-breuklyn kon op baie plekke nie presies bepaal word nie. Daar moet ook rekening gehou word met uitlopers van die hooflyn. Vir elke beplande gebou moet die ondergrond ondersoek en seismiese toetse gedoen word.
Eiendomsontwikkelaars, wat nuwe projekte in Los Angeles beplan, moet bewys lewer dat hulle geen gebou oor 'n bestaande breuklyn oprig nie.<ref>{{en}} [http://www.latimes.com/visuals/graphics/la-me-g-hollywood-fault-map-20141106-htmlstory.html ''Los Angeles Times, 6 November 2014: Do you live in the Hollywood fault zone? Besoek op 2 Junie 2016'']</ref> Die nuwe kaartmateriaal het geen betrekking op bestaande geboue nie, behalwe vir beplande uitbreidings. Volgens beramings is sowat 12 000 eiendomme in Los Angeles binne 'n afstand van vyfhonderd voet aan weerskante van die nuut bepaalde breuklyne geleë, waaronder ikoniese geboue soos die Capitol Records-toringgebou in Hollywood, die Mondrian- en Standard-hotelle in West Hollywood, drie elementêre skole, 'n kollege vir uitvoerende kunste asook Immaculate Heart High School en Middle School. Moderne ingenieurswese bied geen oplossing aan waardeur strukture grondbewegings in teenoorgestelde rigtings sal kan weerstaan nie.
'n Vroeë seismiese waarskuwingstelsel vir die Amerikaanse Weskus word deur die ''U.S. Geological Survey'', die VSA se leidende agentskap vir navorsing en waarneming van aardbewings, ontwikkel. Hierdie soort stelsels funksioneer volgens 'n eenvoudige beginsel – seismiese golwe beweeg teen die spoed van klank deur gesteentes en sodoende stadiger as moderne kommunikasiestelsels. 'n 7.8 magnitude-aardbewing wat in die [[Saltonmeer]], sowat 150 myl van die middestad af, begin en langs die San Andreas-breuklyn (die langste in Kalifornië) beweeg, sal Los Angeles eers ná sowat een minuut tref – genoeg tyd om bewoners teen die dreigende gevaar te waarsku.<ref>{{en}} [http://www.latimes.com/world/la-me-mexico-quake-earth-warning-20170908-htmlstory.html#nws=mcnewsletter ''Los Angeles Times, 8 September 2017: Mexico got early warning before deadly earthquake struck. When will California get that system? Besoek op 10 September 2017'']</ref>
Sommige geboue in Los Angeles is reeds van oudio-waarskuwingstelsels voorsien wat bewoners of werknemers vooraf teen dreigende gevare kan waarsku – tussen enkele sekondes of meer as 'n minuut voordat 'n groot aardbewing se skuddings begin. Daar is ook stelsels wat hysbakke outomaties op die naaste verdieping stopsit sodat gebruikers nie daarin sal vassit nie.
Ondanks alle tegnologiese vooruitgang is dit onmoontlik om te voorspel watter strukturele skade 'n sterk aardbewing uiteindelik sal aanrig. Besoekers word, net soos inheemses, in die onwaarskynlike geval van 'n aardbewing aangeraai om op 'n veilige afstand te bly van groot glasvoorwerpe soos vensters of glasfasades en skuiling te soek onder massiewe tafels of deurrame.
Terwyl 'n groot aardbewing 'n geskatte 1 800 menselewens sal kan eis, bly die herstelling van beskadigde infrastruktuur die grootste uitdaging. Veral watervoorsiening is kwesbaar. Ná die Northridge-aardbewing van 1994 was bewoners vir 'n maksimum van twee weke van watervoorsiening afgesny. In die geval van 'n massiewe aardbewing sal herstelwerk tot ses maande kan neem.<ref>{{en}} [https://www.kcrw.com/news/shows/greater-la/in-altadena-the-sierra-madre-fault-rises-to-the-surface/you-may-survive-the-big-one-but-las-water-supply-may-not ''KRCW News, 9 Julie 2019: You may survive the Big One, but LA’s water supply may not. Besoek op 16 Julie 2019''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190716170747/https://www.kcrw.com/news/shows/greater-la/in-altadena-the-sierra-madre-fault-rises-to-the-surface/you-may-survive-the-big-one-but-las-water-supply-may-not |date=16 Julie 2019 }}</ref>
Een van die belangrikste waterreservoirs aan Los Angeles se kant van die San Andreas-breuklyn, die ''Headworks Reservoir'', is tien myl vanaf Altadena en die Sierra Madre-breuklyn naby Burbank geleë. Dit bestaan uit twee massiewe betonbekkens wat bestand is teen sterk aardskuddings, met 'n totale kapasiteit van 110 miljoen gellings (meer as 500 miljoen liter). Dit sal inwoners tydens 'n noodtoestand van water kan voorsien sonder dat dramatiese ontruimings noodsaaklik word. Ander maatreëls sluit die vervanging van duisende myl se waterpype, wat die Headworks Reservoirs met stedelike verbruiksgebiede verbind, met nuwe soorte pype wat eweneens meer bestand is teen aardbewings. Een van hierdie projekte, die ''Foothill Trunk Line'' in die San Fernandovallei, kruis die San Fernando-breuklyn, maar is ontwerp om saam met aardverskuiwings van tot tien voet te beweeg sonder dat dit breek.
=== Klimaat ===
[[Lêer:Grand Park and Los Angeles City Hall-3.jpg|duimnael|Grand Park in April, met die ''City Hall'' op die agtergrond]]
[[Lêer:Los Angeles Pollution.jpg|duimnael|400px|'n Uitsig oor Los Angeles in rookmis gehul, soos gesien vanaf die Hollywood Hills. Links is die [[Griffith-sterrewag]]]]
Los Angeles lê in die subtropiese klimaatsone. Die gemiddelde jaarlikse temperatuur is 16,5 °C en die gemiddelde jaarlikse reënval 295 millimeter. Augustus is die warmste maand met 'n gemiddelde temperatuur van 20,8 °C, Januarie die koudste met 'n gemiddelde van 12,5 °C. [[Reën]]val is gewoonlik beperk tot die tydperk tussen November en April. Die maande tussen Mei en Oktober word deur droë weerstoestande gekenmerk.
Die ligging digby die Stille Oseaan en winde, wat vanuit die see waai, skep 'n aangename klimaat in die [[somer]], wanneer die kwik tot by 28 °C styg. Die wintermaande is kouer, alhoewel dagtemperature gewoonlik nie benede 15 °C daal nie. Nagtemperature is sowat 10 °C laer en die lugvogtigheid beloop tussen 50 en 75 persent.
Hittegolwe met temperature tot by 40 °C kom gereeld elke twee jaar voor en word veroorsaak deur die sogenaamde Santa-Ana-winde, wat uit die gelyknamige woestyn oos van die stad waai.
In die tydperk tussen 1940 en die 1990's het die gemiddelde temperature in die stadsgebied met 5 °F gestyg. Hierdie ontwikkeling word egter nie aan [[aardverwarming]] toegeskryf nie, maar eerder aan die dramatiese verlies van boorde en landbougebiede wat plek moes maak vir nuwe paaie en geboue. Hoe groter die totale beboude oppervlak van [[beton]] en asfalt word, hoe meer sonenergie word geabsorbeer. As gevolg hiervan het die [[atmosfeer]] in die omgewing warmer geword en is 'n massiewe "stedelike warmte-eiland" geskep. Volgens wetenskaplike studies sal 'n massiewe boomplantingsprogram in die San Fernando-vallei van stapel gestuur moet word om die gemiddelde temperature met tot 5 °C te laat daal.<ref>{{en}} [http://www.laalmanac.com/weather/we05.htm ''LA Almanac: Die verwarming van Los Angeles'']</ref>
{{Tabel weergemiddeldes
|locatie=Los Angeles
|jan_gem_max=20.1
|feb_gem_max=20.3
|mrt_gem_max=21.2
|apr_gem_max=22.6
|mei_gem_max=23.6
|jun_gem_max=25.6
|jul_gem_max=28.4
|aug_gem_max=29.1
|sep_gem_max=28.4
|okt_gem_max=25.8
|nov_gem_max=22.7
|dec_gem_max=19.8
|jaar_gem_max=24.0
|jan_gem_min=8.8
|feb_gem_min=9.6
|mrt_gem_min=10.6
|apr_gem_min=11.9
|mei_gem_min=13.9
|jun_gem_min=15.7
|jul_gem_min=17.6
|aug_gem_min=17.8
|sep_gem_min=17.3
|okt_gem_min=14.8
|nov_gem_min=11.1
|dec_gem_min=8.6
|jaar_gem_min=13.1
|jan_gem_ns=79.2
|feb_gem_ns=96.5
|mrt_gem_ns=61.7
|apr_gem_ns=23.1
|mei_gem_ns=6.6
|jun_gem_ns=2.3
|jul_gem_ns=0.3
|aug_gem_ns=1.0
|sep_gem_ns=6.1
|okt_gem_ns=16.8
|nov_gem_ns=26.4
|dec_gem_ns=59.2
|jaar_gem_ns=379.2
|rdjan=6.1
|rdfeb=6.4
|rdmrt=5.5
|rdapr=3.2
|rdmei=1.3
|rdjun=0.6
|rdjul=0.3
|rdaug=0.3
|rdsep=1.0
|rdokt=2.5
|rdnov=3.3
|rddec=5.2
|bron = World Weather Information Service<ref>{{en}} {{cite web |url=http://worldweather.wmo.int/en/city.html?cityId=269 |title=Los Angeles, California |publisher=World Weather Information Service |accessdate=11 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180911012251/http://worldweather.wmo.int/en/city.html?cityId=269 |archive-date=11 September 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>}}
== Geskiedenis ==
=== Stigting ===
[[Lêer:Downtown LA from GP Obs.jpg|duimnael|Die middestad van Los Angeles, soos gesien vanuit die Griffith Park-sterrewag]]
Los Angeles is op 4 September 1781 deur die Spaanse goewerneur van Kalifornië, Felipe de Neve, as 'n ''pueblo'' ('n Spaanse vakterm wat na 'n burgerlike nedersetting verwys – in teenstelling met godsdienstige sendingstasies of ''misiones''<ref>{{en}} [https://www.visitcalifornia.com/uk/feature/california-missions ''Visit California: California Missions. Besoek op 22 April 2020''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200426093039/https://www.visitcalifornia.com/uk/feature/california-missions |date=26 April 2020 }}</ref> en militêre buiteposte of ''presidios'' wat opgerig is ter beskerming van ''pueblos'' en ''misiones'' teen buitelandse invallers of inheemses wat ontevrede was met die sendingstelsel<ref>{{en}} [http://californiamissionsfoundation.org/presidios/ ''California Missions Foundation: Presidios. Besoek op 22 April 2020'']</ref>) met 44 setlaars op die gebied van die Tongvá-[[Indiane]] gestig. Destyds was veeteelt die hoofbron van inkomste vir die bewoners.
Die naam Los Angeles is van Spaanse oorsprong en beteken letterlik "die engele". Dit is 'n verkorting van die oorspronklike ''El Pueblo de Nuestra Señora la Reina de los Ángeles de Porciúncula'' ([[Afrikaans]]: "Die Dorp van Onse Liewe Vrou, die Koningin van die Engele van Porciúncula").
In 1835 het die Meksikaanse regering stadstatus aan Los Angeles toegeken; gelyktydig is die nedersetting verhef tot hoofstad van Alta California, die mees noordelike gewes van [[Meksiko]]. Die bevolking het tot by die jaar 1836 tot 2 228 gegroei, maar daarna weer 'n tyd lank gekrimp. Los Angeles was tot by die middel van die 19de eeu 'n Meksikaanse munisipaliteit met 'n bevolking wat oorwegend uit Amerikaanse setlaars, arm Chinese werkers en 'n klein aantal welvarende Meksikaanse landbesitters bestaan het. Tydens die [[Meksikaans-Amerikaanse Oorlog]] tussen 1846 en 1848 is die stad saam met Alta California deur Amerikaanse soldate beset en by die VSA ingelyf.
Los Angeles het op 4 April 1850 Amerikaanse stadstatus in verband met die stigting van die deelstaat Kalifornië gekry; destyds was die inwonertal 1 610.
=== Laat 19de eeuse groeifase ===
[[Lêer:The California Club, 538 South Flower St. Downtown Los Angeles 7.jpg|duimnael|Die ''[[California Club]]'' (links), gestig in 1887 deur uitstaande persoonlikhede in Los Angeles se openbare lewe, is vandag steeds een van die mees prestigieuse sosiale verenigings in die Verenigde State]]
Die laaste drie dekades van die 19de eeu was 'n tydperk van tegnologiese vooruitgang en vinnige ekonomiese groei wat deur drie faktore aangedryf is: die groot vraag na eiendomme wat stygende pryse en die opdeling van ou ''ranchos'' – uitgestrekte [[bees]]plase – in kleiner en meer winsgewende erwe tot gevolg gehad het; die bou van spoorlyne wat Los Angeles met ander Weskusmetropole soos [[San Francisco]] (sedert 1875) verbind het, maar ook vervoer binne die stadsgebied vergemaklik het, byvoorbeeld tussen die middestad en San Pedro; en die grootskaalse vestiging van Amerikaners uit die Midweste wat die strawwe winters daar wou ontduik – onder wie talle welgestelde afgetredenes wat bygedra het tot die groeiende ekonomiese betekenis van gesondheidsdienste en ontspanningsgeriewe. Nuwe aankomelinge is onder meer vanweë Los Angeles se reputasie as 'n sonnige plek met skoon lug na die weskus gelok – in 'n tyd toe die bevolking in meeste Amerikaanse nywerheidstede nog deur ongekende lug- en waterbesoedeling geteister is. Die stad was destyds sinoniem met goeie gesondheid, 'n skoon omgewing, sonskyn volop en eindelose [[sitrus]]plantasies. Nadat [[besproeiing]]dtegnieke getoets is om die geskikte [[landbou]]produkte vir die gebied bepaal, is duisende [[lemoen]]- en [[suurlemoen]]bome geplant.
Met die voltooiing van twee transkontinentale spoorlyne – en Los Angeles as hul Weskus-terminus – is in die 1880's die voorvereiste vervul om die stad by die nasionale ekonomie in te skakel.<ref>{{en}} Janet L. Abu-Lughod: ''New York, Chicago, Los Angeles. America's Global Cities''. Minneapolis – London: University of Minnesota Press 1999, bl. 11</ref> Los Angeles het in dié tydperk nog nie oor 'n nywerheidsbasis beskik nie. Landbou, veral veeteelt, was by verre die belangrikste ekonomiese sektor, alhoewel die uitgestrekte landgoedere van die vroeëre Meksikaanse elite intussen gekonfiskeer was of – teen betreklik lae pryse – van eienaar gewissel het. Dié ontwikkeling was die fondament vir 'n nuwe soort stadsontwikkeling – vir die eerste keer was die grond, wat hiervoor benodig is, in besit van een enkele privaat eienaar of onderneming. Die groot stroom migrante uit die Midweste, wat deur advertensie-plakkate en gesubsidieerde treinkaartjies aangewakker is, het in die laat 19de eeu grondspekulasie die botoon laat voer.
Ná die aansluiting by die spoorweg van die ''Union Pacific Railroad'' in 1876 en die spoorweglyn na [[Santa Fe, Nieu-Meksiko|Santa Fé]] in 1885, asook die begin van [[steenkool]]ontginning in 1890 en [[ru-olie]]produksie in 1892 het Los Angeles vinnige groei getoon. In 1900 het die inwonertal reeds op 100 000 gestaan (met 'n verdere 70 000 buite die stadsgrense), en hierdie getal het in die tydperk tot 1910 verdriedubbel – hierdie styging van 211 persent was die hoogste in die geskiedenis van Los Angeles.<ref>{{en}} Abu-Lughod (1999), bl. 11</ref> Migrante uit die Middel-Weste (en hier veral uit deelstate soos [[Iowa]] en [[Indiana]]) het die ou Meksikaanse elite geleidelik vervang om self die nuwe leidende politieke klas van Los Angeles te vorm.
=== Die vroeë 20ste eeu ===
[[Lêer:La-et-ms-los-angeles-sheet-music-20130529-dto-002.jpg|duimnael|200px|''Glorious Southern California''<br /><small>Bladmusiek (1907), gekomponeer deur G.T. Fallis en N.L. Ridderhof</small>]]
Die eerste twee dekades van die 20ste eeu was een van die beslissendste tydperke in die geskiedenis van Los Angeles waartydens die belangrikste struikelblokke uit die weg geruim kon word wat die stad se groei tot 'n Weskusmetropool nog belemmer het: ontoereikende watervoorsiening, die gebrek aan 'n natuurlike diepwaterhawe, die afgeleë ligging wat Los Angeles se deelname aan die florerende Atlantiese handel gekniehalter het, en die gebrek aan bekostigbare energiebronne. Tenminste op kort termyn is oplossings vir dié probleme gevind met die bou van 'n akweduk wat water uit die Owensvallei na die metropool in wording vervoer het (dié waterleiding is reeds in 1905 beplan, maar kon eers in 1913 voltooi word); die inlywing van San Pedro-hawe by Los Angeles (teen die wil van sy inwoners) en sy grootskaalse uitbreiding gedurende die [[Eerste Wêreldoorlog]] waarvoor federale fondse beskikbaar gestel is; die opening van die [[Panamakanaal]] in 1914 wat die vaartyd tussen Suid-Kalifornië en die kuste van die Suidstate en die Amerikaanse Ooste merkbaar verkort het; en die opwekking van hidroëlektrisiteit deur die akweduk-projek vanaf 1917 wat die snelle groei van nywerhede moontlik gemaak het.
[[Lêer:LuminariesofPantheism.jpg|duimnael|links|''Luminaries of Pantheism''<br /><small> Muurskildery deur Levi Ponce in Venice, Los Angeles</small>]]
Ná die inlywing van aangrensende nedersettings het Los Angeles se stadsgebied ook 'n aantal oorspronklik selfstandige munisipaliteite soos Wilmington (1909), San Pedro (1909), Hollywood (1910), Sawtelle (1922), Hyde Park (1923), Eagle Rock (1923), Venice (1925), Watts (1926), Barnes City (1927) en Tujunga (1932) ingesluit. In die 1920's was Los Angeles reeds op pad na wêreldstadstatus. Sy ongekende groei het aanleiding gegee tot 'n tweede grootskaalse golf van grondspekulasie waartydens steeds meer ''ranchos'' of beesplase onderverdeel is om nuwe nedersettings te vestig. Om hul watervoorsiening te verseker, was sommige van dié nuwe nedersettings bereid om by die groeiende metropool aan te sluit; ander het dié druk, wat op hulle uitgeoefen is, weerstaan. Sodoende is die huidige verstedelikingspatrone geskep waarby die gebied van Groter Los Angeles as 'n gefragmenteerde metropool gevestig is waar talle munisipaliteite hul administratiewe onafhanklikheid bewaar het, al maak hulle deel uit van die samehangende beboude gebied in die Los Angeles-bekken. So het byvoorbeeld [[Santa Monica, Kalifornië|Santa Monica]] en Beverly Hills, wat in ekonomiese en kulturele opsig as dele van Los Angeles beskou word, tot vandag toe hul status as selfregerende nedersettings verdedig. In 1924 het die bevolking van Los Angeles County die miljoenkerf oorskry, maar hiervan was slegs sowat sestig persent binne die ''City of Los Angeles'' se stadsgrense woonagtig.
'n Verdere belangrike fondament vir die ontwikkeling van Los Angeles was die oliebedryf. Plaaslike oliebronne is reeds in die 1880's ontdek en ontgin, terwyl 'n eerste bloeifase in dié bedryf in 1892 begin het, maar eers vyf jaar later is Suid-Kaliforniese ruolie op groot skaal ontgin, verwerk en bemark. In die twintigerjare het Los Angeles se olievelde in Signal Hill, Huntington Beach en Santa Fe Springs sowat 'n kwart van die wêreldproduksie van ruolie opgelewer. Olie het die belangrikste uitvoergoed geword wat in San Pedro-hawe gehanteer is.<ref>{{en}} Abu-Lughod (1999), bl. 12</ref> Tegelykertyd het, danksy die inisiatief van plaaslike entrepreneurs soos Donald Douglas en die gebroeders Loughead (Lockheed), 'n plaaslike vliegtuigbedryf ontstaan.<ref>{{en}} Allen J. Scott en Edward W. Soja (reds.): ''The City. Los Angeles and Urban Theory at the End of the Twentieth Century''. Sagteband-uitgawe. Berkeley, Los Angeles, London: University of California Press 1998, bl. 5</ref>
=== Ekonomiese groeipunt ===
[[Lêer:Staples Center LA Live.jpg|duimnael|200px|'n Nagtelike uitsig oor die middestad, met die ''Staples Center'', 'n veeldoelige sportarena, op die voorgrond]]
Vanaf 1910 het die rolprentbedryf 'n sterk groei beleef, en in 1932 was Los Angeles die gasheerstad van die [[Olimpiese Somerspele]]. Die grootskaalse ekonomiese groei het met die [[Tweede Wêreldoorlog]] begin, toe die lug- en ruimtevaartnywerhede hulle in die stad gevestig en 'n groot aantal migrante gelok het. Die stad het die grootste groei van alle gebiede in Kalifornië vertoon, en in die dekade tussen 1940 en 1950 het sy bevolking met 49,8 persent toegeneem. Teen hierdie tydperk het ook die klein voorstadhuis met swembad en dubbelmotorhuis 'n simbool van Los Angeles geword en die stad het in die rigting van die San Fernando-vallei begin uitbrei.
Die stadshorison is in 1960 met die oprigting van die eerste wolkekrabber, 'n kantoorgebou, vir die eerste keer sedert die bou van die raadsaal in 1928 merkbaar verander. Maar die sestigerjare is ook gekenmerk deur etniese en sosiale spannings. Die rasseonluste, wat op 11 Augustus 1965 in die Swart woonbuurt Watts uitgebreek het, was van die ergstes in die geskiedenis van Amerika. Tydens die geweldpleging het 34 mense hulle lewens verloor en honderde is beseer. Die skade, wat berokken is, het VSA-$ 200 miljoen beloop.
In 1984 was Los Angeles vir die tweede keer die gasheerstad van die Olimpiese Somerspele, wat deur die boikotaksie van die Oosbloklande oorskadu is.
Nadat in April 1992 vier blanke polisiemanne vrygespreek is op aanklag dat hulle 'n swart burger, Rodney King, mishandel het, het onluste in Los Angeles uitgebreek, wat by die ergste in die geskiedenis van die Verenigde State gereken word.
Sedert die negentigerjare is Los Angeles deur 'n aantal natuurrampe soos bosbrande en oorstromings getref. 57 mense het as gevolg van die [[Northridge-aardbewing]] gesterf wat die stad op 17 Januarie 1994 geskud het en duisende geboue is beskadig of verniel.
Los Angeles was een van die gasheerstede tydens die [[Sokker-Wêreldbeker]]toernooie in [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1994|1994]] en [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2026|2026]], asook die [[vrouesokkerwêreldbeker]]toernooie in [[Vrouesokkerwêreldbeker 1999|1999]] en [[Vrouesokkerwêreldbeker 2003|2003]].
Die einde van die [[Koue Oorlog]] het in dié dekade 'n nadelige uitwerking op die plaaslike lug- en ruimtevaartnywerhede gehad aangesien dié bedryf onder meer gespesialiseer het in militêre toerusting.
=== Bevolkingsgroei ===
[[Lêer:Griffith Observatory, Los Angeles 2011.jpg|duimnael|links|Die [[Griffith-sterrewag]], ontwerp in die Art Deco-styl en voltooi in 1935, is een van LA se gewildste uitsigpunte – oor die stad en oor die sterrehemel. Die tonele van tientalle rolprente is hier verfilm, waaronder ''Rebel Without a Cause'' waarin [[James Dean]] in 1955 sy laaste hoofrol vertolk het]]
[[Lêer:LawrenceScarpa Cherokee 8268.jpg|duimnael|Moderne residensiële boukuns – [[Lawrence Scarpa]] se ''Cherokee Lofts'' in West Hollywood is geïnspireer deur ''Prospectivity'', 'n reeks skilderye deur die Britse kunstenaar [[Patrick Hughes (kunstenaar)|Patrick Hughes]]<ref>{{en}} [https://www.arthitectural.com/brooks-scarpa-cherokee-lofts/ ''www.architectural.com: Brooks + Scarpa | Cherokee Lofts. Besoek op 20 April 2017''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170711182214/https://www.arthitectural.com/brooks-scarpa-cherokee-lofts/ |date=11 Julie 2017}}</ref><ref>{{en}} [http://www.brooksscarpa.com/cherokee-studios ''Brooks + Scarpa: Cherokee Studios. Besoek op 20 April 2017'']</ref>]]
[[Lêer:Case Study House 22 (5902490232).jpg|duimnael|Meeste van die tydskrif ''Arts & Architecture'' se modelhuise in die reeks ''[[Case Study Houses]]'' het in Los Angeles ontstaan: Pierre Koenig se ''Stahl House'' in die Hollywood Hills]]
[[Lêer:Los Altos Apartments, 4121 Wilshire Blvd. Mid-City 5.jpg|duimnael|Binnehof van die historiese Los Altos-woonstelgebou, Wilshire Boulevard]]
Los Angeles, wat in 1900 slegs 100 000 inwoners gehad het, het tydens die 20ste eeu 'n ware bevolkingsontploffing beleef, sonder dat daar enige stadsbeplanning plaasgevind het. Die vinnige bevolkingsgroei duur nog steeds voort en sowat 'n derde van die inwoners is in die buiteland gebore. 'n Groot rol by die bevolkingsgroei speel immigrante uit [[Latyns-Amerika]], veral [[Meksiko]], en [[Asië]].
Die inwoners van Los Angeles kom uit 140 lande en praat 224 tale. Sowat die helfte van die bevolking of twee miljoen mense is immigrante uit Latyns-Amerika (Latino's) en daar word beraam dat Spaans weens die hoër geboortesyfers en groot aantal immigrante Engels as belangrikste huistaal sal verdring.
'n Ander etniese groep, wat hoë groeisyfers toon, is Asiate en immigrante van eilande in die [[Stille Oseaan]]. Hulle verteenwoordig net soos [[Afro-Amerikaners]] sowat tien persent van die totale bevolking. Die grootste groepe is [[Japanners]], [[Han-Chinese]], [[Koreane]], [[Viëtnamese]], [[Thai (volk)|Thais]], Filipino's en [[Perse]]. Indiane speel 'n kleiner rol met sowat 100 000 mense. Sowat dertig persent van die inwoners is Blankes (sonder Latino's).
=== Behuisingskrisis ===
Vinnig stygende huispryse en huurgelde is een van die grootste dryfkragte agter Kalifornië en Los Angeles se demografiese verskuiwings sedert die 1980's. Groter Los Angeles het met 121 persent tussen 2000 en 2014 die hoogste stygings in behuisingskoste van alle metropolitaanse gebiede in die VSA getoon, terwyl die gebied die ergste behuisingskrisis sedert die Tweede Wêreldoorlog ervaar.<ref>{{en}} [http://la.curbed.com/archives/2014/12/la_housing_prices_have_gone_up_more_than_anywhere_else_in_the_last_14_years.php ''la.curbed.com, 10 Desember 2014: Los Angeles Housing Prices Have Gone Up More Than Anywhere Else in the Last 14 Years. Besoek op 31 Maart 2015''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150626173248/http://la.curbed.com/archives/2014/12/la_housing_prices_have_gone_up_more_than_anywhere_else_in_the_last_14_years.php |date=26 Junie 2015 }}</ref> Ontleders skryf die probleem onder meer toe aan die tekort aan nuwe behuising en die voorstedelike mentaliteit in die hoër inkomstegroepe. So gee welvarendes die voorkeur aan nuwe enkelgesinshuise in voorstede bo nuwe hoëdigtheidsbehuisingsprojekte in hul destydse buurte.
Terwyl hoogs gekwalifiseerde Amerikaners uit ander landsdele steeds na Kalifornië stroom, is daar 'n groeiende aantal Kaliforniërs in middel- en laerinkomstegroepe wat behuising in hul eie deelstaat nie meer kan bekostig nie en hulle in ander deelstate (veral [[Texas]], [[Arizona]], [[Nevada]], [[Washington (deelstaat)|Washington]] en [[Oregon]]) moet hervestig.<ref>{{en}} [http://www.latimes.com/business/la-fi-california-migration-20150101-story.html ''Los Angeles Times, 1 Januarie 2015: California's high housing costs drive out poor, middle-income workers. Besoek op 31 Maart 2015'']</ref>
In Los Angeles word sowat 600 000 inwoners as ''severely rent burdened'' geklassifiseer – dit wil sê hulle moet meer as die helfte van hul maandelikse inkomste aan huurgeld bestee. Volgens die ''Los Angeles Homeless Services Authority'' se verslag vir 2017 het meer as 8 000 mense in dié jaar vir die eerste keer in hul lewe dakloos geword.<ref>{{en}} [https://www.npr.org/2018/04/16/601970552/californias-housing-crisis-working-but-on-the-brink-of-homelessness ''npr.org, 16 April 2018: California Housing Crisis: Working But On The Brink Of Homelessness. Besoek op 12 Augustus 2018'']</ref>
{| class="wikitable"
|+ Gemiddelde huurgelde in Los Angeles (in 2018) en Los Angeles County (in 2019)<ref>{{en}} [https://www.apartmentguide.com/apartments/California/Los-Angeles/ ''apartmentguide.com: California | Los Angeles. Besoek op 15 Mei 2018'']</ref><ref>{{en}} [https://la.curbed.com/2019/8/13/20804519/los-angeles-rental-prices-data ''LA Curbed, 13 Augustus 2019: LA rental prices keep on climbing. Besoek op 22 April 2020''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200408023629/https://la.curbed.com/2019/8/13/20804519/los-angeles-rental-prices-data |date= 8 April 2020 }}</ref>
! Woonstel || $ per maand (Los Angeles) || $ per maand (LA County)
|-
| Studio || $2283 || −
|-
| Eenkamer || $2592 || $1755
|-
| Tweekamer || $3247 || $2235
|-
| Driekamer || $4186 || −
|}
=== Huurbeheer ===
[[Lêer:Ranchosanpedro1.JPG|duimnael|Openbare behuising vir huishoudings met baie lae inkomste is skaars. Die foto wys munisipale wonings in San Pedro]]
In 2019 was daar in Los Angeles sowat 624 000 wooneenhede waarop munisipale huurbeheer toegepas is. Huurgeldverhogings vir hierdie wonings is gekoppel aan veranderinge in die plaaslike verbruikersprysindeks (VPI) en mag in 'n band tussen drie en agt persent beweeg (met 'n bykomende een persent vir respektiewelik gas- en elektrisiteitsvoorsiening as hierdie dienste by die huurgeld ingesluit word). As gevolg van laer inflasiekoerse in die nasleep van die Groot Resessie van 2009 het hulle 'n dekade lank teen die minimumvlak beweeg. Met ingang van 1 Julie 2019 is huurgeldverhogings van vier persent aan verhuurders toegestaan nadat die inflasiekoers in 2018 versnel het. In Los Angeles dien die gemiddelde verandering in die VPI vir die mees onlangse periode van twaalf maande as maatstaf vir verhogings, afgerond tot die naaste persent. Huurgelde mag net een keer per fiskale jaar verhoog word.
Volgens Kaliforniese wetgewing mag huurbeheer deur munisipaliteite gewoonlik net op ouer woonstelgeboue en bestaande huurkontrakte toegepas word. Vir leegstaande wooneenhede, waarvoor 'n nuwe huurkontrak gesluit word, mag verhuurders enige huurgeld vra wat potensiële huurders bereid is om te betaal.<ref>{{en}} ''Los Angeles Times, 3 Julie 2019: Rents on controlled apartments in Los Angeles can now rise 4%. Blame inflation''</ref>
=== Openbare behuising ===
Die ''Housing Authority of the City of Los Angeles (HACLA)'' bestuur veertien groot openbare behuisingsprojekte dwarsoor die stadsgebied met altesaam sowat 6 500 wooneenhede om behuising aan huishoudings met baie lae inkomste te verskaf.<ref>{{en}} [http://www.hacla.org/aboutpublichousing ''www.hacla.org: About Public Housing. Besoek op 28 Julie 2019'']</ref>
== Ekonomie ==
=== Oorsig ===
[[Lêer:Hollywood Hills - panoramio - Colin W (5).jpg|duimnael|links|Hollywood Hills en Griffith-sterrewag]]
Kalifornië speel 'n eersterangse rol in die Verenigde State as broeikas van nuwe idees, nuwe produkte en ondernemersgees.<ref>{{en}} [http://www.city-data.com/us-cities/The-West/Los-Angeles-Economy.html ''City-Data.com: Los Angeles: Economy. Besoek op 10 September 2017''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060523205003/http://www.city-data.com/us-cities/The-West/Los-Angeles-Economy.html |date=23 Mei 2006 }}</ref> In die suide van die deelstaat het Los Angeles danksy sy mannekrag, onderwysinstellings, aangename klimaat en moderne infrastruktuur in die vroeë 20ste eeu naas New York en [[Chicago]] tot die derde van die land se drie vooruitstrewende globale metropole gegroei. Die stad is in die vroeë 21ste eeu steeds die vernaamste nywerheidsentrum in die Amerikaanse Weste, een van die wêreld se besigste seehawens wat voordeel trek uit die gigantiese handelstrome met Asiatiese nywerheidsreuse in die Stille Oseeaangebied soos [[Volksrepubliek China|China]], [[Japan]], Taiwan ([[Republiek China]]) en [[Suid-Korea]], 'n belangrike finansiële sentrum, die grootste stedelike kleinhandelmark in die VSA asook 'n eersterangse kulturele en kreatiewe sentrum.
[[Lêer:LA morning - financial district.jpg|duimnael|Sonop oor die Finansiële Distrik. Die grootskaalse toevloei van Japannese en Kanadese kapitaal vanaf die 1980's het Los Angeles se middestad ingrypend verander]]
Sy vernaamste nywerhede is [[chemie]], elektroniese toerusting, [[tekstiel]]e, voedselverwerking, metaalverwerking, die boubedryf en die uitgewersbedryf. Maar die stad staan veral bekend as die wêreld se grootste sentrum van die lug- en ruimtevaartnywerhede, die rolprent-, televisie-, radio- en musiekbedryf. Daarnaas is ook [[toerisme]] 'n belangrike bron van inkomste.
'n Groot aantal ondernemings, banke en navorsingsinstellings het hulle hoofkwartiere in Los Angeles, waaronder bekende maatskappye van die vermaaklikheidsbedryf soos 20th Century Fox, DreamWorks SKG, Paramount Pictures, The Walt Disney Company en Warner Bros., die Academy of Motion Picture Arts and Sciences (bekend deur sy jaarlikse ''[[Oscar]]''-toekennings), die speelgoedvervaardiger Mattel, vervaardigers van rekenaarspele soos Activision en THQ, die lug- en ruimtevaartonderneming Northrop Grumman, die ruimtevaart-konsortium Sea Launch, die olie- en gasverskaffer Unocal, die RAND Corporation ('n navorsingsinstelling vir die [[Amerikaanse Gewapende Magte]]), die ICANN (wat name en adresse op die internet beheer), die hotelgroep Hilton, die uitgewery Tokyopop en die beleggingsbestuurmaatskappy [[Capital Group Companies]].
=== Lugbesoedeling ===
Los Angeles het sy eie tipe rookmis, 'n bruin of fotochemiese variant wat merkbaar van die befaamde grys Londense rookmis in Europa verskil – die kleur is aan [[stikstofdioksied]] (NO<sub>2</sub>) te danke, terwyl fotochemiese reaksies tot sy ontstaan bydra.<ref>{{en}} Oladele Ogunseitan (General editor) and Paul Robbins (Series editor): ''Green Health. An A-to-Z Guide''. Los Angeles | London | New Delhi | Singapore | Washington DC: SAGE Publications 2011, bl. 439</ref> Die halfdroë klimaat, sonstraling, atmosferiese spoorgasse en die topografie van die gebied is belangrike faktore. Die hoë vlakke van [[lugbesoedeling]] in die stad is een van sy sorgwekkendste vraagstukke, aangesien die plaaslike nywerhede en motorvervoer hoë konsentrasies van [[osoon]], [[stikstofoksied]] en [[koolwaterstof]] veroorsaak. Die lugsirkulasie in die stadsgebied word deur die bergreekse, wat dit in die noorde en ooste omring, beperk, terwyl die Stille Oseaan-seewind nouliks 'n skoonmaak-effek op groot skaal kan uitoefen nie. Die gebrek aan 'n effektiewe openbare vervoerstelsel bly een van die hoofprobleme met die bestryding van lugbesoedeling.
=== Motorvervaardiging – 'n historiese bedryf ===
[[Lêer:Van Nuys Boulevard Street Scene2.JPG|duimnael|Van Nuys Boulevard is een van die belangrikste verkeersare in die sentrale San Fernando-vallei wat in noord-suidelike rigting loop. In 1979 het dit internasionale bekendheid verwerf danksy die rolprent ''Van Nuys Blvd.'']]
In 1902 het die ''Auto Vehicle Company'' in Los Angeles die eerste motors in Kalifornië vervaardig. Die maatskappy het egter net tot 1910 bestaan, met 'n totale produksiesyfer wat 3 000 eenhede nie oorskry het nie.
In die tydperk tussen die 1940's en die 1960's het Los Angeles County motorbedryf tot die tweede grootste in die land ná [[Detroit]] gegroei. Vervaardigers soos Studebaker, [[Chrysler]], [[Ford]], Kaiser-Frazer, [[General Motors]] en Willys-Overland het aanlegte in Los Angeles en omgewing gevestig. Op sy hoogtepunt het die plaaslike motorbedryf met meer as 15 000 werkers hier meer as 'n halfmiljoen voertuie per jaar vervaardig. 'n Verslag in die plaaslike dagblad ''[[Los Angeles Times]]'' het in 1965 selfs daarop gewys dat Los Angeles op dié tydstip Detroit as die Verenigde State se motorhoofstad vervang het.
Weens die stygende persentasie ingevoerde motors het die plaaslike bedryf vanaf die 1970's moeilike tye beleef. Die Chrysler-aanleg in die City of Commerce was die eerste groot motorfabriek wat sy deure in 1971 om ekonomiese redes moes sluit. Geleidelik het ook ander vervaardigers produksie in die gebied gestaak. Die laaste motoraanleg – General Motors se fabriek in Van Nuys – is in 1992 gesluit.<ref>{{en}} [http://www.laalmanac.com/transport/tr04.htm ''LA Almanac – Los Angeles’ Auto Manufacturing Past. Besoek op 25 Junie 2016'']</ref>
== Boukuns ==
=== ''Garden apartments'' ===
[[Lêer:South-Los-Angeles-garden-apartments-near-Crenshaw-Boulevard-view-from-north-August-2014.jpg|duimnael|'n Middeldigtheid-tuinwoonstelkompleks naby Crenshaw Boulevard in South Los Angeles]]
Los Angeles se ''garden apartments'' of tuinwoonstelle het hulle oorsprong in 19de eeuse Britse stads- en landskapsbeplanningskonsepte wat in die vroeë 20ste eeu deur twee plaaslike stadsbeplanners, Clarence S. Stein en Henry Wright, in die Verenigde State as 'n vorm van laedigtheidbehuising toegepas is. Hulle het een van die mees kenmerkende voorbeelde van Kalifornië se binnens- en buitenshuise woon- en leefideaal geword.<ref>{{en}} [https://www.laconservancy.org/history-garden-apartments ''Los Angeles Conservancy: History of Garden Apartments. Besoek op 16 Mei 2016''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160428220529/https://www.laconservancy.org/history-garden-apartments |date=28 April 2016 }}</ref>
Die streek se warm en sonnige klimaat was uiters geskik vir die verwesenliking van 'n behuisingsideaal waarin natuur en oop groen ruimtes sentraal gestaan het. Sorgvuldig beplande tuinwoonstelkomplekse was 'n aantreklike en bekostigbare alternatief tot laestandaardbehuising gedurende die [[Groot Depressie]] en het later, ná die VSA se toetrede tot die Tweede Wêreldoorlog, groter getalle werkers van krygstuigfabrieke asook, vanaf 1945, oorlogsveterane en hul gesinne gehuisves.
Hoofkenmerke van tuinwoonstelkomplekse in Los Angeles was die ontwikkeling van erwe as superstraatblokke, die skeiding van motor- en voetgangerlane, gestandaardiseerde tipes huise wat as lae- tot middeldigtheidsbehuising opgerig is en die klemtoon op oop ruimtes en tuinagtige landskapargitektuur.
=== ''Los Angeles Freestyle'' ===
[[Lêer:Walt Disney Concert Hall (1609904186).jpg|duimnael|Frank Gehry se [[Dekonstruktivisme|dekonstruktivistiese]] argitektoniese ontwerpe lok soms humoristiese kommentaar uit. Vir sommige waarnemers lyk hulle soos "geboue die oggend ná 'n groot aardbewing" (''Newsweek'')<ref>{{de}} ''Los Angeles – Südkalifornien''. München: Verlag C. J. Bucher 2000, bl. 46</ref>]]
Dit was 'n invloedryke en prominente groep van Weskus-argitekte en binnenshuise ontwerpers, onder wie Frank Gehry, Eric Moss, Brian Murphy, Thom Mayne en Michael Rotondi wat van Los Angeles Amerika se vernaamste laboratorium vir radikale ontwerpstrominge gemaak het.
In die laat 1970's het die argitek [[Frank Gehry]], 'n boorling van [[Kanada]], met die renovasie van 'n ou woonhuis 'n argitektoniese en ontwerprewolusie begin toe hy – in plaas van konvensionele boumateriale – met staaldraadhekke en sinkplate geëksperimenteer het. Gehry se opgeknapte huis was nie soseer die beginpunt van 'n nuwe ontwerpskool nie, maar eerder die aanleiding en voorbeeld vir 'n hele reeks ongewone kleurryke en ietwat anargistieste ontwerpstyle wat onder meer van punk-estetiek gebruik gemaak het en waarna as "nuwe golf" (''new wave'') verwys is. Alhoewel dit sekere ooreenkomste toon met die Memphis-styl, is dit 'n styl wat eie is aan Kalifornië en aangepas by dié deelstaat se leefstyl en klimaat.
Een van die bekendste voorbeelde vir dié styl is die Petal House, 'n ou woonhuis waarvan die dak opgeknap en op 'n ongewone manier van binne na buite gekeer is soos oop blomblare om plek te skep vir 'n jacuzzi-swembad en 'n reeks kubiese ateljees wat met piramides bekroon is.<ref>{{en}} Tim Street Porter: ''Freestyle. The New Architecture and Design from Los Angeles''. New York, NY: Stewart, Tabori & Chang 1986</ref>
== Vervoer ==
=== Historiese ontwikkeling ===
[[Lêer:Pac-elec-depot-1910.jpg|duimnael|links|Die hoofdepot van ''Pacific Electric'' in 1910]]
[[Lêer:P line Alameda Street.jpg|duimnael|'n Trollie in Alamedastraat, [[Little Tokyo, Los Angeles|Little Tokyo]], omstreeks 1918]]
[[Lêer:Pacific Electric Railway 1299.JPG|duimnael|''Pacific Electric 1299 Business Car'']]
[[Lêer:Los Angeles Pacific Electric Railways (Red Cars).svg|duimnael|links|''Pacific Electric'' se netwerk]]
[[Lêer:Pacific Electric Replica 501 in San Pedro.jpg|duimnael|'n Namaaksel van 'n ''Pacific Electric Car 501'' in San Pedro]]
[[Lêer:Pacific-Electric-Red-Cars-Awaiting-Destruction.jpg|duimnael|''Pacific Electric'' se befaamde "rooi waens" (''Red Cars'') is gereed om op 'n skrootwerf vernietig te word]]
Die eerste gemeganiseerde openbare vervoerstelsels in Los Angeles en sy omgewing het in die tweede helfte van die 19de eeu ontstaan. Soos in ander groot Amerikaanse stede het hierdie stelsels op spoorgebonde voertuie gebaseer. Die eerste perdetremlyn, wat oor 'n afstand van twee en 'n half myl tussen die Old Plaza en 6de Straat geloop het, is in 1874 geopen. Later is kabeltreine en die eerste eenvoudige elektriese trems ingevoer – interessant genoeg dikwels danksy die insiatief van eiendomsontwikkelaars wat belangstellendes na nuwe huise in voorstedelike gebiede wou lok. Maar sonder 'n gesonde ekonomiese basis het hierdie vroeë treinstelsels vinnig in tegniese en finansiële moeilikhede beland.
Eers in die 1880's het Frank Sprague 'n meer gesofistikeerde tremstelsel ontwikkel wat binnekort die belangrikste openbare vervoermiddel vir die hele Los Angeles County geword het. Omstreeks 1900 het 'n aantal nedersettings in Suid-Kalifornië oor elektriese tremstelsels beskik. Hulle is aangevul deur treinlyne wat die middestad van Los Angeles met voorstede en aangrensende nedersettings verbind het. Ondanks hulle gewildheid by die publiek was die bou en onderhoud van elektriese treine baie kapitaalintensief sodat maatskappye dikwels deur bankrotskap bedreig is. Toe een van hierdie ondernemings in finansiële moeilikhede beland het, het [[Henry E. Huntington]], die neef en erfgenaam van ''South Pacific Railroad'' se president Collis P. Huntington, sy kans gegryp en aandele gekoop. Nadat hy nie toegelaat is om ná die afsterwe van sy oom in 1900 die pos van president te oorneem nie, het Henry E. Huntington hom op eiendomme en die ontwikkeling van Suid-Kalifornië se vervoerstelsel toegespits. In 1901 is sy befaamde ''Pacific Electric Railroad Company'', meestal kort ''PE'' genoem, geïnkorporeer. In die volgende nege jaar het Huntington sy treinnetwerk stelselmatig uitgebou: nuwe lyne is gebou, nuwe spoorwegmaatskappye geïnkorporeer en bestaande lyne van mededingers oorgeneem.
Net soos ander Amerikaanse tremlyn-eienaars het ook Huntington sy vervoerstelsel ingespan om eiendomme te bemark en winsgewend te maak. So het hy op groot skaal bougrond buite Los Angeles gekoop en vervolgens tremlyne laat bou wat die behuisingsprojekte met die middestad verbind het. Vir Huntington was dit duidelik dat die bou van nuwe lyne die ontwikkeling van woonbuurte steeds moes voorspring. Indien vervoermiddels nie al klaar sou wees wanneer die eerste belangstellende kopers sou opdaag nie, sou hulle liewer huise in 'n gebied met ontwikkelde vervoerinfrastruktuur koop. En al het Huntington aansienlike verliese in die vervoerbedryf gely, het hy nogal miljoene met sy eiendomme verdien.
Ná 'n bouprogram, wat nege jaar sou voortduur, en pogings van ''Southern Pacific'' om die beheer oor ''PE'' te kry, het Huntington die meeste van sy aandele aan sy mededinger verkoop. Met hierdie samesmelting het die twee groot vervoermaatskappye ontstaan wat die spoorwegbedryf in Los Angeles en sy omgewing in die volgende jare sou oorheers. ''PE'' is nou as 'n dogtermaatskappy van ''Southern Pacific'' bestuur en het nog oor enkele plaaslike tremlyne beskik, maar hom andersins op die bedryf van sneltreindienste tussen Los Angeles en ander nedersettings in Suid-Kalifornië toegespits. In sy beste tye het ''PE'' 1 164 myl se elektriese spoorlyne in vier counties beheer en was sodoende die grootste elektriese spoormaatskappy ter wêreld.<ref>{{en}} Scott L. Bottles: ''Los Angeles and the Automobile. The Making of the Modern City''. Berkeley en Los Angeles: University of California Press 1987, bl. 31</ref>
As deel van die ooreenkoms met ''Southern Pacific'' het Huntington die volledige beheer oor die ''Los Angeles Railway Company (LARY)'' gekry, 'n smalspoorstelsel wat die meeste van Los Angeles se tremlyne bedryf – en negentig persent van alle spoorpassasiers in die stad vervoer het. Beide, ''PE'' en ''LARY'', het 'n beslissende rol by die vinnige groei van Los Angeles in die laat 19de en vroeë 20ste eeu gespeel. Die groot stroom immigrante het hulle veral in voorstedelike gebiede gevestig.
Die agteruitgang van spoorgebonde openbare vervoer in die 1940's word deur sommige outeurs as 'n sameswering van die motor- en oliebedryf, veral ''General Motors (GM)'', beskryf. ''LARY'' is in 1944 as deel van Henry E. Huntington se boedel aan ''American City Lines'', 'n dogtermaatskappy van ''National City Lines'', verkoop. Groot ondernemings uit die motorbedryf soos ''GM'', ''Standard Oil of California'', ''Firestone Tire and Rubber Company'', ''Phillips Petroleum Company'' en ''Mack Truck'' het oor 'n minderheid aandele in ''National City Lines'' beskik, en daar is onmiddellik begin om trem- met buslyne te vervang.<ref>{{en}} Bottles (1987), bl. 2</ref>
In voorstedelike gebiede van Suid-Kalifornië het motorbusse die oorspronklike tremlyne egter al twee dekades vroeër, vanaf 1921, begin vervang. So het ook ''LARY'' se bestuurders reeds in 1940, vier jaar voordat die onderneming verkoop is, besluit om hul trems ten gunste van busse uit te faseer. Hierdie proses is vanweë die uitbreek van die Tweede Wêreldoorlog en die gepaardgaande tekort aan gom en ruolie vertraag. Pendelaars het al jare vroeër begin om die voorkeur aan privaat motors te gee, en die persentasie was groter hoe verder hul voorstedelike woonbuurte van die middestad af geleë was. In die eerste drie dekades van die 20ste eeu was daar steeds besware oor die gehalte van openbare vervoerdienste, hoë tariewe en stampvol trems en treine. So is tremmaatskappye daarvan beskuldig dat hulle te weinig waens ingespan het om hul bedryf meer winsgewend te maak. Nuwe lyne dwarsdeur die stad is nie gebou nie en yl bevolkte voorstedelike gebiede is nie by die spoornetwerk ingesluit nie. Terwyl veiligheidstandaarde verlaag is, was daar ook beskuldigings van korrupsie.
Die sukses van motors as belangrikste vervoermiddels was daarnaas nou verbonde met sosio-ekonomiese faktore en die destydse stadsbeplanning. Ouer metropolitaanse gebiede in die ooste van die Verenigde State, maar ook San Francisco in Noord-Kalifornië, het 'n meer gesentraliseerde groeipatroon van voorstede getoon wat rondom die middestad ontstaan het. Daarenteen het Los Angeles eers relatief laat tot 'n groter metropool begin ontwikkel – en dit was nooit 'n mekka vir voetgangers nie. Weens die gebrek aan natuurlike grense soos riviere en berge kon die stadsgebied steeds verder uitbrei om as hoogs gedesentraliseerde ekonomie op motors te steun. Ander Amerikaanse metropole het uiteindelik dieselfde pad geloop, met die verskil dat dié proses hier eers ná die Tweede Wêreldoorlog begin het.
In Los Angeles was trems en motors aanvanklik mededingers aangesien daar nie ruimte vir albei was nie. Die stadsregering het met streng wette gereageer en in 1920 'n verbod op parkering in die middestad geplaas, maar moes dit ná proteste en ekonomiese druk van burgers herroep. Strate in Los Angeles is verbreed om die groter getal motors te kan hanteer. Verkeersopeenhopings was steeds 'n groot vraagstuk. Groter mobiliteit danksy die besit van motors het die verskuiwing van baie geriewe na die voorstede moontlik gemaak waar hulle gemaklik bereik kon word en waar parkeerplekke volop was. Nuwe snelweë het die verskillende voorstedelike gebiede met mekaar verbind.
Die bou van 'n uitgebreide moltreinstelsel was 'n tweede opsie. So het ''Pacific Electric'' in 1926 met die bou van 'n sodanige stelsel begin. In die 1920's en 1930's het steeds meer belangegroepe hulle ten gunste van 'n moltreinnetwek uitgespreek, maar finansiële oorwegings was die hoofrede vir die besluit om nie met die bou daarvan voort te gaan nie. Die bevolkingsdigtheid van Los Angeles was te laag om moltreine ekonomies vatbaar te maak sodat hulle, in teenstelling met snelweë, van subsidies afhanklik sou gewees het.
=== Huidige situasie ===
[[Lêer:LA freeway 2009.jpg|duimnael|'n Snelweg in Los Angeles]]
Los Angeles se interstedelike vervoernetwerk dien as 'n gewestelike, nasionale en internasionale spil vir die vervoer van passasiers en goedere. Dit sluit die Verenigde State se grootste hawekompleks, 'n uitgebreide spoorinfrastruktuur vir passasiers- en vragtreine, talle lughawens en 'n uitgebreide padnetwerk in.
Vir doeltreffende binnestedelike vervoer in die metropolitaanse gebied van Los Angeles is daar 'n netwerk van snelweë, paaie, buslyne, trein- en moltreinlyne. Hoë volumes verkeer veroorsaak nogtans [[verkeersopeenhoping]]s en gepaardgaande vertragings vir pendelaars.
=== Padvervoer ===
Los Angeles beskik oor 'n eersterangse netwerk van snelpaaie wat die stad met alle ander Amerikaanse metropole verbind. Die vernaamste snelweë en grootpaaie sluit in: ''Interstate 5'' wat in suidelike rigting deur [[San Diego]] tot by [[Tijuana]] in [[Meksiko]] loop en daarna in noordelike rigting deur [[Sacramento]], [[Portland]] en [[Seattle]] tot by die [[Kanada|Kanadese]] grens loop; ''Interstate 10'', die suidelikste ''Interstate Highway'' in die VSA wat in oos-westelike rigting van kus tot kus deur onder meer [[Phoenix]] in Arizona tot by [[Jacksonville]] in [[Florida]] loop; die ''Interstate 15'' wat Los Angeles met [[Las Vegas]] in Nevada en [[Salt Lake City]] in Utah verbind; die Interstate 40 wat onder meer deur [[Oklahoma City]] en [[Memphis]] loop; en die ''U.S. Route 101'' wat na die Sentrale Kusgebied van Kalifornië, San Francisco, die ''Redwood Empire'' en die kusgebied van die deelstate Oregon en Washington loop. Die ''Pacific Coast Highway'' (''State Highway 1'') verbind Los Angeles in noordelike rigting met kusstede soos [[Santa Barbara, Kalifornië|Santa Barbara]] en San Francisco.
=== Lugvervoer ===
[[Lêer:TheThemeBuildingLosAngeles.jpg|duimnael|Los Angeles-lughawe ("LAX") se bekende ''Theme Building'']]
[[Lêer:LAX Tom Bradley Aerial.jpg|duimnael|LAX se nuwe Tom Bradley Internasionale Terminaal]]
Die [[Los Angeles Internasionale Lughawe|Internasionale Lughawe van Los Angeles (LAX)]] is in Westchester, 'n suidwestelike stadsbuurt sowat 26 kilometer van die middestad, geleë. Met meer as 74 miljoen passasiers in 2015 is dit die vierde besigste lughawe ter wêreld.<ref>{{en}} [http://www.airport-la.com/info/airport.html ''www.airport-la.com: Airport info. Besoek op 29 Mei 2016''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160517134034/http://www.airport-la.com/info/airport.html |date=17 Mei 2016 }}</ref>
Die lughawe is volgens 'n besluit van Los Angeles se stadsraad in die laat 1920's gebou en het eers in die laat 1940's by Burbank-lughawe verbygesteek om Los Angeles se grootste lughawe te word. Tegelykertyd is die naam in 1949 na ''Los Angeles International Airport'' gewysig. In 1958 het die argitekte-ateljee Pereira & Luckman die opdrag gekry om die lughawe volgens die vereistes van die nuwe stralertydperk uit te brei. Daar is voorsiening gemaak vir 'n massiewe reeks terminaalgeboue en parkeerplekke in die sentrale gedeelte van die lughaweterrein wat deur 'n sentrale koepel van staal en glas met mekaar verbind sou word.
Dié bouplan is egter nooit ten volle uitgevoer nie en in plaas van die beplande koepel is in 1961 die kenmerkende wit ''Theme Building'' opgerig. Die gebou, wat ook 'n restaurant huisves, herinner aan 'n "vlieënde piering" wat op sy vier bene geland het en is deur die stadsraad in 1992 as 'n kulturele en historiese monument aangewys.
Alhoewel LAX verreweg die grootste lughawe in die metropolitaanse gebied van Los Angeles is, word die gebied vanweë sy groot oppervlak deur 'n bykomende stelsel van kleiner lughawens bedien wat dikwels nader aan belangrike toeristetrekpleisters geleë is. Hollywood en Griffith Park kan byvoorbeeld maklik deur die nabygeleë Bob Hope-lughawe in Burbank bedien word, terwyl Disneyland, die Honda Center, die Angel-stadion in [[Anaheim]] en ander besienswaardighede in Orange County deur die plaaslike John Wayne-lughawe bereik kan word.
Bestemmings langs die kus soos Palos Verdes en Huntington Beach is naby [[Long Beach]] se lughawe geleë, terwyl die groter nedersettings van die [[Inland Empire]], Riverside en San Bernardino deur die Internasionale Los Angeles-Ontario-lughawe bedien word.<ref name="ng">{{en}} [http://www.nationalgeographic.com/places/places-of-a-lifetime/losangeles-thebasics.html ''National Geographic: People and Places – Los Angeles: The Basics'']</ref> Die stedelike lughawe van Santa Monica, Zampernini Field-lughawe in Torrance en Van Nuys-lughawe is veral vir kleiner privaat vliegtuie van belang.
=== Openbare vervoer ===
[[Lêer:Los Angeles (California, USA), Union Station -- 2012 -- 4938.jpg|duimnael|links|''Union Station'' (geopen in 1939)]]
[[Lêer:Metro Picture.jpg|duimnael|Vier voorbeelde van ''Metro'' se openbare vervoermiddels. Kloksgewys vanaf links bo: ligte spoorweë, busse, snelbusse en moltreine]]
[[Lêer:Union-Station-LA-Waiting-Ro.jpg|duimnael|links|Die wagkamer van ''Union Station'']]
[[Lêer:Big Blue Bus 10 express.jpg|duimnael|''Big Blue Bus'' – 'n snelbus op die roete nommer 10 in Santa Monica]]
Ondanks die groot oppervlakte van die stad is openbare vervoer tans nog swak ontwikkel. Daar is net vier moltreinlyne wat in 2000 ingewy is en die sowat 200 buslyne is ongeag hul uitgebreide netwerk vanweë hul relatief lae spoed meestal geen alternatief nie.<ref name="ng" /> Tremlyndienste is in 1963 gestaak.
Die ''Los Angeles County Metropolitan Transportation Authority (Metro)'', wat die openbare vervoer in die Distrik van Los Angeles beheer, is egter tans besig om die bus- en stadstreinnetwerk uit te brei; die Eastside-uitbreiding is in 2009 voltooi en bied 'n regstreekse stadstreinverbinding tussen East Los Angeles en die [[San Gabriel Valley]]. 28 nuwe Metro Rapid-buslyne het reistye vanaf 2009 met sowat 25 persent verminder en die snelbusnetwerk verbind met sy totale lengte van 400 myl 34 stede en 11 nie-geïnkorporeerde nedersettings in Los Angeles County met mekaar.<ref>{{en}} [http://www.metro.net/projects_programs/srtp.htm ''www.metro.net: 2003 Short Range Transportation Plan 2003''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080211220857/http://www.metro.net/projects_programs/srtp.htm |date=11 Februarie 2008}}</ref>
''Metro'' vervoer daagliks sowat 1,7 miljoen pendelaars op sy bus-, moltrein- en ligte spoorweglyne. Die busnetwerk is met 1,4 miljoen passasiers per dag die tweede besigste in die Verenigde State. In 2005 het sowat 'n tiende van alle pendelaars in Los Angeles gebruik gemaak van openbare vervoermiddels.
Los Angeles is nog steeds 'n belangrike spoorwegsentrum vir plaaslike en transkontinentale spoorweë, terwyl Los Angeles se Pasifiese seehawe in San Pedrobaai oor die grootste houerterminaal in [[Noord-Amerika]] beskik. Interstedelike treindienste onder beheer van ''Amtrak'' verbind Los Angeles met ander metropole en stede. ''Union Station'', die hoofstasie van Los Angeles, is net noord van die middestad geleë.
Na ''Union Station'', wat in Mei 1939 geopen is, word dikwels as die "Laaste van die Groot Spoorwegstasies" verwys wat in die Verenigde State opgerig is. Die stasie is deur die argitekte Donald B. en John Parkinson bewustelik in 'n soort [[Neogotiese styl|Neogotiese boustyl]] met elemente van Spaanse sendingstasie-, Moorse en Streamline Moderne-boukuns ontwerp wat met die "brutale realisme" van treinstasies aan die Amerikaanse Ooskus sou kontrasteer.<ref>{{en}} ''MERIAN Kalifornien''. Nommer 4, volume 51, April 1998. Hamburg: Hoffmann und Campe, bl. 10</ref><ref>{{en}} [http://www.discoverlosangeles.com/blog/classic-downtown-la-architecture ''Classic Downtown L.A. Architecture. Besoek op 14 Mei 2017'']</ref> Sy massiewe, ryk versierde wagkamer met sy groot vensters, wat die Kaliforniese lig laat binnestroom, herinner met sy ligte styl, aardkleure en versierpatrone wat aan Indiaanse voorbeelde ontleen is, in baie opsigte aan 'n kerkskip. Nogtans is dit kleiner as vergelykbare ''union stations'' in ander Amerikaanse metropole.
Vandag is ''Union Station'' 'n belangrike terminus en tussenstasie vir nasionale en Kaliforniese ''Amtrak''-passasierstreine, ''Metrolink'' se pendelaarstreine en ligte spoorlyne. ''Union Station'' dien daarnaas ook as busstasie vir 'n aantal buslyne.
=== Hawefasiliteite ===
[[Lêer:Korean Friendship Bell Roof - Los Angeles.JPG|duimnael|links|'n Gedetailleerde aansig van die Vriendskapsklok se dakkonstruksie]]
[[Lêer:Korean Bell of Friendship in San Pedro.jpg|duimnael|Die ''Korean Bell of Friendship'' (Koreaanse Vriendskapsklok) in San Pedro is deur Korea aan Los Angeles geskenk]]
Die seehawe van Los Angeles in San Pedro is die grootste in die Verenigde State ten opsigte van vraghouervolume en vragwaarde. In die kalenderjaar 2015 is 8,1 miljoen twintig-voet-ekwivalente eenhede (TEU) se vrag gehanteer. As die leidende poort vir handel tussen die VSA en Asië beskik die hawe oor 'n hoogs moderne houerterminaal; die grootste werkmag van gekwalifiseerde hawearbeiders; stoorgeriewe en bergplek wat in alle behoeftes van vragrederye kan voorsien; die grootste en nuutste vloot van vragvoertuie in die hele VSA asook gereelde spoorverbindings na die belangste vragspilpunte dwarsoor die land wat maklike en vinnige toegang tot die nasionale mark verseker.<ref>{{en}} [https://www.portoflosangeles.org/idx_history.asp ''The Port of Los Angeles: History – The Port Today. Besoek op 7 Junie 2016'']</ref>
== Vermaak- en mediabedryf ==
=== Die rolprentbedryf ===
[[Lêer:ハリウッドサイン.jpg|duimnael|links|Die [[Hollywood-kenteken]] is in 1923 as 'n soort aanplakbord vir erwe opgerig. Die oorspronklike letters is van hout gemaak en in 2010 op 'n openbare veiling verkoop. Hulle is deur bladmetaal-letters vervang]]
[[Lêer:Highsmithmaycompanywilshire.jpg|duimnael|links|Die vroeëre ''May Company''-[[afdelingswinkel]] op Wilshire Boulevard, ontwerp in die Art Deco-Streamline Moderne-styl en geleë teen die westelike eindpunt van die ''Miracle Mile'', het later deel uitgemaak van die ''Los Angeles County Museum'' se kampus. Dit is herontwikkel om 'n rolprentmuseum te huisves, ''The Academy Museum of Motion Pictures'', wat sy deure in 2019 sal open]]
[[Lêer:Leo the MGM lion 1928.jpg|duimnael|Elke rolprent van die MGM-ateljees begin met "Leo die leeu" se gebrul. Oor die jare het meer as een leeu die rol vertolk]]
[[Lêer:Hollywood boulevard from kodak theatre.jpg|duimnael|Hollywood Boulevard se Walk of Fame vereer bekende film- en musieksterre met 'n ster op die sypaadjie]]
Hollywood, 'n stadswyk van Los Angeles, het lankal 'n sinoniem vir die Amerikaanse rolprentbedryf (die "droommasjien") geword. Die plek is op 1 Februarie 1887 deur die Wilcox-gesin gestig en het vroeër bekend gestaan vir sy Presbiteriaanse kerk, die grootste in die land. Oorspronklik was Hollywood sowat dertien kilometer van Los Angeles af geleë, en die vinnige groei het eers met die oprigting van die eerste rolprentateljee deur David Horsley se Nestor Company in 1911 begin. Die ateljee huisves nou 'n museum en vertoon 'n versameling van voorwerpe uit die tydperk van die stomfilm.
In 1911 het 'n verdere vyftien onafhanklike filmateljees (''Independents'') van New York, die destydse sentrum van die rolprentbedryf, na Los Angeles verhuis. Hulle is veral deur die aangename klimaat en die langer dae gelok – destyds was daar nog geen kunslig beskikbaar nie en rolprente is dus buite of in ateljees met 'n glasdak geskiet. Daarnaas het die groot afstand van New York ook teen voordeel van kleiner filmmaatskappye gestrek, wat nie by die magtige, New York-gebaseerde ''Motion Pictures Patents Company (MPPC)'' wou aansluit nie en as gevolg hiervan met hoë boetes en lisensiegelde bedreig is.
Die nuwe filmbedryf het vinnig gegroei en sy ekonomiese sukses het welvaart vir die stad gebring. Talle regisseurs en produsente soos Cecil B. DeMille, Samuel Goldwyn, Jesse L. Lasky en Adolph Zukor het kantore in Hollywood geopen. Maar eers met David Griffith se epiese stomfilm ''The Birth of A Nation'' (1915) het die bedryf tot 'n selfstandige nywerheid met sy eie tegnieke en spesialisering ontwikkel. Teen hierdie tyd was baie kleiner maatskappye besig om bankrot te gaan of is deur groter filmateljees oorgeneem, wat hulle in die dertigerjare byna almal in voorstede soos Culver City, Burbank of West Los Angeles gevestig het. Paramount Pictures was die enigste groot rolprentateljee wat in Hollywood aangebly het.
Die nuwe wetgewing teen kartelle (deur die sogenaamde Paramount-wet van die jaar 1948 is filmateljees onder meer gedwing om van hulle rolprentteaters ontslae te raak), die groei van die buitelandse filmnywerhede ná die Tweede Wêreldoorlog en veral die gewildheid van televisie het tot die ekonomiese agteruitgang van Los Angeles se filmbedryf in die vyftigerjare gelei, en eers in die 1970's en 1980's het die rolprentnywerheid danksy regisseurs soos [[Steven Spielberg]] en [[George Lucas]] 'n nuwe opswaai beleef. Hulle het die konsep van die trefferrolprent (Engels: ''blockbuster'') ontwikkel – monumentale filmproduksies, wat met hulle spesiale effekte talle besoekers na die rolprentteaters gelok het. Danksy hierdie konsep het Hollywood die sinoniem van die Amerikaanse rolprentbedryf met sy professionele en vermaaklike rolprentproduksies gebly, wat op bekende akteurs en 'n gelukkige slot steun.
=== Gedrukte media ===
[[Lêer:One Wilshire Building (Unsplash).jpg|duimnael|links|Die sentrale sakekern van Los Angeles]]
[[Lêer:Los-angeles-central-library.jpg|duimnael|Los Angeles se openbare biblioteek – een van die grootstes ter wêreld met ses miljoen boekdele in sy magasyne – is in die finansiële distrik geleë]]
Die belangrikste dag- en weekblaaie, wat in Los Angeles uitgegee word, is die ''[[Los Angeles Times]]'', ''La Opinión'' ('n Spaansmedium-koerant), ''L.A. Weekly'', ''L.A. City Beat'', ''Los Angeles Business Journal'', ''Los Angeles Daily Journal'', ''Variety'', ''Los Angeles Downtown News'', ''Daily News'', ''Daily Breeze'' en ''Long Beach Press-Telegram''. Verskeie immigrante-gemeenskappe beskik oor hul eie media. So word sedert 1984 'n weekblad vir immigrante uit die Verenigde Koninkryk, ''The British Weekly'', met 'n weeklikse sirkulasie van sowat 30 000 in Los Angeles en Orange County in Santa Monica gepubliseer.<ref>{{en}} [http://www.british-weekly.com/?page_id=15313 ''The British Weekly – About Us. Besoek op 10 Mei 2018'']</ref>
Die ''Los Angeles Times'' is een van die nasionale dagblaaie in die VSA en met 'n sirkulasiesyfer van byna een miljoen eksemplare per dag ook die tweede grootste koerant in die land na ''[[The New York Times]]''. Die ''Los Angeles Times'' het as ''Los Angeles Daily Times'' vir die eerste keer op 4 Desember 1881 verskyn, maar het kort daarna bankrot gegaan. Eers die befaamde uitgewer Harrison Gray Otis het daarin geslaag om van die nuusblad onder sy huidige naam 'n groot sukses te maak.
Die LA Times was aanvanklik eerder 'n konserwatiewe koerant wat die [[Republikeinse Party (Verenigde State)|Republikeinse Party]] gesteun het, en Otis se mediaveldtog teen die vakbonde het op 1 Oktober 1910 tot 'n bomaanslag gelei waarin 21 mense gedood en die redaksiekantore volledig verwoes is. In 1917 is Otis as uitgewer deur sy skoonseun Harry Chandler opgevolg. Die Chandler-dinastie het die ''LA Times'' vervolgens tot die 1980's oorheers. Onder hul bestuur het die nuusblad reeds in die 1960's begin om meer liberale standpunte in te neem.
In 2000 is die nuusblad deur die ''Tribune Company'' oorgeneem, een van die grootste media-ondernemings in die VSA. Die publikasie van die laaste mededingende dagblad op die plaaslike mark, die ''Los Angeles Herald Examiner'', is in 1989 gestaak. Nogtans was daar teen die begin van die 21ste eeu 'n daling in die ''LA Times'' se sirkulasiesyfer. Desondanks het die ''Times'' lankal 'n reputasie as een van die leidende Amerikaanse dagblaaie opgebou en het net in 2004 vyf [[Pulitzerprys]]toekennings gewen. Slegs die ''New York Times'' het in hierdie opsig nog beter gevaar.
== Kultuur ==
[[Lêer:Girl's Dress LACMA 37.24.67.jpg|duimnael|links|220px|Mode vir meisies. VSA, omstreeks 1890<br /><small>''Los Angeles County Museum of Art''</small>]]
[[Lêer:Image-Disney Concert Hall by Carol Highsmith edit.jpg|duimnael|Walt Disney Concert Hall]]
[[Lêer:Summer 2016.png|duimnael|Los Angeles Fashion Week (LAFW) in 2016.<br />Los Angeles se modeweek word deur sy organiseerders as deel van die stad se kulturele hergeboorte beskou wat van Los Angeles een van die voorste kulturele metropole ter wêreld maak<ref>{{en}} [https://lafw.net/ ''LA Fashion Week – Who We Are. Besoek op 17 Augustus 2017'']</ref>]]
Los Angeles het meer museums en teaters as enige ander Amerikaanse stad,<ref>{{en}} [http://www.discoverlosangeles.com/what-to-do/culture ''Discover Los Angeles: Culture. Besoek op 29 Februarie 2016'']</ref> terwyl die gesiene dagblad ''New York Times'' Los Angeles se Filharmoniese Orkes (''Los Angeles Philharmonic'', of kort ''LA Phil'' genoem) as die "belangrikste" in die Verenigde State beskryf het.<ref>{{en}} [https://www.nytimes.com/2017/04/18/arts/music/los-angeles-has-americas-most-important-orchestra-period.html?_r=0 Zachary Woolfe: ''Los Angeles Has America’s Most Important Orchestra. Period''. In: ''New York Times'', 18 April 2017]</ref>
Die futuristiese ''Walt Disney Concert Hall'' is volgens 'n ontwerp van die bekende Kanadees-Amerikaanse argitek Frank Gehry gebou en op 23 Oktober 2003 ingewy. Die konsertgebou het danksy 'n vennootskap van Los Angeles County en privaat borge soos onder meer Lillian Disney (1899–1997) en ander lede van die Disney-familie ontstaan en huisves die Filharmoniese Orkes van Los Angeles onder leiding van Gustavo Dudamel en die ''LA Master Chorals''.
Die Theater District langs die Broadway staan bekend vir sy pragtige rolprentteaters. Die ''[[Bradbury Building]]'', wat in 1893 opgerig is, pronk met sy sonverligte atrium en stylvolle tralies van smeedyster om sy balkonne. In 1982 is die Bradbury net soos die nabygeleë rolprentteater ''Million Dollar Theater'' uit die jaar 1918 as argitektoniese agtergrond vir die Britse regisseur [[Ridley Scott]] se wetenskapsfiksie-rolprent ''[[Blade Runner]]'' gebruik. Die eerste rolprentteater van die Verenigde State, die ''Electric Theatre'' wat in 1902 geopen is, is in Los Angeles geleë.
Ander ekstravagante rolprentteaters sluit die ''Los Angeles Theater'', wat in 1931 binne 'n tydperk van slegs 90 dae vir die première van [[Charlie Chaplin]] se ''City Lights'' opgerig is, en die ''Orpheum'' in, 'n pragtige voorbeeld van die Neorenaissance-boustyl met breë trappe en elegante ligkrone.
Die ''Hollywood Bowl'', 'n natuurlike amfiteater, is in die heuwellandskap buite Los Angeles geleë en huisves die Filharmoniese Orkes van Los Angeles en die Hollywood Bowl-orkes. Kunstenaars soos die [[Beatles]], [[Frank Sinatra]] en [[Mikhail Baryshnikov]] het al hier opgetree.
=== Museums ===
[[Lêer:Getty Center Central Garden.jpg|duimnael|links|Die sentrale tuin van die Getty Center]]
[[Lêer:Getty Museum (2344713792).jpg|duimnael|Getty Museum]]
Los Angeles beskik oor 'n groot aantal beduidende museums soos die ''History Center of the California Historical Society'', die ''Armand Hammer Museum of Art and Cultural Center'', die ''Southwest Museum'' met sy versameling van Eerste Nasies-kuns, die ''J. Paul Getty Museum'' en die ''Los Angeles County Museum of Art (LACMA)''.
Die ''Museum of Contemporary Art (MOCA)'' is in 1986 op die Grand Avenue se California Plaza geopen. Die gebouekompleks, 'n speelse ontwerp met rooierige, geometriese blokke, is deur die Japannese argitek [[Arata Isozaki]] geskep wat na die gebou as "'n klein dorp in die vallei van wolkekrabbers" verwys het. Die museum vertoon 'n indrukwekkende versameling van skilderye en beelde van Franz Kline, [[Mark Rothko]], Robert Rauschenberg, Claes Oldenburg en Antoni Tapies.
Die ''Santa Monica Museum of Art'' in die voorstad Santa Monica lok kunsliefhebbers met sy versameling van eietydse kuns. Die ''Getty Museum'', 'n instelling van wêreldfaam, is in Brentwood geleë, 'n distrik van West Los Angeles in die Santa Monica-berge. Die sentrum huisves sedert 1997 die ''J. Paul Getty Museum'' en ander wetenskaplike instellings soos die ''Getty Conservation Institute'' wat veral restourasiewerk doen, en die ''Getty Leadership Institute'', 'n opleidingsentrum vir vakpersoneel van musea.
Die miljardêr J. Paul Getty se persoonlike versameling van sowat 50 000 kunswerke, waaronder veral klassieke kuns soos beeldhouwerke, skilderye, tekeninge, manuskripte en foto's, word in die ''[[J. Paul Getty Museum]]'' vertoon wat vrye toegang aan besoekers bied.
Die gebouekompleks is deur die Amerikaanse argitek Richard Meier ontwerp en in die tydperk tussen 1991 en 1997 opgerig.
=== Groen ruimtes ===
==== Griffith Park ====
[[Lêer:Los Angeles Cathedral.jpg|duimnael|links|Rooms-Katolieke Katedraal van Ons Dame van die Engele]]
[[Lêer:Skyline from Griffith Observatory.jpg|duimnael|Die sterrehemel en LA se stadshorison soos gesien vanuit die Griffith-sterrewag]]
[[Lêer:Travel Town, Los Angeles-7079764681.jpg|duimnael|Historiese lokomotiewe in die ''Travel Town Museum'']]
Griffith Park, geleë in die Hollywood Hills net noord van die stadsbuurt Los Feliz, is die tiende grootste Amerikaanse park in munisipale besit en een van die mees uitgestrekte stedelike parke in Noord-Amerika met 'n oppervlakte van meer as 4 300 akkers en landskapsvorme wat van sagte groen velde en heuwels tot ruwe berghellings strek. Die park, wat oorspronklik deel uitgemaak het van die landgoed Rancho Los Feliz, is genoem na sy vroeëre eienaar, "kolonel" Griffith J. Griffith, 'n [[Wallis|Walliese]] nyweraar en filantroop.<ref>{{en}} [http://www.discoverlosangeles.com/blog/guide-las-griffith-park ''Discover Los Angeles: The Guide to Griffith Park. Besoek op 5 Junie 2017'']</ref> In 1896 het Griffith vyf vierkante myl se grond op sy landgoed aan die inwoners van Los Angeles (of, soos hy dit gestel het, die stad se ''plain people''<ref>{{en}} [https://www.kcet.org/shows/lost-la/the-complex-life-of-griffith-j-griffith ''KCET.org: History & Society – The Complex Life of Griffith J. Griffith. Besoek op 25 Maart 2020'']</ref>) bemaak. Die park is danksy verdere grondskenkings, munisipale grondaankope en privaat grond, wat in die publieke domein geval het, uitgebrei tot sy huidige grootte.
Tans is sommige van Los Angeles se besienswaardighede in Griffith Park geleë: Los Angeles se diere- en botaniese tuin, die Griffith-sterrewag, die [[Hollywood-kenteken]], die opelugteater ''The Greek Theatre'', die Autrey-museum van die Amerikaanse Weste, die spoorwegmuseum ''Travel Town Museum'' en ''Sunset Ranch Hollywood''.
==== Los Angeles se dieretuin en botaniese tuin ====
''Los Angeles Zoo and Botanical Gardens'' is in 1966 op 'n perseel van 133 akkers in Griffith Park gevestig. Tans word in die dieretuin 1 100 diere van meer as 250 spesies aangehou, insluitende 29 wat as bedreig beskou word. Die botaniese tuin se versamelings sluit verskeie plantetuine in waar meer as 7 400 plante van meer as 800 spesies besigtig kan word.
Die dieretuin, wat jaarliks meer as 1,5 miljoen besoekers lok, word deur bestuur deur sy eienaar, die Stad Los Angeles. Belangrike afdelings sluit in LAIR (met lewende [[Amfibie|amfibieë]], werwelloses en [[reptiel]]e), [[olifant]]e van Asië, die Campo-Gorillareservaat, die ''Tom Mankiewicz Conservation Carousel'' en die nuwe uitstalling oor die "Reënwoude van die Amerikas".
Die dieretuin is daarnaas aktief betrokke by die bewaring van Kaliforniese kondors, alhoewel hulle nie in die tuin vertoon word nie. Hierdie inheemse roofvoël is van uitwissing bedreig nadat meedoënlose jag op hom gemaak is met loodkoeëls en vergiftigde karkasse, terwyl ook kragleidings en die organochloorproduk [[DDT]] hul tol geëis het. Eers in die laat 1990's is enkeles vrygelaat om weer hul plek in hul natuurlike habitat, die klowe van die [[Grand Canyon]], in te neem.<ref>{{af}} [http://m24lbarg01.naspers.com/argief/berigte/landbouweekblad/2000/07/28/44/1.html Gerhard Verdoorn: ''Sasol se aasvoël- en boerereeks (7): Gifplanters saai ellende onder aasvreters''. In: ''Landbouweekblad'', 28 Julie 2000. Besoek op 17 Augustus 2017] {{dooie skakel}}</ref>
== Susterstede ==
[[Lêer:Los Angeles City Hall with sister cities 2006.jpg|duimnael|upright|'n Teken naby die stadsaal wys na Los Angeles se susterstede]]
{{columns-list|3|
* {{vlagikoon|Israel}} [[Eilat]], [[Israel]], sedert 1959.<ref name="Susterstede">{{en}} {{cite web |url=https://sistercities.lacity.org |title=Sister Cities of Los Angeles |publisher=Los Angeles |accessdate=21 Mei 2024}}</ref>
* {{vlagikoon|Japan}} [[Nagoja]], [[Japan]], sedert 1959.<ref name="Susterstede" />
* {{vlagikoon|Brasilië}} [[Salvador da Bahia]], [[Brasilië]], sedert 1962.<ref name="Susterstede" />
* {{vlagikoon|Frankryk}} [[Bordeaux]], [[Frankryk]], sedert 1964.<ref name="Susterstede" />
* {{vlagikoon|Duitsland}} [[Berlyn]], [[Duitsland]], sedert 1967.<ref name="Susterstede" />
* {{vlagikoon|Zambië}} [[Lusaka]], [[Zambië]], sedert 1968.<ref name="Susterstede" />
* {{vlagikoon|Meksiko}} [[Meksikostad]], [[Meksiko]], sedert 1969.<ref name="Susterstede" />
* {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} [[Auckland]], [[Nieu-Seeland]], sedert 1971.<ref name="Susterstede" />
* {{vlagikoon|Suid-Korea}} [[Busan]], [[Suid-Korea]], sedert 1971.<ref name="Susterstede" />
* {{vlagikoon|Indië}} [[Mumbai]], [[Indië]], sedert 1972.<ref name="Susterstede" />
* {{vlagikoon|Iran}} [[Teheran]], [[Iran]], sedert 1972.<ref name="Susterstede" />
* {{vlagikoon|Republiek China}} [[Taipei]], [[Republiek China]], sedert 1979.<ref name="Susterstede" />
* {{vlagikoon|Volksrepubliek China}} [[Guangzhou]], [[Volksrepubliek China]], sedert 1981.<ref name="Susterstede" />
* {{vlagikoon|Griekeland}} [[Athene]], [[Griekeland]], sedert 1984.<ref name="Susterstede" />
* {{vlagikoon|Rusland}} [[Sint Petersburg]], [[Rusland]], sedert 1984.<ref name="Susterstede" />
* {{vlagikoon|Kanada}} [[Vancouver]], [[Kanada]], sedert 1986.<ref name="Susterstede" />
* {{vlagikoon|Egipte}} [[Giza]], [[Egipte]], sedert 1989.<ref name="Susterstede" />
* {{vlagikoon|Indonesië}} [[Djakarta]], [[Indonesië]], sedert 1990.<ref name="Susterstede" />
* {{vlagikoon|Litaue}} [[Kaunas]], [[Litaue]], sedert 1991.<ref name="Susterstede" />
* {{vlagikoon|Filippyne}} [[Makati]], [[Filippyne]], sedert 1992.<ref name="Susterstede" />
* {{vlagikoon|Kroasië}} [[Split]], [[Kroasië]], sedert 1993.<ref name="Susterstede" />
* {{vlagikoon|El Salvador}} [[San Salvador]], [[El Salvador]], sedert 2005.<ref name="Susterstede" />
* {{vlagikoon|Libanon}} [[Beiroet]], [[Libanon]], sedert 2006.<ref name="Susterstede" />
* {{vlagikoon|Italië}} [[Ischia, Kampanië|Ischia]], [[Italië]], sedert 2006.<ref name="Susterstede" />
* {{vlagikoon|Armenië}} [[Jerewan]], [[Armenië]], sedert 2007.<ref name="Susterstede" />
}}
== Verwysings ==
{{Verwysings|4}}
== Eksterne skakels ==
{{CommonsKategorie}}
; Algemene inligting
----
* {{en}} {{Wikivoyage}}
* {{en}} [http://www.lacity.org/ ''Amptelike webwerf'']
* {{en}} [http://www.laalmanac.com/index.php ''Los Angeles Almanac'']
* {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Los-Angeles-California|title=Los Angeles|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=21 Mei 2024}}
; Argitektuur en stadsbeplanning
----
* {{en}} [https://www.laconservancy.org/explore-la/curating-city/modern-architecture-la/history-la-modernism ''Los Angeles Conservancy: History of L.A. Modernism'']
* {{en}} [https://www.theguardian.com/cities/gallery/2017/feb/09/unbuilt-los-angeles-city-might-have-been-in-pictures ''The Guardian, Manchester, 9 Februarie 2017: Unbuilt Los Angeles: the city that might have been – in pictures'']
* {{en}} [https://www.theguardian.com/cities/2016/aug/24/radical-alternative-reyner-banham-man-changed-perception-los-angeles ''The Guardian, Manchester, 24 Augustus 2016: A 'radical alternative': how one man changed the perception of Los Angeles'']
* {{en}} [http://latimesblogs.latimes.com/culturemonster/2011/04/reading-la-banhams-four-ecologies-turns-40.html ''Los Angeles Times, 22 April 2011: Reading L.A.: A Reyner Banham classic turns 40'']
* {{en}} [https://www.laconservancy.org/ ''Los Angeles Conservancy'']
* {{en}} [http://plan.lamayor.org/ ''The Sustainable City pLAn'']
* {{en}} [https://www.architecturaldigest.com/gallery/architectural-landmarks-los-angeles/all ''Architectural Digest: 25 Must-See Architectural Landmarks in Los Angeles'']
* {{en}} [https://www.theguardian.com/cities/gallery/2019/jan/09/concrete-city-beauty-los-angeles-in-pictures ''The Guardian, 9 Januarie 2019: Concrete city: the beauty of Los Angeles' most popular material – in pictures'']
* {{en}} [https://www.re-thinkingthefuture.com/architects-lounge/a1159-autobiography-of-walt-disney-concert-hall/ ''Rethinking the Future: Autobiography of Walt Disney Concert Hall'']
; Los Angeles en sy veranderende fisieke omgewing
----
* {{en}} [https://www.arcadis.com/en/global/arcadis-blog/nate-cherry/future-city-la-part-i-mobility/ Nate Cherry, Arcadis: ''Future City L.A. - Part I: Mobility'']
* {{en}} [https://www.arcadis.com/en/global/arcadis-blog/nate-cherry/future-city-la-part-ii-the-impresario/ Nate Cherry, Arcadis: ''Future City L.A.- Part II: The Impresario'']
* {{en}} [https://www.arcadis.com/en/global/arcadis-blog/nate-cherry/future-city-la-part-iii-pluralist-infrastructure/ Nate Cherry, Arcadis: ''Future City L.A. - Part III: Pluralist Infrastructure'']
; Musiek
----
* {{en}} [https://www.theguardian.com/music/ng-interactive/2017/feb/07/los-angeles-music-artists-playlist-kendrick-lamar-warpaint-joanna-newsom ''The Guardian – The Sound of LA'']
{{Normdata}}
{{Voorbladster}}
[[Kategorie:Kusstede]]
[[Kategorie:Los Angeles| ]]
nyejn2tswdmxhz2u50t9a282lui85g2
Grahamstad
0
9531
3379543
3286465
2026-11-21T11:21:04Z
AFM
21229
/* Joodse gemeenskap */
3379543
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Suid-Afrikaanse dorp
| naam = Grahamstad
| inheemse_naam = Makhanda
| ander_naam = Grahamstown
| bynaam = ''City of Saints''
| beeld_stadsilhoeët = Grahamstown from the Fort.JPG
| beeldgrootte = 250px
| beeldbyskrif = Grahamstad vanaf [[Fort Selwyn]]
| nedersetting_tipe = Stad
| latd = 33 |latm = 18 |lats = 35
| longd = 26 |longm = 31 |longs = 40
| provinsie = Oos-Kaap
| distrik = Sarah Baartman
| munisipaliteit = Makana
| stigtingsdatum = [[1812]]
| regeringstipe = Stadsraad
| leier_party = [[ANC]]
| leiertitel = Uitvoerende burgemeester
| leiernaam = Yandiswa Vara
| oppervlakvoetnotas = <ref name=census2011>Som van die hoofplekke [http://census2011.adrianfrith.com/place/264003 Rhini] (uitgespreek "Gini") en [http://census2011.adrianfrith.com/place/264004 Grahamstad] tydens die 2011-sensus.</ref>
| oppervlak_totaal_km2 = 65.1
| hoogte_m =
| bevolking_totaal = 67264
| bevolking_soos_op = 2011
| bevolkingvoetnotas = <ref name=census2011 />
| demografie1_voetnotas = <ref name=census2011 />
| persent_swart = 78.9%
| persent_kleurling = 11.3%
| persent_asiër = 0.7%
| persent_wit = 8.4%
| persent_ander = 0.6%
| demografie2_voetnotas = <ref name=census2011 />
| demografie2_titel1 = [[Xhosa]]
| demografie2_info1 = 72.2%
| demografie2_titel2 = [[Afrikaans]]
| demografie2_info2 = 13.7%
| demografie2_titel3 = [[Engels]]
| demografie2_info3 = 10.8%
| demografie2_titel4 = Ander
| demografie2_info4 = 3.4%
| poskode = 6139
| poskode2 = 6140
| skakelkode = 048
| sensuskode =
| webwerf = [http://www.makana.gov.za/ Makana Munisipaliteit]
}}
'''Grahamstad''' ([[Engels (taal)|Engels]]: ''Grahamstown'', [[Xhosa]]: ''iRhini''; sedert 29 Junie 2018 amptelik '''Makhanda''') is 'n stad in die provinsie [[Oos-Kaap]] ([[Suid-Afrika]]), sowat 125 km van [[Gqeberha]] en 180 km van [[Oos-Londen]] af, met 50 000 inwoners. Die stad, wat as een van die bes bewaarde Victoriaanse nedersettings buite die Britse eilande beskou word, is genoem na sy stigter, lt-kolonel [[John Graham (Britse offisier)|John Graham]], eerste bevelvoerende offisier van die Kaapregiment wat vanaf 1811 hier sy hoofkwartier gehad het.
Vandag funksioneer Grahamstad as die setel van die [[Makana Plaaslike Munisipaliteit|Makana Munisipaliteit]] en die [[Rhodes-universiteit]]. Die [[N2]] nasionale pad loop digby Grahamstad verby.
== Klimaat ==
Grahamstad is by die kruispunt van vier klimaatstreke geleë wat tot die wisselvallige weerspatrone in die gebied bydra. Weerverskynsels, wat met die vier seisoene verbind word, tree soms op 'n enkele dag in. Nogtans is Grahamstad se [[klimaat]] gematig met gemiddelde jaarlikse temperature van tussen 9 en 23 °C. Die warmste maande is Desember tot Maart; die koudste Junie tot Augustus.
'n Buitengewone [[flora]] het danksy die besonderse klimaatstoestande ontwikkel. Met die uitsondering van woestynplante word alle belangrike Suid-Afrikaanse plantegroeisones (biome) binne 'n radius van 150 km van Grahamstad aangetref. Vier van hierdie biome grens regstreeks aan die stadsgebied: Kaapse [[fynbos]], Karoo- of halfwoestynflora, subtropiese gewasse en grasvelde (suur- en soetvelde).
== Geskiedenis ==
=== Stigting en vroeë geskiedenis ===
[[Beeld:Grahamstad Katedraal vooraansig.jpg|duimnael|links|Die Anglikaanse katedraal van St. Michael en St. George se toring is 46 m hoog.]]
Grahamstad is in [[1812]] as 'n militêre voorpos deur lt.kol. [[John Graham (Britse offisier)|John Graham]] in opdrag van die destydse goewerneur van die Kaapkolonie, Sir [[John Cradock]], gestig. Met [[vaandrig]] Stockenström, die latere landdros van [[Graaff-Reinet]], as gids het Graham en die ander lede van sy regiment geskikte liggings vir 'n reeks forte in die grensgebied langs die [[Groot-Visrivier]] bepaal. Die rivier het as nuut verklaarde grenslyn tussen die Britse koloniale gebied en die Xhosa-stamland gedien. 'n Monument naby Grahamstad se katedraal markeer die plek waar Graham en Stockenström onder 'n mimosaboom gerus en die plek vir die bou van die nuwe militêre hoofkwartier bepaal het.
Daardie plek was die verlate plaas Rietfontein wat oorspronklik aan Lucas Meyer behoort het. Die geplunderde en uitgebrande plaashuis is herstel om as offisierskwartier vir die Britse regiment te dien. Later sou hier die katedraal ontstaan. Maar aanvanklik het net 'n klein dorpie rondom die militêre kamp gegroei. In 1814 het die goewerneur die gebied, wat [[Albanie]] genoem is, as selfstandige magistraatsdistrik geproklameer.
Die dorp en die garnisoen is in 1819 byna deur die Xhosa-profeet en -hoof Makana (wat ook as "Tierkat" of Nxele bekend gestaan het) se leër vernietig. Net danksy die groter vuurkrag en die gedissiplineerde weerstand, wat die Britse en Khoi-troepe onder bevel van kolonel Willshire gebied het, kon die Xhosa-aanval afgeweer word. Maar die oorwinning was veral aan 130 Khoi-buffeljagters onder bevel van hul hoof Jan Boesak, 'n bekeerde [[Christen]], te danke wat toevallig by die toneel opgedaag het. Honderde Xhosa-krygers het in die [[Slag van Grahamstad]], wat die loop van die Suid-Afrikaanse geskiedenis sou verander, gesneuwel. Die slagveld was teen 'n heuwel naby die huidige Fort England-hospitaal geleë, en dit word deur die [[Xhosas]] steeds eGazini of die "Plek van Bloed" genoem.
Die sowat 5 000 [[1820-Setlaars|Britse setlaars]], wat in die volgende jaar in [[Algoabaai]] voet aan wal gesit het, is eers ná hul aankoms oor dié gebeure in kennis gestel. Die immigrante het boerderye in die gebied begin en [[koring]] aangeplant, soos van hulle verwag is. Maar binne 'n jaar of twee het die meeste setlaars hul plase verlaat en hulle in Grahamstad gevestig waar hulle hul oorspronklike beroepe as ambagsmanne en kunshandwerkers hervat het. Die Britse immigrante het hul stempel op Grahamstad se boukuns afgedruk sodat die stad tans as een van die bes bewaarde Victoriaanse nedersettings buite die Britse eilande beskou word. 'n Kenmerkende voorbeeld van koloniale argitektuur is die setlaarhuisies rondom ''Artificers' Square''.
=== Administratiewe hoofstad van die Oos-Kaap ===
[[Lêer:Thomas Baines High Street Grahamstown 1849.jpg|duimnael|links|270px|''High Street, Grahamstown'', geskilder deur [[John Thomas Baines|Thomas Baines]] omstreeks 1849.]]
In die 1830's was Grahamstad reeds die grootste nedersetting in die Kaapkolonie buite Kaapstad en sou hierdie status nog tot die einde van die 19de eeu handhaaf. In 1836 het Grahamstad die administratiewe hoofstad van die oostelike Kaapkolonie geword. Sedert 1852 is dit ook die setel van 'n Anglikaanse biskop. Die Katedraal van St. Michael en St. George is die oudste Anglikaanse kerkgebou in Suid-Afrika en spog met 'n toring van 46 meter.
Vanaf die 1860's het Grahamstad se groei weens die ontdekking van [[diamant]]e in [[Kimberley]] en later [[goud]] aan die [[Witwatersrand]] verstadig namate meer mense na die binneland stroom. Die Britse troepe is na Natal en die Transvaal verskuif, terwyl die spoorlyn tussen Port Elizabeth en [[Johannesburg]] nie deur Grahamstad geloop het nie.
=== Stad van wetenskap en onderwys ===
[[Lêer:Grahamstad Rhodes-universiteit.jpg|duimnael|regs|Administrasiegebou van die Rhodes-universiteit]]
Danksy die stigting van 'n verskeidenheid skole in die laat 19de eeu en die opening van die Rhodes-universiteit in die vroeë 20ste eeu het Grahamstad tot 'n belangrike opvoedkundige sentrum vir die hele land ontwikkel. Met sy talle kerke het dit daarnaas as godsdienstige sentrum gefungeer, terwyl dit vir die boeregemeenskappe in die omgewing as handelsplek gedien het. Godsdiens en handel speel steeds 'n belangrike rol in die lewe van sy inwoners, maar danksy die universiteit en sy navorsingsinstellings asook meer as eenhonderd skole en ander opvoedkundige instellings, is Grahamstad vandag hoofsaaklik 'n stad van wetenskap en onderwys.
Die plaaslike landdroshof, die hooggeregshof en die universiteit se regsskool maak van Grahamstad 'n belangrike regtelike sentrum. Sedert 1864, toe die Oostelike Distrikshof gestig is, dien Grahamstad as setel van die Hooggeregshof se Oos-Kaapse afdeling.
Grahamstad dien ook as setel vir die [[Makana Plaaslike Munisipaliteit]]. Hierdie munisipaliteit, wat in Desember 2000 gevorm is, sluit naas Grahamstad ook omliggende nedersettings soos [[Alicedale]], Carlisle-brug, [[Fort Brown (Oos-Kaap)|Fort Brown]], [[Riebeek-Oos]], [[Salem, Oos-Kaap|Salem]], Seven Fountains en [[Sidbury]] in. Die veertigduisend stemgeregtigdes in die gebied word deur 'n uitvoerende [[burgemeester]] en 'n raad van 24 lede onder leiding van 'n munisipale bestuurder verteenwoordig.
== Perswese ==
[[Lêer:Grahamstad Grocotts Mail-gebou.jpg|duimnael|regs|200px|''Grocott's Mail''-gebou]]
Grahamstad het 'n belangrike rol in die geskiedenis van die Suid-Afrikaanse perswese en veral in die stryd om persvryheid gespeel. [[Thomas Pringle]] en [[John Fairbairn]], die uitgewers van die plaaslike ''Commercial Advertiser'', het geweier om hul dagblad, wat in [[1824]] die eerste keer verskyn het, aan die sensuur van die koloniale owerheid te onderwerp. Ná 'n vier jaar lange stryd is die fundamentele reg op persvryheid in die Kaapkolonie in 'n wet verskans.
Die eerste nuusblad buite [[Kaapstad]] is vanaf [[30 September]] [[1831]] in Grahamstad uitgegee. Louis Henri Meurant (1811–1893, ook bekend onder sy pennaam [[Klaas Waarzegger]]) se ''[[Grahamstown Journal|The Graham's Town Journal]]'', wat tot [[1920]] verskyn het toe dit ingelyf is by ''[[Grocott's Mail]]'', is die eerste van elf [[koerant]]e wat hier in die tydperk tussen 1831 en [[1871]] begin is. Terwyl die meeste van hulle bankrot gespeel en net tydelik 'n opvolger gekry het, het die ''Eastern Star'' van die redakteurs George en Thomas Sheffield bly voortbestaan tot [[30 September]] [[1887]]. Die koerant is daarna na die nuutgestigte Johannesburg geskuif om die voorloper van ''The Star'' te word wat vanaf [[1 Julie]] [[1889]] aan die [[Witwatersrand]] uitgegee is.
Meurant het sy ''Graham's Town Journal'' in 1838 aan sy vennoot [[Robert Godlonton]] (1794–1884, vennoot sedert 1834) verkoop, maar ses jaar later, op 12 Julie 1844, weer sy eie weekblad begin, ''Het Kaapsche Grensblad''. Die leserbriewe, wat in dié koerant verskyn het, is deels deur Meurant self onder snaakse skuilname soos ''Elsie Beusemstok'' geskryf en is tans 'n waardevolle bron vir taalkundiges wat vroeë taalvorme van [[Afrikaans]] bestudeer.<ref>Edith H. Raidt: ''Afrikaans en sy Europese Verlede. Derde hersiene en uitgebreide uitgawe''. Kaapstad: Nasou Beperk 1991, bl. 161</ref>
== Onderwys ==
=== Primêre en sekondêre onderwysinstellings ===
Grahamstad huisves naas die Rhodes-universiteit ook baie skole en is die enigste stad in Suid-Afrika wat se primêre handelsektor die onderwys is. Terwyl hierdie statistiek sekerlik 'n gevolg is van die hoë skoolgelde van die privaatskole en die relatiewe klein bevolking, het dit 'n merkwaardige aantal skole per capita. Van hierdie is 'n paar van die meer bevoorregte skole hieronder gelys:
{| class="wikitable"
|-
! '''Skool'''
! '''Stigtingsjaar'''
! '''Kerkverband'''
! '''Voertaal'''
! '''Grade'''
! '''Geslag'''
! '''Staat/Privaat'''
|-
| St. Andrew's College
| 1855
| Anglikaans
| Engels
| 8-12
| Seuns (geïntegreerde klasse met DSG meisieskool vanaf Graad 10)
| Privaat
|-
| Graeme College (Aanvanklik bekend as die Grahamstown State School en later – tot 1939 – Victoria Boys' High School)
| 1873
| Niekerklik
| Engels
| 1-12
| Seuns
| Staat
|-
| Diocesan School for Girls (DSG)
| 1874
| Anglikaans
| Engels
| 4-12
| Meisies
| Privaat
|-
| St. Aidan's College
| 1876 (gesluit 1973)
| Jesuïet
| Engels
| ?-12
| Seuns
| Privaat
|-
| St. Andrew's Preparatory School
| 1885
| Anglikaans
| Engels
| 0-7
| Seuns (Koëd tot Graad 4)
| Privaat
|-
| Kingswood College
| 1894
| Metodis
| Engels
| 0-12
| Koëd
| Privaat
|-
| Victoria Girls' High School
| 1897
| Niekerklik
| Engels
| 8-12
| Meisies
| Staat
|-
| Victoria Girls' Primary
| 1945
| Niekerklik
| Engels
| 1-7
| Meisies
| Staat
|-
| Oatlands Preparatory
| 1949
| Niekerklik
| Engels
| 0-3
| Koëd
| Staat
|-
| [[Hoërskool P.J. Olivier]]
| 1956
| Niekerklik
| Afrikaans
| 0-12
| Koëd
| Staat
|}
=== Tersiêre onderwysinstellings ===
[[Lêer:Herbert Baker clocktower, Rhodes University, 2004.jpg|regs|upright|duimnael|Die bekende [[Herbert Baker]] kloktoring van die Universiteit Rhodes]]
Die [[Rhodes-universiteit]], wat in [[1904]] gestig is, het tot een van die mees vooraanstaande tersiêre instellings in Suid-Afrika ontwikkel. Die universiteit het tans sowat 6 000 studente.
Die universiteit het sy wortels in die [[St. Andrew-kollege]] wat studente in die laat 19de eeu vir hul universiteitsopleiding voorberei het. Dit was egter duidelik dat daar in die Oos-Kaap 'n behoefte aan 'n eie sentrum vir hoër onderwys was, en so het vier professore van St. Andrew die Rhodes-universiteitskollege met 'n skenking van die [[De Beers]]-mynboumaatskappy gestig. Dié skenking was deel van [[Cecil John Rhodes]] se testament.
In 1904 het die universiteitskollege van die St. Andrew-kampus na die Drostdy-gebou verhuis. Destyds was sewe professore by die kollege betrokke, terwyl studentegetalle ondanks die ekonomiese moeilikhede, wat in die vroeë 20ste eeu ondervind is, stewig gegroei het. In 1947 is die besluit geneem om die kollege tot 'n onafhanklike universiteit op te gradeer, en vier jaar later, op 10 Maart 1951, is die Rhodes-universiteit amptelik ingewy.
[[Beeld:Grahamstad Sinagoge.jpg|duimnael|links|270px|Danksy Joodse studente aan [[Rhodes-universiteit]] was Grahamstad een van die laaste plattelandse gemeentes wie se sinagoge die langste staande kon bly, maar dis nou ook verkoop.]]
== Joodse gemeenskap ==
{{hoofartikel|Jode in Suid-Afrika#Grahamstad}}
Grahamstad het in 1820 ’n sentrum van die [[1820-Setlaars|Britse Setlaars]] geword. Die eerste Jode het saam met die setlaars hier kom woon en het welbekende lede van die kulturele en besigheidsgemeenskap geword.
Die eerste amptelike byeenkoms van Grahamstad se Jode was in 1843 en in dieselfde jaar is grond vir ’n Joodse begraafplaas aangekoop. In 1901 is die Grahamstadse Hebreeuse Gemeente gestig en in 1913 is ’n [[sinagoge]] gebou.
Die stigting van die [[Rhodes-universiteit|Rhodes-universiteitskollege]] het Joodse akademici na die stad gelok en studente aan Rhodes het die Hebreeuse gemeente asook die Joodse tradisies deur die jare staande help hou.
In 1974 het hoofrabbi B.M. Casper die Joodse gemeenskap verteenwoordig by die ingebruikneming van die [[1820-Setlaarsmonument]] op [[Gunfire Hill]] bo die stad. In sy rede het die staatspresident, adv. [[Jim Fouché]], na die navolgenswaardige gees van die Jode verwys.
== Suid-Afrikaanse Instituut vir Akwatiese Biodiversiteit ==
Die [[Suid-Afrikaanse Instituut vir Akwatiese Biodiversiteit]], gestig in 1969, is ook hier geleë.
== Bekende boorlinge ==
* [[Thomas Scanlen]] – derde eerste minister van die [[Kaapkolonie]].
* Sir [[Basil Schonland]] – fisikus en akademikus.
== Fotogalery ==
<gallery>
Beeld:NG kerk Grahamstad 2012.jpg|Die [[NG gemeente Grahamstad]] is by die [[NG gemeente Albanie]] ([[Riebeek-Oos]]) [[Lys van ingelyfde NG gemeentes|ingelyf]], maar die gemeente se setel is dié kerkgebou in Grahamstad.
Lêer:Grahamstad Observatory Museum.jpg|Die Observatory-museum, Bathurststraat.
Lêer:Grahamstad Baptistekerk.jpg|Die Baptistekerk in Bathurststraat is in 1843 opgerig, hoewel die gemeente al in 1820 gestig is.
Beeld:Grahamstad Katedraal St Michael en St George.jpg|Die katedraal van St. Michael en St. George, gesien uit 'n oostelike rigting.
Beeld:Grahamstad Katedraal syaansig.jpg|Syaansig van die Anglikaanse katedraal in die middel van die stad. Herstelwerk aan die buitekant het in 1985 begin, maar weens 'n geldtekort, kon die interieur nog nie gerestoureer word nie.
Beeld:Grahamstad Anglikaanse Katedraal.jpg|Die Anglikaanse katedraal.
Lêer:Katedraal St Michael en St George Grahamstad.jpg|Die katedraal is oor 'n tydperk van meer as 'n eeu gebou. Die oudste deel is die suidmuur, 'n oorblyfsel van die ou St. George-kerk. Die toring is in 1878 voltooi en die dameskapel in 1953.<ref>{{Cite web |url=http://www.grahamstowncathedral.org/aboutus/history.php |title=Geskiedenis van Grahamstad se katedraal. |access-date=21 Maart 2013 |archive-date=13 Augustus 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120813035359/http://www.grahamstowncathedral.org/aboutus/history.php |url-status=dead }}</ref>
Beeld:Grahamstad Shawsaal.jpg|Die Shawsaal, opgerig in 1832.
Beeld:Grahamstad Openbare Biblioteek.jpg|Grahamstad se openbare biblioteek in Hillstraat, langs die Katolieke kerk St. Patrick en oorkant die Joodse sinagoge.
Lêer:Grahamstad Hoërskool PJ Olivier.jpg|Die [[Hoërskool PJ Olivier]] is die enigste Afrikaansmediumskool in die stad.
Lêer:Grahamstad Setlaarsmonument.jpg|Die Nasionale 1820-Setlaarsmonument is op 'n koppie bo die stad gebou, tuiste van die jaarlikse Grahamstadse Nasionale Kunstefees.
Beeld:Grahamstad Hoogstraat oos.jpg|Winkels en sakegebou in Hoogstraat aan die oostekant van die katedraal. Tweede van links is die kantoor van die plaaslike koerant ''[[Grocott's Mail]]''.
Lêer:Grahamstad Hoogstraat.jpg|Uitsig op Hoogstraat met die katedraal, stadsaal en Anglo-Boereoorloggedenkteken.
Beeld:Grahamstad Stadsaal.jpg|Die hoeksteen van die stadsaal in Hoogstraat is in 1877 gelê.
Lêer:Grahamstad Stadsaal se toring.jpg|Detail van die kloktoring van die stadsaal, die hoeksteen is in Augustus 1877 deur die goewerneur, sir [[Henry Bartle Frere]], gelê.
Beeld:Grahamstad Lewis.jpg|Die Lewis-meubelwinkel op die hoek van Hoog- en Bathurststraat.
Beeld:Grahamstad Poskantoor.jpg|Die poskantoor in Hoogstraat, tussen die katedraal en die universiteit.
Beeld:Grahamstad Katolieke Kerk St Patrick.jpg|Die Katolieke kerk St. Patrick in Hillstraat, langs die dorpsbiblioteek.
Beeld:Grahamstad Hooggeregshof.jpg|Grahamstad is die setel van die afdeling Oostelike Provinsie van die hooggeregshof.
Beeld:Grahamstad Landdroskantoor.jpg|Grahamstad se landdroskantoor is, soos die hooggeregshof, in Hoogstraat geleë, tussen die universiteit en katedraal.
Beeld:Grahamstad SA Biblioteek vir Blindes.jpg|Die Suid-Afrikaanse Biblioteek vir Blindes se hoofkantoor is in Grahamstad geleë.
Lêer:Grahamstad Birch's.jpg|Die afdelingswinkel Birch's aan die onderkant van Hoogstraat, langs die Methodistekerk.
Beeld:Grahamstad His Majesty's.jpg|Wat dekades lank die His Majesty's-bioskoop was, het vroeg in die 21ste eeu 'n groentewinkel geword.
</gallery>
{{Geografiese ligging
|Senter = Grahamstad
|Noord = [[Fort Beaufort]] 69 km
|Noordoos = [[King William's Town]] 111km
|Oos = [[Peddie]] 65 km <br />[[Oos-Londen]] 152 km
|Suidoos = [[Port Alfred]] 54 km
|Suid = [[Bathurst]] 40 km
|Wes =
|Noordwes = [[Somerset-Oos]] 129 km
|Suidwes = [[Gqeberha]] 133 km
}}
''Nota'': Afstande per teerpad gemeet<ref>[http://www.saexplorer.co.za/south-africa/distance/grahamstown_distance.asp SA Explorer – Grahamstad afstande]</ref>
== Sien ook ==
* [[Fort Selwyn]]
* [[Bybelmonument]]
* [[Makana Botaniese Tuin]]
* [[NG gemeente Grahamstad]]
* [[NG gemeente Albanie]]
* [[Albanie (kiesafdeling)]]
* [[Lys van dorpe in Suid-Afrika]]
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
== Eksterne skakels ==
* [http://www.grahamstown.co.za/ Amptelike webwerf van Grahamstad-toerisme] {{en}}
{{CommonsKategorie|Grahamstown}}
{{Suid-Afrikaanse distriksmunisipaliteit navbox|DC10}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Grahamstad| ]]
[[Kategorie:Nedersettings in die Oos-Kaap]]
2qaku8pp1xqaan4tgg4zj7tyivayczf
1820-Setlaars
0
10815
3379540
2844652
2026-11-21T11:17:47Z
AFM
21229
/* Historiese agtergrond */
3379540
wikitext
text/x-wiki
[[Lêer:Thomas Baines - The British Settlers of 1820 Landing in Algoa Bay - 1853.png|duimnael|300px|"Die Britse setlaars van 1820 land in Algoabaai", deur Thomas Baines, 1853.]]
'''1820-Setlaars''' is die historiese term vir die sowat 4000 blanke Britse immigrante wie tussen April en Junie 1820 in sestig groepe in [[Suid-Afrika]] aangekom het. Die meeste setlaars het in [[Algoabaai]] (vandag [[Gqeberha]]) aan wal gegaan en is op plase in die distrik [[Albanie]] om [[Grahamstad]] in die [[Oos-Kaap]] gevestig. Soos altyd, was daar uitsonderings. Omtrent 200 immigrante moes onverwags en teësinnig na 'n lang reis vanaf Londen via [[Cork]], Ierland, terugvaar vanaf [[Simonstad]] na [[Saldanha]], en is afgelaai en na [[Clanwilliam]] ("Jan Dissselsvlei") gekarwei. Weens haglike omstandighede is almal behalwe vyf gesinne (Archer, Stone, e.a.) weer gekollekteer en na die "Oos-Kaap" geneem.<ref>Stone, H & Stone, J, 2018. Die Stones Van Namakwaland, Pretoria: Bienedell Uitgewers</ref> Baie Suid-Afrikaanse families is nakomelinge van dié immigrante.<ref name="HAT Taal-en-feitegids">HAT Taal-en-feitegids, Pearson, Desember 2013, {{ISBN|978-1-77578-243-8}}</ref>
Hulle was nie die eerste Britse immigrante wat na die Kaap gekom het nie, maar dit was die enigste staatsondersteunde skema wat 'n taamlike groot Engelssprekende gemeenskap na 'n bepaalde streek in Suid-Afrika geneem het.<ref>Cameron, Spies: ''Nuwe Geskiedenis van Suid-Afrika'', Kaapstad: Human & Rousseau 1986</ref>
Die setlaars uit [[Engeland]], waaronder ook 'n aantal adellikes, is deur die Britse regering en die koloniale owerhede van die Provinsie van die Kaap die Goeie Hoop aangemoedig om in Suid-Afrika 'n nuwe tuiste te vind, maar in wese was dit 'n poging om die anglofone element van die Suid-Afrikaanse bevolking te versterk en veral die grensgebied van die Oos-Kaap deur middel van 'n groter blanke bevolking teen aanvalle van die [[Xhosas|Xhosa-stamme]] te verdedig. Dit was die grootste Britse immigrasiegolf in die geskiedenis van Suid-Afrika.
== Historiese agtergrond ==
[[Lêer:Cruikshank All among the Hottentots capering to shore 1820.jpg|duimnael|300px|'n Satiriese uitbeelding van die 1820-setlaars, wat emigrante waarsku oor wat op hulle wag.]]
[[Lêer:Eastern Frontier, Cape of Good Hope, ca 1835.png|duimnael|300px|Die grens met toegelate plase, ca. 1835.]]
Na die [[Napoleontiese Oorloë]] is [[Groot-Brittanje]] deur ernstige werkloosheid in die gesig gestaar. Die regering het derhalwe emigrasie na [[Britse oorsese gebiede|oorsese Britse besittings]] bevorder, waaronder die [[Kaapkolonie]]. Aan voornemende emigrante is vrye landbougrond in die Oos-Kaap toegesê, en dié aanbod was aantreklik genoeg vir 90 000 aansoekers van wie uiteindelik 4 000 gekies is. Tussen Desember 1819 en Maart [[1820]] het altesaam 21 emigranteskepe vanaf Britse hawens vertrek.<ref>''Touring South Africa''. Second edition. Cape Town: Struik Publishers 2005, bl. 68</ref> Die eerste setlaars het op 17 Maart 1820 aan boord van die ''Nautilus'' en die ''Chapman'' in [[Kaapstad]] se [[Tafelbaai]] aangekom. Hulle is van daar na Algoabaai gestuur, die huidige [[Gqeberha]] (voorheen Port Elizabeth).
[[Charles Somerset|Lord Somerset]], die destydse Britse goewerneur, het die setlaars aangemoedig om hulle in die grensgebied van die Oos-Kaap te vestig om hierdie gebied teen die [[Xhosas]] te verdedig. Die immigrante het plase naby die dorp [[Bathurst, Oos-Kaap|Bathurst]] ontvang en is teen betaling van basiese toerusting en voedselvoorrade voorsien. Maar 'n verskeidenheid faktore het daartoe gelei dat baie setlaars hul landbouaktiwiteite gestaak en hulle in nabygeleë nedersettings gevestig het.
Die meeste setlaars was geskoolde ambagsmanne wat weens die gebrek aan landboukundige kennis geen belang in die boerderybedryf gestel het nie. Die lewensomstandighede in die grensgebied was haglik. Gewasse is deur [[droogte]]s en siektes bedreig, terwyl ook die gebrek aan vervoer sake bemoeilik het. Weens hierdie probleme, en onder die indruk van die [[Guerilla-oorlogvoering|guerilla-taktiek]] van die Xhosa-krygers in die grensgebied, het talle setlaars hulle in stedelike nedersettings soos Port Elizabeth, Grahamstad en [[Oos-Londen]] gevestig. Sodoende het die oosgrensgebied, in teenstelling met Lord Somerset se planne, eerder 'n ylbevolkte streek gebly.
Nogtans het van die setlaars, wat op hulle plase aangebly het, 'n belangrike bydrae tot die plaaslike landboubedryf gelewer en gewasse soos [[mielies]], [[rog]] en [[gars]] verbou. Skaapteelt en wolvervaardiging, wat deur hulle in die gebied ingevoer is, sou gaandeweg tot winsgewende bedrywe ontwikkel. Ander setlaars, wat hulle al in Engeland as handelaars en sakemanne bekwaam het, het 'n hupstoot aan die plaaslike handel en ekonomie gegee en die vinnige groei van nuwe nedersettings soos Grahamstad en Port Elizabeth bevorder. Die Oos-Kaapse Albany-distrik was nou 'n Angel-Saksiese eiland temidde van 'n Afrikaans- en Xhosa-sprekende omgewing, en 'n mylpaal in die geskiedenis van Engelssprekende Suid-Afrikaners.
'n Ander groep 1820-setlaars het verder noordwaarts na Natal getrek, die stamland van die [[Zoeloes|Zoeloevolk]] wat destyds deur koning [[Sjaka]] met 'n leër van hoogs opgeleide en gedissiplineerde krygers geregeer is. Aanvoerders van die Britse setlaars het aansoek by Sjaka gedoen om hulle in die gebied te vestig. Sjaka, wat beïndruk was deur die Europese tegnologie wat die setlaars kon inbring, het sy toestemming in ruil vir vuurwapens verleen.
Die [[1820-Setlaarsmonument]], wat in 1974 in Grahamstad geopen is, herdenk die Britse setlaars. In die "lewende monument" word toneelstukke, musikale opvoerings en kulturele feeste aangebied.
== Gevolge van hul koms ==
Die onmiddellike gevolg van die koms van die Britse setlaars in 1820 was 'n verdubbeling van die Engelssprekende bevolking in die Kaapkolonie en 'n aansienlike toename van die Blanke bevolking as geheel. Hoewel Somerset se skema gedeeltelik misluk het, was die Oosgrens nogtans digter bevolk as voorheen en die gebied het geleidelik 'n Engelse karakter gekry. Die Kaapse regering was nou verplig om meer aandag aan die beskerming van lewens en grondbesit aan die Oosgrens te gee.
Nuwe dorpe soos [[Somerset-Oos]], Bathurst en Grahamstad het vinnig gegroei. As sentrum van die nuwe, florerende [[Merino]]-wolbedryf wat deur die Britse immigrante ingevoer is, het [[Port Elizabeth]] vinnig tot 'n stad gegroei. Britse [[sendeling]]e het Xhosa-land binnegedring en deur hul toedoen, het [[Xhosa]] 'n geskrewe taal geword en is die [[Bybel]] in Xhosa vertaal. Die eerste twee publikasies in Grahamstad is in die 1830's gevolg deur ander.
As gevolg van die handelsbedrywighede van sommige Setlaar-gesinne het die handel met die plaaslike inwoners, (veral in [[ivoor]] en velle) floreer, en die binneland is al hoe verder oopgestel.
Die Setlaars het ook 'n belangrike rol gespeel in die ontwikkeling en die beveiliging van hul nuwe vaderland. Die Suurveld is deur hulle mak gemaak, en Hollandse en Britse koloniste het skouer-aan-skouer geveg teen die aanvalle van vyandige stamme. Nieteenstaande die Hollandse grensboere se wrewel oor die optrede van Britse bewindhebbers, was hulle hul Britse mede-grensgenote oor die algemeen simpatiek gesind. Baie van die Setlaars het op hul beurt ook begrip gehad vir die Hollandse boere se besluit om die Kaapkolonie in [[1836]] met die [[Groot Trek]] te verlaat, want hulle het die Trekkers se griewe teen die Britse grensbeleid gedeel. Sommige van hulle was trouens lus om saam te trek, en toe die gryse [[Jacobus Uys]] se trekgeselskap deur Grahamstad gaan, is 'n pragtige ingebonde Bybel deur 'n groep Setlaars aan hom geskenk. Die verlies van sulke stoere en getroue bondgenote soos die Voortrekkers was dan ook 'n groot ramp vir die Setlaarboere.
Op politieke gebied het die Setlaars 'n groot en onmiddellike bydrae gelewer. Hulle het nie net vryheid van die pers bewerkstellig nie, maar het ook 'n sleutelrol gespeel in die aanstel van 'n kommissie van ondersoek wat oor Somerset se regering verslag moes doen. Die kommissie het aanbeveel dat die goewerneur sy alleenseggenskap ontneem word deur die aanstelling van 'n Raad van Advies. [[Thomas Pringle]] en [[John Fairbairn]], twee setlaars met meer skryftalent as belangstelling in boerdery, het hier 'n belangrike rol gespeel. So het die Britse setlaars op ekonomiese, politieke en kulturele gebied hul stempel afgedruk op die geskiedenis van Suid-Afrika.
== Sien ook ==
* [[Byrne-Setlaars]]
* [[Geskiedenis van die Kaapkolonie vanaf 1806 tot 1870]]
* [[Thomas Pringle]]
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
== Bronne ==
* Burnett, Mary: Ten years of cultural growth - The 1820 Foundation. In: Lantern. Tydskrif vir Kennis en Kultuur. Jaargang 33, nr. 2, April 1984
* Lantern. Tydskrif vir Kennis en Kultuur. Jaargang 20, nr. 1, September 1970
* Mitford-Barberton, I., 1968. ''Some Frontier Families'', Kaapstad: [[Human & Rousseau]]
* Reynolds, Rex: 1820 Settler Heritage. In: Lantern. Tydskrif vir Kennis en Kultuur. Jaargang 33, nr. 4, Junie 1974.
* [[Eric Rosenthal|Rosenthal, Eric]], 1978. ''Encyclopaedia of Southern Africa'', Kaapstad: Juta & Co.
* Wêreldspektrum, Volume 4, bl.32-34, {{ISBN|0 9084 0945 1}}
* KENNIS, vol 13, 1980, bl. 2658-2659, {{ISBN|0 7981 0835 5}}
== Eksterne skakels ==
{{CommonsKategorie|1820 Settlers}}
* [http://www.foundation.org.za/monument/index.php Grahamstad-stigting en Nasionale Monument van die 1820-Setlaars] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060324221503/http://www.foundation.org.za/monument/index.php |date=24 Maart 2006 }}
* [http://www.1820settlers.com/modules.php?name=association&file=contacts Vereniging van die 1820-Setlaars] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929223402/http://www.1820settlers.com/modules.php?name=association&file=contacts |date=29 September 2007 }}
* https://www.1820settlers.com/
[[Kategorie:1820-Setlaars| ]]
[[Kategorie:Britse Ryk]]
1tdbyrvuiqhua9g2n81e7t8j1on07op
Guinee
0
11531
3379216
3286791
2026-11-20T14:18:56Z
InternetArchiveBot
131157
Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379216
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Land
|noem_naam = Republiek Guinee
|volle_naam = <small>''République de Guinée'' ([[Frans]])</small>
|algemene_naam = Guinee
|beeld_vlag = Flag of Guinea.svg
|beeld_wapen = Coat of Arms of Guinea.svg
|simbool_tipe = Wapen
|beeld_kaart = Location Guinea AU Africa.svg
|leuse = ''Travail, Justice, Solidarité''<br /><small>''([[Frans]] vir: "Arbeid, Geregtigheid, Solidariteit")''</small>
|volkslied = ''[[Liberté]]''<br /><small>''(Frans vir: "Vryheid")''</small><br /><center>[[Lêer:Liberté.oga]]</center>
|amptelike_tale = [[Frans]]
|hoofstad = [[Conakry]]
{{Koördinate|9|31|N|13|42|W}}
|latd = 9
|latm = 31
|latNS = N
|longd = 13
|longm = 42
|longEW = W
|grootste_stad = [[Conakry]]
|regeringsvorm = Unitêre presidensiële<br />[[republiek]]
|leiertitels = <br />• [[President]]<br />• [[Eerste minister]]
|leiername = [[Mamady Doumbouya]]<br /> [[Bah Oury]]
|oppervlak_rang = 77<sup>ste</sup>
|oppervlak_grootte =
|oppervlak = 245 836
|oppervlakmi² = 94 918
|persent_water = feitlik geen
|bevolking_skatting = 12 395 924<ref>{{en}} {{cite web |url=https://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ |title=World Population Prospects: The 2017 Revision |type=custom data acquired via website |publisher=United Nations Department of Economic and Social Affairs, Population Division |website=ESA.UN.org |accessdate=27 Mei 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180824094819/https://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ |archive-date=24 Augustus 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
|bevolking_skatting_jaar = 2016
|bevolking_rang = 81<sup>ste</sup>
|bevolking_sensus = 11 628 972
|bevolking_sensus_jaar = 2014
|bevolkingsdigtheid = 40,9
|bevolkingsdigtheidmi² = 105,9
|bevolkingsdigtheidrang = 164<sup>ste</sup>
|BBP_PPP = $28,524 miljard<ref name=imf2>{{en}} {{cite web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2017/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=20&pr.y=6&sy=2015&ey=2022&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=656&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a= |title=Guinea |publisher=[[Internasionale Monetêre Fonds]] |accessdate=27 Mei 2018}}</ref>
|BBP_PPP_rang =
|BBP_PPP_jaar = 2018
|BBP_PPP_per_kapita = $2 146<ref name="imf2" />
|BBP_PPP_per_kapita_rang =
|BBP = $9,855 miljard<ref name="imf2" />
|BBP_rang =
|BBP_jaar = 2018
|BBP_per_kapita = $741<ref name="imf2" />
|BBP_per_kapita_rang =
|onafhanklikheidstipe = • van [[Frankryk]]
|onafhanklikheidsgebeure =
|onafhanklikheidsdatums = <br />[[2 Oktober]] [[1958]]
|MOI = {{wins}} 0,414<ref>{{en}} {{cite web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/2016_human_development_report.pdf |title=2016 Human Development Report |year=2016 |accessdate=27 Mei 2018 |publisher=United Nations Development Programme |archive-url=https://web.archive.org/web/20200420183949/http://hdr.undp.org/sites/default/files/2016_human_development_report.pdf |archive-date=20 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
|MOI_rang = 183<sup>ste</sup>
|MOI_jaar = 2015
|MOI_kategorie = {{kleur|#990000|laag}}
|Gini = 33,7<ref>{{en}} {{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=GN |title=Gini Index |publisher=[[Wêreldbank]] |accessdate=27 Mei 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418103923/https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI%3Flocations%3DGN |archive-date=18 April 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
|Gini_rang =
|Gini_jaar = 2012
|Gini_kategorie = {{kleur|#fc0|medium}}
|geldeenheid = [[Guinese frank|Frank]]
|geldeenheid_kode = GNF
|land_kode = GN
|tydsone = GMT
|utc_afwyking = [[UTC±00:00|±0]]
|tydsone_somer = nie toegepas nie
|utc_afwyking_DST = [[UTC±00:00|±0]]
|internet_domein = [[.gn]]
|skakelkode = 224
|voetskrif =
}}
'''Guinee''' ([[Frans]]: ''Guinée'', [giˈne], {{Audio|Fr-Guinée.oga|luister}}), amptelik die '''Republiek Guinee''' (''République de Guinée''), is 'n [[land]] in [[Wes-Afrika]] met 'n oppervlakte van 245 836 km² en 'n bevolking van 12 395 924 in 2016. Dit grens aan [[Guinee-Bissau]] en [[Senegal]] in die noorde, [[Mali]] in die noorde en noordooste, [[Ivoorkus]] in die suidooste, [[Liberië]] in die suide en [[Sierra Leone]] in die weste. Die landsgebied sluit die waterbron vir die [[Nigerrivier|Niger]]-, [[Sénégalrivier|Sénégal]]-, en [[Gambiërivier]]e in, met 'n [[kus]] aan die [[Atlantiese Oseaan]]. Die naam [[Guinee (gebied)|Guinee]] (geografies toegeken aan meeste van Afrika se weskus suid van die [[Sahara]]woestyn en noord van die [[Golf van Guinee]]) kom uit [[Berbertale|Berber]] en kan rofweg vertaal word as "land van die swartes". Die [[hoofstad]] en grootste stad is [[Conakry]], 'n hawestad langs die suidwestelike kus langs die Atlantiese Oseaan.
== Geskiedenis ==
[[Lêer:Conakry-ville.JPG|duimnael|links|Guinee se hoofstad Conakry]]
Die gebied beslaan deur die moderne staat van Guinee is oor die eeue heen opgeneem in verskeie ryke. Die vroegste hiervan is die [[Ghanaryk]] wat tot stand gekom het in c. 900. Dit is opgevolg deur die [[Sosso]]koninkryk in die 12de en 13de eeue. Die [[Maliryk]] kom aan bewind in die gebied na die [[Slag van Kirina]] in 1235. Die Maliryk floreer totdat interne probleme dit verswak wat die state daarvan toelaat om die mag oor te neem in die 15de eeu. Toonaangewend in die verband is die Songhaistaat wat die [[Songhairyk]] geword het. Hierdie ryk steek sy voorgangers in gebied en mag verby, maar word 'n slagoffer van interne twis en [[burgeroorlog]] en is op die ou einde in die [[Slag van Tondibi]] in 1591 omvergewerp. Daarna fragmenteer die gebied totdat 'n [[Islam]]itiese staat in die 18de eeu opgerig is wat 'n mate van stabiliteit aan die gebied verleen het.
[[Europa|Europeërs]] kom vir die eerste keer na die gebied vanaf die 16de eeu as deel van die [[Slawerny|slawehandel]]. Hedendaagse Guinee is in 1890 deur [[Frankryk]] as 'n kolonie geskep met Noël Balley as die eerste goewerneur. Die hoofstad Conakry is in 1890 op die Tombo-eiland gestig. In 1895 is die land in [[Frans-Wes-Afrika]] opgeneem.
Guinee ontvang onafhanklikheid van Frankryk in 1958 en is deur 'n diktatuur onder [[Ahmed Sékou Touré]] regeer. Touré het in die breë [[Sosialisme|sosialistiese]] ekonomiese beleide gevolg en [[opposisie]] en vrye uitdrukking onderdruk met weinig agting vir [[mensereg]]te. Ná sy dood in 1984 neem [[Lansana Conté]] beheer oor en swaai onmiddellik weg van sy voorganger se ekonomiese beleide maar volhard met die stywe magsgreep. Verkiesings word vir die eerste keer in 1993 gehou maar die resultaat daarvan en van daaropvolgende verkiesings is betwis. Conté staar gereelde kritiek in die gesig vir die toestand van die land se [[ekonomie]] en vir sy hardhandige benadering tot politieke teenstaanders. Sedert 2005 het Guinee volgens die [[International Crisis Group]] ernstige probleme en is daar 'n moontlikheid dat dit in 'n [[mislukte staat]] kan ontaard.
== Prefekture ==
[[Lêer:Guinea Prefectures.png|duimnael|Guinee se administratiewe regions en prefekture]]
[[Lêer:Guinea sat.png|duimnael|[[Nasa]]-satellietbeeld van Guinee]]
Guinee word verdeel in agt administratiewe streke wat verder onderverdeel word in 33 [[prefekture]]. Verder word die nasionale hoofstad Conakry as 'n spesiale gebied beskou. Die prefekture word hieronder gelys met die administratiewe regions in hakkies.
# [[Beyla Prefecture]] ([[Nzérékoré Region]])
# [[Boffa Prefecture]] ([[Boké Region]])
# [[Boké Prefecture]] ([[Boké Region]])
# [[Conakry Special Zone]] ([[Conakry Region]])
# [[Coyah Prefecture]] ([[Kindia Region]])
# [[Dabola Prefecture]] ([[Faranah Region]])
# [[Dalaba Prefecture]] ([[Mamou Region]])
# [[Dinguiraye Prefecture]] ([[Faranah Region]])
# [[Dubréka Prefecture]] ([[Kindia Region]])
# [[Faranah Prefecture]] ([[Faranah Region]])
# [[Forécariah Prefecture]] ([[Kindia Region]])
# [[Fria Prefecture]] ([[Boké Region]])
# [[Gaoual Prefecture]] ([[Boké Region]])
# [[Guéckédou Prefecture]] ([[Nzérékoré Region]])
# [[Kankan Prefecture]] ([[Kankan Region]])
# [[Kérouané Prefecture]] ([[Kankan Region]])
# [[Kindia Prefecture]] ([[Kindia Region]])
# [[Kissidougou Prefecture]] ([[Faranah Region]])
# [[Koubia Prefecture]] ([[Labé Region]])
# [[Koundara Prefecture]] ([[Boké Region]])
# [[Kouroussa Prefecture]] ([[Kankan Region]])
# [[Labé Prefecture]] ([[Labé Region]])
# [[Lélouma Prefecture]] ([[Labé Region]])
# [[Lola Prefecture]] ([[Nzérékoré Region]])
# [[Macenta Prefecture]] ([[Nzérékoré Region]])
# [[Mali Prefecture]] ([[Labé Region]])
# [[Mamou Prefecture]] ([[Mamou Region]])
# [[Mandiana Prefecture]] ([[Kankan Region]])
# [[Nzérékoré Prefecture]] ([[Nzérékoré Region]])
# [[Pita Prefecture]] ([[Mamou Region]])
# [[Siguiri Prefecture]] ([[Kankan Region]])
# [[Télimélé Prefecture]] ([[Kindia Region]])
# [[Tougué Prefecture]] ([[Labé Region]])
# [[Yomou Prefecture]] ([[Nzérékoré Region]])
== Geografie ==
[[Lêer:Galleryforest 300.jpg|duimnael|Gallerywoud in die Simandou-reeks]]
[[Lêer:Guineekaart.png|duimnael|Kaart van Guinee]]
Die hoogste punt in Guinee is [[Mont Nimba]].
== Ekonomie ==
Guinee beskik oor groot [[mineraal]]-, [[hidroëlektrisiteit]]-, en [[lanbou]]hulpbronne, maar bly steeds 'n [[ontwikkelende land|onderontwikkelde land]]. Die land beskik oor meer as 30% van die wêreld se [[bauxiet]]reserwes en is die tweede grootste bauxietprodusent. Die [[mynbou]]sektor dra in 1999 ongeveer 75% van alle uitvoere by. Volgehoue verbeteringe in die regering se fiskale reëlings, geletterdheid en die regsstelsel word benodig as die land uit armoede wil uitstyg. Gevegte aan die grense met [[Sierra Leone]] en [[Liberië]], sowel as vlugtelingbewegings het groot ekonomiese steurnisse veroorsaak wat die verlies in beleggersvertroue verder verswak het. Buitelandse mynmaatskappye het die hoeveelheid [[expatriate]] personeel verminder. [[Paniekinkopies]] het voedseltekorte meegebring en inflasie en onluste in lokale markte tot gevolg gehad. Guinee ontvang nie multilaterale bystand nie. Die [[Internasionale Monetêre Fonds]] en die [[Wêreldbank]] het meeste bystand in 2003 beëindig. Ekonomiese groei het effens gestyg in 2004, hoofsaaklik as gevolg van stygings in wêreldwye aanvraag en grondstofpryse op wêreldmarkte.
== Kulture ==
* Soos ander Wes-Afrika lande het Guinee 'n ryk musikale tradisie. Die groep Bembeya Jazz het in die 1960's na Guinese onafhanklikheid gewild geraak. Die [[Vancouver]]-gebaseerde kitaarspeler [[Alpha Yaya Diallo]] kom van Guinee en sluit tradisionele ritmes en melodieë in sy oorspronklike komposisies, waarvoor hy twee [[Junotoekennings]] ontvang het, in.
== Verwysings ==
{{Verwysings|2}}
== Bronnelys ==
; Algemeen
* {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Guinea|title=Guinea|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=15 Desember 2024}}
* {{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/guinea/|title=Guinea|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=15 Desember 2024}}
== Eksterne skakels ==
{{CommonsKategorie|Guinea|Guinee}}
{{Wiktionary|Guinee}}
; Regering
* [http://www.un.int/guinea/ Permanent UN Mission of the Republic of Guinea''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071217221144/http://www.un.int/guinea/ |date=17 Desember 2007 }} amptelike regringswerf
; Oorsigte
* [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/country_profiles/1032311.stm BBC News Country Profile – Guinea]
; Musiek
* [http://www.coraconnection.com/ Cora Connection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/19991010051813/http://www.coraconnection.com/ |date=10 Oktober 1999 }} Wes-Afrika musiekhulpbronne
; Gidse
* [http://search.looksmart.com/p/browse/us1/us317836/us317916/us559898/us559899/us10065674/us559924/ LookSmart – ''Guinea''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304201939/http://search.looksmart.com/p/browse/us1/us317836/us317916/us559898/us559899/us10065674/us559924/ |date= 4 Maart 2016 }} directory category
* [http://dmoz.org/Regional/Africa/Guinea/ Open Directory Project – ''Guinea''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051225200600/http://dmoz.org/Regional/Africa/Guinea/ |date=25 Desember 2005 }} directory category
* [http://www-sul.stanford.edu/depts/ssrg/africa/guinea.html Stanford University – Africa South of the Sahara: ''Guinea''] directory category
* [http://www.afrika.no/index/Countries/Guinea/ The Index on Africa – ''Guinea''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040824202422/http://www.afrika.no/index/Countries/Guinea/ |date=24 Augustus 2004 }} directory category
* [http://www.sas.upenn.edu/African_Studies/Country_Specific/Guinea.html University of Pennsylvania – African Studies Center: ''Guinea''] directory category
* [http://dir.yahoo.com/Regional/Countries/Guinea/ Yahoo! – ''Guinea''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070312175403/http://dir.yahoo.com/Regional/Countries/Guinea/ |date=12 Maart 2007 }} directory category
; Toerisme
* {{Wikivoyage|Guinea|Guinee}}
{{Lande van Afrika}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Guinee| ]]
[[Kategorie:Voormalige Franse kolonies]]
53g0peesk26swy28vikg2bxq5kfd2yw
Phumzile Mlambo-Ngcuka
0
11870
3379409
2809643
2026-11-21T05:10:02Z
Sobaka
328
Opdateer
3379409
wikitext
text/x-wiki
{{Ampsbekleër Inligtingraampie
|naam = Phumzile Mlambo-Ngcuka
|beeld = Phumzile Mlambo-Ngcuka.jpg
|beeldgrootte = 240px
|kleinbeeld =
|byskrif = Phumzile Mlambo-Ngcuka in 2006
|orde = Adjunkpresident van [[Suid-Afrika]]
|termyn_begin = [[22 Junie]] [[2005]]
|termyn_einde = [[24 September]] [[2008]]
|visepresident =
|vise-eersteminister =
|adjunk =
|president = [[Jacob Zuma]]
|eersteminister =
|voorganger = [[Jacob Zuma]]
|opvolger = [[Baleka Mbete]]
|orde2 = Lid van die Parlement van Suid-Afrika
|termyn_begin2 = [[1994]]
|termyn_einde2 = [[2008]]
|visepresident2 =
|vise-eersteminister2 =
|adjunk2 =
|president2 =
|eersteminister2 =
|voorganger2 =
|opvolger2 =
|orde3 = Minister van Minerale en Energie
|termyn_begin3 = [[1999]]
|termyn_einde3 = [[2005]]
|visepresident3 =
|vise-eersteminister3 =
|adjunk3 =
|president3 = [[Nelson Mandela]]<br />[[Thabo Mbeki]]
|eersteminister3 =
|voorganger3 =
|opvolger3 =
|orde4 = Adjunkminister van Handel en Nywerheid
|termyn_begin4 = [[1996]]
|termyn_einde4 = [[1999]]
|visepresident4 =
|vise-eersteminister4 =
|adjunk4 =
|president4 = [[Nelson Mandela]]
|eersteminister4 =
|voorganger4 =
|opvolger4 =
|geboorte_datum = [[3 November]] [[1955]]
|geboorte_plek = [[Transkei]], [[Unie van Suid-Afrika]]
|sterfte_datum =
|strefte_plek =
|kiesafdeling =
|party = [[African National Congress]]<br />[[Congress of the People]]
|eggenoot = Bulelani Ngucka
|proffessie =
|geloof = [[Christendom]]
|handtekening =
|voetnotas =
}}
'''Phumzile Mlambo-Ngcuka''' ([pʰumziːle m̩lamboᵑǀʱuːkʼa]; ([[3 November]] [[1955]] tot November 2026)) was 'n [[Suid-Afrika]]anse politikus, destydse kabinetsminister, en was vanaf [[22 Junie]] [[2005]] tot [[24 September]] [[2008]] die land se eerste vroulike adjunkpresident.<ref>{{Cite web |url=http://www.info.gov.za/leaders/deppres/ |title=argiefkopie |access-date= 7 Januarie 2006 |archive-date=27 September 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927212415/http://www.info.gov.za/leaders/deppres/ |url-status=dead }}</ref>
Sy word [[1996]], in die regering van [[Nelson Mandela]] as Adjunkminister van Handel en Nywerheid aangestel, en in [[1999]] as Minister van Minerale en Energie.
Sy is getroud met [[Bulelani Ngcuka]], voormalige Nasionale direkteur van openbare vervolgings. Hulle het saam 'n seun, Luyolo.
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
{{Suid-Afrikaanse-politikus-saadjie}}
{{beginboks}}
{{opvolgboks|titel=[[Adjunkpresident van Suid-Afrika]]|voor=[[Jacob Zuma]]|na=[[Baleka Mbete]]|jare=[[2005]]–[[2008]]}}
{{eindboks}}
{{Kabinet-Mbeki I}}
{{Kabinet-Mbeki II}}
{{DEFAULTSORT:Mlambo-Ngcuka, Phumzile}}
[[Kategorie:Suid-Afrikaanse ministers van energie]]
[[Kategorie:Adjunkpresidente van Suid-Afrika]]
[[Kategorie:Geboortes in 1955]]
[[Kategorie:Lewende mense]]
[[Kategorie:Xhosas]]
[[Kategorie:Politici van die African National Congress]]
[[Kategorie:Lede van die Nasionale Vergadering van Suid-Afrika]]
[[Kategorie:Anti-apartheidsaktiviste]]
[[Kategorie:Alumni van die Universiteit Kaapstad]]
[[Kategorie:Zoeloes]]
[[Kategorie:Suid-Afrikaanse anti-apartheidsaktiviste]]
t41ghx2fx7kyk783hcpdzrzayksr43i
Dysselsdorp
0
17356
3379480
3027035
2026-11-21T08:37:42Z
~2026-61399-39
218575
/* */ verandering van die afstand na die naaste dorp
3379480
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Nedersetting
|amptelike_naam=Dysselsdorp
|ander_naam=
|inheemse_naam=
|nedersetting_tipe=
|bynaam=
|slagspreuk=
|translit_taal1=
|translit_taal1_tipe=
|translit_taal1_inligting=
|translit_taal2=
|translit_taal2_tipe=
|translit_taal2_inligting=
|beeld_stadsilhoeët=
|beeldgrootte=
|beeldbyskrif=
|beeld_vlag=
|vlaggrootte=
|vlagskakel=
|beeld_seël=
|seëlskakel=
|seëlgrootte=
|beeld_skild=
|skildskakel=
|skildgrootte=
|beeld_leë_embleem=
|leë_embleemtipe=
|leë_embleemgrootte=
|leë_embleemskakel=
|beeld_kaart=
|kaartgrootte=
|kaartbyskrif=
|beeld_kaart1=
|kaartgrootte1=
|kaartbyskrif1=
|beeld_punt_kaart=
|puntkaartgrootte=
|puntkaartbyskrif=
|punt-x=
|punt-y=
|duimdrukkerkaart=Wes-Kaap
|duimdrukkeretiketposisie=bokant
|duimdrukkerkaartgrootte=
|duimdrukkerkaartbyskrif=
|onderafdelingtipe=[[Land]]
|onderafdelingnaam={{vlag|Suid-Afrika}}
|onderafdelingtipe1=[[Provinsies van Suid-Afrika|Provinsie]]
|onderafdelingtipe2=Distriksmunisipaliteit
|onderafdelingtipe3=Plaaslike Munisipaliteit
|onderafdelingtipe4=
|onderafdelingnaam1=[[Wes-Kaap]]
|onderafdelingnaam2=[[Tuinroete-distriksmunisipaliteit|Tuinroete]]
|onderafdelingnaam3=[[Oudtshoorn Plaaslike Munisipaliteit|Oudtshoorn]]
|onderafdelingnaam4=
|regeringvoetnotas=
|regeringstipe=
|leiertitel=
|leiernaam=
|leiertitel1=
|leiertitel2=
|leiertitel3=
|leiertitel4=
|leiernaam1=
|leiernaam2=
|leiernaam3=
|leiernaam4=
|stigtingstitel=
|stigtingsdatum=
|stigtingstitel2=
|stigtingsdatum2=
|stigtingstitel3=
|stigtingsdatum3=
|eenheidvoorkeur=
|oppervlakvoetnotas=
|oppervlakgroottes=
|oppervlak_totaal_km2=
|oppervlak_land_km2=
|oppervlak_water_km2=
|oppervlak_totaal_myl2=
|oppervlak_land_myl2=
|oppervlak_water_myl2=
|oppervlak_water_persent=
|oppervlak_stedelik_km2=
|oppervlak_stedelik_myl2=
|oppervlak_metro_km2=
|oppervlak_metro_myl2=
|oppervlak_leeg1_titel=
|oppervlak_leeg1_km2l=
|oppervlak_leeg1_myl2=
|oppervlak_leeg2_titel=
|oppervlak_leeg2_km2l=
|oppervlak_leeg2_myl2=
|hoogtevoetnotas=
|hoogte_m=
|hoogte_voet=
|koördinaattipe=
|koördinate = {{Koördinate|33|34|0|S|22|26|0|O|aansig=inlyn,titel}}
|bevolking_soos_op=
|bevolkingnotas=
|bevolking_totaal=
|bevolkingsdigtheid_km2=
|bevolkingsdigtheid_myl2=
|bevolking_metro=
|bevolkingsdigtheid_metro_km2=
|bevolkingsdigtheid_metro_myl2=
|bevolking_stedelik=
|bevolkingsdigtheid_stedelik_km2=
|bevolkingsdigtheid_stedelik_myl2=
|bevolking_leeg1_titel=
|bevolking_leeg1=
|bevolkingsdigtheid_leeg1_km2=
|bevolkingsdigtheid_leeg1_myl2=
|bevolking_leeg2_titel=
|bevolking_leeg2=
|bevolkingsdigtheid_leeg2_km2=
|bevolkingsdigtheid_leeg2_myl2=
|bevolkingnota=
|tydsone=[[Suid-Afrikaanse Standaardtyd|SAST]]
|utcafset=+2
|tydsone_DST=
|uctafset_DST=
|poskodetipe=
|poskode=
|skakelkode=
|leë_naam=
|leë_inligting=
|leë1_naam=
|leë1_inligting=
|leë2_naam=
|leë2_inligting=
|leë3_naam=
|leë3_inligting=
|voetnotas=
|webwerf=
}}
'''Dysselsdorp''' is 'n dorpie in die [[Klein Karoo]], ongeveer 20 kilometer Oos van [[Oudtshoorn]] teen die voet van die [[Kammanassieberge]]. Die [[N12 (Suid-Afrika)|N12]] nasionale pad gaan naby Dysselsdorp verby.
Die dorp is in [[1838]] as 'n sendingstasie deur die [[Londense Sendinggenootskap]] gestig. In [[1877]] is die ongeveer 1,5 hektaar deur [[John X. Merriman]] in vrypag aan die 148 inwonerfamilies toegestaan. Die dorp, met bevolking van ongeveer 12 000, word tot vandag toe nog hoofsaaklik deur afstammelinge van voormalige slawe en mense van gemengde rasseafkoms besit en bewoon.
Daar is 'n klein Katolieke kapel op 'n steil heuwel aan die suidekant van die dorp.
== Sien ook ==
* [[Lys van dorpe in Suid-Afrika]]
== Eksterne skakels ==
* [http://www.southerncape.co.za/towns/dysselsdorp/welcome.html Dysselsdorp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061001110823/http://www.southerncape.co.za/towns/dysselsdorp/welcome.html |date= 1 Oktober 2006 }} op [http://www.southerncape.co.za/ southerncape.co.za]
{{Saadjie}}
{{Suid-Afrikaanse distriksmunisipaliteit navbox|DC4}}
[[Kategorie:Nedersettings in die Wes-Kaap]]
[[Kategorie:Sending in Suid-Afrika]]
msus8bo3ltepizcf8vrerdf5y7r89ll
3379495
3379480
2026-11-21T09:34:15Z
Aliwal2012
39067
3379495
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Nedersetting
|amptelike_naam=Dysselsdorp
|ander_naam=
|inheemse_naam=
|nedersetting_tipe=
|bynaam=
|slagspreuk=
|translit_taal1=
|translit_taal1_tipe=
|translit_taal1_inligting=
|translit_taal2=
|translit_taal2_tipe=
|translit_taal2_inligting=
|beeld_stadsilhoeët=
|beeldgrootte=
|beeldbyskrif=
|beeld_vlag=
|vlaggrootte=
|vlagskakel=
|beeld_seël=
|seëlskakel=
|seëlgrootte=
|beeld_skild=
|skildskakel=
|skildgrootte=
|beeld_leë_embleem=
|leë_embleemtipe=
|leë_embleemgrootte=
|leë_embleemskakel=
|beeld_kaart=
|kaartgrootte=
|kaartbyskrif=
|beeld_kaart1=
|kaartgrootte1=
|kaartbyskrif1=
|beeld_punt_kaart=
|puntkaartgrootte=
|puntkaartbyskrif=
|punt-x=
|punt-y=
|duimdrukkerkaart=Wes-Kaap
|duimdrukkeretiketposisie=bokant
|duimdrukkerkaartgrootte=
|duimdrukkerkaartbyskrif=
|onderafdelingtipe=[[Land]]
|onderafdelingnaam={{vlag|Suid-Afrika}}
|onderafdelingtipe1=[[Provinsies van Suid-Afrika|Provinsie]]
|onderafdelingtipe2=Distriksmunisipaliteit
|onderafdelingtipe3=Plaaslike Munisipaliteit
|onderafdelingtipe4=
|onderafdelingnaam1=[[Wes-Kaap]]
|onderafdelingnaam2=[[Tuinroete-distriksmunisipaliteit|Tuinroete]]
|onderafdelingnaam3=[[Oudtshoorn Plaaslike Munisipaliteit|Oudtshoorn]]
|onderafdelingnaam4=
|regeringvoetnotas=
|regeringstipe=
|leiertitel=
|leiernaam=
|leiertitel1=
|leiertitel2=
|leiertitel3=
|leiertitel4=
|leiernaam1=
|leiernaam2=
|leiernaam3=
|leiernaam4=
|stigtingstitel=
|stigtingsdatum=
|stigtingstitel2=
|stigtingsdatum2=
|stigtingstitel3=
|stigtingsdatum3=
|eenheidvoorkeur=
|oppervlakvoetnotas=
|oppervlakgroottes=
|oppervlak_totaal_km2=
|oppervlak_land_km2=
|oppervlak_water_km2=
|oppervlak_totaal_myl2=
|oppervlak_land_myl2=
|oppervlak_water_myl2=
|oppervlak_water_persent=
|oppervlak_stedelik_km2=
|oppervlak_stedelik_myl2=
|oppervlak_metro_km2=
|oppervlak_metro_myl2=
|oppervlak_leeg1_titel=
|oppervlak_leeg1_km2l=
|oppervlak_leeg1_myl2=
|oppervlak_leeg2_titel=
|oppervlak_leeg2_km2l=
|oppervlak_leeg2_myl2=
|hoogtevoetnotas=
|hoogte_m=
|hoogte_voet=
|koördinaattipe=
|koördinate = {{Koördinate|33|34|0|S|22|26|0|O|aansig=inlyn,titel}}
|bevolking_soos_op=
|bevolkingnotas=
|bevolking_totaal=
|bevolkingsdigtheid_km2=
|bevolkingsdigtheid_myl2=
|bevolking_metro=
|bevolkingsdigtheid_metro_km2=
|bevolkingsdigtheid_metro_myl2=
|bevolking_stedelik=
|bevolkingsdigtheid_stedelik_km2=
|bevolkingsdigtheid_stedelik_myl2=
|bevolking_leeg1_titel=
|bevolking_leeg1=
|bevolkingsdigtheid_leeg1_km2=
|bevolkingsdigtheid_leeg1_myl2=
|bevolking_leeg2_titel=
|bevolking_leeg2=
|bevolkingsdigtheid_leeg2_km2=
|bevolkingsdigtheid_leeg2_myl2=
|bevolkingnota=
|tydsone=[[Suid-Afrikaanse Standaardtyd|SAST]]
|utcafset=+2
|tydsone_DST=
|uctafset_DST=
|poskodetipe=
|poskode=
|skakelkode=
|leë_naam=
|leë_inligting=
|leë1_naam=
|leë1_inligting=
|leë2_naam=
|leë2_inligting=
|leë3_naam=
|leë3_inligting=
|voetnotas=
|webwerf=
}}
'''Dysselsdorp''' is 'n [[Dorp|dorpie]] in die [[Klein Karoo]], ongeveer 20 kilometer oos van [[Oudtshoorn]] aan die voet van die [[Kammanassieberge]]. Die [[N12 (Suid-Afrika)|N12]] nasionale pad gaan naby Dysselsdorp verby.
Die dorp is in [[1838]] as 'n sendingstasie deur die [[Londense Sendinggenootskap]] gestig. In [[1877]] is die ongeveer 1,5 hektaar deur [[John X. Merriman]] in vrypag aan die 148 inwonerfamilies toegestaan. Die dorp, met bevolking van ongeveer 12 000, word tot vandag toe nog hoofsaaklik deur afstammelinge van voormalige slawe en mense van gemengde rasseafkoms besit en bewoon.
Daar is 'n klein Katolieke kapel op 'n steil heuwel aan die suidekant van die dorp.
== Sien ook ==
* [[Lys van dorpe in Suid-Afrika]]
== Eksterne skakels ==
* [http://www.southerncape.co.za/towns/dysselsdorp/welcome.html Dysselsdorp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061001110823/http://www.southerncape.co.za/towns/dysselsdorp/welcome.html |date= 1 Oktober 2006 }} op [http://www.southerncape.co.za/ southerncape.co.za]
{{Saadjie}}
{{Suid-Afrikaanse distriksmunisipaliteit navbox|DC4}}
[[Kategorie:Nedersettings in die Wes-Kaap]]
[[Kategorie:Sending in Suid-Afrika]]
ql4weih0upm0jq8jygy1qd6gimr2zy1
Sjabloon:Inligtingskas Ampsbekleër
10
19851
3379262
2971053
2026-11-20T17:26:13Z
Aliwal2012
39067
3379262
wikitext
text/x-wiki
<includeonly>{| class="infobox" style="width:23em; font-size:85%; text-align:left; padding-left:0.5em; padding-right:0.5em;"
|-
<!----------Naam---------->
|colspan="2" style="text-align: center; font-size:140%;"| '''{{#if:{{{naam|{{{name|}}}}}}|{{{naam|{{{name|}}}}}}|{{PAGENAME}}}}'''
|-
<!----------Beeld---------->
{{#if:{{{beeld|{{{image|}}}}}} |<!--then:-->
{{!}}colspan="2" style="text-align:center;"{{!}} [[Lêer:{{{beeld|{{{image|}}}}}}|{{#if:{{{beeldgrootte|{{{imagesize|}}}}}}|<!-- dan:-->{{{beeldgrootte|{{{imagesize|}}}}}}|<!-- anders: -->220px}}|{{PAGENAME}}]]<br/>{{{beeldonderskrif|{{{caption|}}}}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{kleinbeeld|{{{smallimage|}}}}}} |<!--then:-->
{{!}}colspan="2" style="text-align:center;"{{!}} [[Lêer:{{{kleinbeeld|{{{smallimage|}}}}}}|{{PAGENAME}}]]<br/><small>{{{beeldonderskrif|{{{caption|}}}}}}</small>
{{!-}}
}}
<!----------Amp---------->
{{#if:{{{orde|{{{order|{{{office|}}}}}}}}} |<!--then:-->
{{!}}colspan="2" style="text-align:center; font-size:110%;"{{!}} <hr><div style="background:lavender; font-weight:bold">{{{orde|{{{order|{{{office|}}}}}}}}}</div>
{{!-}}
}}
<!----------Termyn---------->
{{#if:{{{termynaanvang|{{{term_start|}}}}}} |<!--then:-->
{{#if:{{{termyneinde|{{{term_end|}}}}}}
|<!--then:--> <!--term has start and end-->
{{!}}colspan="2" style="border-bottom:none; text-align:center;"{{!}} '''Ampstermyn'''<br>{{{termynaanvang|{{{term_start|}}}}}}-{{{termyneinde|{{{term_end|}}}}}}
{{!-}}
|<!--else:--> <!--term is ongoing-->
{{!}}colspan="2" style="text-align:center; background:lavender;"{{!}} '''Ampsbekleër'''
{{!-}}
}}
{{#if:{{{termyneinde|{{{term_end|}}}}}}
|<!--then:--> <!--(nothing; term has ended)-->
|<!--else:-->
{{!}}colspan="2" style="text-align:center;"{{!}} '''Termynaanvang'''<br>{{{termynaanvang|{{{term_start|}}}}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{nominateur|{{{nominator|}}}}}} |<!--then:-->
! Genomineer deur
{{!}} {{{nominateur|{{{nominator}}}}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{aansteller|{{{appointer|}}}}}} |<!--then:-->
! Aangestel deur
{{!}} {{{aansteller|{{{appointer}}}}}}
{{!-}}
}}
}}
<!----------Vise presidente, Vise Eerste Minister/s, Deputy/ies, Luitenant/e---------->
{{#if:{{{visepresident|{{{vicepresident|}}}}}} |<!--then:-->
! Visepresident(e)
{{!}} {{{visepresident|{{{vicepresident}}}}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{vise-eersteminister|{{{viceprimeminister|}}}}}} |<!--then:-->
! Vise-premier(s)
{{!}} {{{vise-eersteministers|{{{viceprimeminister}}}}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{luitenant|{{{lieutenant|}}}}}} |<!--then:-->
! Luitenant(e)
{{!}} {{{lieutenant}}}
{{!-}}
}}
<!----------President, eerste minister, monarg, hoewerneur-generaal, leier---------->
{{#if:{{{leier|}}} |<!--then:-->
! Leier
{{!}} {{{leier}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{president|}}} |<!--then:-->
! President
{{!}} {{{president}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{kanselier|}}} |<!--then:-->
! Kanselier
{{!}} {{{kanselier}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{minister|}}} |<!--then:-->
! Minister
{{!}} {{{minister}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{monarg|{{{monarch|}}}}}} |<!--then:-->
! Monarg
{{!}} {{{monarg|{{{monarch}}}}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{eersteminister|{{{primeminister|}}}}}} |<!--then:-->
! Eerste minister
{{!}} {{{eersteminister|{{{primeminister}}}}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{premier|}}} |<!--then:-->
! Premier
{{!}} {{{premier}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{goewerneur-genl|}}} |<!--then:-->
! Goewerneur-generaal
{{!}} {{{goewerneur-genl}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{goewerneur|}}} |<!--then:-->
! Goewerneur
{{!}} {{{goewerneur}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{vise|{{{deputy|}}}}}} |<!--then:-->
! Vise
{{!}} {{{vise|{{{deputy}}}}}}
{{!-}}
}}
<!----------Voorganger/Opvolger---------->
{{#if:{{{voorganger|{{{predecessor|}}}}}} |<!--then:-->
! Voorafgegaan deur
{{!}} {{{voorganger|{{{predecessor}}}}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{opvolger|{{{successor|}}}}}} |<!--then:-->
! Opgevolg deur
{{!}} {{{opvolger|{{{successor}}}}}}
{{!-}}
}}
<!----------Verdere amp---------->
{{#if:{{{orde1|{{{order1|{{{office1|}}}}}}}}} |<!--dan:-->
!colspan="2" style="text-align:center; font-size:110%;"{{!}} <hr><div style="background:lavender;">{{{orde1|{{{order1|{{{office1|}}}}}}}}}</div>
{{!-}}
}}
{{#if:{{{termynaanvang1|{{{term_start1|}}}}}} |<!--then:-->
{{#if:{{{termyneinde1|{{{term_end1|}}}}}}
|<!--dan:--> <!--termyn het aanvang en einde-->
{{!}}colspan="2" style="border-bottom:none; text-align:center;"{{!}} '''Ampstermyn'''<br>{{{termynaanvang1|{{{term_start1}}}}}}-{{{termyneinde1|{{{term_end1}}}}}}
{{!-}}
|<!--anders:--> <!--termyn duur voort-->
{{!}}colspan="2" style="text-align:center; background:lavender;"{{!}} '''Ampsbekleër'''
{{!-}}
}} <!--sluit #if:{{{termyneinde1}}} -->
{{#if:{{{termyneinde1|{{{term_end1|}}}}}}
|<!--then:--> <!--(nothing; term has ended)-->
|<!--else:-->
{{!}}colspan="2" style="text-align:center;"{{!}} '''Termynaanvang'''<br>{{{termynaanvang1|{{{term_start1}}}}}}
{{!-}}
}} <!--sluit tweede #if:{{{termyneinde1 (hoekom?)-->
}} <!--sluit #if:{{{termynaanvang1 -->
<!----------Verdere Visepresident/e, Vise Eersteminister/s, Adjukte, Luitenant/e---------->
{{#if:{{{visepresident1|{{{vicepresident1|}}}}}} |<!--then:-->
! Visepresident(e)
{{!}} {{{visepresident1|{{{vicepresident1}}}}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{vise-eersteminister1|{{{viceprimeminister1|}}}}}} |<!--then:-->
! Vise-premier(s)
{{!}} {{{vise-eersteminister1|{{{viceprimeminister1}}}}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{vise1|{{{deputy1|}}}}}} |<!--then:-->
! Vise
{{!}} {{{vise1|{{{deputy1}}}}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{luitenant1|{{{lieutenant1|}}}}}} |<!--then:-->
! Luitenant(e)
{{!}} {{{luitenant1|{{{lieutenant1}}}}}}
{{!-}}
}}
<!----------Verdere president, eerste minister, monarg, goewerneur-generaal---------->
{{#if:{{{leier1|}}} |<!--then:-->
! Leier
{{!}} {{{leier1}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{president1|}}} |<!--then:-->
! President
{{!}} {{{president1}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{kanselier1|}}} |<!--then:-->
! Kanselier
{{!}} {{{kanselier1}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{minister1|}}} |<!--then:-->
! Minister
{{!}} {{{minister1}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{monarg1|}}} |<!--then:-->
! Monarg
{{!}} {{{monarg1}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{eersteminister1|{{{primeminister1|}}}}}} |<!--then:-->
! Eerste minister
{{!}} {{{eersteminister1|{{{primeminister1}}}}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{premier1|}}} |<!--then:-->
! Premier
{{!}} {{{premier1}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{goewerneur-genl1|}}} |<!--then:-->
! Goewerneur-generaal
{{!}} {{{goewerneur-genl1}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{titel1|{{{title1|}}}}}}|
{{!}}colspan="2" style="text-align:center; font-size:110%;"{{!}}<hr><div style="background:lavender; font-weight:bold">{{{titel1|{{{title1}}}}}}</div>
{{!}}-
}}
<!----------Verdere voorganger/opvolger---------->
{{#if:{{{voorganger1|{{{predecessor1|}}}}}} |<!--then:-->
!Voorafgegaan deur
{{!}} {{{voorganger1|{{{predecessor1}}}}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{opvolger1|{{{successor1|}}}}}} |<!--then:-->
! Opgevolg deur
{{!}} {{{opvolger1|{{{successor1}}}}}}
{{!-}}
}}
<!----------Tweede amp---------->
{{#if:{{{orde2|{{{order2|{{{office2|}}}}}}}}} |<!--dan:-->
!colspan="2" style="text-align:center; font-size:110%;"{{!}} <hr><div style="background:lavender;">{{{orde2|{{{order2|{{{office2|}}}}}}}}}</div>
{{!-}}
}}
{{#if:{{{termynaanvang2|{{{term_start2|}}}}}} |<!--then:-->
{{#if:{{{termyneinde2|{{{term_end2|}}}}}}
|<!--dan:--> <!--termyn het aanvang en einde-->
{{!}}colspan="2" style="border-bottom:none; text-align:center;"{{!}} '''Ampstermyn'''<br>{{{termynaanvang2|{{{term_start2}}}}}}-{{{termyneinde2|{{{term_end2}}}}}}
{{!-}}
|<!--anders:--> <!--termyn duur voort-->
{{!}}colspan="2" style="text-align:center; background:lavender;"{{!}} '''Ampsbekleër'''
{{!-}}
}} <!--sluit #if:{{{termyneinde1 -->
{{#if:{{{termyneinde2|{{{term_end2|}}}}}}
|<!--then:--> <!--(nothing; term has ended)-->
|<!--else:-->
{{!}}colspan="2" style="text-align:center;"{{!}} '''Termynaanvang'''<br>{{{termynaanvang2|{{{term_start2}}}}}}
{{!-}}
}} <!--sluit tweede #if:{{{termyneinde2-->
}} <!--sluit #if:{{{termynaanvang2 -->
<!----------Tweede Visepresident/e, Vise Eersteminister/s, Adjukte, Luitenant/e---------->
{{#if:{{{visepresident2|{{{vicepresident2|}}}}}} |<!--then:-->
! Visepresident(e)
{{!}} {{{visepresident2|{{{vicepresident2}}}}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{vise-eersteminister2|{{{viceprimeminister2|}}}}}} |<!--then:-->
! Vise-premier(s)
{{!}} {{{vise-eersteminister2|{{{viceprimeminister2}}}}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{vise2|{{{deputy2|}}}}}} |<!--then:-->
! Vise
{{!}} {{{vise2|{{{deputy2}}}}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{luitenant2|{{{lieutenant2|}}}}}} |<!--then:-->
! Luitenant(e)
{{!}} {{{luitenant2|{{{lieutenant2}}}}}}
{{!-}}
}}
<!----------Tweede president, eerste minister, monarg, goewerneur-generaal---------->
{{#if:{{{leier2|}}} |<!--then:-->
! Leier
{{!}} {{{leier2}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{president2|}}} |<!--then:-->
! President
{{!}} {{{president2}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{kanselier2|}}} |<!--then:-->
! Kanselier
{{!}} {{{kanselier2}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{minister2|}}} |<!--then:-->
! Minister
{{!}} {{{minister2}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{monarg2|}}} |<!--then:-->
! Monarg
{{!}} {{{monarg2}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{eersteminister2|{{{primeminister2|}}}}}} |<!--then:-->
! Eerste minister
{{!}} {{{eersteminister2|{{{primeminister2}}}}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{premier2|}}} |<!--then:-->
! Premier
{{!}} {{{premier2}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{goewerneur-genl2|}}} |<!--then:-->
! Goewerneur-generaal
{{!}} {{{goewerneur-genl2}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{titel2|{{{title2|}}}}}}|
{{!}}colspan="2" style="text-align:center; font-size:110%;"{{!}}<hr><div style="background:lavender; font-weight:bold">{{{titel2|{{{title2}}}}}}</div>
{{!}}-
}}
<!----------Tweede voorganger/opvolger---------->
{{#if:{{{voorganger2|{{{predecessor2|}}}}}} |<!--then:-->
!Voorafgegaan deur
{{!}} {{{voorganger2|{{{predecessor2}}}}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{opvolger2|{{{successor2|}}}}}} |<!--then:-->
! Opgevolg deur
{{!}} {{{opvolger2|{{{successor2}}}}}}
{{!-}}
}}
<!----------Derde Amp---------->
{{#if:{{{titel3|{{{title3|}}}}}}|
{{!}}colspan="2" style="text-align:center; font-size:110%;"{{!}}<hr><div style="background:lavender; font-weight:bold">{{{titel3|{{{title3|}}}}}}</div>
{{!}}-
}}
{{#if:{{{orde3|{{{order3|{{{office3|}}}}}}}}} |<!--then:-->
!colspan="2" style="text-align:center; font-size:110%;"{{!}} <hr><div style="background:lavender;">{{{orde3|{{{order3|{{{office3|}}}}}}}}}</div>
{{!-}}
}}
{{#if:{{{termynaanvang3|{{{term_start3|}}}}}} |<!--then:-->
{{#if:{{{termyneinde3|{{{term_end3|}}}}}}
|<!--then:--> <!--term has start and end-->
{{!}}colspan="2" style="border-bottom:none; text-align:center;"{{!}} '''Ampstermyn'''<br>{{{termynaanvang3|{{{term_start3|}}}}}}-{{{termyneinde3|{{{term_end3|}}}}}}
{{!-}}
|<!--else:--> <!--term is ongoing-->
{{!}}colspan="2" style="text-align:center; background:lavender;"{{!}} '''Ampsbekleër'''
{{!-}}
}}
{{#if:{{{termyneinde3|{{{term_end3|}}}}}}
|<!--then:--> <!--(nothing; term has ended)-->
|<!--else:-->
{{!}}colspan="2" style="text-align:center;"{{!}} '''Termynaanvang'''<br>{{{termynaanvang3|{{{term_start3}}}}}}
{{!-}}
}}
}}
<!----------Derde Vise president/s, Vise- Eerste Minister/s, Adjunkte, Luitenant/e---------->
{{#if:{{{visepresident3|{{{vicepresident3|}}}}}} |<!--then:-->
! Visepresident(e)
{{!}} {{{visepresident3|{{{vicepresident3|}}}}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{vise-eersteminister3|{{{viceprimeminister3|}}}}}} |<!--then:-->
! Vise-premier(s)
{{!}} {{{vise-eersteminister3|{{{viceprimeminister3|}}}}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{vise3|{{{deputy3|}}}}}} |<!--then:-->
! Vise
{{!}} {{{vise3|{{{deputy3|}}}}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{luitenant|{{{lieutenant3|}}}}}} |<!--then:-->
! Luitenant(e)
{{!}} {{{luitenant|{{{lieutenant3|}}}}}}
{{!-}}
}}
<!----------Derde President, Eerste Minister, Monarg, Goewerneur-generaal---------->
{{#if:{{{leier3|}}} |<!--then:-->
! Leier
{{!}} {{{leier3}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{president3|}}} |<!--then:-->
! President
{{!}} {{{president3}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{kanselier3|}}} |<!--then:-->
! Kanselier
{{!}} {{{kanselier3}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{minister3|}}} |<!--then:-->
! Minister
{{!}} {{{minister3}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{monarg3|}}} |<!--then:-->
! Monarg
{{!}} {{{monarg3}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{eersteminister3|{{{primeminister3|}}}}}} |<!--then:-->
! Eerste minister
{{!}} {{{eersteminister3|{{{primeminister3|}}}}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{premier3|}}} |<!--then:-->
! Premier
{{!}} {{{premier3}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{goewerneur-genl3|}}} |<!--then:-->
! Goewerneur-generaal
{{!}} {{{goewerneur-genl3}}}
{{!-}}
}}
<!----------Derde voorganger/opvolger---------->
{{#if:{{{voorganger3|{{{predecessor3|}}}}}} |<!--then:-->
! Voorafgegaan deur
{{!}} {{{voorganger3|{{{predecessor3|}}}}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{opvolger3|{{{successor3|}}}}}} |<!--then:-->
! Opgevolg deur
{{!}} {{{opvolger3|{{{successor3|}}}}}}
{{!-}}
}}
<!----------Vierde amp---------->
{{#if:{{{orde4|{{{order4|{{{office4|}}}}}}}}} |<!--then:-->
!colspan="2" style="text-align:center; font-size:110%;"{{!}} <hr><div style="background:lavender;">{{{orde4|{{{order4|{{{office4|}}}}}}}}}</div>
{{!-}}
}}
{{#if:{{{termynaanvang4|{{{term_start4|}}}}}} |<!--then:-->
{{#if:{{{termyneinde4|{{{term_end4|}}}}}}
|<!--then:--> <!--term has start and end-->
{{!}}colspan="2" style="border-bottom:none; text-align:center;"{{!}} '''Ampstermyn'''<br>{{{termynaanvang4|{{{term_start4|}}}}}}-{{{termyneinde4|{{{term_end4}}}}}}
{{!-}}
|<!--else:--> <!--term is ongoing-->
{{!}}colspan="2" style="text-align:center; background:lavender;"{{!}} '''Ampsbekleër'''
{{!-}}
}}
{{#if:{{{termyneinde4|{{{term_end4|}}}}}}
|<!--then:--> <!--(nothing; term has ended)-->
|<!--else:-->
{{!}}colspan="2" style="text-align:center;"{{!}} '''Termynaanvang'''<br>{{{termynaanvang4|{{{term_start4|}}}}}}
{{!-}}
}}
}}
<!----------Vierde Vise-president/s, Vise-Eerste Minister/s, Adjunkte, Luitenant/e---------->
{{#if:{{{visepresident4|{{{vicepresident4|}}}}}} |<!--then:-->
! Visepresident(e)
{{!}} {{{visepresident4|{{{vicepresident4|}}}}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{vise-eersteminister4|{{{viceprimeminister4|}}}}}} |<!--then:-->
! Vise-premiers(s)
{{!}} {{{vise-eersteminister4|{{{viceprimeminister4|}}}}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{vise4|{{{deputy4|}}}}}} |<!--then:-->
! Vise
{{!}} {{{vise4|{{{deputy4|}}}}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{luitenant4|{{{lieutenant4|}}}}}} |<!--then:-->
! Luitenant(e)
{{!}} {{{luitenant4|{{{lieutenant4|}}}}}}
{{!-}}
}}
<!----------Vierde President, Eerste Minister, Monarg, Goewerneur-generaal---------->
{{#if:{{{leier4|}}} |<!--then:-->
! Leier
{{!}} {{{leier4}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{president4|}}} |<!--then:-->
! President
{{!}} {{{president4}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{kanselier4|}}} |<!--then:-->
! Kanselier
{{!}} {{{kanselier4}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{minister4|}}} |<!--then:-->
! Minister
{{!}} {{{minister4}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{monarg4|}}} |<!--then:-->
! Monarg
{{!}} {{{monarg4}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{eersteminister4|{{{primeminister4|}}}}}} |<!--then:-->
! Eerste minister
{{!}} {{{eersteminister4|{{{primeminister4|}}}}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{premier4|}}} |<!--then:-->
! Premier
{{!}} {{{premier4}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{goewerneur-genl4|}}} |<!--then:-->
! Goewerneur-generaal
{{!}} {{{goewerneur-genl4}}}
{{!-}}
}}
<!----------Vierde voorganger/opvolger---------->
{{#if:{{{voorganger4|{{{predecessor4|}}}}}} |<!--then:-->
! Voorafgegaan deur
{{!}} {{{voorganger4|{{{predecessor4|}}}}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{opvolger4|{{{successor4|}}}}}} |<!--then:-->
! Opgevolg deur
{{!}} {{{opvolger4|{{{successor4|}}}}}}
{{!-}}
}}
<!----------Vyfde amp---------->
{{#if:{{{orde5|{{{order5|{{{office5|}}}}}}}}} |<!--then:-->
!colspan="2" style="text-align:center; font-size:110%;"{{!}} <hr><div style="background:lavender;">{{{orde5|{{{order5|{{{office5|}}}}}}}}}</div>
{{!-}}
}}
{{#if:{{{termynaanvang5|{{{term_start5|}}}}}} |<!--then:-->
{{#if:{{{termyneinde5|{{{term_end5|}}}}}}
|<!--then:--> <!--term has start and end-->
{{!}}colspan="2" style="border-bottom:none; text-align:center;"{{!}} '''Ampstermyn'''<br>{{{termynaanvang5|{{{term_start5|}}}}}}-{{{termyneinde5|{{{term_end5}}}}}}
{{!-}}
|<!--else:--> <!--term is ongoing-->
{{!}}colspan="2" style="text-align:center; background:lavender;"{{!}} '''Ampsbekleër'''
{{!-}}
}}
{{#if:{{{termyneinde5|{{{term_end5|}}}}}}
|<!--then:--> <!--(nothing; term has ended)-->
|<!--else:-->
{{!}}colspan="2" style="text-align:center;"{{!}} '''Termynaanvang'''<br>{{{termynaanvang5|{{{term_start5|}}}}}}
{{!-}}
}}
}}
<!----------Vyfde Vise-president/s, Vise-Eerste Minister/s, Adjunkte, Luitenant/e---------->
{{#if:{{{visepresident5|{{{vicepresident5|}}}}}} |<!--then:-->
! Visepresident(e)
{{!}} {{{visepresident5|{{{vicepresident5|}}}}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{vise-eersteminister5|{{{viceprimeminister5|}}}}}} |<!--then:-->
! Vise-premier(s)
{{!}} {{{vise-eersteminister5|{{{viceprimeminister5|}}}}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{vise5|{{{deputy5|}}}}}} |<!--then:-->
! Vise
{{!}} {{{vise5|{{{deputy5|}}}}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{luitenant5|{{{lieutenant5|}}}}}} |<!--then:-->
! Luitenant(e)
{{!}} {{{luitenant5|{{{lieutenant5|}}}}}}
{{!-}}
}}
<!----------Vyfde President, Eerste Minister, Monarg, Goewerneur-generaal---------->
{{#if:{{{leier5|}}} |<!--then:-->
! Leier
{{!}} {{{leier5}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{president5|}}} |<!--then:-->
! President
{{!}} {{{president5}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{minister5|}}} |<!--then:-->
! Minister
{{!}} {{{minister5}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{monarg5|}}} |<!--then:-->
! Monarg
{{!}} {{{monarg5}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{eersteminister5|{{{primeminister5|}}}}}} |<!--then:-->
! Eerste minister
{{!}} {{{eersteminister5|{{{primeminister5|}}}}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{premier5|}}} |<!--then:-->
! Premier
{{!}} {{{premier5}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{goewerneur-genl5|}}} |<!--then:-->
! Goewerneur-generaal
{{!}} {{{goewerneur-genl5}}}
{{!-}}
}}
<!----------Vyfde voorganger/opvolger---------->
{{#if:{{{voorganger5|{{{predecessor5|}}}}}} |<!--then:-->
! Voorafgegaan deur
{{!}} {{{voorganger5|{{{predecessor5|}}}}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{opvolger5|{{{successor5|}}}}}} |<!--then:-->
! Opgevolg deur
{{!}} {{{opvolger5|{{{successor5|}}}}}}
{{!-}}
}}
<!----------Sesde amp---------->
{{#if:{{{orde6|{{{order6|{{{office6|}}}}}}}}} |<!--then:-->
!colspan="2" style="text-align:center; font-size:110%;"{{!}} <hr><div style="background:lavender;">{{{orde6|{{{order6|{{{office6|}}}}}}}}}</div>
{{!-}}
}}
{{#if:{{{termynaanvang6|{{{term_start6|}}}}}} |<!--then:-->
{{#if:{{{termyneinde6|{{{term_end6|}}}}}}
|<!--then:--> <!--term has start and end-->
{{!}}colspan="2" style="border-bottom:none; text-align:center;"{{!}} '''Ampstermyn'''<br>{{{termynaanvang6|{{{term_start6|}}}}}}-{{{termyneinde6|{{{term_end6}}}}}}
{{!-}}
|<!--else:--> <!--term is ongoing-->
{{!}}colspan="2" style="text-align:center; background:lavender;"{{!}} '''Ampsbekleër'''
{{!-}}
}}
{{#if:{{{termyneinde6|{{{term_end6|}}}}}}
|<!--then:--> <!--(nothing; term has ended)-->
|<!--else:-->
{{!}}colspan="2" style="text-align:center;"{{!}} '''Termynaanvang'''<br>{{{termynaanvang6|{{{term_start6|}}}}}}
{{!-}}
}}
}}
<!----------Sesde Vise-president/s, Vise-Eerste Minister/s, Adjunkte, Luitenant/e---------->
{{#if:{{{visepresident6|{{{vicepresident6|}}}}}} |<!--then:-->
! Visepresident(e)
{{!}} {{{visepresident6|{{{vicepresident6|}}}}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{vise-eersteminister6|{{{viceprimeminister6|}}}}}} |<!--then:-->
! Vise-premier(s)
{{!}} {{{vise-eersteminister6|{{{viceprimeminister6|}}}}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{vise6|{{{deputy6|}}}}}} |<!--then:-->
! Vise
{{!}} {{{vise6|{{{deputy6|}}}}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{luitenant6|{{{lieutenant6|}}}}}} |<!--then:-->
! Luitenant(e)
{{!}} {{{luitenant6|{{{lieutenant6|}}}}}}
{{!-}}
}}
<!----------Sesde President, Eerste Minister, Monarg, Goewerneur-generaal---------->
{{#if:{{{leier6|}}} |<!--then:-->
! Leier
{{!}} {{{leier6}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{president6|}}} |<!--then:-->
! President
{{!}} {{{president6}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{minister6|}}} |<!--then:-->
! Minister
{{!}} {{{minister6}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{monarg6|}}} |<!--then:-->
! Monarg
{{!}} {{{monarg6}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{eersteminister6|{{{primeminister6|}}}}}} |<!--then:-->
! Eerste minister
{{!}} {{{eersteminister6|{{{primeminister6|}}}}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{premier6|}}} |<!--then:-->
! Premier
{{!}} {{{premier6}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{goewerneur-genl6|}}} |<!--then:-->
! Goewerneur-generaal
{{!}} {{{goewerneur-genl6}}}
{{!-}}
}}
<!----------Sesde voorganger/opvolger---------->
{{#if:{{{voorganger6|{{{predecessor6|}}}}}} |<!--then:-->
! Voorafgegaan deur
{{!}} {{{voorganger6|{{{predecessor6|}}}}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{opvolger6|{{{successor6|}}}}}} |<!--then:-->
! Opgevolg deur
{{!}} {{{opvolger6|{{{successor6|}}}}}}
{{!-}}
}}
<!----------Sewende amp---------->
{{#if:{{{orde7|{{{order7|{{{office7|}}}}}}}}} |<!--then:-->
!colspan="2" style="text-align:center; font-size:110%;"{{!}} <hr><div style="background:lavender;">{{{orde7|{{{order7|{{{office7|}}}}}}}}}</div>
{{!-}}
}}
{{#if:{{{termynaanvang7|{{{term_start7|}}}}}} |<!--then:-->
{{#if:{{{termyneinde7|{{{term_end7|}}}}}}
|<!--then:--> <!--term has start and end-->
{{!}}colspan="2" style="border-bottom:none; text-align:center;"{{!}} '''Ampstermyn'''<br>{{{termynaanvang7|{{{term_start7|}}}}}}-{{{termyneinde7|{{{term_end7}}}}}}
{{!-}}
|<!--else:--> <!--term is ongoing-->
{{!}}colspan="2" style="text-align:center; background:lavender;"{{!}} '''Ampsbekleër'''
{{!-}}
}}
{{#if:{{{termyneinde7|{{{term_end7|}}}}}}
|<!--then:--> <!--(nothing; term has ended)-->
|<!--else:-->
{{!}}colspan="2" style="text-align:center;"{{!}} '''Termynaanvang'''<br>{{{termynaanvang7|{{{term_start7|}}}}}}
{{!-}}
}}
}}
<!----------Sewende Vise-president/s, Vise-Eerste Minister/s, Adjunkte, Luitenant/e---------->
{{#if:{{{visepresident7|{{{vicepresident7|}}}}}} |<!--then:-->
! Visepresident(e)
{{!}} {{{visepresident7|{{{vicepresident7|}}}}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{vise-eersteminister7|{{{viceprimeminister7|}}}}}} |<!--then:-->
! Vise-premier(s)
{{!}} {{{vise-eersteminister7|{{{viceprimeminister7|}}}}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{vise7|{{{deputy7|}}}}}} |<!--then:-->
! Vise
{{!}} {{{vise7|{{{deputy7|}}}}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{luitenant7|{{{lieutenant7|}}}}}} |<!--then:-->
! Luitenant(e)
{{!}} {{{luitenant7|{{{lieutenant7|}}}}}}
{{!-}}
}}
<!----------Sewende President, Eerste Minister, Monarg, Goewerneur-generaal---------->
{{#if:{{{leier7|}}} |<!--then:-->
! Leier
{{!}} {{{leier7}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{president7|}}} |<!--then:-->
! President
{{!}} {{{president7}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{minister7|}}} |<!--then:-->
! Minister
{{!}} {{{minister7}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{monarg7|}}} |<!--then:-->
! Monarg
{{!}} {{{monarg7}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{eersteminister7|{{{primeminister7|}}}}}} |<!--then:-->
! Eerste minister
{{!}} {{{eersteminister7|{{{primeminister7|}}}}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{premier7|}}} |<!--then:-->
! Premier
{{!}} {{{premier7}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{goewerneur-genl7|}}} |<!--then:-->
! Goewerneur-generaal
{{!}} {{{goewerneur-genl7}}}
{{!-}}
}}
<!----------Sewende voorganger/opvolger---------->
{{#if:{{{voorganger7|{{{predecessor7|}}}}}} |<!--then:-->
! Voorafgegaan deur
{{!}} {{{voorganger7|{{{predecessor7|}}}}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{opvolger7|{{{successor7|}}}}}} |<!--then:-->
! Opgevolg deur
{{!}} {{{opvolger7|{{{successor7|}}}}}}
{{!-}}
}}
<!----------Agtste amp---------->
{{#if:{{{orde8|{{{order8|{{{office8|}}}}}}}}} |<!--then:-->
!colspan="2" style="text-align:center; font-size:110%;"{{!}} <hr><div style="background:lavender;">{{{orde8|{{{order8|{{{office8|}}}}}}}}}</div>
{{!-}}
}}
{{#if:{{{termynaanvang8|{{{term_start8|}}}}}} |<!--then:-->
{{#if:{{{termyneinde8|{{{term_end8|}}}}}}
|<!--then:--> <!--term has start and end-->
{{!}}colspan="2" style="border-bottom:none; text-align:center;"{{!}} '''Ampstermyn'''<br>{{{termynaanvang8|{{{term_start8|}}}}}}-{{{termyneinde8|{{{term_end8}}}}}}
{{!-}}
|<!--else:--> <!--term is ongoing-->
{{!}}colspan="2" style="text-align:center; background:lavender;"{{!}} '''Ampsbekleër'''
{{!-}}
}}
{{#if:{{{termyneinde8|{{{term_end8|}}}}}}
|<!--then:--> <!--(nothing; term has ended)-->
|<!--else:-->
{{!}}colspan="2" style="text-align:center;"{{!}} '''Termynaanvang'''<br>{{{termynaanvang8|{{{term_start8|}}}}}}
{{!-}}
}}
}}
<!----------Agtste Vise-president/s, Vise-Eerste Minister/s, Adjunkte, Luitenant/e---------->
{{#if:{{{visepresident8|{{{vicepresident8|}}}}}} |<!--then:-->
! Visepresident(e)
{{!}} {{{visepresident8|{{{vicepresident8|}}}}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{vise-eersteminister8|{{{viceprimeminister8|}}}}}} |<!--then:-->
! Vise-premier(s)
{{!}} {{{vise-eersteminister8|{{{viceprimeminister8|}}}}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{vise8|{{{deputy8|}}}}}} |<!--then:-->
! Vise
{{!}} {{{vise8|{{{deputy8|}}}}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{luitenant8|{{{lieutenant8|}}}}}} |<!--then:-->
! Luitenant(e)
{{!}} {{{luitenant8|{{{lieutenant8|}}}}}}
{{!-}}
}}
<!----------Agtste President, Eerste Minister, Monarg, Goewerneur-generaal---------->
{{#if:{{{leier8|}}} |<!--then:-->
! Leier
{{!}} {{{leier8}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{president8|}}} |<!--then:-->
! President
{{!}} {{{president8}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{monarg8|}}} |<!--then:-->
! Monarg
{{!}} {{{monarg8}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{eersteminister8|{{{primeminister8|}}}}}} |<!--then:-->
! Eerste minister
{{!}} {{{eersteminister8|{{{primeminister8|}}}}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{premier8|}}} |<!--then:-->
! Premier
{{!}} {{{premier8}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{goewerneur-genl8|}}} |<!--then:-->
! Goewerneur-generaal
{{!}} {{{goewerneur-genl8}}}
{{!-}}
}}
<!----------Agtste voorganger/opvolger---------->
{{#if:{{{voorganger8|{{{predecessor8|}}}}}} |<!--then:-->
! Voorafgegaan deur
{{!}} {{{voorganger8|{{{predecessor8|}}}}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{opvolger8|{{{successor8|}}}}}} |<!--then:-->
! Opgevolg deur
{{!}} {{{opvolger8|{{{successor8|}}}}}}
{{!-}}
}}
<!----------Negende amp---------->
{{#if:{{{orde9|{{{order9|{{{office9|}}}}}}}}} |<!--then:-->
!colspan="2" style="text-align:center; font-size:110%;"{{!}} <hr><div style="background:lavender;">{{{orde9|{{{order9|{{{office9|}}}}}}}}}</div>
{{!-}}
}}
{{#if:{{{termynaanvang9|{{{term_start9|}}}}}} |<!--then:-->
{{#if:{{{termyneinde9|{{{term_end9|}}}}}}
|<!--then:--> <!--term has start and end-->
{{!}}colspan="2" style="border-bottom:none; text-align:center;"{{!}} '''Ampstermyn'''<br>{{{termynaanvang9|{{{term_start9|}}}}}}-{{{termyneinde9|{{{term_end9}}}}}}
{{!-}}
|<!--else:--> <!--term is ongoing-->
{{!}}colspan="2" style="text-align:center; background:lavender;"{{!}} '''Ampsbekleër'''
{{!-}}
}}
{{#if:{{{termyneinde9|{{{term_end9|}}}}}}
|<!--then:--> <!--(nothing; term has ended)-->
|<!--else:-->
{{!}}colspan="2" style="text-align:center;"{{!}} '''Termynaanvang'''<br>{{{termynaanvang9|{{{term_start9|}}}}}}
{{!-}}
}}
}}
<!----------Negende Vise-president/s, Vise-Eerste Minister/s, Adjunkte, Luitenant/e---------->
{{#if:{{{visepresident9|{{{vicepresident9|}}}}}} |<!--then:-->
! Visepresident(e)
{{!}} {{{visepresident9|{{{vicepresident9|}}}}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{vise-eersteminister9|{{{viceprimeminister9|}}}}}} |<!--then:-->
! Vise-premier(s)
{{!}} {{{vise-eersteminister9|{{{viceprimeminister9|}}}}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{vise9|{{{deputy9|}}}}}} |<!--then:-->
! Vise
{{!}} {{{vise9|{{{deputy9|}}}}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{luitenant9|{{{lieutenant9|}}}}}} |<!--then:-->
! Luitenant(e)
{{!}} {{{luitenant9|{{{lieutenant9|}}}}}}
{{!-}}
}}
<!----------Negende President, Eerste Minister, Monarg, Goewerneur-generaal---------->
{{#if:{{{leier9|}}} |<!--then:-->
! Leier
{{!}} {{{leier9}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{president9|}}} |<!--then:-->
! President
{{!}} {{{president9}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{monarg9|}}} |<!--then:-->
! Monarg
{{!}} {{{monarg9}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{eersteminister9|{{{primeminister9|}}}}}} |<!--then:-->
! Eerste minister
{{!}} {{{eersteminister9|{{{primeminister9|}}}}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{premier9|}}} |<!--then:-->
! Premier
{{!}} {{{premier9}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{goewerneur-genl9|}}} |<!--then:-->
! Goewerneur-generaal
{{!}} {{{goewerneur-genl9}}}
{{!-}}
}}
<!----------Negende voorganger/opvolger---------->
{{#if:{{{voorganger9|{{{predecessor9|}}}}}} |<!--then:-->
! Voorafgegaan deur
{{!}} {{{voorganger9|{{{predecessor9|}}}}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{opvolger9|{{{successor9|}}}}}} |<!--then:-->
! Opgevolg deur
{{!}} {{{opvolger9|{{{successor9|}}}}}}
{{!-}}
}}
<!----------Tiende amp---------->
{{#if:{{{orde10|{{{order10|{{{office10|}}}}}}}}} |<!--then:-->
!colspan="2" style="text-align:center; font-size:110%;"{{!}} <hr><div style="background:lavender;">{{{orde10|{{{order10|{{{office10|}}}}}}}}}</div>
{{!-}}
}}
{{#if:{{{termynaanvang10|{{{term_start10|}}}}}} |<!--then:-->
{{#if:{{{termyneinde10|{{{term_end10|}}}}}}
|<!--then:--> <!--term has start and end-->
{{!}}colspan="2" style="border-bottom:none; text-align:center;"{{!}} '''Ampstermyn'''<br>{{{termynaanvang10|{{{term_start10|}}}}}}-{{{termyneinde10|{{{term_end10}}}}}}
{{!-}}
|<!--else:--> <!--term is ongoing-->
{{!}}colspan="2" style="text-align:center; background:lavender;"{{!}} '''Ampsbekleër'''
{{!-}}
}}
{{#if:{{{termyneinde10|{{{term_end10|}}}}}}
|<!--then:--> <!--(nothing; term has ended)-->
|<!--else:-->
{{!}}colspan="2" style="text-align:center;"{{!}} '''Termynaanvang'''<br>{{{termynaanvang10|{{{term_start10|}}}}}}
{{!-}}
}}
}}
<!----------Tiende Vise-president/s, Vise-Eerste Minister/s, Adjunkte, Luitenant/e---------->
{{#if:{{{visepresident10|{{{vicepresident10|}}}}}} |<!--then:-->
! Visepresident(e)
{{!}} {{{visepresident10|{{{vicepresident10|}}}}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{vise-eersteminister10|{{{viceprimeminister10|}}}}}} |<!--then:-->
! Vise-premier(s)
{{!}} {{{vise-eersteminister10|{{{viceprimeminister10|}}}}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{vise10|{{{deputy10|}}}}}} |<!--then:-->
! Vise
{{!}} {{{vise10|{{{deputy10|}}}}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{luitenant10|{{{lieutenant10|}}}}}} |<!--then:-->
! Luitenant(e)
{{!}} {{{luitenant10|{{{lieutenant10|}}}}}}
{{!-}}
}}
<!----------Tiende President, Eerste Minister, Monarg, Goewerneur-generaal---------->
{{#if:{{{leier10|}}} |<!--then:-->
! Leier
{{!}} {{{leier10}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{president10|}}} |<!--then:-->
! President
{{!}} {{{president10}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{monarg10|}}} |<!--then:-->
! Monarg
{{!}} {{{monarg10}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{eersteminister10|{{{primeminister10|}}}}}} |<!--then:-->
! Eerste minister
{{!}} {{{eersteminister10|{{{primeminister10|}}}}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{premier10|}}} |<!--then:-->
! Premier
{{!}} {{{premier10}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{goewerneur-genl10|}}} |<!--then:-->
! Goewerneur-generaal
{{!}} {{{goewerneur-genl10}}}
{{!-}}
}}
<!----------Tiende voorganger/opvolger---------->
{{#if:{{{voorganger10|{{{predecessor10|}}}}}} |<!--then:-->
! Voorafgegaan deur
{{!}} {{{voorganger10|{{{predecessor10|}}}}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{opvolger10|{{{successor10|}}}}}} |<!--then:-->
! Opgevolg deur
{{!}} {{{opvolger10|{{{successor10|}}}}}}
{{!-}}
}}
<!----------Elfde amp---------->
{{#if:{{{orde11|{{{order11|{{{office11|}}}}}}}}} |<!--then:-->
!colspan="2" style="text-align:center; font-size:110%;"{{!}} <hr><div style="background:lavender;">{{{orde11|{{{order11|{{{office11|}}}}}}}}}</div>
{{!-}}
}}
{{#if:{{{termynaanvang11|{{{term_start11|}}}}}} |<!--then:-->
{{#if:{{{termyneinde11|{{{term_end11|}}}}}}
|<!--then:--> <!--term has start and end-->
{{!}}colspan="2" style="border-bottom:none; text-align:center;"{{!}} '''Ampstermyn'''<br>{{{termynaanvang11|{{{term_start11|}}}}}}-{{{termyneinde11|{{{term_end11}}}}}}
{{!-}}
|<!--else:--> <!--term is ongoing-->
{{!}}colspan="2" style="text-align:center; background:lavender;"{{!}} '''Ampsbekleër'''
{{!-}}
}}
{{#if:{{{termyneinde11|{{{term_end11|}}}}}}
|<!--then:--> <!--(nothing; term has ended)-->
|<!--else:-->
{{!}}colspan="2" style="text-align:center;"{{!}} '''Termynaanvang'''<br>{{{termynaanvang11|{{{term_start11|}}}}}}
{{!-}}
}}
}}
<!----------Elfde Vise-president/s, Vise-Eerste Minister/s, Adjunkte, Luitenant/e---------->
{{#if:{{{visepresident11|{{{vicepresident11|}}}}}} |<!--then:-->
! Visepresident(e)
{{!}} {{{visepresident11|{{{vicepresident11|}}}}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{vise-eersteminister11|{{{viceprimeminister11|}}}}}} |<!--then:-->
! Vise-premier(s)
{{!}} {{{vise-eersteminister11|{{{viceprimeminister11|}}}}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{vise11|{{{deputy11|}}}}}} |<!--then:-->
! Vise
{{!}} {{{vise11|{{{deputy11|}}}}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{luitenant11|{{{lieutenant11|}}}}}} |<!--then:-->
! Luitenant(e)
{{!}} {{{luitenant11|{{{lieutenant11|}}}}}}
{{!-}}
}}
<!----------Elfde President, Eerste Minister, Monarg, Goewerneur-generaal---------->
{{#if:{{{leier11|}}} |<!--then:-->
! Leier
{{!}} {{{leier11}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{president11|}}} |<!--then:-->
! President
{{!}} {{{president11}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{monarg11|}}} |<!--then:-->
! Monarg
{{!}} {{{monarg11}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{eersteminister11|{{{primeminister11|}}}}}} |<!--then:-->
! Eerste minister
{{!}} {{{eersteminister11|{{{primeminister11|}}}}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{premier11|}}} |<!--then:-->
! Premier
{{!}} {{{premier11}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{goewerneur-genl11|}}} |<!--then:-->
! Goewerneur-generaal
{{!}} {{{goewerneur-genl11}}}
{{!-}}
}}
<!----------Elfde voorganger/opvolger---------->
{{#if:{{{voorganger11|{{{predecessor11|}}}}}} |<!--then:-->
! Voorafgegaan deur
{{!}} {{{voorganger11|{{{predecessor11|}}}}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{opvolger11|{{{successor11|}}}}}} |<!--then:-->
! Opgevolg deur
{{!}} {{{opvolger11|{{{successor11|}}}}}}
{{!-}}
}}
<!----------Geboorte/Sterfte---------->
{{{persoonlike|<noinclude>-</noinclude>}}}
!colspan="2" style="color: #000000; font-size: 110%; text-align: center;" {{!}} <hr><div style="background:lavender;">Persoonlike besonderhede</div>
{{!}}-
{{#ifeq: {{{geboortedatum|}}}{{{birth_date|}}}{{{geboortejaar|}}}{{{geboortemaand|}}}{{{geboortedag|}}}{{{geboorteplek|}}}{{{birth_place|}}}{{{geboortenaam|}}} | | |
! Gebore
{{!}} {{#if: {{{geboortenaam|}}}|{{{geboortenaam|}}}|}}{{#if: {{{geboortedatum|{{{birth_date|}}}}}}|{{#if: {{{geboortenaam|}}}|<br />|}}{{{geboortedatum|{{{birth_date|}}}}}}|{{#if: {{{geboortejaar|}}}|{{#if: {{{geboortenaam|}}}|<br />|}}{{geboortedatum en ouderdom|{{{geboortejaar|}}}|{{{geboortemaand|}}}|{{{geboortedag|}}}}}|}}|}} {{#if:{{{geboorteplek|{{{birth_place|}}} }}}|<br />{{{geboorteplek|{{{birth_place|}}}}}}|}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{sterfdatum|{{{sterftedatum|{{{death_date|}}}}}}}}} |<!--then:-->
! Sterf
{{!}} {{{sterfdatum|{{{sterftedatum|{{{death_date|}}}}}}}}}<br />{{{sterfplek|{{{sterfteplek|{{{death_place|}}}}}}}}}
{{!-}}
}}
<!----------Nasionaliteit---------->
{{#if:{{{nasionaliteit|{{{nationality|}}}}}} |<!--then:-->
! Nasionaliteit
{{!}} {{{nasionaliteit|{{{nationality|}}}}}}
{{!-}}
}}
<!----------Party---------->
{{#if:{{{party|}}} |<!--then:-->
! Politieke party
{{!}} {{{party}}}
{{!-}}
}}
<!----------Kiesafdeling---------->
{{#if:{{{kiesafdeling|{{{constituency|}}}}}} |<!--then:-->
! Kiesafdeling
{{!}} {{{kiesafdeling|{{{constituency|}}}}}}
{{!-}}
}}
<!----------Persoonlik: Eggenoot, kinders.---------->
{{#if:{{{ouers|{{{parents|}}}}}} |<!--then:-->
! Ouers
{{!}} {{{ouers|{{{parents|}}}}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{eggenoot|{{{spouse|}}}}}} |<!--then:-->
! Eggenoot/-note
{{!}} {{{eggenoot|{{{spouse|}}}}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{kinders|{{{children|}}}}}} |<!--then:-->
! Kind(ers)
{{!}} {{{kinders|{{{children|}}}}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{alma_mater|}}} |<!--then:-->
! Alma mater
{{!}} {{{alma_mater}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{blyplek|{{{woonplek|{{{residence|}}}}}}}}}<!--then:-->
! Woonplek
{{!}} {{{blyplek|{{{woonplek|{{{residence|}}}}}}}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{professie|{{{profession|}}}}}} |<!--then:-->
! Professie
{{!}} {{{professie|{{{profession}}}}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{religie|{{{religion|}}}}}} |<!--then:-->
! Religie
{{!}} {{{religie|{{{religion|}}}}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{handtekening|{{{signature|}}}}}} |<!--then:-->
! Handtekening
{{!}} [[Lêer:{{{handtekening|{{{signature}}}}}}|128x80px|class=skin-invert]]
{{!-}}
}}
<!----------Militêre diens---------->
{{#if:{{{militer|{{{military|}}}}}} |<!--then:-->
!colspan="2" style="text-align:center; font-size:110%;"{{!}} <hr><div style="background:lavender;">{{{militer|{{{military}}}}}}</div>
{{!-}}
}}
{{#if:{{{lojaliteit|{{{allegiance|}}}}}} |<!--then:-->
! Lojaliteit
{{!}} {{{lojaliteit|{{{allegiance|}}}}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{tak|{{{branch|}}}}}} |<!--then:-->
! Diens/Tak
{{!}} {{{tak|{{{branch|}}}}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{diensjare|}}} |<!--then:-->
! Jare in diens
{{!}} {{{diensjare}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{rang|{{{rank|}}}}}} |<!--then:-->
! Rang
{{!}} {{{rang|{{{rank|}}}}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{eenheid|{{{unit|}}}}}} |<!--then:-->
! Eenheid
{{!}} {{{eenheid|{{{unit}}}}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{oorloe|{{{battles|}}}}}} |<!--then:-->
! Oorloë/Veldslae
{{!}} {{{oorloe|{{{battles|}}}}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{toekennings|{{{awards|}}}}}} |<!--then:-->
! Toekennings
{{!}} {{{toekennings|{{{awards|}}}}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{webtuiste|{{{website|}}}}}} |<!--then:-->
! Webtuiste
{{!}} {{{webtuiste|{{{website|}}}}}}
{{!-}}
}}
{{#if:{{{voetnotas|{{{footnotes|}}}}}} |<!--then:-->
{{!}}colspan="2" style="border-top:1px solid; font-size:90%;"{{!}} {{{voetnotas|{{{footnotes}}}}}}
{{!-}} }}
|}</includeonly><noinclude>
{{dokumentasie}}
</noinclude>
hlb7bywaggwxr2r6hy1grt1m096s6uc
Elvis Presley
0
24846
3379139
3376598
2026-11-20T12:15:13Z
Rooiratel
90342
3379139
wikitext
text/x-wiki
{{Geen bronne}}
{{skoonmaak}}
{{Inligtingskas Musikale kunstenaar
| naam = Elvis Presley
| beeld = Elvis Presley 1970.jpg
| beeldgrootte =
| dwarsformaat =
| beeldbeskrywing =
| beeldonderskrif = Presley in 1971
| agtergrondkleur = solo
| geboortenaam = Elvis Aaron Presley
| alias =
| geboortedatum = [[8 Januarie]] [[1935]]
| geboorteplek = [[Tupelo]], [[Mississippi|MS]] (VSA)
| oorsprong = <!-- Gebruik slegs as geen geboorteplek beskikbaar of indien oorsprong van geboorteplek verskil -->
| sterfdatum = [[16 Augustus]] [[1977]] (42 jaar oud)
| sterfplek = [[Memphis]], [[Tennessee|TN]] (VSA)
| genre = Rock and Roll, pop, rockabilly, blues, gospel, R&B
| beroep = Musikant, akteur, militêre sersant, vermaaklikheidster
| instrument = Stem, [[kitaar]], [[klavier]], [[baskitaar]]
| jare_aktief = 1954 - 1977
| etiket = Sun Records, RCA records
| assosiasies = The Blue Moon Boys, The Jordanaires
| webwerf = [http://www.elvis.com www.elvis.com]
| huidige_lede =
| gewese_lede =
}}
'''Elvis Aaron Presley''' (1935-1977) was 'n Amerikaanse musikant en akteur. Hy is vandag nog 'n kulturele ikoon en staan ook as slegs '''Elvis''' bekend. Daar word dikwels na hom verwys as die ''King of Rock and Roll'', of kortweg ''The King''.
== Lewensloop ==
Elvis Aaron Presley is op [[8 Januarie]] [[1935]] in 'n nederige tweevertrekhuis in [[Tupelo]], [[Mississippi]] gebore as seun van Vernon en Gladys Presley. Sy tweeling was doodgebore en Elvis se ma, Gladys, wat vir 'n groot deel van haar lewe finansieel gesukkel het en wie se ontsnapping van die realiteit gelê het in die glansryke wêreld van rolprentsterre, was versot op haar enigste seun. Elvis ontvang op die ouderdom van elf jaar 'n [[kitaar]] van sy ouers, saam met wie hy in 'n Pinkster-gospelgroep gesing het.
Hy het sy eerste lied op die ouderdom van agtien in 'n ateljee in [[Memphis]] opgeneem. Sy kombinasie van swart blues en wit country het gou gewild geword en in 1956 het die lied ''Heartbreak Hotel'' bo-aan die Amerikaanse trefferlyste gestaan. In dieselfde jaar was die eerste vertoning van sy eerste film, ''Love me tender''.
In 1956 was hy verbind tot drie optredes op die [[Ed Sullivan]]-program, maar die tweede het hom slegs van die middellyf af boontoe gewys. Sy optreeloopbaan was in 1958 onderbreek toe hy vir agtien maande as jeepbestuurder opgeroep was vir die Amerikaanse weermag. In sy afwesigheid het al vyf enkelplate wat sy agent, Kolonel Tom Parker, hom aangeraai het om op te neem voor sy vertrek na [[Europa]], treffers geword.
Met sy terugkeer van militêre diens, het Elvis ontdek dat die ruk-en-rol-smaak verander het en het hy homself weer bekend gestel. Sy romantiese ballades (byvoorbeeld ''It's Now or Never'' en ''Are You Lonesome Tonight'') het net so gewild geword in die sestigerjare as die polsende ruk-en-rol-liedjies wat hy in die vyftigerjare gemaak het. In die sewentigerjare het Elvis een van die toonaangewendste kunstenaars van sy tyd gebly en het hy daarin geslaag om 'n besige toer- en optreeskedule te handhaaf. Sy uitverkoopvertonings in [[Las Vegas]], Madison Square Garden, the Houston Astrodome en Pontiac, [[Michigan]] het almal alle bywoningsrekords verbeter.
In 1967 het Presley met [[Priscilla Presley|Priscilla Beaulieu]] getrou. Hulle het een dogter, Lisa Marie, gehad wat in 1968 gebore is. Die huwelik het in Oktober 1973 geëindig en ná die egskeiding het Presley se gesondheid begin agteruitgaan. Sy medisynemisbruik het veroorsaak dat hy verskeie kere in die hospitaal opgeneem is en op [[16 Augustus]] [[1977]] is hy oorlede aan 'n onreëlmatigheid van die hart.
Sy huis, Graceland in [[Memphis]], [[Tennessee]], is omskep tot heiligdom vir die legende en is sedert sy dood deur miljoene bewonderaars besoek. Jaarliks kom duisende mense op 16 Augustus daar bymekaar met kerse, om sy dood te herdenk. Wêreldwyd het hy meer as 'n miljard plate verkoop, meer as enige ander kunstenaar in die geskiedenis.
== Belangrike prestasies ==
Elvis 'The Pelvis' Presley het die wêreld in die middel vyftigerjare stormenderhand met sy kitaar, sy ruwe stem en sy verleidelike heupe verower met treffers soos ''Heartbreak Hotel, Jailhouse Rock, Blue Suede Shoes'' en ''All shook up''. Presley, die koning van ruk-en-rol-musiek, het die simbool geword van tieners se nuutgevonde status en bevryding in die rebelse na-oorlogse jeugkultuur. Sy gewildheid was nie tot Amerika beperk nie - tieners van dwarsoor die wêreld het hom aanbid. Baie volwassenes het egter sy vulgariteit verag en hierdie 'maniak met die vuil hare en vuil mond' gesien as 'n bedreiging vir die geordende samelewing, 'n musiekprostituut wat sy boude beter kon swaai as wat hy kon musiek maak.
Presley het 'n gewilde rolprentster geword met films soos Love me tender en Jailhouse Rock. Hy het meer as 500 miljoen plate wêreldwyd verkoop en 33 films gemaak in sy leeftyd. Hy was baie ryk en het windmakerig gelewe, maar was ook bekend vir sy ongelooflike vrygewigheid aan ander. Presley was die inspirasie vir 'n hele geslag musikante, soos [[Jerry Lee Lewis]], Carl Perkins, [[John Lennon]], [[Bruce Springsteen]] en [[Bob Dylan]].
<!--
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
-->
== Eksterne skakels ==
{{Commons-kategorie inlyn}}
{{Gesagsrekords}}
{{DEFAULTSORT:Presley, Elvis}}
[[Kategorie:Amerikaanse filantrope]]
[[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 20ste eeu]]
[[Kategorie:Amerikaanse militariste]]
[[Kategorie:Amerikaanse musici]]
[[Kategorie:Amerikaanse sangers]]
[[Kategorie:Kitaarspelers]]
[[Kategorie:Sersante]]
[[Kategorie:Geboortes in 1935]]
[[Kategorie:Sterftes in 1977]]
0k124hfrpv5it805v70a7fauzvl7c51
Johann Botha (aanbieder)
0
30829
3379369
2941813
2026-11-20T22:50:10Z
InternetArchiveBot
131157
Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379369
wikitext
text/x-wiki
: ''Hierdie artikel handel oor die Suid-Afrikaanse aanbieder en dokumentêrvervaardiger. Vir die outeur, sien [[Johann Botha (skrywer)]].''
{{Inligtingskas Persoon
| naam = Johann Botha
| bynaam = Grotman
| beeld =
| beeldbeskrywing =
| onderskrif =
| geboortenaam = Johannes Petrus Botha
| geboortedatum = {{Geboortedatum|1963|8|8}}
| geboorteplek = [[Rustenburg]]<ref name = bruwer2 />
| sterfdatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1963|8|8|2017|6|7}}
| sterfteplek = [[Johannesburg]]<!--252 Albertina Sisulu-weg, 26°12'10.3"S 28°03'33.4"E-->
| ouers =
| titel =
| nasionaliteit = [[Suid-Afrika]]
| alma_mater = [[Universiteit van Pretoria]]
| beroep = TV- en radio-aanbieder
| ander =
| bekend = Dokumentêre programme
| salaris =
| termyn =
| voorganger =
| opvolger =
| eerbewyse =
| party =
| geloof = Christen
| huweliksmaat = Hermien de Vos (geskei)
| kinders =
| kleinkinders =
| webblad =
| handtekening =
}}
'''Johannes Petrus (Johann of Grotman) Botha''' ([[8 Augustus]] [[1963]] – [[7 Junie]] [[2017]]) was 'n veelsydige [[Afrikaans]]e aanbieder op [[radio]] en [[televisie]], en dokumentêrvervaardiger. Hy was benewens ook 'n [[skubaduik]]-, [[musiek]]-, [[poësie]]-, [[Afrikaans]]- en [[skaak]]entoesias.<ref name = bruwer2/> Hy het veral bekendheid verwerf vir sy betrokkenheid by die [[SAUK]] se omgewingsbewustheidsprogram, [[50/50]]. By [[Radio Sonder Grense|RSG]] en [[Pretoria FM]] was hy 'n gewilde radioaanbieder, en was verantwoordelik vir klassieke programme soos ''Dis Opera'', ''Die Tweede Beweging'', ''Spookstasie'', ''Tempo'', ''Botha Blues'' en ''Nagmusiek''. Hy is beskou as een van die beste Afrikaanse radioaanbieders van sy generasie en het volgens ATKV met vele nominasies tot ATKV-mediaveertjies vir beide sy radio en TV-werk mee gespog. Die beheerliggaam het verder oor Botha gekenmerk dat "''sy veelsydigheid het geen perke geken nie''." Botha was by geleentheid ook [[rugby]]- en [[krieket]]kommentator. Hy het 'n kenmerkende loslit en plat-op-die-aardestyl gehad, en het verkies om kaalvoet te loop, met geskeurde [[T-hemp]], en hare wat baie lank gedra is.<ref name=burger>[https://www.pressreader.com/south-africa/die-burger/20170609/281505046193115 Johann Botha: Skok ná TV-man se skietdood], Elise Templehoff en Jeanelle Greyling, Die Burger, 9 Junie 2017</ref> In 2008 het Botha met die ATKV-mediaveertjie weggestap vir ''Dis Opera.''
== Jong lewe ==
Hy is in [[Rustenburg]] gebore, maar op ouderdom 7 het sy gesin na [[Pretoria]] verhuis.<ref name=bruwer2/> Botha het skoolgegaan by Laerskool Louis Leipoldt en Hoërskool Verwoerdburg in [[Lyttelton]]. Daarna het hy drama aan die [[Universiteit van Pretoria]] studeer. As kind het Botha lank sang geneem, en dit was sy ambisie om 'n operasanger te word. Hierdie ideaal is uiteindelik nie verwesenlik nie, omdat sy militêre diensplig hierdie planne onderbreek het.<ref>{{cite web|url=http://www.netwerk24.com/Stemme/Profiele/johann-botha-n-leeu-se-stem-is-stil-20170608 |title=Johann Botha: 'n Leeu se stem is stil|date=8 Junie 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170611041353/http://www.netwerk24.com/Stemme/Profiele/johann-botha-n-leeu-se-stem-is-stil-20170608 |archive-date= 11 Junie 2017|author= Marida Fitzpatrick}}</ref> Tydens sy diensplig het hy egter begin om [[saxofoon]] te speel, wat 'n lewenslange belangstelling sou word.
== Loopbaan ==
Na sy dramastudies het hy in 1988 by die [[SAUK]] begin werk.<ref name=Beeld>{{Cite web |url=http://www.news24.com/Beeld/In-Diepte/0,,3-67_2115422,00.html |title=''By: Die leeu met die rot en sy huis en die hiëna op sy selfoon'' |access-date= 8 Mei 2008 |archive-date=16 September 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070916164538/http://www.news24.com/Beeld/In-Diepte/0,,3-67_2115422,00.html |url-status=dead }}</ref> Een van sy bekendste programme, ''Botha Blues'', is in hierdie jaar begin. Botha het opdrag van sy stasiebestuurder gekry om 'n program te skep "wat mense se horisonne kon verbreed deur die gebruik van sosiale kommentaar" en 'n platform aan kunstenaars te bied wat normaalweg nie as deel van die hoofstroom beskou sou word nie. Die program het mettertyd kultusstatus onder liefhebbers van alternatiewe musiek gekry. In 1992 het Botha met nog 'n waterskeidende radioprogram begin, naamlik ''Tempo'', 'n musiekprogram vir jongmense. In die begindae van die program het sowat 15 000 jongmense weekliks ingeskakel, maar binne vier jaar het die syfer tot sowat 70 000 gegroei.<ref name=Beeld-argiewe>[http://152.111.1.251/argief/berigte/beeld/1999/12/09/3/13.html ''Gewilde Johann Botha se bek te vinnig vir sy brein'']</ref>
In 1994 het Botha betrokke geraak by die SAUK se omgewingsbewustheidsprogram op televisie, [[50/50]]. Na berig word het die vervaardiger, Danie van der Walt, slegs twee vrae aan hom in die werksonderhoud gestel: "''Hou jy van die bos?''" en "''Wil jy vir ons werk?''"<ref name=Beeld/> Botha het later in 'n koerantonderhoud opgemerk: "''Ek sê altyd ek speel nie die Lotto nie, want ek het al my geluk opgebruik om my werk te kry.''"<ref name=Beeld/>
Hy het egter in Maart 2008 sy 20-jaarlange verbintenis met RSG beëindig, na beweerde onenigheid tussen hom en die stasiebestuurder, Magdaleen Kruger.<ref name="Litnet">[http://litnet.co.za/cgi-bin/giga.cgi?cmd=cause_dir_news_item&cause_id=1270&news_id=36530&cat_id=160 ''Litnet|Johann Botha se kontrak by RSG'']{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Vanaf 7 Julie 2008 was Botha in die hoedanigheid van vervaardiger by 50/50 betrokke. In 2009 is hy deur mnr. [[Kofi Annan]], voorsitter van die Kofi Annan Stigting en voormalige Sekretaris-generaal van die VVO, gevra om as voorsitter van die Internasionale Beraad oor Aardverwarming in [[Geneve]], [[Switserland]], op te tree.<ref>[http://www.tak.co.za/?p=165 Nog ‘n Internasionale prestasie deur Johann Botha] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090929005234/http://www.tak.co.za/?p=165 |date=29 September 2009 }}, ATKV, Centurion</ref>
In sy laaste lewensjare was hy aanbieder van [[kykNET]] se natuurprogram ''Projek Aardwolf''. Met die beëindiging van dié reeks het hy homself as mesmaker bekwaam. Tot met sy dood was hy 'n dokumentêr-vervaardiger vir ''Carte Blanche'', en sedert die begin van 2017 was hy ook die aanbieder van [[Pretoria FM]] se Sondagaandprogram, ''Nagmusiek''.<ref name="bruwer1">[http://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/polisie-skets-prentjie-oor-johann-botha-se-skietdood/ Polisie skets prentjie van Johann Botha se skietdood], Phillip Bruwer, Maroela Media</ref> Ten tye van sy dood was hy betrokke by sensitiewe ondersoeke soos die oopvlek van 'n groot bedrieglike landeis in die suide van Johannesburg,<ref>[http://ewn.co.za/2017/06/08/botha-was-busy-with-land-claim-expose-when-he-was-killed Botha busy with land claim exposé when he was killed] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170608191853/http://ewn.co.za/2017/06/08/botha-was-busy-with-land-claim-expose-when-he-was-killed |date= 8 Junie 2017 }}, Sifiso Zulu, EWN</ref> maar dié opdrag het blykbaar nie met sy skietdood verband gehou nie.
== Dood ==
Botha is op 7 Junie 2017 by die ''Zebra Inn'' in [[Jeppestown]]<!--Mabonengdistrik-->, Johannesburg, saam met Werner "Swazi" Perchtold (73) deur gewapende rowers doodgeskiet. Perchtold, 'n oud-recce, [[huursoldaat]], jagter, atleet en kroegeienaar, het sowat 'n jaar tevore saam met Botha 'n [[skaak]]klub daar begin wat verskillende kulture byeengebring het om op Dinsdagaande skaak te speel.<ref name = bruwer2>[http://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/johann-botha-so-sal-ons-hom-onthou/ Johann Botha: Só sal ons hom onthou], Phillip Bruwer, Maroela Media</ref> Botha van [[Kensington, Johannesburg|Kensington]], Johannesburg, is oorleef deur sy ouers, sy twee ouer broers, jonger suster en sy geskeide vrou, Hermien de Vos.<ref name=burger/> Die roudiens vir Johann Botha is op 15 Junie 2017 in [[Centurion]] in die [[Nederduitsch Hervormde Kerk]] gemeente Verwoerdburg gehou. <!-- Die gemeente se naam is Verwoerdburg http://www.nhkvwb.co.za/ -->
== Verwysings ==
{{Verwysings|2}}
== Eksterne skakels ==
* [https://www.youtube.com/watch?v=J0gjygpxi1U Uittreksels uit "Vergete rivier"], 'n 2015 vierstuks-dokumentêr oor die benede-Oranjerivier en Klein-Boesmanland, vervaardig deur [[Ben Lindemann|Johan Nel]], met Johann Botha as aanbieder
* [https://www.youtube.com/watch?v=oAXCJu_Pi6Q Johann Botha: 'Stories vir dae'], Netwerk24 video
* [https://2summers.net/2017/06/08/remembering-swazi-werner-zebra-inn/ Remembering Swazi Werner of the Zebra Inn], Heather Mason, blog
{{DEFAULTSORT:Botha, Johann (aanbieder)}}
[[Kategorie:Suid-Afrikaanse radioaanbieders]]
[[Kategorie:Suid-Afrikaanse televisieaanbieders]]
[[Kategorie:Afrikaners]]
[[Kategorie:Geboortes in 1963]]
[[Kategorie:Sterftes in 2017]]
9h9a0u2v3a2acr4zl3zxr2gg3p1fclg
Central News Agency-prys vir Letterkunde
0
31959
3379507
2689131
2026-11-21T09:53:16Z
Pynappel
70858
3379507
wikitext
text/x-wiki
[[Lêer:Elisabeth Eybers.jpg|duimnael|Elisabeth Eybers]]
[[Lêer:Etienne Leroux.jpg|duimnael|Etienne Leroux]]
[[Lêer:DJ Opperman.jpg|duimnael|D.J. Opperman]]
[[Lêer:9.13.09BreytenBreytenbachByLuigiNovi1.jpg|duimnael|Breyten Breytenbach]]
Die '''Central News Agency-prys vir Letterkunde''' ('''CNA-prys''', '''CNA-prys vir Letterkunde''') was 'n belangrike jaarlikse [[letterkunde|letterkunde-toekenning]] in [[Suid-Afrika]]. Dit was vernoem na die [[CNA|Central News Agency]]. Dit het erkenning gegee aan prosa en poësie in [[Engels]] sowel as [[Afrikaans]]. Werk wat in enige van Suid-Afrika se landstale gepubliseer is, mits die skrywer Suid-Afrikaans van [[geboorte]] was, of Suid-Afrikaans by wyse van permanente verblyfskap, kon egter vir die toekenning in aanmerking kom.
== Vorige wenners ==
=== 1960's ===
* 1961: Siegfried Stander: ''This Desert Place'' (Engels)
* 1961: [[Chris Barnard (skrywer)|Chris Barnard]]: ''Bekende onrus'' (Afrikaans)
* 1962: Mary Renault: ''The Bull from the Sea'' (Engels)
* 1962: [[N.P. van Wyk Louw|Nicolaas Petrus van Wyk Louw]]: ''Tristia: en ander verse voorspeleren vlugte'' (Afrikaans)
* 1963: [[Laurens van der Post]]: ''The Seed and the Sower'' (Engels)
* 1963: [[D.J. Opperman]]: ''Dolosse'' (Afrikaans)
* 1964: [[Alan Paton]]: ''Hofmeyr'' (Engels)
* 1964: [[Etienne Leroux]]: ''Een vir Azazel'' (Afrikaans)
* 1965: Godfrey Le May: ''British Supremacy in South Africa, 1899–1907'' (Engels)
* 1965: [[André Brink]]: ''Olé'' (Afrikaans)
* 1966: Thelma Gutsche: ''No Ordinary Woman'' (Engels)
* 1966: [[Henriette Grové]]: ''Jaarringe'' (Afrikaans)
* 1967: Laurens van der Post: ''The Hunter and the Whale'' (Engels)
* 1967: [[Breyten Breytenbach]]: ''Die huis van die dowe'' (Afrikaans)
* 1968: Siegfried Stander: ''The Horse'' (Engels)
* 1968: Chris Barnard: ''Duiwel-in-die-bos'' (Afrikaans)
* 1969: [[Breyten Breytenbach]]: ''Kouevuur'' (Afrikaans)
=== 1970's ===
* 1970: John McIntosh: ''The Stonefish'' (Engels)
* 1970: [[Breyten Breytenbach]]: ''Lotus'' (Afrikaans)
* 1971: [[Jack Cope]]: ''The Rain-Maker'' (Engels)
* 1971: [[Elsa Joubert]]: ''Bonga'' (Afrikaans)
* 1971: [[PG du Plessis|P. G. du Plessis]]: ''Siener in die suburbs'' (Afrikaans)
* 1972: [[sheila Meiring Fugard|Sheila Fugard]]: ''The Castaways'' (Engels)
* 1972: [[Karel Schoeman]]: ''Na die geliefde land'' (Afrikaans)
* 1973: Alan Paton: ''Apartheid and the Archbishop'' (Engels)
* 1973: [[Elisabeth Eybers]]: ''Kruys of munt'' (Afrikaans)
* 1974: [[Nadine Gordimer]]: ''The Conservationist'' (Engels)
* 1974: [[Leon Rousseau]]: ''Die groot verlange'' (Afrikaans)
* 1975: [[Guy Butler]]: ''Selected Poems'' (Engels)
* 1975: [[Anna M. Louw]]: ''Kroniek van Perdepoort'' (Afrikaans)
* 1976: Anthony Delius: ''Border'' (Engels)
* 1976: Etienne Leroux: ''Magersfontein, o Magersfontein!'' (Afrikaans)
* 1977: [[J. M. Coetzee]]: ''In the Heart of the Country'' (Engels)
* 1977: Elisabeth Eybers: ''Einder'' (Afrikaans)
* 1978: André Brink: ''Rumours of Rain'' (Engels)
* 1978: Elsa Joubert: ''Die swerfjare van Poppie Nongena'' (Afrikaans)
* 1979: Nadine Gordimer: ''Burger’s Daughter'' (Engels)
* 1979: D. J. Opperman: ''Komas uit ’n bamboesstok'' (Afrikaans)
=== 1980's ===
* 1980: [[J. M. Coetzee]]: ''Waiting for the Barbarians'' (Engels)
* 1981: Nadine Gordimer: ''July’s People'' (Engels)
* 1981: [[Sheila Cussons]]: ''Die woedende brood'' (Afrikaans)
* 1982: André Brink: ''A Chain of Voices'' (Engels)
* 1982: [[Elisabeth Eybers]]: ''Bestand'' (Afrikaans)
* 1983: [[Breyten Breytenbach]]: ''(’Yk’): Die vierde bundel van die ongedanste dans'' (Afrikaans; prys verwerp)
* 1983: Henriette Grové: ''Die kêrel van die Pêrel of anatomie'' (Afrikaans)
* 1984: J. M. Coetzee: ''Life & Times of Michael K'' (Engels)
* 1984: [[Douglas Livingstone (digter)|Douglas Livingstone]]: ''Selected Poems'' (Engels)
* 1985: [[Ellen Kuzwayo]]: ''Call Me Woman'' (Engels)
* 1985: [[T.T. Cloete|Theunis Cloete]]: ''Allotroop'' (Afrikaans)
* 1986: David Robbins: ''The 29th Parallel: A South African Journey'' (Engels)
* 1986: [[Etienne van Heerden]]: ''Toorberg'' (Afrikaans)
* 1987: Ella Macphail: ''Phoebe & Nio'' (Engels)
* 1987: [[Ernst van Heerden]]: ''Amulet teen die vuur'' (Afrikaans)
* 1988: Christopher Hope: ''White Boy Running'' (Engels)
* 1989: Breyten Breytenbach: ''Memory of Snow and Dust'' (Engels)
* 1989: Etienne van Heerden: ''Liegfabrik'' (Afrikaans)
=== 1990's ===
* 1990: [[Henriette Grové]]: ''In die kamer was ’n kas'' (Afrikaans)
* 1990: [[Jeanne Goosen]]: ''Ons is nie almal so nie'' (Afrikaans)
* 1992: [[Damon Galgut]]: ''The Beautiful Screaming of Pigs'' (Engels)
* 1992: [[John Miles]]: ''Kroniek uit die doofpot'' (Afrikaans)
* 1992: Tatamkulu Ismail Afrika: ''Nine Lives'' (Debuutprys)
* 1993: [[Chris Barnard]]: ''Moerland'' (Afrikaans) (volgens ander bronne in 1994)
* 1993: [[Nelson Mandela]]: ''Long Walk to Freedom'' (Engels) (volgens ander bronne in 1994 of 1995)
* 1993: Tim Couzen: ''Tramp Royal: The True Story of Trader Horn'' (Engels)
* 1993: Mike Nicol: ''This Day and Age'' (Engels)
* 1993: [[Mark Behr]]: ''The Smell of Apples'' (Debuutprys)
* 1993: David Lamblin: ''Plain of Darkness'' (Debuutprys)
* 1994: [[Ivan Vladislavić]]: ''The Folly'' (Engels) (volgens ander bronne in 1993)
* 1994: [[Karel Schoeman]]: ''Hierdie Lewe'' (Afrikaans) (volgens ander bronne in 1993)
* 1994: [[Piet van Rooyen]]: ''Die spoorsnyer'' (Debuutprys)
* 1995: [[Marlene van Niekerk]]: ''Triomf'' (Afrikaans)
* 1996: [[Sarah Ruden]]: ''Other Places'' (Kreatiewe Skryfwerk)
* 1996: Margaret McCord: ''The Calling of Katie Makanye'' (Nie-fiksie)
== Bronne ==
* {{en}} ''Awards (South Africa).'' In: Eugene Benson: ''Encyclopaedia of Post-Colonial Literature in English.'' Routledge, Oxford 2004. [https://books.google.de/books?id=nGfMAgAAQBAJ&pg=PA89&lpg=PA89&dq=CNA+Literary+Award&source=bl&ots=JiKw-ZBP9i&sig=S9m1PB30qIXM4br3hbaDK6L-q08&hl=de&sa=X&ei=wq1gVeD0G6a4ygOh1YDQDg&ved=0CF0Q6AEwCA#v=onepage&q=CNA%20Literary%20Award&f=false Digitalisat bei books.google.de]
* Vertaal vanaf [[:en:Special:PermanentLink/199066443|Central News Agency Literacy Award]] op die Engelse Wikipedia, en kruisverwysings op die Afrikaanse een.
== Eksterne skakels ==
* {{en}} [https://www.indiana.edu/~libsalc/africa/scripts/awards1.php?award=47 Beskrywing, lys van wenners (met afwykings tot ander bronne)]
* {{en}} [http://mg.co.za/print/1997-03-14-farewell-to-cna-award ''Farewell to CNA Award.''] Mail & Guardian, 14 Maart 1997
[[Kategorie:Afrikaanse letterkunde]]
[[Kategorie:Suid-Afrikaanse letterkundige toekennings]]
[[Kategorie:Suid-Afrikaanse lyste]]
memjxjgqxf4s4igj2ju8scs5euf330b
Louis Luyt
0
34974
3379464
3366921
2026-11-21T07:48:00Z
InternetArchiveBot
131157
Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379464
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Persoon
| naam = Louis Luyt
| bynaam =
| beeld =
| beeldbeskrywing =
| onderskrif =
| geboortenaam = Oswald Louis Petrus Poleÿ Luyt
| geboortedatum = 18 Junie 1932
| geboorteplek = [[Britstown]], [[Noord-Kaap]]
| dood_datum = {{Sterfdatum en ouderdom|1932|6|18|2013|2|1}}
| sterfteplek = [[Durban]]
| ouers = Charles Luyt en Cornelia Poleÿ
| titel = Dr.
| nasionaliteit = [[Suid-Afrika]]
| beroep = Sakeman, politikus, rugbyadministrateur
| bekend = Inligtingsdebakel
| salaris =
| termyn =
| voorganger =
| opvolger =
| eerbewyse =
| party =
| godsdiens =
| huweliksmaat = Adri Luyt
| kinders = 4 kinders
| webblad =
| handtekening =
}}
Dr. '''Louis Luyt''' ([[18 Junie]] [[1932]] – [[1 Februarie]] [[2013]])<ref>{{af}} {{cite web |url=http://afrikaans.news24.com/Sport/Rugby/Oud-rugbybaas-Louis-Luyt-sterf-20130201 |title=Oud-rugbybaas Louis Luyt sterf |publisher=www.nuus24.com |accessdate=1 Februarie 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130203190049/http://afrikaans.news24.com/Sport/Rugby/Oud-rugbybaas-Louis-Luyt-sterf-20130201 |archive-date= 3 Februarie 2013 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> was ’n [[Suid-Afrikaanse]] sakeman en voormalige politikus en [[rugby]]administrateur. Luyt het vir hom naam gemaak as ’n jong rugbyster; hy het daarna die maatskappye ''Triomf Kunsmis'' en ''Luyt Brouerye'' gestig; en het beheer oor die [[Ellispark-stadion]] in [[Johannesburg]] namens die TRVU (Transvaalse Rugby Voetbalunie) oorgeneem in [[1984]]. Luyt het veral bekendheid verwerf deur sy betrokkenheid by die [[Inligtingsdebakel]] van [[1978]] en sy beweerde finansiering om [[The Citizen]]-tabletkoerant namens die regering op die been te bring.
== Biografie ==
Oswald Louis Petrus Poleÿ Luyt is op [[18 Junie]] [[1932]] op [[Britstown]], [[Kaapprovinsie]] (tans die [[Noord-Kaap]]), [[Suid-Afrika]] gebore.
== Loopbaan as rugbyadministrateur ==
Luyt was president van die [[Suid-Afrikaanse Rugbyunie]] toe die [[Springbokke]] die [[Rugby Wêreldbeker 1995]] gewen het. Tydens die amptelike funksie wat vir die Springbokke en [[Nieu-Seeland]] ná die eindwedstryd gereël was, verklaar hy dat as Suid-Afrika aan die vorige twee Wêreldbekers deelgeneem het, hulle óók sou gewen het – insluitend die [[Rugby Wêreldbeker 1987|1987]]-toernooi wat deur die All Blacks gewen is. Die All Blacks het die funksie daarna uit protes verlaat.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.nzherald.co.nz/section/4/story.cfm?c_id=4&objectid=3527534 |title=Wêreldbekeroomblikke: ’n skepskop in die derms |publisher=New Zealand Herald |date=8 Oktober 2003 |accessdate=1 Februarie 2013 }} {{Dooie skakel|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/low/rugby_union/5388786.stm |title=Magtige Bokke: Suid-Afrikaanse Rugby |first=Sean |last=Davies |publisher=BBC Sport |date=28 September 2006 |accessdate=1 Februarie 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081218110951/http://news.bbc.co.uk/sport2/low/rugby_union/5388786.stm |archive-date=18 Desember 2008 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
Dr. Luyt het die springbok-handelsmerk in 1996 vir S.A. Rugby geregistreer.<ref>{{af}} {{cite web |url=http://www.beeld.com/Suid-Afrika/Nuus/Luyt-aan-Stofile-hulle-Dis-nie-jul-embleem-nie-20100617 |title=Luyt aan Stofile-hulle: ‘Dis nie jul embleem nie’ |publisher=[[Beeld]] |date=21 Oktober 2008 |last=Nell |first=Stephen |accessdate=1 Februarie 2013 }}</ref>
== Loopbaan as politikus ==
In 1998 bedank Luyt as rugbyunie-president nadat hy van rassisme en finansiële wanbestuur beskuldig is, en stig daarna ’n politieke party.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/184047.stm |title=Voormalige Suid-Afrikaanse rugbybaas stig politieke party |publisher=BBC News |date=30 September 1998 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181123083853/http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/184047.stm |archive-date=23 November 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Hy was vanaf 1999 lid van die [[Nasionale Vergadering van Suid-Afrika|Parlement van Suid-Afrika]] as leier van die [[Federale Alliansie]]. Die party het later met die [[Vryheidsfront]] saamgesmelt.
== Bibliografie ==
* {{cite book |last=Du Preez |first=Max |title=Louis Luyt Unauthorised |publisher=Zebra-uitgewers |date=2001 }}
== Verwysings ==
{{Verwysings|2}}
== Eksterne skakels ==
* [http://www.luytlager.co.za/index.php Tuisblad van Luyt Lager] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130208032204/http://www.luytlager.co.za/index.php |date= 8 Februarie 2013 }}<!-- besoek op 1 Februarie 2013-->
{{Vryheidsfront Plus}}
{{Gesagsrekords}}
{{DEFAULTSORT:Luyt}}
[[Kategorie:Suid-Afrikaanse politici]]
[[Kategorie:Geboortes in 1932]]
[[Kategorie:Sterftes in 2013]]
[[Kategorie:Alumni van die Universiteit Pretoria]]
iu5zsir7s5cgg5xloqqe8ux0452ympj
Groot Markplein van Brussel
0
36676
3379197
3359025
2026-11-20T13:48:31Z
InternetArchiveBot
131157
Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379197
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Wêrelderfenisgebied
|naam = Groot Markplein van Brussel
|beeld = [[Lêer:Brussels floral carpet B.jpg|290px]]
|beeldbyskrif= Die Groot Markplein van Brussel
|lande = {{vlagland|België}}
|onderafdelings =
|tipe = Kultureel
|kriteria = ii, iv
|ID = 857
|skakel =
|streek = [[Europa]]
|duimdrukkerkaart = België
|duimdrukkerkaartbyskrif = Posisie van die Groot Markplein van Brussel in België
|duimdrukkeretiketposisie =
|duimdrukkerkaartgrootte =
|kaart_byskrif =
|breedtegraad = 50
|breedtegraad_m = 50
|breedtegraad_s = 48
|breedtegraad_NS = N
|lengtegraad = 4
|lengtegraad_m = 21
|lengtegraad_s = 08
|lengtegraad_OW = O
|köordinate =
|jaar = 1998
|sessie = 22ste
|uitbreding =
|bedreigd =
}}
Die '''Groot Markplein van Brussel''' ([[Frans]]: ''la Grand-Place de Bruxelles'', [[Nederlands]]: ''Grote Markt van Brussel'') is die sentrale stadsplein in [[Brussel]]. Dit word omring deur versierde gildehuise in die Italiaanse Barokstyl, die stadsaal (Frans: ''Hôtel de Ville'') en die Broodhuis (''Maison du Roi''). Die plein is Brussel se belangrikste toeristebestemming en saam met die [[Atomium]] en [[Manneken Pis]] een van die stad se gewildste landmerke. [[UNESCO]] het die Groot Markplein in 1998 tot 'n [[wêrelderfenisgebied]] verklaar.
Die Groot Markplein het met sy ryk versierde boukuns die mag van die plaaslike bourgeoisie versinnebeeld en was sodoende steeds ook 'n simbool van stedelike demokrasie. Toe die welvarende Brusselse gildes in die 15de eeu die gesag van die aristokratiese stadsregering oorgeneem het, het hulle met hierdie plein van kosbare gildehuise, waarvan sommige volledig van hout gebou is, ook 'n monument van burgerlike mag opgerig wat 1695 deur die Franse tot 'n puinhoop gebombardeer is.
Vandag word gereeld feeste op die Groot Markplein gehou. Aan die begin van Julie vind die jaarlikse "Ommegang", 'n geskiedkundige optog, hier plaas en die plein word tweejaarliks in mid-Augustus met 'n groot blomtapyt versier.
== Geskiedenis ==
=== Ontstaan ===
Die ligging van die huidige plein was oorspronklik 'n moerasagtige sandbank tussen twee spruite wat na die Senne-rivier gevloei het. In die elfde eeu is die gebied drooggelê en is die "Niedermerckt" ("laer" of "nedermark") hier aangelê, 1,2 m laer as die huidige plein. Dit het reeds die sentrum van die stad gevorm en in die twaalfde eeu was dit ook reeds 'n kommersiële sentrum vir handelsroetes tussen Brugge, Keulen en Frankryk, waar Engelse wol, Franse wyn en Duitse bier verkoop is.
Tydens die vroeë Middeleeue was klein houthuisies om die mark versprei. Dit was eers in die 14de eeu wat magtige, ryk patrisiese families hulle herehuise van steen hier gebou het. Die mark het geleidelik tot die hoofkommersiële en -administratiewe sentrum van die stad ontwikkel. Werk aan die stadsaal is in 1402 begin en 1455 voltooi. Die Broodhuis se voorganger is ook in die 13de eeu gebou: 'n houtgebou waar bakkers hulle brood in 'n bedekte mark verkoop het (vandaar die naam).
Teen hierdie tyd was die plein reeds ook 'n politiese sentrum waar vergaderings gehou is, onthoofdings plaasgevind het en waar hertoë, konings en keisers amptelik ontvang is. In 1523 is die eerste Protestantse martelaars, die monnike Hendrik Voes en Jan Van Eschen, hier deur die Inkwisisie op die brandstapel tereggestel. Veertig jaar later is die grawe Egmont en Horn, teenstanders van die berugte hertog Alva, hier onthoof.
Die Groot Markplein is na die konstruksie van die stadsaal vir die eerste keer uitgelê, in die middel van die stad se destydse kommersiële distrik. Die aangrensende strate weerspieël steeds die area se oorsprong, met historiese Nederlandse name soos "Haringstraat", "Grasmarkt", "Boterstraat", "Hoedenmakersstraat", ens. Die oorspronklike Groot Markplein was 'n mengelmoes van geboue wat tussen die 15de en 17de eeu in allerlei style opgerig is.
=== Negejarige Oorlog ===
Op 13 Augustus 1695, tydens die Negejarige Oorlog, het 70 000 van die Franse Sonkoning [[Lodewyk XIV van Frankryk|Lodewyk XIV]] se troepe om politieke redes met 'n bombardering van die stad begin. Die troepe was onder leiding van maarskalk François de Neufville, wat gehoop het om die sogenaamde "Liga van Augsburg" se magte weg te trek van hul beleëring van die Frans-besette stad Namur (in die suide van die huidige België).
Die Franse het met kanonne en [[mortier]]e van die hoofsaaklik weerlose stad gevuur: die stad het vlam gevat en die grootste deel van die Groot Markplein en omliggende stadsdele is vernietig. Slegs die steenskelet van die stadsaal en fragmente van 'n paar ander geboue het staande gebly. Dit is ironies dat daar hoegenaamd iets van die stadsaal oorgebly het, siende dat dit die hoofteiken van die bombardering was.
Die plein is in die volgende vier jare herbou deur die stad se gildes, waartydens alle voormalige houthuise deur steengeboue vervang is. Hulle pogings is deur die stad se raadslede en die Goewerneur van Brussel gereguleer en hulle planne moes eers deur hierdie amptenare goedgekeur word. Die resulterende Groot Markplein het 'n harmoniese uitleg gehad, ten spyte van die oënskynlike botsende kombinasie van Gotiese, Barok- en Lodewyk XIV-style.
{{wide image|Grand-Place panorama.jpg|2001px|'n Panorama van die Groot Markplein of Grand-Place}}
== Geboue ==
=== Noordweste ===
;1. Die Koning van Spanje; Gilde van die bakkers
[[Lêer:GrandPlaceMap.jpg|duimnael|280px|Ligging van die geboue]]
[[Lêer:Maisons Grand-Place BXL 03.JPG|duimnael|300px|Van ''regs'' na ''links'': Die Koning van Spanje, Die Kruiwa, Die Sak, Die Wolvin, Die Horing en Die Vos]]
:''Den Coninck van Spaigniën / Le Roy d’Espagne''
Die oorspronklike houthuis wat hier geleë was, is in die 13de eeu met 'n steenhuis vervang deur die familie Serghuys, wat beter beskerming wou hê as wat 'n houthuis kon bied. In 1695 het die Bakkersgilde die grond gekry om 'n groot gildehuis in die barokstyl te bou. Die gildehuis is in 1696 voltooi en daar word vandag steeds dikwels na die gebou as "die Bakkershuis" verwys.
Die gebou is in 1901-1902 aansienlik herbou en voorsien van borsbeelde van Sint Hubertus en Karel II, Koning van Spanje.
Tans word 'n taverne in die gebou gehuisves.
;2&3. Die Kruiwa; Gilde van die "Vettewariërs"
:''Den Cruywagen / La Brouette''
Die Kruiwa, soos dit bekend staan, het in die 13de eeu ook aan die Serghuys-familie behoort. In 1439 is dit deur die gilde van die Vettewariërs gekoop: handelaars en winkeliers in olie, kerse en ander produkte wat uit vet vervaardig is. Die gilde het die oorspronklike houtgebou in 1644 met 'n steenweergawe vervang. Die Kruiwa het die bombardement van 1695 gedeeltelik oorleef en is in 1696-1697 onder leiding van Jan Cosyns gerestoureer, waartydens die weelderige, barokagtige voorgewel bygevoeg is.
;4. Die Sak; Gilde van die Kuipers
: ''Den Sack / Le Sac''
Hierdie gebou het ook in die 13de eeu aan die Serghuys-familie behoort, maar is in 1444 aan die Gilde van die [[Kuipers]] verkoop. Ná die bombardering van 1695 is die gildehuis onder leiding van Antoon Pastorana in 'n barokstyl heropgebou.
;5. Die Wolvin; Gilde van die Boogskutters
:''Den Wolvin / La Louve''
Hierdie gebou het 'n duidelike Italiaanse invloed: die naam verwys na die legende van [[Romulus en Remus]] wat deur 'n wolf gered is. Die gebou bevat ook 'n bas-reliëf bo die hoofingang wat wys hoe die twee deur die wolvin gevoer word. Die naam is reeds aan die oorspronklike houtgebou van die 14de eeu gegee. Dié houtgebou is later deur die Boogskuttersgilde gekoop en, ná 'n brand in 1690, in 1691 opnuut laat bou in steen, volgens planne van Pieter Herbosch.
Die Wolvin is relatief min skade berokken tydens die Negejarige Oorlog; 'n beeld van 'n feniks kan bo-op die gebou gesien word, wat die onsterflikheid van die gebou simboliseer. Die Sak is in 1890 aansienlik gerestoureer deur die stadsargitek P. Jamaer en huisves vandag 'n bank.
;6. Die Horing; Gilde van die Seevaarders
:''Den Horen / Le Cornet''
Die oorspronklike houthuis wat op hierdie plek geleë was, het "Den Berch" geheet. Die Seevaardersgilde het die huis in 1434 gekoop en die naam na "Die Horing" verander. Die houthuis is in ongeveer 1650 deur 'n steengebou vervang, maar dié het groot skade gely tydens die bombardering van 1695. Die heropbou het onder leiding van Antoon Pastorana in 1697 plaasgevind. Die Horing word as een van die ryklikste gedekoreerde gildehuise van die Grote Mark beskou. Die gebou is tussen 1899 to 1902 gerestoureer.
;7. Die Vos; Gilde van die Garing- en Draperingverkopers
:''Den Vos / Le Renard''
Daar is reeds in die 14de eeu na hierdie huis as "Die Vos" verwys. Die garinghandelaars het die gebou in die middel van die 15de eeu gekoop. Daar het byna niks van die gebou oorgebly ná die 1695-aanval nie. Die nuwe gebou is deur Corn. van Nerven ontwerp en in 1699 voltooi en is 'n voorbeeld van Vlaamse Barok met Lodewijk XIV-invloede.
Die vier beelde op die eerste verdieping simboliseer die vier kontinente saam met die Geregtigheid.
=== Weste ===
[[Lêer:Stadhuisbrussel.jpg|Brussel se stadshuis|duimnael|200px]]
;Stadshuis
:''Gemeentehuis / Maison communale''
Die stadshuis is tussen 1401 en 1455 gebou; die oorspronklike argitek was moontlik Jacob van Thienen. Die [[Gotiese argitektuur|gotiese]] [[Kloktoring|toring]] was ontwerp deur Jan van Ruysbroeck. Die linkervleuel is tussen 1401 en 1420 gebou; die eerste steen van die regtervleuel is in 1444 deur Karel de Stoute gelê en die vleuel is in 1448 voltooi.
Die oorspronklike kloktoring tussen die twee vleuels is onder leiding van Van Ruysbroeck herbou tot die weergawe wat vandag bestaan. Bo-aan hierdie 97 m-lange toring staan 'n koperstandbeeld van die aartsengel Michiel, Brussel se beskermheilige, wat 'n draak verslaan. Die standbeeld van Michiel is self vyf meter hoog en is geskep deur Maarten van Rode.
Die voorgewel bevat beelde van die Brabantse hertoë en hertoginne.
=== Suidweste ===
[[Lêer:Everard t'Serclaes 01.JPG|125px|links|duimnael|Die gedenkbeeld van Everaard 't Serclaes]]
;8. Die Sterre; Huis van die Amman
:''De Sterre / L’Étoile''
Daar word reeds in dertiende eeu na die gebou wat oorspronklik hier geleë was as "Die Sterre" verwys. Die huidige gebou is waarskynlik die kleinste gebou op die Groot Mark. Die gebou staan ook as die "Huis van die Amman" bekend, aangesien dit in die 14de eeu die woning van dié amptenaar was: 'n "Amman" was die amptenaar van justisie wat die regerende vors verteenwoordig het.
In 1356 het Lodewyk van Male (die Graaf van Vlaandere) die stad ingeneem en sy vlag bokant die hoogste venster geplaas. 'n Paar maande later het Everaard 't Serclaes teen die gebou se mure opgeklim, die vlag afgeruk en met die ondersteuning van 'n aantal patriotte die Vlame in die naam van die Hertog van Brabant verdryf .
Die gebou is in 1852 op bevel van burgemeester De Brouckere gesloop om plek te maak vir 'n beplande tremweg. Die projek is egter nooit uitgevoer nie. In 1897 het die nuwe burgemeester Karel Buls 'n nuwe gebou laat bou, wat op 'n arkade sou rus sodat voetgangers onder deur die gebou kon beweeg. In die arkade is 'n gedenkplaat aangebring ter ere van Buls en die bouers en ook 'n standbeeld ter ere van Everaard 't Serclaes. 'n Gewilde bygeloof hou in dat mens 'n jaar lank geluk in die liefde gewaarborg word indien sy regterarm gestreel word.
[[Lêer:Maisons Grand-Place BXL 02.JPG|duimnael|300px|Van regs na links: Die Sterre, Die Swaan, Die Goue Boom, Die Roos en Thabor-berg]]
;9. Die Swaan; Slagtersgilde
:''De Zwane / Le Cygne''
Ná die bombardering van 1695 is Die Swaan herbou met behulp van finansier Pierre Fariseau (hy het ook sy monogram aan hierdie Vlaamse Barokhuis laat aanbring). Die Slagtersgilde het die huis in 1720 gekoop om hulle gildehuis hier te vestig, maar is 'n eeu later, in 1830, in 'n herberg omskep. Hier het die Duitse filosowe [[Karl Marx]] en [[Friedrich Engels]] hulle ''Manifes van die Kommunistiese Party'' in 1847 geskryf.
;10. Die Goue Boom; Brouersgilde
: ''Den Gulden Boom / L’Arbre d’Or''
In die 15de eeu was die oorspronklike houtgebou die eiendom van die tapytwewers, maar dié is in die 16de eeu met 'n steengebou vervang. Die Brouersgilde het die gebou in 1638 aangekoop en vergroot. Soos meeste ander geboue, het ook Die Goue Boom groot skade gelei tydens die bombardering van 1695 en die huidige gebou is ontwerp deur Willem de Bruyn. Die gebou is in 1901 gerestoureer en huisves vandag 'n brouersmuseum.
;11. Die Roos; Herehuis
: ''De Roose / La Rose''
Die Roos het nie tot 'n gilde behoort nie, maar was 'n burgerlike woning. 'n Steengebou is na die bombardering van 1695 in 1702 opgerig en is in 1902 gerestoureer.
;12. Thabor-berg; Herehuis
: ''Den Bergh Thabor / Le Mont Thabor''
Nog 'n burgerlike woning wat nie deur 'n gilde besit is nie. Hierdie steengebou is in 1699 gebou en in 1885 gerestoureer.
=== Suidooste ===
[[Lêer:Maisons Grand-Place BXL 04.JPG|duimnael|300px|Van regs na links: die Koning van Beiere en die Huis van die Hertoë van Brabant]]
;12a. Die Koning van Beiere; Herehuis
: ''De Koning van Beieren / Le Roi de Bavière''
Nog 'n herehuis wat as burgerlike woning gedien het en nie aan 'n gilde behoort het nie. Die Koning van Beiere dateer uit 1699.
;13/19. Die Huis van die Hertoë van Brabant
: ''Het Huis der Hertogen van Brabant / La Maison des Ducs de Brabant''
Die Huis van die Hertoë van Brabant is die naam vir sewe aparte huise wat 'n gedeelde fasade het (ontwerp deur Willem de Bruyn). Die naam is afgelei uit die negentien borsbeelde van die Hertoë (en ander heersers) van Brabant wat voor op die gebou aangebring is.
In die Middeleeue was die "Meynart Steen" hier geleë, die steenhuis van die Meynaert-familie. Die huis het toentertyd op 'n sandheuwel gestaan en as verdediging gedien. Die gebou is in 1441 deur die stad onteien en saam met 'n aantal ander huise tot een geheel verbou. Ná die bombarderings van 1695 is die sewe huise in 1697 weereens voorsien van 'n gemeenskaplike gevel en fronton. Een van die huise huisves vandag 'n sjokolademuseum.
:'''13. Die Roem; Herehuis'''
: ''De Faem / La Renommée''
:Bied toegang tot 'n agterhuis wat nie tot 'n gilde behoort het nie, maar 'n burgerlike woning was.
:'''14. Die Kluisenaarshut; Tapytwerkersgilde.'''
:''De Cluyse / L'Ermitage''
:Hierdie gebou was vroeër stadseiendom, maar is verkoop om geld te verkry vir die bou van die stadshuis. Die gilde van die tapytwerkers was vir 'n tyd lank hier gevestig.
:'''15. Die Fortuin; Leerlooiersgilde'''
:''De Fortuin / La Fortune''
:Ook hierdie gebou was vroeër stadseiendom, maar is verkoop om te help met die finansiering van die stadshuis se konstruksie. Die gilde van die leerlooiers was eens hier gevestig.
:'''16. Die Windmeule; Meulenaarsgilde'''
:''De Windmolen / Le Moulin à Vent''
:Die naam verklap die gilde wat op 'n tyd hierdie gebou besit het: die meulenaars. Hierdie is die derde en laaste gebou onder die Huis van die Hertoë wat deur die stad verkoop is om geld in te samel vir die bou van die stadshuis. Die Franse skrywer [[Victor Hugo]] het in 1851 vir een maand hier gewoon.
:'''17. Die Tinpot; Timmerman- en wamakersgilde
:''De Tinnepot / Le Pot d’Etain''
:Die wamakers en timmermanne het hulle gilde in hierdie huis gehad.
:'''18. Die Heuwel; Gilde van die Vier Krone'''
:''De Heuvel / La Colline''
:Hierdie huis het die gilde van die beeldhouers, messelaars, steen- en leiklipsnyers gehuisves.
:'''19. Die Beurs; Herehuis'''
:''De Borse / La Bourse''
:Nog 'n burgerlike woning wat nie deur 'n gilde besit is nie.
=== Noordooste ===
[[Lêer:Maisons Grand-Place BXL 01.JPG|duimnael|300px|Van regs na links: Die Hert; Josef en Anna; Die Engel; Die Goue Boot; Die Duif en Die Ammanskamertjie]]
;20. Die Hert; herehuis
:''Den Hert / Le Cerf''
Nog 'n burgerlike woning; die "Hert" is in 1710 as 'n steengebou herbou en in 1897 gerestoureer.
;21&22. Josef en Anna; herehuis
:''Josef en Anna / Joseph et Anne''
Hierdie herehuis se naam laat deurskemer dat dit eintlik twee huise met een gemeenskaplike voorkant is. Die oorspronklike gebou is in die 19de eeu vernietig, maar die huidige een is in 1897 gebou na 'n waterverfskildery van F. de Rons.
;23. Die Engel; herehuis
:''Den Engel / L'Ange''
Hierdie herehuis het as die woning van 'n handelaar met die naam Jan de Vos gedien. Die gebou is in 1697 gebou na die Italiaans-Vlaamse ontwerp van Willem de Bruyn. Die voorkant is in 1987 aan die hand van ou beelde gerestoureer.
;24&25. Die Goue Boot; Kleremakersgilde
: ''Den Gulden Boot / La Chaloupe d'Or''
Hierdie gebou is in 1697 na 'n ontwerp van Willem de Bruyn in 'n Italiaanse Barokstyl gebou vir die gilde van die kleremakers. Dit was oorspronklik bedoel as die middelpunt van 'n monumentale fasade wat al die aanliggende geboue sou dek het (soortgelyk aan die Hertoë van Brabant), maar die eienaars van die ander huise het geweier.
Bo-aan die gewel staan biskop Sint Bonifatius, die beskermheilige van die kleremakers.
;26&27. Die Duif; Skildersgilde
: ''De Duif / Le Pigeon''
Die Skildersgilde het die oorspronklike houthuis in 1533 met 'n steengebou vervang. Die grondvlak het 'n gotiese styl gehad, maar die invloed van die [[Renaissance]] was vanaf die eerste verdieping te bespeur. Die puinhoop wat na die bombardering van 1695 oorgebly het is deur 'n steenhouer aangekoop en hy het die huidige Renaissance-gebou daar laat bou.
[[Lêer:Broodhuis Bruxelles.jpg|Die Broodhuis|duimnael]]
[[Victor Hugo]] het vir 'n tyd lang hier onder die skuilnaam "Lanvin" gewoon, terwyl hy vir Napoleon III gevlug het. Dit was hier wat hy sy bekende politiese skrywe 'Napoléon le Petit' ("Die Klein Napoleon") geskryf het.
;28. Die Ammanskamertjie; herehuis
:''Het Ammanskamerke / La Chambrette de l'Amman''
Die oorspronklike houtgebou het nog in 1695 hier gestaan, maar ná die bombardering van dié jaar het daar niks oorgebly nie en is die huidige steengebou gebou.
;29-33. Die Broodhuis; broodmark
Die oorspronklike Broodhuis is in die 13de eeu gebou: 'n houtgebou waar bakkers hulle brood in 'n bedekte mark verkoop het (vandaar die naam). In die 15de eeu is die houtgebou met 'n steengebou vervang en gebruik vir die administrasie van die Hertog van Brabant. Met die val van die hertogdom aan die [[Huis van Habsburg]] het die gebou ook bekend geword as ''Maison du Roi'' ("die Koning se huis"), wat tans steeds die Franse benaming vir die gebou is. Tydens sy heerskappy in die 16de eeu het Karel V die gebou weereens laat herbou, die keer in 'n Gotiese styl, eenders aan die huidige voorkoms. Die stad het in 1873 aan Victor Jamaer opdrag gegee om die gehawende struktuur in 'n [[Neogotiese styl]] op te knap, 'n taak wat uiteindelik twintig jaar sou duur.
[[Lêer:Maisons Grand-Place BXL 05.JPG|duimnael|300px|Van regs na links: Die Helm, Die Pou, Die Vossie, Die Eik, Sint Barbara en Die Esel]]
;34 Die Helm; herehuis
:''Den Helm / Le Heaume''
Hierdie (van oorsprong) burgerlike woning is in 1697 gebou, ná die bombardering. Die argitek was moontlik [[Peter van Dievoet]]. Die Helm is in 1920 aansienlik gerestoureer.
;35 Die Pou; herehuis
:''Den Pauw / Le Paon''
Die Pou dateer uit dieselfde jaar as sy buurman, Die Helm, maar is reeds in 1882 restoureer.
;36&37 Die Vossie; herehuis & Die Eik; herehuis
:''Het Voske / Le Petit Renard & Den Eycke / Le Chêne''
Die herehuise by nommers 36 en 37 deel 'n voorkant. Hulle dateer beide uit 1696 en is tussen 1884 en 1886 gerestoureer.
;38 Sint Barbara; herehuis
:''Sint-Barbara / Sainte-Barbe''
Soos beide sy buurmanne, dateer hierdie herehuis ook uit 1696, die jaar na die bombardering.
;39 Die Esel; herehuis
:''Den Ezel / L'Âne''
Die Esel is die laaste herehuis op die mark en dateer uit 1696, maar is in 1916 gerestoureer. Teenoor hierdie gebou staan Die Koning van Spanje.
== Blomtapyt ==
Die Groot Markplein is bekend vir sy groot blomtapyt. 'n Uitgestrekte "tapyt" van 25 by 75 meter word met 500 000 tot 800 000 [[begonia]]s geskep en word elke twee jaar vir 'n paar dae in die middel van Augustus vertoon. Die blomtapyt van 2014 sal die 19de geleentheid wees waarop die Groot Mark op hierdie wyse versier word. Die geleentheid is 'n groot trekpleister vir toeriste.<ref>{{cite web |url=http://www.trabel.com/brussel/brussels-touristattractions.htm |title=Tourist Attractions in Brussels |publisher=trabel.com |access-date=4 Junie 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190722123332/http://www.trabel.com/brussel/brussels-touristattractions.htm |archive-date=22 Julie 2019 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref>
Die tapyte se ontwerp herinner aan egte tapyte, dié van 2008 was gebaseer op 'n werklike 18de eeuse tapyt wat in die Brusselse Stadhuis te sien is. Dit neem telkens tussen 80 en 100 vrywilligers vyf tot ses uur om die tapyt te voltooi.<ref>{{Cite web |url=http://www.tuinadvies.be/bloementapijt_begonia_bloemen.htm |title=Bloementapijten met begonia's 2008 |access-date=25 April 2009 |archive-date=28 Maart 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100328025800/http://www.tuinadvies.be/bloementapijt_begonia_bloemen.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{Verwys web |titel=700.000 begonia's in Brussels bloementapijt |url=http://www.brusselnieuws.be/artikels/stadsleven/700-000-begonias-in-brussels-bloementapijt |argief-url=https://web.archive.org/web/20080826105806/http://www.brusselnieuws.be/artikels/stadsleven/700-000-begonias-in-brussels-bloementapijt |argiefdatum=26 Augustus 2008 |besoekdatum=25 April 2009 |url-status=dead}}</ref>
<gallery><center>
Lêer:Grand-place07.jpg|Die blomtapyt in 2004,
Lêer:Floral carpet Brussels 2006.jpg|in 2006,
Lêer:Brussels floral carpet E.jpg|in 2008,
Lêer:Bruxelles-tapis-fleurs-2010-1.JPG|in 2010
Lêer:Parterre de fleurs de Bruxelles août 2012.JPG|en in 2012.
</gallery></center>
== Wêrelderfenisgebied ==
UNESCO het die markplein in 1998 as ''La Grand-Place de Bruxelles'' tot 'n [[wêrelderfenisgebied]] verklaar. Volgens die instelling voldoen die Groot Mark aan die volgende twee kriteriums:<ref>[http://whc.unesco.org/en/list/857 La Grand-Place, Brussels] - UNESCO Wêrelderfgebiede. Verkry op 4 Maart 2009</ref>
<blockquote>Kriterium ii: Die Groot Mark is 'n uitsonderlike voorbeeld van die eklektiese en hoogs suksesvolle samesmelting van boukundige en kunssinnige style wat die kultuur en samelewing van hierdie streek karakteriseer.</blockquote>
<blockquote>Kriterium iv: Deur die aard en kwaliteit van sy argitektuur en die uitstekende kwaliteit as 'n openbare oop ruimte, illustreer die Groot Mark in 'n besonderse wyse die ontwikkeling en prestasies van 'n hoogs suksesvolle handelstad van noordelike Europa op die hoogtepunt van sy welvarendheid.</blockquote>
== Bronnelys en verwysings ==
{{CommonsKategorie|Grand Place (Brussels)|Groot Markplein van Brussel}}
{{Verwysings}}
* [http://www.trabel.com/brussel/brussels-grand_place.htm ''Brussels: Grand Place''] by [http://www.trabel.com/brussels.htm www.trabel.com].
* [http://www.belgiumview.com/belgiumview/viewpage.php4?codegiven=1&volgnummer=237&taal=1&voterid=&bg=sri2bg&viewid=0004006&blad=view&hoofdbladvan=naam&bijbladvan=naam&pictoshow=main&fromrecnbr=&naamlike=Brussel&vanview=0000697&mapx=&mapy= Grote Markt BRUSSEL-STAD / BRUSSEL] by [http://www.belgiumview.com/ www.belgiumview.com]
{{Voorbladster}}
[[Kategorie:Brussel]]
[[Kategorie:Wêrelderfenisgebiede in België]]
[[Kategorie:Pleine]]
tq9f7nc994sy52o5q0jhh08tsdwg3hv
Kuipergordel
0
39060
3379408
3359857
2026-11-21T05:08:36Z
InternetArchiveBot
131157
Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379408
wikitext
text/x-wiki
[[Lêer:Kuiper belt plot objects of outer solar system.png|duimnael|300px|Die vier buiteplanete en ander verafgeleë voorwerpe in die Sonnestelsel.
{{columns
|col1 =
{{sleutel|#FFFF00|border=1px solid #003300|[[Son]]}}
{{sleutel|#aaa|border=1px solid #003300|Jupiter-[[Trojaan (sterrekunde)|trojane]]}}
{{sleutel|#FF4D4D|border=1px solid #003300|[[Gasreus]]e: [[Jupiter|J]]{{·}}[[Saturnus|S]]{{·}}[[Uranus|U]]{{·}}[[Neptunus|N]]}}
{{sleutel|#009900|border=1px solid #003300|[[Sentour (kleinplaneet)|Sentoure]]}}
|col2 =
{{sleutel|#6495ED|border=1px solid #003300|'''Kuipergordel'''}}
{{sleutel|#FFB657|border=1px solid #003300|[[Verstrooide skyf]]}}month
{{sleutel|#A300A3|border=1px solid #003300|Neptunus-trojane}}}}]]
Die '''Kuipergordel''', soms ook die '''Edgeworth-Kuipergordel''' genoem, is ’n streek in die [[Sonnestelsel]] anderkant die planete wat strek van die wentelbaan van Neptunus 30 [[Astronomiese eenheid|astronomiese eenhede]] (AE) van die Son af tot ongeveer 50 AE.<ref>{{en}} {{cite web|title=Collisional Erosion in the Primordial Edgeworth-Kuiper Belt and the Generation of the 30–50 AU Kuiper Gap|author=[[S. Alan Stern]]|work=Geophysical, Astrophysical, and Planetary Sciences, Space Science Department, Southwest Research Institute|url=http://www.journals.uchicago.edu/doi/full/10.1086/304912|year=1997|accessdate=2007-06-01}}{{Dooie skakel|date=Desember 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Die streek is soortgelyk aan die [[asteroïdegordel]], hoewel dit aansienlik groter is: 20 keer breër en met ’n massa van 20 tot 200 keer so groot.<ref name=beyond>{{cite web |title=The Solar System Beyond The Planets |author=Audrey Delsanti and David Jewitt |work=Institute for Astronomy, University of Hawaii |url=http://www.ifa.hawaii.edu/faculty/jewitt/papers/2006/DJ06.pdf |format=PDF |access-date=9 Maart 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20100331165329/http://www.ifa.hawaii.edu/faculty/jewitt/papers/2006/DJ06.pdf |archive-date=31 Maart 2010 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref><ref>{{en}} {{cite journal| first=G. A. | last= Krasinsky | last2=Pitjeva |first2=E. V. |last3=Vasilyev |first3=M. V. |last4=Yagudina |first4=E. I. | url=http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=2002Icar..158...98K&db_key=AST&data_type=HTML&format=&high=4326fb2cf906949| title=Hidden Mass in the Asteroid Belt| journal=Icarus| volume=158| issue=1| pages=98–105 Date= Julie 2002| doi=10.1006/icar.2002.6837}}</ref> Soos die asteroïdegordel, bestaan die Kuipergordel uit klein voorwerpe, oorblyfsels van toe die Sonnestelsel gevorm het. Terwyl die hemelliggame in die asteroïdegordel hoofsaaklik uit rots en metaal bestaan, is die Kuipergordel se voorwerpe grootliks saamgestel uit bevrore vlugtige stowwe, of yse, soos [[metaan]], [[ammoniak]] en [[water]]. Die Kuipergordel is die tuiste van minstens drie [[dwergplaneet|dwergplanete]]: [[Pluto]], [[Haumea]] en [[Makemake]]. Dit is genoem na die Nederlands-Amerikaanse [[sterrekundige]] [[Gerard Kuiper]], hoewel hy nie die bestaan daarvan voorspel het nie.
In 1992 is [[15760 Albion|Albion]] ontdek; dit was die eerste Kuipergordelvoorwerp (KGV) naas Pluto en [[Charon (maan)|Charon]].<ref name="qbee">{{cite journal |doi=10.1038/362730a0 |title=Discovery of the candidate Kuiper belt object 1992 QB1 |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1993-04-22_362_6422/page/730 |date=1993 |last1=Jewitt |first1=David |last2=Luu |first2=Jane |journal=Nature |volume=362 |issue=6422 |pages=730–732 |bibcode=1993Natur.362..730J}}</ref> Sedertdien het die aantal ontdekte KGV's tot meer as duisend gegroei en daar word geglo dat meer as 100 000 KGV's ’n deursnee van meer as 100 km het.<ref>[http://pluto.jhuapl.edu/overview/piPerspective.php?page=piPerspective_08_24_2012 NEW HORIZONS ''The PI's Perspective''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141113225430/http://pluto.jhuapl.edu/overview/piPerspective.php?page=piPerspective_08_24_2012 |date=November 13, 2014 }}</ref> Daar is oorspronklik geglo die Kuipergordel is die bron van [[Komeet#Kort periode|kortperiodekomete]] (met ’n wentelbaan wat minder as 200 jaar duur om te voltooi). Studies sedert die middel 1990's het egter gewys die Kuipergordel is dinamies stabiel en dat die [[verstrooide skyf]], ’n dinamies aktiewe streek wat 4,5 miljard jaar gelede deur die uitwaartse beweging van [[Neptunus]] geskep is,<ref name="book">{{cite book |title=Encyclopedia of the Solar System |url=https://archive.org/details/bwb_W8-BGD-739 |chapter=Comet Populations and Cometary Dynamics |first=Harold F. |last=Levison |first2=Luke |last2=Donnes |publisher=Academic Press |date=2007 |editor=Lucy Ann Adams McFadden |editor2=Paul Robert Weissman |editor3=Torrence V. Johnson |edition=2nd |publication-place=Amsterdam; Boston |isbn=0-12-088589-1 |pages=[https://archive.org/details/bwb_W8-BGD-739/page/575 575]–588}}</ref> die ware oorsprong is.<ref name="book" /> Verstrooideskyfvoorwerpe, soos [[Eris (dwergplaneet)|Eris]], is KGV-agtige liggame met uiters groot wentelbane wat hulle tot 100 AE van die Son af neem.
Die Kuipergordel word onderskei van die teoretiese [[Oortwolk]], wat duisend keer verder is. Die voorwerpe in die Kuipergordel, verstrooide skyf en Oortwolk word saam [[Trans-Neptunus-voorwerp]]e (TNV's) genoem.<ref>{{cite web |title=Description of the System of Asteroids as of May 20, 2004 |author=Gérard Faure |url=http://www.astrosurf.com/aude/map/us/AstFamilies2004-05-20.htm |date=2004 |access-date=1 Junie 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20090505075504/http://www.astrosurf.com/aude/map/us/AstFamilies2004-05-20.htm |archive-date= 5 Mei 2009 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref>
Een van Neptunus se [[natuurlike satelliet]]e, [[Triton (maan)|Triton]], is waarskynlik ’n KGV wat deur die planeet in ’n wentelbaan vasgevang is.<ref name=es>{{cite web |title=Neptune’s capture of its moon Triton in a binary-planet gravitational encounter |author=Craig B. Agnor & Douglas P. Hamilton |work=Nature |url=http://www.es.ucsc.edu/~cagnor/papers_pdf/2006AgnorHamilton.pdf |format=PDF |year=2006 |access-date=20 Junie 2006 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20091123002252/http://www.es.ucsc.edu/~cagnor/papers_pdf/2006AgnorHamilton.pdf |archive-date=23 November 2009 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref>
Met ’n deursnee van meer as 2 000 km is die [[dwergplaneet]] [[Pluto (dwergplaneet)|Pluto]] die grootste lid van die Kuipergordel. Dit is ook die naasgrootste TNV (naas Eris in die verstrooide skyf). Pluto, wat aanvanklik as ’n planeet geklassifiseer is maar sedert 2006 ’n dwergplaneet is omdat dit as ’n KGV beskou word, se samestelling is soortgelyk aan dié van baie ander voorwerpe in die Kuipergordel en sy wentelperiode is kenmerkend van ’n klas KGV's bekend as [[plutino|plutino's]], wat dieselfde 2:3-[[baanresonansie]] met Neptunus het.
Die [[New Horizons]]-ruimtetuig het die KGV [[486958 Arrokoth]] op 1 Januarie 2019 aangedoen ná sy verbyvlug van Pluto op 14 Julie 2015.
== Geskiedenis ==
Ná die ontdekking van Pluto in 1930 is daar gegis die voorwerp kom nie alleen in dié gebied voor nie. Die bestaan van die Kuipergordel in verskeie vorme is dekades lank voorspel. Eers in 1992 is die eerste regstreekse bewys van sy bestaan gevind. Die aantal voorspellings en die verskeidenheid daarvan het gelei tot onsekerheid oor wie presies die eer moet kry dat hulle dit eerste voorgestel het.{{sfn|Randall|2015|p=106}}
=== Hipoteses ===
[[Lêer:Gerard Kuiper 1964b.jpg|duimnael|upright|Gerard Kuiper, na wie die gordel genoem is.]]
Die eerste sterrekundige wat die bestaan van Trans-Neptunus-voorwerpe voorspel het, was Frederick C. Leonard. Kort ná Pluto se ontdekking deur [[Clyde Tombaugh]] in 1930 het Leonard gewonder of dit nie die "eerste" van ’n "reeks" sulke voorwerpe is en of die ander voorwerpe nie nog ontdek moes word nie.<ref>{{cite web |title=What is improper about the term "Kuiper belt"? (or, Why name a thing after a man who didn't believe its existence?) |url=http://www.icq.eps.harvard.edu/kb.html |work=International Comet Quarterly |access-date=24 Oktober 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191008115030/http://www.icq.eps.harvard.edu/kb.html |archive-date=8 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In dieselfde jaar het die sterrekundige Armin O. Leuschner voorgestel Pluto is dalk een van baie langperiodevoorwerpe wat nog ontdek moet word.<ref name=lauch>{{cite book |first=John K. |last=Davies |first2=J. |last2=McFarland |first3=Mark E. |last3=Bailey |first4=Brian G. |last4=Marsden |first5=W. I. |last5=Ip |title=The Solar System Beyond Neptune |editor=M. Antonietta Baracci |editor2=Hermann Boenhardt |editor3=Dale Cruikchank |editor4=Alessandro Morbidelli |pages=11–23 |publisher=University of Arizona Press |url=http://www.arm.ac.uk/preprints/2008/522.pdf |date=2008 |chapter=The Early Development of Ideas Concerning the Transneptunian Region}}</ref>
In 1943 het Kenneth Edgeworth ’n hipotese voorgestel dat die materiaal in die streek anderkant Neptunus in die aanvanklike sonnewel te wydverspreid was om planete te vorm en dus talle kleiner voorwerpe gevorm het. Daaruit het hy afgelei die streek anderkant die planete word beset deur ’n groot aantal relatief klein liggame<ref>{{cite book |title=Beyond Pluto: Exploring the outer limits of the solar system |url=https://archive.org/details/beyondplutoexplo00davi |first=John K. |last=Davies |publisher=Cambridge University Press |date=2001 |pages=xii |nopp=true}}</ref> en dat een van hulle nou en dan "uit sy eie sfeer dwaal en as ’n ongereelde besoeker sy opwagting in die binneste Sonnestelsel maak"<ref>Davies, p. 2</ref> en ’n komeet word.
Gerard Kuiper het in 1951 in ''Astrophysics: A Topical Symposium'' gespekuleer dat ’n soortgelyke skyf vroeg in die evolusie van die Sonnestelsel gevorm het, maar hy het nie gedink dat so ’n gordel nog bestaan nie. Kuiper het, soos baie mense in dié tyd, veronderstel Pluto is so groot soos die [[Aarde]] en dat dit hierdie klein liggame uitwaarts na die Oortwolk of na buite die Sonnestelsel versprei het. As hy reg was, sou daar dus nie vandag ’n Kuipergordel gewees het nie.<ref name="Jewitt">{{cite web |title=Why "Kuiper" Belt? |author=David Jewitt |work=University of Hawaii |url=http://www2.ess.ucla.edu/~jewitt/kb/gerard.html |access-date=14 Junie 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212100219/http://www2.ess.ucla.edu/~jewitt/kb/gerard.html |archive-date=12 Februarie 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
Die hipotese het in die volgende dekades verskeie vorme aangeneem. In 1962 het die fisikus Al G.W. Cameron die bestaan van ’n enorme hoeveelheid klein voorwerpe aan die buitewyke van die Sonnestelsel voorgestel.<ref name="Davies2">Davies, p. 14</ref> In 1964 het Fred Whipple, wat die bekende "vuil sneeubal"-hipotese oor komete se voorkoms gewild gemaak het, gemeen ’n "komeetgordel" kan groot genoeg wees om die beweerde afwykings in [[Uranus]] se wentelbaan te veroorsaak wat gelei het tot die soeke na [[Planeet X]], of minstens groot genoeg om die wentelbaan van bekende komete te beïnvloed.<ref>{{cite journal |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=51 |issue=5 |pages=771–774 |url=http://www.pnas.org/cgi/reprint/51/5/711.pdf |date=1964 |bibcode=1964PNAS...51..771R |doi=10.1073/pnas.51.5.771 |title=Decomposition of Vector Measures |last1=Rao |first1=M. M. |pmc=300359 |access-date= 6 Julie 2018 |archive-date= 4 Julie 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/68uaiyOht?url=http://www.pnas.org/content/51/5/711.full.pdf |url-status=dead }}</ref> Waarnemings het dié hipotese verkeerd bewys.<ref name="Davies2" />
In 1977 het Charles Kowal [[2060 Chiron]] ontdek. Dit is ’n ysagtige [[planetoïde]] in ’n wentelbaan tussen [[Saturnus]] en Uranus.<ref>{{cite journal |title=The discovery and orbit of /2060/ Chiron |author=CT Kowal |author2=W Liller |author3=BG Marsden |place=Hale Observatories, Harvard–Smithsonian Center for Astrophysics |date=1977 |bibcode=1979IAUS...81..245K |volume=81 |page=245 |journal=In: Dynamics of the solar system; Proceedings of the Symposium}}</ref> In 1992 is nog ’n voorwerp, [[5145 Pholus]], in ’n soortgelyke wentelbaan ontdek.<ref>{{cite journal |title=1992 AD |author=JV Scotti |author2=DL Rabinowitz |author3=CS Shoemaker |author4=EM Shoemaker |author5=DH Levy |author6=TM King |author7=EF Helin |author8=J Alu |author9=K Lawrence|author10=RH McNaught |author11=L Frederick |author12=D Tholen |author13=BEA Mueller |bibcode=1992IAUC.5434....1S |date=1992 |volume=5434 |page=1 |journal=IAU Circ.}}</ref> Vandag is dit bekend ’n groot groep komeetagtige liggame, die [[Sentour (kleinplaneet)|sentoure]], bestaan in die streek tussen Jupiter en Neptunus. Die sentoure se wentelbane is onstabiel en hulle het ’n dinamiese bestaan van ’n paar miljoen jaar.<ref name="Horner2004a">{{cite journal |last=Horner |first=J. |last2=Evans |first2=N. W. |last3=Bailey |first3=Mark E. |title=Simulations of the Population of Centaurs I: The Bulk Statistics |date=2004 |volume=354 |pages=798–810 |journal=MNRAS |arxiv=astro-ph/0407400 |bibcode=2004MNRAS.354..798H |doi=10.1111/j.1365-2966.2004.08240.x |issue=3}}</ref> Sedert die ontdekking van Chiron in 1977 het sterrekundiges gespekuleer die sentoure moet dus gedurig deur die een of ander buitenste bron aangevul word.<ref>Davies p. 38</ref>
Verdere bewyse vir die bestaan van die Kuipergordel is later gevind met die bestudering van komete. Dit was reeds ’n geruime tyd bekend dat komete ’n beperkte leeftyd het. Terwyl hulle naby aan die Son beweeg, veroorsaak die Son se hitte dat hul vlugtige oppervlakke in die ruimte verdamp en hulle word mettertyd kleiner. Die feit dat hulle steeds voorkom ná al die jare van die Sonnestelsel se bestaan, beteken hulle moet aanhoudend aangevul word.<ref name="matter">{{cite journal |author=David Jewitt |title=From Kuiper Belt Object to Cometary Nucleus: The Missing Ultrared Matter |url=https://archive.org/details/sim_astronomical-journal_2002-02_123_2/page/1039 |journal=The Astronomical Journal |volume=123 |issue=2 |pages=1039–1049 |date=2002 |doi=10.1086/338692 |bibcode=2002AJ....123.1039J}}</ref> Een so ’n aanvullingsgebied is die Oortwolk, ’n sferiese swerm komete wat strek tot verder as 50 000 AE van die Son af; die bestaan van die wolk is die eerste keer in 1950 deur die Nederlandse sterrekundige [[Jan Oort]] voorgestel.<ref>{{cite journal |bibcode=1950BAN....11...91O |title=The structure of the cloud of comets surrounding the Solar System and a hypothesis concerning its origin |author1=Oort |first1=J. H. |volume=11 |date=1950 |page=91 |journal=Bull. Astron. Inst. Neth.}}</ref> Daar word geglo die Oortwolk is die bron van [[Komeet#Lang periode|langperiodekomete]], wat duisende jare neem om ’n wentelbaan te voltooi.{{sfn|Randall|2015|p=105}}
Daar is ’n ander soort komeet, kortperiodekomete soos [[Halley se Komeet]], wat ’n wentelbaan in minder as 200 jaar voltooi. Teen die 1970's is kortperiodekomete teen so ’n tempo ontdek dat besef is hulle kan nie net van die Oortwolk af kom nie.<ref>Davies p. 39</ref> Vir ’n voorwerp in die Oortwolk om ’n kortperiodekomeet te word, sou dit eers deur die groot planete aangetrek moes word. In ’n uitgawe van ''Monthly Notices of the Royal Astronomical Society'' van 1980 het die [[Uruguay]]aanse sterrekundige Julio Fernández gesê vir elke kortperiodekomeet wat uit die Oortwolk na die binneste Sonnestelsel gestuur word, sou 600 in die [[interstellêre medium|interstellêre ruimte]] uitgewerp moes word. Hy het gespekuleer ’n komeetgordel tussen 35 en 50 AE van die Son af sal nodig wees om die getal waargenome komete te verduidelik.<ref>{{cite journal |title=On the existence of a comet belt beyond Neptune |author=JA Fernández |bibcode=1980MNRAS.192..481F |date=1980 |volume=192 |pages=481–491 |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |doi=10.1093/mnras/192.3.481}}</ref>
’n Kanadese span, Martin Duncan, Tom Quinn en Scott Tremaine, het Fernández se werk in 1988 opgevolg en ’n paar rekenaarsimulasies gedoen om te bepaal of alle komete uit die Oortwolk kan kom. Hulle het bevind dit is nie moontlik nie, veral omdat kortperiodekomete naby die vlak van die Sonnestelsel voorkom, terwyl komete uit die Oortwolk vanuit enige punt in die lug kan kom. As ’n "gordel", soos Fernández dit genoem het, bestaan, stem die simulasies ooreen met waarnemings.<ref>{{cite journal |title=The origin of short-period comets |author=M. Duncan |author2=T. Quinn |author3=S. Tremaine |last-author-amp=yes |date=1988 |bibcode=1988ApJ...328L..69D |volume=328 |pages=L69 |journal=Astrophysical Journal |doi=10.1086/185162}}</ref> Omdat die woorde "Kuiper" en "komeetgordel" albei in die openingsin van Fernández se verslag voorkom, het Tremaine na berig word hierdie hipotetiese streek die "Kuipergordel" genoem.<ref>Davies p. 191</ref>
=== Ontdekking ===
[[Lêer:Maunatele.jpg|duimnael|Die teleskope op [[Mauna Kea]] waarmee die Kuipergordel ontdek is.]]
In 1987 het die sterrekundige David Jewitt toenemend belanggestel in die "oënskynlike leegheid van die buitenste Sonnestelsel".<ref name="qbee"/> Hy het die student Jane Luu aangemoedig om hom te help om nog voorwerpe anderkant Pluto te ontdek.<ref name="Davies3">Davies p. 50</ref> Met [[Teleskoop|teleskope]] by die Kitt Peek-sterrewag in [[Arizona]] en die Cerro Tololo- Inter-Amerikaanse Sterrewag in [[Chili]] het Jewitt en Luu hul soektog begin deur eers fotoplate te vergelyk<ref name="Davies3" /> en daarna meer gevorderde elektroniese toerusting te gebruik wat veel meer lig versamel het en resultate op ’n rekenaarskerm vertoon het. In 1988 het Jewitt na die sterrekunde-instituut aan die Universiteit van [[Hawaii]] geskuif. Luu het later by hom aangesluit om op die universiteit se 2,24 m-teleskoop op [[Mauna Kea]] te werk.<ref>Davies pp. 57, 62</ref> Eindelik, ná ’n soektog van vyf jaar, het Jewitt en Luu op 30 Augustus 1992 die "ontdekking van die kandidaat-Kuipergordelvoorwerp" [[15760 Albion]] aangekondig.<ref name="qbee" /> Ses maande later het hulle nog ’n voorwerp, [[(181708) 1993 FW]], in die streek ontdek.<ref>{{cite journal |title=1993 FW |author=BS Marsden |place=Minor Planet Center |bibcode=1993IAUC.5730....1L |date=1993 |author2=Jewitt, D. |author3=Marsden, B. G. |volume=5730 |page=1 |journal=IAU Circ.}}</ref>
Studies wat uitgevoer is sedert die trans-Neptunus-gebied ontdek is, het gewys die streek wat nou die Kuipergordel genoem word, is nie die oorsprong van kortperiodekomete nie, maar dat hulle kom van ’n verwante groep voorwerpe, wat die [[verstrooide skyf]] genoem word. Dié skyf is geskep toe Neptunus uitwaarts migreer het tot in die proto-Kuipergordel, wat in dié stadium veel nader aan die Son was. Die planeet het ’n groep dinamies stabiele voorwerpe agtergelaat wat nooit deur sy wentelbaan beïnvloed kan word nie (die ware Kuipergordel), asook ’n groep waarvan die [[apside|perihelium]] naby genoeg is dat Neptunus hulle steeds kan versteur in sy wenteling om die Son (die verstrooide skyf). Omdat die verstrooide skyf dinamies aktief is en die Kuipergordel dinamies relatief stabiel, word die verstrooide skyf nou beskou as die waarskynlikste bron van kortperiodekomete.<ref name="book" />
=== Naam ===
Sterrekundiges gebruik soms die alternatiewe naam Edgeworth-Kuipergordel om krediet aan Edgeworth te gee, en KGV's word soms EKV's genoem. Brian G. Marsden beweer nie een van die twee behoort werklik erkenning te kry nie: "Nóg Edgeworth nóg Kuiper het enigiets geskryf wat naastenby ooreenstem met wat ons nou sien, maar [[Fred Whipple]] het."<ref>Davies p. 199</ref> David Jewitt meen as enigiemand daarvoor krediet moet kry dat hulle die Kuipergordel voorspel het, is dit Fernández.<ref name=Jewitt />
KGV's word soms ook "kuiperoïdes" genoem, ’n naam wat deur Clyde Tombaugh voorgestel is.<ref>Clyde Tombaugh, "The Last Word", Letters to the Editor, ''Sky & Telescope'', Desember 1994, p. 8</ref> Die term [[Trans-Neptunus-voorwerp]] word deur verskeie wetenskapgroepe aanbeveel vir voorwerpe in die gordel, want die term is minder omstrede as al die ander – dit is egter nie ’n presiese [[sinoniem]] nie, want dit sluit alle voorwerpe in wat om die Son wentel buite die wentelbaan van Neptunus, nie net voorwerpe in die Kuipergordel nie.
== Struktuur ==
[[Lêer:Dust Models Paint Alien's View of Solar System.ogv|duimnael|Stof in die Kuipergordel skep ’n dowwe [[infrarooi]]skyf. (Klik op die speelknoppie om die video te kyk.)]]
Op sy uiterste (maar sonder die verstrooide skyf) strek die Kuipergordel rofweg van 30 tot 55 AE. Die hoofdeel strek van die 2:3-middelbarebeweging-resonansie ([[#Resonansies|sien onder]]) by 39,5 AE tot die 1:2-resonansie by rofweg 48 AE.<ref>{{cite journal |author=M. C. De Sanctis |author2=M. T. Capria |author3=A. Coradini |last-author-amp=yes |date=2001 |title=Thermal Evolution and Differentiation of Edgeworth-Kuiper Belt Objects |url=https://archive.org/details/sim_astronomical-journal_2001-05_121_5/page/2792 |journal=The Astronomical Journal |volume=121 |issue=5 |pages=2792–2799 |bibcode=2001AJ....121.2792D |doi=10.1086/320385}}</ref> Die Kuipergordel is taamlik dik; die hoofkonsentrasie strek tot 10 grade buite die sonnebaan en meer verspreide deel verskeie kere verder. Oor die algemeen lyk dit meer soos ’n [[oliebol]] as soos ’n gordel.<ref>{{cite web |title=Discovering the Edge of the Solar System |work=American Scientists.org |url=http://www.americanscientist.org/template/AssetDetail/assetid/25723/page/2;jsessionid=aaa5LVF0 |date=2003 |access-date=23 Junie 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170118005303/http://www.americanscientist.org/template/AssetDetail/assetid/25723/page/2;jsessionid=aaa5LVF0 |archive-date=18 Januarie 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Sy gemiddelde posisie het ’n [[baanhelling]] van 1,86 grade tot die sonnebaan.<ref>{{cite journal |author=Michael E. Brown |author2=Margaret Pan |title=The Plane of the Kuiper Belt |url=https://archive.org/details/sim_astronomical-journal_2004-04_127_4/page/2418 |journal=The Astronomical Journal |volume=127 |issue=4 |pages=2418–2423 |date=2004 |doi=10.1086/382515 |bibcode=2004AJ....127.2418B}}</ref>
Die teenwoordigheid van Neptunus het ’n groot invloed op die struktuur van die Kuipergordel vanweë die [[wentelresonansie]]s. Op ’n tydskaal wat ooreenstem met die ouderdom van die Sonnestelsel, destabiliseer Neptunus se swaartekrag die wentelbaan van enige voorwerp wat in sekere streke lê – dit stuur die voorwerp óf na die binneste Sonnestelsel óf na die verstrooide skyf of [[interstellêre ruimte]]. Dit veroorsaak dat die Kuipergordel duidelike gapings in sy huidige struktuur het, soortgelyk aan die [[Kirkwoodgaping]]s in die [[asteroïdegordel]]. In die streek tussen 40 en 42 AE kan geen voorwerp byvoorbeeld oor so ’n lang tyd ’n stabiele wentelbaan handhaaf nie. Enige voorwerp wat daar voorkom, moes redelik onlangs daarheen migreer het.<ref>{{cite web |title=Large Scattered Planetesimals and the Excitation of the Small Body Belts |first=Jean-Marc |last=Petit |first2=Alessandro |last2=Morbidelli |first3=Giovanni B. |last3=Valsecchi |url=http://www.obs-nice.fr/morby/papers/6166a.pdf |date=1998 |accessdate=23 Junie 2007 |archive-date= 5 Maart 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120305123646/http://www.obs-nice.fr/morby/papers/6166a.pdf |url-status=dead }}</ref>
=== Klassieke gordel ===
Tussen die 2:3- en die 1:2-resonansie met Neptunus, by ongeveer 42-48 AE, vind die swaartekragwisselwerkings met die planeet oor ’n uitgebreide tydskaal plaas, en voorwerpe kan bestaan waarvan die wentelbaan basies onveranderd bly. Dié streek is bekend as die klassieke Kuiergordel, en voorwerpe daar maak sowat tweederdes van die KGV's uit wat tot nou waargeneem is.<ref>{{cite web |last1=Lunine |first1=J. |date=2003 |title=The Kuiper Belt |url=http://www.gsmt.noao.edu/gsmt_swg/SWG_Apr03/The_Kuiper_Belt.pdf |accessdate=23 Junie 2007 |archive-date= 9 Augustus 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070809103013/http://www.gsmt.noao.edu/gsmt_swg/SWG_Apr03/The_Kuiper_Belt.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |last1=Jewitt |first1=D. |date=Februarie 2000 |title=Classical Kuiper Belt Objects (CKBOs) |url=http://www2.ess.ucla.edu/~jewitt/kb/kb-classical.html |access-date=23 Junie 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180929094222/http://www2.ess.ucla.edu/~jewitt/kb/kb-classical.html |archive-date=29 September 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
Omdat {{mpl|(15760) 1992 QB|1}} die eerste moderne KGV is wat ontdek is, word dit as die prototipe van hierdie groep beskou en word klassieke KGV's dikwels "cubewano's" ("Q-B-1-o's") genoem.<ref>{{cite journal |last1=Murdin |first1=P. |work=The Encyclopedia of Astronomy and Astrophysics |date=2000 |isbn=0-333-75088-8 |doi=10.1888/0333750888/5403 |bibcode=2000eaa..bookE5403. |title=Cubewano}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Elliot |first1=J. L. |display-authors=etal |date=2005 |title=The Deep Ecliptic Survey: A Search for Kuiper Belt Objects and Centaurs. II. Dynamical Classification, the Kuiper Belt Plane, and the Core Population |url=http://occult.mit.edu/_assets/documents/publications/Elliot2005AJ129.1117.pdf |journal=The Astronomical Journal |volume=129 |pages=1117–1162 |bibcode=2005AJ....129.1117E |doi=10.1086/427395}}</ref> Volgens die riglyne van die [[Internasionale Astronomiese Unie]] (IAU) moet KGV's name kry van [[mitologie]]se wesens wat met die skepping verband hou.<ref name="clas">{{cite web |title=Naming of Astronomical Objects: Minor Planets |url=http://www.iau.org/public_press/themes/naming/#minorplanets |publisher=International Astronomical Union |access-date=17 November 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20090922205638/http://www.iau.org/public_press/themes/naming/#minorplanets |archive-date=22 September 2009 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref>
Dit lyk of die klassieke Kuipergordel uit twee aparte populasies saamgestel is. Lede van die eerste een, bekend as die "dinamies koue" populasie, het wentelbane soortgelyk aan dié van die planete: byna rond, met ’n [[Eksentrisiteit (sterrekunde)|wenteleksentrisiteit]] van minder as 0,1, en met redelik klein baanhellings van tot sowat 10°. (Hulle lê naby aan die sonnebaan, eerder as teen ’n hoek.) Die koue populasie bevat ook ’n konsentrasie voorwerpe, wat as die kern bekend is, met [[Ellips|halwe lengteasse]] by 44-44,5 AE.<ref name="Petit 2011">{{cite journal |last1=Petit |first1=J.-M. |last2=Gladman |first2=B. |last3=Kavelaars |first3=J. J. |last4=Jones |first4=R. L. |last5=Parker |first5=J. |title=Reality and origin of the Kernel of the classical Kuiper Belt |journal=EPSC-DPS Joint Meeting |date=2011 |issue=October 2–7, 2011 |url=http://meetingorganizer.copernicus.org/EPSC-DPS2011/EPSC-DPS2011-722.pdf}}</ref> Die tweede groep, die "dinamies warm" populasie, se wentelbane het ’n veel groter baanhelling tot die sonnebaan: tot 30°. Die twee populasies word nie so geneem vanweë ’n groot verskil in hul temperatuur nie, maar na analogie van deeltjies in ’n [[gas]], wat hul relatiewe snelheid verhoog wanneer hulle warmer word.<ref name="Levison2003">{{cite journal |last1=Levison |first1=Harold F. |last2=Morbidelli |first2=Alessandro |date=2003 |title=The formation of the Kuiper belt by the outward transport of bodies during Neptune's migration |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2003-11-27_426_6965/page/419 |journal=Nature |volume=426 |issue=6965 |pages=419–421 |doi=10.1038/nature02120 |pmid=14647375 |bibcode=2003Natur.426..419L}}</ref> Die twee populasies is nie net in verskillende wentelbane nie, maar die koue populasie het ook ’n ander [[kleur]] en [[albedo]]: Dit is rooier en helderder. Dit het ook meer dubbelvoorwerpe,<ref name="Stephen_Noll_2006">{{cite journal |last1=Stephens |first1=Denise C. |last2=Noll |first2=Kieth S. |title=Detection of Six Trans-Neptunian Binaries with NICMOS: A High Fraction of Binaries in the Cold Classical Disk |journal=The Astronomical Journal |date=2006 |volume=130 |issue=2 |pages=1142–1148 |doi=10.1086/498715 |arxiv=astro-ph/0510130 |url=http://iopscience.iop.org/article/10.1086/498715 |bibcode=2006AJ....131.1142S}}</ref> ’n verskillende grootteverspreiding<ref name="Fraser_etal_2014">{{cite journal |last1=Fraser |first1=Wesley C. |last2=Brown |first2=Michael E. |last3=Morbidelli |first3=Alessandro |last4=Parker |first4=Alex |last5=Batygin |first5=Konstantin |title=The Absolute Magnitude Distribution of Kuiper Belt Objects |journal=The Astrophysical Journal |date=2014 |volume=782 |issue=2 |page=100 |doi=10.1088/0004-637X/782/2/100 |url=http://iopscience.iop.org/article/10.1088/0004-637X/782/2/100 |bibcode=2014ApJ...782..100F |arxiv=1401.2157}}</ref> en bevat nie baie groot voorwerpe nie.<ref name="Levison_Stern_2001">{{cite journal |last1=Levison |first1=Harold F. |last2=Stern |first2=S. Alan |title=On the Size Dependence of the Inclination Distribution of the Main Kuiper Belt |journal=The Astronomical Journal |date=2001 |volume=121 |issue=3 |pages=1730–1735 |doi=10.1086/319420 |arxiv=astro-ph/0011325 |url=http://iopscience.iop.org/article/10.1086/319420 |bibcode=2001AJ....121.1730L}}</ref>
Die kleurverskil kan dui op verskillende samestellings, wat beteken hulle het in verskillende streke ontstaan. Daar word gemeen die warm populasie het naby Neptunus se oorspronklike wentelbaan gevorm en is versprei tydens die migrasie van die groot planete.<ref name="beyond" /><ref name="Morbidelli2005">{{cite arXiv
|last1=Morbidelli |first1=Alessandro
|date=2005
|title=Origin and Dynamical Evolution of Comets and their Reservoirs
|class=astro-ph
|eprint=astro-ph/0512256
}}</ref> Die koue populasie het moontlik min of meer in hul huidige posisie gevorm, want die dubbelvoorwerpe sou waarskynlik nie wisselwerkings met Neptunus deurstaan het nie.<ref name="Parker_etal_2011a">{{cite journal |last1=Parker |first1=Alex H. |last2=Kavelaars |first2=J. J. |last3=Petit |first3=Jean-Marc |last4=Jones |first4=Lynne |last5=Gladman |first5=Brett |last6=Parker |first6=Joel |title=Characterization of Seven Ultra-wide Trans-Neptunian Binaries |journal=The Astrophysical Journal |date=2011 |volume=743 |issue=1 |page=1 |doi=10.1088/0004-6256/141/5/159 |arxiv=1108.2505 |url=http://iopscience.iop.org/article/10.1088/0004-637X/743/1/1 |bibcode=2011AJ....141..159N}}</ref>
=== Resonansies ===
[[Lêer:TheKuiperBelt classes-af.svg|duimnael|’n Skematiese voorstelling van die wentelresonansies in die Kuipergordel.]]
As ’n voorwerp se wentelperiode in ’n volgetalverhouding tot Neptunus s’n is (’n situasie wat ’n middelbarebeweging-resonansie genoem word), kan dit in ’n [[baanresonansie]] met die planeet vasgevang raak en sal sy posisie nie versteur word nie, mits hul relatiewe inlynposisies reg is. As ’n voorwerp byvoorbeeld twee keer om die Son wentel vir elke drie omwentelings van Neptunus, en as dit [[perihelium]] met Neptunus bereik ’n kwart van ’n wentelbaan van die planeet af, sal Neptunus elke keer in dieselfde relatiewe plek as aan die begin wees wanneer die voorwerp na perihelium terugkeer, want die planeet sou in dieselfde tyd {{breuk|1|1|2}} wentelbane voltooi het. Dit is bekend as die 2:3- (of 3:2)-resonansie en stem ooreen met ’n halwe lengteas van sowat 39,4 AE. Sowat 200 bekende voorwerpe val in dié groep,<ref>{{cite web |title=List Of Transneptunian Objects |work=Minor Planet Center |url=http://www.minorplanetcenter.org/iau/lists/TNOs.html |access-date=23 Junie 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180118122454/https://www.minorplanetcenter.org/iau/lists/TNOs.html |archive-date=18 Januarie 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> insluitende Pluto saam met sy mane. Daarom word dié voorwerpe "plutino's" genoem. Baie plutino's, ook Pluto, se wentelbaan kruis dié van Neptunus, maar vanweë hul resonansie kan hulle nooit bots nie. Plutino's het ’n groot wenteleksentrisiteit, wat beteken hulle het nie in hul huidige posisie gevorm nie, maar is eerder deur die migrerende Neptunus lukraak in hul wentelbane gegooi.<ref name="trojan">{{cite journal |author=Chiang |title=Resonance Occupation in the Kuiper Belt: Case Examples of the 5:2 and Trojan Resonances |url=https://archive.org/details/sim_astronomical-journal_2003-07_126_1/page/430 |journal=The Astronomical Journal |volume=126 |issue=1 |pages=430–443 |date=2003 |doi=10.1086/375207 |last2=Jordan |first2=A. B. |last3=Millis |first3=R. L. |last4=Buie |first4=M. W. |last5=Wasserman |first5=L. H. |last6=Elliot |first6=J. L. |last7=Kern |first7=S. D. |last8=Trilling |first8=D. E. |last9=Meech |first9=K. J. |bibcode=2003AJ....126..430C |arxiv=astro-ph/0301458 |display-authors=1}}</ref> Volgens IAU-riglyne moet alle plutino's die naam van ’n god van die [[Pluto (mitologie)|onderwêreld]] kry.<ref name="clas" />
Die 1:2-resonansie (waar voorwerpe ’n halwe wentelbaan voltooi vir elk van Neptunus s’n) stem ooreen met ’n halwe lengteas van ~47,7 AE, en bevat min voorwerpe.<ref>{{cite web |title=Trans-Neptunian Objects |author=Wm. Robert Johnston |url=http://www.johnstonsarchive.net/astro/tnos.html |date=2007 |access-date=23 Junie 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191019015108/http://www.johnstonsarchive.net/astro/tnos.html |archive-date=19 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Lede van dié groep word soms "twotino's" genoem. Ander resonansies bestaan by 3:4, 3:5, 4:7 en 2:5.<ref>Davies p. 104</ref> Neptunus het ’n aantal [[Trojaan (sterrekunde)|trojane]], wat by sy [[Lagrange-punt]]e voor en agter hom in sy wentelbaan voorkom. Neptunustrojane is in ’n 1:1-resonansie met die planeet en het dikwels baie stabiele wentelbane.
Daar is ’n relatiewe afwesigheid van voorwerpe met ’n halwe lengteas kleiner as 39 AE wat skynbaar nie deur die huidige resonansies verklaar kan word nie. Die huidig aanvaarde hipotese vir die oorsaak daarvan is dat toe Neptunus na buite migreer het, onstabiele wentelresonansies geleidelik deur hierdie streek beweeg het, en dus is enige voorwerp daarin weggevee of deur swaartekrag daaruit gewerp.<ref>Davies p. 107</ref>
=== Kuiperkrans ===
Dit lyk of die 1:2-resonansie ’n rand vorm waarbuite min bekende voorwerpe voorkom. Dit is nie duidelik of dit werklik die buiterand van die klassieke gordel is of net die begin van ’n breë gaping nie. Voorwerpe is wel al waargeneem by die 2:5-resonansie by rofweg 55 AE, ’n hele ent buite die klassieke gordel. (Sien skets bo, onder "Resonansies".) Voorspellings van ’n groot aantal voorwerpe in klassieke wentelbane tussen hierdie resonansies kon nie deur waarneming bevestig word nie.<ref name="trojan" />
Vroeëre modelle van die Kuipergordel het daarop gedui dat die aantal groot voorwerpe met ’n faktor van twee sou toeneem ná 50 AE.<ref name="Brown 1999">{{cite web |author=E. I. Chiang |author2=M. E. Brown |last-author-amp=yes |title=Keck Pencil-Beam Survey For Faint Kuiper Belt Objects |url=http://www.gps.caltech.edu/~mbrown/papers/ps/kbodeep.pdf |date=1999 |accessdate=1 Julie 2007}}</ref> Dié feit was geskoei op die oermassa wat nodig geag is om Neptunus en [[Uranus]] te vorm, sowel as voorwerpe van Pluto se grootte ([[#Massa|sien onder]]). Hierdie drastiese afname, bekend as die "Kuiperkrans", was dus onverwags en die rede daarvoor is steeds nie bekend nie. In 2003 het Bernstein, Trilling et al. bewyse gevind die skerp afname van voorwerpe groter as 100 km ná 50 AE is werklik en nie die gevolg van ’n waarnemingsfout nie. Moontlike verklarings is dat die materiaal op daardie afstand te min of te verspreid was om groot voorwerpe te vorm, of dat daaropvolgende prosesse dié wat wel gevorm het, verwyder of vernietig het.<ref name="Bernstein et al. 2004">{{cite journal |last=Bernstein |first=G. M. |last2=Trilling |first2=D. E. |last3=Allen |first3=R. L. |last4=Brown |first4=K. E. |last5=Holman |first5=M. |last6=Malhotra |first6=R. |title=The size distribution of transneptunian bodies |url=https://archive.org/details/sim_astronomical-journal_2004-09_128_3/page/1364 |journal=The Astronomical Journal |volume=128 |issue=3 |pages=1364–1390 |doi=10.1086/422919 |arxiv=astro-ph/0308467 |bibcode=2004AJ....128.1364B |date=2004}}</ref> Patryk Lykawka van die Kobe-universiteit beweer die swaartekragaantrekking van onbekende groot planetêre voorwerpe, dalk so groot soos die Aarde of [[Mars]], kon daarvoor verantwoordelik gewees het.<ref>{{cite web |title=13 Things that do not make sense |author=Michael Brooks |work=NewScientistSpace.com |url=https://www.newscientist.com/article.ns?id=mg18524911.600 |date=2007 |accessdate=23 Junie 2007 |archive-date=14 Julie 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070714002709/http://www.newscientist.com/article.ns?id=mg18524911.600 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |title=The mystery of Planet X |date=2008 |author=Govert Schilling |work=New Scientist |url=https://www.newscientist.com/article/mg19726381.600-the-mystery-of-planet-x.html |access-date=8 Februarie 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20150420025754/http://www.newscientist.com/article/mg19726381.600-the-mystery-of-planet-x.html |archive-date=20 April 2015 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
== Ontstaan ==
Die presiese ontstaan van die Kuipergordel en sy komplekse struktuur is steeds onduidelik. Sterrekundiges wag op die voltooiing van verskeie wyeveld-opnameteleskope soos Pan-STARRS in [[Hawaii]] en die toekomstige Groot Sinoptiese Opnameteleskoop in [[Chili]], wat baie tans onbekende KGV's sal kan opspoor. Dié opnamedata sal hulle antwoorde op dié vrae help kry.<ref name="beyond" />
Daar word geglo die Kuipergordel bestaan uit [[Planetesimaal|planetesimale]], fragmente van die oorspronklike [[protoplanetêre skyf]] om die Son wat nie heeltemal in planete saamgepak het nie, maar in kleiner liggame, waarvan die grootste ’n deursnee van minder as 3 000 km het. ’n Studie van die [[krater]]s op Pluto en Charon onthul ’n skaarste aan klein kraters, en dit dui daarop dat sulke voorwerpe van die begin af groot was (dosyne kilometers breed) en nie uit veel kleiner liggame (van sowat ’n kilometer breed) gevorm het nie.<ref>{{cite web |url=http://www.astronomy.com/news/year-of-pluto/2015/11/pluto-may-have-ammonia-fueled-ice-volcanoes |title=Pluto may have ammonia-fueled ice volcanoes |date=9 November 2015 |work=Astronomy Magazine |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009111512/https://astronomy.com/news/year-of-pluto/2015/11/pluto-may-have-ammonia-fueled-ice-volcanoes |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Een van die hipotetiese meganismes vir die vorming van hierdie groter liggame is die swaartekraginstorting van wolke klippies wat gekonsentreer was tussen kolke in ’n onstuimige protoplanetêre skyf.<ref name="Parker_etal_2011a"/><ref name="Cuzzi_etal_2010">{{cite journal |last1=Cuzzi |first1=Jeffrey N. |last2=Hogan |first2=Robert C. |last3=Bottke |first3=William F. |title=Towards initial mass functions for asteroids and Kuiper Belt Objects |journal=Icarus |date=2010 |volume=208 |issue=2 |pages=518–538 |doi=10.1016/j.icarus.2010.03.005 |arxiv=1004.0270 |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0019103510001077 |bibcode=2010Icar..208..518C}}</ref>
[[Lêer:Lhborbits.png|duimnael|400px|’n Simulasie wat die buiteplanete en die Kuipergordel wys: a) voor Jupiter en Saturnus se 1:2-resonansie, b) verstrooiing van KPV's in die Sonnestelsel ná die migrasie van Neptunus, c) ná die uitwerping van die KGV's deur Jupiter.]]
Moderne [[Nice-model|rekenaarsimulasies]] wys die Kuipergordel is sterk deur Jupiter en Neptunus beïnvloed, asook dat nie Uranus of Neptunus in hul huidige posisies kon gevorm het nie omdat daar te min oermaterie in daardie streek was om liggame met so ’n groot massa te skep. Daar word gereken hierdie planete het nader aan Jupiter gevorm. Die verstrooiing van planetesimale vroeg in die Sonnestelsel se geskiedenis sou gelei het tot die migrasie van die groot planete: Saturnus, Uranus en Neptunus het na buite beweeg, en Jupiter na binne. Eindelik het die wentelbane so geskuif dat Jupiter en Saturnus ’n presiese 1:2-resonansie bereik het; Jupiter het twee keer om die Son gewentel vir elk van Saturnus se omwentelings.
Die swaartekraggevolge van so ’n resonansie het eindelik die wentelbane van Uranus en Neptunus gedestabiliseer, en dit het veroorsaak dat hulle na buite gedryf is in baie eksentrieke wentelbane wat die destydse skyf planetesimale gekruis het.<ref name="Levison2008" /><ref>{{cite web |last1=Hansen |first1=K. |date=7 Junie 2005 |title=Orbital shuffle for early solar system |url=http://www.geotimes.org/june05/WebExtra060705.html |work=Geotimes |access-date=26 Augustus 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200328185313/http://www.geotimes.org/june05/WebExtra060705.html |archive-date=28 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name="Tsiganis05">{{cite journal |last1=Tsiganis |first1=K. |last2=Gomes |first2=R. |last3=Morbidelli |first3=Alessandro |last4=Levison |first4=Harold F. |date=2005 |title=Origin of the orbital architecture of the giant planets of the Solar System |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2005-05-26_435_7041/page/459 |journal=Nature |volume=435 |issue=7041 |pages=459–461 |bibcode=2005Natur.435..459T |doi=10.1038/nature03539 |pmid=15917800}}</ref> Hoewel Neptunus se wentelbaan hoogs eksentriek was, het sy middelbarebeweging-resonansies oorvleuel en die wentelbane van die planetesimale het chaoties geword – dit het hulle toegelaat om uitwaarts te skuif tot by Neptunus se 1:2-resonansie en ’n dinamies koue gordel te vorm van voorwerpe met ’n klein baanhelling. Later, nadat sy eksentrisiteit afgeneem het, het Neptunus na buite migreer tot waar dit vandag is. Baie planetesimale is tydens hierdie migrasie vasgevang en het in resonansies gebly, terwyl ander wentelbane met ’n groter baanhelling en kleiner eksentrisiteit ontwikkel het; hulle het uit die resonansies ontsnap na stabiele wentelbane.<ref>{{cite journal |last1=Thommes |first1=E. W. |last2=Duncan |first2=M. J. |last3=Levison |first3=Harold F. |date=2002 |title=The Formation of Uranus and Neptune among Jupiter and Saturn |url=https://archive.org/details/sim_astronomical-journal_2002-05_123_5/page/2862 |journal=The Astronomical Journal |volume=123 |issue=5 |pages=2862–2883 |arxiv=astro-ph/0111290 |bibcode=2002AJ....123.2862T |doi=10.1086/339975}}</ref>
Nog baie planetesimale is na binne verstrooi, en ’n klein deel van hulle is vasgevang as Jupiter-trojane, onreëlmatige satelliete wat om die groot planete wentel en buitegordel-asteroïdes. Die res is weer deur Jupiter na buite verstrooi en is in die meeste gevalle uit die Sonnestelsel gewerp, met die gevolg dat die voorwerpe in die oer-Kuipergordel met 99% of meer verminder is.<ref name="Levison2008">{{cite journal |last=Levison |first=Harold F. |last2=Morbidelli |first2=Alessandro |last3=Van Laerhoven |first3=Christa |last4=Gomes |first4=R. |date=2008 |title=Origin of the structure of the Kuiper belt during a dynamical instability in the orbits of Uranus and Neptune |journal=Icarus |volume=196 |issue=1 |pages=258–273 |arxiv=0712.0553 |bibcode=2008Icar..196..258L |doi=10.1016/j.icarus.2007.11.035}}</ref>
Die oorspronklike weergawe van die model wat tans die gewildste is, die [[Nice-model#Vorming van die Kuiper-gordel|Nice-model]], reproduseer baie kenmerke van die Kuipergordel, soos die "koue" en "warm" populasies, resonansievoorwerpe en ’n verstrooide skyf, maar dit verduidelik steeds nie sommige kenmerke van hul verspreiding nie. Die model voorspel ’n groter gemiddelde eksentrisiteit in klassieke KGV-wentelbane as wat waargeneem word (0,10–0,13 teenoor 0,07) en sy voorspelde baanhellingverspreiding bevat te min voorwerpe met ’n groot baanhelling.<ref name="Levison2008" /> Boonop skep die gereelde voorkoms van dubbelvoorwerpe in die koue gordel, waarvan baie ver van mekaar en losweg verbind is, ook ’n probleem vir die model. Daar word voorspel hulle het geskei geraak tydens wisselwerkings met Neptunus.<ref name="Parker_Kavelaars_2010">{{cite journal |last1=Parker |first1=Alex H. |last2=Kavelaars |first2=J. J. |title=Destruction of Binary Minor Planets During Neptune Scattering |journal=The Astrophysical Journal Letters |date=2010 |volume=722 |issue=2 |pages=L204-L208 |doi=10.1088/2041-8205/722/2/L204 |arxiv=1009.3495 |url=http://iopscience.iop.org/article/10.1088/2041-8205/722/2/L204 |bibcode=2010ApJ...722L.204P}}</ref> Dit laat sommige wetenskaplikes vermoed die koue skyf het in sy huidige posisie gevorm, en dat dit die enigste werklik plaaslike populasie van klein liggame in die Sonnestelsel is.<ref>{{cite journal |last1=Lovett |first1=R. |date=2010 |title=Kuiper Belt may be born of collisions |journal=Nature |doi=10.1038/news.2010.522}}</ref>
Volgens ’n [[Nice-model#Latere ontwikkeling van die model|onlangse modifikasie]] van die Nice-model het die Sonnestelsel aanvanklik vyf groot planete gehad, onder meer ’n ekstra ysreus, in ’n ketting van middelbarebeweging-resonansies. Die resonansieketting is sowat 400 miljoen jaar ná die vorming van die Sonnestelsel verbreek. In plaas van om in die skyf gewerp te word, het die ysreus eers verskeie astronomiese eenhede na buite geskuif.<ref name="Nesvorny_Morbidelli_2012">{{cite journal |last1=Nesvorný |first1=David |last2=Morbidelli |first2=Alessandro |title=Statistical Study of the Early Solar System's Instability with Four, Five, and Six Giant Planets |journal=The Astronomical Journal |date=2012 |volume=144 |issue=4 |page=117 |doi=10.1088/0004-6256/144/4/117 |arxiv=1208.2957 |url=http://iopscience.iop.org/article/10.1088/0004-6256/144/4/117 |bibcode=2012AJ....144..117N}}</ref> Hierdie migrasie het eindelik tot ’n resonansiekruising gelei wat die wentelbane van die planete gedestabiliseer het. Die ekstra ysreus is deur Saturnus na binne gewerp waar dit ’n paar wisselwerkings met Jupiter gehad het voordat dit eindelik uit die Sonnestelsel gewerp is. Die oorblywende planete het daarna hul migrasie voortgesit tot die skyf planetesimale byna uitgeput was, met klein fragmente wat op verskeie plekke oorgebly het.<ref name="Nesvorny_Morbidelli_2012" />
Net soos in die oorspronklike Nice-model is voorwerpe in resonansies met Neptunus vasgevang tydens die planeet se uitwaartse migrasie. Sommige het in dié resonansies gebly en ander het wentelbane met ’n groter helling en kleiner eksentrisiteit ontwikkel. Laasgenoemde se wentelbane het gestabiliseer en hulle het die dinamies warm klassieke gordel gevorm. Die warm gordel se baanhellingverspreiding kan gereproduseer word as Neptunus oor ’n tydskaal van 30 miljoen jaar van 24 tot 30 AE migreer het.<ref name="Nesvorny_2015a">{{cite journal |last1=Nesvorný |first1=David |title=Evidence for Slow Migration of Neptune from the Inclination Distribution of Kuiper Belt Objects |journal=The Astronomical Journal |date=2015 |volume=150 |issue=3 |page=73 |doi=10.1088/0004-6256/150/3/73 |arxiv=1504.06021 |url=http://iopscience.iop.org/article/10.1088/0004-6256/150/3/73 |bibcode=2015AJ....150...73N}}</ref> As Neptunus tot by 28 AE migreer, het dit ’n swaartekragwisselwerking met die ysreus. Voorwerpe wat uit die koue gordel in ’n 1:2-middelbarebeweging-resonansie met Neptunus vasgevang word, word agtergelaat as ’n plaaslike konsentrasie by 44 AE wanneer hierdie wisselwerking veroorsaak dat Neptunus se halwe lengteas uitwaarts spring.<ref name="Nesvorny_2015b">{{cite journal |last1=Nesvorný |first1=David |title=Jumping Neptune Can Explain the Kuiper Belt Kernel |journal=The Astronomical Journal |date=2015 |volume=150 |issue=3 |page=68 |doi=10.1088/0004-6256/150/3/68 |arxiv=1506.06019 |url=http://iopscience.iop.org/article/10.1088/0004-6256/150/3/68 |bibcode=2015AJ....150...68N}}</ref> Die liggame wat in die koue gordel geskuif word, sluit ’n paar losweg verbonde dubbelvoorwerpe in wat ontstaan het in ’n posisie wat nader as die koue gordel se huidige ligging was.<ref name="Fraser_etal_2017">{{cite journal|last1=Fraser|first1=Wesley|last2=and 21 others|title=All planetesimals born near the Kuiper belt formed as binaries|journal=Nature Astronomy|date=2017|volume=1|page=0088|doi=10.1038/s41550-017-0088|arxiv=1705.00683|url=http://www.nature.com/articles/s41550-017-0088|bibcode = 2017NatAs...1E..88F }}</ref>
As Neptunus se eksentrisiteit klein bly tydens dié wisselwerking, word die chaotiese evolusie van wentelbane van die oorspronklike Nice-model vermy en ’n oer- koue gordel word bewaar.<ref name="Wolff_etal_2012">{{cite journal |last1=Wolff |first1=Schuyler |last2=Dawson |first2=Rebekah I. |last3=Murray-Clay |first3=Ruth A. |title=Neptune on Tiptoes: Dynamical Histories that Preserve the Cold Classical Kuiper Belt |journal=The Astrophysical Journal |date=2012 |volume=746 |issue=2 |page=171 |doi=10.1088/0004-637X/746/2/171 |arxiv=1112.1954 |url=http://iopscience.iop.org/article/10.1088/0004-637X/746/2/171 |bibcode=2012ApJ...746..171W}}</ref> In die latere fases van Neptunus se migrasie verwyder die gevolge van middelbarebeweging-resonansies die voorwerpe met ’n groter eksentrisiteit uit die koue gordel, en snoei so die eksentrisiteitverspreiding.<ref name="Morbidelli_etal_2014">{{cite journal |last1=Morbidelli |first1=A. |last2=Gaspar |first2=H. S. |last3=Nesvorny |first3=D. |title=Origin of the peculiar eccentricity distribution of the inner cold Kuiper belt |journal=Icarus |date=2014 |volume=232 |pages=81–87 |doi=10.1016/j.icarus.2013.12.023 |arxiv=1312.7536 |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0019103514000037 |bibcode=2014Icar..232...81M}}</ref>
== Samestelling van KGV's ==
[[Lêer:2003 UB313 near-infrared spectrum.png|duimnael|Die infrarooispektra van beide Eris en Pluto, wat hul ooreenstemmende metaanabsorpsielyne wys.]]
[[Lêer:Artist’s impression of exiled asteroid 2004 EW95.jpg|duimnael|’n Kunstenaarsvoorstelling van die plutino en moontlik voormalige C-tipe-asteroïde 2004 EW<sub>95</sub>.<ref>{{cite web |title=Exiled Asteroid Discovered in Outer Reaches of Solar System – ESO telescopes find first confirmed carbon-rich asteroid in Kuiper Belt |url=https://www.eso.org/public/news/eso1814/ |website=www.eso.org |access-date=12 Mei 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190531211838/https://www.eso.org/public/news/eso1814/ |archive-date=31 Mei 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>]]
Omdat Kuipergordelvoorwerpe ver weg van die Son en die meeste planete geleë is, word geglo hulle is relatief onveranderd gelaat deur die prosesse wat ander voorwerpe in die Sonnestelsel gevorm en verander het. As hul samestelling dus vasgestel kan word, kan dit baie inligting oor die samestelling van die vroegste Sonnestelsel verskaf.<ref name="Brown_2012a" /> Weens hul klein grootte en uiterse afstand van die Aarde af, is dit moeilik om die chemiese samestelling van KGV's te bepaal. Die belangrikste manier waarop sterrekundiges die samestelling van ’n hemelliggaam vasstel, is deur [[spektroskopie]]. Wanneer ’n voorwerp se lig opgebreek word in die samestellende kleure, word ’n beeld soortgelyk aan ’n reënboog gevorm. Die beeld word ’n "spektrum" genoem. Verskillende stowwe absorbeer lig by verskillende [[golflengte]]s, en wanneer die spektrum van ’n spesifieke voorwerp ontrafel word, verskyn donker lyne, bekend as [[Spektraallyn|absorpsielyne]], waar die stowwe in die voorwerp daardie spesifieke golflengte lig geabsorbeer het. Elke [[element]] of samestelling het sy eie unieke spektroskopiese handtekening en deur ’n voorwerp se hele spektrale "vingerafdruk" te lees, kan sterrekundiges vasstel uit watter stowwe dit bestaan.
Ontledings dui daarop dat KGV's saamgestel is uit ’n mengsel van rots en verskeie yse soos [[water]], [[metaan]] en [[ammoniak]]. Die gordel se temperatuur is net sowat 50 [[Kelvin|K]],<ref name="Quaoar">{{cite web |title=Crystalline water ice on the Kuiper belt object (50000) Quaoar |author=David C. Jewitt |author2=Jane Luu |last-author-amp=yes |url=http://www2.ess.ucla.edu/~jewitt/papers/50000/Quaoar.pdf |date=2004 |accessdate=21 Junie 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070621182808/http://www.ifa.hawaii.edu/~jewitt/papers/50000/Quaoar.pdf |archivedate=21 Junie 2007}}</ref> en dus bly baie verbindings solied wat nader aan die Son gasagtig sou wees. Die digtheid en rots-ys-dele van net ’n klein aantal voorwerpe waarvan die deursnee en massa bepaal is, is bekend. Die deursnee kan bepaal word met ’n beeld deur ’n hoëresolusieteleskoop, soos die [[Hubble-ruimteteleskoop]], tydens ’n [[okkultasie]] (wanneer ’n voorwerp voor ’n ster verbybeweeg) of meestal deur ’n voorwerp se [[albedo]] te gebruik wat uit sy infrarooi-emissies bereken is. Die massa word bepaal deur die halwe lengteas en periode van satelliete te gebruik, en dus is net ’n paar dubbelvoorwerpe s’n bekend. Die digtheid wissel van minder as 0,4 tot 2,6 g/cm<sup>3</sup>. Die voorwerpe met die kleinste digtheid bestaan waarskynlik grootliks uit ys en is taamlik poreus. Die digste voorwerpe bestaan waarskynlik uit rots en ’n dun yskors. Daar is ’n neiging dat klein voorwerpe ’n lae digtheid het en die grootste voorwerpe ’n groot digtheid. ’n Moontlike verklaring hiervoor is dat ys van die oppervlak verlore gegaan het toe kleiner voorwerpe teen mekaar gebots het om die grootste voorwerpe te vorm.<ref name="Brown_2012a">{{cite journal |last1=Brown |first1=Michael E. |title=The Compositions of Kuiper Belt Objects |journal=Annual Review of Earth and Planetary Sciences |date=2012 |volume=40 |issue=1 |pages=467–494 |doi=10.1146/annurev-earth-042711-105352 |arxiv=1112.2764 |url=http://www.annualreviews.org/doi/abs/10.1146/annurev-earth-042711-105352?journalCode=earth |bibcode=2012AREPS..40..467B}}</ref>
Aanvanklik was gedetailleerde ontledings van KGV's onmoontlik, en sterrekundiges het net die mees basiese feite oor hul samestelling geweet, soos hul kleur.<ref name="KBOKBO">{{cite web |title=Surfaces of Kuiper Belt Objects |author=Dave Jewitt |work=University of Hawaii |url=http://www2.ess.ucla.edu/~jewitt/kb/kb-colors.html |date=2004 |access-date=21 Junie 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170118005239/http://www2.ess.ucla.edu/~jewitt/kb/kb-colors.html |archive-date=18 Januarie 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Dié eerste data het ’n groot reeks kleure onder KGV's getoon, van ’n neutrale grys tot dieprooi.<ref name="color">{{cite journal |doi=10.1086/300299 |title=Optical-Infrared Spectral Diversity in the Kuiper Belt |url=https://archive.org/details/sim_astronomical-journal_1998-04_115_4/page/1667 |date=1998 |last1=Jewitt |first1=David |last2=Luu |first2=Jane |journal=The Astronomical Journal |volume=115 |issue=4 |pages=1667–1670 |bibcode=1998AJ....115.1667J}}</ref> Dit het daarop gedui dat hul oppervlakke uit ’n groot verskeidenheid samestellings bestaan, van vuil yse tot [[koolwaterstof]].<ref name="color" /> Dit het sterrekundiges verstom, want hulle het verwag KGV's sal almal donker wees, omdat hulle die meeste van die vlugtige yse op hul oppervlak sou verloor het weens [[kosmiese straling]].<ref>Davies p. 118</ref> Verskeie oplossings is voorgestel, soos die invloed van botsings en die vrylating van gasse.<ref name="KBOKBO" /> Jewitt en Luu se spektrale ontleding van die bekende KGV's in 2001 het gewys die kleurverskille is te groot om te verduidelik aan die hand van toevallige botsings.<ref>{{cite journal |doi=10.1086/323304 |title=Colors and Spectra of Kuiper Belt Objects |url=https://archive.org/details/sim_astronomical-journal_2001-10_122_4/page/2099 |date=2001 |last1=Jewitt |first1=David C. |last2=Luu |first2=Jane X. |journal=The Astronomical Journal |volume=122 |issue=4 |pages=2099–2114 |arxiv=astro-ph/0107277 |bibcode=2001AJ....122.2099J}}</ref> Die Son se straling het vermoedelik metaan op die oppervlak van KGV's chemies verander en produkte soos [[tolien]]e gevorm. [[Makemake]] bevat ’n aantal koolwaterstowwe wat ontstaan het vanweë die straling van metaan, insluitende [[etaan]], [[etileen]] en [[asetileen]].<ref name="Brown_2012a" />
Hoewel die meeste KGV's steeds min spektrale inligting verskaf weens hul dofheid, was daar al ’n paar suksesse in die bepaling van hul samestelling.<ref name="Quaoar" /> In 1996 het Robert H. Brown et al. spektroskopiese data verkry oor die KGV 1993 SC, wat onthul het sy oppervlaksamestelling stem merkwaardig ooreen met dié van Pluto, sowel as Neptunus se maan [[Triton (maan)|Triton]], met groot hoeveelhede metaanys.<ref name="rbrown">{{cite journal |doi=10.1126/science.276.5314.937 |title=Surface Composition of Kuiper Belt Object 1993SC |url=https://archive.org/details/sim_science_1997-05-09_276_5314/page/937 |date=1997 |last1=Brown |first1=R. H. |journal=Science |volume=276 |issue=5314 |pages=937–9 |pmid=9163038 |last2=Cruikshank |first2=DP |last3=Pendleton |first3=Y |last4=Veeder |first4=GJ |bibcode=1997Sci...276..937B}}</ref> Die meeste kleiner voorwerpe se kleur en soms albedo is bepaal. Dié voorwerpe val hoofsaaklik in twee kategorieë: grys met ’n lae albedo en baie rooi met ’n hoër albedo. Die verskil in kleur en albedo is moontlik vanweë die behoud of verlies van [[waterstofsulfied]] (H<sub>2</sub>S) op die oppervlak – die oppervlak van dié wat ver genoeg van die Son af ontstaan het om H<sub>2</sub>S te behou, word rooi vanweë bestraling.<ref name="Wong_Brown_2016">{{cite journal|last1=Wong|first1=Ian|last2=Brown|first2=Michael E.|date=2017|title=The bimodal color distribution of small Kuiper Belt objects|arxiv=1702.02615|doi=10.3847/1538-3881/aa60c3|volume=153|issue=4|journal=The Astronomical Journal|page=145|bibcode = 2017AJ....153..145W }}</ref>
Die grootste KGV's, soos Pluto en [[Quaoar]], se oppervlak is ryk aan vlugtige samestellings soos metaan, [[stikstof]] en [[koolstofmonoksied]]; die teenwoordigheid van hierdie molekules is waarskynlik vanweë hul matige [[dampdruk]] in die 30-50 K-temperatuurstreek van die Kuipergordel. Dit laat die samestellings per geleentheid van die oppervlak af kook en dan weer terugval as sneeu. Samestellings met ’n hoër kookpunt sal solied bly. Die relatiewe oorvloed van hierdie drie samestellings in die grootste KGV's hou direk verband met die liggame se oppervlakswaartekrag en omringende temperatuur, wat bepaal watter van die stowwe hulle kan behou.<ref name="Brown_2012a" /> Waterys is al in verskeie KGV's opgespoor, insluitende lede van die Haumea-familie soos 1996 TO<sub>66</sub>,<ref>{{cite journal |doi=10.1086/317277 |title=Near-Infrared Spectroscopy of the Bright Kuiper Belt Object 2000 EB173 |date=2000 |last1=Brown |first1=Michael E. |last2=Blake |first2=Geoffrey A. |last3=Kessler |first3=Jacqueline E. |journal=The Astrophysical Journal |volume=543 |issue=2 |pages=L163 |bibcode=2000ApJ...543L.163B|citeseerx=10.1.1.491.4308 }}</ref> middelgroot voorwerpe soos [[38628 Huya|38628 Huya]] en [[20000 Varuna|20000 Varuna]],<ref>{{cite journal |date=2001 |title=NICS-TNG infrared spectroscopy of trans-neptunian objects 2000 EB173 and 2000 WR106 |author1=Licandro |author2=Oliva |author3=Di MArtino |doi=10.1051/0004-6361:20010758 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=373 |issue=3 |pages=L29 |arxiv=astro-ph/0105434 |bibcode=2001A&A...373L..29L}}</ref> en ’n paar klein voorwerpe.<ref name="Brown_2012a" />
== Massa ==
Ondanks sy grootte is die gesamentlike [[massa]] van die Kuipergordel relatief klein. Dit word geraam op tussen {{breuk|1|25}} en {{breuk|1|10}} van die Aarde se massa.<ref name="g01">{{cite journal |last=Gladman |first=Brett |display-authors=etal |title=The structure of the Kuiper belt |url=https://archive.org/details/sim_astronomical-journal_2001-08_122_2/page/1051 |journal=Astronomical Journal |date=Augustus 2001 |volume=122 |pages=1051–1066 |doi=10.1086/322080 |bibcode=2001AJ....122.1051G |issue=2}}</ref> Daarteenoor dui modelle oor die vorming van die Sonnestelsel op ’n gesamentlike massa van 50 [[aardmassa]]s.<ref name="beyond" /> Hierdie vermiste >99% van die massa kan nouliks geïgnoreer word, want dit is nodig vir die samepakking van KGV's met ’n deursnee van meer as 100 km. As die Kuipergordel altyd so ’n klein digtheid gehad het, sou hierdie voorwerpe eenvoudig nie kon gevorm het deur die botsing en samesmelting van kleiner planetesimale nie.<ref name="beyond" /> Verder dui die huidige wentelbane se eksentrisiteit en baanhelling daarop dat botsing taamlik "gewelddadig" was, en dit sou gelei het tot vernietiging eerder as samepakking.
Dit lyk of die huidige voorwerpe in die gordel nader aan die Son ontstaan het of dat die een of ander meganisme die oorspronklike massa verstrooi het. Neptunus se huidige invloed is te klein om so ’n enorme verstrooiing te verduidelik, hoewel die Nice-model voorstel dit kon die gevolg van ’n massa-uitwerping in die verlede gewees het. Hoewel dit nie ’n uitgemaakte saak is nie, sluit hipoteses in ’n verbygaande ster of die fynmaal van kleiner voorwerpe deur botsings in stofdeeltjies klein genoeg om deur sonstraling beïnvloed te word.<ref name="Morbidelli2005" /> Die omvang van massaverlies deur sulke botsings word egter beperk deur die teenwoordigheid van losweg verbonde dubbelvoorwerpe in die koue skyf, wat waarskynlik deur botsings uitmekaargedryf sou word.<ref name="Nesvorny_etal_2011a">{{cite journal |last1=Nesvorný |first1=David |last2=Vokrouhlický |first2=David |last3=Bottke |first3=William F. |last4=Noll |first4=Keith |last5=Levison |first5=Harold F. |title=Observed Binary Fraction Sets Limits on the Extent of Collisional Grinding in the Kuiper Belt |journal=The Astronomical Journal |date=2011 |volume=141 |issue=5 |page=159 |doi=10.1088/0004-6256/141/5/159 |arxiv=1102.5706 |url=http://iopscience.iop.org/article/10.1088/0004-6256/141/5/159 |bibcode=2011AJ....141..159N}}</ref>
== Verstrooide voorwerpe ==
{{Hoofartikel|Verstrooide skyf}}
[[Lêer:TheKuiperBelt Projections 100AU Classical SDO.svg|duimnael|’n Vergelyking van die wentelbane van VSV's (swart), klassieke KGV's (blou) en 2:5-resonansievoorwerpe (groen). Die wentelbane van ander KGV's is grys. (Wentelasse is opgelyn vir ’n vergelyking.)]]
Die [[verstrooide skyf]] is ’n streek met min voorwerpe. Dit oorvleuel met die Kuipergordel, maar strek tot verder as 100 AE. Verstrooideskyfvoorwerpe (VSV's) se wentelbane is baie ellipties. Die meeste modelle van die Sonnestelsel se ontstaan wys dat beide KGV's en VSV's eers in ’n oergordel ontstaan het en later deur swaartekragwisselwerkings, veral met Neptunus, uitwaarts gedruk is – sommige in stabiele wentelbane (die KGV's) en ander in onstabiele wentelbane (die VSV's).<ref name="book" /> Vanweë sy onstabiliteit word die verstrooide skyf beskou as die bron van baie van die Sonnestelsel se [[Komeet#Kort periode|kortperiodekomete]]. Hul dinamiese wentelbane dryf hulle soms na die binneste Sonnestelsel, waar hulle eers [[Sentour (kleinplaneet)|sentoure]] en dan kortperiodekomete word.<ref name="book" />
Volgens die [[Kleinplaneetsentrum]], wat amptelik alle [[trans-Neptunus-voorwerp]]e katalogiseer, is ’n KGV streng gesproke enige voorwerp wat eksklusief in die Kuipergordel voorkom, ongeag sy oorsprong of samestelling. Liggame buite die gordel word as verstrooide voorwerpe geklassifiseer.<ref name="cen_sdo">{{cite web |url=http://www.minorplanetcenter.org/iau/lists/Centaurs.html |title=List Of Centaurs and Scattered-Disk Objects |work=IAU: Minor Planet Center |access-date=27 Oktober 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170629210646/http://www.minorplanetcenter.org/iau/lists/Centaurs.html |archive-date=29 Junie 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In sommige wetenskaplike kringe het die term "Kuipergordelvoorwerp" sinoniem geword met enige ysagtige [[kleinplaneet]] in die buitenste Sonnestelsel wat vermoedelik deel van die aanvanklike klas was, al was sy wentelbaan tydens die grootste deel van die Sonnestelsel se geskiedenis buite die Kuipergordel (byvoorbeeld in die verstrooide skyf). Hulle noem VSV's dikwels "verstrooide Kuipergordelvoorwerpe".<ref>{{cite web |date=2005 |author=David Jewitt |title=The 1000 km Scale KBOs |work=University of Hawaii |url=http://www2.ess.ucla.edu/~jewitt/kb/big_kbo.html |access-date=16 Julie 2006 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170702173042/http://www2.ess.ucla.edu/~jewitt/kb/big_kbo.html |archive-date=2 Julie 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> [[Eris (dwergplaneet)|Eris]], wat ’n groter massa as Pluto het, word dikwels ’n KGV genoem, maar is tegnies gesproke ’n VSV.<ref name="cen_sdo" /> Sterrekundiges het nog nie konsensus bereik oor die presiese definisie van die Kuipergordel nie.
Die sentoure, wat gewoonlik nie as deel van die Kuipergordel beskou word nie, is vermoedelik ook verstrooide voorwerpe. Die enigste verskil is dat hulle na binne verstrooi is en nie na buite nie. Die Kleinplaneetsentrum groepeer die sentoure en VSV's saam as verstrooide voorwerpe.<ref name="cen_sdo" />
=== Triton ===
{{Hoofartikel|Triton (maan)}}
[[Lêer:Triton moon mosaic Voyager 2 (large).jpg|duimnael|links|Neptunus se maan Triton.]]
Daar word geglo Neptunus het tydens sy migrasie ’n groot KGV, [[Triton (maan)|Triton]], in ’n wentelbaan vasgevang. Dit is die enigste maan in die Sonnestelsel met ’n [[Retrograde en prograde beweging|retrograde wentelbaan]] (dit wentel in die teenoorgestelde rigting as waarin Neptunus roteer). Dit dui daarop Triton was ’n ten volle ontwikkelde liggaam toe dit uit die omringende ruimte vasgevang is, anders as die mane van [[Jupiter se natuurlike satelliete|Jupiter]], [[Saturnus se natuurlike satelliete|Saturnus]] en [[Uranus se natuurlike satelliete|Uranus]], wat waarskynlik uit die roterende skywe materiaal om die planete ontstaan het.
Dit is nie maklik om ’n voorwerp gravitasioneel vas te vang nie: Die voorwerp moet eers genoegsaam vertraag word sodat dit deur die groter voorwerp se swaartekrag vasgevang kan word. ’n Moontlike verduideliking is dat Triton deel van ’n dubbelvoorwerp was (baie KGV's is dubbelvoorwerpe). Die uitwerping deur Neptunus van die ander lid van die dubbelvoorwerp kan verduidelik hoe Triton vasgevang is.<ref name=es /> Triton is 14% groter as Pluto en spektrale ontledings van albei wêrelde wys hul oppervlakke is grootliks uit dieselfde materiale saamgestel, soos metaan en koolstofmonoksied. Dit alles dui daarop dat Triton op ’n tyd ’n KGV was en dat dit tydens Neptunus se uitwaartse migrasie vasgevang is.<ref>{{cite book |last1=Encrenaz |first1=Thérèse |last2=Kallenbach |first2=R. |last3=Owen |first3=T. |last4=Sotin |first4=C. |title=Triton, Pluto, Centaurs, And Trans-Neptunian Bodies |url=https://books.google.com/?id=MbmiTd3x1UcC&pg=PA421 |accessdate=23 Junie 2007 |date=2004 |publisher=Springer |isbn=978-1-4020-3362-9 |work=NASA Ames Research Center}}</ref>
== Grootste KGV's ==
[[Lêer:EightTNOs af.png|duimnael|’n Vergelyking van 10 van die helderste TNV's – [[Pluto (dwergplaneet)|Pluto]], [[Eris (dwergplaneet)|Eris]], [[Makemake]], [[Haumea]], [[90377 Sedna|Sedna]], [[307261 Máni|Máni]], [[225088 Gonggong|Gonggong]], [[50000 Quaoar|Quaoar]], [[120347 Salacia|Salacia]] en [[90482 Orcus|Orcus]] – met die [[Aarde]] en [[Maan]].]]
Sedert 2000 is ’n aantal KGV's ontdek met ’n deursnee van tussen 500 en 1 500 km, meer as die helfte van dié van Pluto (2 370 km). [[50000 Quaoar]], ’n klassieke PGV wat in 2002 ontdek is, het ’n deursnee van meer as 1 200 km. [[Makemake]] en [[Haumea]], waarvan die ontdekking albei op 29 Julie 2005 aangekondig is, is nog groter. Ander voorwerpe, soos 28978 Ixion (in 2001 ontdek) en 20000 Varuna (2000), het ’n deursnee van rogweg 500 km.<ref name="beyond" />
=== Pluto ===
{{Hoofartikel|Pluto}}
Die ontdekking van hierdie groot KGV's in wentelbane soortgelyk aan dié van Pluto, het baie wetenskaplikes laat aflei Pluto verskil nie veel van ander lede van die Kuipergordel nie. Nie net is van hulle net so groot soos Pluto nie, maar hulle het ook [[natuurlike satelliet]]e en min of meer dieselfde samestelling. (Metaan en koolstofmonoksied is op beide Pluto en die grootste KGV's gevind.)<ref name="beyond" /> Net soos wat [[Ceres (dwergplaneet)|Ceres]] as ’n planeet beskou is voor die ontdekking van ander asteroïdes, is vermoed dat Pluto ook herklassifiseer sou word.
Die kwessie het ’n punt bereik met die ontdekking van [[Eris (dwergplaneet)|Eris]], ’n voorwerp in die verstrooide skyf naby die Kuipergordel, waarvan die massa 27% groter is as dié van Pluto.<ref>{{cite web |title=Dysnomia, the moon of Eris |author=Mike Brown |work=Caltech |url=http://www.gps.caltech.edu/~mbrown/planetlila/moon/index.html |date=2007 |access-date=14 Junie 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20140525161505/http://www.gps.caltech.edu/~mbrown/planetlila/moon/index.html |archive-date=25 Mei 2014 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Die IAU was vir die eerste keer verplig om te definieer wat ’n planeet is – een van die kriteria is dat hy sy wentelbaan "skoon moes gevee het".<ref>{{cite web |url=http://www.iau.org/static/resolutions/Resolution_GA26-5-6.pdf |title=Resolution B5 and B6 |publisher=International Astronomical Union |date=2006 |access-date= 8 Julie 2018 |archive-date=20 Junie 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090620102000/http://www.iau.org/static/resolutions/Resolution_GA26-5-6.pdf |url-status=dead }}</ref> Omdat Pluto sy wentelbaan met talle ander voorwerpe deel, is dit as lid van die Kuipergordel tot ’n [[dwergplaneet]] herklassifiseer.
Net vyf voorwerpe in die Sonnestelsel word tans (2018) deur die IAU as dwergplanete geklassifiseer: Ceres, Eris en die KGV's Pluto, Makemake en Haumea. 90482 Orcus, 28978 Ixion en baie ander KGV's is groot genoeg om in [[hidrostatiese ewewig]] te wees en die meeste sal waarskynlik kwalifiseer wanneer meer inligting oor hulle bekend is.<ref>{{cite web |title=Ixion |work=eightplanets.net |url=http://ixion.eightplanets.net/ |access-date=23 Junie 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190515033421/http://ixion.eightplanets.net/ |archive-date=15 Mei 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name="albedo">{{cite arXiv |date= 2007|title= Physical Properties of Kuiper Belt and Centaur Objects: Constraints from Spitzer Space Telescope|class= |eprint=astro-ph/0702538 |author1= John Stansberry |author2= Will Grundy |author3= Mike Brown |author4= Dale Cruikshank |author5= John Spencer |author6= David Trilling |author7= Jean-Luc Margot}}</ref><ref>{{cite web |title=IAU Draft Definition of Planet |work=IAU |url=http://www.iau.org/iau0601.424.0.html |date=2006 |access-date=26 Oktober 2007 |language=pt |archive-url=https://web.archive.org/web/20080827210426/http://www.iau.org/iau0601.424.0.html |archive-date=27 Augustus 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
=== Satelliete ===
Die grootste ses TNV's (Eris, Pluto, {{mp| 2007 OR|10}}, Makemake, Haumea en Quaoar) het almal mane, en twee van hulle het meer as een. Daar is ook talle dubbelvoorwerpe (twee voorwerpe waarvan die massa genoeg ooreenstem dat hulle "om mekaar" wentel). Die bekendste voorbeeld is Pluto en Charon, maar daar word geraam dat sowat 11% van KGV's in pare voorkom.<ref>{{cite journal |first=C.B. |last=Agnor |first2=D.P. |last2=Hamilton |title=Neptune's capture of its moon Triton in a binary-planet gravitational encounter |journal=Nature |volume=441 |date=2006 |pages=192–4 |url=http://www.astro.umd.edu/~hamilton/research/reprints/AgHam06.pdf |doi=10.1038/nature04792 |pmid=16688170 |issue=7090 |bibcode=2006Natur.441..192A}}</ref>
== Verkenning ==
{{Hoofartikel|New Horizons}}
[[Lêer:UltimaThule CA06 color 20190516.png|duimnael|[[486958 Arrokoth]] van naderby, afgeneem deur New Horizons.]]
Die eerste ruimtetuig wat die Kuipergordel verken het, [[New Horizons]], is op 19 Januarie 2006 gelanseer en het op 14 Julie 2015 by Pluto verbygevlieg. Daarna sou dit ander, verder voorwerpe in die gordel opspoor en ondersoek.<ref>{{cite web |url=http://discoverynewfrontiers.nasa.gov/missions/missions_nh.cfml |title=New Frontiers Program: New Horizons Science Objectives |work=NASA – New Frontiers Program |accessdate=15 April 2015 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150415224640/http://discoverynewfrontiers.nasa.gov/missions/missions_nh.cfml |archivedate=15 April 2015 |df=mdy-all }}</ref>
[[Lêer:2014 MU69 orbit.jpg|duimnael|links|Die ligging van Arrokoth en New Horizons se baan.]]
Op 15 Oktober 2014 is aangekondig die [[Hubble-ruimteteleskoop]] het drie teikens opgespoor<ref name="NASA-20141015">{{cite web |last=Brown |first=Dwayne |last2=Villard |first2=Ray |title=RELEASE 14-281 NASA's Hubble Telescope Finds Potential Kuiper Belt Targets for New Horizons Pluto Mission |url=http://www.nasa.gov/press/2014/october/nasa-s-hubble-telescope-finds-potential-kuiper-belt-targets-for-new-horizons |date=15 Oktober 2014 |work=Nasa |access-date=16 Oktober 2014 |language=gl |archive-url=https://web.archive.org/web/20200406132923/https://www.nasa.gov/press/2014/october/nasa-s-hubble-telescope-finds-potential-kuiper-belt-targets-for-new-horizons |archive-date=6 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name="Lakdawalla2014">{{cite web |last=Lakdawalla |first=Emily |title=Finally! New Horizons has a second target |work=Planetary Society blog |publisher=Planetary Society |date=15 Oktober 2014 |access-date=15 Oktober 2014 |url=http://www.planetary.org/blogs/emily-lakdawalla/2014/10151024-finally-new-horizons-has-a-kbo.html |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190926035321/http://www.planetary.org/blogs/emily-lakdawalla/2014/10151024-finally-new-horizons-has-a-kbo.html |archive-date=26 September 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |title=NASA's Hubble Telescope Finds Potential Kuiper Belt Targets for New Horizons Pluto Mission |work=press release |publisher=Johns Hopkins Applied Physics Laboratory |date=15 Oktober 2014 |access-date=16 Oktober 2014 |url=http://www.jhuapl.edu/newscenter/pressreleases/2014/141015_2.asp |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170331121046/http://jhuapl.edu/newscenter/pressreleases/2014/141015_2.asp |archive-date=31 Maart 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref name="Wall2014">{{cite web |last=Wall |first=Mike |title=Hubble Telescope Spots Post-Pluto Targets for New Horizons Probe |publisher=Space.com |date=15 Oktober 2014 |access-date=15 Oktober 2014 |url=http://www.space.com/27445-hubble-telescope-new-horizons-kuiper-belt.html |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200406132935/https://www.space.com/27445-hubble-telescope-new-horizons-kuiper-belt.html |archive-date=6 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> wat die New Horizons-span voorlopig PT1 (''potential target 1''), PT2 en PT3 genoem het. Die voorwerpe se deursnee was na raming tussen 30 en 55 km, te klein om deur grondgebaseerde teleskope gesien te word. Hulle was tussen 43 en 44 AE van die Son af, wat beteken hulle sou in 2018/2019 bereik kon word.<ref name="Lakdawalla2014" />
Die aanvanklike raming dat hulle binne New Horizons se brandstofbegroting sou val, was onderskeidelik 100%, 7% en 97%.<ref name="Lakdawalla2014" /> Almal was in die "koue" klassieke Kuipergordel (voorwerpe met klein baanhellings en {{nowrap|-eksentrisiteite}}), en dus baie verskillend van Pluto. PT1, wat die tydelike naam {{mp|(486958) 2014 MU|69}} gehad het (nou Arrokoth), was die voorwerp met die gunstigste posisie. Dit het ’n [[magnitude]] van 26,8, ’n deursnee van 30-45 km en is op 1 Januarie 2019 bereik.<ref name="VOX-20150414">{{cite web |last=Stromberg |first=Joseph |title=NASA's New Horizons probe was visiting Pluto — and just sent back its first color photos |url=https://www.vox.com/2015/4/14/8412031/pluto-new-horizons |date=14 April 2015 |work=Vox |access-date=14 April 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200406132908/https://www.vox.com/2015/4/14/8412031/pluto-new-horizons |archive-date=6 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Nadat genoeg inligting oor hul wentelbane verskaf is, het die Kleinplaneetsentrum die amptelike name {{mp|2014 MU|69}} (PT1), {{mp|2014 OS|393}} (PT2) en {{mp|2014 PN|70}} (PT3) aan die drie teikens gegee. In 2014 is ’n vierde moontlike teiken, {{mp|2014 MT|69}}, uitgeskakel ná nadere ondersoek. PT2 is ook voor die Pluto-verbyvlug uitgeskakel.<ref>{{cite web |author=Corey S. Powell |title=Alan Stern on Pluto's Wonders, New Horizons' Lost Twin, and That Whole "Dwarf Planet" Thing |url=http://blogs.discovermagazine.com/outthere/2015/03/29/alan-stern-on-plutos-wonders/ |magazine=Discover |date=29 Maart 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191116104116/http://blogs.discovermagazine.com/outthere/2015/03/29/alan-stern-on-plutos-wonders/ |archive-date=16 November 2019 |url-status=dead |df=dmy-all |access-date=8 Julie 2018 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.hou.usra.edu/meetings/lpsc2015/pdf/1301.pdf |title=Orbits and Accessibility of Potential New Horizons KBO Encounter Targets |date=2015 |work=USRA-Houston |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303182211/http://www.hou.usra.edu/meetings/lpsc2015/pdf/1301.pdf |archivedate=3 Maart 2016}}</ref>
Vlugaanpassings is in Oktober en November 2015 aangebring, wat ’n verbyvlug van Arrokoth [{{mp|2014 MU|69}}], informeel bekend as Ultima Thule, moontlik gemaak het.<ref>{{cite web |last=McKinnon |first=Mika |url=http://space.gizmodo.com/new-horizons-locks-onto-next-target-lets-explore-the-k-1727298103 |title=New Horizons Locks Onto Next Target: Let's Explore the Kuiper Belt! |date=28 Augustus 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160824225418/http://space.gizmodo.com/new-horizons-locks-onto-next-target-lets-explore-the-k-1727298103 |archive-date=24 Augustus 2016 |url-status=dead |df=dmy-all |access-date=8 Julie 2018 }}</ref> Ultima Thule is 31 km lank. Dit is ’n [[kontakdubbelvoorwerp]] wat uit twee lobbe van 19 en 14 km breed bestaan wat met hul hoofasse langs aan mekaar verbind is. Dit lyk of die groter lob ’n samestelling van agt kleiner voorwerpe,<ref name="Grossman20190318">{{cite web |title=Ultima Thule may be a frankenworld |url=https://www.sciencenews.org/article/new-horizons-mu69-ultima-thule-frankenworld |last=Grossman |first=Lisa |date=18 Maart 2019 |access-date=23 Maart 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190409212843/https://www.sciencenews.org/article/new-horizons-mu69-ultima-thule-frankenworld/ |archive-date=9 April 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> elk sowat 5 km breed, is wat saamgesmelt het voordat die twee lobbe met mekaar in aanraking gekom het.<ref name="eaaw9771">{{cite journal
|title=Initial results from the New Horizons exploration of 2014 MU<sub>69</sub>, a small Kuiper Belt object
|url=https://science.sciencemag.org/content/364/6441/eaaw9771/tab-pdf
|display-authors=etal
|first1=S. A.
|last1=Stern
|first2=H. A.
|last2=Weaver
|first3=J. R.
|last3=Spencer
|first4=C. B.
|last4=Olkin
|first5=G. R.
|last5=Gladstone
|first6=W. M.
|last6=Grundy
|first7=J. M.
|last7=Moore
|first8=D. P.
|last8=Cruikshank
|first9=H. A.
|last9=Elliott
|first10=W. B.
|last10=McKinnon
|journal=Science
|doi=10.1126/science.aaw9771
|volume=364
|issue=6441
|date=17 Mei 2019
|access-date= 2 Junie 2019
|archive-date=24 Mei 2019
|archive-url=https://web.archive.org/web/20190524235457/https://science.sciencemag.org/content/364/6441/eaaw9771/tab-pdf
|url-status=dead
}}</ref><ref name="LPSC-2019-03-21">{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=7m_zpHeTTjc |title=Press Briefing: The developing picture of Ultima Thule |publisher=Lunar and Planetary Institute |website=[[YouTube]] |date=21 Maart 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200229040800/https://www.youtube.com/watch?v=7m_zpHeTTjc |archive-date=29 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Dit het vermoedelik nie groot versteurings ondergaan nie en is dus een van die primitiefste voorwerpe bekend.
== Ekstrasolêre Kuipergordels ==
[[Lêer:Kuiper belt remote.jpg|duimnael|Puinskywe om die sterre HD 139664 en HD 53143. Die swart sirkels verberg die sterre sodat die puinskywe gesien kan word.]]
Teen 2006 het sterrekundiges [[Puinskyf|puinskywe]] wat vermoedelik Kuipergordelagtige strukture is, om nege sterre benewens die Son ontleed.
Dit lyk of daar twee kategorieë is: breë gordels met ’n radius van meer as 50 AE en smal gordels (moontlik soos dié in die Sonnestelsel) met ’n radius van tussen 20 en 30 AE en relatief skerp grense.<ref name="Kalas et al. 2006" /> Verder het 15-20% van sontipe sterre ’n waarneembare [[infrarooi]]-oormaat, wat kan dui op enorme Kuipergordelagtige strukture.<ref>{{cite journal |title=Debris Disks around Sun-like Stars |url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2008-02-20_674_2/page/1086 |author=Trilling, D. E. |author2=Bryden, G. |author3=Beichman, C. A. |author4=Rieke, G. H. |author5=Su, K. Y. L. |author6=Stansberry, J. A. |author7=Blaylock, M. |author8=Stapelfeldt, K. R. |author9=Beeman, J. W. |author10=Haller, E. E. |volume=674 |issue=2 |pages=1086–1105 |date=February 2008 |bibcode=2008ApJ...674.1086T |doi=10.1086/525514 |journal=The Astrophysical Journal |arxiv=0710.5498}}</ref>
Die meeste puinskywe om ander sterre is redelik jonk, maar dié op die twee foto's regs, wat in Januarie 2006 deur die Hubble-ruimteteleskoop geneem is, is oud genoeg (rofweg 300 miljoen jaar) dat dit in stabiele konfigurasies gevestig is. Op die linkerkantse foto is ’n breë gordel van bo af gesien en regs is ’n beeld van ’n smal gordel van die kant af.<ref name="Kalas et al. 2006">{{cite journal |bibcode=2006ApJ...637L..57K |arxiv=astro-ph/0601488 |title=First Scattered Light Images of Debris Disks around HD 53143 and HD 139664 |author1=Kalas |first1=Paul |last2=Graham |first2=James R. |last3=Clampin |first3=Mark C. |last4=Fitzgerald |first4=Michael P. |volume=637 |date=2006 |pages=L57 |journal=The Astrophysical Journal |doi=10.1086/500305}}</ref><ref>{{cite web |title=Dusty Planetary Disks Around Two Nearby Stars Resemble Our Kuiper Belt |url=http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2006/05/image/a |date=2006 |access-date=1 Julie 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160709094354/http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2006/05/image/a/ |archive-date=9 Julie 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
Rekenaarsimulasies van die Kuipergordel dui daarop dat dit, toe dit jonger was, gelyk het soos die smal ringe wat om jonger sterre gesien kan word.<ref>{{cite journal |title=Collisional Grooming Models of the Kuiper Belt Dust Cloud |author=Kuchner, M. J. |author2=Stark, C. C. |volume=140 |issue=4 |pages=1007–1019 |date=2010 |bibcode=2010AJ....140.1007K |doi=10.1088/0004-6256/140/4/1007 |journal=The Astronomical Journal |arxiv=1008.0904}}</ref>
== Verwysings ==
{{Verwysings|3}}
=== Bibliografie ===
* {{cite book |title=Dark Matter and the Dinosaurs |url=https://archive.org/details/darkmatterdinosa0000rand |publisher=Ecco/HarperCollins Publishers |location=New York |first=Lisa |last=Randall |date=2015 |isbn=978-0-06-232847-2 |ref=harv}}
== Eksterne skakels ==
* [http://www2.ess.ucla.edu/~jewitt/kb.html Dave Jewitt se blad @ UCLA]
** [http://www2.ess.ucla.edu/~jewitt/kb/gerard.html Die gordel se naam]
* [http://www.physics.ucf.edu/~yfernandez/cometlist.html Lys van kortperiodekomete]
* [http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=KBOs Kuiper Belt Profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151110001858/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=KBOs |date=10 November 2015 }} by [http://solarsystem.nasa.gov/ Nasa se ''Solar System Exploration'']
* [http://www.boulder.swri.edu/ekonews/ Elektronie nuusbrief oor die Kuipergordel]
* [http://www.minorplanetcenter.org/iau/lists/OuterPlot.html Kleinplaneetsentrum: ''Plot of the Outer Solar System'']; wys die Kuipergaping
* SPACE.com: [http://www.space.com/scienceastronomy/060814_tno_found.html "Discovery Hints at a Quadrillion Space Rocks Beyond Neptune"] (Sara Goudarzi) 15 Augustus 2006
* [http://nineplanets.org/kboc.html Nine Planets se webtuiste oor die Edgeworth-Kuipergordel en Oortwolk]
* [http://www.minorplanetcenter.net/iau/lists/TNOs.html Lys TNV's]
{{Commons-kategorie inlyn|Kuiper belt}}
* [[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Kuiper belt|Engelse Wikipedia]]
{{PlaneteSon}}
{{Voorbladster}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Kuipergordel| ]]
48n86bnhvm7svpuww0hx6djwgtue3oh
Koolstofdioksied
0
39996
3379402
3291603
2026-11-21T04:06:41Z
InternetArchiveBot
131157
Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379402
wikitext
text/x-wiki
{{Chemiekas2
|formule={{chem|C|O|2}}
|struktuur=Carbon-dioxide.svg
|struktuur2=Carbon-dioxide-3D-vdW.svg
|CASNo=124-38-9<ref>{{cite web |url=http://www.uigi.com/MSDS_gaseous_CO2.html |title=Uigi.com MSADS |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191102114120/http://www.uigi.com/MSDS_gaseous_CO2.html |archive-date=2 November 2019 |url-status=dead |df=dmy-all |access-date=30 Mei 2017 }}</ref>
|Voorkoms=Kleurlose gas
|Digtheid=1,52 @ 21 °C (rel. lug)
|Smeltpunt=-56,6 °C
|Kookpunt= -78,5 ° @ 1 Atm (sublimasie)
|HenryKonstante=3,38(4) x 10<sup>-2</sup> [L/mol.Atm]; 2390 [K] <ref>{{Ref:Sander}}</ref>
|pKa= (suur oksied)
|Oplosbaarheid= Oplosbaar in water 0,48 [mg/L] @ 25 °C<ref name="FAO"/>
|Flitspunt=onbrandbaar
|MolereMassa=44,01 g/mol|KritiekeT=30,978 °C<ref name="Uni"/>
|KritiekeP=73,773 bar<ref name="Uni">{{cite web|url=https://www.unilab.eu/articles/fluid-properties-near-critical-point/#:~:text=The%20critical%20point%20is%20characterized%20by%20a%20temperature%2C,is%20characterized%20by%20tc%3D30.978%20%C2%B0C%20and%20pc%3D73.773%20bar.|publisher=Unilab|title=What happens to fluid properties near the critical point?}}</ref>
|Kristallografie=y
|Ruimtegroep=Pa{{bostreep|3}}
|Ruimtegroepnommer=205
|Selparms= a{{sub|o}}=562,24(2) pm <ref name="Arndt"/>
}}
'''Koolstofdioksied''' of '''koolsuurgas''', (chemiese formule '''CO<sub>2</sub>''') is 'n kleurlose en reuklose [[gas]] wat natuurlik in die [[aarde]] se [[atmosfeer]] voorkom. Die konsentrasie in die Aarde se atmosfeer is egter taamlik klein, maar [[Mars]] en [[Venus]] s'n bestaan amper geheel uit hierdie gas. Venus se atmosfeer is nogtans baie digter as Mars s'n en bevat hiervan 19 000 maal meer as Mars s'n en 154 000 maal meer as die Aarde s'n.<ref>{{cite web|url=https://solarsystem.nasa.gov/news/436/10-things-planetary-atmospheres/|publisher=NASA|title=10 Things: Planetary Atmospheres|authors=Holly Shaftel|year=2018}}</ref>
== Chemiese eienskappe ==
Uitgeasemde lug kan tot 4,4% uit koolstofdioksied bestaan.<ref>{{cite web|url=https://byjus.com/biology/composition-gases-breathe/#:~:text=When%20we%20exhale%2C%20the%20composition,and%204.4%25%20of%20carbon%20dioxide.|publisher=byjus|title=Gasses: We Breathe In and Breathe Out}}</ref> Koolstofdioksied word by verbranding van talle organiese stowwe vrygestel, soos [[benseen]]:
:<math>2C_6H_6 + 15O_2 \to 12CO_2 + 30H_2O</math>
Dit is die koolstofoksied wat algemeen gevorm word, indien voldoende [[suurstof]] teenwoordig is. Indien die verbranding nie volledig is nie, kan [[koolstofmonoksied]] gevorm word. Hierdie tipe verbrandingsreaksie is die basis vir verhitting deur die verbrand van olie of die verbrandingsproses wat 'n motor voortbeweeg.
Koolstofdioksied los goed in water op. Die oplosbaarheid in suiwer water neem af teen hoër [[Temperatuur|temperature]] en die gas kan uit water verdryf word deur dit te kook.
{|class="wikitable"
|-
!Temperatuur °C||0||5||10||15||20||25||30||35||40
|-
|[mg/L]<ref name="FAO">{{cite web|url=https://www.fao.org/3/ac183e/ac183e06.htm#:~:text=Carbon%20dioxide%20content%20in%20air%20is%20only%200.03%25%2C,water%20depending%20on%20the%20pH%20of%20the%20water.|publisher=FAO|title=Carbon dioxide}}</ref>||1,1||0,91||0,76||0,65||0,56||0,48||0,42||0,36||0,31
|}
Die waardes is nogtans ook afhanklik van die water se hardheid en die [[pH]]. Die opgeloste gas kan 'n swak en instabiele diprotiese brønstedsuur vorm: [[koolsuur]].
:<math>CO_2 + H_2O \to H_2CO_3</math>
Die soute van hierdie suur heet [[karbonaat|karbonate]] en is uiters belangrik in die [[geologie]].
Koolstofdioksied is self ook 'n [[Lewis-suur]] en kan direk met basisse reageer. Met hidroksiede vorm dit die [[waterstofkarbonaat]]ioon:
:<math>CO_2 + OH^- \to HCO_3^-</math>
==Kritieke gedrag==
[[Lêer:Dry Ice Pellets Subliming.jpg|duimnael|Vaste koolsuur wat sublimeer|links]] Hier op aarde is {{chem|C|O|2}} eintlik net as 'n gas bekend. Die vaste vorm [[Sublimasie|sublimeer]] teen -78,5 °C sonder om te smelt en 'n vloeistof te vorm. Op Mars is die temperatuur laer en vorm die stof poolkappe van koolsuurys, maar vloeibare kooldioksied word nie aangetref nie.
Teen hoër drukke is dit anders. Tot aan die kritieke temperatuur van 30,978 °C -taamlik digby kamertemperatuur- kan onder druk 'n vloeistof gevorm word. Hierdie vloeistof het 'n hoër digtheid as die dampfase waarmee dit in ewewig is. Teen die [[kritieke punt]] word die twee digthede egter eenders en bokant hierdie temperatuur is daar net een fase, 'n gas of 'n superkritiese vloeistof as mens hierdie uitdrukking liewer het. <ref>{{cite web|url=https://extraktlab.com/supercritical-co2-extractors/supercritical-co2-extraction/#:~:text=The%20Supercritical%20CO%202%20extractors%20uses%20carbon%20dioxide,has%20an%20increased%20capacity%20for%20solubilizing%20non-polar%20compounds.|publisher=ExtractLab|title=Supercritical CO2 Extraction}}</ref>
Superkritiese {{chem|C|O|2}} word as oplosmiddel in ekstraksies van essensiële olies, [[hennep]] of [[kafeïen]] uit [[koffie]] gebruik. Dit het voordele bo ekstraksies met ander oplosmiddels omdat in die ekstrakte dikwels daarvan reste oorbly wat toksies kan wees. Dit is ook 'n goedkoop oplosmiddel.
== Kristalstrukture ==
[[Lêer:Carbon-dioxide-unit-cell-3D-balls.png|duimnael|links|Die {{chem|C|O|2}}-I-struktuur]]Die vaste stof wat by een atmosfeer en teen lae temperature gevorm word, het 'n kubiese, molekulêre struktuur met ruimtegroep Pa{{bostreep|3}}a en a{{sub|o}}=562,24(2) pm. Teen 150K is die C=O-bindingsafstand 115,5 pm lank. <ref name="Arndt">{{cite journal|title=Single-crystal refinement of the structure of carbon dioxide|journal=
Acta Crystallogr B|volume= 36issue=11|pages=2750–2751|authors=Arndt Simon, Karl Peter}}</ref> Hierdie fase word ook {{chem|C|O|2}}-I genoem
Onder hoër drukke is daar heelparty allotrope (polimorfe) met ander strukture. Dit veral belangrik omdat {{chem|C|O|2}} op ander planete volop is en onder baie verskillende omstandighede kan voorkom.
*{{chem|C|O|2}}-II ontstaan uit {{chem|C|O|2}}-III teen 30 GPa en ~500K. Dit het 'n ortorombiese of tetragonale struktuur (Prnnm of P4{{sub|2}}/nmn)
*{{chem|C|O|2}}-III ontstaan uit {{chem|C|O|2}}-I teen 10GPa; die fast het ruimtegroep Cmcm, is moleculêr, maar met 'n ander stapeling
*{{chem|C|O|2}}-IV ontstaan uit {{chem|C|O|2}}-II b0 750K. Dit het 'n tetragonale beta-krisoballietstruktur (P4{{sub|1}}2{{sub|1}}2)
*{{chem|C|O|2}}-V ontstaan teen P=40 GPa en T=1800K. Een berig stel dat dit 'n tridimietstruktuur (P2{{sub|1}}2{{sub|1}}2{{sub|1}}) het, 'n ander dat dit 'n polimeer is met 'n tetragonale P{{bostreep|4}}2d struktuur wat op die kristallobalietstruktuur lyk
In die {{chem|C|O|2}}-IV- en {{chem|C|O|2}}-V-fases lyk die strukture meer soos {{chem|Si|O|2}}. Die molekulêre struktuur O=C=O met sy dubbelbindings word deur 'n netwerk van tetraëdriese -O-C-O-C-O-C-O- enkelbindings vervang. Dit beteken dat in die inwendige van planete {{chem|C|O|2}} dalk kan optree soos [[kwarts]] doen op aarde: as 'n rotsvormende mineraal<ref>{{cite journal|title=Crystal structures and dynamical properties of dense CO2|authors=Xue Yonga, Hanyu Liua, Min Wu, Yansun Yao, John S. Tse, Ranga Dias en Choong-Shik Yoo|doi=10.1073/pnas.1601254113|journal=PNAS|volume=113|issue=40|pages=11110-11115|year=2016}}</ref>
==Fotosintese en respirasie==
{{hoofartikel|Fotosintese}}
{{hoofartikel|Asemhaling}}
Plante gebruik [[sonlig]] om uit koolstofdioksied [[suiker]]s te vervaardig. Dit word [[fotosintese]] genoem en is die basis vir [[koolstofkringloop]] van die grootse deel van die lewe hier op aarde. Diere en snags ook plante verbrand hierdie brandstof en asem kooldioksied uit. Die gemiddelde mens asem op 'n gemiddelde dag ongeveer 1 kg koolstofdioksied uit. Die presiese hoeveelheid hang af van die aktiwiteitsvlak - 'n persoon wat kragtig oefen, produseer tot agt keer soveel {{chem|C|O|2}} as sy sittende broers.<ref>{{cite web|url=https://www.nrdc.org/stories/do-we-exhale-carbon#:~:text=The%20average%20human%20exhales%20about%202.3%20pounds%20of,times%20as%20much%20CO2%20as%20his%20sedentary%20brethren.%29|publisher=NRDC|title=Do we exhale carbon}}</ref>
== Gebruike ==
=== Voedsel ===
Koolsuurgas is die "gas" in "gaskoeldrank" en kom ook van nature voor in mineraalwater. Dit word ook tydens [[fermentering]] gevorm en is verantwoordelik vir die skuim op [[bier]]. [[Gis]] of [[bakpoeier]] word gebruik om die gas in deeg vry te stel en dit te laat oprys.
=== Blusmiddel ===
Die stof word in sy vastestofvorm ([[koolsuursneeu]]) ook gebruik om vuur te bestry in gevalle waar water gevaarlik sou wees, byvoorbeeld by sommige chemiese en elektriese brande, of waar water groter skade kan veroorsaak, soos by papierargiewe. Dit word naas by elektriese brande veral gebruik by brande van brandbare vloeistowwe.<ref>{{cite web|url=https://fire-extinguisher-guide.com/what-is-carbon-dioxide-fire-extinguisher-used-for/#:~:text=A%20carbon%20dioxide%20%28CO%202%29%20fire%20extinguisher%20is,the%20fuel%20is%20a%20flammable%20liquid%20or%20gas.|publisher=Fire extinguisher guide|title=What is carbon dioxide fire extinguisher used for|access-date=17 September 2023|archive-date=20 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231120170027/https://fire-extinguisher-guide.com/what-is-carbon-dioxide-fire-extinguisher-used-for/#:~:text=A%20carbon%20dioxide%20%28CO%202%29%20fire%20extinguisher%20is,the%20fuel%20is%20a%20flammable%20liquid%20or%20gas.|url-status=dead}}</ref>
=== {{chem|C|O|2}}-lasers ===
Koolstodioksiedgas word saam met [[stikstof]] en [[helium]] gebruik as [[laser]]medium. Die energietoestande van die kooldioksiedgas wat die benodigde populasieïnversie skep is die vibrasietoestande van die {{chem|C|O|2}}-molekule en die laserbundel wat die laser lewer is in die infrarooi met golflengtes van 10μm en 9,6μm.
Hierdie lasers het baie aanwendings. Dit het 'n deurlopende uitset met 'n hoë doeltreffendheid en hoë uitsetkrag. Dit word medies gebruik vir [[dermatologie]]se behandelings, maar ook industriële aanwendings in die sny of sweis van materiale.<ref>{{cite web|url=https://physicswave.com/carbon-dioxide-laser-construction-and-working/|publisher=Physicswave|title=Carbon Dioxide Laser: Definition, Principle, Construction and Working, 5 Advantages and Disadvantages.}}</ref>
== Aardverwarming ==
[[Lêer:CO2-Mauna-Loa (2).png|duimnael|Die CO{{sub|2}}-vlakke op [[Mauna Loa]]]]
Die atmosfeer bevat tans ongeveer 387 deeltjies per miljoen (dpm) koolstofdioksied.<ref>[ftp://ftp.cmdl.noaa.gov/ccg/co2/trends/co2_mm_mlo.txt Mauna Loa CO<sub>2</sub> jaarlikse data (Maart 2009)] deur NOAA. "Trend"-data is gebruik. Sien ook : [http://www.esrl.noaa.gov/gmd/ccgg/trends/ ''Trends in Carbon Dioxide''] deur NOAA.</ref> Hierdie konsentrasie neem jaarliks toe en word vernaamlik veroorsaak deur die grootskaalse gebruik van fossielbrandstowwe, alhoewel daar ook ander faktore is, byvoorbeeld ontbossing.<ref>"The increases in global atmospheric CO<sub>2</sub> since the industrial revolution are mainly due to CO<sub>2</sub> emissions from the combustion of fossil fuels, gas flaring and cement production. Other sources include emissions due to land use changes such as deforestation and biomass burning." ([http://www.ipcc.ch/ IPCC (2007). Fourth Assessment Report])</ref> Voor die begin van die [[nywerheidsomwenteling]] was die konsentrasie ongeveer 280 dpm. Die toename van koolstofdioksied speel 'n belangrike rol in [[aardverwarming]].
== Sien ook ==
* [[Koolstofmonoksied]]
* [[Koolstofsuboksied]]
== Verwysings ==
{{Verwysings|2}}
{{Oksiede}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Anorganiese verbindings]]
[[Kategorie:Gasse]]
n8guvt7qd1cyy39fyk7swqw4ed6i5p2
Cecilia Wessels
0
43215
3379510
3292073
2026-11-21T09:54:45Z
Pynappel
70858
/* Bronne */
3379510
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Musikale kunstenaar
| naam = Cecilia Wessels
| beeld = Cecilia Wessels 1935.jpg
| beeldgrootte =
| dwarsformaat =
| beeldbeskrywing =
| beeldonderskrif = Wessels in die 1930’s
| agtergrondkleur = solo
| geboortenaam =
| alias =
| geboortedatum = [[7 Augustus]] [[1895]]
| geboorteplek = [[Bloemfontein]], [[Oranje-Vrystaat]]
| oorsprong =
| sterfdatum = {{SDEO|1895|8|7|1970|12|14}}
| sterfplek = [[Kaapstad]], [[Suid-Afrika]]
| genre = Opera
| beroep = Sangerer
| instrument =
| jare_aktief = 1924-1970
| etiket =
| assosiasies =
| webwerf =
| huidige_lede =
| gewese_lede =
}}
[[Beeld:Cecilia Wessels Voortrekkermonument.jpg|duimnael|270px|links|Cecilia Wessels tree in Desember 1949 op saam met die koor van die Kaapse Skiereiland onder leiding van Japie Malan tydens die inhuldiging van die [[Voortrekkermonument]].]]
'''Cecilia Wessels''' (* [[7 Augustus]] [[1895]], [[Bloemfontein]] – † [[14 Desember]] [[1970]], [[Kaapstad]]) was ’n [[Suid-Afrika]]anse operasangeres.
Wessels is in die [[Vrystaat|Oranje-Vrystaat]] gebore as die dogter van sir [[Cornelius Hermanus Wessels|Cornelius Wessels]], administrateur van die provinsie. Sy ontvang haar skoolopleiding in [[Bloemfontein]] en [[Kaapstad]] en haar sangopleiding aan die Suid-Afrikaanse Musiekkollege in [[Kaapstad]] onder professor [[William Henry Bell|Henry Bell]] en voltooi haar opleiding later aan die Royal Academy of Music in [[Londen]]. Sy maak haar debuut as konsertsangeres, maar slaan in [[1924]] oor na operamusiek toe sy met die Old Vic Company optree in ''Tannhäuser'', ''Carmen'' en ''Il Trovatore''. Die volgende jaar onderneem sy ’n reis na [[Suid-Afrika]], wat die begin was van haar lang en geslaagde loopbaan as sopraan in haar geboorteland. In [[Engeland]] het sy onder meer saam met bekende dirigente soos sir Henry Wood en sir Malcolm Sargent gewerk. Van die operahuise waar sy veral in [[Richard Wagner|Wagner]]-operas te sien was, was onder meer [[Bayreuth]], Sadler’s Wells en [[Berlyn]].
Wessels was waarskynlik die eerste Suid-Afrikaanse sangeres wat oorsee naam gemaak het, hoewel latere sangeresse soos [[Marita Napier]], [[Emma Renzi]] en [[Mimi Coertse]] groter roem sou verwerf. Sy was, danksy vele konserttoere, ’n bekende en beminde persoonlikheid in die hele destyde [[Unie van Suid-Afrika]] asook in [[Zimbabwe|Suid-Rhodesië]] en [[Namibië|Suidwes-Afrika]]. Op dié konserte het sy gewoonlik [[Mornay du Plessis]] se Afrikaanse kunslied "Liefdeswee", wat hy spesiaal vir haar gekomponeer het, gesing.
Sy het oor ’n tydperk van ’n halwe eeu ’n bekende naam in [[Suider-Afrika]] geword en het by so te sê elke amptelike geleentheid opgetree. Hieronder tel die inwyding van die [[Voortrekkermonument]] in 1949, die [[Van Riebeeckfees]] van [[1952]], die inhuldiging van verskeie staatspresidente en die ingebruikneming van die [[NG gemeente Kaapstad|Groote Kerk]] se orrel.
Die ou herehuis waarin sy jare lank in die [[Kaapstad]]se voorstad [[Rondebosch]] gewoon het (Milnerweg 44), is vandag nog ’n sierlike baken, maar is volgens oorlewering ook ’n spookhuis.
== Verdere leesstof ==
* {{cite book |last=Haasbroek |first=Hannes |title=Stem en Legende: Die lewe van Cecilia Wessels |publisher=Litera Publikasies |location=Pretoria |date=2005 }}
== Bronne ==
* {{cite book |last=Schirmer |first=Peter |title=Die Beknopte Geïllustreerde Ensiklopedie van Suid-Afrika |publisher=[[Central News Agency]] |location=Johannesburg |date=1981 }}
== Eksterne skakels ==
* [http://www.bidorbuy.co.za/item/64657065/Haunted_Corners_SAs_Own_Ghost_Stories_M_Williamson.html ’n Boek oor spookplekke in Suid-Afrika met ’n foto van Cecilia Wessels se huis in Rondebosch voorop]
* [http://maps.google.com/maps?q=milner+road+rondebosch+cape+town&hl=en&ll=-33.966801,18.491106&spn=0.011852,0.026157&safe=off&client=gmail&hnear=Klipfontein+Rd,+Southern+Suburbs,+Cape+Town,+Western+Cape+7700,+South+Africa&t=h&z=16&layer=c&cbll=-33.966674,18.491103&panoid=QRzKStHFS6fz2YvNMj0kdQ&cbp=12,36.4,,0,-3.21 Cecilia Wessels se huis in Milnerweg, Kaapstad, soos te sien op Google Maps]
* [http://saoperasingers.homestead.com/Cecilia_Wessels.html Tuisblad op South African Classical Singers]
* [http://www.youtube.com/results?search_query=cecilia+wessels&search_type=&aq=f Twee van haar opnames is te hoor op die videowerf YouTube]
* [http://www.rapport.co.za/Weekliks/Nuus/Cecilia-vergeet-haar-woorde-20100820 "Cecilia vergeet haar woorde", ''Rapport'', 20 Augustus 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100828021233/http://www.rapport.co.za/Weekliks/Nuus/Cecilia-vergeet-haar-woorde-20100820 |date=28 Augustus 2010 }}
{{Gesagsrekords}}
{{DEFAULTSORT:Wessels, Cecilia}}
[[Kategorie:Suid-Afrikaanse musici]]
[[Kategorie:Suid-Afrikaanse operasangers]]
[[Kategorie:Geboortes in 1895]]
[[Kategorie:Sterftes in 1970]]
qu9kb27zfxrqji1pcm1w2b889m10n3p
Lys van omstrede gebiede
0
44186
3379493
3292341
2026-11-21T09:32:14Z
InternetArchiveBot
131157
Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379493
wikitext
text/x-wiki
[[Lêer:Limited recognition.png|duimnael|400px|Omstrede gebiede:
{{sleutel|#FF0000|Geen internasionale erkenning}}
{{sleutel|#FF8484|Min internasionale erkenning}}
{{sleutel|#808040|Sekere internasionale erkenning}}
{{sleutel|#FF8040|Gebiede met omstrede status}}]]
Hierdie is 'n '''lys van omstrede gebiede''' soos [[Onafhanklikheid|onafhanklike]] [[land]]e en [[Lys van afhanklike gebiede|afhanklike gebiede]].
== Omstrede onafhanklike lande ==
=== Huidige omstrede lande ===
==== Afrika ====
[[Lêer:Diplomatic SADR.png|duimnael|Internasionale erkenning van die Arabiese Demokratiese Republiek Sahara:
{{sleutel|#008000|Diplomatieke betrekkinge op Boodskapper-vlak}}
{{sleutel|#00FF00|Diplomatiese erkenning}}
{{sleutel|yellow|Diplomatiese betrekkinge of erkenning gevries of opgeskort}}
{{sleutel|#FF0000|Diplomatiese betrekkinge of erkenning gekanselleer of onttrek}}]]
[[Lêer:Abkhazia and South Ossetia international recognition.svg|duimnael|Internasionale erkenning van Abchasië en Suid-Ossetië]]
[[Lêer:Recognition of Israel.svg|duimnael|Internasionale erkenning van Israel:
{{sleutel|PaleGoldenrod|Lande wat Israel erken}}
{{sleutel|#800080|Lande wat Israel nie erken nie}}
{{sleutel|#FF00FF|Lande wat hul erkenning van Israel gekanselleer of onttrek het}}]]
[[Lêer:Palestine recognition only.svg|duimnael|Internasionale erkenning van Palestina]]
[[Lêer:Republik China-diplomatische Beziehungen.svg|duimnael|Internasionale erkenning van die Republiek China]]
[[Lêer:CountriesRecognizingKosovo.svg|duimnael|Internasionale erkenning van Kosovo]]
[[Lêer:Foreign relations of the Cook Islands.svg|duimnael|Internasionale erkenning van die Cookeilande]]
[[Lêer:Foreign relations of Niue.svg|duimnael|Internasionale erkenning van Niue]]
* {{vlagland|Arabiese Demokratiese Republiek Sahara}}, opgeëis deur [[Marokko]] en word deur 44 lande erken.
* {{vlagland|Puntland}}, maak volgens internasionale reg deel uit van [[Somalië]].
* {{vlagland|Somaliland}}, maak volgens internasionale reg deel uit van [[Somalië]].
==== Asië ====
* {{vlagland|Abchasië}}, maak volgens internasionale reg deel uit van [[Georgië]] en word slegs deur [[Rusland]], [[Nicaragua]], [[Venezuela]], [[Sirië]], ''[[Transnistrië]]'' en ''[[Suid-Ossetië]]'' erken.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://civil.ge/archives/478282 |title=Luhansk Recognizes Abkhazia |publisher=Civil Georgia |date=10 Maart 2022 |accessdate=10 Maart 2022}}</ref><ref>{{ru}} {{cite web |url=https://lug-info.com/news/zayavlenie-glavy-lnr-leonida-pasechnika-7 |title=Заявление главы ЛНР Леонида Пасечника |publisher=Lugansk Information Center |date=10 Maart 2022 |accessdate=10 Maart 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220310112346/https://lug-info.com/news/zayavlenie-glavy-lnr-leonida-pasechnika-7 |archive-date=10 Maart 2022 |url-status=dead}}</ref>
* {{vlagland|Israel}} word slegs deur 30 lande nie erken nie en is 'n lidland van die [[Verenigde Nasies]].
* {{vlagland|Noord-Korea}}, opgeëis deur [[Suid-Korea]] en word slegs deur [[Suid-Korea]] en [[Japan]] nie erken nie.
* {{vlagland|Staat Palestina}}, opgeëis deur [[Israel]], word deur 137 lande erken en is 'n waarnemer van die Verenigde Nasies.
* {{vlagland|Republiek China}}, opgeëis deur die [[Volksrepubliek China]] en word deur 17 lande erken.
* {{vlagland|Suid-Korea}}, opgeëis deur [[Noord-Korea]] en word slegs deur [[Noord-Korea]] nie erken nie.
* {{vlagland|Suid-Ossetië}}, maak volgens internasionale reg deel uit van [[Georgië]] en word slegs deur [[Rusland]], [[Nicaragua]], [[Venezuela]], [[Sirië]], die ''[[Arabiese Demokratiese Republiek Sahara]]'', ''[[Abchasië]]'' en ''[[Transnistrië]]'' erken.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.themoscowtimes.com/2015/01/28/luhansk-peoples-republic-recognizes-south-ossetia-a43341 |title=Luhansk People's Republic Recognizes South Ossetia |publisher=[[The Moscow Times]] |date=28 Januarie 2015 |accessdate=13 Maart 2022}}</ref>
* {{vlagland|Turkse Republiek van Noord-Siprus}}, maak volgens internasionale reg deel uit van [[Siprus]] en word slegs deur [[Turkye]] erken.
* {{vlagland|Volksrepubliek China}}, opgeëis deur die [[Republiek China]], word deur 176 lande erken en is 'n lidland van die [[Verenigde Nasies]].
==== Europa ====
* {{vlagland|Kosovo}}, opgeëis deur [[Serwië]] en word deur 102 lande erken.
* {{vlagland|Transnistrië}}, maak volgens internasionale reg deel uit van [[Moldowa]] en word slegs deur ''[[Abchasië]]'', die ''[[Republiek Artsach]]'' en ''[[Suid-Ossetië]]'' erken.
==== Oseanië ====
* {{vlagland|Cookeilande}}, is 'n selfregerende [[eilandstaat]] in vrye assosiasie met [[Nieu-Seeland]] en word deur 52 lande erken.
* {{vlagland|Niue}}, is 'n selfregerende eilandstaat in vrye assosiasie met [[Nieu-Seeland]] en word deur 20 lande erken.
=== Historiese omstrede lande ===
==== Afrika ====
* [[Anjouan]] (1997–2002), maak nou weer deel uit van die [[Comore-eilande]].
* [[Azawad]] (2012–2013), maak nou weer deel uit van [[Mali]].
* [[Biafra]] (1967–1979), slegs deur [[Gaboen]], [[Haïti]], [[Ivoorkus]], [[Tanzanië]] en [[Zaïre]] erken en maak nou weer deel uit van Suid-[[Nigerië]].
* [[Bophuthatswana]] (1977–1994), 'n voormalige [[Bantoestan]], wat slegs deur Suid-Afrika, ''[[Ciskei]]'', ''[[Transkei]]'' en ''[[Venda (tuisland)|Venda]]'' erken is en maak nou weer deel uit van [[Suid-Afrika]].
* [[Ciskei]] (1981–1994), 'n voormalige [[Bantoestan]], wat slegs deur Suid-Afrika, ''[[Bophuthatswana]]'', ''[[Transkei]]'' en ''[[Venda (tuisland)|Venda]]'' erken is en maak nou weer deel uit van [[Suid-Afrika]].
* [[Jubaland]] (1998–1999), 'n voormalige omstrede gebied in Suid-[[Somalië]].
* [[Katanga (Staat)|Katanga]] (1960–1963), 'n staat in die suide van die [[Demokratiese Republiek die Kongo]].
* [[Maakhir]] (2007–2009), maak nou weer deel uit van [[Somalië]].
* [[Mohéli]] (1997–1998), maak nou weer deel uit van die [[Comore-eilande]].
* [[Rif-Republiek]] (1921–1926), maak nou weer deel uit van [[Marokko]].
* [[Republiek van Benin]] (1967), maak nou weer deel uit van die Suid-[[Nigerië]].
* {{vlagland|Rhodesië}} (1965–1979), slegs deur Suid-Afrika erken en dit is die huidige [[Zimbabwe]].
* [[Suid-Kasai]] (1960–1961), maak nou weer deel uit van die [[Demokratiese Republiek die Kongo]].
* [[Suidwes-Somalië]] (2002–2006), 'n voormalige omstrede gebied in Suid-[[Somalië]].
* [[Transkei]] (1976–1994), 'n voormalige [[Bantoestan]], wat slegs deur Suid-Afrika, ''[[Bophuthatswana]]'', ''[[Ciskei]]'' en ''[[Venda (tuisland)|Venda]]'' erken is en maak nou weer deel uit van [[Suid-Afrika]].
* [[Venda (tuisland)|Venda]] (1979–1994), 'n voormalige [[Bantoestan]], wat slegs deur Suid-Afrika, ''[[Bophuthatswana]]'', ''[[Ciskei]]'' en ''[[Transkei]]'' erken is en maak nou weer deel uit van [[Suid-Afrika]].
==== Asië ====
* [[Adzjarië]] (1991–2005), maak nou weer deel uit van Suid-[[Georgië]].
* [[Islamiese Emiraat Afghanistan]] (1996–2001), slegs deur [[Saoedi-Arabië]], [[Pakistan]] en die [[Verenigde Arabiese Emirate]] erken en dit is die huidige Republiek [[Afghanistan]].
* [[Kachin-Staat]] (1962–1994), maak nou weer deel uit van Noord-[[Mianmar]].
* [[Nachitsjewan]] (1990), maak nou weer deel uit van Suid-[[Azerbeidjan]].
* [[Outonome Republiek Talysh-Mugan]], maak nou weer deel uit van Suid-[[Azerbeidjan]].
* {{vlagland|Republiek Artsach}}, maak nou weer deel uit van [[Azerbeidjan]].
* [[Republiek Mahabad]] (1946–1947), maak nou weer deel uit van Noordwes-[[Iran]].
* [[Tiwa]] (1991–1992), maak nou weer deel uit van Suid-[[Rusland]].
* [[Tsjetsjniese Republiek Itsjkerië]] (1996–1999), slegs deur [[Georgië]] erken en maak nou weer deel uit van die Suidwes-[[Rusland]].
* [[Volksrepubliek Kambodja]] (1979–1989), die huidige Koninkryk [[Kambodja]].
==== Europa ====
* {{vlagland|Gagausië}} (1990–1994), maak nou weer deel uit van Suid-[[Moldowa]].
* [[Republiek Herceg-Bosna]] (1993–1994), maak nou weer deel uit van [[Bosnië en Herzegowina]].
* [[Republiek Serbiese Krajina]] (1991–1995), maak nou weer deel uit van [[Kroasië]].
* [[Republiek Srpska]] (1992–1995), maak nou weer deel uit van [[Bosnië en Herzegowina]].
* [[Republiek Wes-Bosnië]] (1993–1995), maak nou weer deel uit van [[Bosnië en Herzegowina]].
* {{vlagland|Volksrepubliek Donetsk}}, maak volgens internasionale reg deel uit van [[Oekraïne]], maar dit is in 2022 deur [[Rusland]] geannekseer.
* {{vlagland|Volksrepubliek Loehansk}}, maak volgens internasionale reg deel uit van [[Oekraïne]], maar dit is in 2022 deur [[Rusland]] geannekseer.
==== Oseanië ====
* [[Bougainville]] (1990–1997), maak nou weer deel uit van [[Papoea-Nieu-Guinee]].
== Omstrede afhanklike gebiede ==
[[Lêer:International position on the Malvinas-Falklands dispute to 2014.png|duimnael|Internasionale posisie oor die soewereiniteit van die Falkland-eilande:
{{sleutel|#008000|Falkland-eilande}}
{{sleutel|#0000ff|Verenigde Koninkryk}}
{{sleutel|#4682b4|Lande wat die Britse aanspraak erken}}
{{sleutel|#b0c4de|Ander lidlande van die Britse Statebond (wat die Britse aanspraak erken)}}
{{sleutel|#ff0000|Argentinië}}
{{sleutel|#dc143c|Lande wat die Argentynse aanspraak erken}}
{{sleutel|#f08080|Ander lidlande van die [[Afrika-unie]] en [[Arabiese Liga]] en [[Portugal]] (wat die Argentynse aanspraak erken)}}
{{sleutel|#7fffd4|Neutrale lande (VSA, [[Suid-Afrika]], Vatikaanstad en ander lidlande van die [[Europese Unie]])}}]]
* [[Ashmore- en Cartiereilande]], 'n Australiese eksterne gebied wat opgeëis word deur [[Indonesië]].
* {{vlagland|Asore}}, 'n [[Portugal|Portugese]] besitting in die [[Atlantiese Oseaan]] wat opgeëis word deur [[Marokko]].
* {{vlagland|Britse Indiese Oseaangebied}}, 'n Britse oorsese gebied wat opgeëis word deur [[Mauritius]] en die [[Seychelle]].
* {{vlagland|Ceuta}}, 'n [[Spanje|Spaanse]] besitting in [[Noord-Afrika]] wat opgeëis word deur Marokko.
* {{vlagland|Falklandeilande}}, 'n [[Verenigde Koninkryk|Britse]] [[Britse oorsese gebiede|oorsese gebied]] in die suidelike [[Atlantiese Oseaan]] wat opgeëis word deur [[Argentinië]].
* {{vlagland|Kanariese Eilande}}, 'n Spaanse besitting in Noord-Afrika wat opgeëis word deur Marokko.
* {{vlagland|Gibraltar}}, 'n Britse oorsese gebied wat opgeëis word deur Spanje.
* [[Koerile]], 'n [[Rusland|Russiese]] eilandgroep in die noordwestelike [[Stille Oseaan]] wat opgeëis word deur [[Japan]].
* {{vlagland|Madeiraeilande}}, 'n Portugese besitting in Noord-Afrika wat opgeëis word deur Marokko.
* {{vlagland|Mayotte}}, 'n [[Frankryk|Franse]] [[Franse oorsese gebiede|oorsese gebied]] wat opgeëis word deur die Comore-eilande.
* {{vlagland|Melilla}}, 'n Spaanse besitting in Noord-Afrika wat opgeëis word deur Marokko.
* [[Navassa]], 'n [[Klein afgeleë eilande van die Verenigde State van Amerika|klein afgelê eiland]] van die [[Verenigde State van Amerika]] wat opgeëis word deur [[Haïti]].
* {{vlagland|Réunion}}, 'n Franse oorsese gebied wat opgeëis word deur Mauritius.
* [[Rotse van Liancourt]], 'n groep betwiste en onbewoonde eilandjies in die [[See van Japan]], wat tussen Japan en Suid-Korea omstrede is.
* [[Senkaku-eilande]], 'n groep van onbewoonde eilande in die [[Oos-Chinese See]], wat opgeëis word deur Japan, China en Taiwan.
* {{vlagland|Suid-Georgië en die Suidelike Sandwicheilande}}, 'n Britse oorsese gebied in die suidelike Atlantiese Oseaan wat opgeëis word deur Argentinië.
* [[Suidelike Orkneyeilande]], 'n Britse oorsese gebied in die suidelike Atlantiese Oseaan wat opgeëis word deur Argentinië.
* [[Suidelike Shetlandeilande]], 'n Britse oorsese gebied in die suidelike Atlantiese Oseaan wat opgeëis word deur Argentinië.
* [[Verspreide Eilande in die Indiese Oseaan]], 'n Franse oorsese gebied wat gedeeltelik opgeëis word deur die Comore-eilande, [[Madagaskar]], Mauritius en die Seychelle.
* [[Wake-eiland]], 'n klein afgelê eiland van die Verenigde State van Amerika wat opgeëis word deur die [[Marshalleilande]].
== Sien ook ==
* [[Lys van hoofstede]]
* [[Lys van lande]]
* [[Lys van afhanklike gebiede]]
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
== Eksterne skakels ==
{{CommonsKategorie-inlyn|States with limited recognition}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Lyste|Omstrede Gebiede]]
[[Kategorie:Omstrede gebiede| ]]
ognlilnux49ju7itu3luycweyuzc9an
Lance James
0
45778
3379412
3371968
2026-11-21T05:47:03Z
InternetArchiveBot
131157
Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379412
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Musikale kunstenaar
| naam = Lance James
| beeld =
| beeldgrootte =
| dwarsformaat =
| beeldbeskrywing =
| beeldonderskrif =
| agtergrondkleur = solo
| geboortenaam = Lance James Liebenberg
| alias = "Big Daddy"
| geboortedatum = {{Geboortedatum|1938|7|18}}
| geboorteplek = [[Germiston]]
| oorsprong =
| sterfdatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1938|7|18|2020|3|2}}
| sterfplek = [[Johannesburg]]
| genre = Country
| beroep = Sanger, radio-omroeper
| instrument =
| jare_aktief =
| etiket =
| assosiasies =
| webwerf = [http://www.lancejames.co.za/ lancejames.co.za]
| huidige_lede =
| gewese_lede =
}}
'''Lance James''' ([[18 Julie]] [[1938]] – [[2 Maart]] [[2020]]) was 'n bekende [[Suid-Afrika]]anse country-sanger en radio-omroeper (Springbok Radio, 1954–1985). Van sy treffers sluit in ''Dankie'', ''Vicki'' en ''Ahoy, Madagaskar Ahoy!''.
Tydens [[Huisgenoot]] se [[Huisgenoot-Skouspel|2009-Skouspel]] is hy (saam met nege ander sangers) vereer vir hul lewenslange bydrae tot [[Afrikaans]]e en Suid-Afrikaanse musiek.
Op 26 Januarie 2020 is Lance ook ingehuldig as 'n lewende legende in die Suid-Afrikaanse legendesmuseum. Hy was een van slegs 20 legendes van wie daar ook 'n borsbeeld gemaak is.
== Diskografie ==
=== Albums<ref>{{cite web |url=http://www.45worlds.com/vinyl/artist/lance-james |title=Lance James – Vinyl Albums – Discography |publisher=www.45worlds.com/ |access-date=5 Maart 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200520061752/http://www.45worlds.com/vinyl/artist/lance-james |archive-date=20 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=https://music.apple.com/za/artist/lance-james/159801175#see-all/full-albums |title=Apple Music: Lance James Albums |publisher=Apple Inc. |access-date=5 Maart 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200520061739/https://music.apple.com/za/artist/lance-james/159801175 |archive-date=20 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> ===
* ''Call Me'', 1966, Brigadiers
* ''Aandlied Van Die Voëls'', 1967, Brigadiers
* ''Bymekaar'', LP, 1968 GALLO
* ''Silwer & Blou'', 1969 (Heruitgereik op CD in 2013)
* ''Gebed aan 'n Jong Meisie'', 1969
* ''Ahoy, Madagaskar Ahoy!'', 1969 (Heruitgereik op CD in 2013)
* ''Gee My Jou Hand!'', 1970
* ''Verlang na My'', Min Shaw en Lance James, 1970
* ''Vicki'', klankbaan (rolprent, 1970)
* ''Sweethearts of Yesterday'' LP, 1973
* ''Very Special Love Songs'', 1974, EMI-Brigadiers
* ''Min en Lance Sing'', 1974
* ''Min And Lance Country Music'', 1977
* ''Barbara & Lance'', Barbara Ray en Lance James, 1978
* ''After The Fire Has Gone, 1978, met Barbara Ray
* ''Welcome To My World'', Barbara Ray en Lance James, 1979
* ''Keep It Country'', 1980
* ''Weer Bymekaar'', Min Shaw en Lance James, 1982
* ''Most Of All (Country Greats of Lance James)'', 1982 (Heruitgereik op CD in 2013)
* ''Now'', 1987
* ''Lance James sing DANKIE en ander Treffers'', 1997
* ''Vriendskap'', 1998
* ''20 Gewildste Treffers'', 1999 VAT VYF
* ''The Heart & Soul of Lance James'', 1999 CRESCENDO
* ''Somewhere Between'', saam met [[Barbara Ray]], 2000 VAT VYF
* ''No Charge'', 2001 VAT VYF
* ''Till a Tear Becomes a Rose'', saam met [[Joey Lane]], 2003
* ''Treffers deur die Jare'', met [[Min Shaw]], 2003
* ''One Day at a Time'', 2004 STETSON MUSIC
* ''50 Goue Jare'', 2006 STETSON MUSIC
* ''50 Goue Jare'' DVD, 2007 SELECT
* ''Collections'', 2007
* ''It Is No Secret'', 2008 KOSMOS
* ''The Old Rugged Cross – 23 Grootste Country Gospel Treffers'', 2013
* ''For Tears to Come", 2013
* ''SA Country Gold (The Very Best of Lance James)'', 2014
* ''Die Stem Op Spesiale Versoek'', 2014
* ''One Day at a Time (Golden Gospel Favourites)'', 2014
* ''It Is No Secret (A Lifetime of Country Gospel Hits)'', 2014
* ''Super 12 Treffers'', 2015
* ''Vintage Afrikaans'', 2016
* ''60 Goue Jare'', 2017
* ''SwanSong'', 2019, Just Music
=== Enkelspelers<ref>{{cite web |url=http://sa-music.wikidot.com/lance-james |title=Lance James – Wikidot |publisher=Wikidot |access-date=5 Maart 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20181114063228/http://sa-music.wikidot.com/lance-james |archive-date=14 November 2018 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> ===
* ''Bloedrooi die Rose / Lief Moedertjie 7''
* ''Hey Good Lookin''', 1963, EMI
* ''Baby You've Got It Made'', 1963, EMI – with Zona Visser
* ''When Will I Be Loved'', 1964, Brigadiers
* ''Call Me'', 1966, Brigadiers
* ''Sweethearts Of Yesterday'', 1969, Brigadiers
* ''Ahoy Madagaskar Ahoy'', 1969, Brigadiers
* ''Eiland Van Die Wind'', 1969, Brigadiers
* ''Dankie'', 1969, Brigadiers
* ''Aandlied Van Die Voëls'', 1969, Brigadiers – with Min Shaw
* ''Goeiemôre'', 1970, Brigadiers
* ''Vicki'', 1971, Brigadiers (titelsnit van die film)
* ''Mary Madonna'', 1973, EMI-Brigadiers
* ''What's Your Mama's Name Child'', 1973, EMI-Brigadiers
* ''Marialena Bianca'', 1976, EMI
* ''After The Fire Is Gone'', 1978, RCA – with Barbara Ray
* ''Walk Right Back'', 1978, RCA
* ''Today I Started Loving You'', 1979, RCA
* ''Delia And The Dealer'', 1980, WEA
== Eerbewyse ==
* Sarie-toekenning vir beste sanggroep aan Lance James en [[Min Shaw]] (1969)<ref name=Hist_CM_SA>{{cite book | first=Garth | last=Chilvers | date=1994 | title=History of contemporary music of South Africa|url=https://books.google.co.za/books/about/History_of_contemporary_music_of_South_A.html?id=RDZLAAAAYAAJ&redir_esc=y | publisher=Toga}}</ref>
* Sarie-toekenning vir album van die jaar vir ''Ahoy Madagaskar Ahoy!'' (1970)
* Sarie-toekenning vir Afrikaanse album van die jaar vir ''Vicki'' (1971)
* Tevex-toekenning vir bydrae tot vermaak (1976)
* Sarie-toekenning vir album van die jaar vir ''After The Fire Has Gone'' (1978)
* Sarie-toekenning vir die beste sanggroep aan Lance James en Barbara Ray (1979)
* Fiestaland-toekenning vir bydrae tot countrymusiek (1980/81)
* Vonk-musiektoekenning vir 'n leeftyd se bydrae tot plaaslike musiek (2007)<ref>{{cite web |url=https://thenation.co.za/bio/lance-james-age/ |title=Lance James age, biography, awards & profession |publisher=thenation.co.za |access-date=5 Maart 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200302212112/https://thenation.co.za/bio/lance-james-age/ |archive-date=2 Maart 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
* Huisgenoot Skouspel-toekenning vir lewenslange bydrae tot Suid-Afrikaanse musiek (2009)<ref>{{cite web |url=https://www.netwerk24.com/huisgenoot/Bekendes/big-daddy-lance-james-word-stil-na-lang-siekbed-hy-het-vredevol-gesterf-20200302 |title=‘Big Daddy’ Lance James word stil ná lang siekbed: ‘Hy het vredevol gesterf’ |publisher=www.netwerk24.com |access-date=5 Maart 2020 |language=az |archive-url=https://web.archive.org/web/20200520061756/https://www.netwerk24.com/huisgenoot/Bekendes/big-daddy-lance-james-word-stil-na-lang-siekbed-hy-het-vredevol-gesterf-20200302 |archive-date=20 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
* SAMA-prys vir 'n leeftyd se bydrae tot plaaslike musiek (2011)<ref>{{cite web |url=http://www.billboard.com/biz/articles/news/global/1177773/professor-liquideep-thandiswa-mazwai-locnville-win-south-african |title=Professor, Liquideep, Thandiswa Mazwai, Locnville Win South African Music Awards |publisher=www.billboard.com |access-date=5 Maart 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20161001135609/http://www.billboard.com/biz/articles/news/global/1177773/professor-liquideep-thandiswa-mazwai-locnville-win-south-african |archive-date=1 Oktober 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
* Twee ATKV-eretoekennings vir sy bydrae tot musiek in Suid-Afrika
* Beeld-toekenning vir bydraes tot Afrikaanse musiek
* Solidariteitstoekenning vir bydrae tot musiek
* Ingehuldig as 'n lewende legende in die Suid-Afrikaanse legendesmuseum.
== Sien ook ==
* [[Lys van Suid-Afrikaanse musikante]]
* [[LM Radio]]
== Verwysings ==
{{Verwysings|2}}
== Eksterne skakels ==
* [http://www.lancejames.co.za/ Lance James se amptelike webtuiste]
* {{YouTube|Mk9gmUuuE5g|Vicki}}
* {{YouTube|_dbeBHYXhYI|Onthou jy nog, saam met [[Min Shaw]]}}
{{Gesagsrekords}}
{{DEFAULTSORT:James, Lance}}
[[Kategorie:Suid-Afrikaanse musici]]
[[Kategorie:Geboortes in 1938]]
[[Kategorie:Sterftes in 2020]]
ckiggudnyc5csi28ivbra6tknk67e9s
Hagia Sofia
0
45874
3379222
3315102
2026-11-20T14:43:39Z
InternetArchiveBot
131157
Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379222
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas moskee
| naam = Hagia Sofia
| beeld = Hagia Sophia WZA.jpg
| beeldgrootte = 260px
| onderskrif = Uitsig op die Hagia Sofia vanaf Sultanahmet-plein.
| ligging = [[Istanboel]], [[Turkye]]
| voltooi = [[537|537 n.C.]]
| status = [[Bisantynse Ryk|Bisantynse]] [[Christendom|Christelike]] katedraal <br>(537-1054) <br>[[Oosters-Ortodokse Kerk|Grieks-Ortodokse]] katedraal <br>(1054-1204) <br>[[Rooms-Katolieke Kerk|Rooms-Katolieke]] katedraal <br>(1204-1261) <br>[[Oosters-Ortodokse Kerk|Grieks-Ortodokse]] katedraal <br>(1261-1453) <br>[[Ottomaanse Ryk|Ottomaanse]] moskee (1453-1931) <br>Museum (1935-tans)
| argitekte = Isidore van Miletus <br>Anthemius van Tralles
| materiale = [[Maatsteen]], [[Baksteen|bakstene]]
| styl = [[Bisantynse Ryk|Bisantyns]]
| webtuiste =
}}
{{Inligtingskas Wêrelderfenisgebied
|naam = {{small|Deel van}} <br>Historiese gebiede van Istanboel
|beeld = [[Beeld:Istanbul2010.jpg|260px]]
|beeldbyskrif=
|lande = {{vlagland|Turkye}}
|onderafdelings =
|tipe = Kultureel
|kriteria = (i)(ii)(iii)(iv)
|ID = 356bis
|skakel =
|streek =
|jaar = 1985
|sessie = 9de
|uitbreding = 2017
|bedreigd =
}}
Die '''Hagia Sofia''' (soms ook '''Aya Sophia''';<ref name="WAT">{{cite web |url=https://viva-afrikaans.org |archive-url=https://web.archive.org/web/20251109090730/https://viva-afrikaans.org |archive-date=9 November 2025 |url-status=live |title='''Aya''' |publisher=viva-afrikaans.org |work=WAT |accessdate=9 November 2025 |author=<!-- Geen --> |format=Internetwoordeboek |url-access=subscription}}</ref> [[Grieks]]: ''Ἁγία Σοφία'', "Heilige Wysheid"; [[Latyn]]: ''Sancta Sophia'' of ''Sancta Sapientia''; [[Turks]]: ''Ayasofya'') is ’n eertydse [[Oosters-Ortodokse Kerk|Oosters-Ortodokse]] basilika, later ’n [[moskee]] en nou ’n [[museum]] in [[Istanboel]], [[Turkye]]. Van sy inwyding in 360 tot in 1453 was dit ’n katedraal van [[Konstantinopel]], behalwe tussen 1204 en 1261 toe dit ’n katedraal van die [[Latynse Ryk]] was. Die gebou was ’n moskee van 23 Mei 1453 tot in 1934, toe dit gesekulariseer is; dit het op 1 Februarie 1935 ’n museum geword.<ref>Magdalino, Paul, en ander, "Istanbul: Buildings, Hagia Sophia" in Grove Art Online. Oxford Art Online. http://www.oxfordartonline.com. URL besoek op 28 Februarie 2010. {{Webargief |url=https://web.archive.org/web/20261015081302/http://www.oxfordartonline.com. |date=2026-10-15}}</ref>
Dit is veral bekend vir sy enorme koepel en word beskou as die beste voorbeeld van die [[Bisantium|Bisantynse]] argitektuur. Dit het destyds die "geskiedenis van argitektuur verander".<ref name="nytimes">{{cite news |url=http://www.nytimes.com/1993/08/22/travel/center-of-ottoman-power.html |title=Center of Ottoman Power |work=New York Times |last=Simons |first=Marlise |access-date=4 Junie 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20091022224542/http://www.nytimes.com/1993/08/22/travel/center-of-ottoman-power.html |archive-date=22 Oktober 2009 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die Hagia Sofia was byna duisend jaar lank die grootste katedraal in die wêreld, tot met die voltooiing van die [[Sevilla-katedraal]] in 1520.
Die kerk is ontwerp deur Isidore van Miletus, ’n fisikus, en Anthemius van Tralles, ’n wiskundige.<ref>{{cite book
| last1 = Kleiner
| first1 = Fred S.
| last2= Mamiya
| first2 = Christin J.
| title = Gardner's Art Through the Ages: volume I, hoofstukke 1-18
| publisher =Wadsworth
| location= Mason, OH
| edition=12de
| year = 2008
| page=329
| isbn =0-495-46740-5}}</ref> Dit het onder andere ’n groot versameling relieke gehuisves, asook ’n 15 meter hoë silwer-ikonestase (beeldewand).
In 1453 is Konstantinopel deur die [[Ottomaanse Ryk|Ottomaanse Turke]] verower en sultan [[Mehmet II]] het gelas dat die gebou ’n moskee word.<ref name="archnet.org">{{Cite web |url=http://archnet.org/library/sites/one-site.jsp?site_id=2966 |title=argiefkopie |access-date=18 Maart 2010 |archive-date=19 Junie 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100619125810/http://archnet.org/library/sites/one-site.jsp?site_id=2966 |url-status=dead}}</ref> Die klokke, altaar, ikonestase en offervate is verwyder en baie van die mosaïekwerk is toegemessel. Die [[Islam]]itiese elemente soos die mihrab (gebedsnis), minbar (kansel) en vier minarette buite is tydens sy jare as moskee bygevoeg. Dit is in 1935 deur die [[Republiek van Turkye]] onder [[Mustafa Kemal Atatürk]] in 'n museum verander.
Dit was byna 500 jaar die hoofmoskee in Istanboel en het as model gedien vir baie latere Ottomaanse moskees soos die [[Sultan Ahmet-moskee|Blou]] en die [[Süleymaniye-moskee]].
== Geskiedenis ==
=== Christelike kerk ===
[[Lêer:Hagia-Sophia-Laengsschnitt.jpg|duimnael|links|Deel van 'n restourasie-ontwerp.]]
[[Lêer:Hagia-Sophia-Grundriss.jpg|duimnael|links|Grondplan.]]
Die eerste twee kerke wat op die terrein gebou is, is albei in opstande verwoes. Op 23 Februarie 532 het keiser [[Justinianus I]] besluit om ’n veel groter basilika as die vorige twee daar te bou. Hy het die fisikus Isidore van Miletus en die wiskundige Anthemius van Tralles as argitekte gekies.
Die keiser het boumateriaal van so ver as [[Griekeland]], [[Efese]], [[Egipte]] en [[Sirië]] laat kom en meer as 10 000 mense is in diens geneem. Op 27 Desember 537 is die kerk luisterryk ingewy. Die mosaïekwerk binne is egter eers tydens die bewind van keiser [[Justinianus II]] (565–578) voltooi.
[[Aardbewing]]s in Augustus 553 en Desember 557 het groot krake in die hoofkoepel veroorsaak. Die koepel het tydens ’n aardbewing op 7 Mei 558 heeltemal inmekaargesak en groot dele van die kerk verwoes. Die keiser het dadelik gelas dat dit gerestoureer word. Hy het Isidorus die Jongere, die nefie van Isidore van Miletus, aangestel om die werk te doen. Dié keer is ligter materiaal gebruik en die koepel is met 6,25 meter verhoog tot sy huidige 55,6 meter.<ref>{{Cite web |url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=haghiasophia-istanbul-turkey |title=Emporis: Haghia Sophia |access-date=18 Maart 2010 |archive-date=22 April 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070422015456/http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=haghiasophia-istanbul-turkey |url-status=dead}}</ref> Die herstelwerk, wat die kerk sy huidige [[6de eeu|6de-eeuse]] voorkoms gegee het, is in 562 voltooi.
Die basilika is daarna nog twee keer beskadig, eers in ’n groot brand in 859 en daarna in ’n aardbewing op 8 Januarie 869. Keiser [[Basilius I]] het gelas dat dit herstel word.
Toe die hoofkoepel in die groot aardbewing van 25 Oktober 989 verwoes is, het keiser [[Basilius II]] die Armeense argitek Trdat gevra om herstelwerk te doen.<ref>{{cite book
| last = Jones
| first = Lynn
| title = Between Islam and Byzantium, Agh'tamar and the Visual Construction of Medieval Armenian Rulership
| publisher =Ashgate
| location= Burlington, VT.
| year = 2007
| page=98
| isbn =0-7546-3852-9}}</ref> Die werk het ses jaar geduur en die kerk is op 13 Mei 994 heropen.
Toe Konstantinopel tydens die [[Kruistog#Vierde Kruistog|Vierde Kruistog]] verower is, het die Latynse Christene die kerk geplunder en ontheilig. Baie relieke soos ’n klip van [[Jesus]] se graftombe, die [[Jesuskleed]] en bene van verskeie heiliges is na kerke in die Weste gestuur, waar dit nou in verskeie museums gesien kan word. Tydens die Latynse besetting van Konstantinopel (1204–1261) het die kerk gedien as ’n [[Rooms-Katolieke Kerk|Rooms-Katolieke]] katedraal. Die Bisantyne het Konstantinopel in 1261 terugverower. Die kerk was toe in ’n haglike toestand en tydens die aardbewing van Oktober 1344 het verskeie dele daarvan op 19 Mei 1346 ingestort. Daarna was die kerk gesluit tot in 1354, toe die argitekte Astras en Peralta herstelwerk gedoen het.
=== Moskee ===
[[Lêer:Istanbul - Pascal Sebah (1823-1886) - Vue de Constantinoples - 5 Mosquée de Sainte Sophie - 1880s.jpg|duimnael|Die Hagia Sofia in 1880.]]
Net nadat die Turke Konstantinopel in 1453 verower het, is die Hagia Sofia in ’n moskee verander.<ref name="archnet.org" /> Teen dié tyd was die kerk baie vervalle. Sultan Mehmet II het gelas dat dit dadelik herstel word. Tydens die bewind van sultan [[Selim II]] (1566–1577) het die gebou weer tekens van verval begin toon en is dit aansienlik versterk.<ref name="earthquake">{{cite book |title=Hagia Sophia and Mimar Sinan |url=http://books.google.be/books?hl=nl&lr=&id=6j5nuvAd44QC&oi=fnd&pg=PA383&dq=Sinan+earthquake+%22Hagia+Sophia%22&ots=HFASNZ8r-P&sig=zS-hO7E6RtwfhN55LGn6ulpRIE0#PPA383,M1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230429175141/http://books.google.be/books?hl=nl&lr=&id=6j5nuvAd44QC&oi=fnd&pg=PA383&dq=Sinan+earthquake+%22Hagia+Sophia%22&ots=HFASNZ8r-P&sig=zS-hO7E6RtwfhN55LGn6ulpRIE0#PPA383,M1 |archive-date=29 April 2023 |url-status=live |last=Mungan |first=I. |year=2004 |pages=383–384 |publisher=Mungan & Wittek (eds); Taylor & Francis Group, Londen |isbn=90 5809 642 4}}</ref> Nog twee minarette is ook by die eerste twee gevoeg.
Sultan [[Mahmoed I]] het in 1739 gelas dat die gebou gerestoureer word en verskeie geboue soos ’n sopkombuis, skool en biblioteek is bygevoeg. So is die moskee in ’n sosiale kompleks verander.
Die beroemdste restourasie is deur sultan [[Abdülmecid I]] gelas en tussen 1847 en 1849 deur 800 werkers gedoen onder toesig van die Switsers-Italiaanse argitekbroers Gaspare en Giuseppe Fossati. Pilare is reguit gemaak, versiering binne en buite is verander, die mosaïekwerk skoongemaak en die kandelare vervang. Groot ronde skywe is aangebring met die name van [[Allah]], die profeet [[Mohammed]] en ander. In 1850 het die argitek nog geboue bygevoeg en die minarette is verander sodat hulle ewe hoog is.
[[Lêer:Le 24feb a 11h23 - Ste Sophie (1280x1280).jpg|duimnael|links|230px|Restourasiewerk in die 20ste eeu.]]
Toe die restourasiewerk klaar was, is die moskee op 13 Julie 1849 luisterryk heropen.
=== Museum ===
[[Lêer:Imperial Gate Hagia Sophia 2007a.jpg|duimnael|200px|Die Keiserlike Poort.]]
[[Lêer:Mosaic-1041.jpg|duimnael|200px|’n Mosaïekwerk met Christus.]]
In 1935 het die stigter van die Republiek van Turkye en destydse president, [[Mustafa Kemal Atatürk]], die gebou in ’n museum laat verander. Die matte is verwyder en die marmerversierings op die vloer kon vir die eerste keer in eeue weer gesien word. Die sement waarmee Christelike mosaïekwerk toegepleister is, is ook versigtig deur kundiges verwyder .
=== 20ste-eeuse restourasie ===
Talle mosaïekwerke is in die 1930's deur kenners ontbloot. Vanweë die gebou se lang geskiedenis as kerk en moskee, het die restoureerders ’n moeilike taak gehad. Die Christelike ikone word geleidelik ontbloot, maar om dit te kan doen, word belangrike Islamitiese kunswerke vernietig. ’n Fyn balans tussen Christelike en Islamitiese kulture moet dus gehandhaaf word. Daar is groot omstredenheid oor die kwessie of die Islamitiese kalligrafie teen die koepel verwyder moet word om die mosaïekwerk van Christus daaronder te ontbloot (indien die mosaïek nog bestaan).
== Polemiek oor die status ==
Atatürk het gelas dat die gebou ’n museum word en enige vorm van aanbidding is steeds onwettig.<ref>{{Cite web |url=http://www.istanbul.gov.tr/Default.aspx?pid=343 |title=argiefkopie |access-date=18 Maart 2010 |archive-date=24 Januarie 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120124014309/http://www.istanbul.gov.tr/Default.aspx?pid=343 |url-status=dead }}</ref> In 2007 het die [[VSA|Amerikaanse]] sakeman en politikus Chris Spirou egter die beweging "Free Hagia Sophia Council" begin om die gebou weer as moskee erken te kry.<ref>{{Cite web |url=http://www.freeagiasophia.org/ |title=Free Agia Sophia Council of America |access-date=18 Maart 2010 |archive-date=13 Februarie 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100213001007/http://www.freeagiasophia.org/ |url-status=dead }}</ref>
Op 1 Julie 2016 is Moslemgebede vir die eerste keer in 85 jaar in die Hagia Sofia gehou.<ref>{{cite news |url=http://www.hurriyetdailynews.com/first-call-to-prayer-inside-istanbuls-hagia-sophia-in-85-years.aspx?pageID=238&nID=101161&NewsCatID=341 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170904204657/http://www.hurriyetdailynews.com/first-call-to-prayer-inside-istanbuls-hagia-sophia-in-85-years.aspx?pageID=238&nID=101161&NewsCatID=341 |archive-date=4 September 2017 |url-status=live |title=First call to prayer inside Istanbul's Hagia Sophia in 85 years |work=Hürriyet}}</ref>
Op 13 Mei 2017 het ’n groot groep mense, wat deur die Anatoliese Jeugvereniging (AGD) georganiseer is, voor die Hagia Sofia vergader, die [[Fadjer|oggendgebed]] gebid en ’n beroep gedoen dat die museum weer ’n moskee word.<ref>{{cite news |url=http://www.hurriyetdailynews.com/muslim-group-prays-in-front-of-hagia-sophia-to-demand-re-conversion-into-mosque.aspx?pageID=238&nID=113064&NewsCatID=341 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170623161520/http://www.hurriyetdailynews.com/muslim-group-prays-in-front-of-hagia-sophia-to-demand-re-conversion-into-mosque.aspx?pageID=238&nID=113064&NewsCatID=341 |archive-date=23 Junie 2017 |url-status=live |title=Muslim group prays in front of Hagia Sophia to demand re-conversion into mosque |work=Hürriyet}}</ref> Op 21 Junie 2017 het die Presidensie van Godsdienstige Sake (Diyanet) ’n spesiale program georganiseer wat voordrag uit die [[Koran]] en gebede in die Hagia Sofia ingesluit het ter herdenking van die [[Lailat al-'Kadr]]. Die program is op die [[televisie|staatstelevisie]] uitgesaai.<ref>{{cite news |url=http://www.hurriyetdailynews.com/turkey-rejects-greek-criticism-of-hagia-sophia-prayers.aspx?pageID=238&nID=114671&NewsCatID=341 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171008023327/http://www.hurriyetdailynews.com/turkey-rejects-greek-criticism-of-hagia-sophia-prayers.aspx?pageID=238&nID=114671&NewsCatID=341 |archive-date=8 Oktober 2017 |url-status=live |title=Turkey rejects Greek criticism of Hagia Sophia prayers |work=Hürriyet}}</ref>
Op 31 Maart 2018 het die Turkse president, [[Recep Tayyip Erdoğan]], die eerste vers van die Koran in die Hagia Sofia voorgedra en ’n gebed opgedra aan die "siele van almal wat hierdie werk aan ons nagelaat het, veral Istanboel se veroweraar". Daarmee het hy die politieke beweging om die Hagia Sofia weer ’n moskee te maak, versterk; dit sal Atatürk se maatreël om dit ’n sekulêre museum te maak, omkeer.<ref>[http://www.hurriyetdailynews.com/turkish-president-erdogan-recites-islamic-prayer-at-the-hagia-sophia-129594 Turkish President Erdoğan recites Islamic prayer at the Hagia Sophia] Hürriyet. {{Webargief |url=https://web.archive.org/web/20261011215742/http://www.hurriyetdailynews.com/turkish-president-erdogan-recites-islamic-prayer-at-the-hagia-sophia-129594 |date=2026-10-11}}</ref>
In Maart 2019 het Erdoğan gesê hy sal die museum se status in dié van ’n moskee verander<ref>{{cite news |url=http://www.hurriyetdailynews.com/hagia-sophias-status-to-be-changed-to-mosque-erdogan-142230 |title=Hagia Sophia's status to be changed to mosque: Erdoğan |work=Hürriyet |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190911185645/http://www.hurriyetdailynews.com/hagia-sophias-status-to-be-changed-to-mosque-erdogan-142230 |archive-date=11 September 2019 |url-status=live |df=dmy-all |access-date=22 September 2019 }}</ref> en dat dit ’n "baie groot fout" was om dit in ’n museum te omskep.<ref>{{cite news |url=https://www.euronews.com/2019/03/28/hagia-sophia-controversy-as-erdogan-says-museum-and-former-cathedral-will-become-a-mosque |title=Hagia Sophia: Controversy as Erdogan says museum and former cathedral will become a mosque |work=Euronews |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200608110320/https://www.euronews.com/2019/03/28/hagia-sophia-controversy-as-erdogan-says-museum-and-former-cathedral-will-become-a-mosque |archive-date=8 Junie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Omdat dit ’n [[Unesco]]-[[wêrelderfenisgebied]] is, sal Unesco se Wêrelderfeniskomitee dié verandering moet goedkeur.<ref>{{cite web |title=UNESCO "halts" Erdogan's plans to turn the Hagia Sophia into Mosque |url=https://dailyhellas.com/2019/03/27/unesco-halts-erdogans-plans-to-turn-the-hagia-sophia-into-mosque/ |website=Daily Hellas |access-date=10 April 2019 |date=27 Maart 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200406134721/https://dailyhellas.com/2019/03/27/unesco-halts-erdogans-plans-to-turn-the-hagia-sophia-into-mosque/ |archive-date=6 April 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
== Verwysings ==
{{Verwysings|2}}
== Bronne ==
* {{cite book|last=Mainstone|first= Rowland J.|year=1997|title= Hagia Sophia: Architecture, Structure, and Liturgy of Justinian's Great Church (herdrukte weergawe)|url=https://archive.org/details/hagiasophiaarchi0000main|publisher= W W Norton & Co Inc.|isbn= 0-500-27945-4}}.
* [http://www.islamicarchitecture.org/architecture/monuments/hagia.sophia.html Hagia Sophia Church], also known as Church of Holy Wisdom.
* Turner, J., ''Grove Dictionary of Art'', Oxford University Press, USA; nuwe uitgawe (2 Januaryie 1996); {{ISBN|0-19-517068-7}}
== Verdere leesstof ==
* Joseph D. Alchermes: ''Art and Architecture in the Age of Justinian'', in: Michael Maas (Ed.): ''The Cambridge Companion to the Age of Justinian''. Cambridge 2005, pg. 343–375.
* {{cite book|last=Balfour|first=John Patrick Douglas|year=1972|title=Hagia Sophia|publisher=W.W. Norton & Company|location=|isbn= 978-0-88225-014-4}}
* {{cite book|last=Cimok|first=Fatih|year=2004|title=Hagia Sophia|publisher=Milet Publishing Ltd|location=|isbn= 978-9757199618}}
* {{cite book|last=Kahler|first=Heinz|year=1967|title=Haghia Sophia|url=https://archive.org/details/hagiasophia0000hein|publisher=Praeger|location=|id=ASIN B0008C47EA}}
* {{cite book|last=Kinross|first=Lord|year=1972|title=Hagia Sophia, Wonders of Man|publisher=Newsweek|location=|id= ASIN B000K5QN9W}}
* {{cite book|last1=Kleinbauer|first1=W. Eugene|year=2007|first2 = Anthony | last2 = White|title=Hagia Sophia|url=https://archive.org/details/hagiasophia0000klei|publisher=Scala Publishers|location=Londen|isbn= 978-1-85759-308-2}}
* {{cite book|last=Krautheimer|first=Richard|year=1984|title=Early Christian and Byzantine Architecture|url=https://archive.org/details/isbn_9780300052947|publisher=Yale University Press|location=New Haven, CT|isbn= 978-0-300-05294-7}}
* {{cite book|last=Mainstone|first=R. J.|year=1997|title=Hagia Sophia: Architecture, Structure, and Liturgy of Justinian's Great Church|url=https://archive.org/details/hagiasophiaarchi0000main|publisher=Thames & Hudson|location=Londen|isbn= 978-0-500-27945-8}}
* {{cite book |last1= Mango |first1= Cyril |last2 = Ertuğ | first2 = Ahmed |title= Hagia Sophia. A vision for empires |url= https://archive.org/details/hagiasophia0000unse_s0a6 |year= 1997 |publisher= |location= Istanboel |isbn= }}
* {{cite book|last=Yucel|first=Erdem|year=2005|title=Hagia Sophia|publisher=Scala Publishers|location=|isbn= 978-1-85759-250-4}}
* {{cite book|last=|first=|year=1992|title=Hagia Sophia from the Age of Justinian to the Present|publisher=Princeton Architectural|isbn=978-1-878271-11-2}}
== Eksterne skakels ==
{{Commons-kategorie inlyn|Hagia Sophia}}
* [http://www.kultur.gov.tr/tr/ayasofya/ayasofya.htm Turkish Ministry of Culture and Tourism | Virtuele toer van die Hagia Sofia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070616191927/http://www.kultur.gov.tr/tr/ayasofya/ayasofya.htm |date=16 Junie 2007 }}
* [http://www.hagia-sophia.net/ Geskiedenis en inligting] {{Webargief |url=https://web.archive.org/web/20260315183845/http://www.hagia-sophia.net/ |date=2026-03-15}}.
* [http://www.diatheke.org/AgiaSofia/index.php Geskiedenis en foto's] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100614062251/http://www.diatheke.org/AgiaSofia/index.php |date=14 Junie 2010 }}
* [[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Hagia Sophia|Engelse Wikipedia]]
*{{Koördinate|41|0|30.77|N|28|58|47.78|O|display=title|region:TR_type:landmark_source:dewiki}}
{{Bakens van Istanboel}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Geboue en strukture in Istanboel]]
[[Kategorie:Moskees in Turkye]]
[[Kategorie:Wêrelderfenisgebiede in Turkye]]
bp9dwqd8nre4jwxi1f3yo2sb0m4f8fv
Katlego Mphela
0
48477
3379382
2972817
2026-11-21T01:55:48Z
InternetArchiveBot
131157
Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379382
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Sokkerspeler
| image =
| fullname = Katlego Abel Mphela<ref name="K. Mphela">{{cite web |title=K. Mphela |url=http://uk.soccerway.com/players/katlego-mphela/21665/ |publisher=Soccerway |access-date=16 April 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181004002325/https://uk.soccerway.com/players/katlego-mphela/21665/ |archive-date=4 Oktober 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
| birth_date = {{Geboortedatum en ouderdom|1984|11|29|df=yes}}
| birth_place = [[Brits]], [[Suid-Afrika]]
| height = 1,82 m
| currentclub = [[Kaizer Chiefs]]
| clubnumber = 7
| position = Aanvaller
| youthyears1 =
| youthclubs1 = Early Birds
| youthyears2 =
| youthclubs2 = [[Arcadia Shepherds]]
| youthyears3 =
| youthclubs3 = [[Orlando Pirates FC|Orlando Pirates]]
| youthyears4 =
| youthclubs4 = [[Jomo Cosmos]]
| years1 = 2003-2004
| clubs1 = [[Jomo Cosmos]]
| caps1 = 2
| goals1 = 1
| years2 = 2004-2006
| clubs2 = [[RC Strasbourg|Strasbourg]]
| caps2 = 19
| goals2 = 5
| years3 = 2005-2006
| clubs3 = → [[Stade Reims]] (leen) | caps3 = 5
| goals3 = 2
| years4 = 2006-2008
| clubs4 = [[Supersport United FC|Supersport United]]
| caps4 = 62
| goals4 = 27
| years5 = 2008-2014
| clubs5 = [[Mamelodi Sundowns]] | caps5 = 116
| goals5 = 48
| years6 = 2014
| clubs6 = → [[Kaizer Chiefs]] (leen)
| caps6 = 15
| goals6 = 3
| nationalyears1 = 2005-2007
| nationalteam1 = [[Suid-Afrikaanse nasionale onder-23 sokkerspan|Suid-Afrika O23]]
| nationalcaps1 = 7
| nationalgoals1 = 5
| nationalyears2 = 2005–
| nationalteam2 = [[Suid-Afrikaanse nasionale sokkerspan|Suid-Afrika]]
| nationalcaps2 = 53
| nationalgoals2 = 23
| pcupdate = 30 April 2015
| ntupdate = 25 Desember 2013
}}
'''Katlego Abel Mphela''' (gebore op [[29 November]] [[1984]] in [[Brits]], [[Noordwes]]provinsie) is 'n [[Suid-Afrika]]anse [[sokker]]speler wat vir [[Mamelodi Sundowns]] in die [[Premier League]] en vir die [[Suid-Afrikaanse nasionale sokkerspan]] speel.
== Internasionale loopbaan ==
Mphela het sy eerste internasionale doel teen die [[Seychelle]] op [[26 Februarie]] [[2005]] aangeteken.
Tydens die [[FIFA Sokker-Konfederasiebeker in 2009]] teken hy 'n doel met 'n vryskop teen [[Spanje]] aan.
Mphela was deel van die 23-tal wat Suid-Afrika in die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010]] verteenwoordig het. Hier speel hy tydens die openingswedstyd teen [[Meksiko]], wat gelykop 1 - 1 eindig. Daarna speel hy in die wedstryd teen [[Uruguay]], maar hulle verloor die wedstryd 3 - 0. Daarna teken hy Suid-Afrika se tweede doel in die laaste groepwedstryd teen [[Frankryk]] aan.
Sy internasionale doele:
{| class="wikitable" style="font-size:95%;"
! # !! Datum !! Stadion !! Opponent !! Telling !! Resultaat !! Kompetisie
|-
| 1. || 26 Februarie 2005 || [[Stade George V]], [[Curepipe]], [[Mauritius]] || {{vlag|Seychelle}} || 1–0 || 3–0 || COSAFA-beker
|-
| 2. || 26 Februarie 2005 || [[Stade George V]], [[Curepipe]], [[Mauritius]] || {{vlag|Seychelle}} || 2–0 || 3–0 || COSAFA-beker
|-
| 3. || 27 Februarie 2005 || [[Stade George V]], [[Curepipe]], [[Mauritius]] || {{vlag|Mauritius}} || 1–0 || 1–0 || COSAFA-beker
|-
| 4. || 27 Januarie 2008 || [[Tamale-stadion]], [[Tamale, Ghana|Tamale]], [[Ghana]] || {{vlag|Tunisië}} || 1–3 || 1–3 || Afrika Nasies-beker
|-
| 5. || 28 Junie 2009 || [[Royal Bafokeng-stadion]], [[Rustenburg]], [[Suid-Afrika]] || {{vlag|Spanje}} || 1–0 || 2–3 || Konfederasiebeker 2009
|-
| 6. || 28 Junie 2009 || [[Royal Bafokeng-stadion]], [[Rustenburg]], [[Suid-Afrika]] || {{vlag|Spanje}} || 2–2 || 2–3 || Konfederasiebeker 2009
|-
| 7. || 12 Augustus 2009 || [[Atteridgeville Super-stadion]], [[Pretoria]], [[Suid-Afrika]] || {{vlag|Serwië}} || 1-3 || 1-3 || Vriendelike wedstryd
|-
| 8. || 19 September 2009 || [[Hoffe Park-stadion]], [[Kimberley]], [[Suid-Afrika]] || {{vlag|Madagaskar}} || 1-0 || 1-0 || Vriendelike wedstryd
|-
| 9. || 3 Maart 2010 || [[Moses Mabhida-stadion]], [[Durban]], [[Suid-Afrika]] || {{vlag|Namibië}} || 1-1 || 1-1 || Vriendelike wedstryd
|-
| 10. || 16 Mei 2010 || [[Mbombela-stadion]], [[Nelspruit]], [[Suid-Afrika]] || {{vlag|Thailand}} || 2-0 || 4-0 || Vriendelike wedstryd
|-
| 11. || 16 Mei 2010 || [[Mbombela-stadion]], [[Nelspruit]], [[Suid-Afrika]] || {{vlag|Thailand}} || 3-0 || 4-0 || Vriendelike wedstryd
|-
| 12. || 27 Mei 2010 || [[Sokkerstad]], [[Johannesburg]], [[Suid-Afrika]] || {{vlag|Colombia}} || 2-1 || 2-1 || Vriendelike wedstryd
|-
| 13. || 31 Mei 2010 || [[Peter Mokaba-stadion]], [[Polokwane]], [[Suid-Afrika]] || {{vlag|Guatemala}} || 1–0 || 5–0 || Vriendelike wedstryd
|-
| 14. || 31 Mei 2010 || [[Peter Mokaba-stadion]], [[Polokwane]], [[Suid-Afrika]] || {{vlag|Guatemala}} || 4–0 || 5–0 || Vriendelike wedstryd
|-
| 15. || 5 Junie 2010 || [[Atteridgeville Super-stadion]], [[Atteridgeville]], [[Suid-Afrika]] || {{vlag|Denemarke}} || 1–0 || 1–0 || Vriendelike wedstryd
|-
| 16. || 22 Junie 2010 || [[Vrystaatstadion]], [[Bloemfontein]], [[Suid-Afrika]] || {{vlag|Frankryk}} || 2–1 || 1-2 || [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010]]
|-
| 17. || 11 Augustus 2010 || [[Sokkerstad]], [[Johannesburg]], [[Suid-Afrika]] || {{vlag|Ghana}} || 1–0 || 1–0 || Vriendelike wedstryd
|-
| 18. || 4 September 2010 || [[Mbombela-stadion]], [[Nelspruit]], [[Suid-Afrika]] || {{vlag|Nigerië}} || 1–0 || 2–0 || [[Afrikanasiesbeker 2012-kwalifikasie|2012 Afrikanasiesbeker-kwalifiseerder]]
|-
| 19. || 26 Maart 2011 || [[Ellispark-stadion]], [[Johannesburg]], [[Suid-Afrika]] || {{vlag|Egipte}} || 1–0 || 1–0 || [[Afrikanasiesbeker 2012-kwalifikasie|Afrikanasiesbeker 2012-kwalifiseerder]]
|-
| 20. || 10 Augustus 2011 || [[Ellispark-stadion]], [[Johannesburg]], [[Suid-Afrika]] || {{vlag|Burkina Faso}} || 1–0 || 3–0 || Vriendelike wedstryd
|-
| 21. || 10 Augustus 2011 || [[Ellispark-stadion]], [[Johannesburg]], [[Suid-Afrika]] || {{vlag|Burkina Faso}} || 3–0 || 3–0 || Vriendelike wedstryd
|-
| 22. || 12 November 2011 || [[Nelson Mandelabaai-stadion]], [[Port Elizabeth]], [[Suid-Afrika]] || {{vlag|Ivoorkus}} || 1–1 || 1–1 || Vriendelike wedstryd
|-
| 23. || 3 Junie 2012 || [[Royal Bafokeng-stadion]], [[Rustenburg]] || {{vlag|Ethiopië}} || 1–1 || 1–1 || [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2014-kwalifikasie|FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2014-kwalifiseerder]]
|-
| colspan="12"|<small>''Korrek tot op 3 Junie 2012''</small>
|}
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
== Eksterne skakels ==
* [http://www.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/players/player=230776/ FIFA se statistieke] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100427053028/http://www.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/players/player=230776/ |date=27 April 2010 }}
* [http://www.national-football-teams.com/v2/player.php?id=10044 Loopbaangeskiedenis]
{{DEFAULTSORT:Mphela, Katlego}}
[[Kategorie:Suid-Afrikaanse sokkerspelers]]
[[Kategorie:Geboortes in 1984]]
[[Kategorie:Lewende mense]]
kz56cl9e0c3e3ydam7tn68x38k0s350
Natal (kolonie)
0
48507
3379270
3379022
2026-11-20T17:48:32Z
Martinvl
12559
/* Omvang van die Kolonie */
3379270
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Voormalige land
|inheemse_naam =''Colony of Natal''
|gewone_lang_naam =Natalkolonie
|gewone_naam =Natalkolonie
|kontinent =Afrika
|gebied =Suider-Afrika
|land =Suid-Afrika
|era =[[Wedloop om Afrika]]
|status =Britse kolonie
|status_teks =
|ryk =Verenigde Koninkryk van Groot-Brittanje en Ierland
|bestaanstydperk =1843-1910
|jaar_begin =1843
|jaar_einde =1910
|datum_begin =[[4 Mei]] [[1843]]
|datum_einde =[[31 Mei]] [[1910]]
|gebeurtenis_begin =Stigting van die Natalkolonie
|gebeurtenis_einde =Stigting van die [[Unie van Suid-Afrika]]
|gebeurtenis1 =Verowering van die [[Natalia Republiek]]
|datum_gebeurtenis1=[[12 Mei]] [[1843]]
|gebeurtenis2 =[[Zoeloe-koninkryk]] geannekseer
|datum_gebeurtenis2=[[1897]]
|gebeurtenis3 =
|datum_gebeurtenis3=
|gebeurtenis4 =
|datum_gebeurtenis4=
|gebeurtenis_voor =
|datum_voor =
|gebeurtenis_na =Stigting van die [[Natal (provinsie)|Natalprovinsie]]
|datum_na =[[31 Mei]] [[1910]]
|v1 =Natalia Republiek
|vlag_v1 =Flag of Natalia Republic.svg
|v2 =Zoeloe-koninkryk
|vlag_v2 =
|v3 =
|vlag_v3 =
|v4 =
|vlag_v4 =
|v5 =
|vlag_v5 =
|n1 =Unie van Suid-Afrika
|vlag_n1 =South Africa Flag 1910-1912.svg
|n2 =
|vlag_n2 =
|n3 =
|vlag_n3 =
|n4 =
|vlag_n4 =
|n5 =
|vlag_n5 =
|beeld_vlag =Flag of the Natal Colony 1875-1910.svg
|vlag =Vlag van Suid-Afrika
|beeld_wapen =Arms of Natal 1907-1997.svg
|wapen =Wapen van Suid-Afrika
|beeld_kaart =LocationNatalColony.svg
|beeld_kaart_byskrif =Ligging van die Natalkolonie tussen 1843 en 1910
|nasionale_leuse =
|nasionale_volkslied =<br />''[[God Save the Queen|God Save the King]]'' (1901-1910)<br />''God Save the Queen'' (1843-1901)<br /><center>[[Lêer:United States Navy Band - God Save the Queen.ogg]]</center>
|wetgewer =
|godsdiens =[[Nederduitse Gereformeerde Kerkfamilie]], [[Anglikaanse Kerk van Suider-Afrika|Anglikaanse Kerk]], [[Hindoeïsme]], [[Presbiteriaanse Kerk]], [[Rooms-Katolieke Kerk]]
|hoofstad =[[Pietermaritzburg]]
|breedtegraad_grade =29
|breedtegraad_minute =35
|breedtegraad_NS =S
|lengtegraad_grade =30
|lengtegraad_minute =25
|lengtegraad_OW =O
|algemene_tale =[[Afrikaans]], [[Engels]], [[Zoeloe]]
|regeringstipe =Monargie
|titel_leier =Monarg
|leier1 =[[Victoria van die Verenigde Koninkryk|Victoria]]
|jaar_leier1 =1843-1901
|leier2 =[[Edward VII van die Verenigde Koninkryk|Edward VII]]
|jaar_leier2 =1901-1910
|leier3 =[[George V van die Verenigde Koninkryk|George V]]
|jaar_leier3 =1910
|leier4 =
|jaar_leier4 =
|leier5 =
|jaar_leier5 =
|titel_verteenwoordiger = Eerste minister
|verteenwoordiger1 = [[John Robinson]]
|jaar_verteenwoordiger1= 1893-1897
|verteenwoordiger2 = [[Frederick Robert Moor]]
|jaar_verteenwoordiger2= 1906-1910
|titel_adjunk = Luitenant-goewerneur
|adjunk = [[Martin West]]
|jaar_adjunk = 1845-1849
|adjunk2 = [[Paul Methuen]]
|jaar_adjunk2 = 1910
|stat_jaar1 = 1904<ref>{{en}} {{cite web|title=Census of the British empire. 1901|url=https://archive.org/stream/cu31924030396067#page/n227/mode/2up|publisher=Openlibrary.org|accessdate=30 September 2014|page=161|year=1906}}</ref>
|stat_bev1 = 1108754
|stat_opp1 = 91610
|bev_digtheid1 = 12,1
|stat_jaar2 =
|stat_bev2 =
|stat_opp2 =
|bev_digtheid2 =
|stat_jaar3 =
|stat_bev3 =
|stat_opp3 =
|bev_digtheid3 =
|stat_jaar4 =
|stat_bev4 =
|stat_opp4 =
|bev_digtheid4 =
|geldeenheid =[[Pond sterling]]
}}
'''Natal''' ([[Engels]]: ''Colony of Natal'') was 'n [[Verenigde Koninkryk|Britse]] kolonie in [[Suider-Afrika]]. Dit is op 4 Mei 1843 'n [[Britse Ryk|Britse kolonie]] verklaar nadat die Britse regering die [[Boererepubliek]] [[Natalia Republiek|Natalia]] geannekseer het. Die kolonie is op [[31 Mei]] [[1910]] saam met drie ander kolonies verbind om die [[Unie van Suid-Afrika]] te vorm. Die ou kolonie maak vandag deel uit van die [[Suid-Afrika]]anse provinsie [[KwaZulu-Natal]].
[[Lêer:Défense de Rorke's Drift.jpg|duimnael|links|Detail van 'n skildery wat die [[Slag van Rorke's Drift]] uitbeeld tydens die [[Anglo-Zoeloeoorlog]], 11 Januarie – 4 Julie 1879]]
Natal was oorspronklik net die helfte van die grootte van die huidige provinsie, met die noordoostelike grense wat deur die [[Tugelarivier|Tugela]]- en [[Buffelsrivier (KwaZulu-Natal)|Buffelsriviere]] gevorm is en waarbuite die onafhanklike [[Zoeloe-koninkryk]] (of ''Wene wa Zulu'' in [[Zoeloe]]) gelê het. Die huidige provinsie is ook vergroot met die toevoeging van [[Griekwaland-Oos]] aan die suide.
Hewige konflik met die [[Zoeloes|Zoeloe]]-bevolking het tot die ontruiming van [[Durban]] gelei, en uiteindelik het die [[Boere]] die Britse anneksering in 1844 weens militêre druk aanvaar. 'n Britse goewerneur is vir die streek aangestel en menige setlaars het daarheen uit die [[Kaapkolonie]] en [[Europa]] geëmigreer.
Die Britte het 'n suikerrietbedryf in die 1860's gestig. Plaaseienaars het dit moeilik gevind om die Zoeloe-arbeiders te lok om in die plantasies te werk; gevolglik het die Britte duisende gekontrakteerde arbeiders uit [[Indië]] met vyfjaar-termyne na Natal gebring. As 'n gevolg van die aankoms van Indiese arbeid het Durban tot die grootste [[Asiatiese Suid-Afrikaners|Asiaties-Suid-Afrikaanse]] gemeenskap gegroei. Durban en omstreke is ook bekend om tans die grootste Indiërgemeenskap buite Indië te huisves.
== Eerste ministers ==
{| class="wikitable"
|-
! #
! Naam
! Party
! Ampsaanvaarding
! Amp verlaat
|-
| 1
| [[John Robinson]]
| Onafhanklik
| 10 Oktober 1893
| 14 Februarie 1897
|-
| 2
| [[Harry Escombe]]
| Onafhanklik
| 15 Februarie 1897
| 4 Oktober 1897
|-
| 3
| [[Henry Binns]]
| Onafhanklik
| 5 Oktober 1897
| 8 Junie 1899
|-
| 4
| [[Albert Henry Hime]]
| Onafhanklik
| 9 Junie 1899
| 17 Augustus 1903
|-
| 5
| [[George Morris Sutton]]
| Onafhanklik
| 18 Augustus 1903
| 16 Mei 1905
|-
| 6
| [[Charles John Smythe]]
| Onafhanklik
| 16 Mei 1905
| 28 November 1906
|-
| 7
| [[Frederick Robert Moor]]
| Onafhanklik
| 28 November 1906
| 28 April 1910
|}
==Omvang van die Kolonie==
Die [[Natalia Republiek]] is in die ooste begrens deur die [[Indiese Oseaan]], in die noorde deur die [[Tugelarivier]], in die weste deur die [[Drakensberge]] en in die suide deur die [[Umzimkulurivier]]. Nadat die Britse magte die [[Beleg van Congella]] in 1843 opgehef het, het die [[Volksraad van Natalia]] die oppergesag van Brittanje erken as 'n gebied van die [[Kaapkolonie]]. Baie Trekkers het die ebied verlaat, maar 'n aantal het 'n konsessie van die Zoeloe-koning [[Mpande kaSenzangakhona|mPanda]] verkry om hulle in die lande tussen die Tugelarivier en die [[Buffelsrivier (KwaZulu-Natal)|Buffelsrivier]] te vestig en die Kliprivierrepubliek te stig. Op 1 Februarie 1848 het sir [[Harry Smith]] die Kliprivierrepubliek tot Britse Gebied verklaar.<ref name=Verbeek>{{cite book
|title=Webbs Guide to the Official Records of the Colony of Natal
|first1 = Jennifer
|last1 = Verbeek
|first2 = Mary
|last2 = Nathanson
|first3=Elaine
|last3 = Peel
|publisher = University of Natal
|year = 1984
|isbn = 0 86980 363 8
|location = Pietermaritzburg
|page = xviii - xxii
language = Engels}}</ref><ref>{{cite book
|last = Walker
|first = Eric A
|title = A History of Southern Africa
|origyear = 1928
|year = 1968
|page = 232
|publisher = Longmans, Green & Co Ltd
|location = London en Harlow
|language = Engels}}</ref>
Op 15 Julie 1856 is die Natal-kolonie as 'n kolonie gestig, afsonderlik van die Kaapkolonie.
n 1884 het 'n Boere-ekspedisie [[Dinuzulu]], die nuwe Zoeloe-koning, teen Zibhebhu bygestaan in die stryd om die opvolging van die Zoeloe-troon. In ruil vir hul dienste is 'n aansienlike stuk grond oos van die Buffelsrivier aan hulle toegeken. Hierdie gebied het bekend gestaan as die [[Nieuwe Republiek]], onder die presidentskap van [[Lucas Meyer]]. Die republiek is in 1886 deur Brittanje erken. Die daaropvolgende jaar word [[Zoeloeland]] 'n Britse protektoraat. Op 20 Julie 1888 versoek die Nieuwe Republiek – uit vrees dat dit deur Brittanje geannekseer sou word – om by die [[Zuid-Afrikaansche Republiek]] ingelyf te word, en is dit gevolglik daarby ingelyf.
In 1897, toe Dinuzulu uit ballingskap teruggekeer het, is die Zoeloeland-protektoraat by Natal ingelyf.
In 1903, na die einde van die [[Tweede Vryheidsoorlog]], is die gebied wat voorheen deel van die Nieuwe Republiek was, aan die kolonie Natal oorgedra.<gallery mode=packed caption="Graafskappe en landdros gebiede van die Natalkolonie">
Natal 1864.jpg|1864
295_of_%27Natal,_the_Land_and_its_story,_etc._(With_map.)%27_(11214223393).jpg|1893
Map of Natal Colony 1907.jpg|1907
</gallery>
==Geskiedenis==
== Demografie ==
=== Rasverdeling ===
Bevolkingsgetalle volgens die 1904-sensus:<ref>{{en}} Smuts I: The Sanguine Years 1870–1919, W.K. Hancock, Cambridge University Press, 1962, bl. 219</ref>
{| class="wikitable"
|- style="text-align:center"
| Bevolkingsgroep
| Getal
| Persent<br />(%)
|- style="text-align:right; background:gainsboro;"
| style="text-align:left;"|[[Swart mense|Swartes]]
| 904 041
| 81,53
|- style="text-align:right; background:#EEEEE0"
| style="text-align:left; "|[[Asiatiese Suid-Afrikaners|Asiërs]]
| 100 918
| 9,10
|- style="text-align:right; background:white;"
| style="text-align:left; "|[[Blanke Suid-Afrikaners|Blankes]]
| 97 109
| 8,75
|- style="text-align:right; background:#eee;"
| style="text-align:left;"|[[Kleurlinge]]
| 6 686
| 0,60
|- style="text-align:right; "
| style="text-align:center;"|Totaal
| 1 108 754
| 100,00
|}
==Bibliografie==
* Leverton, B.J.T.: The European settlement of Natal. In: Lantern. Tydskrif vir Kennis en Kultuur. Jaargang 19, nr. 3, Maart 1970
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
{{DEFAULTSORT:Natalkolonie}}
[[Kategorie:KwaZulu-Natal]]
[[Kategorie:Britse Ryk]]
[[Kategorie:Geskiedenis van Suid-Afrika]]
l8udsjag0fj0tmzrbo96iko0fugt5c8
3379277
3379270
2026-11-20T17:59:31Z
Martinvl
12559
/* Omvang van die Kolonie */
3379277
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Voormalige land
|inheemse_naam =''Colony of Natal''
|gewone_lang_naam =Natalkolonie
|gewone_naam =Natalkolonie
|kontinent =Afrika
|gebied =Suider-Afrika
|land =Suid-Afrika
|era =[[Wedloop om Afrika]]
|status =Britse kolonie
|status_teks =
|ryk =Verenigde Koninkryk van Groot-Brittanje en Ierland
|bestaanstydperk =1843-1910
|jaar_begin =1843
|jaar_einde =1910
|datum_begin =[[4 Mei]] [[1843]]
|datum_einde =[[31 Mei]] [[1910]]
|gebeurtenis_begin =Stigting van die Natalkolonie
|gebeurtenis_einde =Stigting van die [[Unie van Suid-Afrika]]
|gebeurtenis1 =Verowering van die [[Natalia Republiek]]
|datum_gebeurtenis1=[[12 Mei]] [[1843]]
|gebeurtenis2 =[[Zoeloe-koninkryk]] geannekseer
|datum_gebeurtenis2=[[1897]]
|gebeurtenis3 =
|datum_gebeurtenis3=
|gebeurtenis4 =
|datum_gebeurtenis4=
|gebeurtenis_voor =
|datum_voor =
|gebeurtenis_na =Stigting van die [[Natal (provinsie)|Natalprovinsie]]
|datum_na =[[31 Mei]] [[1910]]
|v1 =Natalia Republiek
|vlag_v1 =Flag of Natalia Republic.svg
|v2 =Zoeloe-koninkryk
|vlag_v2 =
|v3 =
|vlag_v3 =
|v4 =
|vlag_v4 =
|v5 =
|vlag_v5 =
|n1 =Unie van Suid-Afrika
|vlag_n1 =South Africa Flag 1910-1912.svg
|n2 =
|vlag_n2 =
|n3 =
|vlag_n3 =
|n4 =
|vlag_n4 =
|n5 =
|vlag_n5 =
|beeld_vlag =Flag of the Natal Colony 1875-1910.svg
|vlag =Vlag van Suid-Afrika
|beeld_wapen =Arms of Natal 1907-1997.svg
|wapen =Wapen van Suid-Afrika
|beeld_kaart =LocationNatalColony.svg
|beeld_kaart_byskrif =Ligging van die Natalkolonie tussen 1843 en 1910
|nasionale_leuse =
|nasionale_volkslied =<br />''[[God Save the Queen|God Save the King]]'' (1901-1910)<br />''God Save the Queen'' (1843-1901)<br /><center>[[Lêer:United States Navy Band - God Save the Queen.ogg]]</center>
|wetgewer =
|godsdiens =[[Nederduitse Gereformeerde Kerkfamilie]], [[Anglikaanse Kerk van Suider-Afrika|Anglikaanse Kerk]], [[Hindoeïsme]], [[Presbiteriaanse Kerk]], [[Rooms-Katolieke Kerk]]
|hoofstad =[[Pietermaritzburg]]
|breedtegraad_grade =29
|breedtegraad_minute =35
|breedtegraad_NS =S
|lengtegraad_grade =30
|lengtegraad_minute =25
|lengtegraad_OW =O
|algemene_tale =[[Afrikaans]], [[Engels]], [[Zoeloe]]
|regeringstipe =Monargie
|titel_leier =Monarg
|leier1 =[[Victoria van die Verenigde Koninkryk|Victoria]]
|jaar_leier1 =1843-1901
|leier2 =[[Edward VII van die Verenigde Koninkryk|Edward VII]]
|jaar_leier2 =1901-1910
|leier3 =[[George V van die Verenigde Koninkryk|George V]]
|jaar_leier3 =1910
|leier4 =
|jaar_leier4 =
|leier5 =
|jaar_leier5 =
|titel_verteenwoordiger = Eerste minister
|verteenwoordiger1 = [[John Robinson]]
|jaar_verteenwoordiger1= 1893-1897
|verteenwoordiger2 = [[Frederick Robert Moor]]
|jaar_verteenwoordiger2= 1906-1910
|titel_adjunk = Luitenant-goewerneur
|adjunk = [[Martin West]]
|jaar_adjunk = 1845-1849
|adjunk2 = [[Paul Methuen]]
|jaar_adjunk2 = 1910
|stat_jaar1 = 1904<ref>{{en}} {{cite web|title=Census of the British empire. 1901|url=https://archive.org/stream/cu31924030396067#page/n227/mode/2up|publisher=Openlibrary.org|accessdate=30 September 2014|page=161|year=1906}}</ref>
|stat_bev1 = 1108754
|stat_opp1 = 91610
|bev_digtheid1 = 12,1
|stat_jaar2 =
|stat_bev2 =
|stat_opp2 =
|bev_digtheid2 =
|stat_jaar3 =
|stat_bev3 =
|stat_opp3 =
|bev_digtheid3 =
|stat_jaar4 =
|stat_bev4 =
|stat_opp4 =
|bev_digtheid4 =
|geldeenheid =[[Pond sterling]]
}}
'''Natal''' ([[Engels]]: ''Colony of Natal'') was 'n [[Verenigde Koninkryk|Britse]] kolonie in [[Suider-Afrika]]. Dit is op 4 Mei 1843 'n [[Britse Ryk|Britse kolonie]] verklaar nadat die Britse regering die [[Boererepubliek]] [[Natalia Republiek|Natalia]] geannekseer het. Die kolonie is op [[31 Mei]] [[1910]] saam met drie ander kolonies verbind om die [[Unie van Suid-Afrika]] te vorm. Die ou kolonie maak vandag deel uit van die [[Suid-Afrika]]anse provinsie [[KwaZulu-Natal]].
[[Lêer:Défense de Rorke's Drift.jpg|duimnael|links|Detail van 'n skildery wat die [[Slag van Rorke's Drift]] uitbeeld tydens die [[Anglo-Zoeloeoorlog]], 11 Januarie – 4 Julie 1879]]
Natal was oorspronklik net die helfte van die grootte van die huidige provinsie, met die noordoostelike grense wat deur die [[Tugelarivier|Tugela]]- en [[Buffelsrivier (KwaZulu-Natal)|Buffelsriviere]] gevorm is en waarbuite die onafhanklike [[Zoeloe-koninkryk]] (of ''Wene wa Zulu'' in [[Zoeloe]]) gelê het. Die huidige provinsie is ook vergroot met die toevoeging van [[Griekwaland-Oos]] aan die suide.
Hewige konflik met die [[Zoeloes|Zoeloe]]-bevolking het tot die ontruiming van [[Durban]] gelei, en uiteindelik het die [[Boere]] die Britse anneksering in 1844 weens militêre druk aanvaar. 'n Britse goewerneur is vir die streek aangestel en menige setlaars het daarheen uit die [[Kaapkolonie]] en [[Europa]] geëmigreer.
Die Britte het 'n suikerrietbedryf in die 1860's gestig. Plaaseienaars het dit moeilik gevind om die Zoeloe-arbeiders te lok om in die plantasies te werk; gevolglik het die Britte duisende gekontrakteerde arbeiders uit [[Indië]] met vyfjaar-termyne na Natal gebring. As 'n gevolg van die aankoms van Indiese arbeid het Durban tot die grootste [[Asiatiese Suid-Afrikaners|Asiaties-Suid-Afrikaanse]] gemeenskap gegroei. Durban en omstreke is ook bekend om tans die grootste Indiërgemeenskap buite Indië te huisves.
== Eerste ministers ==
{| class="wikitable"
|-
! #
! Naam
! Party
! Ampsaanvaarding
! Amp verlaat
|-
| 1
| [[John Robinson]]
| Onafhanklik
| 10 Oktober 1893
| 14 Februarie 1897
|-
| 2
| [[Harry Escombe]]
| Onafhanklik
| 15 Februarie 1897
| 4 Oktober 1897
|-
| 3
| [[Henry Binns]]
| Onafhanklik
| 5 Oktober 1897
| 8 Junie 1899
|-
| 4
| [[Albert Henry Hime]]
| Onafhanklik
| 9 Junie 1899
| 17 Augustus 1903
|-
| 5
| [[George Morris Sutton]]
| Onafhanklik
| 18 Augustus 1903
| 16 Mei 1905
|-
| 6
| [[Charles John Smythe]]
| Onafhanklik
| 16 Mei 1905
| 28 November 1906
|-
| 7
| [[Frederick Robert Moor]]
| Onafhanklik
| 28 November 1906
| 28 April 1910
|}
==Omvang van die Kolonie==
Die [[Natalia Republiek]] is in die ooste begrens deur die [[Indiese Oseaan]], in die noorde deur die [[Tugelarivier]], in die weste deur die [[Drakensberge]] en in die suide deur die [[Umzimkulurivier]]. Nadat die Britse magte die [[Beleg van Congella]] in 1843 opgehef het, het die [[Volksraad van Natalia]] die oppergesag van Brittanje erken as 'n gebied van die [[Kaapkolonie]]. Baie Trekkers het die ebied verlaat, maar 'n aantal het 'n konsessie van die Zoeloe-koning [[Mpande kaSenzangakhona|mPanda]] verkry om hulle in die lande tussen die Tugelarivier en die [[Buffelsrivier (KwaZulu-Natal)|Buffelsrivier]] te vestig en die Kliprivierrepubliek te stig. Op 1 Februarie 1848 het sir [[Harry Smith]] die Kliprivierrepubliek tot Britse Gebied verklaar.<ref name=Verbeek>{{cite book
|title=Webbs Guide to the Official Records of the Colony of Natal
|first1 = Jennifer
|last1 = Verbeek
|first2 = Mary
|last2 = Nathanson
|first3=Elaine
|last3 = Peel
|publisher = University of Natal
|year = 1984
|isbn = 0 86980 363 8
|location = Pietermaritzburg
|pages = xviii-xxii
|language = Engels}}</ref><ref>{{cite book
|last = Walker
|first = Eric A
|title = A History of Southern Africa
|origyear = 1928
|year = 1968
|page = 232
|publisher = Longmans, Green & Co Ltd
|location = London en Harlow
|language = Engels}}</ref>
Op 15 Julie 1856 is die Natal-kolonie as 'n kolonie gestig, afsonderlik van die Kaapkolonie en in 1865 n 1865 staan Faku, opperhoof van die Pondo, die grond tussen die Umzimkulurivier en die [[Mtamvunarivier]] aan Brittanje af. Hierdie gebied is by die Natal-kolonie ingelyf.<ref name=Verbeek/>
n 1884 het 'n Boere-ekspedisie [[Dinuzulu]], die nuwe Zoeloe-koning, teen Zibhebhu bygestaan in die stryd om die opvolging van die Zoeloe-troon. In ruil vir hul dienste is 'n aansienlike stuk grond oos van die Buffelsrivier aan hulle toegeken. Hierdie gebied het bekend gestaan as die [[Nieuwe Republiek]], onder die presidentskap van [[Lucas Meyer]]. Die republiek is in 1886 deur Brittanje erken. Die daaropvolgende jaar word [[Zoeloeland]] 'n Britse protektoraat. Op 20 Julie 1888 versoek die Nieuwe Republiek – uit vrees dat dit deur Brittanje geannekseer sou word – om by die [[Zuid-Afrikaansche Republiek]] ingelyf te word, en is dit gevolglik daarby ingelyf.
In 1897, toe Dinuzulu uit ballingskap teruggekeer het, is die Zoeloeland-protektoraat by Natal ingelyf.
In 1903, na die einde van die [[Tweede Vryheidsoorlog]], is die gebied wat voorheen deel van die Nieuwe Republiek was, aan die kolonie Natal oorgedra.<gallery mode=packed caption="Graafskappe en landdros gebiede van die Natalkolonie">
Natal 1864.jpg|1864
295_of_%27Natal,_the_Land_and_its_story,_etc._(With_map.)%27_(11214223393).jpg|1893
Map of Natal Colony 1907.jpg|1907
</gallery>
==Geskiedenis==
== Demografie ==
=== Rasverdeling ===
Bevolkingsgetalle volgens die 1904-sensus:<ref>{{en}} Smuts I: The Sanguine Years 1870–1919, W.K. Hancock, Cambridge University Press, 1962, bl. 219</ref>
{| class="wikitable"
|- style="text-align:center"
| Bevolkingsgroep
| Getal
| Persent<br />(%)
|- style="text-align:right; background:gainsboro;"
| style="text-align:left;"|[[Swart mense|Swartes]]
| 904 041
| 81,53
|- style="text-align:right; background:#EEEEE0"
| style="text-align:left; "|[[Asiatiese Suid-Afrikaners|Asiërs]]
| 100 918
| 9,10
|- style="text-align:right; background:white;"
| style="text-align:left; "|[[Blanke Suid-Afrikaners|Blankes]]
| 97 109
| 8,75
|- style="text-align:right; background:#eee;"
| style="text-align:left;"|[[Kleurlinge]]
| 6 686
| 0,60
|- style="text-align:right; "
| style="text-align:center;"|Totaal
| 1 108 754
| 100,00
|}
==Bibliografie==
* Leverton, B.J.T.: The European settlement of Natal. In: Lantern. Tydskrif vir Kennis en Kultuur. Jaargang 19, nr. 3, Maart 1970
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
{{DEFAULTSORT:Natalkolonie}}
[[Kategorie:KwaZulu-Natal]]
[[Kategorie:Britse Ryk]]
[[Kategorie:Geskiedenis van Suid-Afrika]]
8ws1tmc19btfrlpeuje3qli5hrwdfkc
Halle, Sakse-Anhalt
0
49969
3379224
3372545
2026-11-20T14:49:30Z
InternetArchiveBot
131157
Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379224
wikitext
text/x-wiki
{| align="right" cellpadding="2" cellspacing="0" style="border:1px solid #88a; background:#CEDAF2; padding:5px; font-size: 85%; margin: 0 0 0.5em 1em; border-collapse:collapse;"
! align="center" colspan="2" style="color: #000000; background: #f7f8ff; padding: 4px; font-size:170%;" |
'''Halle'''<br />''Halle (Saale)''<br />
[[Lêer:Marktplatz Halle 2010.jpg|280px]]
<br />
|- style="background: #CEDAF2; text-align:center;border-bottom:1px solid #999"
| '''Kaart'''
|style="border-left:1px solid #999"| '''Wapen'''
|- style="background:white"
|rowspan=6| [[Lêer:Karte halle an der saale in deutschland.png|170px|center|Halle in Duitsland]]
|- style="background: white"
|style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:DEU Halle (Saale) COA.svg|75px|center]]
|- style="background: #f7f8ff;border-top:1px solid #999; text-align:center;"
|style="border-left:1px solid #999"|
|- style="background: #CEDAF2; text-align:center;"
|style="border-left:1px solid #999;border-top:1px solid #999"| '''Vlag'''
|- style="background: white; border-top:1px solid #999;"
|style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Flagge Halle (Saale).svg|border|75px|center]]
|- style="background: #f7f8ff; border-top:1px solid #999; text-align:center;"
|style="border-left:1px solid #999"|
|- style="border-top:1px solid #999;"
| '''Land'''
| style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[Lêer:Flag of Germany.svg|20px]] [[Duitsland]]
|- style="border-top:1px solid #999;"
| '''Deelstaat'''
| style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[Lêer:Flag of Saxony-Anhalt (state).svg|20px]] [[Sakse-Anhalt]]
|- style="border-top:1px solid #999;"
| '''Koördinate'''
| style="background: #f7f8ff; text-align:center;" |{{Koördinate|51|29|N|11|58|E}}
|- style="border-top:1px solid #999;"
| '''Stigting'''
| style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Voor 806
|- style="border-top:1px solid #999;"
| '''Stadstatus'''
| style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 1310
|- style="border-top:1px solid #999;"
| '''Oppervlakte:'''
| style="background: #f7f8ff" |
|-
| - Totaal
| style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 135,02 [[vierkante kilometer|vk km]]
|-
| '''Hoogte bo seevlak'''
| style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 87 m
|- style="border-top:1px solid #999;"
|- style="border-top:1px solid #999;"
|-
| '''Bevolking:'''
| style="background: #f7f8ff" |
|-
| - Totaal (31 Desember 2009)
| style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 232 323<ref>{{Cite web |url=http://www.statistik.sachsen-anhalt.de/download/stat_berichte/6A102_hj_2009_02.pdf |title=''Statistisches Landesamt Sachsen-Anhalt'' |access-date=15 Augustus 2010 |archive-date=16 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716064242/http://www.statistik.sachsen-anhalt.de/download/stat_berichte/6A102_hj_2009_02.pdf |url-status=dead }}</ref>
|-
| - Bevolkingsdigtheid
| style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 1 721/vk km
|-
| '''Tydsone'''
| style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[UTC]] +1 (MET)
|- style="border-top:1px solid #999;"
| - [[Somertyd]]
| style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[UTC]] +2
|-
| '''Burgemeester'''
| style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Alexander Vogt
|- style="border-top:1px solid #999;"
| '''Amptelike Webwerf'''
| style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [http://www.halle.de www.halle.de]
|- style="border-top:1px solid #999;"
|}
'''Halle (Saale)''', meestal bloot '''Halle''' genoem, is die tweede grootste stad van die Duitse deelstaat [[Sakse-Anhalt]]. Dit het die sesde grootste bevolking in die gebied van die voormalige [[Oos-Duitsland]] ná die voormalige [[Oos-Berlyn]], [[Leipzig]], [[Dresden]], [[Chemnitz]] en [[Magdeburg]], en is [[Duitsland]] se 31ste grootste stad.
Die stadsilhoeët het die afgelope dekades nie baie verander nie, want die stad het in die [[Tweede Wêreldoorlog]] amper ongeskonde gebly. Die Halle-trem is een van die uitgebreidste tremnetwerke in Duitsland.
Halle is die geboorteplek van die komponis [[Georg Friedrich Händel]] en het 'n museum en monument vir hom.
==Beskrywing==
[[Beeld:Kleinschmieden in Halle (Saale).jpg|thumb|links|180px|Halle het die [[Tweede Wêreldoorlog]] feitlik ongeskonde oorleef en sy stadsilhoeët lyk nog baie soos destyds.]]
Met ongeveer 226 000 inwoners<ref>{{Cite web |date=2024-06-27 |title=Zensus 2022 - Magdeburg bevölkerungsreichste Stadt in Sachsen-Anhalt |url=https://meetingpoint-jl.de/neuigkeiten/artikel/166803-zensus-2022-magdeburg-bevolkerungsreichste-stadt-in-sachsen-anhalt |website=Meetingpoint Jerichower Land}} {{Dooie skakel|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> is Halle yler bevolk as die deelstaat se hoofstad, [[Maagdeburg]]. Saam met Leipzig, [[Sakse]] se tweede grootste stad, vorm Halle die polisentriese Leipzig-Halle- stedelike gebied. Die Leipzig/Halle- Internasionale Lughawe lê tussen die twee stede, in Schkeuditz.
Halle het deur sy geskiedenis heen onder baie name bekend gestaan. Van die 15de tot die 17de eeu is dit "Hall in Sachsen" genoem. Van toe af tot aan die begin van die 20ste eeu was die naam '''Halle an der Saale''', en dit is steeds ’n formele benaming vir die stad.<ref>{{cite web | url=https://entdecke-deutschland.de/en/bundeslaender/sachsen-anhalt/halle-an-der-saale-the-island-city/ | title=Halle an der Saale: The island city - Discover Germany | date=3 Augustus 2020 }}</ref> Van 1965 tot 1995 is die stad "Halle/Saale" genoem.
Halle lê in die suide van Sakse-Anhalt en is die grootste stad aan die [[Saale]] (’n sytak van die [[Elbe]]), wat die derde langste rivier (ná die [[Weser]] en die [[Main]]) is wat geheel en al in Duitsland vloei. Die Wit-Elster vloei in die suidelike stadsdeel Silberhöhe in die Saale.
Die stad is een van die belangrikste ekonomiese en opvoedkundige sentra van Sentraal-Duitsland. Die Martin Luther-universiteit van Halle-Wittenberg, met kampusse in Halle en [[Wittenberg]], is Sakse-Anhalt se grootste universiteit en een van Duitsland se oudstes. Die Universiteitshospitaal van Halle is die grootste hospitaal in die deelstaat. Die Duitse Nasionale Akademie van Wetenskappe (Leopoldina) se setel is in Halle. Halle is ook ’n belangrike radiosentrum; die Halle-radiotoring is Duitsland se tweede hoogste vakwerktoring, en snags skakel baie openbare Duitse radiostasies oor na die uitsaaisentrum van Mitteldeutscher Rundfunk in Halle, wat vir die nagprogram verantwoordelik is.
Die Halle-trem is een van die uitgebreidste Duitse tremnetwerke, en Halle (Saale) Hauptbahnhof is, naas Leipzig Hauptbahnhof, die belangrikste spilpunt van die sneltreinnetwerk S-Bahn Mitteldeutschland. Die [[Hemelskyf van Nebra]], wat in Nebra in die Unstrutvallei tussen Halle en [[Erfurt]] ontdek is, word in die Halle-staatsmuseum vir die Voorgeskiedenis uitgestal.
Die stad is die geboorteplek van die Duits-Britse barokkomponis [[Georg Friedrich Händel]] en die Händelhuis is in ’n museum omskep. Die Händelmonument in Halle is Duitsland se enigste monument ter ere van die komponis.
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Nedersettings in Sakse-Anhalt]]
p59n14epd71l9vap7ognogu2kz5d3mh
Jo Roos
0
51884
3379367
2942062
2026-11-20T22:26:31Z
InternetArchiveBot
131157
Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379367
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Kunstenaar
| agtergrondkleur = #76A8FF
| naam = Jo Roos
| beeld =
| opskrif =
| geboortenaam =
| geboortedatum = {{Geboortedatum|df=yes|1926|5|13}}
| geboorteplek = [[Unie van Suid-Afrika]]
| sterfdatum = {{Sterftedatum en ouderdom|df=yes|1926|5|13|2010|12|21}}
| plekvandood = [[Suid-Afrika]]
| nasionaliteit = {{vlagland|Suid-Afrika}}
| veld = Beeldhouwerk en skilderkuns
| opleiding =
| beweging =
| werke =
| beskermhere =
| beïnvloed_deur =
| beïnvloed =
| toekennings =
}}
'''Jo Roos''' ([[13 Mei]] [[1926]] - [[21 Desember]] [[2010]]) was 'n [[Suid-Afrika]]anse beeldhouer en skilder. Hy is veral bekend vir die borsbeelde wat hy van voormalige staatshoofde, onder meer presidente [[Nelson Mandela]] en [[Sam Nujoma]] gemaak het.<ref>[http://www.nuus24.com/Vermaak/Nuus/Bekende-skilder-sterf-20101221 Bekende skilder sterf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101224075924/http://www.nuus24.com/Vermaak/Nuus/Bekende-skilder-sterf-20101221 |date=24 Desember 2010 }}, [[Nuus24]], 21 Desember 2010.</ref>
Een van sy meesterstukke is die bronspaneel met tonele uit die [[Eerste Wêreldoorlog]] wat in die S.A. Oorlogsmuseum in [[Delvillebos]] in [[Frankryk]] pryk. Hy het ook uitstallings in [[Duitsland]] en in die [[VSA]] gehou. Van sy beeldhou- en skilderwerk is vandag deel van permanente uitstallings in [[Switserland]], [[Engeland]] en [[Ierland]]. In [[Dublin]], byvoorbeeld, is daar "klei-osse" van [[brons]] en 'n renoster van vlekvrye [[staal]]stafies van hom te sien.
Roos is tydens 'n uitstalling in Oktober 2010 in die [[Voortrekkermonument]] deur die [[ATKV]] vereer as 'n internasionaal-bekende beeldhouer en skilder van formaat.<ref>[http://www.tak.co.za/?p=410 ATKV vereer Jo Roos as 'n Internasionaalbekende SA Beeldhouer en Skilder van formaat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305045257/http://www.tak.co.za/?p=410 |date= 5 Maart 2016 }}, besoek op 21 Desember 2010.</ref>
Hy is op [[21 Desember]] [[2010]] op die ouderdom van 84 na 'n lang siekbed oorlede.
== Werke ==
[[Lêer:Gerrit_Maritz-standbeeld.jpg|duimnael|250px|Standbeeld van Gerrit Maritz in Pietermaritzburg]]
Enkele van sy kunswerke:
* Bronsbeeldpaneel in die S.A. Oorlogsmuseum in Delvillebos, Frankryk
* Die [[Slag van Majuba|Majuba]]-bronspaneel
* Voortrekkermeisie in [[Rustenburg]], wat die lig van die beskawing uitdra
* Kampkindjie by die kampkerkhof in [[Pietersburg]]
* Borsbeelde van boereleiers:
** [[Gerrit Maritz]] (voor die Geloftekerk in [[Pietermaritzburg]])
** [[Sarel Celliers]]
** [[Paul Kruger]] (Polokwane)
** [[Ds. Erasmus Smit]]
** [[Louis Tregardt]]
** [[Ds. Lindley]]
* Groot politieke figure soos:
** [[Johannes Gerhardus Strijdom]]
** Dr. [[H.F. Verwoerd]] (volfiguur granietbeeld wat in [[Orania]] staan)
** [[Nelson Mandela]] (op 23 September 1994 deur Mandela self in Polokwane onthul)
** [[Sam Nujoma]]
* Kopbeeld van [[Totius]] by Totiushuis in [[Potchefstroom]]
* Lewensgroot bronsbeeld van [[Sol Plaatje]] op die Potchefstroom-kampus van die [[Noordwes-Universiteit]]<ref>[http://majuba.arkpark.net/joroos.htm Jo Roos in die ARKpark] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100110013243/http://majuba.arkpark.net/joroos.htm |date=10 Januarie 2010 }}, besoek op 21 Desember 2010.</ref><ref>[http://www.beeld.com/Suid-Afrika/Nuus/Jo-Roos-uit-hospitaal-vir-verering-vir-70-j-van-kuns-20101019 Jo Roos uit hospitaal vir verering vir 70 j. van kuns], [[Beeld]], 19 Oktober 2010.</ref>
== Verwysings ==
{{Verwysings|2}}
== Eksterne skakels ==
* [http://www.icon.co.za/~joroos/ Jo Roos se tuisblad]
{{DEFAULTSORT:Roos, Jo}}
[[Kategorie:Suid-Afrikaanse skilders]]
[[Kategorie:Suid-Afrikaanse beeldhouers]]
[[Kategorie:Geboortes in 1926]]
[[Kategorie:Sterftes in 2010]]
8y3n6hvphnwuo28vcy0fx8z6zer2evq
Afrikaanse musiek
0
52861
3379228
3379075
2026-11-20T15:26:13Z
Petronel Baard
218419
/* */ Ek het 'n verwysing toegevoeg na die Luisterliedjiebeweging in die afdeling vir musiek voor 1994. Die skrywer verwys na die sangers, maar nie wat hul volkome gedoen het nie. My verwysing is wel 'n webwerf artikel, maar op die FAK se webblad. Daar is nog heelwat hieroor en dit was 'n belangrike beweging vir musiek na '94 in Afrikaans. Dit sou dalk goed wees om ook oor dit 'n aparte blad te skep later.
3379228
wikitext
text/x-wiki
{{Geen bronnelys}}
[[Lêer:Koos met kamera.png|duimnael|regs|[[Koos du Plessis]]]]
[[Lêer:Steve Hofmyer crop.jpg|duimnael|regs|[[Steve Hofmeyr]]]]
[[Lêer:Karen zoid in 2009.jpg|duimnael|regs|[[Karen Zoid]]]]
[[Lêer:Theuns Jordaan.jpg|duimnael|regs|[[Theuns Jordaan]]]]
[[Lêer:Die Antwoord in LA 2010 07 17.jpg|duimnael|regs|[[Die Antwoord]]]]
'''Afrikaanse musiek''' is [[musiek]] waarin [[Afrikaans]] as [[taal]] gebruik word. Dit kan 'n verskeidenheid Afrikaanse [[dialek]]te en musiekgenres dek.<ref>{{Verwys web|titel=Afrikaanse musiek: Ons is nie almal só nie|url=https://www.netwerk24.com/jeug/die-student/afrikaanse-musiek-ons-is-nie-almal-so-nie-20190423|uitgewer=Netwerk24|webwerf=www.netwerk24.com|besoekdatum=2019-04-23}}</ref>
== Voor 1994 ==
Afrikaanse musiek weerspieël die diversiteit van die [[Afrikaner]]: Sedert die tagtigerjare was daar nie alleen tradisionele [[Boeremusiek]] benewens populêre musiek (soos veral vervat in die [[Huisgenoot]] Skouspel) nie, maar ook alternatiewe strome. Waar populêre musiek (byvoorbeeld [[Bles Bridges]], [[Cora Marie]], [[Janita Claassen]], [[Rina Hugo]] en [[Carike Keuzenkamp]] hulself toegespits het op die vermaaklikheidsaspek van musiek, het alternatiewe kunstenaars (byvoorbeeld [[Piet Botha]], [[Bernoldus Niemand]], [[Koos Kombuis]] en [[Johannes Kerkorrel]]) sosiale kommentaar gelewer op [[Apartheid]] en Afrikaneridentiteit. Belangrik in voor-1994 Afrikaanse musiek is ook kunstenaars soos [[Laurika Rauch]], [[Anton Goosen]], [[Coenie de Villiers]], [[Lucas Maree]], [[Jannie du Toit]] en [[Koos du Plessis]] wat hulself beywer het vir die skryf van kwaliteit musiek en lirieke. Alhoewel hulle selde direkte sosiale kommentaar gelewer het, het hul werk direk aanleiding gegee tog die [[Liriek-en-Musiekbeweging]] ook bekend as die Luisterliedjiebeweging.<ref>{{Verwys web|titel=Die beweging wat Afrikaanse musiek gered het.|url=https://musiekerfenis.co.za/2022/03/03/die-beweging-wat-afrikaanse-musiek-gered-het/|webwerf=FAK|uitgewer=Johan de Bruyn|besoekdatum=3 Maart 2022}}</ref>
== Ná 1994 ==
Ná 1994 is die Afrikaner se herontdekking van sy identiteit in sy musiek weerspieël. Die musikante van [[Voëlvry]] het meer inwaarts gekeer, groepe soos [[Battery9]] is gestig wat Afrikaans in nuwe genres gebruik het, en Afrikaans het selfs sy eerste [[heavy metal]]-liedjie, [[Voice of Destruction]] se "J.M.S.P.", gekry (1995). Sedert 2000 het Afrikaanse musiek 'n oplewing ondervind: Groepe soos [[Fokofpolisiekar]], [[K.O.B.U.S!]], [[Insek]], [[Straatligkinders]], [[Jack Parow]], [[Brasse van die Kaap]] en [[Die Antwoord]] het Afrikaans in 'n groter verskeidenheid musiekgenres aangewend en daardeur aangetoon dat Afrikaans 'n lewendige en nie eendimensionele taal is nie. Vertalings is ook gebruik om die interkulturele gesprek met veral Europa na die isolasie van Apartheid te hervat: Hier kan veral die Afri-Frans, Afri-Spaans en Brel-projekte genoem word.
Die anti-apartheid [[protesmusiek]] van [[Voëlvry]] is ook opgevolg met nuwe protesmusiek teen die establishment: [[Koos Kombuis]] het na 'n paar verspreide protesliedjies sy "Bloedrivier" album in 2008 vrygestel, en groepe soos [[Glaskas]], [[Klopjag]], [[Fokofpolisiekar]] en natuurlik [[Bok van Blerk]] het begin om protesliedjies te skryf teen wat gesien word as 'n marginalisering van die Afrikaner, asook die heersende misdaadklimaat.
== Verdere leesstof ==
* Ballantine, C. 2004. Re-thinking “whiteness”? Identity, change and “white" popular music in post-apartheid South Africa. ''Popular Music'', 23(2):105–31.
* Basson, L. 2007. Punk identities in post-apartheid South Africa. ''South African Review of Sociology'', 38(1):70–84.
* Bezuidenhout, A. 2007. ''From Voëlvry to De la Rey: Popular music, Afrikaner nationalism and lost irony''. Ongepubliseerde referaat, Departement Geskiedenis-seminaar, Universiteit van Stellenbosch.
* Grundlingh, A. 2004. “Rocking the Boat" in South Africa? Voëlvry music and Afrikaans anti-apartheid social protest in the 1980s. ''The International Journal of African Historical Studies'', 37(3):483–514.
* Hopkins, P. 2006. ''Voëlvry. The movement that rocked South Africa''. Kaapstad: Zebra Press.
* Klopper, A.E. 2009. ''Die opkoms van Afrikaanse rock en die literêre status van lirieke, met spesifieke verwysing na [[Fokofpolisiekar]]''. Ongepubliseerde M.A.-verhandeling, Universiteit van Stellenbosch.
* Nel, R. 2007. Mooi melodie + kwaai liriek = protesmusiek. ''Beeld'', 15 Junie, p. 10.
* Roggeband, I. 2009. ''50 Stemme. Die grootste name in Afrikaanse musiek''. Johannesburg: Delta Boeke.
* Senekal, B.A. 2009. “Die lied van die nuwe jong Suid-Afrika”: Die representasie van [[vervreemding]] in hedendaagse Afrikaanse protesmusiek. ''Tydskrif vir Nederlands en Afrikaans'' 16(2), 53-67.
* Senekal, B.A. 2011. [[Vervreemding]] in die ekstreem: ʼn Oorsig oor normloosheid en sosiale isolasie in Afrikaanse ekstreme metal, ''LitNet Akademies'' 8(1), 76-101.
* Senekal, B.A. 2013. [[Fokofpolisiekar]] en die musiek van [[vervreemding]], ''Tydskrif vir Nederlands en Afrikaans'', 20(1), 87-101.
== Sien ook ==
* [[Bronnelys by die bestudering van Afrikaanse musiek]]
* [[Lys van Suid-Afrikaanse musikante]]
* [[Lys van Suid-Afrikaanse musiekgroepe]]
* [[Boeremusiek]]
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
== Eksterne skakels ==
* [https://public.tableau.com/views/PRISMA/PRISMA?:embed=y&:display_count=yes/ PRISMA: 'n Digitale Afrikaanse kultuurbedryfdatabasis]
* [http://www.afrifrans.co.za/ Afri-Frans]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.litnet.co.za/cgi-bin/giga.cgi?cmd=print_article&news_id=18919&cause_id=1270 Die Voëlvry-beweging se groter konteks]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://litnet.co.za/cgi-bin/giga.cgi?cmd=cause_dir_news_item&cause_id=1270&news_id=47116&cat_id=235 Liriekfabriek: Francois Blom]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.litnet.co.za/cgi-bin/giga.cgi?cmd=cause_dir_news_item&cause_id=1270&news_id=87963&cat_id=201 Litnet artikel oor Afrikaanse protesmusiek] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110717110627/http://www.litnet.co.za/cgi-bin/giga.cgi?cmd=cause_dir_news_item&cause_id=1270&news_id=87963&cat_id=201 |date=17 Julie 2011 }}
* [http://www.litnet.co.za/cgi-bin/giga.cgi?cmd=cause_dir_news_item&cause_id=1270&news_id=98580&cat_id=201 Litnet artikel oor Afrikaanse metal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927162413/http://www.litnet.co.za/cgi-bin/giga.cgi?cmd=cause_dir_news_item&cause_id=1270&news_id=98580&cat_id=201 |date=27 September 2011 }}
* [http://www.litnet.co.za/cgi-bin/giga.cgi?cmd=cause_dir_news_item&cause_id=1270&news_id=80336&cat_id=201 Litnet artikel oor Afri-Frans]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Afrikaans]]
[[Kategorie:Musiek]]
837ehy63uqpqjt0o45uige5j86tay2e
Seweweekspoortpiek
0
54736
3379162
3294488
2026-11-20T12:46:36Z
Aliwal2012
39067
3379162
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Berg
| Naam = Seweweekspoortpiek
| Foto = North entrance of the Seweweekspoort.jpg
| Foto onderskrif =
| Hoogte = 2 325
| Ligging = [[Wes-Kaap]], [[Suid-Afrika]]
| Bergreeks = [[Swartberg]]
| Prominensie =
| Koördinate = {{Koördinate|33|23|S|21|21|O|type:mountain|aansig=inlyn,titel}}
| Topografiese kaart =
| Tipe =
| Rotsouderdom =
| Laaste uitbarsting =
| Eerste bestyging datum =
| Eerste bestyging persoon =
| Maklikste klimroete =
| Vertaling van naam =
| Taal =
| Uitspraak =
| duimdrukkerkaart = Suid-Afrika
| duimdrukkeretiketposisie = regs
| diumdrukkerkaartgrootte = 280
| duimdrukkerkaartbyskrif =
| breedtegraad = 33
| breedtegraad_m = 23
| breedtegraad_s = 0
| breedtegraad_NS = S
| lengtegraad = 21
| lengtegraad_m = 21
| lengtegraad_s = 0
| lengtegraad_OW = O
}}
Die '''Seweweekspoortpiek''' is in die [[Swartberg|Klein-Swartberg]] in die [[Wes-Kaap]], [[Suid-Afrika]]. Die piek is 2 325 m hoog, die hoogste punt in die Wes-Kaap. Die [[Seweweekspoort]] is daar naby.<ref>[[Op Pad in Suid-Afrika]]. [[B.P.J. Erasmus]] 1995 {{ISBN|1-86842-026-4}}</ref>
== Sien ook ==
* [[Lys van Bergpieke in Suid-Afrika]]
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Berge van die Wes-Kaap]]
qxxs7vuxqx9dyqvtpbza93d5w5sxf5i
Kwaduma
0
54750
3379194
3294490
2026-11-20T13:44:31Z
Aliwal2012
39067
3379194
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Berg
| Naam = KwaDuma
| Foto =
| Foto onderskrif =
| Hoogte = 3 019
| Ligging = Quthing-distrik, [[Lesotho]] / [[Oos-Kaap]], [[Suid-Afrika]]
| Bergreeks = [[Drakensberge]]
| Prominensie =
| Koördinate = {{Koördinate|30|28|0|S|28|9|25|O|type:mountain|aansig=inlyn,titel}}
| Topografiese kaart =
| Tipe =
| Rotsouderdom =
| Laaste uitbarsting =
| Eerste bestyging datum =
| Eerste bestyging persoon =
| Maklikste klimroete =
| Vertaling van naam =
| Taal =
| Uitspraak =
| duimdrukkerkaart = Suid-Afrika
| duimdrukkeretiketposisie = regs
| duimdrukkerkaartgrootte = 280
| duimdrukkerkaartbyskrif =
| breedtegraad = 30
| breedtegraad_m = 28
| breedtegraad_s = 0
| breedtegraad_NS = S
| lengtegraad = 28
| lengtegraad_m = 9
| lengtegraad_s = 25
| lengtegraad_OW = O
}}
'''Kwaduma''' is die hoogste bergpiek in die [[Oos-Kaap]], [[Suid-Afrika]]. Die piek is in die [[Drakensberg]] en is 3019 m hoog. Kwaduma is suidwes van die [[Ongeluksnek]]-doeanekantoor met [[Lesotho]] en noordoos van [[Ben Macdhui]].<ref>Die Suid-Afrikaanse Gids: feite en wenke. 2010. {{ISBN|978-1-86919-324-9}}</ref>
== Sien ook ==
* [[Ongeluksnek]], bergpas wes van [[Matatiele]] op die grens met Lesotho.
* [[Lys van bergpieke in Suid-Afrika]]
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
{{Saadjie}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Berge van Suid-Afrika]]
[[Kategorie:Drakensberge]]
[[Kategorie:Oos-Kaap]]
2mdwr0btucmpva4uqw7j0wzumq7sbs2
Ben Macdhui
0
54751
3379286
2850448
2026-11-20T18:18:15Z
Aliwal2012
39067
3379286
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Berg
| Naam = Ben Macdhui
| Foto = Tiffindell approach during summer - panoramio.jpg
| Foto onderskrif = [[Tiffindell Ski-oord]] aan die suidekant van Ben Macdhui in somer
| Hoogte = 3 001
| Ligging = [[Oos-Kaap]], [[Suid-Afrika]]
| Bergreeks = Suidelike [[Drakensberge]]
| Prominensie =
| Koördinate = {{Koördinate|30|38|S|27|56|O|type:mountain|aansig=inlyn,titel}}
| Topografiese kaart =
| Tipe =
| Rotsouderdom =
| Laaste uitbarsting =
| Eerste bestyging datum =
| Eerste bestyging persoon =
| Maklikste klimroete =
| duimdrukkerkaart = Suid-Afrika
| duimdrukkeretiketposisie = regs
| duimdrukkerkaartgrootte = 280
| duimdrukkerkaartbyskrif =
| breedtegraad = 30
| breedtegraad_m = 38
| breedtegraad_s = 0
| breedtegraad_NS = S
| lengtegraad = 27
| lengtegraad_m = 56
| lengtegraad_s = 0
| lengtegraad_OW = O
}}
'''Ben Macdhui''' is 'n 3 001 m hoë bergpiek in die [[Oos-Kaap]], [[Suid-Afrika]]. Die piek is net noord van [[Rhodes, Oos-Kaap|Rhodes]] in die Suidelike [[Drakensberg]]. Dit is na [[Ben Macdhui (Skotland)|Ben Macdhui]] in [[Skotland]] vernoem. Dit is die hoogste piek wat totaal en al in die Oos-Kaap lê; [[KwaDuma]] is hoër, maar dit lê op die grens met [[Lesotho]].
Die [[Naudésnekpas]], die tweede hoogste motorpas in Suid-Afrika, is net suid van die piek.<ref>[[Op Pad in Suid-Afrika]]. [[B.P.J. Erasmus]] 1995 {{ISBN|1-86842-026-4}}</ref>
== Sien ook ==
* [[Tiffindell Ski-oord]]
* [[Lys van bergpieke in Suid-Afrika]]
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
[[Kategorie:Berge van die Oos-Kaap]]
[[Kategorie:Drakensberge]]
fi3s4qmgdjiv275bteyojed0nnlw6q1
Sneeuberg
0
54810
3379188
2876478
2026-11-20T13:34:23Z
Aliwal2012
39067
[[:Kategorie:Berge van Suid-Afrika]] verwyder; [[:Kategorie:Berge van die Wes-Kaap]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]])
3379188
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Berg
| Naam = Sneeuberg
| Foto = SneeubergAndMalteseCross.jpg
| Foto onderskrif = Sneeuberg en Maltese kruis in die Sederberg, Suid-Afrika.
| Hoogte = 2 028
| Ligging = [[Wes Kaap]], [[Suid-Afrika]]
| Bergreeks = [[Sederberg (berg)|Sederberg]]
| Prominensie =
| Koördinate = {{Koördinate|32|30|51.82|S|19|10|11.3|O|type:mountain|aansig=inlyn,titel}}
| Topografiese kaart =
| Tipe =
| Rotsouderdom =
| Laaste uitbarsting =
| Eerste bestyging datum =
| Eerste bestyging persoon =
| Maklikste klimroete =
| Vertaling van naam =
| Taal =
| Uitspraak =
| duimdrukkerkaart = Suid-Afrika
| duimdrukkeretiketposisie = regs
| duidrukkerkaartgrootte = 280
| duimdrukkerkaartbyskrif =
| breedtegraad = 32
| breedtegraad_m = 30
| breedtegraad_s = 51.82
| breedtegraad_NS = S
| lengtegraad = 19
| lengtegraad_m = 10
| lengtegraad_s = 11.3
| lengtegraad_OW = O
}}
Die '''Sneeuberg''' is die hoogste piek in die [[Sederberg (berg)|Sederberg]], [[Wes-Kaap]] en is 2 028 m hoog. Hierdie piek moet nie verwar word met die [[Sneeuberge]] wat 'n bergreeks in die [[Oos-Kaap]] is nie.<ref>[[Op Pad in Suid-Afrika]]. [[B.P.J. Erasmus]] 1995 {{ISBN|1-86842-026-4}}</ref>
== Sien ook ==
[[Lys van Bergpieke in Suid-Afrika]]
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
{{Saadjie}}
[[Kategorie:Berge van die Wes-Kaap]]
fmvy8c8zhmd4xo71gbyeyxnjaf00ek4
3379192
3379188
2026-11-20T13:39:24Z
Aliwal2012
39067
/* Sien ook */
3379192
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Berg
| Naam = Sneeuberg
| Foto = SneeubergAndMalteseCross.jpg
| Foto onderskrif = Sneeuberg en Maltese kruis in die Sederberg, Suid-Afrika.
| Hoogte = 2 028
| Ligging = [[Wes Kaap]], [[Suid-Afrika]]
| Bergreeks = [[Sederberg (berg)|Sederberg]]
| Prominensie =
| Koördinate = {{Koördinate|32|30|51.82|S|19|10|11.3|O|type:mountain|aansig=inlyn,titel}}
| Topografiese kaart =
| Tipe =
| Rotsouderdom =
| Laaste uitbarsting =
| Eerste bestyging datum =
| Eerste bestyging persoon =
| Maklikste klimroete =
| Vertaling van naam =
| Taal =
| Uitspraak =
| duimdrukkerkaart = Suid-Afrika
| duimdrukkeretiketposisie = regs
| duidrukkerkaartgrootte = 280
| duimdrukkerkaartbyskrif =
| breedtegraad = 32
| breedtegraad_m = 30
| breedtegraad_s = 51.82
| breedtegraad_NS = S
| lengtegraad = 19
| lengtegraad_m = 10
| lengtegraad_s = 11.3
| lengtegraad_OW = O
}}
Die '''Sneeuberg''' is die hoogste piek in die [[Sederberg (berg)|Sederberg]], [[Wes-Kaap]] en is 2 028 m hoog. Hierdie piek moet nie verwar word met die [[Sneeuberge]] wat 'n bergreeks in die [[Oos-Kaap]] is nie.<ref>[[Op Pad in Suid-Afrika]]. [[B.P.J. Erasmus]] 1995 {{ISBN|1-86842-026-4}}</ref>
== Sien ook ==
[[Lys van bergpieke in Suid-Afrika]]
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
{{Saadjie}}
[[Kategorie:Berge van die Wes-Kaap]]
cc90li4nqn6gmdidipvisgdadshntt1
Matroosberg
0
54816
3379158
2866422
2026-11-20T12:37:55Z
Aliwal2012
39067
3379158
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Berg
| Naam = Matroosberg
| Foto = Matroosberg new.jpg
| Foto onderskrif = Matroosberg in die Hexrivierberge aan die suid-oostelike kant van Ceres-vallei.
| Hoogte = 2 249
| Ligging = [[Wes-Kaap]], [[Suid-Afrika]]
| Bergreeks =
| Prominensie =
| Koördinate = {{Koördinate|33|25|48|S|19|50|13|O|type:mountain|aansig=inlyn,titel}}
| Topografiese kaart =
| Tipe =
| Rotsouderdom =
| Eerste bestyging datum =
| Eerste bestyging persoon =
| Maklikste klimroete =
| duimdrukkerkaart = Suid-Afrika
| duimdrukkeretiketposisie = regs
| duimdrukkerkaartgrootte = 280
| duimdrukkerkaartbyskrif =
| breedtegraad = 33
| breedtegraad_m = 25
| breedtegraad_s = 48
| breedtegraad_NS = S
| lengtegraad = 19
| lengtegraad_m = 50
| lengtegraad_s = 13
| lengtegraad_OW = O
}}
Die '''Matroosberg''' is die hoogste piek in die [[Hexrivierberge]] in die [[Wes-Kaap]], [[Suid-Afrika]]. Die piek is in die Matroosberg-privaatnatuurreservaat.<ref>[[Op Pad in Suid-Afrika]]. [[B.P.J. Erasmus]] 1995 {{ISBN|1-86842-026-4}}</ref> Dit behoort tot die [[Kaapse Plooigordel]] en het 'n hoogte van 2247 m bo seespieël. Die berg is in die [[Witzenberg Plaaslike Munisipaliteit]] in die [[Wes-Kaap]] geleë.
Die berg het sy naam gekry omdat daar gesê word dat 'n rotsformasie onder die kruin soos 'n matroos langs 'n skip lyk as dit vanuit die suide gesien word.
Matroosberg is ongeveer 35 km oos van [[Ceres]] aan die oostekant van die Ceresvallei geleë. Die naaste dorp is [[De Doorns]] in die suide, sowat elf kilometer daarvandaan. Die private Matroosberg Natuurreservaat word op die Erfdeel-plaas bedryf. Van daar af is dit bereikbaar na die kruin met vierwielaandrywing. In die winter is die berg dikwels met [[sneeu]] bedek. Daar is 'n klein ski-area op die noorde helling, wat die setel van die Suid-Afrikaanse Skivereniging is.
Die langste van die vier Hexriviertonnels op die Kaapstad-Johannesburg-spoorlyn loop onder Matroosberg deur. Matroosbergstasie is op die voormalige roete oor die [[Hexrivierpas]] geleë en word vandag nog as die einde van spesiale reise gebruik.
== Sien ook ==
* [[Lys van Bergpieke in Suid-Afrika]]
* [[Spookplekke in Suid-Afrika]]
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
[[Kategorie:Berge van die Wes-Kaap]]
kz5cwh30v90e75izqr7n5k12a48dmqv
Leeukop
0
57306
3379486
3370658
2026-11-21T09:10:51Z
Aliwal2012
39067
GABA-spronge =afspringpunte
3379486
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Berg
| Naam = Leeukop
| Foto = Lions Head & Signal Hill wza.jpg
| Foto onderskrif = Leeukop (links) en [[Seinheuwel]] (regs) met [[Robbeneiland]] op die agtergrond, soos vanaf [[Tafelberg]] gesien
| Hoogte = 669
| Ligging = [[Wes-Kaap]], [[Suid-Afrika]]
| Bergreeks =
| Prominensie =
| Koördinate = {{Koördinate|33|56|S|18|23|O|type:mountain|aansig=inlyn,titel}}
| Topografiese kaart =
| Tipe =
| Rotsouderdom =
| Laaste uitbarsting =
| Eerste bestyging datum =
| Eerste bestyging persoon =
| Maklikste klimroete =
| Vertaling van naam =
| Taal =
| Uitspraak =
| duimdrukkerkaart = Wes-Kaap
| duimdrukkeretiketposisie = regs
| duimdrukkerkaartgrootte = 280
| duimdrukkerkaartbyskrif =
| breedtegraad = 33
| breedtegraad_m = 56
| breedtegraad_s = 0
| breedtegraad_NS = S
| lengtegraad = 18
| lengtegraad_m = 23
| lengtegraad_s = 0
| lengtegraad_OW = O
}}
'''Leeukop''' is 'n kop in [[Kaapstad]], [[Suid-Afrika]], wat tussen [[Tafelberg]] en [[Seinheuwel]] geleë is. Die kop is 669 meter (2 195 voet) bo [[seevlak]]. Die piek skep 'n dramatiese agtergrond vir Kaapstad en is deel van die [[Tafelberg- Nasionale Park]].
== Omgewing ==
[[Lêer:Signal Hill and Lions Head wza.jpg|duimnael|links|Seinheuwel (links) en Leeukop (regs), gesien vanaf [[Tafelbaai]], met Tafelberg op die agtergrond]]
[[Lêer:Lion's Head from Signal Hill.jpg|duimnael|links|Leeukop soos vanaf Seinheuwel gesien]]
[[Lêer:P1000268a The summit of Lion's Head.jpg|duimnael|links|Toeriste ontspan op Leeukop]]
Kaapstad se voorstede omring die kop aan bykans alle kante, maar streng beheer deur die munisipaliteit het voorkom dat huise teen die hoër hange gebou word. Die gebied is van besondere belang vir die Kaapse Maleiergemeenskap, wat histories in die [[Bo-Kaap]] naby Leeukop gewoon het. 'n Aantal geskiedkundige grafte en tempels (kramats) van Maleise leiers is op die laer hange geleë.
== Geskiedenis ==
In die 17de eeu het die Nederlanders die kop ''Leeuwen Kop'' gedoop, terwyl Seinheuwel as die ''Leeuwen Staart'' (die Leeu se stert) bekend was. Die Engelse het in die 17de eeu na die kop as ''Sugar Loaf'' verwys.<ref name=capetownmagazine>{{cite web |url=http://www.capetownmagazine.com/todonight/Western-Cape/Lions-Head-Full-Moon-Hike~6 |title=Lion's Head: Full Moon Hike |publisher=Cape Town Magazine |access-date=24 Desember 2006 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20100226003030/http://www.capetownmagazine.com/todonight/Western-Cape/Lions-Head-Full-Moon-Hike~6 |archive-date=26 Februarie 2010 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref><ref name=joseburman>{{cite book|title=The Table Mountain Book|first=Jose|last=Burman|publisher=[[Human & Rousseau]]|year=1991}}</ref>
== Aktiwiteite ==
Leeukop is bekend vir sy skouspelagtige uitsig oor die stad, en die uur lange klim na die kruin is veral gewild tydens [[volmaan]].<ref name=capetownmagazine /> Die hange is ook gewilde [[GABA-spronge|afspringpunte]] vir hangswewers.
== Geologie, flora en fauna ==
Die boonste deel van die piek bestaan uit platliggende Tafelberg-sandsteen en die laer hange is gevorm deur Kaapse graniet en die Malmesbury-formasie, wat ouer prekambriese rotse is. Leeukop is bedek met [[fynbos]] (inheemse Kaapse plantegroei) met 'n buitengewoon ryk biodiversiteit wat 'n verskeidenheid van kleiner diere ondersteun.
== Sien ook ==
*[[Kloofnek]]
*[[Seinheuwel]]
*[[Tafelberg]]
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
== Eksterne skakels ==
{{Commons-kategorie inlyn|Lion's Head}}
[[Kategorie:Tafelberg]]
iad7n9sgjvp0n5g479ypdx22neuwto4
Grootteordes (lengte)
0
58389
3379206
2926708
2026-11-20T14:02:34Z
InternetArchiveBot
131157
Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379206
wikitext
text/x-wiki
[[Lêer:Orders_of_magnitude_(english_annotations).png|duimnael|Voorwerpe op verskillende grootteordes]]
Die heelal bevat uiters groot en uiters klein voorwerpe, wat met '''grootteordes''' tussen 10<sup>-18</sup> en 10<sup>+24</sup> meters beskryf moet word. Hierdie artikel gee van die voorwerpe wat se grootte 'n bepaalde orde het. Die [[SI-stelsel]] is ontwerp om dit m.b.v. 'n stelsel van voorvoegsels te vermag.
{| class="wikitable"
! rowspan=2 | Afdeling !! colspan=2 | Reeks ([[meter|m]]) !! rowspan=2 | SI-eenheid !! rowspan=2 | Voorbeeld
|-
! ≥ !! <
|-
| [[#Subatomies|Subatomies]] || [[#lt 1E-18|0]] || 10<sup>−18</sup> || [[attometer|am]] || [[elektron]], [[kwark]], [[String (fisika)|string]], [[Planck-lengte]]
|-
| rowspan=3 | [[#Atoom na sellulêre|Atoom na sellulêre]] || [[#1E-15|10<sup>−15</sup>]] || 10<sup>−12</sup> || [[femtometer|fm]] || [[proton]], [[neutron]]
|-
| [[#1E-12|10<sup>−12</sup>]] || 10<sup>−9</sup> || [[picometer|pm]] || [[golflengte]] van [[Gammastraal|gammastrale]] en [[X-straal|x-strale]], [[waterstof]]atoom, [[Kristalstruktuur|kristalstrukture]]
|-
| [[#1E-9|10<sup>−9</sup>]] || 10<sup>−6</sup> || [[nanometer|nm]] || [[DNS|DNS-dubbelspriaal]], [[virus]], golflengte van [[sigbare spektrum]]
|-
| rowspan=4 | [[#Menslike skaal|Menslike skaal]] || [[#1E-6|10<sup>−6</sup>]] || 10<sup>−3</sup> || [[mikrometer|µm]] || [[bakterie]], [[Mis (weerkunde)|mis]] (water druppel), menslike haar<ref>Volgens ''The Physics Factbook'' is die [[diameter]] van 'n menslike haar tussen 17 en 181 µm. {{cite web |url=http://hypertextbook.com/facts/1999/BrianLey.shtml |title=Width of a Human Hair |last=Ley |first=Brian |work=The Physics Factbook |year=1999 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191017001052/https://hypertextbook.com/facts/1999/BrianLey.shtml |archive-date=17 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
|-
| [[#1E-3|10<sup>−3</sup>]] || 10<sup>0</sup> || [[millimeter|mm]] || [[muskiet]], [[gholf|gholfbal]], [[voetbal]] (sokkerbal)
|-
| [[#1E0|10<sup>0</sup>]] || 10<sup>3</sup> || [[meter|m]] || [[mens]], sokkerveld, [[Eiffel-toring]]
|-
| [[#1E3|10<sup>3</sup>]] || 10<sup>6</sup> || [[kilometer|km]] || [[Berg Everest]], lengte van die [[Panamakanaal]], groter [[asteroïde]]
|-
| rowspan=7 | [[#Astronomies|Astronomies]] || [[#1E6|10<sup>6</sup>]] || 10<sup>9</sup> || [[megameter|Mm]] || die [[Maan]], Aarde, een [[ligjaar#ander eenhede|ligsekonde]]
|-
| [[#1E9|10<sup>9</sup>]] || 10<sup>12</sup> || [[gigameter|Gm]] || [[Son]], een [[ligjaar#ander eenhede|ligminuut]], Aarde se wentelbaan
|-
| [[#1E12|10<sup>12</sup>]] || 10<sup>15</sup> || [[terameter|Tm]] || wentelbane van [[Sonnestelsel#buitenste planete|buitenste planete]], [[Sonnestelsel]]
|-
| [[#1E15|10<sup>15</sup>]] || 10<sup>18</sup> || [[petameter|Pm]] || een [[ligjaar]]; afstand na [[Proxima Centauri]]
|-
| [[#1E18|10<sup>18</sup>]] || 10<sup>21</sup> || [[eksameter|Em]] || [[Spiraalsterrestelsel|spiraalvormige sterrestelsel]]
|-
| [[#1E21|10<sup>21</sup>]] || 10<sup>24</sup> || [[zettameter|Zm]] || [[Melkweg]], afstand na [[Andromeda-sterrestelsel]]
|-
| [[#1E24|10<sup>24</sup>]] || [[oneindigheid|∞]] || [[jottameter|Ym]] || [[Heelal|waarneembare heelal]]
|}
== Gedetailleerde lys ==
Om te help om verskillende grootteordes te vergelyk, verduidelik die volgende lys die onderskeie lengtes tussen 1.6{{E|−35}} m en 1.3{{E|26}} m.
=== Subatomies ===
{| class="wikitable"
! Faktor ([[meter|m]])
! Meervoudige
! Waarde
! Item
|-
<div id="lt 1E-15"></div>
|[[1 joktometer|10<sup>−35</sup>]]
|
|0.000000000016 ym (1.6{{E|−35}} m)
|[[Planck-lengte]]; grootte van 'n hipotetiese snaar en van [[Snaarteorie#Brane|membrane]]; volgens die [[snaarteorie]] maak lengtes kleiner as dit geen [[Fisika|wetenskaplike]] sin nie.<ref name="Burgess_and_Quevedo">{{cite news | last1=Burgess |first1= C | last2=Quevedo | first2= F | title=The Great Cosmic Roller-Coaster Ride | url= | format=| work=Scientific American | publisher=Scientific American, Inc. | page=55 | date=November 2007}}</ref>
Daar word gedink dat kwantumskuim bestaan op hierdie vlak.
|-
|[[1 joktometer|10<sup>−24</sup>]]
|1 [[joktometer]] (ym)
|20 ym (2 × 10<sup>−23</sup> meter)
|effektiewe dwarsdeursnit van 1 [[Elektronvolt|MeV]] [[neutrino]]s<ref>{{cite web |author=Carl R. Nave |url=http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/particles/cowan.html#c1 |title=Cowan and Reines Neutrino Experiment |accessdate=2008-12-04}} (6.3 × 10<sup>−44</sup> cm<sup>2</sup>, wat 'n efektiewe straal van ongeveer 2 × 10<sup>−23</sup> m)</ref>
|-
|rowspan=3|[[1 zeptometer|10<sup>−21</sup>]]
|rowspan=3|1 [[zeptometer]] (zm)
|
|[[Preons]], hipotetiese deeltjies wat voorgestel word as onderafdelings van quarks en leptonen; die bogrens vir die breedte van 'n [[kosmiese string]] in snaarteorie.
|-
|7 zm (7 × 10<sup>−21</sup> meter)
| effektiewe dwarsdeursnee van 'n hoogenergieke [[neutrino]]s<ref name="NaveN3">{{cite web |author=Carl R. Nave |url=http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/particles/neutrino3.html#c2 |title=Neutron Absorption Cross-sections |accessdate=2008-12-04}} (oppervlak vir 20 GeV is ongeveer 10 × 10<sup>−42</sup> m<sup>2</sup> lewer 'n effetiewe straal op van ongeveer 2 × 10<sup>−21</sup> m; vit 250 GeV ongeveer 150 × 10<sup>−42</sup> m<sup>2</sup> gee effektiewe straal 7 × 10<sup>−21</sup> m)</ref>
|-
|354 zm (3.54 × 10<sup>−19</sup> meter)
|[[de Broglie-golflengte]] van [[protone]] in die Groot Hadron-versneller (3.5 TeV van 2011)
|-
|rowspan=3|[[1 attometer|10<sup>−18</sup>]]
|rowspan=3|1 [[attometer]] (am)
|rowspan=3|
|boonste limiet vir die grootte van [[kwark]]e en [[elektron]]e
|-
|sensitiwiteit van die LIGO-detektor vir [[swaartekraggolwe]]
|-
|bogrens van die tipiese grootte vir "fundamentele snaar"<ref name="Burgess_and_Quevedo" />
|-
|rowspan=1|10<sup>−17</sup>
|rowspan=1|10 am
|rowspan=1|
| omvang van die [[swak kernkrag]]
|-
|rowspan=1| 10<sup>−16</sup>
|rowspan=1|100 am
|rowspan=1|
| Volgens Craig Hogan, 'n wetenskaplike van [[Fermilab]], die voorgespelde skaal van resolusie van [[ruimtetyd]], as daar aanvaar word dat die heelal voldoen aan die holografiese beginsel, 'n voorspelling wat volgens voorlopige verslae in ooreenstemming is met waarnemings by die GEO 600 detektor.<ref>[http://www.newscientist.com/article/mg20126911.300-our-world-may-be-a-giant-hologram.html?full=true&print=true New Scientist – Our world may be a giant hologram]</ref>
|}
=== Atoom na sellulêre ===
{| class="wikitable"
!Faktor ([[meter|m]])
!Meervoudige
!Waarde
!Item
<div id="1E-15"></div>
|-
|rowspan=3|[[femtometer|10<sup>−15</sup>]]
|rowspan=3|1 [[femtometer]] (fm)
|1.5 fm
|grootte van 'n 11 MeV [[proton]]<ref name="Nav">{{cite web |author=Carl R. Nave |url=http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/nuclear/crosec.html |title= Scattering Cross Section |accessdate=2009-02-10}}
(diameter of the scattering cross section of an 11 MeV [[proton]] with a target proton)</ref>
|-
|2.81794 fm
|[[Klassieke elektronstraal]]<ref>[[National Institute of Standards and Technology|NIST]]. [http://physics.nist.gov/cgi-bin/cuu/Value?re CODATA Value: classical electron radius]. Besoek 2009-02-10</ref>
|-
|
|skaal van die [[atoomkern]]<ref name="Burgess_and_Quevedo" /><ref>{{cite web |title=The Scale of the Universe |url=http://cass.ucsd.edu/public/tutorial/scale.html |author=H. E. Smith |publisher=University of California, San Diego |quote=~10<sup>-13</sup>cm |access-date=10 Februarie 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20100616203419/http://cass.ucsd.edu/public/tutorial/scale.html |archive-date=16 Junie 2010 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
|-
|10<sup>−14</sup>
|10 fm
|
|-
|10<sup>−13</sup>
|100 fm
|
<div id="1E-12"></div>
|-
|rowspan=3|[[1 pikometer|10<sup>−12</sup>]]
|rowspan=3|1 [[pikometer]] (pm)
|…
|langste [[golflengte]] van [[gammastraal|gammastrale]]
|-
|2.4 pm
|[[Compton-golflengte]] van [[elektron]]
|-
|5 pm
|golflengte van kortste [[X-strale]]
|-
|rowspan=3|[[10 pikometers|10<sup>−11</sup>]]
|rowspan=3|10 pm
|25 pm
|straal van [[waterstof]]atoom
|-
|31 pm
|straal van [[helium]]atoom
|-
|53 pm
|[[Bohr se straal]]
|-
|rowspan=3|[[100 pikometers|10<sup>−10</sup>]]
|rowspan=3|[[100 pikometers|100 pm]]
|100 pm (0.1 nm)
|1 [[Angstrom|Ångström]] ([[kovalente radius]] van 'n [[swael]]atoom<ref>{{cite web |author=Mark Winter |title=WebElements Periodic Table of the Elements / Sulfur / Radii |url=http://www.webelements.com/sulfur/atom_sizes.html |year=2008 |access-date=6 Desember 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200508014729/https://www.webelements.com/sulfur/atom_sizes.html |archive-date=8 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>)
|-
|154 pm (0.154 nm)
|lengte van 'n [[kovalente binding]] ([[koolstof|C]]–C).
|-
|500 pm (0.50 nm)
|wydte van [[proteïen|proteïen α-spiraal]]
<div id="1E-9"></div>
|-
|rowspan=3|[[1 nanometer|10<sup>−9</sup>]]
|rowspan=3|1 [[nanometer]] (nm)
|1 nm
|diameter van 'n koolstofnanobuis<ref>{{cite journal |first=E. |last=Flahaut | last2=Bacsa |first2=R. |last3=Peigney |first3=A |last4=Laurent |first4=C. |year=2003 |title=Gram-Scale CCVD Synthesis of Double-Walled Carbon Nanotubes |journal=Chemical Communications |volume=12 | pages=1442–1443 |url=http://www.rsc.org/Publishing/Journals/CC/article.asp?doi=b301514a |doi=10.1039/b301514a |accessdate=2008-11-14 |pmid=12841282 |issue=12}}</ref>
|-
|2.5 nm
|Kleinste [[transistor]]hek
|-
|6–10 nm
|dikte van 'n [[selmembraan]]
|-
|rowspan=3|[[10 nanometers|10<sup>−8</sup>]]
|rowspan=3|10 nm
|10 nm
|dikte van 'n selwand in gram-negatiewe [[bakterie]]ë<ref>{{webaanhaling|url=http://whatislife.stanford.edu/Publications_files/PNAS-2008-Huang-19282-7.pdf|titel=PNAS 2008}}</ref>
|-
|40 nm
|[[ultraviolet]] golflengte
|-
|90 nm
|[[MIV|Menslike Immuniteitsgebreksvirus (MIV)]] ([[virus]]groottes van 20 nm to 450 nm)
|-
|rowspan=3|[[100 nanometer|10<sup>−7</sup>]]
|rowspan=3|100 nm
|121.6 nm
|golflengte van die lyman-alfalyn<ref name="ber">Cohn, J. University of California, Berkeley [http://astro.berkeley.edu/~jcohn/lya.html Lyman alpha systems and cosmology] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110606084645/http://astro.berkeley.edu/~jcohn/lya.html |date= 6 Junie 2011 }}. Besoek 2009-02-21</ref>
|-
|380–435 nm
|golflengte van [[violet]]lig — sien [[kleur]] en [[sigbare spektrum]]<ref name="hyp">[http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/vision/specol.html#c1 Color]</ref>
|-
|625–740 nm
|golflengte van rooi lig<ref name="hyp" />
|}
=== Menslike skaal ===
{| class="wikitable"
!Faktor ([[meter|m]])
!Meervoudige
!Waarde
!Item
<div id="1E-6"></div>
|-
|rowspan=3|[[1 mikrometer|10<sup>−6</sup>]]
|rowspan=3|1 [[mikrometer]] (µm)
|1 µm
|word ook een [[mikron]] genoem
|-
|1–3 µm
| deeltjiegrootte wat 'n chirurgiese masker kan verwyder teen 80–95% doeltreffendheid
|-
|6-8 µm
|diameter van 'n [[rooibloedsel]]<ref>{{cite web |url=http://www.wadsworth.org/chemheme/heme/microscope/rbc.htm |title=Through the Microscope: Blood Cells – Life's Blood |publisher=Wadsworth Center, New York State Department of Health |access-date=13 September 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160129212513/http://www.wadsworth.org/chemheme/heme/microscope/rbc.htm |archive-date=29 Januarie 2016 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref>
|-
|rowspan=2|[[10 mikrometer|10<sup>−5</sup>]]
|rowspan=2|10 µm
|10 µm
|tipiese grootte van mis of waterdruppels in wolke.
|-
|12 µm
|wydte van akriliese vesel
|-
|rowspan=3|[[100 mikrometer|10<sup>−4</sup>]]
|rowspan=3|100 µm
|100 µm
|wydte van 'n menslike haar<ref name="dnaftb">[http://www.dnaftb.org/dnaftb/6/concept/index.html DNA From The Beginning, Classical Genetics, section 6: Genes are real things., "Animation" section, final slide]</ref>
|-
|200 µm
|tipiese lengte van ''Paramecium caudatum'', 'n gewimperde protist
|-
|750 µm
|maksimum diameter van ''Thiomargarita namibiensis'', grootste bakterie
|-
<div id="1E-3"></div>
|-
|rowspan=3|[[1 millimeter|10<sup>−3</sup>]]
|rowspan=3|1 [[millimeter]] (mm)
|2.54 mm
|afstand tussen die bene van 'n DIP elektroniese komponent
|-
|5 mm
|lengte van 'n algemene [[mier|rooimier]]
|-
|7.62 mm
|militêre ammunisiegrootte
|-
|rowspan=3|[[1 sentimeter|10<sup>−2</sup>]]
|rowspan=3|1 [[sentimeter]] (cm)
|1.5 cm
|lengte van 'n groot [[muskiet]]
|-
|2.54 cm
|1 [[duim]]
|-
|4.267 cm
|diameter van 'n [[gholf]]bal
|-
|rowspan=3|[[1 desimeter|10<sup>−1</sup>]]
|rowspan=3|1 [[desimeter]] (dm)
|10 cm
|golflengte van die hoogste UHF-radiofrekwensie, 3 GHz
|-
|30.48 cm
|1 [[Voet (lengtemaat)|voet]]
|-
|91 cm
|1 [[jaart]]
<div id="1E0"></div>
|-
|rowspan=3|10<sup>0</sup>
|rowspan=3|1 [[meter]]
| 1 m
|golflengte van die laagste UHF- en hoogste VHF-radiofrekwensie, 300 MHz
|-
|1.7 m
|algemene lengte van 'n mens
|-
|8.38 m
|Die lengte van 'n Londense bus
|-
|rowspan=3|10<sup>1</sup>
|rowspan=3|1 [[dekameter]] (dam)
|10 m
|golflengte van die laagste VHF- en hoogste [[kortgolf]]-radiofrekwensie, 30 MHz
|-
|33 m
|lengte van die langste [[blouwalvis]] gemeet, die grootste dier<ref>{{cite web |url=http://nationalzoo.si.edu/Animals/AnimalRecords/ |title=Animal Records |publisher=Smithsonian National Zoological Park |access-date=29 Mei 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160801110718/https://nationalzoo.si.edu/Animals/AnimalRecords/ |archive-date=1 Augustus 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
|-
|93.47 m
|hoogte van die [[Vryheidstandbeeld]]
|-
|rowspan=3|10<sup>2</sup>
|rowspan=3|1 [[hektometer]] (hm)
|100 m
|golflengte van die laagste [[kortgolf]]- en die hoogste mediumgolfradiofrekwensie, 3 MHz
|-
|137 m (147 m)
|hoogte van die [[Piramide van Cheops]]
|-
|979 m
|hoogte van die Engelwaterval
<div id="1E3"></div>
|-
|rowspan=3|10<sup>3</sup>
|rowspan=3|1 [[kilometer]] (km)
|1 km
|golflengte van die laagste mediumgolfradiofrekwensie, 300 kHz
|-
|1609 m
|1 [[myl]]
|-
|8848 m
|hoogte van die hoogste berg, [[Mount Everest]]
|-
|rowspan=3|10<sup>4</sup>
|rowspan=3|10 km
|10.911 km
|diepte van die diepste deel van die oseaan, [[Marianatrog]]
|-
|13 km
|nouste wydte van die [[Straat van Gibraltar]], skeiding tussen Europa en Afrika
|-
|90 km
|wydte van die [[Beringstraat]]
|-
|rowspan=3|10<sup>5</sup>
|rowspan=3|100 km
|111 km
|afstand afgelê deur een graad van die [[breedtegraad]] op die aarde se oppervlakte
|-
|163 km
|lengte van die [[Suezkanaal]]
|-
|974.6 km
|grootste diameter<ref>{{cite journal|first=P. C.|last=Thomas|last2=Parker |first2=J.Wm. |last3=McFadden |first3=L.A. |title=Differentiation of the asteroid Ceres as revealed by its shape|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2005-09-08_437_7056/page/224|year=2005|journal=Nature|volume=437|pages=224–226|doi=10.1038/nature03938| bibcode=2005Natur.437..224T|pmid=16148926|issue=7056}}</ref> van die dwergplaneet [[Ceres (dwergplaneet)|Ceres]]
|}
=== Astronomies ===
[[Lêer:Star-sizes.jpg|links|duimnael|'n Illustrasie van die grootte van planete en sterre.]]
<br clear="all">
{| class="wikitable"
!Faktor ([[meter|m]])
!Meervoudige
!Waarde
!Item
<div id="1E6"></div>
|-
|rowspan=7|10<sup>6</sup>
|rowspan=7|1,000 km = 1 [[megameter]] (Mm)
|2 390 km
|diameter van [[Pluto]]
|-
|3 480 km
|diameter van die [[Maan]]
|-
|5 200 km
|tipiese afstand afgelê deur die wenner van die "24 uur van Le Mans"-motoruithouren
|-
|6 400 km
|lengte van die [[Groot Muur van China]]
|-
|6 600 km
|ongeveer die lengte van die twee langste riviere, die [[Nyl]] en die [[Amesonerivier]]e
|-
|7 821 km
|lengte van die Trans-Kanadese Hoofweg
|-
|9 288 km
|lengte van die Trans-Siberiese Spoorlyn, langste in die wêreld
<div id="1E7"></div>
|-
|rowspan=2|10<sup>7</sup>
|rowspan=2|10,000 km
|12 756 km
|ekwatoriale deursnee van die aarde
|-
|40 075 km
|lengte van die aarde se [[ewenaar]]
<div id="1E8"></div>
|-
|rowspan=3|10<sup>8</sup>
|rowspan=3|100,000 km
|142 984 km
|diameter van [[Jupiter]]
|-
|299 792.458 km
|afstand wat lig aflê in een sekonde
|-
|384 000 km = 384 Mm
|[[Maan]] se orbitale afstand van die Aarde
<div id="1E9"></div>
|-
|rowspan=2|10<sup>9</sup>
|rowspan=2|1 miljoen km = 1 [[gigameter]] (Gm)
|1 390 000 km = 1.39 Gm
|diameter van die [[Son]]
|-
|4 200 000 km = 4.2 Gm
|meeste kilometers wat ooit aangeteken is deur 'n motor ('n 1966 Volvo P1800, ry nog steeds)
<div id="1E10"></div>
|-
| 10<sup>10</sup>
| 10 miljoen km
|18 miljoen km
|ongeveer een ligsekonde
<div id="1E11"></div>
|-
| rowspan=2 | 10<sup>11</sup>
| rowspan=2 | 100 miljoen km
|150 miljoen km = 150 Gm
|1 [[astronomiese eenheid]] (AE); gemiddelde afstand tussen die aarde en die son
|-
|~ 900 Gm
|Die ster [[Betelgeuse]] se optiese deursnee (~600 × Son)
<div id="1E12"></div>
|-
|rowspan=4|10<sup>12</sup>
|rowspan=4|1000 miljoen km = 1 [[terameter]] (Tm)
|1.4 {{E|9}} km
|[[Saturnus]] se orbitale afstand van die Son
|-
|~ 3 {{E|9}} km
|beraamde optiese diameter van [[VY Canis Majoris]], as die [[Lys van grootste sterre|grootste bekende ster]] van 2007 (~2000 × Son)
|-
|5.9 {{E|9}} km = 5.9 Tm
|[[Pluto]] se orbitale afstand van die Son
|-
|~ 7.5 {{E|9}} km = 7.5 Tm
|buitenste grens van die [[Kuiper-gordel]], binnegrens van die [[Oort-wolk]] (~ 50 AE)
<div id="1E13"></div>
|-
|rowspan=2|10<sup>13</sup>
|rowspan=2|10 terameter
|
|diameter van ons [[Sonnestelsel]] as 'n geheel<ref name="Burgess_and_Quevedo" />
|-
|16.25{{E|9}} km = 16.25 Tm
|afstand van die [[Voyager 1]] ruimteskip van die Son af (Febr. 2009), verste mensgemaakte voorwerp<ref>{{Cite web |url=http://heavens-above.com/solar-escape.asp |title=Spacecraft escaping the Solar System |access-date=29 September 2011 |archive-date= 9 Maart 2011 |archive-url=https://www.webcitation.org/5x3rxgUGX?url=http://heavens-above.com/solar-escape.asp |url-status=dead }}</ref>
<div id="1E14"></div>
|-
|10<sup>14</sup>
|100 Tm
|1.8{{E|11}} km = 180 Tm
|grootte van die [[Verstrooide skyf]] rondom die ster [[Vlieënde Perd|51 Pegasi]] <ref>{{Cite web |url=http://esciencenews.com/articles/2009/09/24/twin.keck.telescopes.probe.dual.dust.disks |title=argiefkopie |access-date=29 September 2011 |archive-date=13 Januarie 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100113044355/http://esciencenews.com/articles/2009/09/24/twin.keck.telescopes.probe.dual.dust.disks |url-status=dead }}</ref> <div id="1E15"></div>
|-
|rowspan=2|10<sup>15</sup>
|rowspan=2|1 [[petameter]] (Pm)
|~ 7.5 {{E|12}} km = 7.5 Pm
|veronderstelde buitenste grens van die Oort-wolk (~ 50,000 AU)
|-
|9.46{{E|12}} km = 9.46 Pm<br />= 1 [[ligjaar]]
|afstand afgelê deur lig in een jaar; teen sy huidige spoed het Voyager 1 17,500 jaar nodig om hierdie afstand te reis
<div id="1E16"></div>
|-
|rowspan=3|10<sup>16</sup>
|rowspan=3|10 Pm
|3.2616 ligjare<br />(3.08568{{E|16}} m = 30.8568 Pm)
|1 [[parsek]]
|-
|4.22 ligjare = 39.9 Pm
|afstand na die naaste ster ([[Proxima Centauri]])
|-
|10.4 ligjare = 98.4 Pm
|van September 2007 afstand van die naaste [[ekstrasolêre planeet]] ([[Epsilon Eridani b]]) ontdek is
<div id="1E17"></div>
|-
|rowspan=2|10<sup>17</sup>
|rowspan=2|100 Pm
|20.4 ligjare = 193 Pm
|van Oktober 2010, afstand van die naaste ekstrasolêre planeet met die potensiaal om lewe te ondersteun ([[Gliese_581#Gliese_581d|Gliese 581d]])
|-
|65 ligjjare = 6.15{{E|17}} m = 615 Pm
|geskatte radius van die mensdom se radio borrel, wat veroorsaak word deur 'n hoë-energie TV uitsendings wat uitlek deur die atmosfeer in die buitenste ruimte
<div id="1E18"></div>
|-
|rowspan=1|10<sup>18</sup>
|rowspan=1|1 [[eksameter]] (Em)
|200 ligjare = 1.9 Em
|afstand van die naaste sonnetweeling (HIP 56948), 'n ster wat amper dieselfde eienskappe as die son het <ref>{{cite web | last = Shiga | first = David | url = http://space.newscientist.com/article/dn12725-suns-twin-an-ideal-hunting-ground-for-alien-life.html | title = Sun's 'twin' an ideal hunting ground for alien life | publisher = New Scientist | accessdate = 2007-10-03 | archive-date = 2007-10-06 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071006211757/http://space.newscientist.com/article/dn12725-suns-twin-an-ideal-hunting-ground-for-alien-life.html | url-status = dead }}</ref>
<div id="1E19"></div>
|-
|10<sup>19</sup>
|10 Em
|1 000 ligjare = 9.46 Em or 9.46 × 10<sup>15</sup> km
|gemiddelde dikte van die [[Melkweg]]<ref>{{cite web |last=Christian |first=Eric |last2=Samar |first2=Safi-Harb |title=How large is the Milky Way? |url=http://imagine.gsfc.nasa.gov/docs/ask_astro/answers/980317b.html |access-date=14 November 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20141116012938/http://imagine.gsfc.nasa.gov/docs/ask_astro/answers/980317b.html |archive-date=16 November 2014 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> (1000 to 3000 ly by [[Hydrogen line|21 cm observations]]<ref>{{cite web |last=Duncan |first=Martin |title=Physics 216 – Introduction to Astrophysics |chapter=16 |url=http://www.physics.queensu.ca/~phys216/ch16B.pdf |year=2008 |accessdate=2008-11-14 |archive-date=2008-12-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081217023721/http://www.physics.queensu.ca/~phys216/ch16B.pdf |url-status=dead }}</ref>)
<div id="1E20"></div>
|-
|10<sup>20</sup>
|100 Em
|12 000 ligjare = 113.5 Em of 1.135 × 10<sup>17</sup> km
|dikte van die [[Melkweg]] se gasvormige skyf<ref>{{cite web |url=http://news.smh.com.au/milky-way-fatter-than-first-thought/20080220-1tbv.html |title=Milky Way fatter than first thought |accessdate=2008-11-14 |date=2008-02-20 |work=The Sydney Morning Herald |publisher=Australian Associated Press |archive-url=https://web.archive.org/web/20080428132510/http://news.smh.com.au/milky-way-fatter-than-first-thought/20080220-1tbv.html |archive-date=2008-04-28 |url-status=dead}}</ref>
<div id="1E21"></div>
|-
|rowspan=4|10<sup>21</sup>
|rowspan=4|1 [[zettameter]] (Zm)
|100 000 ligjare
|diameter van die [[Melkweg]]<ref name="Burgess_and_Quevedo" />
|-
|50 [[kiloparsek]]s
|afstand tot [[Supernova 1987a|SN 1987A]], die meesonlangse supernova
|-
|52 kiloparseks = 1.6{{E|21}} m = 1.6 Zm
|afstand tot die [[Groot Magellaanse Wolk]] ('n dwergsterrestelsel wat 'n wentelbaan om die Melkweg beskryf)
|-
| 54 kiloparseks = 1.66 Zm
|afstand tot die [[Klein Magellaanse Wolk]] (die ander dwergsterrestelsel wat om die Melkweg wentel)
<div id="1E22"></div>
|-
|rowspan=2|10<sup>22</sup>
|rowspan=2|10 Zm
| 22.3 Zm = 2.36 miljoen ligjare<br />= 725 kiloparseks
|afstand tot die [[Andromeda-sterrestelsel]]
|-
|50 Zm (1.6 Mpc)
|diameter van die [[Lokale Groep]] sterrestelsels
<div id="1E23"></div>
|-
|10<sup>23</sup>
|100 Zm
|300–600 Zm = 10–20 [[megaparseks]]
|afstand tot die [[Virgo-superswerm]]
<div id="1E24"></div>
|-
|rowspan=2|[[1 jottameter|10<sup>24</sup>]]
|rowspan=2|1 [[jottameter]] (Ym)
|200 miljoen ligjare<br />= 2 Ym = 60 megaparseks
|diameter van die Lokale superkluster en die grootste holtes en filamente.
|-
|550 miljoen ligjare<br />~170 megaparseks ~5 Ym
|diameter van die ontsaglike [[Horologium-superswerm]] <ref>http://www.atlasoftheuniverse.com/superc/hor.html The Horologium Supercluster</ref>
<div id="1E25"></div>
|-
|[[10 jottameters|10<sup>25</sup>]]
|10 Ym
|1.37 biljoen ligjare<br />= 1.3{{E|25}} m = 13 Ym
|Lengte van die [[Groot Muur van Sloan]], 'n reusagtige muur van sterrestelsels ([[galaktiese filament]]).<ref>[http://arxiv.org/abs/astro-ph/0310571 J. R. Gott III ''et al.'', ''Astrophys. J.'', '''624''', 463 (2005).] Figure 8 – "Logarithmic Maps of the Universe" – is beskikbaar as 'n poster van [http://www.astro.princeton.edu/~mjuric/universe/ the homepage of Mario Juric.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090124162615/http://www.astro.princeton.edu/~mjuric/universe/ |date=24 Januarie 2009 }}</ref>
<div id="1E26"></div>
|-
|rowspan=2|[[100 jottameter|10<sup>26</sup>]]
|rowspan=2|100 Ym
|1{{E|10}} ligjare<br />= 10<sup>26</sup> m = 100 Ym
|beraamde pad wat die lig aflê vanaf bepaalde [[kwasar]]s
|-
|92{{E|9}} ligjare<br />= 9.2{{E|26}} m = 920 Ym
|ongeveer die diameter (comoving distance) van die sigbare heelal<ref name="Burgess_and_Quevedo" />
|-
|10<sup>27</sup>
|1000 Ym
|~250 biljoen ligjare<br />= 2.4{{E|27}} m = 2400 Ym
|Volgens een skatting wat die [[WMAP]] gegewens gebruik,<ref>http://arxiv.org/abs/astro-ph/0605709v2 How Many Universes Do There Need To Be?</ref> kan met 95% sekerheid gesê word dat daar 'n onderdrempel is van 21 particle horizon size patches in die heelal.
|-
|<math>10^{10^{10^{122}}}</math>
|<math>10^{10^{10^{122}}}</math> Ym
|<math>10^{10^{10^{122}}}</math> megaparseks<br />= <math>10^{10^{10^{122}}}</math> m<br />= <math>10^{10^{10^{122}}}</math>Ym
|grootte van die heelal ná kosmologiese inflasie, soos weergegee deur een oplossing van die ''No-Boundary Proposal''<ref>http://arxiv.org/abs/hep-th/0610199 "Susskind's Challenge to the Hartle-Hawking No-Boundary Proposal and Possible Resolutions "</ref>
|}
== Verwysings ==
{{Verwysings|2}}
== Eksterne skakels ==
* [http://www.vendian.org/howbig/ How Big Are Things?] toon grootteordes deur 'n reeks groter kamers.
* [http://microcosm.web.cern.ch/Microcosm/P10/english/welcome.html Powers of Ten] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120702055359/http://microcosm.web.cern.ch/microcosm/P10/english/welcome.html |date= 2 Julie 2012 }} Reis deur die heelal. Wysig blik deur die grootteorde met 'n paar faktore van tien te verander (interaktief)
* [http://www.shekpvar.net/~dna/Publications/Cosmos/cosmos.html Cosmos – an Illustrated Dimensional Journey from microcosmos to macrocosmos] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080412094332/http://www.shekpvar.net/~dna/Publications/Cosmos/cosmos.html |date=12 April 2008 }} – van Digital Nature Agency
[[Kategorie:Fisiese groothede]]
[[Kategorie:Lengtemate]]
aiboqogj32zb0i5dts7c58yueca2tlk
Kook en Geniet
0
58892
3379508
2437621
2026-11-21T09:54:01Z
Pynappel
70858
3379508
wikitext
text/x-wiki
{{Boek
| titel = Kook en Geniet
| subtitel =
| oorspr titel =
| vertaler =
| beeld =
| outeur = S.J.A. (Ina) de Villiers
| omslagontwerp =
| land = Suid-Afrika
| taal = Afrikaans
| reeks =
| onderwerp =
| genre =
| uitgewer = Human & Rousseau
| uitgewingsdatum = 1951, 1961, 1992, 2009
| medium =
| bladsye = 568
| grootte_gewig =
| oplage =
| isbn = 9780798149181
| isbntoeligting =
| issn =
| voorafgegaan =
| vervolg =
}}
'''Kook en Geniet''' is 'n [[Afrikaans]]e [[Kookkuns|kookboek]] wat as 'n gesaghebbende bron van eg [[Suid-Afrika]]anse [[Voedsel|disse]] beskou word. Die boek is oorspronklik deur [[Ina de Villiers|S.J.A. (Ina) de Villiers]] in [[1951]] in haar private hoedanigheid uitgegee, nadat die Suid-Afrikaanse uitgewers nie geïnteresseerd was om dit te publiseer nie. Die Engelse vertaling staan bekend as ''Cook and Enjoy It'' en is in 1961 deur De Villiers uitgegee. Die onderwysdepartement het die boek voorgeskryf vir kookkuns.
''Kook en Geniet'' is in 1961 deur die [[CNA|Central News Agency]] (CNA) gepubliseer, en vanaf 1972 en verder deur [[Human & Rousseau]] nadat CNA die publisering van boeke gestaak het.
In 1990 verkry Human & Rousseau die regte om die Afrikaanse weergawe te herproduseer en te bemark, wat 'n volledig hersiene uitgawe in 1992 met 'n nuwe voorkoms vir beide die Afrikaanse en Engelse weergawes oplewer. Die nuwe uitgawe poog om die karakter van die oorspronklike boek se meer as 700 resepte, en die basiese beginsels van kook te behou, maar baie resepte word aangepas vir die gebruik van moderne kombuistoerusting, soos [[Mikrogolfoond|mikrogolwe]] en voedselverwerkers.
Vir die 1992-hersiening is 'n paar resepte opnuut getoets en in 'n makliker om te volg styl herskryf. Hoewel 'n paar resepte geredigeer en vervang is, is gepoog om die oorspronklike karakter van Ina de Villiers se klassieke kookboek te behou.
In 2009 het Human & Rousseau 'n nuwe, bygewerkte en hersiene weergawe van die boek gepubliseer. ''Eunice van der Berg'', die oorspronklike outeur se dogter, was in beheer van die proses om nuwe lewe in die boek te blaas. Hierdie uitgawe keer terug na 'n formaat wat meer in lyn met die oorspronklike uitgawe is, maar moderne tegnieke en benaderings word ook opgeneem. Onder die veranderinge was 'n afgekorte titel vir die Engelse uitgawe: ''Cook and Enjoy''.
S.J.A de Villiers is op [[20 September]] [[2010]] op die ouderdom van 91 oorlede. Sy word oorleef deur 2 dogters en ses kleinkinders.<ref>[http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2010/09/24/B1/10/mclkook.html SJA de Villiers het goed geleer], [[Beeld]], 24 September 2010</ref>
Daar is in 2005 geskat dat meer as 'n half miljoen Afrikaanse eksemplare verkoop is. Teen die tyd van die skrywer se dood, het verkope in beide tale meer as 'n miljoen oortref, wat dit die suksesvolste Suid-Afrikaanse kookboek ooit maak. Sedert die eerste uitgawe tot die outeur se dood was die boek nooit uit druk nie.<ref>[http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2010/09/22/B1/1/dermvoor.html Skrywer van ‘Kook en geniet’ sterf op 91 jaar]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, [[Beeld]], 22 September 2010</ref>
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
== Sien ook ==
Voorbeelde van resepte uit die boek:
* [[Macaroni en kaas]]
* [[Melktert]]
* [[Tamatiebredie]]
== Eksterne skakels ==
* [http://www.HumanRousseau.com Human & Rousseau se tuisblad]
[[Kategorie:Afrikaanse boeke]]
[[Kategorie:Kookkuns]]
fagq6u16fviclftw39r2kcwekfz2f8s
Lys van die staatsgedigte van deelstate in die Verenigde State van Amerika
0
59575
3379482
3360126
2026-11-21T08:44:03Z
InternetArchiveBot
131157
Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379482
wikitext
text/x-wiki
Dit is 'n lys van die '''amptelike staatsgedigte van die state in die Verenigde State van Amerika.''' Dié gedigte geld as federale simbole van die betrokke [[Deelstate van die Verenigde State van Amerika|staat]] in die [[Verenigde State van Amerika]].
{| class="wikitable sortable"
! State !! Gedig !! Digter !! Jaar
|-
| [[Indiana]] || "Indiana" || Arthur Franklin Mapes || <ref>{{cite web |url=http://www.in.gov/history/2801.htm |title=IHB: Indiana State Poem |access-date=13 November 2011 |work=in.gov |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200421053052/https://www.in.gov/history/2801.htm |archive-date=21 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
|-
| rowspan=2 | [[Louisiana]] || "America, We The People" (State judicial poem)|| Sylvia Davidson Lott Buckley || 1995<ref>{{cite web |url=http://www.legis.state.la.us/lss/lss.asp?doc=103546 |title=Louisiana State judical poem § 155.4. |access-date=13 November 2011 |work=legis.state.la.us |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20111223110214/http://www.legis.state.la.us/lss/lss.asp?doc=103546 |archive-date=23 Desember 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
|-
|| "Leadership" (Gedig van die Senaat van Louisiana) || Jean McGivney Boese || 1999<ref>{{cite web |url=http://www.legis.state.la.us/lss/lss.asp?doc=103547 |title=Louisiana Gedig van die Senaat van Louisiana § 155.5. |access-date=13 November 2011 |work=legis.state.la.us |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20120509072312/http://www.legis.state.la.us/lss/lss.asp?doc=103547 |archive-date=9 Mei 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
|-
| [[Massachusetts]]
|| "Blue Hills of Massachusetts" || Katherine E. Mullen ||1981 <ref>{{cite web |url=http://www.malegislature.gov/Laws/GeneralLaws/PartI/TitleI/Chapter2/Section21 |title=General Laws: CHAPTER 2, Section 21 (State Poem) |access-date=13 November 2011 |work=malegislature.gov |language=en |archive-url=https://www.webcitation.org/63BSdY8lH?url=http://www.malegislature.gov/Laws/GeneralLaws/PartI/TitleI/Chapter2/Section21 |archive-date=14 November 2011 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref>
|-
| [[Nieu-Meksiko]] || "A Nuevo México" || Luis Tafoya || Januarie 1991<ref>{{cite web |url=http://www.sos.state.nm.us/KidsCorner/StateSymbols.html#poemSpanish |title=New Mexico Secretary of State Kid's Corner (State Symbols) |access-date=13 November 2011 |work=sos.state.nm.us |language=es |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607221441/http://www.sos.state.nm.us/KidsCorner/StateSymbols.html#poemSpanish |archive-date= 7 Junie 2019 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref>
|-
| [[Noord-Carolina]] || "The Tar Heel Toast" (amptelike toast ) || Leonora Martin and Mary Burke Kerr || 1957<ref>{{cite web | title=North Carolina State Symbols and Other Official Adoptions | publisher= | url=http://statelibrary.dcr.state.nc.us/NC/SYMBOLS/SYMBOLS.HTM | work=North Carolina State Library | accessdate=2008-01-26 | archive-date=2012-07-10 | archive-url=https://www.webcitation.org/693rdHira?url=http://statelibrary.dcr.state.nc.us/NC/SYMBOLS/SYMBOLS.HTM | url-status=dead }}</ref>
|-
| [[Oklahoma]]
|| "Howdy Folks: The Official Will Rogers Poem" || David Randolph Milsten || <ref>{{cite web |url=http://www.state.ok.us/osfdocs/stpoem.htm |title=STATE POEM (Laws 1973, p. 568) |access-date=13 November 2011 |work=state.ok.us |language=en |archive-url=https://www.webcitation.org/63BTwNHlY?url=http://www.state.ok.us/osfdocs/stpoem.html |archive-date=14 November 2011 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref>
|-
| [[Tennessee]] || "Oh Tennessee, My Tennessee" || Admiral William Lawrence ||<ref>{{cite web |url=http://www.tn.gov/sos/bluebook/07-08/46-Symbols%20%26%20Honors.pdf |title=Tennessee Symbols And Honor |access-date=14 November 2011 |format=pdf |work=TENNESSEE BLUE BOOK |pages=531 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013150715/http://www.tn.gov/sos/bluebook/07-08/46-Symbols%20%26%20Honors.pdf |archive-date=13 Oktober 2011 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref>
|}
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
== Eksterne skakels ==
* {{Commonskat-inlyn|Symbols of the United States by state}}
[[Kategorie:Lyste van lande]]
[[Kategorie:Poësie]]
[[Kategorie:State in die Verenigde State van Amerika]]
52pec0m93r9xb67cak53iou1hg4gioy
Hottentots-Hollandberge
0
64399
3379171
3295799
2026-11-20T13:01:50Z
Aliwal2012
39067
3379171
wikitext
text/x-wiki
[[Lêer:Hottentots-Holland.jpg|duimnael|regs|300px|Die Hottentots-Hollandberge met [[Sir Lowryspas]].]]
[[Lêer:Hiking in Cape Nature Reserve.jpg|duimnael|links|600px|Stappers in die berge.]]
Die '''Hottentots-Hollandberge''' is in die [[Wes-Kaap]], [[Suid-Afrika]] en is deel van die [[Kaapse Plooigordel]]. Dit begin aan die noordooste van [[Valsbaai]], net suid van [[Gordonsbaai]] en strek noordoos.
[[Sir Lowryspas]] ([[N2]]) loop oor die berg en die [[Steenbrasdam]] is ook in die berge. Die berg skei [[Kaapstad]] van die [[Overberg]].
==Bibliografie==
*Andrag, Rudolf en van Rensburg, Theuns: Berge van die Boland. In: Omgewing RSA. Departement van Omgewingsake. Deel 12, nr. 5, Mei 1985
{{Saadjie}}
{{Bergreekse van die Kaapse Plooigordel}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Berge van die Wes-Kaap]]
dod58zwh7fyt88fa1mqsj3qo1tafhck
3379190
3379171
2026-11-20T13:34:52Z
BurgertB
2401
Kommas
3379190
wikitext
text/x-wiki
[[Lêer:Hottentots-Holland.jpg|duimnael|regs|300px|Die Hottentots-Hollandberge met [[Sir Lowryspas]].]]
[[Lêer:Hiking in Cape Nature Reserve.jpg|duimnael|links|600px|Stappers in die berge.]]
Die '''Hottentots-Hollandberge''' is in die [[Wes-Kaap]], [[Suid-Afrika]], en is deel van die [[Kaapse Plooigordel]]. Dit begin noordoos van [[Valsbaai]], net suid van [[Gordonsbaai]], en strek noordoos.
[[Sir Lowryspas]] ([[N2]]) loop oor die berg en die [[Steenbrasdam]] is ook in die berge. Die berg skei [[Kaapstad]] van die [[Overberg]].
==Bibliografie==
*Andrag, Rudolf en van Rensburg, Theuns: Berge van die Boland. In: Omgewing RSA. Departement van Omgewingsake. Deel 12, nr. 5, Mei 1985
{{Saadjie}}
{{Bergreekse van die Kaapse Plooigordel}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Berge van die Wes-Kaap]]
32s5gblo5h64f3b2s5z45vhy8kyl8uv
Hangklip
0
64804
3379428
2672245
2026-11-21T07:04:02Z
Aliwal2012
39067
3379428
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Berg
| Naam = Hangklip
| Foto = Pringle Bay, Western Cape, South Africa, crop.jpg
| Foto onderskrif = Hangklip bo [[Pringlebaai]], met Kaap Hangklip regs
| Hoogte = 454
| Ligging = [[Wes-Kaap]], [[Suid-Afrika]]
| Bergreeks =
| Prominensie =
| Koördinate = {{Koördinate|34|21|S|18|49|O|type:mountain|aansig=inlyn,titel}}
| Topografiese kaart =
| Tipe =
| Rotsouderdom =
| Laaste uitbarsting =
| Eerste bestyging datum =
| Eerste bestyging persoon =
| Maklikste klimroete =
| duimdrukkerkaart = Suid-Afrika
| duimdrukkeretiketposisie = regs
| diumdrukkerkaartgrootte = 290
| duimdrukkerkaartbyskrif =
| breedtegraad = 34
| breedtegraad_m = 21
| breedtegraad_s = 0
| breedtegraad_NS = S
| lengtegraad = 18
| lengtegraad_m = 49
| lengtegraad_s = 0
| lengtegraad_OW = O
}}
'''Hangklip''' is ’n hangende [[berg|rots]] van 454 m hoog wat bo die [[dorp]] [[Pringlebaai]] uittroon. Dit is aan [[Clarence-rylaan]] (R44) geleë en dui die oostelike punt van [[Valsbaai]] aan. Dit het ’n outomatiese [[vuurtoring]] en was eens die wegkruipplek van slawe wat uit die Kaap weggeloop het.
{{Wes-Kaap saadjie}}
[[Kategorie:Berge van die Wes-Kaap]]
[[Kategorie:Kape van Suid-Afrika]]
nmkv93igr4jjnp42k6qar2dt8hc66xs
3379529
3379428
2026-11-21T10:22:34Z
Aliwal2012
39067
3379529
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Berg
| Naam = Hangklip
| Foto = Pringle Bay, Western Cape, South Africa, crop.jpg
| Foto onderskrif = Hangklip bo [[Pringlebaai]], met Kaap Hangklip regs
| Hoogte = 454
| Ligging = [[Wes-Kaap]], [[Suid-Afrika]]
| Bergreeks =
| Prominensie =
| Koördinate = {{Koördinate|34|21|S|18|49|O|type:mountain|aansig=inlyn,titel}}
| Topografiese kaart =
| Tipe =
| Rotsouderdom =
| Laaste uitbarsting =
| Eerste bestyging datum =
| Eerste bestyging persoon =
| Maklikste klimroete =
| duimdrukkerkaart = Wes-Kaap
| duimdrukkeretiketposisie = regs
| duimdrukkerkaartgrootte = 290
| duimdrukkerkaartbyskrif =
| breedtegraad = 34
| breedtegraad_m = 21
| breedtegraad_s = 0
| breedtegraad_NS = S
| lengtegraad = 18
| lengtegraad_m = 49
| lengtegraad_s = 0
| lengtegraad_OW = O
}}
'''Hangklip''' is ’n hangende [[berg|rots]] van 454 m hoog wat bo die [[dorp]] [[Pringlebaai]] uittroon. Dit is aan [[Clarence-rylaan]] (R44) geleë en dui die oostelike punt van [[Valsbaai]] aan. Dit het ’n outomatiese [[vuurtoring]] en was eens die wegkruipplek van slawe wat uit die Kaap weggeloop het.
{{Wes-Kaap saadjie}}
[[Kategorie:Berge van die Wes-Kaap]]
[[Kategorie:Kape van Suid-Afrika]]
nwxmb9x2bvx6h871gi3i8qxin6qz93k
Akkedispas
0
66450
3379274
1789932
2026-11-20T17:55:42Z
Aliwal2012
39067
3379274
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Bergpas
| naam = Akkedispas
| beeld =
| beeldbeskrywing =
| beeldonderskrif =
| kaart =
| kaartbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks -->
| kaartonderskrif =
| ligging = Tussen Potjiespram en [[De Hoop]]
| helling =
| hoogte =
| lengte =
| oppervlak = Grond
| ingenieur = <!-- Persoon wat die pad ontwerp het -->
| jaar begin =
| jaar voltooi =
| verbou =
| bergreeks = [[ǀAi-ǀAis/Richtersveld Oorgrenspark|Richtersveld Nasionale Park]]
| pad =
}}
Die '''Akkedispas''' is 'n [[bergpas]] tussen Potjiespram en [[De Hoop]] in die [[ǀAi-ǀAis/Richtersveld Oorgrenspark|Richtersveld Nasionale Park]] in [[Namakwaland]]. Dit is slegs begaanbaar vir vierwielaangedrewe voertuie.
Hierdie pas in die [[Noord-Kaap]] moet nie verwar word met die [[Akkedisbergpas]] in die omgewing van [[Stanford]] in die [[Wes-Kaap]] nie.
== Sien ook ==
* [[Lys van bergpasse in Suid-Afrika]]
{{Saadjie}}
[[Kategorie:Bergpasse van Suid-Afrika]]
[[Kategorie:Noord-Kaap]]
ncugey833vqdu2nhxyd6prikn60q538
Liefde
0
68715
3379255
3360020
2026-11-20T17:19:29Z
JayMTumang
218540
/* */
3379255
wikitext
text/x-wiki
'''Liefde''' sluit 'n verskeidenheid van sterk en positiewe [[Emosie|emosionele]] en geestelike toestande in, wat wissel van die edelste [[deug]] of goeie gewoonte, totally die diepste interpersoonlike [[Affeksie|toegeneentheid]] en die eenvoudigste plesier.<ref>{{cite web |url=https://en.oxforddictionaries.com/definition/love |title=Definition of Love in English |publisher=[[Oxford English Dictionary]] |access-date=1 Mei 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190510010344/https://en.oxforddictionaries.com/definition/love |archive-date=10 Mei 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=https://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/english/love#translations |title=Definition of "Love" - English Dictionary |publisher=[[Cambridge Advanced Learner's Dictionary|Cambridge English Dictionary]] |access-date=1 Mei 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190401002203/https://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/english/love |archive-date=1 April 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> 'n Voorbeeld van hierdie uiteenlopende betekenisse is dat die liefde van 'n [[moeder]] verskil van die liefde van 'n gade, wat weer verskil van die liefde vir [[Voedsel|kos]]. In die algemeen verwys liefde na 'n sterk aantrekkingskrag en emosionele gehegtheid.<ref name="oxford">''Oxford Illustrated American Dictionary'' (1998) + ''Merriam-Webster Collegiate Dictionary'' (2000)</ref> Liefde kan die deugde van menslike vriendelikheid, deernis en toegeneendheid verteenwoordig. Dit kan ook barmhartige en liefdevolle optrede teenoor ander mense, jouself of [[Dier|diere]] beskryf.<ref name="Fromm, Erich 1956">Fromm, Erich; ''The Art of Loving'', Harper Perennial (1956), Original English Version, </ref>
Liefde in sy verskillende vorme dien as 'n groot fasiliteerder van interpersoonlike verhoudings en danksy sy sentrale [[Sielkunde|sielkundige]] rol, is dit een van die mees algemene temas in die kreatiewe [[Kuns|kunste]].<ref>{{cite web|title=Article On Love|url=http://www.slideshare.net/azharabbas/just-love|accessdate=13 September 2011|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120530043739/http://www.slideshare.net/azharabbas/just-love|archivedate=30 May 2012|df=}}</ref> Daar word aanspraak daarop gemaak dat liefde mense teen bedreiging saamsnoer en die voortsetting van die [[spesie]] fasiliteer.<ref name="Fisher">Helen Fisher. ''Why We Love: the nature and chemistry of romantic love''. 2004.</ref>
Die antieke Griekse filosowe identifiseer vyf vorme van die liefde: familie-liefde (in Grieks, ''{{Lang|grc-Latn|[[Storge]]}}''), vriendskaplike liefde (''{{Lang|grc-Latn|[[Philia]]}}''), romantiese liefde ({{Lang|grc-Latn|[[Eros (concept)|Eros]]}}), gas-liefde ({{Lang|grc-Latn|[[Xenia (Greek)|Xenia]]}}) en goddelike liefde ({{Lang|grc-Latn|[[Agape]]}}). Moderne skrywers onderskei tussen verdere variëteite van die liefde: onbeantwoorde verliefdheid, selfliefde en hoflike liefde. Asiatiese kulture het ook tussen ''{{Lang|zh-Latn|[[Ren (Confucianism)|Ren]]}}'', ''{{Lang|sa-Latn|[[Kama]]}}'', ''{{Lang|sa-Latn|[[Bhakti]]}}'', ''{{Lang|sa-Latn|[[Mettā]]}}'', ''{{Lang|ar-Latn|[[Ishq]]}}'', ''{{Lang|he-Latn|[[Chesed]]}}'' en ander variante of simbioses van hierdie toestande onderskei.<ref>Liddell and Scott: [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dfili%2Fa φιλία]</ref><ref name="Gita">{{cite book|last=Mascaró|first=Juan|title=The Bhagavad Gita|url=https://archive.org/details/bhagavadgita0000unse_r9w2|publisher=Penguin|series=Penguin Classics|year=2003|isbn=978-0-14-044918-1}}</ref> Liefde het ook [[Religie|godsdienstige]] of geestelike betekenis. Hierdie diversiteit van die gebruike en betekenisse, gekombineer met die kompleksiteit van die gevoelens betrokke, maak liefde buitengewoon moeilik om konsekwent te definieer, in vergelyking met ander emosionele toestande.
== Definisies ==
[[Lêer:Romeo_and_Juliet_(watercolour)_by_Ford_Maddox_Brown.jpg|duimnael|292x292px|''[[Romeo en Juliet]]'', uitgebeeld wanneer hulle weë op die balkon skei in Bedryf III, 1867 deur Ford Madox Bruin]]
Die woord "liefde" kan 'n verskeidenheid van verwante maar verskillende betekenisse in verskillende kontekste hê. Baie ander tale gebruik verskeie woorde om die verskillende begrippe wat in Engels as "liefde" uitedruk word, te beskryf. Een voorbeeld is die pluraliteit van die Griekse woorde vir "liefde", wat ''agape'' en ''eros ''insluit.<ref>Anders Nygren, ''Agape and Eros''.</ref> Kulturele verskille in die konseptualisering van liefde belemmer dus die aanneem van'n universele definisie.<ref>{{cite journal|last=Kay|first=Paul|title=What is the Sapir–Whorf Hypothesis?|url=https://archive.org/details/sim_american-anthropologist_1984-03_86_1/page/65|journal=American Anthropologist|series=New Series|volume=86|issue=1|date=March 1984|pages=65–79|doi=10.1525/aa.1984.86.1.02a00050|last2=Kempton|first2=Willett}}</ref>
Hoewel die aard of wese van die liefde die onderwerp van gereelde debat is, kan verskillende aspekte van die woord verduidelik word deur die bepaling van wat liefde ''nie'' ''is nie'' (antonieme van "liefde"). Liefde as 'n algemene uitdrukking van positiewe sentiment ('n sterker vorm van ''hou van'') is algemeen in teenstelling met haat (of neutrale apatie). As' n minder seksuele en meer emosioneel intieme vorm van romantiese gehegtheid, word die liefde algemeen teenoor wellus geplaas. As 'n interpersoonlike verhouding met romantiese botone, word die liefde soms met vriendskap gekontrasteer, hoewel die woord ''liefde'' dikwels gebruik word om naby vriendskappe of platoniese liefde te beskryf. (Verdere moontlike teenstrydighede kom voor wanneer daar na "vriendin", "kêrel", "net goeie vriende" verwys word).
[[Lêer:Columpio_Veracruz_059.jpg|links|duimnael|Broederlike liefde (voor-spaanse beeld van Huastec oorsprong). Museum van Antropologie in Xalapa, [[Veracruz]], [[Meksiko|Mexiko]]]]
Vanuit 'n abstrakte hoek beskou, verwys ''liefde'' gewoonlik na 'n gevoel van een persoon teenoor 'n ander. Liefde behels dikwels die omgee vir, of die identifisering met 'n persoon of ding (vgl. kwesbaarheid en sorg teorie van die liefde), insluitend jouself (vgl. [[Narsisme|narcisme]]). Bykomend tot die kruis-kulturele verskille in die verstaan van liefde, het idees oor die liefde met die verloop van tyd ook baie verander. Sommige historici dateer moderne opvattings van romantiese liefde tot Europa tydens of na [[Middeleeue|die Middeleeue]], hoewel antieke liefdespoësiedie van romantiese gehegdtheid getuig.<ref>{{cite web |url=http://www.TrueOpenLove.org/reference/AncientLovePoetry.html |title=Ancient Love Poetry |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930072056/http://www.trueopenlove.org/reference/AncientLovePoetry.html |archive-date=30 September 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
Die komplekse en abstrakte aard van die liefde reduseer diskoers oor die liefde dikwels tot verbeeldinglose clichés. Verskeie algemene [[Spreekwoord|spreekwoorde]] het betrekking op die liefde, van [[Vergilius]] se "Love conquers all", tot [[The Beatles]] se "All you need is love". [[Thomas van Aquino|St. Thomas Aquinas]], na aanleiding van [[Aristoteles]], definieer die liefde as "to will the good of another."<ref name="newadvent.org">{{cite web |url=http://www.newadvent.org/summa/2026.htm#article4 |title=St. Thomas Aquinas, STh I-II, 26, 4, corp. art |publisher=Newadvent.org |access-date=30 Oktober 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200516141419/https://www.newadvent.org/summa/2026.htm |archive-date=16 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> [[Bertrand Russell]] beskryf liefde as 'n toestand van "absolute waarde," eerder as die relatiewe waarde.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=Rtpak6zyOmYC&pg=PA5&lpg=PA5&dq=bertrand+russell+love+%22absolute+value%22#v=onepage&q=bertrand%20russell%20love%20%22absolute%20value%22&f=false|title=Love|publisher=PediaPress|language=en}}</ref> Filosoof [[Gottfried Wilhelm Leibniz|Gottfried Leibniz]] het gesê dat die liefde is "to be delighted by the happiness of another." Meher Baba het gesê dat daar in die liefde 'n "gevoel van eenheid" is en 'n "aktiewe waardering vir die intrinsieke waarde van die voorwerp van die liefde."<ref>Baba, Meher (1995). ''Discourses''. Myrtle Beach: Sheriar Press. p. 113. </ref> Bioloog Jeremy Griffith definieer liefde as "onvoorwaardelike onselfsugtigheid".<ref>[http://www.worldtransformation.com/what-is-love/ ''What is love?''. In ''The Book of Real Answers to Everything!''] Griffith, J. 2011. </ref>
== Onpersoonlike liefde ==
Daar kan gesê word dat mense 'n voorwerp, beginsel, of doel waartoe hulle ten diepste verbind is en waaraan hulle baie waarde heg, lief het. Byvoorbeeld, medelydende uitreik en vrywillige werkers se "liefde" vir hul saak word soms nie vanuit interpersoonlike liefde gebore nie, maar onpersoonlik liefde, [[altruïsme]], en sterk geestelike of politieke oortuigings.<ref name="Fromm, Erich 2000">Fromm, Erich; ''The Art of Loving'', Harper Perennial (5 September 2000), Original English Version, </ref> Mense kan ook materiële dinge, diere, of aktiwiteite "liefhê", as hulle met daardie dinge identifiseer. As seksuele passie is ook betrokke is, word hierdie gevoel paraphilia genoem.<ref>{{cite web |last=DiscoveryHealth |title=Paraphilia |url=http://health.discovery.com/centers/sex/sexpedia/paraphilia.html |access-date=16 Desember 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20100424170428/http://health.discovery.com/centers/sex/sexpedia/paraphilia.html |archive-date=24 April 2010 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Mense sê ook maklik dat hulle vir [[Lewe|die lewe]] self lief is.
== Interpersoonlike liefde ==
Interpersoonlike liefde verwys na die liefde tussen mense. Dit is 'n veel meer kragtige sentiment as om bloot van 'n persoon te ''hou''. Onbeantwoorde liefde verwys na die gevoelens van liefde wat nie deur die geliefde beantwoord word nie. Interpersoonlike liefde hou ten nouste met interpersoonlike verhoudings verband. Sulke liefde kan tussen familielede, vriende, en paartjies bestaan. Daar is ook 'n aantal sielkundige versteurings wat met die liefde verband hou, soos erotomania.
[[Lêer:Gothaer_Liebespaar.jpg|duimnael|257x257px|''Pair of Lovers''. 1480-1485]]
Dwarsdeur die geskiedenis het [[filosofie]] en [[Religie|godsdiens]] die meeste oor die verskynsel van die liefde gespekuleer. In die 20ste eeu, het die wetenskap van die [[sielkunde]] heelwat oor die onderwerp geskryf. In die onlangse verlede het die wetenskappe van die [[sielkunde]], [[antropologie]], [[neurowetenskap]] en [[biologie]] tot begrip vir die konsep van die liefde bygedra.
=== Biologiese basis ===
Biologiese modelle van seks is geneig om die liefde te beskou as 'n funksie van 'n [[soogdier]], baie soos honger of dors.<ref name="Lewis">{{cite book|last=Lewis|first=Thomas|author2=Amini, F.|author3=Lannon, R.|title=A General Theory of Love|publisher=Random House|year=2000|isbn=978-0-375-70922-7|title-link=A General Theory of Love}}</ref> Helen Fisher, 'n antropoloog en menslike gedrag navorser, verdeel die ervaring van die liefde in drie deels oorvleuelende fases: passie, aantrekkingskrag, en gehegtheid. Passie is die gevoel van seksuele begeerte; romantiese aantrekkingskrag bepaal wat iemand aantreklik vind en najaag, en gehegtheid behels die deel van 'n huis, ouerlike pligte, wedersydse verdediging, en 'n gevoel van veiligheid en sekuriteit.<ref name="brain systems">
{{cite web|url=http://homepage.mac.com/helenfisher/archives_of_sex_beh.pdf|title=Archived copy|accessdate=3 October 2011|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110628051603/http://homepage.mac.com/helenfisher/archives_of_sex_beh.pdf|archivedate=28 June 2011|df=}} {{cite web|url=http://homepage.mac.com/helenfisher/archives_of_sex_beh.pdf|title=Archived copy|accessdate=3 October 2011|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110628051603/http://homepage.mac.com/helenfisher/archives_of_sex_beh.pdf|archivedate=28 June 2011|df=}}</ref> Drie duidelik neurale sirkelgange, insluitend neurotransmitters, en drie gedragspatrone, hou met hierdie drie romantiese style verband.
Passie is die aanvanklike passievol seksuele begeerte wat bevorderlik is vir paring, en behels die verhoogde vrystelling van chemikalieë soos [[testosteroon]] en estrogeen. Hierdie gevoel hou selde meer as'n paar weke of maande. Aantrekkingskrag is die meer geïndividualiseerde en romantiese begeerte vir 'n spesifieke kandidaat vir paring, wat vanuit passie ontwikkel namate toewyding aan 'n individuele maat toeneem. Onlangse studies in [[neurowetenskap]] het aangedui dat wanneer mense verlief raad, die brein konsekwent 'n sekere stel van chemikalieë vrystel, insluitend die [[senuoordraer]]s [[Hormoon|hormone]], [[dopamien]], norepinefrien en serotonien, die dieselfde verbindings wat vrygestel is deur [[amfetamien]], wat die brein se plesiersentrum stimuleer en tot newe-effekte soos verhoogde hartklop, verlies van eetlus en [[Primêre slapeloosheid|slaap]], en 'n intense gevoel van opwinding lei. Navorsing het aangedui dat hierdie stadium oor die algemeen tussen een en 'n half tot drie jaar duur.<ref name="human">{{cite book|last=Winston|first=Robert|year=2004|title=Human|publisher=[[Smithsonian Institution]]|isbn=978-0-03-093780-4}}</ref>
Aangesien die stadiums van passie en aantrekkingskrag albei as tydelik beskou word, is 'n derde stadium nodig vir langtermynverhoudings. Gehegtheid is die band wat blywende verhoudings vir baie jare en selfs dekades tot gevolg het. Gehegtheid is oor die algemeen op verpligtinge soos [[Huwelik|die huwelik]] en [[Kind|kinders]], of op wedersydse vriendskap gebaseer. Dit is aan hoër vlakke van die chemikalieë oksitosien en vasopressien gekoppel. Enzo Emanuele en kollegas berig die proteïenmolekule bekend as die senuweegroeifaktor (NGF) het hoë vlakke wanneer mense die eerste keer verlief raak, maar dit keer na een jaar terug na normale vlakke.<ref>{{cite journal|author=Emanuele, E.|author2=Polliti, P.|author3=Bianchi, M.|author4=Minoretti, P.|author5=Bertona, M.|author6=Geroldi, D.|year=2005|title=Raised plasma nerve growth factor levels associated with early-stage romantic love|url=http://www.biopsychiatry.com/lovengf.htm|journal=Psychoneuroendocrinology|doi=10.1016/j.psyneuen.2005.09.002|volume=31|pmid=16289361|issue=3|pages=288–94}}</ref>
=== Sielkundige basis ===
[[Lêer:Sri_Lankan_woman_and_child.jpg|duimnael|Ouma en kleinkind in [[Sri Lanka]]]]
[[Sielkunde]] beeld liefde as 'n kognitiewe en sosiale verskynsel uit. Die [[sielkundige]] Robert Sternberg het 'n driehoekige teorie van liefde geformuleer en aangevoer dat liefde drie verskillende komponente het: intimiteit, toewyding en passie. Intimiteit is wanneer twee mense verskeie dele van hul persoonlike lewens aan mekaar toevertrou, en kry gewoonlik gestalte in vriendskappe en romanse of liefdesverhoudings. Toewyding, aan die ander kant, is die verwagting dat die verhouding permanent is. Die laaste vorm van die liefde is seksuele aantrekkingskrag en passie. Passievolle liefde kry gestalte in verliefdheid sowel as die romantiese liefde. Alle vorme van die liefde word beskou as verskillende kombinasies van hierdie drie komponente. "Hou van" behels net intimiteit. "Verliefdheid" behels net passie. Leë liefde behels net toewyding. Romantiese liefde behels beide intimiteit en passie. Medelydende liefde sluit intimiteit en toewyding in. Dwase liefde sluit passie en toewyding in. Maar volkome liefde sluit al drie komponente in.<ref>{{cite journal|last=Sternberg|first=R. J.|year=1986|title=A triangular theory of love|url=https://archive.org/details/sim_psychological-review_1986-04_93_2/page/119|journal=Psychological Review|volume=93|issue=2|pages=119–135|doi=10.1037/0033-295X.93.2|doi-broken-date=2018-09-11}}</ref>
Na aanleiding van die ontwikkelinge in elektriese teorieë soos [[Coulomb se wet]], wat getoon het dat positiewe en negatiewe ladings mekaar aantrek, is analoë in die menslike lewe ontwikkel, soos "teenoorgesteldes trek mekaar aan" ("opposites attract"). Oor die laaste eeu het navorsing oor die aard van menslike paring oor die algemeen gevind dat hierdie nie waar is wanneer dit kom by die karakter en persoonlikheid nie—mense is geneig om van mense soortgelyk aan hulself te hou. Maar, in 'n paar ongewone en spesifieke domeine, soos [[Immuunstelsel|immuunstelsels]], blyk dit dat die mens ander mense wat anders as die self te verkies (bv., met 'n ortogonale immuunstelsel), aangesien dit sal lei tot 'n baba wat die beste van beide wêrelde het.<ref>{{cite book|last=Berscheid|first=Ellen|authorlink=Ellen S. Berscheid|author2=Walster, Elaine H.|title=Interpersonal Attraction|url=https://archive.org/details/interpersonalatt0000elle|publisher=Addison-Wesley Publishing Co|year=1969|id=CCCN 69-17443|isbn=978-0-201-00560-8}}</ref> In die afgelope paar jare is verskeie menslike binding teorieë ontwikkel, beskryf in terme van gehegtheid, bande en affiniteite.
Sielkundige [[Erich Fromm]] hou in sy boek ''The Art of Loving'' vol dat die liefde nie net 'n gevoel is nie, maar ook aksies, en dat die "gevoel" van die liefde in werklikheid oppervlakkig is in vergelyking met 'n mens se toewyding om lief te hê deur middel van 'n reeks van liefdevolle aksies met verloop van tyd. In hierdie sin het Fromm geredeneer dat die liefde is uiteindelik glad nie 'n gevoel is nie, maar eerder 'n verbintenis tot, en die nakoming van liefdevolle optrede teenoor 'n ander, jouself, of baie ander, oor 'n volgehoue tydperk. Frommbeskryf liefde ook as'n bewuste keuse wat in sy vroeë stadiums as'n onwillekeurige gevoel kan, maar wat dan later nie meer van daardie gevoelens afhang nie, maar eerder op doelbewuste toewyding berus.
=== Evolusionêre basis ===
[[Lêer:Le mur des je t'aime, Place des Abbesses, Montmartre, Paris (the plaque with the je t'aime in 311 languages).jpg|duimnael|''Muur van die Liefde'' op [[Montmartre]] in Parys: "ek is lief vir jou" in 250 tale]]
Evolusionêre sielkunde probeer om verskeie redes vir die liefde as'n oorlewingsinstrument te verskaf. Die mens is afhanklik van die ouers se hulp vir 'n groot gedeelte van hul lewens in vergelyking met ander soogdiere. Die liefde is dus gesien as 'n meganisme om ouerlike ondersteuning van kinders vir hierdie verlengde tydperk te bevorder. Navorsers so vroeg as [[Charles Darwin]] self het unieke kenmerke van menslike liefde in vergelyking met ander soogdiere geïdentifiseer en erken liefde as 'n belangrike faktor vir die skep van sosiale ondersteuningsstelsels wat die ontwikkeling en uitbreiding van die menslike spesie moontlik gemaak het.<ref>{{cite book|title=Darwin's Lost Theory of Love: A Healing Vision for the 21st Century|url=https://archive.org/details/darwinslosttheor0000loye|last=Loye|first=David S.|year=2000|publisher=iUniverse|location=|isbn=978-0595001316|oclc=|page=332}}</ref> Nog'n faktor kan wees dat [[Seksueel oordraagbare infeksie|seksueel oordraagbare siektes]] permanent verlaagde vrugbaarheid, besering aan die fetus, en die verhoging van komplikasies tydens geboorte kan veroorsaak. Dit sou monogame verhoudings bo [[poligamie]] stel.<ref>The Handbook of Evolutionary Psychology, edited by David M. Buss, John Wiley & Sons, Inc., 2005. Chapter 14, Commitment, Love, and Mate Retention by Lorne Campbell and Bruce J. Ellis.</ref>
== Galery ==
<gallery widths="200px" heights="120px">
Love heart.jpg|'n Hart is 'n bekende simbool van liefde.
El primer beso Salvador Viniegra y Lasso de la Vega (1891).jpg|Die eerste soen van [[Adam en Eva]].
</gallery>
== Verwysings ==
{{Reflist|30em}}
== Eksterne skakels ==
* {{Wikt-inlyn|liefde}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Liefde| ]]
[[Kategorie:Daaglikse lewe]]
g5zj1o9ugf5yy85295farzmcd8evvms
3379258
3379255
2026-11-20T17:20:55Z
SpesBona
2720
Wysiging deur [[Special:Contributions/JayMTumang|JayMTumang]] teruggerol na laaste weergawe deur [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]]
3360020
wikitext
text/x-wiki
'''Liefde''' sluit 'n verskeidenheid van sterk en positiewe [[Emosie|emosionele]] en geestelike toestande in, wat wissel van die edelste [[deug]] of goeie gewoonte, tot die diepste interpersoonlike [[Affeksie|toegeneentheid]] en die eenvoudigste plesier.<ref>{{cite web |url=https://en.oxforddictionaries.com/definition/love |title=Definition of Love in English |publisher=[[Oxford English Dictionary]] |access-date=1 Mei 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190510010344/https://en.oxforddictionaries.com/definition/love |archive-date=10 Mei 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=https://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/english/love#translations |title=Definition of "Love" - English Dictionary |publisher=[[Cambridge Advanced Learner's Dictionary|Cambridge English Dictionary]] |access-date=1 Mei 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190401002203/https://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/english/love |archive-date=1 April 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> 'n Voorbeeld van hierdie uiteenlopende betekenisse is dat die liefde van 'n [[moeder]] verskil van die liefde van 'n gade, wat weer verskil van die liefde vir [[Voedsel|kos]]. In die algemeen verwys liefde na 'n sterk aantrekkingskrag en emosionele gehegtheid.<ref name="oxford">''Oxford Illustrated American Dictionary'' (1998) + ''Merriam-Webster Collegiate Dictionary'' (2000)</ref> Liefde kan die deugde van menslike vriendelikheid, deernis en toegeneendheid verteenwoordig. Dit kan ook barmhartige en liefdevolle optrede teenoor ander mense, jouself of [[Dier|diere]] beskryf.<ref name="Fromm, Erich 1956">Fromm, Erich; ''The Art of Loving'', Harper Perennial (1956), Original English Version, </ref>
Liefde in sy verskillende vorme dien as 'n groot fasiliteerder van interpersoonlike verhoudings en danksy sy sentrale [[Sielkunde|sielkundige]] rol, is dit een van die mees algemene temas in die kreatiewe [[Kuns|kunste]].<ref>{{cite web|title=Article On Love|url=http://www.slideshare.net/azharabbas/just-love|accessdate=13 September 2011|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120530043739/http://www.slideshare.net/azharabbas/just-love|archivedate=30 May 2012|df=}}</ref> Daar word aanspraak daarop gemaak dat liefde mense teen bedreiging saamsnoer en die voortsetting van die [[spesie]] fasiliteer.<ref name="Fisher">Helen Fisher. ''Why We Love: the nature and chemistry of romantic love''. 2004.</ref>
Die antieke Griekse filosowe identifiseer vyf vorme van die liefde: familie-liefde (in Grieks, ''{{Lang|grc-Latn|[[Storge]]}}''), vriendskaplike liefde (''{{Lang|grc-Latn|[[Philia]]}}''), romantiese liefde ({{Lang|grc-Latn|[[Eros (concept)|Eros]]}}), gas-liefde ({{Lang|grc-Latn|[[Xenia (Greek)|Xenia]]}}) en goddelike liefde ({{Lang|grc-Latn|[[Agape]]}}). Moderne skrywers onderskei tussen verdere variëteite van die liefde: onbeantwoorde verliefdheid, selfliefde en hoflike liefde. Asiatiese kulture het ook tussen ''{{Lang|zh-Latn|[[Ren (Confucianism)|Ren]]}}'', ''{{Lang|sa-Latn|[[Kama]]}}'', ''{{Lang|sa-Latn|[[Bhakti]]}}'', ''{{Lang|sa-Latn|[[Mettā]]}}'', ''{{Lang|ar-Latn|[[Ishq]]}}'', ''{{Lang|he-Latn|[[Chesed]]}}'' en ander variante of simbioses van hierdie toestande onderskei.<ref>Liddell and Scott: [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dfili%2Fa φιλία]</ref><ref name="Gita">{{cite book|last=Mascaró|first=Juan|title=The Bhagavad Gita|url=https://archive.org/details/bhagavadgita0000unse_r9w2|publisher=Penguin|series=Penguin Classics|year=2003|isbn=978-0-14-044918-1}}</ref> Liefde het ook [[Religie|godsdienstige]] of geestelike betekenis. Hierdie diversiteit van die gebruike en betekenisse, gekombineer met die kompleksiteit van die gevoelens betrokke, maak liefde buitengewoon moeilik om konsekwent te definieer, in vergelyking met ander emosionele toestande.
== Definisies ==
[[Lêer:Romeo_and_Juliet_(watercolour)_by_Ford_Maddox_Brown.jpg|duimnael|292x292px|''[[Romeo en Juliet]]'', uitgebeeld wanneer hulle weë op die balkon skei in Bedryf III, 1867 deur Ford Madox Bruin]]
Die woord "liefde" kan 'n verskeidenheid van verwante maar verskillende betekenisse in verskillende kontekste hê. Baie ander tale gebruik verskeie woorde om die verskillende begrippe wat in Engels as "liefde" uitedruk word, te beskryf. Een voorbeeld is die pluraliteit van die Griekse woorde vir "liefde", wat ''agape'' en ''eros ''insluit.<ref>Anders Nygren, ''Agape and Eros''.</ref> Kulturele verskille in die konseptualisering van liefde belemmer dus die aanneem van'n universele definisie.<ref>{{cite journal|last=Kay|first=Paul|title=What is the Sapir–Whorf Hypothesis?|url=https://archive.org/details/sim_american-anthropologist_1984-03_86_1/page/65|journal=American Anthropologist|series=New Series|volume=86|issue=1|date=March 1984|pages=65–79|doi=10.1525/aa.1984.86.1.02a00050|last2=Kempton|first2=Willett}}</ref>
Hoewel die aard of wese van die liefde die onderwerp van gereelde debat is, kan verskillende aspekte van die woord verduidelik word deur die bepaling van wat liefde ''nie'' ''is nie'' (antonieme van "liefde"). Liefde as 'n algemene uitdrukking van positiewe sentiment ('n sterker vorm van ''hou van'') is algemeen in teenstelling met haat (of neutrale apatie). As' n minder seksuele en meer emosioneel intieme vorm van romantiese gehegtheid, word die liefde algemeen teenoor wellus geplaas. As 'n interpersoonlike verhouding met romantiese botone, word die liefde soms met vriendskap gekontrasteer, hoewel die woord ''liefde'' dikwels gebruik word om naby vriendskappe of platoniese liefde te beskryf. (Verdere moontlike teenstrydighede kom voor wanneer daar na "vriendin", "kêrel", "net goeie vriende" verwys word).
[[Lêer:Columpio_Veracruz_059.jpg|links|duimnael|Broederlike liefde (voor-spaanse beeld van Huastec oorsprong). Museum van Antropologie in Xalapa, [[Veracruz]], [[Meksiko|Mexiko]]]]
Vanuit 'n abstrakte hoek beskou, verwys ''liefde'' gewoonlik na 'n gevoel van een persoon teenoor 'n ander. Liefde behels dikwels die omgee vir, of die identifisering met 'n persoon of ding (vgl. kwesbaarheid en sorg teorie van die liefde), insluitend jouself (vgl. [[Narsisme|narcisme]]). Bykomend tot die kruis-kulturele verskille in die verstaan van liefde, het idees oor die liefde met die verloop van tyd ook baie verander. Sommige historici dateer moderne opvattings van romantiese liefde tot Europa tydens of na [[Middeleeue|die Middeleeue]], hoewel antieke liefdespoësiedie van romantiese gehegdtheid getuig.<ref>{{cite web |url=http://www.TrueOpenLove.org/reference/AncientLovePoetry.html |title=Ancient Love Poetry |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930072056/http://www.trueopenlove.org/reference/AncientLovePoetry.html |archive-date=30 September 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
Die komplekse en abstrakte aard van die liefde reduseer diskoers oor die liefde dikwels tot verbeeldinglose clichés. Verskeie algemene [[Spreekwoord|spreekwoorde]] het betrekking op die liefde, van [[Vergilius]] se "Love conquers all", tot [[The Beatles]] se "All you need is love". [[Thomas van Aquino|St. Thomas Aquinas]], na aanleiding van [[Aristoteles]], definieer die liefde as "to will the good of another."<ref name="newadvent.org">{{cite web |url=http://www.newadvent.org/summa/2026.htm#article4 |title=St. Thomas Aquinas, STh I-II, 26, 4, corp. art |publisher=Newadvent.org |access-date=30 Oktober 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200516141419/https://www.newadvent.org/summa/2026.htm |archive-date=16 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> [[Bertrand Russell]] beskryf liefde as 'n toestand van "absolute waarde," eerder as die relatiewe waarde.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=Rtpak6zyOmYC&pg=PA5&lpg=PA5&dq=bertrand+russell+love+%22absolute+value%22#v=onepage&q=bertrand%20russell%20love%20%22absolute%20value%22&f=false|title=Love|publisher=PediaPress|language=en}}</ref> Filosoof [[Gottfried Wilhelm Leibniz|Gottfried Leibniz]] het gesê dat die liefde is "to be delighted by the happiness of another." Meher Baba het gesê dat daar in die liefde 'n "gevoel van eenheid" is en 'n "aktiewe waardering vir die intrinsieke waarde van die voorwerp van die liefde."<ref>Baba, Meher (1995). ''Discourses''. Myrtle Beach: Sheriar Press. p. 113. </ref> Bioloog Jeremy Griffith definieer liefde as "onvoorwaardelike onselfsugtigheid".<ref>[http://www.worldtransformation.com/what-is-love/ ''What is love?''. In ''The Book of Real Answers to Everything!''] Griffith, J. 2011. </ref>
== Onpersoonlike liefde ==
Daar kan gesê word dat mense 'n voorwerp, beginsel, of doel waartoe hulle ten diepste verbind is en waaraan hulle baie waarde heg, lief het. Byvoorbeeld, medelydende uitreik en vrywillige werkers se "liefde" vir hul saak word soms nie vanuit interpersoonlike liefde gebore nie, maar onpersoonlik liefde, [[altruïsme]], en sterk geestelike of politieke oortuigings.<ref name="Fromm, Erich 2000">Fromm, Erich; ''The Art of Loving'', Harper Perennial (5 September 2000), Original English Version, </ref> Mense kan ook materiële dinge, diere, of aktiwiteite "liefhê", as hulle met daardie dinge identifiseer. As seksuele passie is ook betrokke is, word hierdie gevoel paraphilia genoem.<ref>{{cite web |last=DiscoveryHealth |title=Paraphilia |url=http://health.discovery.com/centers/sex/sexpedia/paraphilia.html |access-date=16 Desember 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20100424170428/http://health.discovery.com/centers/sex/sexpedia/paraphilia.html |archive-date=24 April 2010 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Mense sê ook maklik dat hulle vir [[Lewe|die lewe]] self lief is.
== Interpersoonlike liefde ==
Interpersoonlike liefde verwys na die liefde tussen mense. Dit is 'n veel meer kragtige sentiment as om bloot van 'n persoon te ''hou''. Onbeantwoorde liefde verwys na die gevoelens van liefde wat nie deur die geliefde beantwoord word nie. Interpersoonlike liefde hou ten nouste met interpersoonlike verhoudings verband. Sulke liefde kan tussen familielede, vriende, en paartjies bestaan. Daar is ook 'n aantal sielkundige versteurings wat met die liefde verband hou, soos erotomania.
[[Lêer:Gothaer_Liebespaar.jpg|duimnael|257x257px|''Pair of Lovers''. 1480-1485]]
Dwarsdeur die geskiedenis het [[filosofie]] en [[Religie|godsdiens]] die meeste oor die verskynsel van die liefde gespekuleer. In die 20ste eeu, het die wetenskap van die [[sielkunde]] heelwat oor die onderwerp geskryf. In die onlangse verlede het die wetenskappe van die [[sielkunde]], [[antropologie]], [[neurowetenskap]] en [[biologie]] tot begrip vir die konsep van die liefde bygedra.
=== Biologiese basis ===
Biologiese modelle van seks is geneig om die liefde te beskou as 'n funksie van 'n [[soogdier]], baie soos honger of dors.<ref name="Lewis">{{cite book|last=Lewis|first=Thomas|author2=Amini, F.|author3=Lannon, R.|title=A General Theory of Love|publisher=Random House|year=2000|isbn=978-0-375-70922-7|title-link=A General Theory of Love}}</ref> Helen Fisher, 'n antropoloog en menslike gedrag navorser, verdeel die ervaring van die liefde in drie deels oorvleuelende fases: passie, aantrekkingskrag, en gehegtheid. Passie is die gevoel van seksuele begeerte; romantiese aantrekkingskrag bepaal wat iemand aantreklik vind en najaag, en gehegtheid behels die deel van 'n huis, ouerlike pligte, wedersydse verdediging, en 'n gevoel van veiligheid en sekuriteit.<ref name="brain systems">
{{cite web|url=http://homepage.mac.com/helenfisher/archives_of_sex_beh.pdf|title=Archived copy|accessdate=3 October 2011|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110628051603/http://homepage.mac.com/helenfisher/archives_of_sex_beh.pdf|archivedate=28 June 2011|df=}} {{cite web|url=http://homepage.mac.com/helenfisher/archives_of_sex_beh.pdf|title=Archived copy|accessdate=3 October 2011|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110628051603/http://homepage.mac.com/helenfisher/archives_of_sex_beh.pdf|archivedate=28 June 2011|df=}}</ref> Drie duidelik neurale sirkelgange, insluitend neurotransmitters, en drie gedragspatrone, hou met hierdie drie romantiese style verband.
Passie is die aanvanklike passievol seksuele begeerte wat bevorderlik is vir paring, en behels die verhoogde vrystelling van chemikalieë soos [[testosteroon]] en estrogeen. Hierdie gevoel hou selde meer as'n paar weke of maande. Aantrekkingskrag is die meer geïndividualiseerde en romantiese begeerte vir 'n spesifieke kandidaat vir paring, wat vanuit passie ontwikkel namate toewyding aan 'n individuele maat toeneem. Onlangse studies in [[neurowetenskap]] het aangedui dat wanneer mense verlief raad, die brein konsekwent 'n sekere stel van chemikalieë vrystel, insluitend die [[senuoordraer]]s [[Hormoon|hormone]], [[dopamien]], norepinefrien en serotonien, die dieselfde verbindings wat vrygestel is deur [[amfetamien]], wat die brein se plesiersentrum stimuleer en tot newe-effekte soos verhoogde hartklop, verlies van eetlus en [[Primêre slapeloosheid|slaap]], en 'n intense gevoel van opwinding lei. Navorsing het aangedui dat hierdie stadium oor die algemeen tussen een en 'n half tot drie jaar duur.<ref name="human">{{cite book|last=Winston|first=Robert|year=2004|title=Human|publisher=[[Smithsonian Institution]]|isbn=978-0-03-093780-4}}</ref>
Aangesien die stadiums van passie en aantrekkingskrag albei as tydelik beskou word, is 'n derde stadium nodig vir langtermynverhoudings. Gehegtheid is die band wat blywende verhoudings vir baie jare en selfs dekades tot gevolg het. Gehegtheid is oor die algemeen op verpligtinge soos [[Huwelik|die huwelik]] en [[Kind|kinders]], of op wedersydse vriendskap gebaseer. Dit is aan hoër vlakke van die chemikalieë oksitosien en vasopressien gekoppel. Enzo Emanuele en kollegas berig die proteïenmolekule bekend as die senuweegroeifaktor (NGF) het hoë vlakke wanneer mense die eerste keer verlief raak, maar dit keer na een jaar terug na normale vlakke.<ref>{{cite journal|author=Emanuele, E.|author2=Polliti, P.|author3=Bianchi, M.|author4=Minoretti, P.|author5=Bertona, M.|author6=Geroldi, D.|year=2005|title=Raised plasma nerve growth factor levels associated with early-stage romantic love|url=http://www.biopsychiatry.com/lovengf.htm|journal=Psychoneuroendocrinology|doi=10.1016/j.psyneuen.2005.09.002|volume=31|pmid=16289361|issue=3|pages=288–94}}</ref>
=== Sielkundige basis ===
[[Lêer:Sri_Lankan_woman_and_child.jpg|duimnael|Ouma en kleinkind in [[Sri Lanka]]]]
[[Sielkunde]] beeld liefde as 'n kognitiewe en sosiale verskynsel uit. Die [[sielkundige]] Robert Sternberg het 'n driehoekige teorie van liefde geformuleer en aangevoer dat liefde drie verskillende komponente het: intimiteit, toewyding en passie. Intimiteit is wanneer twee mense verskeie dele van hul persoonlike lewens aan mekaar toevertrou, en kry gewoonlik gestalte in vriendskappe en romanse of liefdesverhoudings. Toewyding, aan die ander kant, is die verwagting dat die verhouding permanent is. Die laaste vorm van die liefde is seksuele aantrekkingskrag en passie. Passievolle liefde kry gestalte in verliefdheid sowel as die romantiese liefde. Alle vorme van die liefde word beskou as verskillende kombinasies van hierdie drie komponente. "Hou van" behels net intimiteit. "Verliefdheid" behels net passie. Leë liefde behels net toewyding. Romantiese liefde behels beide intimiteit en passie. Medelydende liefde sluit intimiteit en toewyding in. Dwase liefde sluit passie en toewyding in. Maar volkome liefde sluit al drie komponente in.<ref>{{cite journal|last=Sternberg|first=R. J.|year=1986|title=A triangular theory of love|url=https://archive.org/details/sim_psychological-review_1986-04_93_2/page/119|journal=Psychological Review|volume=93|issue=2|pages=119–135|doi=10.1037/0033-295X.93.2|doi-broken-date=2018-09-11}}</ref>
Na aanleiding van die ontwikkelinge in elektriese teorieë soos [[Coulomb se wet]], wat getoon het dat positiewe en negatiewe ladings mekaar aantrek, is analoë in die menslike lewe ontwikkel, soos "teenoorgesteldes trek mekaar aan" ("opposites attract"). Oor die laaste eeu het navorsing oor die aard van menslike paring oor die algemeen gevind dat hierdie nie waar is wanneer dit kom by die karakter en persoonlikheid nie—mense is geneig om van mense soortgelyk aan hulself te hou. Maar, in 'n paar ongewone en spesifieke domeine, soos [[Immuunstelsel|immuunstelsels]], blyk dit dat die mens ander mense wat anders as die self te verkies (bv., met 'n ortogonale immuunstelsel), aangesien dit sal lei tot 'n baba wat die beste van beide wêrelde het.<ref>{{cite book|last=Berscheid|first=Ellen|authorlink=Ellen S. Berscheid|author2=Walster, Elaine H.|title=Interpersonal Attraction|url=https://archive.org/details/interpersonalatt0000elle|publisher=Addison-Wesley Publishing Co|year=1969|id=CCCN 69-17443|isbn=978-0-201-00560-8}}</ref> In die afgelope paar jare is verskeie menslike binding teorieë ontwikkel, beskryf in terme van gehegtheid, bande en affiniteite.
Sielkundige [[Erich Fromm]] hou in sy boek ''The Art of Loving'' vol dat die liefde nie net 'n gevoel is nie, maar ook aksies, en dat die "gevoel" van die liefde in werklikheid oppervlakkig is in vergelyking met 'n mens se toewyding om lief te hê deur middel van 'n reeks van liefdevolle aksies met verloop van tyd. In hierdie sin het Fromm geredeneer dat die liefde is uiteindelik glad nie 'n gevoel is nie, maar eerder 'n verbintenis tot, en die nakoming van liefdevolle optrede teenoor 'n ander, jouself, of baie ander, oor 'n volgehoue tydperk. Frommbeskryf liefde ook as'n bewuste keuse wat in sy vroeë stadiums as'n onwillekeurige gevoel kan, maar wat dan later nie meer van daardie gevoelens afhang nie, maar eerder op doelbewuste toewyding berus.
=== Evolusionêre basis ===
[[Lêer:Le mur des je t'aime, Place des Abbesses, Montmartre, Paris (the plaque with the je t'aime in 311 languages).jpg|duimnael|''Muur van die Liefde'' op [[Montmartre]] in Parys: "ek is lief vir jou" in 250 tale]]
Evolusionêre sielkunde probeer om verskeie redes vir die liefde as'n oorlewingsinstrument te verskaf. Die mens is afhanklik van die ouers se hulp vir 'n groot gedeelte van hul lewens in vergelyking met ander soogdiere. Die liefde is dus gesien as 'n meganisme om ouerlike ondersteuning van kinders vir hierdie verlengde tydperk te bevorder. Navorsers so vroeg as [[Charles Darwin]] self het unieke kenmerke van menslike liefde in vergelyking met ander soogdiere geïdentifiseer en erken liefde as 'n belangrike faktor vir die skep van sosiale ondersteuningsstelsels wat die ontwikkeling en uitbreiding van die menslike spesie moontlik gemaak het.<ref>{{cite book|title=Darwin's Lost Theory of Love: A Healing Vision for the 21st Century|url=https://archive.org/details/darwinslosttheor0000loye|last=Loye|first=David S.|year=2000|publisher=iUniverse|location=|isbn=978-0595001316|oclc=|page=332}}</ref> Nog'n faktor kan wees dat [[Seksueel oordraagbare infeksie|seksueel oordraagbare siektes]] permanent verlaagde vrugbaarheid, besering aan die fetus, en die verhoging van komplikasies tydens geboorte kan veroorsaak. Dit sou monogame verhoudings bo [[poligamie]] stel.<ref>The Handbook of Evolutionary Psychology, edited by David M. Buss, John Wiley & Sons, Inc., 2005. Chapter 14, Commitment, Love, and Mate Retention by Lorne Campbell and Bruce J. Ellis.</ref>
== Galery ==
<gallery widths="200px" heights="120px">
Love heart.jpg|'n Hart is 'n bekende simbool van liefde.
El primer beso Salvador Viniegra y Lasso de la Vega (1891).jpg|Die eerste soen van [[Adam en Eva]].
</gallery>
== Verwysings ==
{{Reflist|30em}}
== Eksterne skakels ==
* {{Wikt-inlyn|liefde}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Liefde| ]]
[[Kategorie:Daaglikse lewe]]
mbw2hsxgb40z0r6l9hd4nlhe3sx5504
André Roothman
0
69221
3379193
3296487
2026-11-20T13:42:35Z
Morne
672
3379193
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Akteur
| Naam = André Roothman
| Beeld =
| Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks -->
| Beeldonderskrif =
| Geboortenaam =
| Alias =
| Geboortedatum =
| Geboorteplek =
| Nasionaliteit = [[Suid-Afrika]]
| Sterftedatum =
| Sterfteplek =
| Beroep = Akteur
| Aktiewe jare =
| Noemenswaardige rolprente =
| Webwerf =
| imdb = 1204020
| Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges -->
}}
'''André Roothman''' (gebore [[20 November]] [[1954]]) is 'n [[Suid-Afrika]]anse akteur. Roothman is bekend vir onder meer sy rolle in die TV-reekse ''Arende'' en ''Known Gods'' en Afrikaanse rolprente soos ''Bloedsuiers'', ''Wolwedans in die skemer'' en ''Verraaiers''.<ref>[http://afrikaans.news24.com/Vermaak/Nuus/Akteur-in-onstuimige-see-gered-20111223 Akteur in onstuimige see gered] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120110123337/http://afrikaans.news24.com/Vermaak/Nuus/Akteur-in-onstuimige-see-gered-20111223 |date=10 Januarie 2012 }}, [[Nuus24]], 23 Desember 2011</ref>
== Opleiding ==
Hy gradueer in 1978 met 'n [[Baccalaureus Artium|B.A.-graad]] aan die [[Universiteit van Stellenbosch]].<ref name="esat">https://esat.sun.ac.za/index.php/Andr%C3%A9_Roothman (Besoek op 12 Julie 2021) </ref>
== Loopbaan ==
Hy was 'n onderwyser in [[Kaapstad]] aan die Cloetesville Sekondêre Skool en bestuur hul Dramagroep totdat hy in 1983 by die [[Kaaplandse Raad vir die Uitvoerende Kunste]] (Kruik) aangesluit het. Hy het ook vir [[Ben Dehaeck]] en die Klein Libertas Teater opgetree. In 1983 word hy 'n professionele akteur, en speel hy in talle toneelstukke (bv. ''Provost in Measure for Measure'', ''Maynardville'' (1987)), TV-reekse en films.<ref>https://esat.sun.ac.za/index.php/Andr%C3%A9_Roothman (Besoek op 12 Julie 2021)</ref>
In die ''My Zinc Bed''-programnotas word hy beskryf: "Met die onortodokse begin in die gemeenskapsgebaseerde satiriese teater (''The Breughel Theatre'') gedurende die 1970's, het André die nasionale televisie-opsies in Arende en Ballade vir 'n Enkeling ondersoek. André het hom egter altyd tuis gevoel op ons verhoog wat die onmiddellike behoeftes van transformasie in ons land dien."<ref name="esat" />
== Filmografie ==
* [[Verraaiers]], 2013 as Douthwaite
* [[Wolwedans in die skemer]], 2012 as Jan
* [[Bloedsuiers (rolprent)|Bloedsuiers]] as Konraad
* [[7de Laan]] (TV-reeks), 2008 as Cas van Graan
* To Be First (TV-fliek), 2007 as David Prince
* Charlie Jade (TV-reeks), 2005 as Horace Ipstak
* Charlie, 2004 as Gordon Winter
* Dissonances, 2003 as Peter
* Consequence, 2003 as Crawley
* Pavement, 2002 as Professor Taric
* Global Effect, 2002 as Doktor Bennett
* Home Alone 4 (TV-fliek), 2002 as King
* The Diamond Hunters (TV-reeks), 2001 as Victor Geleste
* Voete van Goud, Afrikaanse televisiedrama reeks op SABC2, eerste episode November 1998
* [[Arende]] III (TV-reeks), 1993 as P.J. Buys
* Arende II (TV-reeks), 1992 as P.J. Buys
* Cape Rebel (TV-reeks), 1989 as P.J. Buys
* Survivor, 1987 as hoof reguleerder
* [[Ballade vir ’n Enkeling]] as Emile Human (tussen 1987 en 1993)
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
{{Saadjie}}
{{Gesagsrekords}}
{{DEFAULTSORT:Roothman, Andre}}
[[Kategorie:Suid-Afrikaanse akteurs]]
bl5xmzbvidxou5f2e27e9bendeuhfsa
3379198
3379193
2026-11-20T13:49:15Z
Aliwal2012
39067
/* Loopbaan */
3379198
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Akteur
| Naam = André Roothman
| Beeld =
| Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks -->
| Beeldonderskrif =
| Geboortenaam =
| Alias =
| Geboortedatum =
| Geboorteplek =
| Nasionaliteit = [[Suid-Afrika]]
| Sterftedatum =
| Sterfteplek =
| Beroep = Akteur
| Aktiewe jare =
| Noemenswaardige rolprente =
| Webwerf =
| imdb = 1204020
| Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges -->
}}
'''André Roothman''' (gebore [[20 November]] [[1954]]) is 'n [[Suid-Afrika]]anse akteur. Roothman is bekend vir onder meer sy rolle in die TV-reekse ''Arende'' en ''Known Gods'' en Afrikaanse rolprente soos ''Bloedsuiers'', ''Wolwedans in die skemer'' en ''Verraaiers''.<ref>[http://afrikaans.news24.com/Vermaak/Nuus/Akteur-in-onstuimige-see-gered-20111223 Akteur in onstuimige see gered] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120110123337/http://afrikaans.news24.com/Vermaak/Nuus/Akteur-in-onstuimige-see-gered-20111223 |date=10 Januarie 2012 }}, [[Nuus24]], 23 Desember 2011</ref>
== Opleiding ==
Hy gradueer in 1978 met 'n [[Baccalaureus Artium|B.A.-graad]] aan die [[Universiteit van Stellenbosch]].<ref name="esat">https://esat.sun.ac.za/index.php/Andr%C3%A9_Roothman (Besoek op 12 Julie 2021) </ref>
== Loopbaan ==
Hy was 'n onderwyser in [[Kaapstad]] aan die Cloetesville Sekondêre Skool en bestuur hul Dramagroep totdat hy in 1983 by die [[Kaaplandse Raad vir die Uitvoerende Kunste]] (Kruik) aansluit. Hy het ook vir [[Ben Dehaeck]] en die Klein Libertas Teater opgetree. In 1983 word hy 'n professionele akteur, en speel hy in talle toneelstukke (bv. ''Provost in Measure for Measure'', ''Maynardville'' (1987)), TV-reekse en films.<ref>https://esat.sun.ac.za/index.php/Andr%C3%A9_Roothman (Besoek op 12 Julie 2021)</ref>
In die ''My Zinc Bed''-programnotas word hy beskryf: "Met die onortodokse begin in die gemeenskapsgebaseerde satiriese teater (''The Breughel Theatre'') gedurende die 1970's, het André die nasionale televisie-opsies in Arende en Ballade vir 'n Enkeling ondersoek. André het hom egter altyd tuis gevoel op ons verhoog wat die onmiddellike behoeftes van transformasie in ons land dien."<ref name="esat" />
== Filmografie ==
* [[Verraaiers]], 2013 as Douthwaite
* [[Wolwedans in die skemer]], 2012 as Jan
* [[Bloedsuiers (rolprent)|Bloedsuiers]] as Konraad
* [[7de Laan]] (TV-reeks), 2008 as Cas van Graan
* To Be First (TV-fliek), 2007 as David Prince
* Charlie Jade (TV-reeks), 2005 as Horace Ipstak
* Charlie, 2004 as Gordon Winter
* Dissonances, 2003 as Peter
* Consequence, 2003 as Crawley
* Pavement, 2002 as Professor Taric
* Global Effect, 2002 as Doktor Bennett
* Home Alone 4 (TV-fliek), 2002 as King
* The Diamond Hunters (TV-reeks), 2001 as Victor Geleste
* Voete van Goud, Afrikaanse televisiedrama reeks op SABC2, eerste episode November 1998
* [[Arende]] III (TV-reeks), 1993 as P.J. Buys
* Arende II (TV-reeks), 1992 as P.J. Buys
* Cape Rebel (TV-reeks), 1989 as P.J. Buys
* Survivor, 1987 as hoof reguleerder
* [[Ballade vir ’n Enkeling]] as Emile Human (tussen 1987 en 1993)
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
{{Gesagsrekords}}
{{DEFAULTSORT:Roothman, Andre}}
[[Kategorie:Suid-Afrikaanse akteurs]]
7f2x0f4417jgwbszulpuy036g9toan8
Amatholeberge
0
71847
3379465
3296833
2026-11-21T07:54:08Z
Aliwal2012
39067
3379465
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Berg
| Naam = Amatholeberge
| Foto = Amathole mountains, auckland forest.JPG
| Foto onderskrif = Auckland-staatsbos in die Amatholeberge
| Hoogte =
| Ligging = [[Oos-Kaap]], [[Suid-Afrika]]
| Bergreeks = [[Drakensberg]]
| Prominensie =
| Koördinate = {{Koördinate|32|34|50|S|27|12|30|O|type:mountain|aansig=inlyn,titel}}
| Topografiese kaart =
| Tipe = [[Bosveldstollingskompleks]] en sandsteen
| Rotsouderdom = Neoargeaans tot vroeg-Paleoproterosoïes
| duimdrukkerkaart = Suid-Afrika
| duimdrukkeretiketposisie = regs
| diumdrukkerkaartgrootte = 280
| duimdrukkerkaartbyskrif =
| breedtegraad = 32
| breedtegraad_m = 34
| breedtegraad_s = 50
| breedtegraad_NS = S
| lengtegraad = 27
| lengtegraad_m = 12
| lengtegraad_s = 30
| lengtegraad_OW = O
}}
Die '''Amathole-''' of '''Amatolaberge''' is 'n digbebosde bergreeks, geleë in die sentrale deel van die [[Oos-Kaap]]provinsie in [[Suid-Afrika]]. Die woord ''amathole'' beteken "kalwers", en die [[Amathole-distriksmunisipaliteit|Amathole-distrik]], wat suid hiervandaan lê, is vernoem na die bergreeks.
== Natuurgeskiedenis ==
As deel van die 'Amathole en [[Stormberg]]-streek, vorm hierdie berge die verste oostelike grens van die reuse Kaapse Kusbergreeks en hul styg tot 1 800 meter bo [[seevlak]]. Die berghange is dig bedek met [[woud van Knysna en die Amathole|Knysna-Amathole inheemse bosse]] van [[geelhout]], [[witstinkhout]], Kaapse okkerneut en ander inheemse bome. Knysna-Amatole inheemse bosse soos by Kologha en [[Kubusie]] is van die grootste stukke woud in [[Suid-Afrika]]. Die bergtoppe word bedek met blomryke inheemse grasvelde. [[Albanie]]-struikbosse kan ook in die omgewing gevind word.
Die bergreeks is bekend vir sy natuurskoon met lowerige woude, rivierlopies, watervalle en wyd-uitgestrekte gesigte. Die sesdaagse Amathole-staptog is een van die gewildste staproetes in Suid-Afrika.<ref>{{cite web |url=http://www.footprint.co.za/amatola.htm |title=Amatola Hiking Trail Report |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191021194836/http://www.footprint.co.za/amatola.htm |archive-date=21 Oktober 2019 |url-status=dead |df=dmy-all |access-date= 3 Januarie 2013 }}</ref>
== Geologie ==
Die Amatholeberge se [[geologie]] is karaktertrekkend op die [[Beaufort-groep]],<ref>[http://www.docstoc.com/docs/69777107/Amatola-Biodiversity-Report---THE-AMATOLA-FOREST-COMPLEX-Ecology- Amatola Biodiversity Report]</ref> wat deel vorm van die [[Karoo-supergroep]]. Die sedimentasie is gevorm deur afsaksels in die rivierkanale, vloedvlaktes en moerasse.<ref>{{cite web|url= http://www2.dwaf.gov.za/webapp/ResourceCentre/Documents/Reports/Amatola_biodiversity_report.pdf|title= Amatola Biodiversity|access-date=3 Januarie 2013|archive-date= 2 Maart 2012|archive-url= https://web.archive.org/web/20120302190127/http://www2.dwaf.gov.za/webapp/ResourceCentre/Documents/Reports/Amatola_biodiversity_report.pdf|url-status= dead}}</ref>
== Historiese bewoners ==
Hierdie berge – soos meeste ander berge in Suid-Afrika – was oorspronklik die tuiste van [[Khoisan]] jagter-versamelaars. Die Nguni-migrasies het die aankoms ingelui van die [[Xhosas|Xhosa]]-herders van die noorde af, en daarmee saam die ontworteling van die Khoisan.
Die meeste van vandag se dorpe in die Amatholestreek – soos [[Adelaide, Oos-Kaap|Adelaide]], [[Bedford, Oos-Kaap|Bedford]], [[Alice, Oos-Kaap|Alice]], [[Cathcart]] en [[Fort Beaufort]] – het ontstaan as militêre buiteposte van die Britse Regering in die 19de eeu, wat die grens van die [[Kaapkolonie]] in stand moes hou. Die gevolg was voortdurende [[Kaapse grensoorloë|grensoorloë]] tussen die Britse besetters en die [[Xhosas]] wat oos van die grens as trekboere geboer het, maar aanhoudend die Britse grens sou oorsteek vir beter weivelde en jurisdiksie op groter grondgebied.
Uiteindelik, ná die terugslae wat hulle in die oorloë gelei het, het die Xhosakrygers teruggetrek in die bebosde klowe en valleie van die Amatholeberge in, en het die Kaapkolonie die militêre poste gebou om hul aanspraak op hierdie grensgebied vir hul boere te behou.
== Interessante dorpe ==
[[image:Tyhumeriver valley, eastern cape - rsa.jpg|duimnael|regs|250px|Uitsig oor die [[Tyhumerivier|Tyhume-vallei]] en [[Hogsback]]pas in die Amatholeberge.]]
[[King William's Town]] is die oudste nedersetting in die streek. Die stad het ook 'n groot museum, die [[Amathole Museum]], met heelwat ou, geskiedkundige versamelings.
Aan die voet van die berge, in die dorpie [[Alice, Oos-Kaap|Alice]], is die kampus van die [[Universiteit van Fort Hare]] geleë.
[[Stutterheim]], aan die voet van die Kologha-reeks na die ooste toe, het aanvanklik as nedersetting gedien vir oud-soldate wat in die 'Amathole-oorlog' geveg het.
Die eerste inwoners van [[Hogsback]] was boere gewees. Die dorpie is vandag 'n baie aanloklike vakansiebestemming en daar word dikwels beweer dat die Amatholebos die Engelse skrywer [[J.R.R. Tolkien]] tot sy fiktiewe ''Mirkwood''-bos in die roman ''[[Die heerser van die ringe (roman)|Die heerser van die ringe]]'' geïnspireer het.
== Sien ook ==
* [[Lys van bergpieke in Suid-Afrika]]
* [[Kaapse grensoorloë|Xhosa grensoorloë]]
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
== Eksterne skakels ==
{{Commonskat|Amatola Mountains}}
* [http://www.southafrica-travel.net/eastcape/amatola_hogsback.html Amatola Mountains, Katberg and Hogsback, Eastern Cape]
* [http://www.footprint.co.za/amatola.htm Amatola Hiking Trail] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191021194836/http://www.footprint.co.za/amatola.htm |date=21 Oktober 2019 }}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Bergreekse in Suid-Afrika]]
[[Kategorie:Oos-Kaap]]
rfzwyc8olv1gbhxakeny8drlyev6v44
Visierskerf
0
79879
3379438
1811240
2026-11-21T07:18:45Z
Aliwal2012
39067
3379438
wikitext
text/x-wiki
'''Visierskerf''' is 'n [[berg]] naby die dorp [[Fouriesburg]] in die [[Oos-Vrystaat]].
Die berg is een van die hoogste punte in die [[Vrystaat]]provinsie van Suid-Afrika, en 'n bekende baken.
== Oorsprong van naam ==
Die berg se naam kom van 'n keep in die kranse wat soos die visier van 'n geweer lyk.
== Geologie ==
Die berg bestaan uit massiewe sandsteen kranse van die [[Clarens-sandsteenformasie]], met die top van die berg wat uit doleritiese lawas bestaan wat tydens die opbreek van die superkontinent [[Gondwana]] daaroor uitgeloop het. Die berg is dus die oorblyfsels van die oorspronklike landskap, terwyl die omliggende valleie gevorm is deur erosie wat oor 'n tydperk van bykans 200 miljoen [[jaar]] plaasgevind het.
[[Kategorie:Berge van die Vrystaat]]
a7567eq1xpghfdicd519gpw4j31eunn
Gregory Peck
0
80523
3379185
3363199
2026-11-20T13:30:51Z
InternetArchiveBot
131157
Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379185
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Akteur
| Naam = Gregory Peck
| Beeld = Gregory Peck 1948.jpg
| Beeldbeskrywing =
| Beeldonderskrif = Publisiteitsfoto van Peck, 1948.
| Geboortenaam = Eldred Gregory Peck
| Alias =
| Geboortedatum = {{Geboortedatum|1916|4|5}}
| Geboorteplek = La Jolla, [[Kalifornië]], [[VSA]]
| Nasionaliteit = Amerikaans
| Sterftedatum = {{Sterftedatum en ouderdom|1916|4|5|2003|6|12}}
| Sterfteplek = [[Los Angeles]], [[Kalifornië]]
| Beroep = Akteur
| Aktiewe jare = 1942-2000
| Noemenswaardige rolprente =
| Webwerf =
| imdb = 60
| Toekennings =
}}
'''Eldred Gregory Peck''' ([[5 April]] [[1916]] – [[12 Junie]] [[2003]]) was ’n [[Amerika]]anse akteur. Tussen die 1940's en 1960's was hy een van die wêreld se gewildste sterre en hy het groot rolle gespeel tot in die laat 1970's. Hy is die bekendste vir sy rol as Atticus Finch in die 1962-rolprent ''To Kill a Mockingbird'', waarvoor hy die Oscar vir beste akteur gewen het. Pres. [[Lyndon B. Johnson]] het die Presidensiële Medalje van Vryheid in 1969 aan hom toegeken vir sy lewenslange humanitêre werk. In 1999 het die American Film Institute Peck as no. 12 gelys onder die top-100 sterre van alle tye.
== Vroeë lewe ==
Peck is in La Jolla, Kalifornië, gebore as die seun van Gregory Pearl Peck, ’n skeikundige en apteker, en Bernice Mae "Bunny" Ayres.<ref>Freedland, Michael. ''Gregory Peck: A Biography''. New York: William Morrow and Company. 1980. {{ISBN|0-688-03619-8}} p.10</ref><ref>United States Census records for La Jolla, California 1910</ref> Sy ouers is geskei toe hy omtrent ses jaar oud was en hy is die volgende paar jaar deur sy ouma aan moederskant grootgemaak.<ref>Freedland, pp. 12–18</ref>
Sy ouma is dood net nadat Peck op 10-jarige ouderdom by die [[Katolieke Kerk|Katolieke]] St. John's Military Academy in Los Angeles ingeskryf is en hy het weer by sy pa gaan bly. Op 14 het Peck die Hoërskool San Diego bygewoon.<ref>Freedland, pp. 16–19</ref> Ná skool het hy vir ’n jaar aan die San Diego-staatsonderwyserskollege studeer en daarna na die [[Universiteit van Kalifornië, Berkeley]] verskuif.<ref>Thomas, Tony. ''Gregory Peck''. Pyramid Publications, 1977, p. 16</ref> In sy senior jaar het Peck in vyf toneelstukke verskyn.
== Loopbaan ==
=== Verhoog ===
Nadat Peck sy BA-graad in [[Engels]] aan Berkeley behaal het, het hy die naam "Eldred" gelos en [[New York Stad|New York]] toe gegaan om aan die Neighborhood Playhouse te studeer. In 1940 het hy in ruil vir kos aan die Barter-teater in Abingdon in vyf toneelstukke verskyn. Sy loopbaan het begin toe hy in 1941 in [[George Bernard Shaw]] se ''The Doctor's Dilemma'' gespeel het. Ongelukkig het dit in [[San Francisco]] geopen net ’n week voor die [[aanval op Pearl Harbor]].<ref>Tad Mosel, ''Leading Lady: The World and Theatre of Katharine Cornell'', Boston: Little, Brown & Co. 1978</ref> Hy het in 1942 sy [[Broadway]]-debuut gemaak in Emlyn Williams se ''The Morning Star''. Sy tweede rol op Broadway dié jaar was in ''The Willow and I''. Peck was tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] in groot aanvraag omdat hy kwytgeskeld is van militêre diens weens ’n rugbesering.
In 1947 het hy saam met Mel Ferrer en Dorothy McGuire die La Jolla Playhouse in sy tuisstad gestig.<ref>{{cite web |url=http://www.lajollaplayhouse.org/about-the-playhouse/playhouse-highlights |title=Playhouse Highlights |publisher=La Jolla Playhouse |access-date=19 Maart 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180109135734/http://www.lajollaplayhouse.org/about-the-playhouse/playhouse-highlights |archive-date=9 Januarie 2018 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> Dit het van die begin af [[Hollywood]]-sterre gelok en bestaan vandag nog.
=== Rolprente ===
[[Lêer:Gregory Peck in Designing Woman trailer.jpg|duimnael|In die ''Designing Woman''-woonwa.]]
[[Lêer:Snows kilimanjaro gregory peck.jpg|duimnael|In ''The Snows of Kilimanjaro'', 1952.]]
Peck se eerste rolprent, ''Days of Glory'', is in 1944 uitgereik. Hy is in sy eerste vier jaar in rolprente vier keer vir ’n [[Oscar]] vir beste akteur benoem – vir ''The Keys of the Kingdom'' (1944), ''The Yearling'' (1946), ''Gentleman's Agreement'' (1947) en ''Twelve O'Clock High'' (1949).
Onder sy ander prente was ''Spellbound'' (1945), ''The Paradine Case'' (1947), ''The Gunfighter'' (1950), ''Moby Dick'' (1956), ''The Man in the Gray Flannel Suit'' (1956), ''The Guns of Navarone'' (1961) en ''Roman Holiday'' (1953) saam met [[Audrey Hepburn]] in ’n rol waarvoor sy ’n Oscar gewen het. Peck en Hepburn was tot met haar dood goeie vriende.
In 1958 het Peck weer saam met die regisseur [[William Wyler]] gewerk aan die epiese western ''The Big Country'' (1958), waarvan hy die medevervaardiger was. Peck het die Oscar gewen met sy vyfde benoeming, as Atticus Finch in ''To Kill a Mockingbird''. In 2003 is Atticus Finch deur die American Film Institute gekies as die top-rolprentheld van die laaste 100 jaar.<ref>{{Cite web |url=http://www.afi.com/100years/handv.aspx |title=argiefkopie |access-date= 3 Oktober 2013 |archive-date= 4 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304082823/http://afi.com/100years/handv.aspx |url-status=dead }}</ref>
=== Latere werk ===
In die 1980's het Peck meer TV-werk gedoen; hy het in die minireeks ''The Blue and the Gray'' die rol van [[Abraham Lincoln]] vertolk. Hy het ook saam met [[Christopher Plummer]], [[John Gielgud]] en [[Barbara Bouchet]] in die TV-prent ''The Scarlet and The Black'' gespeel.
[[Lêer:Gregory..jpg|duimnael|In 2000 by die [[Cannes-rolprentfees]].]]
Peck, [[Robert Mitchum]] en [[Martin Balsam]] het rolle gehad in die 1991-hervervaardiging van ''[[Cape Fear (rolprent)|Cape Fear]]'' deur regisseur [[Martin Scorsese]] – al drie was in die oorspronklike 1962-weergawe.
Sy laaste groot rol was in ''Other People's Money'', ook in 1991, van regisseur Norman Jewison. Peck het daarna afgetree en begin toer; hy het grepe uit sy flieks gewys, daaroor gepraat en vrae beantwoord. Hy het een keer weer toneelgespeel, in die 1998-minireeks-weergawe van een van sy grootste prente, ''Moby Dick'' – daarin het hy die rol van vader Mapple gespeel (wat in die 1956-weergawe deur [[Orson Welles]] vertolk is). Peck se vroeëre rol van kaptein Ahab is deur [[Patrick Stewart]] gespeel. Dit was sy laaste optrede en hy het die [[Golden Globe]] vir beste manlike byspeler gewen.
== Persoonlike lewe ==
Peck is in Oktober 1942 met die [[Finland|Fins]] gebore aktrise Greta Kukkonen getroud, by wie hy drie seuns gehad het: Jonathan, Stephen en Carey Paul. Hulle is in 1955 geskei, maar het vriende gebly. Die dag ná sy egskeiding is Peck getroud met Veronique Passani, ’n verslaggewer. Hulle het ’n seun, Anthony, en ’n dogter, Cecilia, gehad.
Peck is op 12 Junie 2003 in sy huis in sy slaap dood.<ref>{{cite news |first=William |last=Grimes |title=Gregory Peck Is Dead at 87; Film Roles Had Moral Fiber |url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E07E4D81F39F930A25755C0A9659C8B63&sec=&spon=&pagewanted=all |work=New York Times |date=13 Junie 2003 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20080521032814/http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E07E4D81F39F930A25755C0A9659C8B63 |archive-date=21 Mei 2008 |url-status=live |df=dmy-all |access-date= 3 Oktober 2013 }}</ref>
== Filmografie ==
{|class="wikitable" style="font-size: 90%;" border="2" cellpadding="4" background: #f9f9f9;
|- align="center"
! style="background:#B0C4DE;" | Jaar
! style="background:#B0C4DE;" | Rolprent
! style="background:#B0C4DE;" | Rol
! style="background:#B0C4DE;" | Notas
|-
|rowspan="2"|1944
|''Days of Glory''
| Vladimir
|
|-
|''The Keys of the Kingdom''
| Vader Francis Chisholm
| Oscar-benoeming vir beste akteur
|-
|rowspan="2"|1945
|''The Valley of Decision''
| Paul Scott
|
|-
|''Spellbound ''
| John Ballantyne
|
|-
|rowspan="2"|1946
|''The Yearling''
| Ezra "Penny" Baxter
| Golden Globe vir beste akteur, Oscar-benoeming vir beste akteur
|-
|''Duel in the Sun''
| Lewton 'Lewt' McCanles
|
|-
|rowspan="3"|1947
|''The Macomber Affair''
| Robert Wilson
|
|-
|''Gentleman's Agreement''
| Philip Schuyler Green
| Oscar-benoeming vir beste akteur
|-
|''The Paradine Case''
| Anthony Keane
|
|-
|rowspan="3"|1949
|''Yellow Sky''
| James 'Stretch' Dawson
|
|-
|''The Great Sinner''
| Fedja
|
|-
|''Twelve O'Clock High''
| Genl. Frank Savage
| Oscar-benoeming vir beste akteur
|-
| 1950
|''The Gunfighter''
|Jimmy Ringo
|
|-
|rowspan="4"|1951
|''Captain Horatio Hornblower''
| Kapt. Horatio Hornblower
|
|-
|''Only the Valiant''
| Kapt. Richard Lance
|
|-
|''Screen Snapshots: Hollywood Awards''
|
|
|-
|''David and Bathsheba''
| Koning Dawid
|
|-
|rowspan="2"|1952
|''The Snows of Kilimanjaro''
| Harry Street
|
|-
|''The World in His Arms''
| Kapt. Jonathan Clark
|
|-
|rowspan="2"|1953
|''The Million Pound Note''
| Henry Adams
|
|-
|''Roman Holiday''
| Joe Bradley
| BAFTA-benoeming vir beste akteur
|-
|rowspan="2"|1954
|''Night People''
| Kol. Steve Van Dyke
|
|-
|''The Purple Plain''
| Bill Forrester
|
|-
|rowspan="2"|1956
|''The Man in the Gray Flannel Suit''
| Tom Rath
|
|-
|''Moby Dick''
| Kapt. Ahab
|
|-
| 1957
|''Designing Woman''
|Mike Hagen
|
|-
|rowspan="2"|1958
|''The Bravados''
| Jim Douglass
|
|-
|''The Big Country''
| James McKay
|Ook vervaardiger
|-
|rowspan="3"|1959
|''Pork Chop Hill''
|Lt. Joseph G. Clemons
|
|-
|''Beloved Infidel''
| F. Scott Fitzgerald
|
|-
|''On the Beach''
| Kmdr. Dwight Lionel Towers, USS ''Sawfish''
|
|-
|1961
|''The Guns of Navarone''
|Kapt. Keith Mallory
|
|-
|rowspan="3"|1962
|''Cape Fear''
|Sam Bowden
|
|-
|''How the West Was Won''
| Cleve Van Valen
|
|-
|''To Kill a Mockingbird''
| Atticus Finch
| Oscar-benoeming vir beste akteur, Golden Globe-benoeming vir beste akteur, BAFTA-benoeming vir beste akteur
|-
|1963
|''Captain Newman, M.D.''
| Kapt. Josiah J. Newman, MD
| Golden Globe-benoeming vir beste akteur, drama
|-
|1964
|''Behold a Pale Horse''
| Manuel Artiguez
|
|-
|1965
|''Mirage''
| David Stillwell
|
|-
|rowspan="2"|1966
|''John F. Kennedy: Years of Lightning, Day of Drums''
|Verteller
|Dokumentêr
|-
|''Arabesque''
| Prof. David Pollock
|
|-
|rowspan="4"|1969
|''The Stalking Moon''
|Sam Varner
|
|-
|''Mackenna's Gold''
| MacKenna
|
|-
|''The Chairman''
|John Hathaway
|
|-
|''Marooned ''
| Charles Keith
|
|-
|1970
|''I Walk the Line''
| Sheriff Tawes
|
|-
|1971
|''Shoot Out''
| Clay Lomax
|
|-
|rowspan="2"|1974
|''Billy Two Hats''
|Arch Deans
|
|-
|''The Dove''
|
|Vervaardiger
|-
|1976
|''The Omen''
|Robert Thorn
|
|-
|1977
|''MacArthur''
|Genl. Douglas MacArthur
| Golden Globe-benoeming vir beste akteur, drama
|-
|1978
|''The Boys from Brazil''
|[[Josef Mengele]]
| Golden Globe-benoeming vir beste akteur, drama
|-
|1980
|''The Sea Wolves''
|Kol. Lewis Pugh
|
|-
|1982
|''The Blue and the Gray''
|Abraham Lincoln
|
|-
|1983
|''The Scarlet and the Black''
|Monsignor Hugh O'Flaherty
|
|-
|1987
|''Amazing Grace and Chuck''
|President
|
|-
|rowspan="2"|1989
|''Old Gringo''
|Ambrose Bierce
|
|-
|''Super Chief: The Life and Legacy of Earl Warren''
|Verteller
|Dokumentêr
|-
|rowspan="2"|1991
|''Other People's Money''
|Andrew Jorgenson
|
|-
|''Cape Fear''
|Lee Heller
|
|-
|1993
|''The Portrait''
|Gardner Church
|
|-
|1998
|''Moby Dick''
|Vader Mapple
|TV-minireeks<br /> Golden Globe-benoeming vir beste byspeler
|}
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
== Eksterne skakels ==
* {{IMDb naam|60}}
* {{Commons-kategorie inlyn|Gregory Peck}}
* [[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Gregory Peck|Engelse Wikipedia]]
{{Gesagsrekords}}
{{DEFAULTSORT:Peck, Gregory}}
[[Kategorie:Geboortes in 1916]]
[[Kategorie:Sterftes in 2003]]
[[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 20ste eeu]]
[[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 21ste eeu]]
[[Kategorie:Alumni van die Universiteit van Kalifornië, Berkeley]]
[[Kategorie:Alumni van die Neighborhood Playhouse School of the Theatre]]
gsxbrqwkma52m6kpp46a7x2knhq3pxn
Kepler-voorwerp van belang
0
83398
3379386
3359540
2026-11-21T02:18:34Z
InternetArchiveBot
131157
Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379386
wikitext
text/x-wiki
’n '''Kepler-voorwerp van belang''' of '''KOI''' (van die [[Engels]]e '''Kepler Object of Interest''') is ’n ster wat deur die [[Kepler-ruimteteleskoop]] dopgehou word en moontlik een of meer [[Eksoplaneet|eksoplanete]] het wat voor die ster verbybeweeg. Daar is ’n lys van 150 000 KOI's wat deur sterrekundiges geteiken is om dop te hou. Dié sterre is weer deel van ’n katalogus van al 13,2 miljoen sterre in Kepler se sigveld, die ''Kepler Input Catalog'' (''KIC''). ’n KOI ondergaan ’n periodieke verdowwing, wat dui op ’n onsigbare planeet wat tussen die ster en die [[Aarde]] verbybeweeg en dus ’n deel van die ster verduister. So ’n verdowwing is nie ’n aanduiding dat daar wel ’n eksoplaneet is nie omdat dit ook deur ander verskynsels veroorsaak kan word, soos ’n [[dubbelster]] op die agtergrond. Dus is die meeste KOI's nog nie bevestigde planeetstelsels nie.
== Geskiedenis ==
Die eerste bekendmaking van ’n lys KOI's was op 15 Junie 2010; dit het 306 sterre bevat wat vermoedelik eksoplanete het en was gebaseer op waarnemings tussen 2 Mei en 16 September 2009. Daar is ook aangekondig nog 400 KOI's is ontdek, maar dat hulle eers later bekend gemaak sou word ná opvolgwaarnemings deur lede van die Kepler-span.<ref name = Borucki2010>Borucki, William J; et al. (2010). "Characteristics of Kepler planetary candidates based on the first data set: the majority are found to be Neptune-size and smaller".</ref>
Op 1 Februarie 2011 is nog ’n lys van 1 235 kandidaatplanete om 997 sterre bekend gemaak uit waarnemings wat in dieselfde tyd gemaak is.<ref name = Borucki2011>Borucki, William J; et al. (2010). "Characteristics of Kepler planetary candidates based on the first data set: the majority are found to be Neptune-size and smaller".</ref>
== Naamgewing ==
Sterre wat beskou word as kandidate vir planete kry die naam "KOI", gevolg deur ’n [[heelgetal]]. Vir elke stel periodieke planeetverbygange wat met ’n spesifieke KOI verbind word, word ’n [[desimale breuk]] met twee syfers agteraan die ster se KOI-nommer gevoeg. Die eerste kandidaatplaneet van die ster KOI 718 sal byvoorbeeld die nommer KOI 718.01 kry, die tweede KOI 718.02 en die derde KOI 718.03.<ref name = Borucki2011 /> As die kandidaatplaneet as ’n werklike eksoplaneet bevestig word (sien onder), kry die ster die naam "Kepler" gevolg deur ’n koppelteken en ’n heelgetal, byvoorbeeld Kepler-20. Die eksoplaneet kry dieselfde naam gevolg deur ’n letter in die volgorde waarin hulle ontdek is met "b" die eerste planeet, byvoorbeeld Kepler-20b, Kepler-20c, ens.
== Kepler-data oor KOI's ==
Vir elk van die 150 000 sterre wat dopgehou word, is daar ramings van die oppervlaktemperatuur, [[radius]], [[swaartekrag|oppervlakswaartekrag]] en [[massa]]. Dit is afgelei van [[fotometrie]]se waarnemings. Vir elke KOI is daar ook data oor elke verbygangsein: die diepte, duur en periodisiteit van die sein. As aangeneem word dié sein is vanweë ’n eksoplaneet, kan die data gebruik word om die grootte van die planeet in vergelyking met sy ster, die afstand van die planeet relatief tot die grootte van die ster en die wentelperiode van die planeet uit te werk. Tesame met die data oor die ster wat voorheen genoem is, kan die werklike grootte van die planeet, sy afstand van die ster af en sy temperatuur beraam word.<ref name = Borucki2010 /><ref name = Winn2010>{{cite book| author = Seager, Sara | title = Exoplanets | url = https://archive.org/details/exoplanets0000unse | chapter = Exoplanet Transits and Occultations by Joshua N. Winn | publisher = University of Arizona Press | year = 2010 | pages = [https://archive.org/details/exoplanets0000unse/page/55 55]–78 | isbn = 978-0-8165-2945-2}}</ref>
Nadat ’n kandidaatplaneet ontdek is, moet bykomende waarnemings gedoen word om te bevestig dat die ster se verdowwing wel deur ’n eksoplaneet veroorsaak word. Verskeie tegnieke word aangewend om te verseker dit word nie deur ander faktore soos ’n dubbelster op die agtergrond veroorsaak nie.
== KOI's met bevestigde planete ==
Tot in Julie 2013 het Kepler 134 bevestigde eksoplanete in 76 planeetstelsels ontdek, met nog 3 277 moontlike kandidate.<ref name=wall-2013>{{cite news |url=http://www.space.com/21570-nasa-kepler-alien-planet-candidates.html |title=Ailing NASA Telescope Spots 503 New Alien Planet Candidates |work=Space.com |date=14 Junie 2013 |agency=TechMediaNetwork |access-date=15 Junie 2013 |author=Wall, Mike |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200508041632/https://www.space.com/21570-nasa-kepler-alien-planet-candidates.html |archive-date=8 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
Die eerste drie sterre met planete wat Kepler waargeneem het, het die name Kepler-1, Kepler-2 en Kepler-3 gekry en het planete wat voorheen van die Aarde af ontdek en weer deur Kepler gesien is. Hulle het reeds ander name gehad: GSC 03549-02811, HAT-P-7 en HAT-P-11.<ref name= KeplerNASA>{{cite web |title=Kepler Discoveries |url=http://kepler.nasa.gov/Mission/discoveries/ |publisher=NASA |date=8 Februarie 2011 |access-date=12 Februarie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170401080610/https://kepler.nasa.gov/MIssion/discoveries/ |archive-date=1 April 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
Agt sterre met seine wat op planete dui, is vir die eerste keer deur Kepler waargeneem en hul planete is sedertdien deur die Kepler-span bevestig. Dié sterre is: [[Kepler-4|KOI 7]], [[Kepler-5|KOI 18]], [[Kepler-6|KOI 17]], [[Kepler-7|KOI 97]], [[Kepler-8|KOI 10]], [[Kepler-9|KOI 377]], [[Kepler-10|KOI 72]] en [[Kepler-11|KOI 157]]. Van hulle het twee sterre meer as een bevestigde planeet: [[Kepler-9|KOI 377]] en [[Kepler-11|KOI 157]] (onderskeidelik 3 en 6).<ref name = KeplerNASA />
Een van die laaste planete wat bevestig is, is [[Kepler-69c]], ’n Aardtipe-planeet in die bewoonbare sone van ’n Sontipe-ster en ’n "groot kandidaat om buiteruimtelike lewe te huisves".<ref name="Space-20130109">{{cite web |last=Moskowitz |first=Clara |title=Most Earth-Like Alien Planet Possibly Found |url=http://www.space.com/19201-most-earth-like-alien-planet.html |date=9 Januarie 2013 |publisher=Space.com |access-date=9 Januarie 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200516230326/https://www.space.com/19201-most-earth-like-alien-planet.html |archive-date=16 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
Dié aankondiging op 7 Januarie 2013 is in April van dieselfde jaar opgevolg met die bevestiging van nog drie Aardtipe-planete: [[Kepler-62e]], [[Kepler-62f]] en [[Kepler-69c]]. Hulle kom voor in die bewoonbare sone van hul onderskeie sterre, [[Kepler-62]] en [[Kepler-69]].<ref name="NASA-20130418">{{cite web |last1=Johnson |first1=Michele |last2=Harrington |first2=J.D. |title=NASA's Kepler Discovers Its Smallest 'Habitable Zone' Planets to Date |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/kepler/news/kepler-62-kepler-69.html |date=18 April 2013 |publisher=Nasa |access-date=18 April 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200508010029/https://www.nasa.gov/mission_pages/kepler/news/kepler-62-kepler-69.html |archive-date=8 Mei 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref name="NYT-20130418">{{cite news |last=Overbye |first=Dennis |title=2 Good Places to Live, 1,200 Light-Years Away |url=http://www.nytimes.com/2013/04/19/science/space/2-new-planets-are-most-earth-like-yet-scientists-say.html |date=18 April 2013 |work=New York Times |access-date=18 April 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200510195728/https://www.nytimes.com/2013/04/19/science/space/2-new-planets-are-most-earth-like-yet-scientists-say.html |archive-date=10 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.youtube.com/watch?v=P8PJt-R5NxI |title=NASA's Kepler Discovers Its Smallest 'Habitable Zone' Planets to Date |publisher=YouTube |date=18 April 2013 |access-date=19 April 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20131228195255/http://www.youtube.com/watch?v=P8PJt-R5NxI |archive-date=28 Desember 2013 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> ’n Meer onlangse studie het gewys Kepler 69c is dalk meer soos Venus en dus waarskynlik nie bewoonbaar nie.<ref name="supervenus">{{cite journal |last=Kane |first=Stephen |title=A Potential Super-Venus in the Kepler-69 System |journal=arXiv|arxiv=1305.2933 |year=2013 |bibcode=2013ApJ...770L..20K |volume=770 |pages=L20 |doi=10.1088/2041-8205/770/2/L20 |issue=2}}</ref>
== Verwysings ==
{{Verwysings|2}}
* [[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Kepler Object of Interest|Engelse Wikipedia]]
== Sien ook ==
* [[Portaal:Sterrekunde|Sterrekundeportaal]]
[[Kategorie:Kepler-voorwerpe| ]]
[[Kategorie:Ruimteverkenning]]
6o63crstoiacl1zvck76h0zbdjf4jo3
Geskiedenis van die Aarde
0
84899
3379138
3358955
2026-11-20T12:13:43Z
InternetArchiveBot
131157
Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379138
wikitext
text/x-wiki
[[Lêer:NASA-JPL-Caltech - Double the Rubble (PIA11375) (pd).jpg|duimnael|400px|’n Kunstenaarsvoorstelling van die vorming van die [[Sonnestelsel]].]]
[[Lêer:Pacaya-12.JPEG|duimnael|260px|Die nuut gevormde Aarde het hoë temperature gehad vanweë vulkaniese uitbarstings en botsings.]]
Die '''geskiedenis van die Aarde''' het betrekking op die ontwikkeling van die [[planeet]] [[Aarde]], van sy vorming tot die hede. Feitlik alle vertakkings van die [[natuurwetenskap]] het bygedra tot ’n begrip van die hoofgebeure in die Aarde se verlede. Die [[planeet]] is omtrent ’n derde so oud soos die [[heelal]]. ’n Enorme aantal [[biologie]]se en [[geologie]]se veranderings het in dié tyd plaasgevind.
Die Aarde het sowat 4,54 miljard ({{val|4.54|e=9}}) jaar gelede gevorm deur [[Akkresieskyf|akkresie]] van die [[newel]] waaruit die [[Son]] ontstaan het. [[Vulkaan]]gasse het moontlik die aanvanklike [[atmosfeer]] gevorm, maar dit het feitlik geen [[suurstof]] bevat nie en sou giftig gewees het vir [[mens]]e en die meeste vorme van moderne [[lewe]]. Die grootste deel van die Aarde was gesmelt vanweë uiterse [[vulkaan]]aktiwiteite en gereelde botsings met ander [[hemelliggaam|hemelliggame]]. Een baie groot botsing het vermoedelik die kanteling van die Aarde se as en die vorming van die [[maan]] veroorsaak. Mettertyd het die Aarde afgekoel en ’n [[aardkors|soliede kors]] gevorm, wat meegebring het dat [[water]] op die oppervlak kon bestaan.
Die eerste lewensvorme het tussen sowat 3,8 en 3,5 miljard jaar gelede ontstaan. Die vroegste getuienis van lewe op Aarde is [[grafiet]] wat [[Biomolekule|biogenies]] blyk te wees in 3,7 miljard jaar oue [[metamorfe gesteente]]s wat in Wes-[[Groenland]] ontdek is<ref name="NG-20131208">{{cite web |url =http://www.nature.com/ngeo/journal/vaop/ncurrent/full/ngeo2025.html|authors= Yoko Ohtomo, Takeshi Kakegawa, Akizumi Ishida, Toshiro Nagase, Minik T. Rosing| title =Evidence for biogenic graphite in early Archaean Isua metasedimentary rocks |publisher =Nature Geoscience|doi=10.1038/ngeo2025|date=8 Desember 2013| accessdate =9 Desember 2013 }}</ref> en [[fossiel]]e in 3,48 miljard jaar oue [[sandsteen]] wat in Wes-[[Australië]] ontdek is.<ref name="AP-20131113">{{cite news |last=Borenstein |first=Seth |title=Oldest fossil found: Meet your microbial mom |url=http://apnews.excite.com/article/20131113/DAA1VSC01.html |date=13 November 2013 |work=AP News |access-date=15 November 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190316195741/http://apnews.excite.com/article/20131113/DAA1VSC01.html |archive-date=16 Maart 2019 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref><ref name="AST-20131108">{{cite journal |last1=Noffke |first1=Nora|last2=Christian |first2=Daniel |last3=Wacey |first3=David |last4=Hazen |first4=Robert M. |title=Microbially Induced Sedimentary Structures Recording an Ancient Ecosystem in the ca. 3.48 Billion-Year-Old Dresser Formation, Pilbara, Western Australia |url=http://online.liebertpub.com/doi/abs/10.1089/ast.2013.1030 |date=8 November 2013 |journal=Astrobiology |doi=10.1089/ast.2013.1030 |accessdate=15 November 2013 |bibcode=2013AsBio..13.1103N}}</ref>
[[Fotosintese|Fotosintetiese lewe]] het blykbaar sowat 2 miljard jaar gelede ontstaan en die atmosfeer met suurstof gevul. Die lewensvorme het meestal klein en mikroskopies gebly tot sowat 580 miljoen jaar gelede, toe komplekse, veelsellige lewe ontstaan het. Tydens die [[Kambrium|Kambriese periode]] was daar ’n "Kambriese ontploffing", waarin lewe vinnig gediversifiseer het in die meeste groot [[filum]]s.
Geologiese veranderings het konstant plaasgevind sedert die Aarde se vorming, en net so het die lewe voortdurend verander. Spesies het aanhou [[Evolusie|ontwikkel]] en so het nuwe vorme ontstaan; hulle het gesplyt in dogterspesies of het [[Uitsterwing|uitgesterf]] weens ’n voortdurend veranderende planeet. [[Plaattektoniek]] het ’n groot rol gespeel in die vorming van die Aarde se [[oseaan|oseane]], sowel as die lewe daarin. Die [[biosfeer]] het weer ’n belangrike invloed gehad op die atmosfeer en ander abiotiese toestande op die planeet, soos die vorming van die [[osoonlaag]], die toename in suurstof en die vorming van [[grond]].
== Geologiese tydskaal ==
[[Lêer:Geologic Clock with events and periods.svg|duimnael|300px|Geologiese tyd, gekondenseer in ’n diagram, met die lengtes van die verskillende [[Eon (geologie)|eons]] in die Aarde se geskiedenis.]]
Die geskiedenis van die Aarde word chronologies georganiseer in ’n tabel bekend as die [[geologiese tydskaal]]. Dié word in tydperke verdeel gebaseer op [[stratigrafie]]se ontledings. Die vier hooftydperke, of [[Eon (geologie)|eons]], is (van oud tot jonk): die [[Hadeïkum]], [[Argeïkum]], [[Proterosoïkum]] en [[Fanerosoïkum]]. Dié word in [[Era (geologie)|eras]] verdeel, waarvan die [[Paleosoïkum]], [[Mesosoïkum]] en [[Kainosoïkum]] die eras van die jongste eon, die Fanerosoïkum, is. Die laaste era, die Kainosoïkum, word weer verdeel in drie [[periode (geologie)|periodes]]: die [[Paleogeen]], [[Neogeen]] en die huidige [[Kwartêr]]. Die Kwartêr word onderverdeel in die [[Epog (geologie)|epogs]] [[Pleistoseen]] en [[Holoseen]]. Epogs word weer onderverdeel in [[tydsnede (geologie)|tydsnedes]].
Die tyd voor die Fanerosoïkum word dikwels gesamentlik die [[Prekambrium]] genoem, dus die tyd voor die eerste Fanerosoïese periode, die [[Kambrium]].
== Vorming van die Sonnestelsel ==
Die standaardmodel vir die vorming van ons [[Sonnestelsel]] is die [[sonnewel-hipotese]].<ref>{{cite book|last=Encrenaz|first=T.|title=The solar system|url=https://archive.org/details/isbn_9783540002413|year=2004|publisher=Springer|location=Berlin|isbn=978-3-540-00241-3|page=[https://archive.org/details/isbn_9783540002413/page/89 89]|edition=3de}}</ref> In dié model is die Sonnestelsel gevorm uit ’n groot, draaiende wolk van interstellêre [[Ruimtestof|stof]] en [[gas]]. Dit het bestaan uit [[waterstof]] en [[helium]] wat kort ná die [[Groot Knal]] 13,8 miljard jaar gelede gevorm het, asook [[Metaal (astronomie)|swaarder elemente]] wat van [[supernova]]s afkomstig was. Sowat 4,5 miljard jaar gelede het die newel begin saamtrek – dit kon veroorsaak gewees het deur ’n supernova in die nabye omgewing. ’n Skokgolf kon ook veroorsaak het dat die newel begin draai het. Namate die wolk vinniger gedraai het, het sy [[hoekmomentum]], [[swaartekrag]] en [[inersie]] (rustraagheid) dit platgedruk in ’n [[protoplanetêre skyf]] loodreg op sy draai-as. Klein versteurings vanweë botsings en die hoekmomentum van ander groot brokstukke het veroorsaak dat kilometer grootte protoplanete begin vorm het wat om die middel van die newel geroteer het.<ref name=Goldreich1973>{{cite journal | author=P. Goldreich, W. R. Ward | title=The Formation of Planetesimals | url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_1973-08-01_183_3/page/1051 | journal=Astrophysical Journal | year=1973 | volume=183 | pages=1051–1062 | bibcode=1973ApJ...183.1051G | doi=10.1086/152291 | ref=harv }}</ref>
[[Lêer:Protoplanetary-disk.jpg|duimnael|links|’n Kunstenaarsvoorstelling van ’n protoplanetêre skyf.]]
Die middel van die newel, wat nie ’n groot hoekmomentum gehad het nie, het vinnig inmekaargestort en die samedrukking het dit verhit totdat die [[kernfusie]] van waterstof in helium begin het. Ná nog samedrukkings het ’n [[T Tauri-ster]] ontstaan en in die [[Son]] ontwikkel. Intussen het swaartekrag in die buitenste dele van die newel [[materie]] saamgepers en die res van die protoplanetêre skyf het ringe begin vorm wat van mekaar geskei geraak het. Al hoe groter afval- en stofdeeltjies is saamgepers en so het die planete gevorm.<ref name=Goldreich1973 /> Die Aarde het sowat 4,54 miljard jaar gelede op dié manier begin vorm aanneem en was ná sowat 10–20 miljoen jaar klaar gevorm. Die [[sonwind]] van die nuwe T Tauri-ster het die meeste van die materiaal in die skyf weggeblaas wat nie deel van groter liggame uitgemaak het nie.
Dit is min of meer die proses wat plaasvind met die vorming van alle nuwe sterre, waarvan sommige planete vorm.<ref name=Kokubo2002>{{cite journal
|last=Kokubo|first=Eiichiro|last2=Ida |first2=Shigeru
|title=Formation of protoplanet systems and diversity of planetary systems
|url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2002-12-10_581_1/page/666|journal=The Astrophysical Journal
|volume=581
|issue=1|pages=666–680
|year=2002
| doi=10.1086/344105
|bibcode=2002ApJ...581..666K
|ref=harv
}}</ref>
Die proto-Aarde het danksy akkresie gegroei tot sy binnekant warm genoeg was om die swaar, siderofiele [[Metaal|metale]] te smelt. Omdat hulle ’n groter digtheid as die silikate gehad het, het hulle gesink. Hierdie sogenaamde "ysterramp" het veroorsaak dat ’n primitiewe [[Aardmantel|mantel]] en ’n [[Aardkern|metaalkern]] van mekaar geskei geraak het net 10 miljoen jaar nadat die Aarde begin vorm het, en dit het gelei tot die gelaagde struktuur van die Aarde en die vorming van die planeet se [[magneetveld]].<ref>Charles Frankel, 1996, ''Volcanoes of the Solar System,'' Cambridge University Press, pp. 7–8, {{ISBN| 0-521-47770-0}}</ref> J.A. Jacobs <ref>{{cite journal | author = J.A. Jacobs | title = The Earth’s inner core | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_1953-08-15_172_4372/page/297 | journal = Nature | volume = 172 | issue = 4372 | pages = 297–298 | year = 1953 | doi = 10.1038/172297a0|bibcode = 1953Natur.172..297J }}</ref> was die eerste wetenskaplike wat voorgestel het dat die binneste kern – ’n soliede binnekant wat onderskei kan word van die vloeibare buitenste kern – aan die vries is en dat dit groei uit die vloeibare kern vanweë die geleidelike verkoeling van die Aarde se binnekant (sowat 100 ºC elke miljard jaar<ref>{{cite journal|last1=van Hunen|first1= J.|last2= van den Berg|first2= A.P.|title= Plate tectonics on the early Earth: Limitations imposed by strength and buoyancy of subducted lithosphere|journal= Lithos|volume=103|issue=1-2|pages=217–235|year= 2007| doi = 10.1016/j.lithos.2007.09.016|bibcode = 2008Litho.103..217V }}</ref>).
== Hadeïese en Argeïese Eon ==
Die eerste [[eon (geologie)|eon]] in die Aarde se geskiedenis, die [[Hadeïkum]], het met die Aarde se vorming begin en is gevolg deur die [[Argeïkum]] omtrent 3,8 miljard jaar gelede.<ref name=TimeScale>{{cite book|editor1-first=F. M. |editor1-last=Gradstein |editor2-first=James George |editor2-last=Ogg |editor3-first=Alan Gilbert |editor3-last=Smith |title=A Geological Time Scale 2004|url=https://archive.org/details/bwb_T3-BXN-667 |year=2004|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-78673-7|others=Herdruk 2006|ref=harv}}</ref> Die oudste rotse op Aarde dateer uit sowat 4 miljard jaar gelede. Volgens die grootimpak-hipotese vir die [[maan]] se vorming het ’n kleiner protoplaneet die Aarde getref kort ná die vorming van die aanvanklike kors. ’n Deel van die mantel en kors is die ruimte in geskiet en so is die maan gevorm.<ref name="belbruno">{{cite journal
| first=E. | last=Belbruno | year=2005
| first2=J. Richard |last2=Gott III
| title=Where Did The Moon Come From?
| journal=The Astronomical Journal
| volume=129 | issue=3 | pages=1724–1745
| id=| doi=10.1086/427539 | arxiv=astro-ph/0405372 | bibcode=2005AJ....129.1724B
| ref=harv}}</ref>
Uit die groot aantal kraters op ander hemelliggame word afgelei dat ’n periode van intense [[meteoor|meteoriet-botsings]] sowat 4,1 miljard jaar gelede begin het en sowat 3,8 miljard jaar gelede aan die einde van die Hadeïkum geëindig het.<ref name="space.com-bombardment">{{cite web |last=Britt |first=Robert Roy |date=24 Julie 2002 |url=http://www.space.com/2299-insight-earths-early-bombardment.html |title=New Insight into Earth’s Early Bombardment |publisher=Space.com |access-date=9 Februarie 2012 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191220180919/https://www.space.com/2299-insight-earths-early-bombardment.html |archive-date=20 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Terselfdertyd was die mate van [[vulkaan]]aktiwiteit hoog vanweë die groot hittevloei. Kristalle van sowat 4,4 miljard jaar gelede bevat bewyse van kontak met vloeibare water, waaruit afgelei kan word dat oseane of seë toe reeds moes bestaan het.<ref name="nature1">{{cite journal |url=http://www.geology.wisc.edu/zircon/Wilde_et_al.PDF |author=Wilde, S. A.; Valley, J.W.; Peck, W.H. and Graham, C.M. |year=2001 |title=Evidence from detrital zircons for the existence of continental crust and oceans on the Earth 4.4 Gyr ago |journal=Nature |volume=409 |pages=175–178 |format=PDF |accessdate=2013-05-25 |bibcode=2001Natur.409..175W |doi=10.1038/35051550 |pmid=11196637 |archive-date=2006-09-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060901141331/http://www.geology.wisc.edu/zircon/Wilde_et_al.PDF |url-status=dead }}</ref>
Teen die begin van die Argeïkum het die Aarde al taamlik afgekoel. Die meeste moderne lewensvorme sou nie kon oorleef het in die Argeïese [[atmosfeer]] nie omdat dit nie [[suurstof]] en [[osoon]] bevat het nie. Daar word egter geglo oerlewe het begin ontwikkel teen die vroeë Argeïkum, met kandidaat-[[fossiel]]e wat dateer uit tot sowat 3,5 miljoen jaar gelede.<ref name=Taylor-2006>{{cite book
| last = Taylor
| first = Thomas N.
| last2 = Taylor
| first2 = Edith L
| last3 = Krings
| first3 = Michael
| title = Paleobotany: the biology and evolution of fossil plants
| publisher = Academic Press
| year = 2006
| page = 49
| url = http://books.google.com/?id=_29tNNeQKeMC&pg=PA49&lpg=PA49&dq=Warrawoona+belt+fossils#v=onepage&q=Warrawoona%20belt%20fossils&f=false
|isbn =978-0-12-373972-8
}}</ref> Sommige wetenskaplikes meen selfs dat lewe in die laat Hadeïkum kon begin het, tot 4,4 miljoen jaar gelede, en dat dit die bombardement van meteoriete kon oorleef het in [[hipoterminale bron]]ne onder die Aarde se oppervlak.<ref name=reuters1>{{cite web|url=http://www.reuters.com/article/2009/05/20/us-asteroids-idUSTRE54J5PX20090520?pageNumber=1&virtualBrandChannel=0|title=Study turns back clock on origins of life on Earth|last=Steenhuysen|first=Julie|date=21 Mei 2009|work=Reuters.com|publisher=Reuters|accessdate=21 Mei 2009|archive-date= 8 Augustus 2012|archive-url=https://www.webcitation.org/69kxcZuFk?url=http://www.reuters.com/article/2009/05/20/us-asteroids-idUSTRE54J5PX20090520?pageNumber=1&virtualBrandChannel=0|url-status=dead}}</ref>
=== Vorming van die Maan ===
[[Lêer:Giantimpact.gif|duimnael|’n Kunstenaarsvoorstelling van die enorme botsing waaruit die maan moontlik ontstaan het.]]
Die Aarde se enigste [[natuurlike satelliet]], die maan, is groter in verhouding met sy planeet as enige ander maan in die Sonnestelsel. ([[Pluto (dwergplaneet)|Pluto]] se maan, [[Charon (maan)|Charon]], is groter,<ref>{{cite web |url=http://www.planetary.org/explore/topics/pluto/ |title=Space Topics: Pluto and Charon |publisher=The Planetary Society |access-date=6 April 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20120419111521/http://planetary.org/explore/topics/pluto/ |archive-date=19 April 2012 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> maar Pluto word as ’n [[dwergplaneet]] geklassifiseer.<ref>{{cite web |url=http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Pluto |title=Pluto: Overview |work=Solar System Exploration |publisher=National Aeronautics and Space Administration |access-date=19 April 2012 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20151118085031/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Pluto |archive-date=18 November 2015 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref>) Tydens die [[Apollo-program]] is rotse van die maan af gebring en [[radiometriese datering]] het gewys dit is 4,53 ± ,01 miljard jaar oud,<ref name="Kleine">{{cite journal | last1 = Kleine | first1 = T. | last2 = Palme | first2 = H. | last3 = Mezger | first3 = K. | last4 = Halliday | first4 = A.N. | year = 2005 | title = Hf-W Chronometry of Lunar Metals and the Age and Early Differentiation of the Moon | url =https://archive.org/details/sim_science_2005-12-09_310_5754/page/1671| journal = Science | volume = 310 | issue = 5754| pages = 1671–1674 |bibcode = 2005Sci...310.1671K |doi = 10.1126/science.1118842 | pmid=16308422}}</ref> minstens 30 miljoen jaar jonger as die Sonnestelsel.<ref name="Halliday">{{cite book|last=Halliday |first=A.N. |year=2006 |title=The Origin of the Earth; What's New? |journal=Elements |volume=2 |pages=205–210 |issue=4}}</ref> Nuwe getuienis dui daarop dat die maan selfs jonger kan wees: 4,48 ± 0,02 miljard jaar, of 70–110 miljoen jaar jonger as die Sonnestelsel.<ref name=halliday-2008>{{cite journal | title=A young Moon-forming giant impact at 70–110 million years accompanied by late-stage mixing, core formation and degassing of the Earth | last=Halliday | first=Alex N | publisher=Philosophical Transactions of the Royal Society | date=November 28, 2008 | url=http://rsta.royalsocietypublishing.org/content/366/1883/4163.full | journal=Philosophical Transactions of the Royal Society A | doi=10.1098/rsta.2008.0209 | volume=366| issue = 1883 | pages=4163–4181 | pmid=18826916 | bibcode=2008RSPTA.366.4163H | ref=harv}}</ref>
Teorieë vir die vorming van die maan moet verduidelik hoekom dit so laat gevorm is, asook die volgende feite. Eerstens het die maan ’n lae digtheid (3,3 keer dié van water, in vergelyking met 5,5 vir die Aarde,<ref name="earth_fact_sheet">{{cite web |last1=Williams |first1=David R. |date=1 September 2004 |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/earthfact.html |title=Earth Fact Sheet |publisher=Nasa |access-date=9 Augustus 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200511100230/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/earthfact.html |archive-date=11 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>) en ’n klein metaalkern. Tweedens is daar feitlik geen water of ander [[Vlugtigheid (planetologie)|vlugtige]] stowwe op die maan nie. Derdens het die Aarde en maan dieselfde hoeveelheid suurstofisotope. Van die teorieë wat voorgestel is vir hierdie verskynsels, word net een algemeen aanvaar: Volgens die [[reusebotsingshipotese]] het die maan ontstaan nadat ’n liggaam so groot soos [[Mars (planeet)|Mars]] die proto-Aarde skrams getref het.<ref name="stanley2005">{{cite book|last=Stanley|first=Steven M.|title=Earth system history|url=https://archive.org/details/earthsystemhisto0000stan_j8i8|year=2005|publisher=Freeman|location=New York|isbn=978-0-7167-3907-4|edition=2de|ref=harv}}</ref>
Die botsing tussen die Aarde en die ander liggaam, wat soms [[reuse-impakhipotese#Theia|Theia]] genoem word,<ref name="Halliday" /> het sowat 100 miljoen keer die energie vrygestel as die impak wat die [[Dinosourus-uitwissing]] veroorsaak het. Dit was genoeg om van die Aarde se buitenste lae te laat verdamp en albei liggame te laat smelt.<ref name="stanley2005" /> ’n Deel van die Aarde se mantel is in ’n baan om die planeet geskiet. Volgens die hipotese het die maan min metale gekry en dit verklaar sy ongewone samestelling.<ref name=Newsom>{{cite journal|last=Newsom|first=Horton E.|last2=Taylor |first2=Stuart Ross |title=Geochemical implications of the formation of the Moon by a single giant impact|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1989-03-02_338_6210/page/n56|journal=Nature|year=1989|volume=338|issue=6210|pages=29–34|doi=10.1038/338029a0|bibcode = 1989Natur.338...29N }}</ref> Die materiaal wat om die Aarde gewentel het, sou binne weke een liggaam kon gevorm het. Onder sy eie swaartekrag kon die materiaal ’n meer [[Sfeer|sferiese liggaam]] geword het: die maan.<ref name="Taylor">{{cite web
| last = Taylor
| first = G. Jeffrey
| date = April 26, 2004
| url = http://solarsystem.nasa.gov/scitech/display.cfm?ST_ID=446
| title = Origin of the Earth and Moon
| publisher = [[Nasa]]
| accessdate = 2006-03-27
| archive-date = 2012-08-08
| archive-url = https://www.webcitation.org/69kxiqRQz?url=http://solarsystem.nasa.gov/scitech/display.cfm?ST_ID=446
| url-status = dead
}}, Taylor (2006) by die Nasa-webtuiste.</ref>
=== Eerste kontinente ===
[[Lêer:North america terrain 2003 map.jpg|duimnael|’n Geologiese kaart van [[Noord-Amerika]], volgens ouderdom. Die rooi en pienk dui rotse uit die Argeïkum aan.]]
[[Konveksie|Mantelkonveksie]], die proses wat [[plaattektoniek]] vandag aandryf, is die gevolg van hittevloei van die Aarde se binnekant na sy oppervlak. Dit betrek die skepping van rigiede tektoniese plate by onderwater-bergreekse. Dié plate word vernietig deur subduksie, wanneer hulle onder mekaar inbeweeg en in die mantel wegsink by subduksiesones. Tydens die vroeë Argeïkum (sowat 3 miljard jaar gelede) was die mantel baie warmer as vandag, waarskynlik sowat 1 600 °C,<ref name=Cattermole>{{cite book|last=Cattermole|first=Peter|last2=Moore|first2=Patrick|title=The story of the earth|url=https://archive.org/details/storyofearth0000catt|year=1985|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-0-521-26292-7}}</ref> en die konveksie in die mantel was dus vinniger. ’n Proses soortgelyk aan vandag se plaattektoniek sou dus vinniger verloop het. Dit is waarskynlik dat subduksiesones in die Hadeïkum en Argeïkum meer algemeen was, en daarom sou tektoniese plate kleiner gewees het.<ref name="stanley2005" />
Die aanvanklike kors, wat gevorm het toe die Aarde die eerste keer begin solied raak het, het heeltemal verdwyn vanweë dié vinnige Hadeïese plaattektoniek en die intense botsings met ander hemelliggame. Daar word egter geglo dit het uit onder meer [[basalt]] bestaan, nes vandag se oseaankors.<ref name="stanley2005" /> Die eerste groter stukke kontinentale kors het aan die begin van die Hadeïkum, sowat 4 miljard jaar gelede, ontstaan. Wat van hierdie eerste, klein kontinente oor is, word [[kraton]]e genoem. Hierdie stukke laat Hadeïese en vroeë Argeïese kors het die kerns gevorm waarom vandag se kontinente gegroei het.<ref>{{cite conference |url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2004AGUSM.T41C..01B |title=What is a craton? |author=Bleeker, W. |authorlink= |first2=B.W. |last2=Davis |date=May 2004 |publisher=American Geophysical Union |conference=Spring meeting |booktitle= |pages= |location= |id=T41C-01 }}</ref>
Die oudste rotse op Aarde word aangetref in die Noord-Amerikaanse kraton [[Kanada]]. Hulle is [[tonaliet]] van sowat 4 miljoen jaar gelede. Hulle wys tekens van [[Metamorfose|metamorfisme]] teen hoë temperature, maar ook afsettingsdeeltjies wat rond gevorm is deur erosie terwyl hulle deur water vervoer is – wat wys riviere en seë het toe al bestaan.<ref name="lunine">{{cite book|last=Lunine |first=J.I. |year=1999 |title=Earth: evolution of a habitable world |url=https://archive.org/details/earthevolutionof0000luni |publisher=Cambridge University Press |location=VK |isbn=0-521-64423-2 |ref=harv}}</ref>
=== Oseane en atmosfeer ===
Daar word dikwels gesê die Aarde het drie atmosfere gehad. Die eerste, wat uit die sonnewel ontstaan het, het bestaan uit ligte elemente uit die newel, hoofsaaklik [[waterstof]] en [[helium]]. Die sonwind en die Aarde se hitte sou dié atmosfeer weggedryf het en dit is hoekom die atmosfeer vandag min van dié elemente bevat in vergelyking met die oorvloed wat in die res van die ruimte voorkom.<ref name=Kasting93>{{cite journal|last=Kasting|first=James F.|title=Earth's early atmosphere|url=https://archive.org/details/sim_science_1993-02-12_259_5097/page/920|journal=Science|year=1993|volume=259|pages=920–926|doi=10.1126/science.11536547|issue=5097|ref=harv|pmid=11536547}}</ref> Tydens ’n groot impak het die Aarde vlugtige gasse vrygestel en later is nog gas vrygestel deur [[Vulkaan|vulkane]] – so is ’n tweede atmosfeer ryk aan [[kweekhuisgas]]se maar arm aan suurstof gevorm.<ref name="stanley2005" /> Eindelik het ’n derde atmosfeer, met baie suurstof, ontstaan toe [[bakterie]]ë sowat 2,8 miljard jaar gelede suurstof begin vervaardig het.<ref name=Gale>{{cite book|last=Gale|first=Joseph|title=Astrobiology of Earth : the emergence, evolution, and future of life on a planet in turmoil|url=https://archive.org/details/astrobiologyofea0000gale|year=2009|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-920580-6}}</ref>
In vroeëre modelle oor die vorming van die atmosfeer en oseane, is die tweede atmosfeer gevorm deur vlugtige gasse uit die Aarde se binnekant. Nou word die moontlikheid erken dat baie van die vlugtige gasse kon gekom het van liggame wat verdamp het toe hulle met die Aarde gebots het. Die atmosfeer en oseane kon dus begin vorm het in dieselfde tyd as die Aarde.<ref name=Kasting03>{{cite journal|last=Kasting|first=James F.|last2=Catling |first2=David |title=Evolution of a habitable planet|journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics|volume=41|issue=1|pages=429–463|year=2003 |doi=10.1146/annurev.astro.41.071601.170049|bibcode = 2003ARA&A..41..429K }}</ref> Die nuwe atmosfeer het moontlik [[waterdamp]], [[koolstofdioksied]], [[stikstof]] en kleiner hoeveelhede van ander gasse bevat.<ref name="stanley2005" />
Klein hemelliggame op ’n afstand van 1 [[astronomiese eenheid]] (AE), die afstand tussen die Son en die Aarde, het waarskynlik nie enige water tot die Aarde bygedra nie omdat die sonnewel te warm was vir ys om te vorm, en die hidrering van rotse deur waterdamp sou te lank geneem het.<ref name=Selsis>{{cite book |last=Selsis |first=Franck |chapter=Chapter 11. The Prebiotic Atmosphere of the Earth |title=Astrobiology: Future perspectives |series=Astrophysics and space science library |volume=305 |pages=267–286 |year=2005 |doi=10.1007/1-4020-2305-7_11}}</ref> Die water moes gekom het van meteoriete uit die buitenste [[Asteroïdegordel]] en ander verafgeleë liggame. [[Komeet|Komete]] kon ook betrokke gewees het; hoewel die meeste vandag in wentelbane verder as [[Neptunus (planeet)|Neptunus]] voorkom, wys rekenaarsimulasies hulle was aanvanklik baie algemener in die binneste deel van die Sonnestelsel.<ref name="lunine" />
Namate die planeet afgekoel het, het wolke ontstaan en reën het die oseane gevorm. Volgens onlangse bewyse kon die oseane tot so vroeg as 4,4 miljard jaar gelede begin vorm het.<ref name="nature1" /> Aan die begin van die Argeïkum het hulle reeds die Aarde bedek. Dit is moeilik om te verduidelik hoekom, aangesien [[ster]]re helderder word namate hulle ouer word. Met sy vorming sou die Son maar sowat 70% van sy huidige krag gehad het en volgens baie modelle moes die Aarde dus deur ys bedek gewees het.<ref name="Sagan">{{cite journal
| author=Sagan, Carl; Mullen, George
| date=July 7, 1972
| title=Earth and Mars: Evolution of Atmospheres and Surface Temperatures
| url=https://archive.org/details/sim_science_1972-07-07_177_4043/page/52
| journal=Science | volume=177 | issue=4043
| pages=52–56
| doi=10.1126/science.177.4043.52
| pmid=17756316
| bibcode=1972Sci...177...52S
| ref=harv
}}</ref> ’n Waarskynlike verklaring is dat daar genoeg koolstofdioksied en [[metaan]] was om ’n kweekhuiseffek te skep. Eersgenoemde sou deur vulkane geproduseer gewees het en laasgenoemde deur vroeë mikrobes.
=== Oorsprong van lewe ===
Een van die redes vir ’n belangstelling in die vroeë atmosfeer en oseane is dat hulle die toestande geskep het waarin lewe op Aarde begin het. Daar is baie modelle, maar min konsensus, oor hoe lewe ontstaan het uit nie-lewende chemikalieë; chemiese stelsels wat in laboratoriums geskep is, kon nog nie die mees basiese lewende organisme tot stand bring nie.<ref name=Vasas>{{cite journal|last=Vasas|first=V.|coauthors=Szathmáry, E., Santos, M.|title=Lack of evolvability in self-sustaining autocatalytic networks constraints metabolism-first scenarios for the origin of life|url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2010-01-26_107_4/page/1470|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|date=4 January 2010|volume=107|issue=4|pages=1470–1475|doi=10.1073/pnas.0912628107|bibcode = 2010PNAS..107.1470V }}</ref>
Die eerste stap in die totstandkoming van lewe kon chemiese reaksies gewees het wat baie van die eenvoudiger organiese verbindings geskep het soos [[kernbasis]]se en [[aminosuur|aminosure]], wat die boublokke van lewe is. ’n Proefneming in 1953 deur Stanley Miller en Harold Urey het gewys sulke molekules kon vorm in ’n atmosfeer van water, [[metaan]], [[ammoniak]] en waterstof, met die hulp van vonke wat die effek van [[weerlig]] naboots.<ref name=Lazcano>{{cite journal |title=The 1953 Stanley L. Miller Experiment: Fifty Years of Prebiotic Organic Chemistry |author=A. Lazcano, J. L. Bada |journal=Origins of Life and Evolution of Biospheres |volume=33 |date=Junie 2004 |pages=235–242 |doi=10.1023/A:1024807125069 |pmid=14515862 |issue=3}}</ref> Hoewel die atmosferiese samestelling waarskynlik verskil het van dié wat Miller en Urey gebruik het, het latere eksperimente met realistieser samestellings ook organiese molekules kunsmatig geskep.<ref name=NYTimes>{{cite news |url=http://www.nytimes.com/2010/05/18/science/18conv.html |title=A Conversation With Jeffrey L. Bada: A Marine Chemist Studies How Life Began |publisher=nytimes.com |date=17 Mei 2010 |first=Claudia |last=Dreifus |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191011050302/https://www.nytimes.com/2010/05/18/science/18conv.html |archive-date=11 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Onlangse rekenaarsimulasies het selfs gewys dat buiteruimtelike organiese molekules voor die vorming van die Aarde in die protoplanetêse skyf kon gevorm het.<ref name="Space-20120329">{{cite web |last=Moskowitz |first=Clara |title=Life's Building Blocks May Have Formed in Dust Around Young Sun |url=http://www.space.com/15089-life-building-blocks-young-sun-dust.html |date=29 Maart 2012 |publisher=Space.com |access-date=30 Maart 2012 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200201224804/https://www.space.com/15089-life-building-blocks-young-sun-dust.html |archive-date=1 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
Die volgende fase van kompleksiteit kon minstens op drie maniere begin het: selfreplisering, ’n organisme se vermoë om nasate te produseer wat baie soos hy is; [[metabolisme]], sy vermoë om homself te voed en herstel; en eksterne [[selmembraan|selmembrane]], wat voedsel toelaat om die organisme binne te gaan en afvalprodukte om dit te verlaat, maar ook ongewenste stowwe uithou.<ref name=Pereto>{{cite journal |author=Peretó, J. |title=Controversies on the origin of life |url=http://www.im.microbios.org/0801/0801023.pdf |format=PDF |journal=Int. Microbiol. |volume=8 |issue=1 |pages=23–31 |year=2005 |pmid=15906258 |accessdate=2007-10-07 |archive-date=2015-08-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150824074726/http://www.im.microbios.org/0801/0801023.pdf |url-status=dead }}</ref>
==== Replisering eerste: RNS-wêreld ====
[[Lêer:DNA replication split.svg|duimnael|150px|Die repliseerder in feitlik alle bekende lewe is DNS.]]
Selfs die eenvoudigste lede van die drie moderne [[Domein (biologie)|domeins]] van lewe gebruik [[DNS]] om hul [[Geen|genetiese]] geheue vas te lê en ’n komplekse reeks [[RNS]] en [[proteïen]]molekules om hierdie instruksies te "lees" en hulle te gebruik vir groei, instandhouding en selfreplisering.
Die ontdekking dat ’n soort RNS-molekule, ’n [[ribosiem]], beide sy eie replisering en die konstruksie van proteïene kan kataliseer, het tot die hipotese gelei dat vroeë lewensvorme geheel en al op RNS geskoei was.<ref name=Joyce>{{cite journal |author=Joyce, G.F. |title=The antiquity of RNA-based evolution |journal=Nature |volume=418 |issue=6894 |pages=214–21 |year=2002 |pmid=12110897 |doi=10.1038/418214a|bibcode = 2002Natur.418..214J }}</ref> Hulle kon ’n [[RNS-wêreld]] geskep het waarin daar individue was, maar geen [[spesie]]s nie, aangesien [[mutasie]]s en [[horisontale geenoordrag]] sou beteken het die nasate sou in elke generasie waarskynlik verskillende [[genoom|genome]] gehad het as dié waarmee hul ouers begin het.<ref name="Hoenigsberg">{{cite journal | author=Hoenigsberg, H. | date=Desember 2003 | title=Evolution without speciation but with selection: LUCA, the Last Universal Common Ancestor in Gilbert's RNA world | journal=Genetic and Molecular Research | volume=2 | issue=4 | pages=366–375 | pmid=15011140 | url=http://www.funpecrp.com.br/gmr/year2003/vol4-2/gmr0070_full_text.htm | accessdate=2008-08-30 | archive-date=2008-09-24 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080924031051/http://www.funpecrp.com.br/gmr/year2003/vol4-2/gmr0070_full_text.htm | url-status=dead }}(ook beskikbaar as [http://www.funpecrp.com.br/gmr/year2003/vol4-2//pdf/gmr0070.pdf PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111016193911/http://www.funpecrp.com.br/gmr/year2003/vol4-2//pdf/gmr0070.pdf |date=16 Oktober 2011 }})</ref> RNS sou later vervang gewees het deur DNS, wat stabieler is en dus langer genome kan bou. Dit sou die verskeidenheid vermoëns vergroot het wat ’n enkele organisme kan hê.<ref name=Forterre>{{cite journal|last=Forterre|first=Patrick|title=The two ages of the RNA world, and the transition to the DNA world: a story of viruses and cells|journal=Biochimie|year=2005|volume=87|issue=9–10|pages=793–803|doi=10.1016/j.biochi.2005.03.015|pmid=16164990}}</ref> Ribosieme is steeds die hoofbestanddele van [[ribosoom|ribosome]], die "proteïenfabrieke" van moderne selle.
==== Metabolisme eerste: ystersulfaat-wêreld ====
Nog ’n hipotese wat reeds lank bestaan, is dat die eerste lewe uit proteïenmolekules bestaan het. Aminosure, die boustene van proteïene, word maklik kunsmatig geskep in die regte toestande, so ook klein [[peptied]]e ([[polimeer|polimere]] van aminosure) wat goeie katalisators is.<ref name=Kauffman>{{cite book|last=Kauffman|first=Stuart A.|title=The origins of order : self-organization and selection in evolution|url=https://archive.org/details/originsoforderse0000kauf|year=1993|publisher=Oxford University Press|location=New York|isbn=978-0-19-507951-7|edition=Herdruk}}</ref> ’n Reeks eksperimente wat in 1997 begin is, wys aminosure en peptiede kan vorm in die teenwoordigheid van [[koolstofmonoksied]] en [[swaelwaterstof]], met [[ystersulfaat]] en [[nikkelsulfaat]] as katalisators. Die meeste stappe in hul samestelling het temperature van sowat 100 °C en matige druk vereis, hoewel een stadium 250 °C vereis het, asook ’n druk gelyk aan dié wat onder 7 km rotse aangetref word. Selfonderhoudende samestellings van proteïene kon dus naby hidrotermiese bronne plaasgevind het.<ref name=Wachtershauser>{{cite journal |author=Wächtershäuser, G. |title=Life as we don't know it |url=https://archive.org/details/sim_science_2000-08-25_289_5483/page/n62 |journal=Science |volume=289 |issue=5483 |pages=1307–8 |date=Augustus 2000 |pmid=10979855 |doi=10.1126/science.289.5483.1307}}</ref>
<ref name=Segre>{{cite journal | author=Segré, D., Ben-Eli, D., Deamer, D. and Lancet, D. | title=The Lipid World | date=February–April 2001 | journal=Origins of Life and Evolution of Biospheres 2001 | volume=31 | issue=1–2 | pages=119–45 | pmid=11296516 | url=http://ool.weizmann.ac.il/Segre_Lipid_World.pdf | accessdate=2008-09-01 | format=PDF | doi=10.1023/A:1006746807104 | archive-date=2008-09-11 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080911075353/http://ool.weizmann.ac.il/Segre_Lipid_World.pdf | url-status=dead }}</ref>
==== Membrane eerste: lipiede-wêreld ====
[[Lêer:Liposome cross section.png|duimnael|150px|’n Kruisdeursnee van ’n liposoom.]]
Daar is voorgestel dat die dubbelwand-"borrels" van [[lipied]]e soos dié wat die eksterne membrane van selle vorm, moontlik ’n eerste stap kon gewees het.<ref name=Trevors01>{{cite journal |author=Trevors, J.T. and Psenner, R. |title=From self-assembly of life to present-day bacteria: a possible role for nanocells |journal=FEMS Microbiol. Rev. |volume=25 |issue=5 |pages=573–82 |year=2001 |pmid=11742692 |doi=10.1111/j.1574-6976.2001.tb00592.x}}</ref> Eksperimente wat die toestande van die vroeë Aarde naboots, het die vorming van lipiede getoon, en dat hulle spontaan [[liposoom|liposome]] – dubbelwand-"borrels" – kan vorm wat hulself dan kan reproduseer. Nukleïensure soos RNS sou dalk makliker binne-in die liposome gevorm het as daarbuite.<ref name=Segre/>
== Proterosoïese Eon ==
Die [[Proterosoïkum]] het van 2,5 miljard tot 542 miljoen jaar gelede geduur.<ref name=TimeScale /> In dié tyd het [[kraton]]e kontinente geword. Die vorming van ’n suurstofryke atmosfeer was ’n kritieke ontwikkeling. Meersellige lewe het begin vorm. In dié era het ’n paar hewige [[ystydperk]]e plaasgevind wat [[Sneeubalaarde]]s genoem word. Ná die laaste Sneeubalaarde sowat 600 miljoen jaar gelede, het die [[evolusie]] van lewe op Aarde versnel en ’n hoogtepunt bereik met die "Kambriese Ontploffing" in die [[Kambrium|Kambrium-periode]].
=== Suurstofrevolusie ===
Die vroegste selle het energie en voedsel uit die omgewing geabsorbeer. Deur [[fermentasie]] is die meer ingewikkelde verbindings in minder ingewikkelde verbindings met minder energie opgebreek, en die energie wat so vrygestel is, is gebruik om te groei en reproduseer. Fermentasie kan net plaasvind in ’n suurstofvrye omgewing. Die evolusie van [[fotosintese]] het selle in staat gestel om hul eie kos te vervaardig.<ref name=CondieSystem>{{cite book|last=Condie|first=Kent C.|title=Earth as an Evolving Planetary System|publisher=Elsevier Science|location=Burlington|isbn=978-0-12-385228-1|edition=2nd}}</ref>
[[Lêer:Banded Iron Formation Barberton.jpg|duimnael|links|’n Ysterformasie van sowat 3,15 miljard jaar gelede naby [[Barberton]], [[Suid-Afrika]]. Die rooi lae het gevorm toe suurstof beskikbaar was en die grys lae in suurstoflose omstandighede.]]
Die meeste lewensvorme op Aarde is regstreeks of onregstreeks afhanklik van fotosintese. Die mees algemene vorm, suurstof-fotosintese, skakel koolstofdioksied, water en sonlig om in voedsel. Dit vang die energie van sonlig vas en so word die energie verskaf wat nodig is om suikers te maak. Om die [[elektron]]e in die kringloop te verskaf, word waterstof uit water gehaal en dit laat suurstof agter as ’n afvalproduk.<ref name=Leslie>{{cite journal|last=Leslie|first=M.|title=On the Origin of Photosynthesis|url=https://archive.org/details/sim_science_2009-03-06_323_5919/page/1286|journal=Science|year=2009|volume=323|issue=5919|pages=1286–1287|doi=10.1126/science.323.5919.1286|pmid=19264999}}</ref> Sommige organismes gebruik ’n nie-suurstof-vorm van fotosintese wat alternatiewe metodes gebruik vir die verskaffing van elektrone. Sulke organismes is hoofsaaklik beperk tot uiterste omgewings soos warm- en hidrotermiese bronne.<ref name=CondieSystem />
Die eenvoudiger nie-suurstof-vorm het sowat 3,8 miljard jaar gelede ontstaan, nie lank ná die verskyning van lewe nie. Hoe lank terug suurstof-fotosintese ontstaan het, is meer omstrede; dit het beslis teen 2,4 miljard jaar gelede bestaan, maar sommige navorsers meen dit het so lank as 3,2 miljard jaar gelede ontstaan.<ref name=Leslie />
Die suurstof wat vrygestel is, het aanvanklik verbind met [[kalksteen]], [[yster]] en ander minerale. Die geoksideerde yster kan gesien word as rooi lae in geologiese strata en het algemeen gevorm in die [[Siderium]]-periode (tussen 2,5 en 2,3 miljard jaar gelede). Toe die meeste minerale wat maklik reageer geoksideer was, het suurstof eindelik in die atmosfeer begin versamel. Hoewel een sel ’n minimale hoeveelheid suurstof vrystel, het die gesamentlike metabolisme van baie selle oor ’n lang tyd die Aarde se atmosfeer geskep soos dit tans daar uitsien. Dit was die Aarde se derde atmosfeer.<ref name="ForteyDtL">{{cite book
| last = Fortey | first = Richard
| title = Life: A Natural History of the First Four Billion Years of Life on Earth
| url = https://archive.org/details/lifenaturalhisto0000fort_x3r0 | origyear = 1997 |date=September 1999
| publisher = Vintage Books | location = New York | isbn = 0-375-70261-X
| chapter = Dust to Life
}}</ref>
Van die suurstof is deur inkomende [[ultraviolet]]strale gestimuleer om [[osoon]] te vorm, wat in ’n laag naby die boonste deel van die atmosfeer versamel het. Die [[osoonlaag]] het ’n groot deel van die ultravioletstrale geabsorbeer wat voorheen deur die atmosfeer gedring het – en doen dit steeds. Dit het meegebring dat selle die oppervlak van die oseaan kon bevolk, en later die land. Sonder die osoonlaag sou die ultravioletstrale lewe op blootgestelde oppervlakke onmoontlik gemaak het.
Fotosintese het ’n ander groot uitwerking gehad: suurstof was giftig en baie lewensvorme het waarskynlik uitgesterf terwyl suurstofvlakke gestyg het, ’n voorval bekend as die [[Groot Suurstofkatastrofe]]. Weerstandige lewensvorme het oorleef en vooruitgegaan, en sommige het die vermoë ontwikkel om suurstof te gebruik om hul metabolisme te verhoog en meer energie uit dieselfde voedsel te kry.<ref name="cosmic-evolution-bio1">{{cite web |last=Chaisson |first=Eric J. |year=2005 |url=http://www.tufts.edu/as/wright_center/cosmic_evolution/docs/text/text_bio_1.html |title=Early Cells |work=Cosmic Evolution |publisher=Tufts University |access-date=29 Maart 2006 |language=pt |archive-url=https://web.archive.org/web/20171111194414/http://www.webcitation.org/5QVjq8hvM |archive-date=11 November 2017 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref>
=== Sneeubalaarde ===
Vanweë die evolusie van die Son het dit al hoe helderder geword tydens die Argeïkum en Proterosoïkum – dit neem elke miljard jaar met 6% toe.<ref name="lunine" /> Die Aarde het dus al hoe meer hitte van die Son af gekry. Tog het dit nie warmer geword nie; inteendeel, die geologiese rekord wys dit het drasties kouer geword tydens die vroeë Proterosoïkum. Gletserneerslae wat in [[Suid-Afrika]] gevind is, dateer uit tot 2,2 miljard jaar gelede – teen dié tyd moes dit naby die [[ewenaar]] gelê het. Dit lyk dus asof ys oor die hele Aarde gevorm het. Sommige wetenskaplikes glo die ystydperke was so erg dat die hele planeet van die pole tot die ewenaar onder ys was – ’n hipotese wat "[[Sneeubalaarde]]" genoem word.<ref name=Snowball>{{cite web |title=Snowball Earth |publisher=snowballearth.org |year=2006–2009 |url=http://www.snowballearth.org/index.html |access-date=13 April 2012 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423060600/http://www.snowballearth.org/index.html |archive-date=23 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
Die ystydperk sowat 2,3 miljard jaar gelede kon regstreeks die gevolg gewees het van die toename in suurstof in die atmosfeer, wat ’n afname in metaan (CH<sub>4</sub>) tot gevolg gehad het. Metaan is ’n sterk kweekhuisgas, maar dit reageer met suurstof om CO<sub>2</sub>, ’n minder doeltreffende kweekhuisgas, te vorm.<ref name="lunine" /> Die groot afname in metaan sou dus ’n doeltreffende teenvoeter gewees het vir die toenemende hitte van die Son.<ref name=SnowballCause>{{cite web |title=What caused the snowball earths? |publisher=snowballearth.org |year=2006–2009 |url=http://www.snowballearth.org/cause.html |access-date=13 April 2012 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029182829/http://www.snowballearth.org/cause.html |archive-date=29 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref>
=== Ontstaan van eukariote ===
[[Lêer:Plagiomnium affine laminazellen.jpeg|duimnael|Chloroplaste in die selle van mos.]]
In moderne [[taksonomie]] word lewe in drie [[domein (biologie)|domeins]] geklassifiseer. Die tyd van die ontstaan van hierdie domeins is onseker. Die domein [[Bacteria]] het waarskynlik eerste van ander lewensvorme (soms [[Neomura]] genoem) gesplyt, maar dié veronderstelling is omstrede. Kort hierna, teen 2 miljard jaar gelede, het die Neomura gesplyt in die [[Archaea]] en Eukarya ([[Eukarioot|eukariote]]). Laasgenoemde se selle is groter en meer kompleks as dié van [[Prokarioot|prokariote]] (Bacteria en Archaea), en die oorsprong van daardie kompleksiteit raak nou eers bekend.
Om en by dié tyd het die eerste proto-[[Mitochondrium]] gevorm. ’n Bakteriese sel wat verwant is aan vandag se ''[[Rickettsia]]'' en wat ontwikkel het om suurstof te verwerk, het ’n groter prokariotiese sel binnegedring wat nie dié vermoë gehad het nie. Die groter sel het dalk probeer om die kleiner een te verteer, maar het misluk (moontlik vanweë die ontwikkeling van prooi-defensiewe). Dalk het die kleiner sel probeer om ’n [[parasiet]] van die groter een te word. Wat ook al die geval was, die kleiner sel het binne-in die groter sel oorleef. Deur die gebruik van suurstof het dit die groter sel se afvalprodukte verwerk en meer energie daaruit verkry. ’n Deel van hierdie oortollige energie is aan die gasheer teruggegee.
Die kleiner sel het binne-in die groter sel gerepliseer en ’n stabiele [[simbiose]] het tussen die twee selle ontwikkel. Mettertyd het die gasheersel sommige van die gene van die kleiner sel verkry en die twee het afhanklik van mekaar geraak: die groter sel kon nie oorleef sonder die energie wat deur die kleiner selle vervaardig is nie, en hulle kon weer nie oorleef sonder die roumateriale wat deur die groter sel verskaf is nie. Die hele sel word nou as ’n enkele organisme beskou.
’n Soortgelyke scenario het plaasgevind met fotosintetiese [[sianobakterie]]ë<ref name="Bergland">{{cite journal
| last = Berglsand | first = Kristin J. | coauthors = Robert Haselkorn |date=June 1991
| title = Evolutionary Relationships among the Eubacteria, Cyanobacteria, and Chloroplasts: Evidence from the ''rpoC1'' Gene of ''[[Anabaena]]'' sp. Strain PCC 7120
| journal = Journal of Bacteriology | volume = 173 | issue = 11 | pages = 3446–3455 | pmid = 1904436
| pmc = 207958
| ref = harv
}} (PDF)</ref> wat groot [[heterotrofies]]e selle binnegedring en [[chloroplas]]te gevorm het.<ref name="ForteyDtL"/><ref name="Dawkins">{{cite book | last = Dawkins | first = Richard | title =The Ancestor's Tale: A Pilgrimage to the Dawn of Life | url = https://archive.org/details/ancestorstalepil00dawk | year = 2004 | publisher = Houghton Mifflin Company | location = Boston | isbn = 0-618-00583-8 |ref=harv}}</ref> Moontlik vanweë dié veranderings, het ’n lyn selle wat fotosintese kon bewerkstellig, meer as 1 miljard jaar gelede van die ander eukariote gesplyt.
Archaea, Bacteria en Eukarya het aanhou diversifiseer, en hulle het komplekser geraak en beter by hul omgewings aangepas. Elke domein het verskeie kere in veelvuldige lyne gesplyt, hoewel min bekend is oor die geskiedenis van eersgenoemde twee. Omstreeks 1,1 miljard jaar gelede het die superkontinent [[Rodinië]] begin vorm.<ref name="hanson-rodinia">{{cite journal
| last = Hanson | first = Richard E.
| date = May 21, 2004
| title = Coeval Large-Scale Magmatism in the Kalahari and Laurentian Cratons During Rodinia Assembly
| journal = Science | volume = 304 | issue = 5674 | pages = 1126–1129 | doi = 10.1126/science.1096329
| url = http://www.sciencemag.org/content/304/5674/1126.abstract | pmid = 15105458
|bibcode = 2004Sci...304.1126H
| author-separator = ,
| author2 = James L. Crowley
| author3 = Samuel A. Bowring
| author4 = Jahandar Ramezani
| author5 = Wulf A. Gose
| display-authors = 4
| last6 = Dalziel
| first6 = IW
| last7 = Pancake
| first7 = JA
| last8 = Seidel
| first8 = EK
| last9 = Blenkinsop
| first9 = TG
|accessdate=2012-04-13
| ref = harv}}</ref><ref name=li-rodinia>{{cite journal|last=Li|first=Z.X.|coauthors=Bogdanova, S.V., Collins, A.S., Davidson, A., De Waele, B., Ernst, R.E., Fitzsimons, I.C.W., Fuck, R.A., Gladkochub, D.P., Jacobs, J., Karlstrom, K.E., Lu, S., Natapov, L.M., Pease, V., Pisarevsky, S.A., Thrane, K., Vernikovsky, V.|title=Assembly, configuration, and break-up history of Rodinia: A synthesis|journal=Precambrian Research|year=2008|volume=160|issue=1–2|pages=179–210|doi=10.1016/j.precamres.2007.04.021|ref=harv}}</ref> Die [[plant]]-, [[dier]]- en [[fungus]]-lyne het gesplyt, hoewel hulle steeds enkelsellig was. Van hulle het in kolonies voorgekom en stelselmatig het ’n verdeling van funksies plaasgevind; selle aan die buitekant van die kolonie kon verskillende rolle begin aanneem het as die selle in die binnekant. Sowat 1 miljard jaar gelede het die eerste veelsellige plante ontstaan, moontlik [[groenwier]]e.<ref name="bhattacharya">{{cite journal
| last = Bhattacharya | first = Debashish | coauthors = Linda Medlin | year = 1998
| title = Algal Phylogeny and the Origin of Land Plants | journal = Plant Physiology | volume = 116
| issue = 1 | pages = 9–15
| url = https://archive.org/details/sim_plant-physiology_1998-01_116_1/page/9
|format=| doi = 10.1104/pp.116.1.9
| ref = harv
}} (PDF)</ref> Moontlik teen 900 miljoen jaar gelede het ware veelselligheid ook in diere ontstaan.<ref name="Dawkins"/> Selle het meer gespesialiseerd en afhankliker van mekaar geraak en geïsoleerde selle het doodgegaan.
=== Superkontinente in die Proterosoïkum ===
[[Lêer:Positions of ancient continents, 550 million years ago.jpg|duimnael|’n Rekonstruksie van Pannotië (550 miljoen jaar gelede).]]
Die rekonstruksie van [[plaattektoniek]] in die afgelope 250 miljoen jaar is redelik betroubaar, maar vroeëre plaattektoniek is moeiliker om na te boots.
Regdeur die Aarde se geskiedenis was daar tye dat [[kontinent]]e gebots en ’n superkontinent gevorm het, wat later weer opgebreek het in kleiner kontinente. Sowat 1 000 tot 830 miljoen jaar gelede was die grootste kontinentale massa gekonsentreer om die superkontinent Rodinië.<ref name=Kearey>{{cite book
|last=Kearey
|first=Philip
|last2=Klepeis
|first2=Keith
|last3=Vine
|first3=Frederick J.
|title=Global tectonics.|year=2009|publisher=Wiley-Blackwell|location=Oxford|isbn=978-1-4051-0777-8|edition=3rd}}</ref><ref name=Torsvik2003>{{cite journal|last=Torsvik|first=T. H.|title=The Rodinia Jigsaw Puzzle|url=https://archive.org/details/sim_science_2003-05-30_300_5624/page/1379|journal=Science|date=30 May 2003|volume=300|issue=5624|pages=1379–1381|doi=10.1126/science.1083469|pmid=12775828|ref=harv}}</ref> Voor Rodinië was daar moontlik die Vroeë tot Middel-Proterosoïese kontinente Nuna en Columbia.<ref name=Kearey /><ref name="Zhao1">{{cite journal |doi=10.1016/S0012-8252(02)00073-9 |first=Guochun |last=Zhao |coauthors = Cawood, Peter A.; Wilde, Simon A.; Sun, M. |year=2002|title=Review of global 2.1–1.8 Ga orogens: implications for a pre-Rodinia supercontinent |url=https://archive.org/details/sim_earth-science-reviews_2002-11_59_1-4/page/125 |journal=Earth-Science Reviews |volume=59 |issue=1–4 |pages=125–162 |bibcode=2002ESRv...59..125Z |ref=harv}}</ref><ref name="Zhao2">{{cite journal |doi=10.1016/j.earscirev.2004.02.003 |first=Guochun |last=Zhao |coauthors=Sun, M.; Wilde, Simon A.; Li, S.Z. |year=2004|title=A Paleo-Mesoproterozoic supercontinent: assembly, growth and breakup |url=https://archive.org/details/sim_earth-science-reviews_2004-09_67_1-2/page/91 |journal=Earth-Science Reviews |volume=67 |issue=1–2 |pages=91–123|bibcode = 2004ESRv...67...91Z |ref=harv }}</ref>
Ná die verbrokkeling van Rodinië sowat 800 miljoen jaar gelede, het die kontinente wat ontstaan het sowat 550 miljoen jaar gelede moontlik nog ’n superkontinent, Pannotië, gevorm wat vir ’n kort tydjie bestaan het. Bewyse vir dié hipotetiese superkontinent is ’n fase van kontinentale botsings toe die huidige [[Afrika]], [[Suid-Amerika]], [[Antarktika]] en [[Australië]] verenig het. Dit is wel seker dat die grootste deel van die kontinentale massa teen die einde van die Proterosoïkum ’n groot landmassa om die [[Suidpool]] gevorm het.<ref name="Dalziel">{{cite journal|last=Dalziel |first=I.W.D. |year=1995 |title=Earth before Pangea |url=https://archive.org/details/sim_scientific-american_1995-08_273_2/page/58 |journal=Scientific American |volume=1 |pages=58–63|bibcode=1995SciAm.272a..58D|doi=10.1038/scientificamerican0195-58}}</ref>
=== Laat Proterosoïese klimaat en lewe ===
[[Lêer:Spriggina Floundensi 4.png|duimnael|links|’n 580 miljoen jaar oue fossiel van ''Spriggina floundensi'', ’n dier uit die Ediacarium-periode. Sulke lewensvorme was dalk die voorouers van die baie nuwe vorme wat in die Kambriese Ontploffing ontstaan het.]]
Teen die einde van die Proterosoïkum was daar minstens twee Sneeubalaardes, so erg dat die oppervlakke van die oseane dalk heeltemal gevries was. Dit het sowat 716,5 en 635 miljoen jaar gelede plaasgevind, in die [[Kriogenium]]-periode.<ref>{{cite news| url=http://www.sciencedaily.com/releases/2010/03/100304142228.htm| title=Snowball Earth: New Evidence Hints at Global Glaciation 716.5 Million Years Ago |newspaper=Science Daily|date=4 Maart 2010 |accessdate=18 April 2012}}</ref> Die intensiteit en aard van die ystydperke word steeds ondersoek en is moeiliker om te verduidelik as die Vroeë Proterosoïese Sneeubalaarde.<ref name="Science Daily Snowball Earth challenged">{{cite web|title='Snowball Earth' Hypothesis Challenged|url=http://www.sciencedaily.com/releases/2011/10/111012083450.htm|accessdate=29 September 2012}}</ref>
Die meeste paleoklimatoloë meen die koue periodes kan verbind word met die vorming van die superkontinent Rodinië.<ref name=Hoffman /> Omdat Rodinië om die ewenaar gesentreer was, het die tempo van [[chemiese verwering]] toegeneem en koolstofdioksied is uit die atmosfeer geneem. Omdat dié gas ’n belangrike kweekhuisgas is, het die klimaat wêreldwyd afgeneem.
Tydens die Sneeubalaardes was die kontinentale oppervlak bedek met [[ysgrond]], wat weer die chemiese verwering laat afneem het en dit het gelei tot die einde van die ystydperke. ’n Alternatiewe hipotese is dat genoeg koolstofdioksied deur [[vulkaan|vulkaniese uitbarstings]] ontsnap het om ’n kweekhuiseffek te skep wat temperature laat styg het.<ref name="Hoffman">{{cite journal | last1 = Hoffman | first1 = P.F. | last2 = Kaufman | first2 = A.J. | last3 = Halverson | first3 = G.P. | last4 = Schrag | first4 = D.P. | year = 1998 | title = A Neoproterozoic Snowball Earth | url =https://archive.org/details/sim_science_1998-08-28_281_5381/page/1342| journal = Science | volume = 281 | issue = 5381| pages = 1342–1346 | doi=10.1126/science.281.5381.1342|bibcode = 1998Sci...281.1342H | pmid=9721097}}</ref>
Die Kriogenium is gevolg deur die [[Ediacarium]]-periode, wat gekenmerk word deur die vinnige ontwikkeling van nuwe veelsellige lewensvorme.<ref>{{cite news|url=http://www.sciencedaily.com/releases/2008/01/080103144451.htm| title=Two Explosive Evolutionary Events Shaped Early History Of Multicellular Life|newspaper=Science Daily|date=3 Januarie 2008 |accessdate=18 April 2012}}</ref> Of daar ’n verband is tussen die einde van die hewige ystydperke en die toename in die diversiteit van lewe, is nie duidelik nie, maar dit lyk of dit nie toevallig was nie. Die nuwe lewensvorme was groter en uiteenlopender as ooit. Hoewel die taksonomie van die meeste van dié lewensvorme onduidelik is, was party van hulle voorlopers van moderne lewensvorme.<ref name="Xiao">{{cite journal | last1 = Xiao | first1 = S. | last2 = Laflamme | first2 = M. | year = 2009 | title = On the eve of animal radiation: phylogeny, ecology and evolution of the Ediacara biota | url = | journal = Trends in Ecology and Evolution | volume = 24 | issue = 1| pages = 31–40 | doi = 10.1016/j.tree.2008.07.015 | pmid = 18952316 }}</ref> ’n Belangrike ontwikkeling was die ontstaan van spier- en senuweeselle. Geen van die Ediacarium-fossiele het harde dele soos skelette gehad nie. Dit het eers ontwikkel ná die grens tussen die Proterosoïese en die [[Fanerosoïkum|Fanerosoïese Eon]].
== Fanerosoïese Eon ==
Die [[Fanerosoïkum]] is die huidige [[Eon (geologie)|geologiese eon]] op Aarde. Dit het sowat 542 miljoen jaar gelede begin. Dit bestaan uit drie [[Era (geologie)|eras]] – die [[Paleosoïkum]], [[Mesosoïkum]] en [[Kainosoïkum]]<ref name="time">{{cite report |first1=Felix M. |last1=Gradstein |first2=James G. |last2=Ogg |first3=Martin |last3=van Kranendonk |title=On the Geological Time Scale 2008 |url=http://www.nysm.nysed.gov/nysgs/resources/images/geologicaltimescale.pdf |format=PDF |year=2008 |publisher=International Commission on Stratigraphy |accessdate=20 April 2012 |docket=Fig. 2 |ref=harv |archivedate=28 Oktober 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121028022719/http://www.nysm.nysed.gov/nysgs/resources/images/geologicaltimescale.pdf }}</ref> – en is die tydperk waarin veelsellige lewe in byna alle organismes wat vandag bekend is, gediversifiseer het.<ref>{{cite book |title= The Dyanmic Earth System|last= Patwardhan|first= A.M.|authorlink= |coauthors= |year= 2010|publisher= PHI Learning Private Limited|location= New Delhi|isbn=978-81-203-4052-7|page= 146|pages= |url= http://books.google.com/?id=EOgZJZaA-Q0C&printsec=frontcover&dq=dynamic+earth+system#v=onepage&q=dynamic%20earth%20system&f=false|accessdate=}}</ref>
=== Paleosoïese Era ===
Die [[Paleosoïkum]] ("era van ou lewensvorme") was die eerste en langste era van die Fanerosoïkum; dit het geduur van 542 tot 251 miljoen jaar gelede. In dié era het baie moderne groepe lewe ontstaan. Lewe het oor die land versprei: eers [[plant]]e en toe [[dier]]e. Gewoonlik ontwikkel lewe stadig, maar daar is tye van ’n skielike toename in nuwe spesies of van massauitwissings. Laasgenoemde word gewoonlik veroorsaak deur onverwagte veranderings in die omgewing ná groot rampe soos [[Vulkaan|vulkaniese aktiwiteit]], [[Meteoor|meteorietbotsings]] of [[klimaat]]sveranderings.
Die kontinente wat gevorm het ná die verbrokkeling van Pannotië en Rodinië aan die einde van die Proterosoïkum sou stelselmatig weer nader aan mekaar beweeg het tydens die Paleosoïkum. Dit sou eindelik lei tot fases van [[berg]]vorming wat die superkontinent [[Pangea]] in die Laat Paleosoïkum tot stand gebring het.
==== Kambriese Ontploffing ====
[[Lêer:Elrathia kingii growth series.jpg|duimnael|200px|Trilobiete het in die Kambrium ontstaan en was een van die grootste groepe lewe in die Paleosoïkum.]]
Dit blyk uit [[fossiel]]e dat die tempo van die [[evolusie]] van lewe in die [[Kambrium]]-periode (542–488 miljoen jaar gelede) versnel het. Die skielike ontstaan van baie nuwe [[spesie]]s, [[filum]]s en vorme in hierdie tydperk word die Kambriese Ontploffing genoem. So ’n oplewing was ongekend voor en ná dié periode.<ref name="lunine" /> Terwyl die Ediacariese lewensvorme nog primitief was en nie maklik in moderne [[genus|genera]] geplaas kan word nie, het die meeste moderne filums aan die einde van die Kambrium reeds bestaan. Die ontwikkeling van harde liggaamsdele soos doppe, skelette en eksoskelette in diere het meegebring dat fossiele beter bewaar gebly het as met vorige lewensvorme. Daarom is baie meer bekend oor die lewe in en ná die Kambrium. Sommige van dié genera lyk kompleks, maar verskil grootliks van moderne lewe; voorbeelde is ''Anomalocaris'' en ''Haikouichthys''.
Tydens die Kambrium het die eerste [[Gewerweldes|gewerwelde diere]] ontstaan, onder meer [[vis]]se.<ref name="Dawkins" /> Die eerste visse met kake ([[Gnathostomata]]) het in die volgende periode, die [[Ordovisium]], ontstaan. Die oorname van nuwe ekologiese nisse het daartoe gelei dat al hoe groter visse in die vroeë Paleosoïkum ontstaan het, soos die reusagtige [[Placodermi]] ''Dunkleosteus'', wat tot 7 meter lank kon word.
Die diversiteit van lewe het nie grootliks toegeneem nie weens ’n paar massauitwissings. Teen die laat Kambrium het die [[trilobiet]]e hul grootste diversiteit bereik en hulle oorheers feitlik alle fossielrekords uit dié tyd.<ref name=Hallam>{{cite book|last=Hallam|first=A.|last2=Wignall|first2=P. B.|title=Mass extinctions and their aftermath|url=https://archive.org/details/massextinctionst0000hall|year=1997|publisher=Oxford Univ. Press|location=Oxford [u.a.]|isbn=978-0-19-854916-1|edition=Repr.}}</ref>
==== Paleosoïese tektoniek, paleogeografie en klimaat ====
[[Lêer:Pangaea continents.svg|lang=af|duimnael|200px|Die superkontinent Pangea. Die buitelyne van die moderne kontinente word daarop aangedui.]]
Teen die einde van die Proterosoïkum het die superkontinent Pannotië verbrokkel in die kleiner kontinente [[Laurentia]], [[Baltica]], [[Siberia (kontinent)|Siberia]] en [[Gondwana]].<ref>{{cite web |url=http://evolution.berkeley.edu/glossary_entry/glossary.php?word=Pannotia |title=Pannotia |work=UCMP Glossary |access-date=12 Maart 2006 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20120204040911/http://evolution.berkeley.edu/glossary_entry/glossary.php?word=Pannotia |archive-date=4 Februarie 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In die tydperke waarin die kontinente van mekaar af wegbeweeg het, is ’n groter oseaankors gevorm vanweë vulkaniese aktiwiteit. Omdat jong vulkaniese kors relatief warmer en minder dig is as ou oseaniese kors, word die seebodem in sulke tye hoër. Dit veroorsaak dat die seevlakke styg. Daarom was groot dele van die kontinente in die eerste helfte van die Paleosoïkum onder die seevlak.
Die klimaat in die vroeë Paleosoïkum was warmer as vandag, maar aan die einde van die Ordovisium was daar ’n kort ystydperk toe gletsers die Suidpool bedek het waar die groot kontinent Gondwana geleë was. In die laat Ordovisium-ystydperk was daar ’n paar massauitwissings waarin baie [[Brachiopoda|armpotiges]], trilobiete, [[mosdiertjie]]s en [[koraal|korale]] verdwyn het. Dié seelewevorme kon waarskynlik nie die laer temperature in die seewater hanteer nie.<ref name="bbc-ordovician">{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/education/darwin/exfiles/ordovician.htm |title=The Mass Extinctions: The Late Ordovician Extinction |publisher=BBC |access-date=22 Mei 2006 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20060713113347/http://www.bbc.co.uk/education/darwin/exfiles/ordovician.htm |archive-date=13 Julie 2006 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> Ná die uitwissings het nuwe spesies ontwikkel wat meer divers en beter aangepas was. Hulle het die nisse gevul wat deur die uitgestorwe spesies leeg gelaat is.
Die kontinente Laurentia en Baltica het tussen 450 en 400 miljoen jaar gelede gebots en [[Euramerika]] (ook bekend as Laurussia) gevorm.<ref>{{cite web |last=Murphy |first=Dennis C. |url=http://www.devoniantimes.org/who/pages/euramerica.html |title=The paleocontinent Euramerica |work=Devonian Times |date=20 Mei 2006 |access-date=18 April 2012 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191019083225/http://www.devoniantimes.org/who/pages/euramerica.html |archive-date=19 Oktober 2019 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> Tekens van die berggordel wat deur die botsing veroorsaak is, kan gesien word in [[Skandinawië]], [[Skotland]] en die noordelike [[Appalachia]]. In die periode [[Devoon]] (416–359 miljoen jaar gelede) het Gondwana en Siberia in die rigting van Euramerika beweeg. Die botsing tussen Gondwana en Euramerika in die [[Karboon]]-periode (359–299 miljoen jaar gelede) het gelei tot die vorming van die laaste superkontinent, Pangea.<ref name=Condie>{{cite book|last=Condie|first=Kent C.|title=Plate tectonics and crustal evolution|url=https://archive.org/details/platetectonicscr0000cond_v6r6|year=1997|publisher=Butterworth Heinemann|location=Oxford|isbn=978-0-7506-3386-4|edition=4th}}</ref>
==== Kolonisasie van land ====
[[Lêer:Devonianscene-green.jpg|duimnael|200px|’n Kunstenaarsvoorstelling van die flora in die Devoon.]]
Die versameling van [[suurstof]] vanweë [[fotosintese]] het gelei tot die vorming van die [[osoonlaag]], wat baie van die [[Son]] se [[ultraviolet]]strale geabsorbeer het. Eensellige organismes wat die land bereik het, het dus ’n groter kans op oorlewing gehad en [[prokarioot|prokariote]] het begin vermeerder en aanpas by ’n lewe buite die water. Prokarioot-lyne<ref name="Battistuzzi2004">{{cite journal|last=Battistuzzi|first=Fabia U|coauthors=Feijao, Andreia, Hedges, S Blair|journal=BMC Evolutionary Biology|year=2004|volume=4|page=44|doi=10.1186/1471-2148-4-44|pmid=15535883|pmc=533871|title=A genomic timescale of prokaryote evolution: insights into the origin of methanogenesis, phototrophy, and the colonization of land}}</ref> het waarskynlik so vroeg as 2,6 miljard jaar gelede die land begin koloniseer,<ref name="pisani">{{cite journal
| last = Pisani | first = Davide
| coauthors = Laura L. Poling, Maureen Lyons-Weiler, & S. Blair Hedges | date = 19 Januarie 2004
| title = The colonization of land by animals: molecular phylogeny and divergence times among arthropods
| journal = BMC Biology | volume = 2 | doi = 10.1186/1741-7007-2-1
| page = 1
| pmid = 14731304
| pmc = 333434
| ref = harv
}}</ref> lank voor die ontstaan van die eukariote. Daar was vir ’n lang tyd geen meersellige lewe op land nie. ’n Paar honderd miljoen jaar gelede het plante (wat waarskynlik soos alge gelyk het) en fungusse aan die kant van die water begin groei en later buite die water.<ref name="Fortey">{{cite book
| last = Fortey | first = Richard
| title = Life: A Natural History of the First Four Billion Years of Life on Earth
| origyear = 1997 |date=September 1999
| publisher = Vintage Books | location = New York | isbn = 0-375-70261-X
| pages = 138–140, 300
| chapter = Landwards, Humanity
}}</ref> Hulle het aanvanklik naby die water gebly, maar mutasies en variasies het meegebring dat hulle verder landin beweeg het. Dit is nie presies bekend wanneer die eerste diere die water verlaat het nie: die oudste duidelike bewys is van [[geleedpotiges]] omstreeks 450 miljoen jaar gelede.<ref name="johnson">{{cite journal
| last = Johnson | first = E. W.
| coauthors = D. E. G. Briggs, R. J. Suthren, J. L. Wright, & S. P. Tunnicliff
| date=1 May 1994
| title = Non-marine arthropod traces from the subaereal Ordivician Borrowdale volcanic group, English Lake District
| journal = Geological Magazine | volume = 131 | issue = 3 | pages = 395–406
| url = http://geolmag.geoscienceworld.org/content/131/3/395.short
| doi = 10.1017/S0016756800011146
| accessdate=2012-04-13
| ref = harv
}} (abstrak)</ref> Hulle het waarskynlik floreer en beter aangepas geraak vanweë die groot voedselbron wat die plante op land verskaf het.
==== Evolusie van vierpotiges ====
[[Lêer:Tiktaalik BW.jpg|duimnael|links|280px|''Tiktaalik'', ’n vis met ledemaatagtige vinne, was ’n voorloper van die vierpotiges.]]
Aan die einde van die Ordovisium, 443 miljoen jaar gelede, het ’n paar [[Ordovisium-Siluur-uitwissing]]s plaasgevind, moontlik weens ’n ystydperk.<ref name="bbc-ordovician" />
Sowat 380 tot 375 miljoen jaar gelede het die eerste [[viervoetiges|vierpotiges]] uit visse ontwikkel.<ref name="clack-sa">{{cite journal
| last = Clack | first = Jennifer A.
|date=December 2005
| title = Getting a Leg Up on Land
| journal = Scientific American
| url = http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=getting-a-leg-up-on-land&sc=I100322
|accessdate=2012-04-13
| ref = harv
| bibcode = 2005SciAm.293f.100C
| volume = 293
| page = 100
| doi = 10.1038/scientificamerican1205-100
| issue = 6
}}</ref> Daar word geglo vinne het ontwikkel in ledemate, wat die eerste vierpotiges in staat gestel het om hul kop bo die water uit te steek om asem te haal. So sou hulle in water met min suurstof kon leef of prooi in vlak water kon vang. Hulle kon later vir kort tye die water verlaat en eindelik het van hulle so goed by die lewe op land aangepas dat hulle hul volwasse lewe daar deurgebring het, hoewel hulle in die water uitgebroei en daarheen teruggekeer het om eiers te lê. So het die [[amfibie]]ë ontstaan. Sowat 365 miljoen jaar gelede het die [[Laat-Devoon-uitwissing]] plaasgevind, moontlik weens wêreldwye verkoeling.<ref>{{cite book|last=McGhee, Jr |first=George R. |year=1996 |title=The Late Devonian Mass Extinction: the Frasnian/Famennian Crisis |publisher=Columbia University Press |isbn=0-231-07504-9}}</ref> In dié tyd (sowat 360 miljoen jaar gelede) het plante [[saad|sade]] ontwikkel en dit het gelei tot ’n drastiese versnelling in hul verspreiding oor die land.<ref name="willis">{{cite book
| last = Willis | first = K. J.
| last2 = McElwain | first2 = J. C.
| title = The Evolution of Plants
| url = https://archive.org/details/evolutionofplant0000will | year = 2002
| publisher = Oxford University Press | location = Oxford | isbn = 0-19-850065-3
| page = [https://archive.org/details/evolutionofplant0000will/page/93 93]
}}</ref><ref name="waikato">{{cite web |url=http://sci.waikato.ac.nz/evolution/plantEvolution.shtml |title=Plant Evolution |work=Evolution for teaching |publisher=[[University of Waikato]] |date=Oktober 2004 |access-date=18 April 2012 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200127022154/https://sci.waikato.ac.nz/evolution/plantEvolution.shtml |archive-date=27 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
Sowat 20 miljoen jaar later het hulle eiers op land begin lê, wat daartoe gelei het dat embrio's beter oorleef het. So het [[Amniota|amniote]] uit amfibieë ontwikkel. Nog 30 miljoen jaar later het die [[sinapsied]]e (insluitende [[soogdier]]e) uit die [[souropsied]]e (insluitende [[voël]]s en [[reptiel]]e) ontwikkel. Ander groepe organismes het ook ontwikkel, maar min is daaroor bekend.
=== Mesosoïese Era ===
[[Lêer:Europasaurus holgeri Scene 2.jpg|duimnael|300px|Dinosourusse was in die Mesosoïkum die oorheersende gewerweldes.]]
Die [[Mesosoïkum]] ("middellewe-era") het van 251 tot 66 miljoen jaar gelede geduur. Dit word onderverdeel in die [[Periode (geologie)|geologiese periodes]] [[Trias]], [[Jura]] en [[Kryt (geologie)|Kryt]]. Dit het begin met die [[Perm-Trias-uitwissing]], die grootste massauitwissing in die fossielrekord; 95% van die spesies op Aarde het uitgesterf.<ref name="bbc-permian-triassic">{{cite web |year=2002 |url=http://www.bbc.co.uk/science/horizon/2002/dayearthdied.shtml |title=The Day the Earth Nearly Died |work=Horizon |publisher=BBC |access-date=9 April 2006 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200509172718/http://www.bbc.co.uk/science/horizon/2002/dayearthdied.shtml |archive-date=9 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Dit het geëindig met die [[Kryt-Paleogeen-uitwissing]], wat alle nie-vlieënde [[dinosourus]]se uitgewis het. Die Perm-Trias-uitwissing is waarskynlik veroorsaak deur ’n kombinasie van onder meer die [[Siberiese Trappe]]-vulkaanuitbarstings, ’n botsing met ’n [[asteroïde]] en seevlakwisselings. Van die lewe op Aarde het egter oorleef en sowat 230 miljoen jaar gelede het dinosourusse van hul reptiel-voorouers gesplyt.<ref name="bbc-new blood">{{cite episode
| author = Wright, Jo
| title = New Blood | episodelink = Walking with Dinosaurs#"New Blood"|number=1
| series = Walking with Dinosaurs | serieslink = Walking with Dinosaurs
| airdate = 1999
| writers = BBC
| url = http://www.bbc.co.uk/sn/prehistoric_life/dinosaurs/chronology/220mya1.shtml
}}</ref> Hulle het gou die oorheersende gewerweldes geword. [[Soogdier]]e het ook ontstaan, maar hulle was waarskynlik meestal so klein soos [[skeerbekmuis]]e.<ref name="Dawkins" />
Teen 180 miljoen jaar gelede het Pangea verbrokkel in [[Laurasië]] en [[Gondwana]]. Die grens tussen vlieënde en nie-vlieënde dinosourusse is nie duidelik nie, maar ''Archaeopteryx'', wat beskou word as een van die vroegste voëls, het sowat 150 miljoen jaar gelede geleef.<ref name="archaeopteryx">{{cite web |year=1996 |url=http://www.ucmp.berkeley.edu/diapsids/birds/archaeopteryx.html |title=''Archaeopteryx'': An Early Bird |publisher=University of California, Berkeley Museum of Paleontology |access-date=9 April 2006 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200504214042/https://ucmp.berkeley.edu/diapsids/birds/archaeopteryx.html |archive-date=4 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die eerste getuienis van die [[Bedeksadiges|Angiospermae]] wat blomme ontwikkel, is tydens die Kryt-periode sowat 20 miljoen jaar later.<ref name="tol-angiosperms">{{cite web |last=Soltis |first=Pam |last2=Soltis |first2=Doug |last3=Edwards |first3=Christine |year=2005 |url=http://tolweb.org/tree?group=Angiosperms&contgroup=Spermatopsida |title=Angiosperms |work=The Tree of Life Project |access-date=9 April 2006 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200202012512/http://tolweb.org/tree?group=Angiosperms |archive-date=2 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Sowat 66 miljoen jaar gelede het ’n asteroïde met ’n deursnee van sowat 10 km die Aarde getref naby ’n skiereiland in [[Mexiko]], waar die [[Chicxulub-krater]] vandag is. Groot hoeveelhede materie is die lug ingeskiet en dit het die sonlig blokkeer en fotosintese gekniehalter. Die meeste groot diere, insluitende alle nie-vlieënde dinosourusse, is uitgewis en dit het die einde van die Kryt en die Mesosoïese Era ingelui.
=== Kainosoïese Era ===
Die huidige era, die [[Kainosoïkum]], het sowat 66 miljoen jaar gelede begin – dit word onderverdeel in die periodes [[Paleogeen]], [[Neogeen]] en [[Kwartêr]]. Sommige voëls en soogdiere het die Kryt-Paleogeen-uitwissing oorleef en het in dié era hul huidige vorme begin aanneem.
==== Diversifisering van soogdiere ====
Soogdiere het reeds in die laat Trias bestaan, maar het klein gebly tot met die Kryt-Paleogeen-uitwissing. Tydens die Kainosoïkum het hulle vinnig gediversifiseer en die ekologiese nisse gevul wat die dinosourusse en ander uitgestorwe diere leeg gelaat het. Hulle het daarna in baie van die moderne [[Orde (biologie)|ordes]] begin ontwikkel. Met dié dat baie seereptiele uitgesterf het, het sommige soogdiere in die oseane begin leef en ontwikkel in die [[walvisagtiges]]. Ander het [[katagtiges]] en [[hondagtiges]] geword – ratse landroofdiere. Die droër klimaat van die Kainosoïkum het gelei tot die uitbreiding van [[grasveld]]e en die evolusie van gehoefde en weiende soogdiere soos [[Equidae]] en [[Bovidae]]. Van die soogdiere het [[Primaat|primate]] geword, en die [[mens]] het uit een van dié lyne ontstaan.
==== Menslike evolusie ====
[[Lêer:Human evolution chart-en.svg|duimnael|200px|’n Rekonstruksie van die mens se geskiedenis, gebaseer op fossieldata.<ref>{{cite journal|last=Reed|first=David L.|coauthors=Smith, Vincent S.; Hammond, Shaless L.; Rogers, Alan R.; Clayton, Dale H.|title=Genetic Analysis of Lice Supports Direct Contact between Modern and Archaic Humans|journal=PLoS Biology|year=2004|volume=2|issue=11|pages=e340|doi=10.1371/journal.pbio.0020340|pmid=15502871|pmc=521174}}</ref>]]
’n Klein [[Afrika]]-[[aap]] wat sowat 6 miljoen jaar gelede geleef het, was die laaste dier waarvan die afstammelinge beide die mens en sy naaste verwant, die [[sjimpansee]], sou insluit.<ref name="Dawkins" /> Net twee takke van sy stamboom het oorlewende afstammelinge. Kort ná die splyting, om redes wat nie duidelik is nie, het die ape in een tak regop begin loop.<ref name="Dawkins" /> Hul breingrootte het vinnig toegeneem en teen 2 miljoen jaar gelede het die eerste diere ontstaan wat in die genus ''[[Homo]]'' geklassifiseer word.<ref name="Fortey" /> Die grens tussen verskillende spesies en selfs genera is ietwat arbitrêr, aangesien organismes oor geslagte heen bly verander het. In min of meer dieselfde tyd het die ander tak gesplyt in die voorouers van die sjimpansee en die [[bonobo]].<ref name="Dawkins" />
Die vermoë om [[vuur]] te beheer, het waarskynlik in ''[[Homo erectus]]'' begin, minstens 790 000 jaar gelede,<ref name="goren-inbar">{{cite journal
| last = Goren-Inbar | first = Naama | coauthors = Nira Alperson, Mordechai E. Kislev, Orit Simchoni, Yoel Melamed, Adi Ben-Nun, & Ella Werker
| date = 2004-04-30
| title = Evidence of Hominin Control of Fire at Gesher Benot Ya'aqov, Israel
| journal = Science
| volume = 304 | issue = 5671 | pages = 725–727 | doi = 10.1126/science.1095443
| url = http://www.sciencemag.org/content/304/5671/725.abstract
| accessdate = 2012-04-13 | pmid = 15118160
|bibcode = 2004Sci...304..725G
| ref = harv }} (abstrak)</ref> maar dalk so vroeg as 1,5 miljoen jaar gelede.
Dit is moeiliker om die oorsprong van [[taal]] te bepaal; dit is onduidelik of ''Homo erectus'' kon praat en of dié vermoë eers in ''[[Homo sapiens]]'' ontwikkel het.<ref name="Dawkins" /> Namate [[brein]]grootte toegeneem het, is babas vroeër gebore – voor hul breine te groot geword het om deur die [[bekken]] te beweeg. As gevolg daarvan het hulle groter [[neurale plastisiteit|plastisiteit]] getoon en dus ’n toenemende vermoë geopenbaar om te leer. Sosiale vermoëns het ingewikkelder geraak, taal gesofistikeerder en gereedskap uiteenlopender. Dit het bygedra tot verdere samewerking en intellektuele ontwikkeling.<ref name="McNeill">{{cite book | last = McNeill | first = Willam H.| title = A World History | url = https://archive.org/details/worldhistory0000mcne_e1t4 | origyear = 1967 | edition = 4th | year = 1999 | publisher = Oxford University Press | location = New York | isbn = 0-19-511615-1 |ref=harv}}</ref> Die moderne mens (''Homo sapiens'') het waarskynlik sowat 200 000 jaar gelede ontstaan; die oudste fossiele dateer uit sowat 160 000 jaar gelede.<ref name="gibbons">{{cite journal
| last = Gibbons | first = Ann
| year = 2003
| title = Oldest Members of ''Homo sapiens'' Discovered in Africa | journal = Science
| volume = 300 | issue = 5626 | page = 1641 | doi = 10.1126/science.300.5626.1641
| url = http://www.sciencemag.org/content/300/5626/1641.summary
| accessdate = 2012-04-13 | pmid = 12805512
| ref = harv
}} (abstrak)</ref>
Die eerste mense wat tekens van [[spiritualiteit]] getoon het, was die [[Neanderdaller]]s (wat gewoonlik geklassifiseer word as ’n aparte spesie sonder enige afstammelinge); hulle het hul dooies begrawe, sonder tekens van kos of gereedskap.<ref name="hopfe">{{cite book
| last = Hopfe | first = Lewis M.
| title = Religions of the World
| url = https://archive.org/details/religionsofworld0000hopf_w0d2 | origyear = 1976 | edition = 4th | isbn = 0-02-356930-1
| year = 1987 | publisher = MacMillan Publishing Company | location = New York
| chapter = Characteristics of Basic Religions | pages = [https://archive.org/details/religionsofworld0000hopf_w0d2/page/17 17], 17–19
}}</ref> Die eerste bewyse van ’n meer gesofistikeerde geloof (soos grottekeninge, moontlik met magiese of godsdienstige betekenis) dateer egter eers uit 32 000 jaar gelede.<ref name="Chauvet">{{cite web |url=http://www.metmuseum.org/toah/hd/chav/hd_chav.htm |title=Chauvet Cave |publisher=Metropolitan Museum of Art |access-date=11 April 2006 |language=ja |archive-url=https://web.archive.org/web/20200104162359/https://www.metmuseum.org/toah/hd/chav/hd_chav.htm |archive-date=4 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
Teen 11 000 jaar gelede het ''Homo sapiens'' die suidelike punt van [[Suid-Amerika]], die laaste onbewoonde kontinent behalwe [[Antarktika]], bereik. Laasgenoemde is eers in [[1820]] n.C. ontdek.<ref name="oxford-atlas">{{cite book
| editor = Patrick K. O’Brien
| title = Atlas of World History
| url = https://archive.org/details/atlasofworldhist0000unse_i1w0
| origyear = 2002 | edition = concise | year = 2003
| publisher = [[Oxford University Press]] | location = New York | isbn = 0-19-521921-X
| page = [https://archive.org/details/atlasofworldhist0000unse_i1w0/page/16 16] | chapter = The Human Revolution
}}</ref> Gereedskap en kommunikasie het bly verbeter en interpersoonlike verhoudings het ingewikkelder geraak.
==== Beskawing ====
[[Lêer:Da Vinci Vitruve Luc Viatour.jpg|duimnael|links|Die [[Vitruviaanse Man]] deur [[Leonardo da Vinci]] verteenwoordig die vooruitgang in kuns en wetenskap tydens die Renaissance.]]
Gedurende meer as 90% van sy geskiedenis, het ''Homo sapiens'' in klein groepe gewoon as nomadiese [[jagter]]s. Namate taal ingewikkelder geraak het, het die vermoë om te onthou en inligting oor te dra in ’n nuwe vermoë ontwikkel: die [[meem]] – ’n eenheid van kulturele informasie wat oordraagbaar is van een persoon en geslag na ’n ander.<ref name="dawkins-sg">{{cite book
| last = Dawkins | first = Richard
| title = The Selfish Gene | url = https://archive.org/details/selfishgene0000dawk | origyear = 1976
| edition = 2nd | year = 1989 | publisher = Oxford University Press | location = Oxford | isbn = 0-19-286092-5
| pages = [https://archive.org/details/selfishgene0000dawk/page/189 189]–201
| chapter = Memes: the new replicators
}}</ref> Kulturele evolusie het biologiese evolusie verbygesteek en ware [[geskiedenis]] het begin. Tussen 8500 en 7000 v.C. het die mens met plante en diere begin boer en landbou het ontstaan.<ref name="Tudge">{{cite book
| last = Tudge | first = Colin
| title = Neanderthals, Bandits and Farmers
| url = https://archive.org/details/neanderthalsband0000coli | year = 1998
| publisher = Weidenfeld & Nicolson | location = London | isbn = 0-297-84258-7
}}</ref> Dit het versprei totdat die meeste mense in permanente nedersettings gewoon het. Talle gemeenskappe het egter nog steeds ’n nomadiese leefstyl gehandhaaf. In die beskawings wat landbou as ’n leefwyse aanvaar het, het die relatiewe stabiliteit en toenemende produktiwiteit die bevolking in staat gestel om uit te brei.
Landbou het ’n groot uitwerking gehad: mense het die omgewing soos nooit tevore begin beïnvloed. Dit het gelei tot ’n verdeling van arbeid, ’n regerende klas en eindelik tussen 4000 en 3000 v.C tot die eerste werklike beskawing, by [[Sumer]] in die [[Midde-Ooste]].<ref>{{cite book | last = McNeill | first = Willam H.| title = A World History | url = https://archive.org/details/worldhistory0000mcne_e1t4 | origyear = 1967 | edition = 4th | year = 1999 | publisher = Oxford University Press | location = New York | isbn = 0-19-511615-1 |ref=harv}}</ref> Nog beskawings het gou in antieke [[Egipte]] en [[China]] ontstaan. Die uitvinding van [[Skryfstelsel|skrif]] het komplekse gemeenskappe help ontstaan: rekordhouding en biblioteke het as stoorkamers van kennis gedien en die oordrag van kultuur aangehelp. Dit was nie meer vir mense nodig om hul hele lewe lank net te werk nie – nuuskierigheid en opvoeding het gelei tot ’n groter dors na kennis en wysheid.
Verskeie dissiplines, soos [[wetenskap]] (in ’n primitiewe vorm), het ontstaan. Nuwe beskawings het met mekaar handel gedryf en geveg om grondgebied en bronne. [[Ryk]]e het gou ontstaan en teen 500 v.C. was daar gevorderde beskawings in die Midde-Ooste, [[Iran]], [[Indië]], Sjina en [[Griekeland]]. Hulle was soms vooruitstrewend, en soms het hulle verbrokkel. In 221 v.C. het Sjina sy kultuur oor die hele Oos-[[Asië]] versprei. Die beginsels van die Westerse wêreld is hoofsaaklik gevorm deur die antieke Grieks-Romeinse kultuur. Die [[Romeinse Ryk]] is in die vroeë [[4de eeu]] deur keiser [[Konstantyn die Grote]] gekersten. Teen die vroeë [[7de eeu]] het die [[Christendom]] oor [[Europa]] versprei. [[Islam]] is in 610 gestig en het gou die oorheersende godsdiens van Wes-Asië geword. In 1054 n.C. het die [[Oos-Wes-skisma]] tussen die [[Rooms-Katolieke Kerk|Rooms-Katolieke]] en die [[Oosters-Ortodokse Kerk]] gelei tot die prominente kultuurverskille tussen Wes- en Oos-Europa.
In die [[14de eeu]] het die [[Renaissance]] in [[Italië]] begin met die bevordering van godsdiens, [[kuns]] en wetenskap.<ref name="McNeill" /> Teen daardie tyd het die Christelike Kerk as 'n politieke entiteit baie van sy mag verloor. In 1492 het [[Christopher Columbus]] die Amerikas bereik en groot veranderings het in die "Nuwe Wêreld" plaasgevind. Die Europese [[beskawing]] het in 1500 begin verander en dit het gelei tot die [[Wetenskaprevolusie|Wetenskap-]] en die [[Nywerheidsrevolusie]]. Die kontinent het groot dele van die wêreld begin oorheers deur middel van [[kolonisasie]]. In die [[18de eeu]] het die kulturele beweging bekend as die [[Verligting]] die mentaliteit van Europa verder gevorm en bygedra tot die kontinent se [[sekularisasie]]. Van [[1914]] tot [[1918]] en van [[1939]] tot [[1945]] was die lande van die wêreld betrokke in wêreldoorloë. Ná die [[Eerste Wêreldoorlog]] is die [[Volkebond]] gestig en dit was die eerste stap in die rigting van die vestiging van internasionale instellings om dispute vreedsaam op te los. Nadat dit nie die [[Tweede Wêreldoorlog]] kon keer nie, is dit vervang deur die [[Verenigde Nasies]].
[[Lêer:As11-40-5886.jpg|duimnael|Neil Armstrong op die maan.]]
Ná die oorlog is baie nuwe state gevorm wat hulself onafhanklik verklaar het of hul onafhanklikheid gekry het in ’n tydperk van [[dekolonisasie]]. Die [[Verenigde State]] en die [[Sowjetunie]] het ’n ruk lank die wêreld se oorheersende [[supermoondheid|supermoondhede]] geword en was betrokke in ’n vyandelike [[Koue Oorlog]] tot met die verbrokkeling van laasgenoemde. In 1992 het verskeie Europese nasies die [[Europese Unie]] gestig. Namate [[vervoer]] en kommunikasie verbeter het, het die ekonomieë en politieke sake van nasies regdeur die wêreld al hoe meer vervleg geraak. Hierdie sogenaamde [[wêrelddorp]] het dikwels konflik sowel as samewerking opgelewer.
==== Onlangse gebeure ====
Veranderings het van die middel-1940's tot vandag teen ’n vinnige pas plaasgevind. [[Tegnologie]]se ontwikkelings sluit in [[kernwapen]]s, [[rekenaar]]s, [[genetiese manipulasie]] en [[nanotegnologie]]. Ekonomiese globalisering, wat aangehelp is deur vooruitgang in kommunikasie- en vervoertegnologie, het oor groot dele van die wêreld die alledaagse lewe beïnvloed. Kulturele en institusionele begrippe soos [[demokrasie]], [[kapitalisme]] en [[omgewingsbewustheid]] het al hoe gewilder geraak. Groot bekommernisse en probleme soos [[siekte]], [[oorlog]], [[armoede]], gewelddadige politieke [[radikalisme]] en onlangs ook [[aardverwarming]] en waternood het toegeneem namate die wêreldbevolking gegroei het.
In 1957 het die [[Sowjetunie]] die eerste mensgemaakte satelliet, [[Spoetnik 1]], gelanseer en kort daarna het [[Joeri Gagarin]] die eerste mens in die [[ruimte]] geword. [[Neil Armstrong]] van [[Amerika]] was die eerste mens wat op ’n ander [[hemelliggaam]], die [[maan]], geloop het. Onbemande ruimtetuie is na al die [[planeet|planete]] in die [[Sonnestelsel]] gestuur en minstens een, [[Voyager 1]], het selfs die Sonnestelsel verlaat. Die Sowjetunie en VSA was in die [[20ste eeu]] die eerste leiers in die verkenning van die ruimte. Vyf ruimte-agentskappe, wat meer as 15 lande verteenwoordig, het saamgewerk om die [[Internasionale Ruimtestasie]] te bou. In die 1990's is die [[Wêreldwye web]] ontwikkel en dit is ’n al hoe groter bron van inligting in die wêreld.
==Sien ook==
* [[Planetêre bewoonbaarheid]]
* [[Buiteaardse lewe]]
== Verwysings ==
{{Verwysings|3}}
== Eksterne skakels ==
* [https://www.webcitation.org/5QVjwZCzJ?url=http://www.tufts.edu/as/wright_center/cosmic_evolution/docs/splash.html Cosmic Evolution] – ’n gedetailleerde kykie na gebeure van die Aarde se vroming tot die hede
* Valley, John W. "[http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=a-cool-early-earth A Cool Early Earth?]" ''Scientific American''. 2005 Oktober 58–65. – bespreking van die tyd van die vorming van die oseane en ander belangrike gebeure
* [http://www.johnkyrk.com/evolution.html Evolution timeline] (gebruik Shockwave). Geanimeerde verhaal van die Groot Knal, die vorming van die Aarde, die ontstaan van bakterieë en die uiteindelik ontstaan van die mens
* {{Commons-kategorie inlyn|Earth}}
* [[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:History of the Earth|Engelse Wikipedia]]
{{Voorbladster}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Aarde]]
[[Kategorie:Geskiedenis|Aarde]]
b5flswcb13ba881ubb0jdky5nazgh7z
Joelia Lipnitskaja
0
84936
3379368
3359384
2026-11-20T22:37:47Z
InternetArchiveBot
131157
Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379368
wikitext
text/x-wiki
{{Weesbladsy}}
{{Inligtingskas Persoon
| naam = Joelia Lipnitskaja
| bynaam =
| beeld = Julia Lipnitskaia Olympics 2014.jpeg
| beeldbeskrywing =
| onderskrif =
| geboortenaam =
| geboortedatum = [[5 Junie]] [[1998]]
| geboorteplek = [[Jekaterinburg]], [[Rusland]]
| ouers =
| titel =
| nasionaliteit = {{vlag|Rusland}}
| beroep = [[Sierskaats]]er
| bekend =
| salaris =
| termyn =
| voorganger =
| opvolger =
| eerbewyse =
| party =
| godsdiens =
| huweliksmaat =
| kinders =
| webblad =
| handtekening =
}}
'''Joelia Lipnitskaja''' ([[Russies]]: Ю́лия Липни́цкая; geb. [[5 Junie]] [[1998]] in [[Jekaterinburg]]) is 'n [[Rusland|Russiese]] [[sierskaats]]er. Sy het 'n goue medalje in die figuurskaats-spankompetisie by die [[Olimpiese Winterspele 2014|Olimpiese Winterspele van 2014]] in [[Sotsji]], Rusland gewen.<ref>{{cite news |url=http://rt.com/news/lipnitskaya-youngest-olympic-champion-305/ |title=15yo prodigy Yulia Lipnitskaya is Russia's youngest Winter Olympic champion |publisher=Russia Today |date=9 Februarie 2014 |access-date=12 Februarie 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200217153255/https://www.rt.com/news/lipnitskaya-youngest-olympic-champion-305/ |archive-date=17 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |url=http://ftw.usatoday.com/2014/02/yulia-lipnitskaya-gold-medal-teen/ |title=Russia’s Julia Lipnitskaia is an Olympic gold medalist, and she’s 15 years old |publisher=USA Today |date=10 Februarie 2014 |access-date=12 Februarie 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200217153301/https://ftw.usatoday.com/2014/02/yulia-lipnitskaya-gold-medal-teen |archive-date=17 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.dieburger.com/nuus/2014-02-11-yulia-15-jongste-ng-wat-goud-wen<!--http://www.beeld.com/nuus/2014-02-11-yulia-15-jongste-ng-wat-goud-wen-->|title=Yulia (15) jongste nóg wat goud wen|publisher=[[Die Burger]]|date=2014-02-11|accessdate=2014-02-12}}</ref> Sy is ook die Europese kampioen van 2014<ref>{{cite web |url=http://olympictalk.nbcsports.com/2014/01/17/yulia-lipnitskaya-15-wins-european-championships/ |title=Yulia Lipnitskaya, 15, wins European Championships |publisher=NBC OlympicTalk |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20150506041508/http://olympictalk.nbcsports.com/2014/01/17/yulia-lipnitskaya-15-wins-european-championships/ |archive-date=6 Mei 2015 |url-status=dead |df=dmy-all |access-date=13 Februarie 2014 }}</ref> en in 2012 was sy die Junior Wêreldkampioen.<ref>{{cite web |url=http://www.isuresults.com/bios/isufs00013146.htm |title=Julia LIPNITSKAIA - Biography |publisher=ISU |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200208004009/http://www.isuresults.com/bios/isufs00013146.htm |archive-date=8 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
== Verwysings ==
{{Verwysings|2}}
== Eksterne skakels ==
{{commonskat|Julia Lipnitskaia}}
* [http://www.isuresults.com/bios/isufs00013146.htm Joelia Lipnitskaja] – ISU
* [http://www.sochi2014.com/en/athlete-julia-lipnitskaia Joelia Lipnitskaja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140401133406/http://www.sochi2014.com/en/athlete-julia-lipnitskaia |date= 1 April 2014 }} – Olimpiese Winterspele 2014 in Sotsji
{{Saadjie}}
{{DEFAULTSORT:Lipnitskaja, Joelia}}
[[Kategorie:Russiese sierskaatsers]]
[[Kategorie:Geboortes in 1998]]
[[Kategorie:Lewende mense]]
ibgvjugh4gec3z1s5yrevrrph8oii2a
Korean Air
0
86079
3379403
3373409
2026-11-21T04:15:46Z
InternetArchiveBot
131157
Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379403
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox airline
|airline = Korean Air<br />대한항공 <br />大韓航空<br />''Daehan Hanggong''
|image = Korean Air 2025.svg
|logo_size = 230px
|IATA = KE
|ICAO = KAL
|callsign = KOREANAIR
|parent = Hanjin Group
|subsidiary = Jin Air <br /> Czech Airlines (44%)
|company_slogan = ''Excellence in Flight''
|founded = 1946 (as "Korean National Airlines")
|commenced = 1969
|headquarters = Gonghang-dong, Gangseo-gu, [[Seoul]], [[Suid-Korea]]
|key_people = Cho Yangho (Voorsitter & [[HUB]])
|hubs =<div>
* Seoul Gimpo Internasionale Lughawe
* [[Incheon Internasionale Lughawe]] </div>
|focus_cities =<div>
* Gimhae Internasionale Lughawe
* Jeju Internasionale Lughawe
* [[Kansai Internasionale Lughawe]] ([[Osaka]], Japan) </div>
|frequent_flyer = SKYPASS
|lounge = KAL Lounge
|alliance = [[SkyTeam]]
|fleet_size = 158
|destinations = 129
|website = http://www.koreanair.com
}}
'''Korean Air Lines Co., Ltd.''' ([[IATA]]: '''KE''', [[ICAO]]: '''KAL''') handeldrywend as '''Korean Air''', is die vlagdraer en grootste [[lugredery]] van [[Suid-Korea]], met sy hoofkwartier in Gonghang-dong, Gangseo-gu, [[Seoel]], Suid-Korea.
Korean Air se internasionale passasiersafdeling en verwante filiaalvragafdeling bedien saam 130 stede in 45 lande, terwyl die binnelandse afdeling 20 bestemmings bedien. Dit is een van die top 20 lugrederye in die wêreld in terme van passasiers vervoer en is ook onder die top internasionale vraglugrederye.
[[Incheon Internasionale Lughawe]] dien as Korean Air se internasionale [[spil (lughawe)|spil]]. Korean Air het ook 'n satelliet-hoofkwartier op Incheon. Dit is aangewys as [[Asië]] se beste lugredery deur "Business Traveler"-lesers in 2012. <ref>{{cite web |url=http://www.traveldailynews.asia/news/article/51174/seoul-voted-ldquo-best-international-meetings |author=Tatiana Rokou |title=Seoul voted "Best International Meetings Destination" for 2012 |date=13 Desember 2012 |access-date=18 Februarie 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170620194007/http://www.traveldailynews.asia/news/article/51174/seoul-voted-ldquo-best-international-meetings |archive-date=20 Junie 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
==Huidige vloot==
Teen Mei 2022 het Korean Air die volgende vliegtuie bedryf:<ref>{{cite web|url=https://www.koreanair.com/global/en/traveling/aircraft-info.html|title=Fleet Information|website=Korean Air|access-date=17 Januarie 2017|archive-date=18 Januarie 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170118051332/https://www.koreanair.com/global/en/traveling/aircraft-info.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.koreanair.com/global/en/traveling/business-jet-services.html#_|title=Business Jet Services|publisher=Korean Air|access-date=18 Augustus 2016|archive-date=26 Augustus 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160826123359/https://www.koreanair.com/global/en/traveling/business-jet-services.html#_|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://atis.koca.go.kr/ATIS/aircraft/forwardPage.do?pageUrl=aircraftRegStat01|title=항공기 등록현황|language=ko|website=Ministry of Land, Infrastructure and Transport of Korea|access-date=7 Augustus 2020|archive-date=29 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200929010059/http://atis.koca.go.kr/ATIS/aircraft/forwardPage.do?pageUrl=aircraftRegStat01|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.planespotters.net/airline/Korean-Air-Lines|title=Korean Air Lines Fleet Details and History|website=planespotters.net|date=30 Desember 2016|access-date=30 Desember 2016|archive-date=September 24, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924041612/https://www.planespotters.net/airline/Korean-Air-Lines|url-status=dead}}</ref>
{| class="wikitable" style="border-collapse:collapse;text-align:center;margin: auto;"
|+ Korean Air vloot
|-
! rowspan="2" | Vliegtuig
! rowspan="2" style="width:15px;" | In diens
! rowspan="2" style="width:15px;" | Bestellings
! colspan="4" | Passasiers
|-
! style="width:25px;" | <abbr title="First Class">F</abbr>
! style="width:25px;" | <abbr title="Prestige Class">P</abbr>
! style="width:25px;" | <abbr title="Economy Class">E</abbr>
! style="width:25px;" | Totaal
|-
|Airbus A220-300
|10
|—
|—
|—
|140
|140
|-
|[[Airbus A320neo-familie|Airbus A321neo]]
|—
|30
|-
|[[Airbus A330]]-200
|8
|—
|—
|<abbr title="Prestige Sleeper">30</abbr>
|188
|218
|-
|rowspan="3"|[[Airbus A330]]-300
|rowspan="3"|22
|rowspan="3"|—
|rowspan="3"|—
|<abbr title="Prestige Suite">24</abbr>
|248
|272
|rowspan="3"|
|-
|<abbr title="Prestige Sleeper">24</abbr>
|252
|276
|-
|<abbr title="Prestige Sleeper">24</abbr>
|260
|284
|-
|[[Airbus A380]]-800
|10
|—
|<abbr title="Kosmo Suites">12</abbr>
|<abbr title="Prestige Sleeper">94</abbr>
|301
|407
|-
|[[Boeing 737|Boeing 737-800]]
|2
|—
|—
|12
|126
|138
|-
|[[Boeing 737|Boeing 737-900]]
|10
|—
|—
|8
|180
|188
|-
|[[Boeing 737|Boeing 737-900ER]]
|6
|—
|—
|8
|165
|173
|-
|[[Boeing 737|Boeing 737 MAX 8]]
|3
|27
|—
|8
|138
|146
|-
|Boeing 747-8I
|9
|—
|<abbr title="Kosmo Suites 2.0">6</abbr>
|<abbr title="Prestige Suites">48</abbr>
|314
|368
|-
|[[Boeing 777]]-200ER
|12
|—
|<abbr title="Kosmo Sleeper">8</abbr>
|<abbr title="Prestige Plus">28</abbr>
|225
|261
|-
|[[Boeing 777]]-300
|4
|—
|<abbr title="Sleeper">6</abbr>
|<abbr title="Prestige Sleeper">35</abbr>
|297
|338
|-
|rowspan="2"|[[Boeing 777-300ER]]
|rowspan="2"|25
|rowspan="2"|—
|<abbr title="Kosmo Suites 2.0">8</abbr>
|<abbr title="Prestige Suites">42</abbr>
|227
|277
|-
|<abbr title="Kosmo Suites">8</abbr>
|<abbr title="Prestige Sleeper">56</abbr>
|227
|291
|-
|[[Boeing 787 Dreamliner|Boeing 787-9]]
|10
|10<ref name=787addorder>{{cite press release|url=https://www.koreanair.com/global/en/about/news/press_release/2019_06_B787-10/|title=Korean Air to introduce Boeing 787-10 for first time in Korea|publisher=Korean Air|date=19 Junie 2019|access-date=16 Januarie 2020|archive-date=16 Januarie 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200116034247/https://www.koreanair.com/global/en/about/news/press_release/2019_06_B787-10/|url-status=live|archivedate=16 Januarie 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200116034247/https://www.koreanair.com/global/en/about/news/press_release/2019_06_B787-10/}}</ref>
|—
|<abbr title="Prestige Suites">24</abbr>
|245
|269
|-
|Boeing 787-10
|—
|20<ref name=787addorder/>
|colspan="4" class="unsortable" |<abbr title="To Be Announced">TBA</abbr>
|-
! colspan="8" |Korean Air Vragvloot
|-
|[[Boeing 747-400|Boeing 747-400ERF]]
|4
|—
|colspan="4" class="unsortable" |<abbr title="No Seats, Cargo Configuration">Vrag</abbr>
|-
|[[Boeing 747-400|Boeing 747-8F]]
|7
|—
|colspan="4" class="unsortable" |<abbr title="No Seats, Cargo Configuration">Vrag</abbr>
|-
|[[Boeing 777|Boeing 777F]]
|12
|—
|colspan="4" class="unsortable" |<abbr title="No Seats, Cargo Configuration">Vrag</abbr>
|
|-
! colspan="8" |Korean Air Besigheidstralervloot<ref>{{cite web|url=https://kr.koreanair.com/global/en/business-jet-services.html|title=Korean Air business jet fleets|publisher=Korean Air|access-date=27 Junie 2018|archive-date=27 Junie 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180627115659/https://kr.koreanair.com/global/en/business-jet-services.html|url-status=live}}</ref><ref name="KALexpands">{{cite news|url=https://www.flightglobal.com/news/articles/korean-air-expands-business-jet-charter-unit-430466/|date=18 Oktober 2016|author=Greg Waldron|title=Korean Air expands business jet charter unit|work=FlightGlobal|access-date=23 Februarie 2017|archive-date=24 Februarie 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170224054740/https://www.flightglobal.com/news/articles/korean-air-expands-business-jet-charter-unit-430466/|url-status=live}}</ref>
|-
|AgustaWestland AW139
|4
|—
|colspan="4" class="unsortable" |8–14
|-
|Boeing 737-700/BBJ1<!-- Boeing Business Jet -->
|1
|—
|colspan="4" class="unsortable" |16–26
|-
|Bombardier Global Express XRS
|1
|—
|colspan="4" class="unsortable" |13
|-
|Gulfstream G650ER
|1
|—
|colspan="4" class="unsortable" |13
|-
|Sikorsky S-76
|1
|—
|colspan="4" class="unsortable" |5–6
|-
! scope="row" | Totaal
! scope="row" | 163
! scope="row" | 86
|}
{{multiple image
| align = center
| direction = horizontal
| total_width = 960px
| image1 = Korean Air Airbus A380-861; HL7611@LAX;11.10.2011 623br (6643811363).jpg
| caption1 = Korean Air [[Airbus A380-800]]
| image2 = Boeing 747-8I, Korean.jpg
| caption2 = Korean Air [[Boeing 747-400|Boeing 747-8I]]
| image3 = Korean Air Boeing 787-9 Dreamliner HL7208 on takeoff roll at JFK Airport.jpg
| caption3 = Korean Air [[Boeing 787 Dreamliner|Boeing 787-9]]
| image4 = HL7724 B737-900 Korean Air (7567040400).jpg
| caption4 = Korean Air [[Boeing 737]]-900
| image5 = Bombardier CS300 ‘HL8311’ Korean Air (48594782072).jpg
| caption5 = Korean Air Airbus A220-300
}}
== Verwysings ==
{{Verwysings|2}}
{{en-vertaal|Korean Air}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Lugrederye]]
[[Kategorie:Suid-Koreaanse maatskappye]]
pftxqn1fgjwyccwxfkh351e0n8poakp
Gebruiker:Martinvl/Sandput
2
87254
3379219
3362750
2026-11-20T14:28:20Z
Martinvl
12559
3379219
wikitext
text/x-wiki
== Appeal ==
I wish to appeal the sanctions imposed on me [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Administrators%27_noticeboard/IncidentArchive867#Martinvl here] on grounds of misrepresentation of fact by my accusers and undue haste by the closing administrator to close the discussion resulting in me not being able to put my side of the argument. At the time that these sanctions were levied against me, I was blocked from editing Wikipedia.
WP:PROXYING clarifies that upon receipt of a communication from a blocked editor, a third party may make productive changes to Wikipedia provided that they had independent reasons for making such changes. Shortly after I was blocked, two administrators, [[User:Drmies]] and [[User:EatsShootsAndLeaves]], [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=User_talk%3AMartinvl&diff=583252503&oldid=581275821 clarified]] that blocked editors could, subject to certain conditions, initiate changes.
[[User:Wee Curry Monster]] (WCM) initiated the action against me alleging inappropriate use of the e-mail facility even though he himself had never actually seen the e-mail in question or or edited the article to which it applied. Furthermore, he twisted the meaning of WP:PROXING to imply that a blocked user can NEVER draw to attention any errors that might have crept into Wikipedia. This is in contrast with the advice previously given to me by two administrators (See above).
[[User:Kahastok]]’s allegation against me in support of WCM was totally unfounded. The background is that [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=British_Weights_and_Measures_Association&diff=614447096&oldid=590791493 this posting’s summary] finished with the phrase ''“Help needed: Michael Barry”''. I sent the editor an e-mail giving the help that they requested with the caveat ''“I am blocked from editing Wikipedia, so use this information as you see fit”''. All that Kahastok saw was the [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=User_talk%3AMartinvl&diff=614544379&oldid=595343462 tail-end of the conversation] on my talkpage. His allegation that I was misusing e-mail is therefore totally unfounded.
[[User:Nick-D]] (WCM’s mentor) repeated an allegation made by to him by WCM without properly investigating the allegation. WCM alleged that my creation of [[:en:User_talk:Martinvl#Australian_terrorist_incident]] was inappropriate. If Nick-D had actually read the section, he would have seen that the opening text was ''“Rather than making postings such as one, you should be contacting the NSW police directly”''. This would have alerted him to the possibility that a third party’s postings were compromising a situation in the [[WP:REAL WORLD]]. My posting arose from an allegation that Wikipedia was being used as a communications conduit between outsiders and the terrorists who were holding hostages. In my view, protecting the lives of hostages takes precedence over Wikipedia rules.
[[User:JamesBWatson]] (aka [[User:JBW]] and WCM’s mentor) was the closing administrator. I made it clear that I intended to challenge these allegations. Nevertheless, less than 24 hours after WCM opened the discussion and before I could defend myself, JBW closed the discussion. He then wrote on my talk page ''"[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=User_talk%3AMartinvl&diff=641230616&oldid=641144327 There are no "unfounded allegations". Everything stated in the edit you linked to is unambiguously true.]"''. From what I have written in this appeal, it is obvious that this statement by JBW is untrue. Moreover, preventing somebody from defending themselves is an anathema that has since been codified as being improper in the [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines Wikimedia Foundation Universal Code of Conduct/Enforcement Guidelines §3.3.1].
If we disregard questionable statements by WCM, Kahastok and Nick_D, the case against me falls away. I therefore ask that these sanctions be revoked.
===Napier's Rules for Rught-angled Spherical Triangles===
[[File:Napier's circle of parts2.svg|thumb|Komponente van Napier se Reëls]]
Napier het 'n tegniek ontwikkel om trigonometriese verwantskappe te genereer vir sferiese driehoeke wat een regte hoek het. Die prosedure is soos volg:
#Konstrueer 'n sirkel en verdeel dit in vyf segmente.
#Skryf die waarde van die boog net langs die regte hoek in een van die sirkelsektore. In die diagram aan die regterkant word die beginpunt deur die rooi kol aangedui, en die eerste boog is <math>a</math>.
#Gaan voort om die sirkel en skryf elke element (hoek of boog) in opeenvolgende segmente van die sirkel. In die diagram is dit (in volgorde) <math>\beta, c, \alpha, b</math>.
#Neem die komplement van die waardes in die segmente wat nie aangrensend aan die beginpunt is nie. In hierdie geval is die elemente <math>\beta,c</math> en <math>\alpha</math>. (Die komplement van <math>\theta</math> is <math>(\frac {\pi}{2} - \theta)</math> en word hier aangedui deur <math>\bar{\theta}</math>.)
#Vyf stelle trigonometriese verwantskappe kan nou met behulp van hierdie sirkel afgelei word. Dui enige een van die segmente aan as <math>X</math>. Dui die bure daarvan aan as <math>Y_1</math> en <math>Y_2</math>. Dui die twee segmente teenoor die beginpunt aan as <math>Z_1</math> en <math>Z_2</math>.
#Deur gebruik te maak van hierdie waardes van <math>X, Y_1, Y_2, Z_1</math> en <math>Z_2</math>, kan die volgende verwantskappe afgelei word:
:*<math>sin (X) = tan (Y_1) tan (Y_2)</math>
:*<math>sin (X) = cos (Z_1) cos (Z_2)</math>
Indien enige van die elemente <math>X, Y_i</math> of <math>Z_i</math> die komplement van 'n boog of hoek is, word <math> tan( \bar {\theta})</math> deur <math>cotan(\theta)</math> vervang en <math>sin(\bar{\theta})</math> word deur <math>cos(\theta)</math> vervang.
====Voorbeeld====
Gestel ons stel <math>X</math> gelyk aan <math>\bar {\beta}</math>. Dan, uit die eerste sinusverwantskap
:<math> sin(\bar {\beta}) = tan(a) tan (\bar{c})</math>.
Deur die komplementreël toe te pas, word hierdie vergelyking
:<math>cos(\beta) = tan(a) cot(c)</math>.
Net so, uit die tweede sinusreël
:<math>sin(\bar {\beta}) = cos (b) cos (\bar {a})</math>.
waaruit
:<math>cos(\beta) = cos(b) sin (a)</math>.
==Test of NC file display==
Display of the same image, one taken from an .SVG file and the other from a .JPG file. This test will be used on other Wikipedias to check the transfer of files.
[[File:SI logo full.svg|thumb|left|Test download of SI Logo from NC Commons (.SVG)]]
[[File:SI logo all udp.jpg|thumb|right|Test Download of SI logo from NC Commons (.JPG)]]
[[File:SI logo all udp.jpg|thumb|right|Test Download of SI logo from NC Commons (.JPG)]]
{{NC
|File=File:SI logo all udp.jpg
|caption=Test download of SI Logo from NC Commons (.SVG)}}
<!--
[[File:SI logo full.svg|thumb|Test download from NC Commons]]
*Die SI Logo hoort om hier verttoon te word.
*The SI logo should be displayed here.
Wikicode to display the image from NC Commons shown on the right:
:<nowiki>[[File:SI logo full.svg|thumb|Test download from NC Commons]]</nowiki>
-->
<br>
<br>
<br>
<br>
<br>
<br>
<br>
<br>
<br>
<br>
<br>
<br>
== X-straal ==
https://en.wikipedia.org/wiki/Military_time_zone
[[file:Clipboard icon.svg|35px|alt="Booking Required"]]
==Grootsirkel==
[[File:Illustration of great-circle distance.svg|thumb|Grootsirkels op 'n sfeer.]]
In [[wiskunde]] is 'n '''grootsirkel''' of '''ortodroom''' die sirkelvormige snyding van 'n [[sfeer]] en 'n [[vlak]] wat deur die middelpunt van die sfeer gaan.<ref name = Wolfram>{{Cite web
|last=W. |first=Weisstein, Eric
|title=Great Circle -- from Wolfram MathWorld |url=https://mathworld.wolfram.com/GreatCircle.html
|access-date=2026-08-24
|website=mathworld.wolfram.com
|language=en}}</ref>
In die beeld regs lê die punte <math>P</math>, <math>Q</math>, <math>u</math> en <math>v</math> almal op die vlak wat deur die middelpunt van die baan gaan. Oor die algemeen is die grootsirkel wat deur 'n paar punte soos <math>P</math> en <math>Q</math> gaan uniek, maar as die twee punte direk teenoor mekaar is, soos punte <math>u</math> en <math>v</math>, dan kan 'n oneindige aantal grootsirkels deur hulle getrek word. Die punt <math>u</math> is die antipode van <math>v</math> (en andersom).
As 'n grootsirkel deur twee punte gedefinieer word, soos <math>P</math> en <math>P</math>, dan staan die kortste van die twee roetes tussen die punte (in rooi getoon) bekend as die ''kleinboog'' en die langer van die twee afstande staan bekend as die ''hoofboog''.
==Eienskappe==
[[File:Central angle.svg|thumb|n Illustrasie van die sentrale hoek, {{math|Δ''σ''}}, tussen twee punte, {{mvar|P}} en {{mvar|Q}}. {{mvar|λ}} en {{mvar|φ}} is die [[lengtegraad]]hoek en [[breedtegraad]]hoek van {{mvar|P}}.]]
Die bewys dat die kleiner boog van 'n grootsirkel die kortste afsand is tussen twee punte op die oppervlak van 'n sfeer verbind, kan gedoen word deur alle paaie tussen die punte <math>P</math> en <math>Q</math> te oorweeg en deur gebruik te maak van {{Intertaalskakel|variatierekening|en|Calculus of variations}} om die kortste pad te vind. Die resulterende pad sal identies wees aan die vergelyking van die grootsirkel.<ref name = Wolfram/>
Die afstand tussen die twee punte <math>P</math>and <math>Q</math> word soos volg bereken:
*<math>(\lambda_1, \phi_1)</math> en <math>(\lambda_2, \phi_2)</math> is die geografiese [[lengtegraad|lengte]]- en [[breedtegraad]] van twee punte <math>P</math> en <math>Q</math> (Sien beeld regs).
*<math>(\Delta\lambda, \Delta\phi) = (|\lambda_2 - \lambda_1|, |\phi_2 - \phi_1|)</math> is hul absolute hoekafstand.
Deur een van die pole as 'n hulp derde punt te gebruik, is die sentrale hoek <math>\Delta\sigma</math> tussen hulle deur die [[Sferiese Driehoeksmeting|sferiese wet van kosinus]] gegee:<ref>{{cite book |last1=Kells |first1=Lyman M. |last2=Kern |first2=Willis F. |last3=Bland |first3=James R. |title=Plane And Spherical Trigonometry |url=https://archive.org/details/planeandspherica031803mbp |access-date=July 13, 2018 |year=1940 |publisher=McGraw Hill Book Company, Inc. |pages=[https://archive.org/details/planeandspherica031803mbp/page/n344 323]-326 }}</ref>
*<math>\Delta\sigma = {\arccos}\bigl(\sin\phi_1\sin\phi_2 + \cos\phi_1\cos\phi_2\cos\Delta\lambda\bigr).</math>
As hierdie hoek in radiale uitgedruk is, kan die werklike booglengte <math>d</math>op 'n sfeer met radius <math>r</math> bereken word met behulp van die vergelyking
*<math>d = r \, \Delta\sigma.</math>.
==Navigasie==
Daar is baie rekenaargebaseerde pakkette wat gebruik kan word om 'n reis te beplan wat 'n grootsirkelroete volg. Daarbenewens kan 'n reis beplan word met behulp van 'n Gnomoniese kaart.
===Notasie===
Hierdie afdeling oor roeteberekening gebruik wiskundige notasie:
*Hoeke is in radiale
*’n Peiling van nul wys ooswaarts en neem toe in ’n antikloksgewyse rigting.
In Navigasienotasie:
*Hoeke is in grade
*’n Peiling van nul wys noordwaarts en neem toe in ’n kloksgewyse rigting.
Peiings wat in wiskundige notasie gegee word, kan omgeskakel word na navigasienotasie met behulp van die volgende verhouding:
:<math>\sigma_{nav} = 90 - \frac{180}{\pi} \sigma_{wis} </math>
Ander hoeke wat in radiale uitgedruk word, kan na grade omgeskakel word deur die volgende verhouding te gebruik:
:<math>\theta_{nav} = \frac{180}{\pi} \theta_{wis} </math>
===Berekening van 'n roete===
[[File:Sphere geodesic 4sigma.svg|thumb|200px|right|Fig 1. Die grootsirkelpad tussen (φ<sub>1</sub>, λ<sub>1</sub>) en (φ<sub>2</sub>, λ<sub>2</sub>).]]
Die grootsirkelpad kan bereken word deur die omgekeerde geodetiese probleem in 'n sferiese trigonometrieke-konteks te gebruik. 'n Vaarder begin by <math>P_1 = ( \phi_1 ,\lambda_1 )</math> en beplan om 'n grootsirkel te volg na die punt <math>P_2 = ( \phi_2 ,\lambda_2 )</math><ref group=Nota><math>\phi</math> is die breedtegraad en <math>\lambda</math> is die lengtegraad</ref> (Sien Fig. 1). Sy aanvanklike en finale peilings is <math>\alpha_1</math> en <math>\alpha_2</math>. Hulle is bereken met hulp van die formules vir die oplossing van 'n sferiese driehoek:
:<math>\begin{align}
\tan\alpha_1&=\frac{\cos\phi_2\sin\lambda_{12}}{ \cos\phi_1\sin\phi_2-\sin\phi_1\cos\phi_2\cos\lambda_{12}},\\
\tan\alpha_2&=\frac{\cos\phi_1\sin\lambda_{12}}{-\cos\phi_2\sin\phi_1+\sin\phi_2\cos\phi_1\cos\lambda_{12}},\\
\end{align}</math>
waar <math>\lambda_{12} = \lambda_2 - \lambda_1</math><ref group=Nota>In the article on [[great-circle distance]]s,
the notation Δλ = λ<sub>12</sub>
and Δσ = σ<sub>12</sub> is used. The notation in this article is needed to
deal with differences between other points, e.g., λ<sub>01</sub>.</ref>
en die kwadrante van <math>\alpha_1</math> en <math>\alpha_2</math> word bepaal deur die tekens van die teller en noemer in die raaklynformules (bv. met behulp van die '''atan2-funksie''').
Die sentralehoek<ref group=Nota>Die sentrale hoek is die hoek <math>P_1\widehat{O} P_2 </math>waar <math>O</math> is die middelpunt van die sfeër</ref> tussen die twee puunte <math>\sigma_{12}</math>, is gegeë deur
:<math>\tan\sigma_{12}=\frac{\sqrt{(\cos\phi_1\sin\phi_2-\sin\phi_1\cos\phi_2\cos\lambda_{12})^2 + (\cos\phi_2\sin\lambda_{12})^2}}{\sin\phi_1\sin\phi_2+\cos\phi_1\cos\phi_2\cos\lambda_{12}}.</math>
The distance along the great circle will then be ''s''<sub>12</sub> = ''R''σ<sub>12</sub>, where ''R'' is the assumed radius
of the Earth and σ<sub>12</sub> is expressed in [[Radian#Conversions|radians]].
Using the [[Earth radius#Mean radius|mean Earth radius]], ''R'' = ''R''<sub>1</sub> ≈ {{convert|6371|km|mi|abbr=on}} yields results for
the distance ''s''<sub>12</sub> which are within 1% of the [[geodesic length]] for the [[WGS84]] ellipsoid; see [[Geodesics on an ellipsoid]] for details.
====Notas====
{{Verwysings|group=Nota}}
==Gnomonic chart==
[[File:Admiralty Chart No 132 Gnomonic Chart of Indian and Southern Oceans, Published 1914.jpg|thumb|Admiralty Gnomonic Chart of the Indian and Southern Oceans, for use in plotting great circle tracks]]
A straight line drawn on a [[gnomonic projection|gnomonic chart]] is a portion of a great circle. When this is transferred to a [[Mercator projection|Mercator chart]], it becomes a curve. The positions are transferred at a convenient interval of [[longitude]] and this track is plotted on the Mercator chart for navigation.
<gallery>
File:Orthodromic air route.tif|London to Los Angles
File:Gnomonic projection SW.jpg|Gnomonic projection
</gallery>
==Verwysings==
{{Verwysings}}
== Stamboom2 ==
Gebruik stamboom2
{{stamboom2}}
*Sophia of Hannover (1630-1714)
**{{Stamboom2/einde tak}} [[Beeld:Simple gold crown.svg|15px]]George I (1660-1727)
***{{Stamboom2/einde tak}}[[Beeld:Simple gold crown.svg|15px]]George II (1683-1760)
****Frederick, Prince of Wales
*****{{Stamboom2/einde tak}} [[Beeld:Simple gold crown.svg|15px]]George III
******Duke of Kent
*******{{Stamboom2/einde tak}}[[Beeld:Simple gold crown.svg|15px]] Victoria (1819-1901)
********[[Beeld:Simple gold crown.svg|15px]] Edward VII
********* [[Beeld:Simple gold crown.svg|15px]] George V
**********{{Stamboom2/einde tak}} ... [[Beeld:Simple gold crown.svg|15px]] Charles III (*1948)
*********{{Stamboom2/einde tak}}[[Maud van Wallis|Maud]] (1869-1938)
**********{{Stamboom2/einde tak}}... [[Beeld:Simple gold crown.svg|15px]] [[Harald V van Noorweë]] (*1937)
******** Prince Arthur, Duke of Connaught and Strathearn (1850-1942)
*********{{Stamboom2/einde tak}} ... Princess Ingrid of Sweden
**********{{Stamboom2/einde tak}} ... [[Beeld:Simple gold crown.svg|15px]] [Denmark] Frederick X
******** Leopold, Duke of Albany (1853-1884)
*********{{Stamboom2/einde tak}} ... Princess Sibylla of Saxe-Coburg and Gotha
**********{{Stamboom2/einde tak}}[[Beeld:Simple gold crown.svg|15px]] [Sweden] Carl XVI Gustaf
******** Princess Victoria = [[Beeld:Simple gold crown.svg|15px]] Frederick III of Germany (1831-1888)
********* [[Beeld:Simple gold crown.svg|15px]] Kaiser Wilhelm II (1859-1941)
**********... [[Beeld:Simple silver crown.svg|15px]] [Germany] Georg Friedrich Prince of Prussia (*1976)
**********{{Stamboom2/einde tak}} Victoria Louise of Prussia (1892-1980)
***********{{Stamboom2/einde tak}} Frederica (1917-1981) = [[Beeld:Simple gold crown.svg|15px]] Paul of Greece (1901-1964)
************{{Stamboom2/einde tak}}[[Beeld:Simple silver crown.svg|15px]] [Greece] ... Pavlos (*1967)
*********{{Stamboom2/einde tak}}Sophia of Hannover (1870-1932) = [[Beeld:Simple gold crown.svg|15px]] Carol II of Romania (1893-1953)
**********{{Stamboom2/einde tak}} ... [[Beeld:Simple silver crown.svg|15px]] Margareta of Romania (*1949)
********{{Stamboom2/einde tak}} Beatrice (1857-1944)
*********{{Stamboom2/einde tak}} Eugenie (1887-1969) = [[Beeld:Simple gold crown.svg|15px]] Alfonso XIII of Spain (1886-1941)
**********{{Stamboom2/einde tak}}... [[Beeld:Simple gold crown.svg|15px]] Felipe VI of Spain (*1968)
******{{Stamboom2/einde tak}} [[Beeld:Simple gold crown.svg|15px]] Ernest Augustus, King of Hanover (1771-1851)
*******{{Stamboom2/einde tak}} ... [[Beeld:Simple white crown.svg|15px]] Ernest Augustus of Hannover (*1954)
****{{Stamboom2/einde tak}}Anne (1709-1759) = William IV, Prince of Orange (1711 - 1751)
*****William V, Prince of Orange (1748-1806)
******{{Stamboom2/einde tak}}... [[Beeld:Simple gold crown.svg|15px]] [[Willem-Alexander van die Nederlande]] (*1967)
*****{{Stamboom2/einde tak}}Carolina of Orange-Nassau (1743-1787)
******{{Stamboom2/einde tak}} ... Astrid of Sweden (1905-1935) = [[Beeld:Simple gold crown.svg|15px]] Leopold III of Belgium (1901-1983)
*******{{Stamboom2/einde tak}}[[Beeld:Simple gold crown.svg|15px]] Filip of Belgium (*1960)
{{Stamboom2/einde}}
==Byvoegsel==
:'''[[:en:Wikipedia:Administrators%27_noticeboard/IncidentArchive816#User:Martinvl_and_long_term_disruption_of_WT:MOSNUM]]''' is a very good example of how not to do things, both from a practical point of view and from a legal point of view.
:'''Practical Point of View'''
::As I see it, an ANI case should contain four sections:
::*Complainant's opening statement
::*Comments by others
::*Defendant's Reply
::*Closing Administrator’s Statement
::It is my view that the complainant’s opening statement and the closing administrator's closing statement should contain sufficient detail (including diffs) that anybody who is reviewing the incident need not read the defence or any of the comments made by third parties as anything of relevance should be repeated in the closing statement, unless of course an appeal is centred around the closing administrator mis-representing a third-party comment or a defence offered by the defendant.
::While this will require the complainant to take of an effort when preparing a case, it should reduce the amount of input from others. It will make it more difficult for complainants to "throw mud, hoping that it will stick" and thus simplify the closing administrator's task as there will be less material through which to wade.
::If the defendant is subsequently blocked, then both the defendant and the administrator who is handling the appeal will have a common reference point from which to work, not some vague wall of text that would take forever through which to wade.
:'''Legal Point of View'''
::There was a good deal of discussion in the case in question about user’s rights and "natural justice". I have since done some research on the matter and it is my understanding that under the Law of California, '''members of organisations that provide a public service''' are entitled to '''protection under the rules of [[:en: https://en.wikipedia.org/wiki/Due_process|due process]]'''. My research suggest that Wikipedia is one such organisation. At this stage, it might be appropriate to point out that since I was discussing the Law of California rather than English Law, I should have used the term "due process" rather than "natural justice".
::My assertion is based on the judgement given in the case [https://scocal.stanford.edu/opinion/pinsker-v-pacific-coast-society-orthodontists-27828 Pinsker v. Pacific Coast Society of Orthodontists] heard in the Supreme Court of California in 1974. The judgement gives two examples of what constitutes an organisation that “provides a public service” - labor unions and professional organisations and two examples of what organisations do not provide a pubic service - golf clubs and fraternities, the difference being that the former have an impact on the public at large while the latter do not.
::It is my view that since Wikipedia, like professional bodies, has an impact on the population at large that Wikipedia, like professional bodies must be viewed as an organisation that provides a "public service".
::The Wikipedia article [[:en:Due Process#United States|due process]] details how the Supreme Court of the United States interprets "due process". Among the important feature is a protection from vague laws, while the article [[:en:Procedural due process|Procedural due process]] catalogues a list of basic due process procedural rights as drawn up by Judge Henry Friendly (1903-1986). This includes:
::* the requirement of the complainant to give "Notice of the proposed action and the grounds asserted for it" (in the case of Wikipedia, the complainant producing all the pertinent diffs)
::* the right to cross-examine witnesses (in the case of Wikipedia the right of the accussed to present their defence)
::* the "requirement that the tribunal prepare written findings of fact and the reasons for its decision" (in the case of Wikipedia, the closing administrator's statement).
:'''Application to the Case in Question'''
::In the case in question, all the diffs are buried in a posting that is approximately 8900 words in length (estimated using the word count facility in Microsoft WORD). Furthermore the details of what I am alleged to have done are so vague that I have no point of reference against which my application for readmission can be measured by an administrator.
::In his closing statement, closing administrator [[User:TParis]] asserted that "I have fully reviewed Martinvl's counter claim of vote stacking and determined that his evidence failed to meet the threshold".
::If my counter claim of vote stacking was not accepted, did he read the rest of the case to see whether or not is was well founded? Since he had 17 minutes from the time that Wee Curry Monster asked for an uninvolved administrator to act and him posting his judgement, did he really read all 8900 words - that would require a reading speed of 525 words per minute without allowing any time for him to prepare his closing statement or to follow up any of the diffs. According to the Wikipedia article [[:en:Speed reading]], the "normal reading [rate] for comprehension" is typically 200 - 300 words per minute.
::As a result, I have been blocked for ten years because he did not do a proper job of explaining why I had been blocked. If the ANI structure that I proposed had been followed, then either he would have rejected the application (which he should have done for lack of evidence) or his closing statement would implicitly have provided a criteria against which, in a worst case scenario, an application for readmission could be measured.
== Eksterne skakels ==
* [http://pdg.lbl.gov/2005/reviews/contents_sports.html#constantsetc Oorsig, 2005]
* [http://physics.nist.gov/cuu/Constants/index.html NIST-konstantes]
* [http://users.telenet.be/lode.stevens/const.htm Natuurkonstantes]
* [[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:nl:Natuurkundige constante|Nederlandse Wikipedia]]
== Verwysings ==
{{Notas}}
{{Verwysings}}
==UTF-8==
UTF-8 is a protocol whereby UNICODE characters can be transmitted as variable-length byte strings in a manner that will maximise the communications wandwidth. WHen the text involved can be wrtitten in ASCCI, the UTF-8 rendering of teh text and teh ASCII rendering are identical, making UTF-8 string upward compatible with ASCII strings.
== Historical background==
The first standard for interchanging text between computers was ISO-xxxx. This standard used 7 bit characters, reserving the eight bit as a parity bit for error chaecking. Of the 128 characters available using 7 bits, 32 values were reserved as control bits and the remaining 96 valeus ont printable characters. ISO-xxxx had 12 variations, one for each of 12 different languages with 12 values reserved for national use. ISO-xxxx-y (the United States variant) and ISOxxxx-z (the British variant) were identical except for teh character "#" which appeared in teh American character set and "£" which appeared in the British character set. The Germans sacrificed the characters ..... to accomodate " ", " " .....
This standard was uperceded b ISO-xxxxx which used 8 bits to represent its characters. It adopted ISO-xxxx-0 (the American variant) for the first 128 characters ....
{|class = "wikitext"
|-
! Laagste<br>waarde
! Hoogste<br>waarde
!Aantal<br>grepe
! greep 1
! greep 2
! greep 3
! greep 4
! greep5
|-
| x00 || xF7 || 7
| style = "background-color: gray" |<code>0gfedcba</code>
| || || ||
|-
| x0080
| x07FF || 11
|style = "background-color: gray"|<code>110lkjih</code>
|style = "background-color: gray"| <code>0gfedcba</code> || || ||
|-
| x0800
| xFFFF || 16
|style = "background-color: gray"|<code>1110qpon
|style = "background-color: gray"|<code>10mlkjih</code>
|style = "background-color: gray"| <code>0gfedcba</code> || ||
|-
| x0800
| xFFFF || 21
|style = "background-color: yellow"|11110vut
|style = "background-color: yellow"|10srqpon
|style = "background-color: yellow"|10mlkjih
|style = "background-color: #0F0"| 0gfedcba ||
|-
}
{| class="wikitable"
|+ Définition du nombre d'octets utilisés dans le codage (attention ce tableau de principe contient des séquences non valides)
|-
! scope="col" | Caractères codés
! scope="col" | Représentation binaire UTF-8
! scope="col" | Premier octet valide (hexadécimal)
! scope="col" | Signification
|-
! scope="row" style="text-align: center" | U+0000 à U+007F
! scope="col" style="text-align: left" | <kbd><span style="background: orange">0</span><var style="background: #0F0">ƀƀƀ·ƀƀƀƀ</var></kbd>
| 00 à 7F
| 1 octet, codant jusqu’à 7 bits
|-
! scope="row" style="text-align: center" | U+0080 à U+07FF
! scope="col" style="text-align: left" | <kbd><span style="background: orange">11</span>0<var style="background: #0F0">ƀ·ƀƀƀƀ</var> 10<var style="background: #0F0">ƀƀ·ƀƀƀƀ</var></kbd>
| C2 à DF
| 2 octets, codant jusqu’à 11 bits
|-
! scope="row" style="text-align: center" | U+0800 à U+FFFF
! scope="col" style="text-align: left" | <kbd><span style="background: orange">111</span>0·<var style="background: #0F0">ƀƀƀƀ</var> 10<var style="background: #0F0">ƀƀ·ƀƀƀƀ</var> 10<var style="background: #0F0">ƀƀ·ƀƀƀƀ</var></kbd>
| E0 à EF
| 3 octets, codant jusqu’à 16 bits
|-
! scope="row" rowspan="2" style="text-align: center" | U+10000 à U+10FFFF
! scope="col" style="text-align: left" | <kbd><span style="background: orange">1111</span>·0<span style="background: #0F0">0<var>ƀƀ</var></span> 10<var style="background: #0F0">ƀƀ·ƀƀƀƀ</var> 10<var style="background: #0F0">ƀƀ·ƀƀƀƀ</var> 10<var style="background: #0F0">ƀƀ·ƀƀƀƀ</var></kbd>
| F0 à F3
| rowspan="2" | 4 octets, codant jusqu’à 21 bits
|-
! scope="col" style="text-align: left" | <kbd><span style="background: orange">1111</span>·0<span style="background: #0F0">100</span> 10<span style="background: #0F0">00·<var>ƀƀƀƀ</var></span> 10<var style="background: #0F0">ƀƀ·ƀƀƀƀ</var> 10<var style="background: #0F0">ƀƀ·ƀƀƀƀ</var></kbd>
| F4
|}
==Verwysings==
{{Verwysings}}
== Romeinse syfers==
{| class="wikitable"
|-
! Fraction
! Roman numeral
|-
| {{frac|1|12}}
|style='text-align: center'| '''·'''
|-
|style='text-align: center'| {{frac|2|12}} = {{frac|1|6}}
|style='text-align: center'| '''··''' or ''':'''
|-
|style='text-align: center'| {{frac|3|12}} = {{frac|1|4}}
|style='text-align: center'| '''···''' or '''∴'''
|-
|style='text-align: center'| {{frac|4|12}} = {{frac|1|3}}
|style='text-align: center'| '''····''' or '''∷'''
|-
| {{frac|5|12}}
|style='text-align: center'| '''·····''' or '''⁙'''
|-
|{{frac|1|2}}
|style='text-align: center'|S
|}
== Boulevard Periphique Toets ==
{|class = wikitable
!Interior !! Compass Point !! Exterior
|-
|Junction 1 clock
|88 degrees
|Junction 1 anti-clock
|-
| || <small>East</small> ||
|-
|Junction 2 clock
|94 degrees
|Junction 2 anti-clock
|}
== Toets==
[[File:Metre Convention Signatories.svg|thumb|test]]
[[File:M F Gervais Monarchs of Spain.pdf|thumb|Monarchs of Spain]]
Alles hier is vanuit die Engelse WIkipedia gesny en hier geplak sonder vertaling:
# Both fiber and composite remain in the elastic strain regime. In this stage, we also note that the composite Young's {{nowrap| 1 234 km}}. modulus is a simple weighted sum of the two component moduli.
#:<math> \sigma_{c} = V_{f}\epsilon_{c}E_{f} + V_{m}\epsilon_{c}E_{m} </math> <ref name="courtney"/>
#:<math> E_{c} = V_{f}E_{f} + V_{m}E_{m} </math> <ref name="courtney"/>
# The fiber remains in the elastic regime but the matrix yields and plastically deforms.
#:<math> \sigma_{c} = V_{f}\epsilon_{c}E_{f} + V_{m}\sigma_{m}(\epsilon_{c}) </math> <ref name="courtney"/>
# Both fiber and composite yield and plastically deform. This stage often features significant Poisson strain which is not captured by model below.
#:<math> \sigma_{c} = V_{f}\sigma_{f}(\epsilon_{c}) + V_{m}\sigma_{m}(\epsilon_{c}) </math> <ref name="courtney"/>
# The fiber fractures while the matrix continues to plastically deform. While in reality the fractured pieces of fiber still contribute some strength, it is left out of this simple model.
#:<math> \sigma_{c} \approx V_{m}\sigma_{m}(\epsilon_{c}) </math><ref name="courtney"/>
{{Reflist}}
{{Reflist}}
==CSAR Spoorlys ==
<ref name=SAS1953>{{cite book
|url = https://documents.drisa.co.za/collection/6/issue/1269/page/0/
|pages = 182-185
|access-date = 5 November 2026
|language = Engels
|title = Report of the General Manager of Railways and Harbours for the Year Ended 31st March 1953
|publisher = South African Railways and Harbours
|year = 1953
|chapter = Statement No. 19 – Statement Showing, in Chronological Order, the Date of Opening and the Mileage of Each Section of Railway
|id = 200954-13}}</ref>
{|class="wikitable"
|-
!Naam
!Gemagtig
!Beginpunt
!Eindpunt
!Openingsdatum<ref group=Nota>Die eerste syfer gee die openingsdatum vir die eerste gedeelte van die spoorlyn en die tweede is die openingsdatum van die hele lyn</ref>
!myl:kettings
!km
|-
|Voltooiing van die Johannesburg-Kaapstad-spoorlyn
|1904
|[[Klerksdorp]]
|Veertien Strome
|1904/1907
|142
|228
|-
|Voltooiing van die Bloemfontein-Natal-spoorlyn
|1901 (IMR)<br/>1904 (ICCS)
|[[Harrismith]]
|[[Sannaspos]]
|1902/1907
|231:50
|372.7
|-
|Bloemfontein-Kimberley-spoorlyn
|1905 (ICCS)
|[[Bloemfontein|Hamilton]]
|[[Kimberley|Beaconsfield]]
|1908
|95:63
|154,1
|-
|Springs - Breyten
|1903 (ICCS)
|[[Springs]]
|[[Breyten]]
|1905
|130:78
|210,7
|-
|Maseru taklyn
|1903 (ICCS)
|[[Marseilles, Vrystaat|Marseilles]]
|[[Maseru]]
|1905
|16:32
|26,4
|}
====Notas====
{{Reflist|group=Nota}}
{{Reflist}}
ijdpa608zoq14ka1tlg246hdi0n91mf
Lugmagbasis Bloemspruit
0
87770
3379415
3379062
2026-11-21T06:36:57Z
Gaius le Roux
203341
Teksredigering
3379415
wikitext
text/x-wiki
{{Nog besig}}{{Infobox airport
| name = LMB Bloemspruit
| nativename = Lugmagbasis Bloemspruit
| nativename-a =
| nativename-r =
| image =
| image-width =
| caption =
| IATA = BFN
| ICAO = FABL
| type = Militêr
| owner =
| operator = [[Suid-Afrikaanse Lugmag]]
| city-served =
| location = [[Bloemfontein]], [[Vrystaat]], [[Suid-Afrika]]
| elevation-f = 4458
| elevation-m = 1359
| coordinates = {{Koördinate|29|06|00|S|26|18|25|O|aansig=inlyn,titel}}
| latd = 29 | latm = 06 | lats = 00 | latNS = S
| longd= 26 | longm= 18 | longs= 25 | longEW= E
| coordinates_type =
| coordinates_region = ZA-FS
| coordinates_notitle =
| image_map =
| image_mapsize =
| image_map_alt =
| image_map_caption =
| pushpin_map = Vrystaat
| pushpin_label_position =
| pushpin_label = FABL
| pushpin_map_alt =
| pushpin_mapsize =
| pushpin_image =
| pushpin_map_caption = <center>Ligging in die Vrystaat</center>
| website = [http://www.af.mil.za/bases/afb_bloemspruit/ LMB Bloemspruit]
| metric-rwy = y
| r1-number = 02/20
| r1-length-f = 8396
| r1-length-m = 2559
| r1-surface = Teer
| r2-number = 12/30
| r2-length-f = 7202
| r2-length-m = 2195
| r2-surface = Teer
| footnotes = <small>Aanloopbane word gedeel met die [[Bram Fischer Internasionale Lughawe|burgerlike lughawe]]</small>
}}
'''LMB Bloemspruit''' ([[ICAO]]: '''FABL''') is 'n basis van die [[Suid-Afrikaanse Lugmag]] geleë direk langsaan die [[Bram Fischer Internasionale Lughawe]] in [[Bloemfontein]]<ref>{{Cite web |url=http://worldaerodata.com/wad.cgi?id=SF82502&sch=FABL |title=World Aero Data |access-date=15 Junie 2014 |archive-date=29 September 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120929082129/http://worldaerodata.com/wad.cgi?id=SF82502&sch=FABL |url-status=dead }}</ref> en deel die aanloopbane met die burgerlike lughawe.
Die basis se leuse is ''Ex Unitate Pax'' (Vrede deur eenheid).
== Tuiste van lugmageenhede ==
* 16 Eskader, SALM - Aanvals[[helikopter]]-eskader
* 87 Helikoptervliegskool - Helikopteropleidingseskader
* 106 Eskader - Ligte vervoer (reserwemag)
* 107 Eskader - Ligte vervoer (reserwemag)
* 506 Eskader, SALM - Sekerheidsdienste
== Navigasiehulp ==
* [[Ongerigte radiobaken]] - BL380.0
* VHF allerigting bestek - BLV114.1
* Outomatiese Terminaalinligtingsdiens - 126.45
== Beknopte geskiedenis ==
Toe daar ’n behoefte aan nog ’n opleidingskool in die Bloemfontein-gebied ontstaan het, is naasliggende dele van die plase Gemsbokfontein en Panvlakte, bekend as Gemsbokfontein 1 en Panvlakte 4 in die Sunnyside-gebied, verkry. Die nuwe vliegveld is Bloemspruit gedoop, en ’n nuwe diensvliegopleidingskool met die naam Lugskool 27 is op 3 Desember 1941 daar gevestig. Die eerste personeel het op 15 Januarie 1942 begin arriveer. Lugskool 27 is op 15 Maart 1942 oopgemaak maar vliegtuie het eers in April begin arriveer. Daar was teen die einde van April 1942 minstens 75 Miles Master II-vliegtuie op die inventaris van die skool. Probleme is met die Masters ondervind en Harvard II-vliegtuie is vanaf Desember 1942 in gebruik geneem, met die eerste kursus wat op 1 Februarie 1943 met hierdie tipe begin het. Lugskool 27 het teen 31 Julie 1943 altesaam 111 Harvards en 16 Masters gehad.
Later gedurende die oorlog was Lugskool 27 bestem om dubbelenjinomskakelingsopleiding te onderneem. Met hierdie doel voor oë is 24 Oxford-vliegtuie afgelewer, wat deur ’n groep Lockheed Ventura-vliegtuie gevolg is. Die oogmerk was om vlieëniers om te skakel na die Lockheed Ventura, wat as ’n transportvliegtuig vir Nommer 10 Vleuel op die pendeldiens van Kaïro na Pietersburg gebruik sou word. Die Ventura-transportvlieënierseenheid is onder die beheer van Lugskool 27 op die been gebring en is soms die Ventura-omskakelingseenheid of 27 Operasionele Opleidingseenheid genoem. Die eerste kursus het op 16 April 1945 ’n aanvang geneem en het ses weke geduur. Verdere kursusse het gevolg totdat die eenheid op 1 Oktober 1945 ontbind is.
Lugskool 27 is op 3 November 1945 toegemaak, maar Lugmagstasie Bloemspruit is op 1 Julie 1946 geheraktiveer en het ’n tuiste aan die Mosquito-vliegtuie van 60 Eskader en die Ventura-vliegtuie van 24 Eskader gebied. Nadat beide eenhede toegemaak is, het Bloemspruit net een De Havilland Devon vir transportdoeleindes en twee Harvards vir meteorologiese vlugte gehad., met loodse vol gestoorde Venturas.
=== Nuusbrokkies uit die geskiedenis van LMB Bloemspruit ===
* Die burgermageenheid 8 Eskader is op 1 Januarie 1951 met Harvards uit die burgermagelement van 24 Eskader by Bloemspruit gevorm. Die eenheid het in 1973 van Harvards na Impala Mk I’s oorgeskakel en het Impala Mk II’s in 1975 begin gebruik.
* Die Meermotorige Omskakelingseenheid (toegerus met Dakotas) is in Julie 1968 by Bloemfontein gevestig, maar die titel van die eenheid is op 1 Januarie 1973 na 86 Gevorderde Vliegskool verander.
* Vlugte van 15, 16 en 17 Eskader het in die 1970’s vir verskillende tydperke Super Frelons en Alouette III’s gebruik.
* Nommer 87 Gevorderde Vliegskool (met Alouette III’s) het in Januarie 1978 van Ysterplaat na Bloemspruit verhuis en is later 87 Helikoptervliegskool herdoop. Die eenheid bedryf die Alouette III-, BK117- en Oryx-helikopter.
* Die vastevlerk-eenhede, naamlik 8 Eskader en 86 Meermotorige Vliegskool, het intussen vertrek en is toegemaak.
* ’n Ander eenheid, naamlik 16 Eskader, is in 1999 by Bloemspruit hervorm en bedryf die Rooivalk-helikopter.
* Lugmagbasis Bloemspruit het in die vroeë-2000’s die volgende eenhede beheer: 16 Eskader, 87 Helikoptervliegskool, 106 Vrywilligerlugeskader, 107 Vrywilligerslugeskader (by Kimberley), 506 Eskader (beskerming), 6 Vliegtuigdienseenheid en die Voorste Lugbehevelspos by Lohatla.
AANTEKENING
Die gedeelte oor die geskiedenis hierbo is op 'n Dave Becker-artikel gegrond.<ref>{{Verwys vaktydskrif|titel=AFB Bloemspruit|van=Becker|voornaam=Dave|vaktydskrif=SA Flyer|volume=Oktober 2003|bladsye=72 en 73}}</ref>
== Die logo en leuse van LMB Bloemspruit ==
[[Lêer:LMB BLoemspruit-wapen.png|geen|duimnael|Die leuse beteken “vrede deur eenheid”.]]
== Infrastruktuur en ligging van Lugmagbasis Bloemspruit ==
<gallery mode="packed">
Lêer:Blspt 1989-07-23 FABL 225a 800x486.jpg|Loods op 23 Julie 1989
Lêer:Blspt 1989-07-23 FABL 225a 2 800x486.jpg|Wal op 23 Julie 1989
Lêer:234 1989-07-23 Blspt 231a LR her 1229x746.jpg|Gedeelde infrastruktuur op 23 Julie 1989
Lêer:Wal en heining 1992-05-15 FABL 349 shd25 her4 1008x612.jpg|Wal en heining op 15 Mei 1992
Lêer:Heining en hek 1992-05-15 FABL 354 shd25 her 1008x612.jpg|Wal, heining en toegangshekke op 15 Mei 1992
Lêer:Bloemfontein 1995-05-13 908 cr1 1229x746.jpg|Ligging van Lugmagbasis Bloemspruit op 13 Mei 1995
Lêer:558 1995-05-13 Blspt 909a shd25 1229x746.jpg|Vluglyn van Lugmagbasis Bloemspruit op 13 Mei 1995
</gallery>
== Eenhede by Bloemspruit gebaseer ==
* In die 1970’s is vlugte van 15, 16 en 17 Eskader vanaf Bloemspruit bedryf. Hulle het Super Frelons en Alouette III’s gebruik.
* In die 1970’s, 1980’s en 1990’s was 8 Eskader en 86 Gevorderde Vliegskool/Meermotorige Vliegskool by Bloemspruit gebaseer. Die oorsprong van 87 Helikoptervliegskool kan na Februarie 1968 teruggevoer word.
* Die B-vlug van 15 Eskader was by Lugmagstasie Bloemspruit gebaseer. Nommer 16 Eskader was van Julie 1972 tot Junie 1973 by Lugmagstasie Bloemspruit gebaseer en is vanaf Oktober 1999 by LMB Bloemspruit gestasioneer.
* In die jaar 2000 het 16 Eskader, 87 Helikoptervliegskool en 106 en 107 Vrywilligerlugeskader/Lugmagreserwe-eskader (laasgenoemde by Kimberley gebaseer), 6 Vliegtuigdienseenheid en die Voorste Lugbevelspos by Lohatla onder die beheer van LMB Bloemspruit geval.
=== 8 Eskader ===
Nommer 8 Eskader was van Julie 1959 tot Januarie 1999 by Bloemspruit gebaseer. ’n Opedag is op 20 September 1975 by LMB Bloemspruit gehou. ’n Lugskou het op 22 Julie 1989 by Lugmagbasis Bloemspruit plaasgevind en ’n basisbesoek is op 15 Mei 1992 aan Bloemspruit gebring. Vliegtuie wat op 22 Julie 1989 op LMB Bloemspruit gesien is, het die Atlas Impala Mk II-straalvliegtuie met die reeksnommers 1028 en 1084 ingesluit. Atlas Impala Mk II reeksnommers 1060 en 1084 is op 15 Mei 1992 by LMB Bloemspruit gesien. Daar was oefenwapens onder die vlerk van die vliegtuig met die reeksnommer 1084. (Sien die foto’s.)<gallery mode="packed">
Lêer:561 1975-09-20 FABL ander 232 spot LR file 800x461.jpg|Impala I reeksnommer 561 op 20 September 1975
Lêer:1028 1989-07-22 FABL 338 her2 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1028 op 22 Julie 1989
Lêer:1084 1989-07-22 FABL 340 Ice her2 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1084 op 22 Julie 1989
Lêer:1060 1992-05-15 FABL 351 her 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1060 op 15 Mei 1992
Lêer:1084 1992-05-15 FABL 356 her 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1084 op 15 Mei 1992
</gallery>
==== Vliegtuie van 8 Eskader op 13 Mei 1995 gesien ====
<gallery mode="packed">
Lêer:591 1995-05-13 Blspt 908 LR 1400x850.jpg|Ongeveer 12 Impala Mk I’s en Mk II’s
Lêer:589 1995-05-13 Blspt 910 ELshd 800x486.jpg|Ses silwer Impala Mk I’s en gekamoefleerde Impala Mk II’s
Lêer:591 1995-05-13 Blspt 913 800x486.jpg|Impala Mk I reeksnommer 591
Lêer:558 1995-05-13 Blspt 912 800x486.jpg|Impala Mk I reeksnommer 558
Lêer:1047 1995-05-13 Blspt 923 dust crop file 600x364.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1047
Lêer:1086 1995-05-13 Blspt 924 dust raw file 600x364.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1086
Lêer:1995-05-13 Blspt 906 LR lias 486x800.jpg|8 Eskader-wapen
</gallery>
==== Vliegtuie van 8 Eskader op 16 Julie 1997 by Bloemspruit ====
Vliegtuie van 8 Eskader is op 16 Julie 1997 in verskillende kleurskemas by Bloemspruit gemerk. Nie een van die geïllustreerde vliegtuie het ’n eenheidswapen nie. (Sien die foto’s.)<gallery mode="packed">
Lêer:574 1997-07-16 Blspt 935a 600x364.jpg|Impala Mk I reeksnommer 574
Lêer:589 1997-07-16 Blspt 943 EL lias 600x364.jpg|Impala Mk I reeksnommer 589
</gallery>
=== 86 Meermotorige Vliegskool ===
Die eenheid het oorspronklik as die Meermotorige Omskakelingsvlug van 44 Eskader bekend gestaan, maar is as die Meermotorige Omskakelingseenheid hernoem. Die Meermotorige Omskakelingsvlug/Meermotorige Omskakelingseenheid was van Januarie 1968 tot Julie 1968 by Swartkop gebaseer en die Meermotorige Omskakelingseenheid was van Julie 1968 tot Desember 1972 by Bloemspruit gebaseer. Laasgenoemde eenheid is in Januarie 1973 as 86 Gevorderde Vliegskool hernoem, wat op sy beurt 86 Meermotorige Vliegskool (MMVS) hernoem is. Die leuse van 86 MMVS is ''Docemus Volatum'' en dit beteken “ons leer (mense) vlieg”. Nommer 86 Gevorderde Vliegskool/Meermotorige Vliegskool was van Januarie 1973 tot Desember 1997 by Bloemspruit gebaseer, waarna die eenheid deur 44 Eskader geabsorbeer is.
Vliegtuie van 86 Gevorderde Vliegskool en 86 Meermotorige Vliegskool is op 20 September 1975, 22 Julie 1989 en 15 Mei 1992 by LMB Bloemspruit gesien. Vliegtuie van 86 Gevorderde Vliegskool is op 20 September 1975 met die rooi kenteken van die eenheid waargeneem. Vliegtuie van 86 Meermotorige Vliegskool is op 22 Julie 1989 met die volle reeksnommer asook Springbokkastele gesien. Op 15 Mei 1992 is die vliegtuie van 86 Meermotorige Vliegskool met groen individuele nommers op die stertvin gemerk. Dit was benewens die reeksnommer (net die laaste twee syfers) klein op die agterste deel van die romp. (Sien die foto’s.)<gallery mode="packed">
Lêer:6885 1975-09-20 FABL ander 344 800x403.jpg|Douglas C-47’s reeksnommers 6885 en 6811 op 20 September 1975
Lêer:86 MMVS 1989-07-22 FABL 378 Dust her 800x486.jpg|Wapen van 86 Meermotorige Vliegskool op 22 Julie 1989
Lêer:6837 1989-07-22 FABL 384 her 800x486.jpg|Dakota 6837 van 86 Meermotorige Vliegskool op 22 Julie 1989
Lêer:6868 1989-07-22 FABL 383 her 800x486.jpg|Dakota 6868 van 86 Meermotorige Vliegskool op 22 Julie 1989
Lêer:6800 1992-05-15 FABL 387 Hist+Ice her 800x486.jpg|Dakota van 86 Meermotorige Vliegskool met ’n groen syfer 3 op 15 Mei 1992
Lêer:6863 1992-05-15 FABL 385 her2 800x486.jpg|Dakota 6863 van 86 Meermotorige Vliegskool met groen syfer 4 op 15 Mei 1992
</gallery>
==== CASA-vliegtuie van 86 Meermotorige Vliegskool ====
CASA 212-200 en 212-300 Aviocar-vliegtuie asook ’n CN-235M is van die Transkei, Bophuthatswana, Venda en Ciskei geërf (die TBVC-state). Hierdie vliegtuie is eers deur 86 Meermotorige Vliegskool en later deur 44 Eskader bedryf en het in die Suid-Afrikaanse Lugmag die reeksnommers 8010, 8011, 8020, 8021 en 8026 gekry. Die skroefvliegtuie is aan die begin in hulle TBVC-state-kleurskemas (met SALM-merke) gesien en word in die volgende foto’s op 16 Julie 1997 by LMB Bloemspruit uitgebeeld. Die 86 Meermotorige Vliegskool-wapen was onder die stuurkajuit en die 1994- nasionale vlag agter die stuurkajuit.<ref>{{Verwys boek|titel=85 Years of South African Air Force : 1920 – 2005|van=Brent|voornaam=Winston|jaar=2005|uitgewer=Freeworld Publications BK|isbn=0-958-4388-9-7}}</ref> <ref>{{Verwys boek|titel=75 Years on Wings of Eagles|van=Becker|voornaam=Dave|jaar=1995|uitgewer=Colorgraphic|isbn=0 947478 47 7}}</ref><gallery mode="packed">
Lêer:8010 1997-07-16 Blspt 278 LR 800x566.jpg|CASA 212-200’s SALM-reeksnommers 8011 en 8010
Lêer:8020 1997-07-16 Blspt 220 001 LR file 800x499.jpg|CASA 212-300 Aviocar SALM-reeksnommer 8020
Lêer:8021 1997-07-16 Blspt 213 800x486.jpg|CASA 212-300 Aviocar SALM-reeksnommer 8021
</gallery>
=== 16 Eskader ===
Nommer 16 Eskader is op 28 Oktober 1999 by LMB Bloemspruit geheraktiveer nadat 12 Atlas Rooivalk-multimissie-slagveldondersteuningshelikopters bestel is.<gallery mode="packed">
Lêer:676 2002-09-20 FAWK 291 stof 600x364.jpg|Atlas Rooivalk reeksnommer 676 op 20 September 2002
Lêer:680 AAD 2004-09-21 FAWK 064 el 531x800.jpg|16 Eskader-wapen op 21 Septem-ber 2004
</gallery>
=== 87 Helikoptervliegskool ===
Nommer 87 Helikoptervliegskool was oorspronklik as die Helikopteromskakelingseenheid bekend, wat later as 87 Gevorderde Vliegskool en nog later as 87 Helikoptervliegskool hernoem is. Nommer 87 Gevorderde Vliegskool/87 Helikoptervliegskool is sedert Januarie 1978 by Bloemspruit gebaseer. Helikopters van 87 Helikoptervliegskool is op 15 Mei 1992 met eenheidswapens gesien. Die 87 Helikoptervliegskool-wapen was op 21 September 2004 op Agusta A109 LUH reeksnommer 4003. (Sien die foto’s.)<gallery mode="packed">
Lêer:63 1992-05-15 FABL 391 Hist her 800x486.jpg|Alouette III reeksnommer 63 op 15 Mei 1992
Lêer:63 1992-05-15 FABL 394 her 800x486.jpg|87 Helikoptervliegskool-wapen op 15 Mei 1992 op Alouette III 63
Lêer:619 1992-05-15 FABL 389 her2 800x486.jpg|Alouette III reeksnommer 619 op 15 Mei 1992
Lêer:4003 2004-09-21 FAWK 134 shd25 800x533.jpg|Agusta A109 LUH reeksnommer 4003 op 21 September 2004
Lêer:4003 2004-09-21 FAWK 131 3167 cr 800x533.jpg|87 Helikoptervliegskool-wapen op 21 September 2004 op A109 LUH 4003
</gallery>
== Opedag by Lugmagbasis Bloemspruit op 20 September 1975 ==
Drie Mirage III-vliegtuie van 2 Eskader by LMB Waterkloof word op 20 September 1975 by Bloemspruit uitgebeeld. Let op die verskillende neusprofiele en die verskil in die sitplekrangskikking tussen die verskillende modelle.<gallery mode="packed">
Lêer:818 1975-09-20 FABL ander 181b 800x407.jpg|Mirage IIIBZ reeksnommer 818
Lêer:800 1975-09-20 FABL ander 413 her cr shd her 600x364.jpg|Mirage IIICZ reeksnommer 800
Lêer:855 1975-09-20 FABL ander 416 her shd her 600x364.jpg|Mirage IIIR2Z reeksnommer 855
</gallery>
== SALM 75-lugskou by LMB Bloemspruit op 13 Mei 1995 ==
<gallery mode="packed">
Lêer:363 1995-05-13 Blspt 864 800x486.jpg|Cheetah C reeksnommer 363
Lêer:342 1995-05-13 Blspt 869 LR 800x533.jpg|Cheetah C’s reeksnommers 360, 363 en 342
Lêer:360 1995-05-13 Blspt 867 ELshd 600x364.jpg|Cheetah C reeksnommer 360
</gallery>
== Oefening Shared Accord 23 Julie 2013 ==
Soldate wat aan Oefening Shared Accord 2013 deelgeneem het, is op 23 Julie 2013 by Lugmagbasis Bloemspruit gesien. Shared Accord 2013 was ’n gesamentlike opleidingsoefening tussen die VSA se weermag en die Suid-Afrikaanse Nasionale Weermag.<ref>{{Verwys web|titel=U.S., South African militaries celebrate completion of successful bilateral exercise|url=https://www.army.mil/article/109020/u_s_south_african_militaries_celebrate_completion_of_successful_bilateral_exercise|webwerf=U.S. Army|uitgewer=U.S. Army|besoekdatum=15 November 2026}}</ref> <ref>{{Verwys web|titel=U.S. Army Africa exercise Shared Accord 13 kicks off this week|url=https://www.army.mil/article/107855/u_s_army_africa_exercise_shared_accord_13_kicks_off_this_week|webwerf=U.S. Army|uitgewer=U.S. Army|besoekdatum=15 November 2026}}</ref><gallery mode="packed">
Lêer:U.S. and South African soldiers gather for a jumpmaster's brief as the South African soldiers board a C-130 Hercules aircraft for a practice jump at Air Force Base Bloemspruit in Bloemfontein, South Africa 130723-A-FP002-002.jpg|Soldate vergader en stap aan boord ’n C-130 Hercules
Lêer:South African soldiers board a C-130 Hercules aircraft for a practice jump at Air Force Base Bloemspruit in Bloemfontein, South Africa, July 23, 2013, in preparation for exercise Shared Accord 2013 130723-A-FP002-005 (cropped).jpg|Soldate stap aan boord ’n C-130 Hercules
</gallery>
== Aantekeninge ==
Die bewoording van die byskrif vir die wapen van Lugmagbasis Bloemspruit is van die amptelike webtuiste van die Suid-Afrikaanse Lugmag gekry.<ref>{{Verwys web|titel=Air Force Base Bloemspruit|url=http://www.af.mil.za/Pages/BasesUnits/AFB-Bloemspruit.aspx|webwerf=Amptelike webtuiste van die Suid-Afrikaanse Lugmag|uitgewer=Suid-Afrikaanse Lugmag|besoekdatum=17 November 2026}}</ref>
Die ander inligting oor die verskillende eenhede is op bladsy 73 van die Becker-artikel en bladsye 112,162, 174, 175, 407, 408 en 409 van ''Squadrons'' gegrond.<ref>{{Verwys vaktydskrif|titel=AFB Bloemspruit|van=Becker|voornaam=Dave|vaktydskrif=SA Flyer|volume=Oktober 2003|bladsye=73}}</ref> <ref>{{Verwys boek|titel=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft : 1920 – 2005|van=McLean|voornaam=Steven|jaar=2005|uitgewer=Steven McLean|isbn=0-9584929-4-8}}</ref>
== Eksterne skakels ==
*[http://www.af.mil.za/bases/afb_bloemspruit/ Webtuiste van LMB Bloemspruit]
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
{{SALM-navigasie}}
{{Gesagsrekords}}
{{Lugvaart-saadjie}}
{{en-vertaal|Air Force Base Bloemspruit}}
{{DEFAULTSORT:Bloemspruit}}
[[Kategorie:Lughawens in Suid-Afrika]]
[[Kategorie:Suid-Afrikaanse Lugmag]]
[[Kategorie:Geboue en strukture in Bloemfontein]]
9d8a2wux02yyip5mcqnte240gbkntss
3379416
3379415
2026-11-21T06:40:57Z
Gaius le Roux
203341
/* Vliegtuie van 8 Eskader op 13 Mei 1995 gesien */
3379416
wikitext
text/x-wiki
{{Nog besig}}{{Infobox airport
| name = LMB Bloemspruit
| nativename = Lugmagbasis Bloemspruit
| nativename-a =
| nativename-r =
| image =
| image-width =
| caption =
| IATA = BFN
| ICAO = FABL
| type = Militêr
| owner =
| operator = [[Suid-Afrikaanse Lugmag]]
| city-served =
| location = [[Bloemfontein]], [[Vrystaat]], [[Suid-Afrika]]
| elevation-f = 4458
| elevation-m = 1359
| coordinates = {{Koördinate|29|06|00|S|26|18|25|O|aansig=inlyn,titel}}
| latd = 29 | latm = 06 | lats = 00 | latNS = S
| longd= 26 | longm= 18 | longs= 25 | longEW= E
| coordinates_type =
| coordinates_region = ZA-FS
| coordinates_notitle =
| image_map =
| image_mapsize =
| image_map_alt =
| image_map_caption =
| pushpin_map = Vrystaat
| pushpin_label_position =
| pushpin_label = FABL
| pushpin_map_alt =
| pushpin_mapsize =
| pushpin_image =
| pushpin_map_caption = <center>Ligging in die Vrystaat</center>
| website = [http://www.af.mil.za/bases/afb_bloemspruit/ LMB Bloemspruit]
| metric-rwy = y
| r1-number = 02/20
| r1-length-f = 8396
| r1-length-m = 2559
| r1-surface = Teer
| r2-number = 12/30
| r2-length-f = 7202
| r2-length-m = 2195
| r2-surface = Teer
| footnotes = <small>Aanloopbane word gedeel met die [[Bram Fischer Internasionale Lughawe|burgerlike lughawe]]</small>
}}
'''LMB Bloemspruit''' ([[ICAO]]: '''FABL''') is 'n basis van die [[Suid-Afrikaanse Lugmag]] geleë direk langsaan die [[Bram Fischer Internasionale Lughawe]] in [[Bloemfontein]]<ref>{{Cite web |url=http://worldaerodata.com/wad.cgi?id=SF82502&sch=FABL |title=World Aero Data |access-date=15 Junie 2014 |archive-date=29 September 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120929082129/http://worldaerodata.com/wad.cgi?id=SF82502&sch=FABL |url-status=dead }}</ref> en deel die aanloopbane met die burgerlike lughawe.
Die basis se leuse is ''Ex Unitate Pax'' (Vrede deur eenheid).
== Tuiste van lugmageenhede ==
* 16 Eskader, SALM - Aanvals[[helikopter]]-eskader
* 87 Helikoptervliegskool - Helikopteropleidingseskader
* 106 Eskader - Ligte vervoer (reserwemag)
* 107 Eskader - Ligte vervoer (reserwemag)
* 506 Eskader, SALM - Sekerheidsdienste
== Navigasiehulp ==
* [[Ongerigte radiobaken]] - BL380.0
* VHF allerigting bestek - BLV114.1
* Outomatiese Terminaalinligtingsdiens - 126.45
== Beknopte geskiedenis ==
Toe daar ’n behoefte aan nog ’n opleidingskool in die Bloemfontein-gebied ontstaan het, is naasliggende dele van die plase Gemsbokfontein en Panvlakte, bekend as Gemsbokfontein 1 en Panvlakte 4 in die Sunnyside-gebied, verkry. Die nuwe vliegveld is Bloemspruit gedoop, en ’n nuwe diensvliegopleidingskool met die naam Lugskool 27 is op 3 Desember 1941 daar gevestig. Die eerste personeel het op 15 Januarie 1942 begin arriveer. Lugskool 27 is op 15 Maart 1942 oopgemaak maar vliegtuie het eers in April begin arriveer. Daar was teen die einde van April 1942 minstens 75 Miles Master II-vliegtuie op die inventaris van die skool. Probleme is met die Masters ondervind en Harvard II-vliegtuie is vanaf Desember 1942 in gebruik geneem, met die eerste kursus wat op 1 Februarie 1943 met hierdie tipe begin het. Lugskool 27 het teen 31 Julie 1943 altesaam 111 Harvards en 16 Masters gehad.
Later gedurende die oorlog was Lugskool 27 bestem om dubbelenjinomskakelingsopleiding te onderneem. Met hierdie doel voor oë is 24 Oxford-vliegtuie afgelewer, wat deur ’n groep Lockheed Ventura-vliegtuie gevolg is. Die oogmerk was om vlieëniers om te skakel na die Lockheed Ventura, wat as ’n transportvliegtuig vir Nommer 10 Vleuel op die pendeldiens van Kaïro na Pietersburg gebruik sou word. Die Ventura-transportvlieënierseenheid is onder die beheer van Lugskool 27 op die been gebring en is soms die Ventura-omskakelingseenheid of 27 Operasionele Opleidingseenheid genoem. Die eerste kursus het op 16 April 1945 ’n aanvang geneem en het ses weke geduur. Verdere kursusse het gevolg totdat die eenheid op 1 Oktober 1945 ontbind is.
Lugskool 27 is op 3 November 1945 toegemaak, maar Lugmagstasie Bloemspruit is op 1 Julie 1946 geheraktiveer en het ’n tuiste aan die Mosquito-vliegtuie van 60 Eskader en die Ventura-vliegtuie van 24 Eskader gebied. Nadat beide eenhede toegemaak is, het Bloemspruit net een De Havilland Devon vir transportdoeleindes en twee Harvards vir meteorologiese vlugte gehad., met loodse vol gestoorde Venturas.
=== Nuusbrokkies uit die geskiedenis van LMB Bloemspruit ===
* Die burgermageenheid 8 Eskader is op 1 Januarie 1951 met Harvards uit die burgermagelement van 24 Eskader by Bloemspruit gevorm. Die eenheid het in 1973 van Harvards na Impala Mk I’s oorgeskakel en het Impala Mk II’s in 1975 begin gebruik.
* Die Meermotorige Omskakelingseenheid (toegerus met Dakotas) is in Julie 1968 by Bloemfontein gevestig, maar die titel van die eenheid is op 1 Januarie 1973 na 86 Gevorderde Vliegskool verander.
* Vlugte van 15, 16 en 17 Eskader het in die 1970’s vir verskillende tydperke Super Frelons en Alouette III’s gebruik.
* Nommer 87 Gevorderde Vliegskool (met Alouette III’s) het in Januarie 1978 van Ysterplaat na Bloemspruit verhuis en is later 87 Helikoptervliegskool herdoop. Die eenheid bedryf die Alouette III-, BK117- en Oryx-helikopter.
* Die vastevlerk-eenhede, naamlik 8 Eskader en 86 Meermotorige Vliegskool, het intussen vertrek en is toegemaak.
* ’n Ander eenheid, naamlik 16 Eskader, is in 1999 by Bloemspruit hervorm en bedryf die Rooivalk-helikopter.
* Lugmagbasis Bloemspruit het in die vroeë-2000’s die volgende eenhede beheer: 16 Eskader, 87 Helikoptervliegskool, 106 Vrywilligerlugeskader, 107 Vrywilligerslugeskader (by Kimberley), 506 Eskader (beskerming), 6 Vliegtuigdienseenheid en die Voorste Lugbehevelspos by Lohatla.
AANTEKENING
Die gedeelte oor die geskiedenis hierbo is op 'n Dave Becker-artikel gegrond.<ref>{{Verwys vaktydskrif|titel=AFB Bloemspruit|van=Becker|voornaam=Dave|vaktydskrif=SA Flyer|volume=Oktober 2003|bladsye=72 en 73}}</ref>
== Die logo en leuse van LMB Bloemspruit ==
[[Lêer:LMB BLoemspruit-wapen.png|geen|duimnael|Die leuse beteken “vrede deur eenheid”.]]
== Infrastruktuur en ligging van Lugmagbasis Bloemspruit ==
<gallery mode="packed">
Lêer:Blspt 1989-07-23 FABL 225a 800x486.jpg|Loods op 23 Julie 1989
Lêer:Blspt 1989-07-23 FABL 225a 2 800x486.jpg|Wal op 23 Julie 1989
Lêer:234 1989-07-23 Blspt 231a LR her 1229x746.jpg|Gedeelde infrastruktuur op 23 Julie 1989
Lêer:Wal en heining 1992-05-15 FABL 349 shd25 her4 1008x612.jpg|Wal en heining op 15 Mei 1992
Lêer:Heining en hek 1992-05-15 FABL 354 shd25 her 1008x612.jpg|Wal, heining en toegangshekke op 15 Mei 1992
Lêer:Bloemfontein 1995-05-13 908 cr1 1229x746.jpg|Ligging van Lugmagbasis Bloemspruit op 13 Mei 1995
Lêer:558 1995-05-13 Blspt 909a shd25 1229x746.jpg|Vluglyn van Lugmagbasis Bloemspruit op 13 Mei 1995
</gallery>
== Eenhede by Bloemspruit gebaseer ==
* In die 1970’s is vlugte van 15, 16 en 17 Eskader vanaf Bloemspruit bedryf. Hulle het Super Frelons en Alouette III’s gebruik.
* In die 1970’s, 1980’s en 1990’s was 8 Eskader en 86 Gevorderde Vliegskool/Meermotorige Vliegskool by Bloemspruit gebaseer. Die oorsprong van 87 Helikoptervliegskool kan na Februarie 1968 teruggevoer word.
* Die B-vlug van 15 Eskader was by Lugmagstasie Bloemspruit gebaseer. Nommer 16 Eskader was van Julie 1972 tot Junie 1973 by Lugmagstasie Bloemspruit gebaseer en is vanaf Oktober 1999 by LMB Bloemspruit gestasioneer.
* In die jaar 2000 het 16 Eskader, 87 Helikoptervliegskool en 106 en 107 Vrywilligerlugeskader/Lugmagreserwe-eskader (laasgenoemde by Kimberley gebaseer), 6 Vliegtuigdienseenheid en die Voorste Lugbevelspos by Lohatla onder die beheer van LMB Bloemspruit geval.
=== 8 Eskader ===
Nommer 8 Eskader was van Julie 1959 tot Januarie 1999 by Bloemspruit gebaseer. ’n Opedag is op 20 September 1975 by LMB Bloemspruit gehou. ’n Lugskou het op 22 Julie 1989 by Lugmagbasis Bloemspruit plaasgevind en ’n basisbesoek is op 15 Mei 1992 aan Bloemspruit gebring. Vliegtuie wat op 22 Julie 1989 op LMB Bloemspruit gesien is, het die Atlas Impala Mk II-straalvliegtuie met die reeksnommers 1028 en 1084 ingesluit. Atlas Impala Mk II reeksnommers 1060 en 1084 is op 15 Mei 1992 by LMB Bloemspruit gesien. Daar was oefenwapens onder die vlerk van die vliegtuig met die reeksnommer 1084. (Sien die foto’s.)<gallery mode="packed">
Lêer:561 1975-09-20 FABL ander 232 spot LR file 800x461.jpg|Impala I reeksnommer 561 op 20 September 1975
Lêer:1028 1989-07-22 FABL 338 her2 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1028 op 22 Julie 1989
Lêer:1084 1989-07-22 FABL 340 Ice her2 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1084 op 22 Julie 1989
Lêer:1060 1992-05-15 FABL 351 her 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1060 op 15 Mei 1992
Lêer:1084 1992-05-15 FABL 356 her 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1084 op 15 Mei 1992
</gallery>
==== Vliegtuie van 8 Eskader op 13 Mei 1995 gesien ====
<gallery mode="packed">
Lêer:591 1995-05-13 Blspt 908 LR 1400x850.jpg|Ongeveer 14 Impala Mk I’s en Mk II’s
Lêer:589 1995-05-13 Blspt 910 ELshd 800x486.jpg|Ses silwer Impala Mk I’s en gekamoefleerde Impala Mk II’s
Lêer:591 1995-05-13 Blspt 913 800x486.jpg|Impala Mk I reeksnommer 591
Lêer:558 1995-05-13 Blspt 912 800x486.jpg|Impala Mk I reeksnommer 558
Lêer:1047 1995-05-13 Blspt 923 dust crop file 600x364.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1047
Lêer:1086 1995-05-13 Blspt 924 dust raw file 600x364.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1086
Lêer:1995-05-13 Blspt 906 LR lias 486x800.jpg|8 Eskader-wapen
</gallery>
==== Vliegtuie van 8 Eskader op 16 Julie 1997 by Bloemspruit ====
Vliegtuie van 8 Eskader is op 16 Julie 1997 in verskillende kleurskemas by Bloemspruit gemerk. Nie een van die geïllustreerde vliegtuie het ’n eenheidswapen nie. (Sien die foto’s.)<gallery mode="packed">
Lêer:574 1997-07-16 Blspt 935a 600x364.jpg|Impala Mk I reeksnommer 574
Lêer:589 1997-07-16 Blspt 943 EL lias 600x364.jpg|Impala Mk I reeksnommer 589
</gallery>
=== 86 Meermotorige Vliegskool ===
Die eenheid het oorspronklik as die Meermotorige Omskakelingsvlug van 44 Eskader bekend gestaan, maar is as die Meermotorige Omskakelingseenheid hernoem. Die Meermotorige Omskakelingsvlug/Meermotorige Omskakelingseenheid was van Januarie 1968 tot Julie 1968 by Swartkop gebaseer en die Meermotorige Omskakelingseenheid was van Julie 1968 tot Desember 1972 by Bloemspruit gebaseer. Laasgenoemde eenheid is in Januarie 1973 as 86 Gevorderde Vliegskool hernoem, wat op sy beurt 86 Meermotorige Vliegskool (MMVS) hernoem is. Die leuse van 86 MMVS is ''Docemus Volatum'' en dit beteken “ons leer (mense) vlieg”. Nommer 86 Gevorderde Vliegskool/Meermotorige Vliegskool was van Januarie 1973 tot Desember 1997 by Bloemspruit gebaseer, waarna die eenheid deur 44 Eskader geabsorbeer is.
Vliegtuie van 86 Gevorderde Vliegskool en 86 Meermotorige Vliegskool is op 20 September 1975, 22 Julie 1989 en 15 Mei 1992 by LMB Bloemspruit gesien. Vliegtuie van 86 Gevorderde Vliegskool is op 20 September 1975 met die rooi kenteken van die eenheid waargeneem. Vliegtuie van 86 Meermotorige Vliegskool is op 22 Julie 1989 met die volle reeksnommer asook Springbokkastele gesien. Op 15 Mei 1992 is die vliegtuie van 86 Meermotorige Vliegskool met groen individuele nommers op die stertvin gemerk. Dit was benewens die reeksnommer (net die laaste twee syfers) klein op die agterste deel van die romp. (Sien die foto’s.)<gallery mode="packed">
Lêer:6885 1975-09-20 FABL ander 344 800x403.jpg|Douglas C-47’s reeksnommers 6885 en 6811 op 20 September 1975
Lêer:86 MMVS 1989-07-22 FABL 378 Dust her 800x486.jpg|Wapen van 86 Meermotorige Vliegskool op 22 Julie 1989
Lêer:6837 1989-07-22 FABL 384 her 800x486.jpg|Dakota 6837 van 86 Meermotorige Vliegskool op 22 Julie 1989
Lêer:6868 1989-07-22 FABL 383 her 800x486.jpg|Dakota 6868 van 86 Meermotorige Vliegskool op 22 Julie 1989
Lêer:6800 1992-05-15 FABL 387 Hist+Ice her 800x486.jpg|Dakota van 86 Meermotorige Vliegskool met ’n groen syfer 3 op 15 Mei 1992
Lêer:6863 1992-05-15 FABL 385 her2 800x486.jpg|Dakota 6863 van 86 Meermotorige Vliegskool met groen syfer 4 op 15 Mei 1992
</gallery>
==== CASA-vliegtuie van 86 Meermotorige Vliegskool ====
CASA 212-200 en 212-300 Aviocar-vliegtuie asook ’n CN-235M is van die Transkei, Bophuthatswana, Venda en Ciskei geërf (die TBVC-state). Hierdie vliegtuie is eers deur 86 Meermotorige Vliegskool en later deur 44 Eskader bedryf en het in die Suid-Afrikaanse Lugmag die reeksnommers 8010, 8011, 8020, 8021 en 8026 gekry. Die skroefvliegtuie is aan die begin in hulle TBVC-state-kleurskemas (met SALM-merke) gesien en word in die volgende foto’s op 16 Julie 1997 by LMB Bloemspruit uitgebeeld. Die 86 Meermotorige Vliegskool-wapen was onder die stuurkajuit en die 1994- nasionale vlag agter die stuurkajuit.<ref>{{Verwys boek|titel=85 Years of South African Air Force : 1920 – 2005|van=Brent|voornaam=Winston|jaar=2005|uitgewer=Freeworld Publications BK|isbn=0-958-4388-9-7}}</ref> <ref>{{Verwys boek|titel=75 Years on Wings of Eagles|van=Becker|voornaam=Dave|jaar=1995|uitgewer=Colorgraphic|isbn=0 947478 47 7}}</ref><gallery mode="packed">
Lêer:8010 1997-07-16 Blspt 278 LR 800x566.jpg|CASA 212-200’s SALM-reeksnommers 8011 en 8010
Lêer:8020 1997-07-16 Blspt 220 001 LR file 800x499.jpg|CASA 212-300 Aviocar SALM-reeksnommer 8020
Lêer:8021 1997-07-16 Blspt 213 800x486.jpg|CASA 212-300 Aviocar SALM-reeksnommer 8021
</gallery>
=== 16 Eskader ===
Nommer 16 Eskader is op 28 Oktober 1999 by LMB Bloemspruit geheraktiveer nadat 12 Atlas Rooivalk-multimissie-slagveldondersteuningshelikopters bestel is.<gallery mode="packed">
Lêer:676 2002-09-20 FAWK 291 stof 600x364.jpg|Atlas Rooivalk reeksnommer 676 op 20 September 2002
Lêer:680 AAD 2004-09-21 FAWK 064 el 531x800.jpg|16 Eskader-wapen op 21 Septem-ber 2004
</gallery>
=== 87 Helikoptervliegskool ===
Nommer 87 Helikoptervliegskool was oorspronklik as die Helikopteromskakelingseenheid bekend, wat later as 87 Gevorderde Vliegskool en nog later as 87 Helikoptervliegskool hernoem is. Nommer 87 Gevorderde Vliegskool/87 Helikoptervliegskool is sedert Januarie 1978 by Bloemspruit gebaseer. Helikopters van 87 Helikoptervliegskool is op 15 Mei 1992 met eenheidswapens gesien. Die 87 Helikoptervliegskool-wapen was op 21 September 2004 op Agusta A109 LUH reeksnommer 4003. (Sien die foto’s.)<gallery mode="packed">
Lêer:63 1992-05-15 FABL 391 Hist her 800x486.jpg|Alouette III reeksnommer 63 op 15 Mei 1992
Lêer:63 1992-05-15 FABL 394 her 800x486.jpg|87 Helikoptervliegskool-wapen op 15 Mei 1992 op Alouette III 63
Lêer:619 1992-05-15 FABL 389 her2 800x486.jpg|Alouette III reeksnommer 619 op 15 Mei 1992
Lêer:4003 2004-09-21 FAWK 134 shd25 800x533.jpg|Agusta A109 LUH reeksnommer 4003 op 21 September 2004
Lêer:4003 2004-09-21 FAWK 131 3167 cr 800x533.jpg|87 Helikoptervliegskool-wapen op 21 September 2004 op A109 LUH 4003
</gallery>
== Opedag by Lugmagbasis Bloemspruit op 20 September 1975 ==
Drie Mirage III-vliegtuie van 2 Eskader by LMB Waterkloof word op 20 September 1975 by Bloemspruit uitgebeeld. Let op die verskillende neusprofiele en die verskil in die sitplekrangskikking tussen die verskillende modelle.<gallery mode="packed">
Lêer:818 1975-09-20 FABL ander 181b 800x407.jpg|Mirage IIIBZ reeksnommer 818
Lêer:800 1975-09-20 FABL ander 413 her cr shd her 600x364.jpg|Mirage IIICZ reeksnommer 800
Lêer:855 1975-09-20 FABL ander 416 her shd her 600x364.jpg|Mirage IIIR2Z reeksnommer 855
</gallery>
== SALM 75-lugskou by LMB Bloemspruit op 13 Mei 1995 ==
<gallery mode="packed">
Lêer:363 1995-05-13 Blspt 864 800x486.jpg|Cheetah C reeksnommer 363
Lêer:342 1995-05-13 Blspt 869 LR 800x533.jpg|Cheetah C’s reeksnommers 360, 363 en 342
Lêer:360 1995-05-13 Blspt 867 ELshd 600x364.jpg|Cheetah C reeksnommer 360
</gallery>
== Oefening Shared Accord 23 Julie 2013 ==
Soldate wat aan Oefening Shared Accord 2013 deelgeneem het, is op 23 Julie 2013 by Lugmagbasis Bloemspruit gesien. Shared Accord 2013 was ’n gesamentlike opleidingsoefening tussen die VSA se weermag en die Suid-Afrikaanse Nasionale Weermag.<ref>{{Verwys web|titel=U.S., South African militaries celebrate completion of successful bilateral exercise|url=https://www.army.mil/article/109020/u_s_south_african_militaries_celebrate_completion_of_successful_bilateral_exercise|webwerf=U.S. Army|uitgewer=U.S. Army|besoekdatum=15 November 2026}}</ref> <ref>{{Verwys web|titel=U.S. Army Africa exercise Shared Accord 13 kicks off this week|url=https://www.army.mil/article/107855/u_s_army_africa_exercise_shared_accord_13_kicks_off_this_week|webwerf=U.S. Army|uitgewer=U.S. Army|besoekdatum=15 November 2026}}</ref><gallery mode="packed">
Lêer:U.S. and South African soldiers gather for a jumpmaster's brief as the South African soldiers board a C-130 Hercules aircraft for a practice jump at Air Force Base Bloemspruit in Bloemfontein, South Africa 130723-A-FP002-002.jpg|Soldate vergader en stap aan boord ’n C-130 Hercules
Lêer:South African soldiers board a C-130 Hercules aircraft for a practice jump at Air Force Base Bloemspruit in Bloemfontein, South Africa, July 23, 2013, in preparation for exercise Shared Accord 2013 130723-A-FP002-005 (cropped).jpg|Soldate stap aan boord ’n C-130 Hercules
</gallery>
== Aantekeninge ==
Die bewoording van die byskrif vir die wapen van Lugmagbasis Bloemspruit is van die amptelike webtuiste van die Suid-Afrikaanse Lugmag gekry.<ref>{{Verwys web|titel=Air Force Base Bloemspruit|url=http://www.af.mil.za/Pages/BasesUnits/AFB-Bloemspruit.aspx|webwerf=Amptelike webtuiste van die Suid-Afrikaanse Lugmag|uitgewer=Suid-Afrikaanse Lugmag|besoekdatum=17 November 2026}}</ref>
Die ander inligting oor die verskillende eenhede is op bladsy 73 van die Becker-artikel en bladsye 112,162, 174, 175, 407, 408 en 409 van ''Squadrons'' gegrond.<ref>{{Verwys vaktydskrif|titel=AFB Bloemspruit|van=Becker|voornaam=Dave|vaktydskrif=SA Flyer|volume=Oktober 2003|bladsye=73}}</ref> <ref>{{Verwys boek|titel=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft : 1920 – 2005|van=McLean|voornaam=Steven|jaar=2005|uitgewer=Steven McLean|isbn=0-9584929-4-8}}</ref>
== Eksterne skakels ==
*[http://www.af.mil.za/bases/afb_bloemspruit/ Webtuiste van LMB Bloemspruit]
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
{{SALM-navigasie}}
{{Gesagsrekords}}
{{Lugvaart-saadjie}}
{{en-vertaal|Air Force Base Bloemspruit}}
{{DEFAULTSORT:Bloemspruit}}
[[Kategorie:Lughawens in Suid-Afrika]]
[[Kategorie:Suid-Afrikaanse Lugmag]]
[[Kategorie:Geboue en strukture in Bloemfontein]]
92dtata1k0393gskyrnvo2edeq8btm1
3379418
3379416
2026-11-21T06:44:54Z
Gaius le Roux
203341
Die "Nog besig"-sjabloon is verwyder.
3379418
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox airport
| name = LMB Bloemspruit
| nativename = Lugmagbasis Bloemspruit
| nativename-a =
| nativename-r =
| image =
| image-width =
| caption =
| IATA = BFN
| ICAO = FABL
| type = Militêr
| owner =
| operator = [[Suid-Afrikaanse Lugmag]]
| city-served =
| location = [[Bloemfontein]], [[Vrystaat]], [[Suid-Afrika]]
| elevation-f = 4458
| elevation-m = 1359
| coordinates = {{Koördinate|29|06|00|S|26|18|25|O|aansig=inlyn,titel}}
| latd = 29 | latm = 06 | lats = 00 | latNS = S
| longd= 26 | longm= 18 | longs= 25 | longEW= E
| coordinates_type =
| coordinates_region = ZA-FS
| coordinates_notitle =
| image_map =
| image_mapsize =
| image_map_alt =
| image_map_caption =
| pushpin_map = Vrystaat
| pushpin_label_position =
| pushpin_label = FABL
| pushpin_map_alt =
| pushpin_mapsize =
| pushpin_image =
| pushpin_map_caption = <center>Ligging in die Vrystaat</center>
| website = [http://www.af.mil.za/bases/afb_bloemspruit/ LMB Bloemspruit]
| metric-rwy = y
| r1-number = 02/20
| r1-length-f = 8396
| r1-length-m = 2559
| r1-surface = Teer
| r2-number = 12/30
| r2-length-f = 7202
| r2-length-m = 2195
| r2-surface = Teer
| footnotes = <small>Aanloopbane word gedeel met die [[Bram Fischer Internasionale Lughawe|burgerlike lughawe]]</small>
}}
'''LMB Bloemspruit''' ([[ICAO]]: '''FABL''') is 'n basis van die [[Suid-Afrikaanse Lugmag]] geleë direk langsaan die [[Bram Fischer Internasionale Lughawe]] in [[Bloemfontein]]<ref>{{Cite web |url=http://worldaerodata.com/wad.cgi?id=SF82502&sch=FABL |title=World Aero Data |access-date=15 Junie 2014 |archive-date=29 September 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120929082129/http://worldaerodata.com/wad.cgi?id=SF82502&sch=FABL |url-status=dead }}</ref> en deel die aanloopbane met die burgerlike lughawe.
Die basis se leuse is ''Ex Unitate Pax'' (Vrede deur eenheid).
== Tuiste van lugmageenhede ==
* 16 Eskader, SALM - Aanvals[[helikopter]]-eskader
* 87 Helikoptervliegskool - Helikopteropleidingseskader
* 106 Eskader - Ligte vervoer (reserwemag)
* 107 Eskader - Ligte vervoer (reserwemag)
* 506 Eskader, SALM - Sekerheidsdienste
== Navigasiehulp ==
* [[Ongerigte radiobaken]] - BL380.0
* VHF allerigting bestek - BLV114.1
* Outomatiese Terminaalinligtingsdiens - 126.45
== Beknopte geskiedenis ==
Toe daar ’n behoefte aan nog ’n opleidingskool in die Bloemfontein-gebied ontstaan het, is naasliggende dele van die plase Gemsbokfontein en Panvlakte, bekend as Gemsbokfontein 1 en Panvlakte 4 in die Sunnyside-gebied, verkry. Die nuwe vliegveld is Bloemspruit gedoop, en ’n nuwe diensvliegopleidingskool met die naam Lugskool 27 is op 3 Desember 1941 daar gevestig. Die eerste personeel het op 15 Januarie 1942 begin arriveer. Lugskool 27 is op 15 Maart 1942 oopgemaak maar vliegtuie het eers in April begin arriveer. Daar was teen die einde van April 1942 minstens 75 Miles Master II-vliegtuie op die inventaris van die skool. Probleme is met die Masters ondervind en Harvard II-vliegtuie is vanaf Desember 1942 in gebruik geneem, met die eerste kursus wat op 1 Februarie 1943 met hierdie tipe begin het. Lugskool 27 het teen 31 Julie 1943 altesaam 111 Harvards en 16 Masters gehad.
Later gedurende die oorlog was Lugskool 27 bestem om dubbelenjinomskakelingsopleiding te onderneem. Met hierdie doel voor oë is 24 Oxford-vliegtuie afgelewer, wat deur ’n groep Lockheed Ventura-vliegtuie gevolg is. Die oogmerk was om vlieëniers om te skakel na die Lockheed Ventura, wat as ’n transportvliegtuig vir Nommer 10 Vleuel op die pendeldiens van Kaïro na Pietersburg gebruik sou word. Die Ventura-transportvlieënierseenheid is onder die beheer van Lugskool 27 op die been gebring en is soms die Ventura-omskakelingseenheid of 27 Operasionele Opleidingseenheid genoem. Die eerste kursus het op 16 April 1945 ’n aanvang geneem en het ses weke geduur. Verdere kursusse het gevolg totdat die eenheid op 1 Oktober 1945 ontbind is.
Lugskool 27 is op 3 November 1945 toegemaak, maar Lugmagstasie Bloemspruit is op 1 Julie 1946 geheraktiveer en het ’n tuiste aan die Mosquito-vliegtuie van 60 Eskader en die Ventura-vliegtuie van 24 Eskader gebied. Nadat beide eenhede toegemaak is, het Bloemspruit net een De Havilland Devon vir transportdoeleindes en twee Harvards vir meteorologiese vlugte gehad., met loodse vol gestoorde Venturas.
=== Nuusbrokkies uit die geskiedenis van LMB Bloemspruit ===
* Die burgermageenheid 8 Eskader is op 1 Januarie 1951 met Harvards uit die burgermagelement van 24 Eskader by Bloemspruit gevorm. Die eenheid het in 1973 van Harvards na Impala Mk I’s oorgeskakel en het Impala Mk II’s in 1975 begin gebruik.
* Die Meermotorige Omskakelingseenheid (toegerus met Dakotas) is in Julie 1968 by Bloemfontein gevestig, maar die titel van die eenheid is op 1 Januarie 1973 na 86 Gevorderde Vliegskool verander.
* Vlugte van 15, 16 en 17 Eskader het in die 1970’s vir verskillende tydperke Super Frelons en Alouette III’s gebruik.
* Nommer 87 Gevorderde Vliegskool (met Alouette III’s) het in Januarie 1978 van Ysterplaat na Bloemspruit verhuis en is later 87 Helikoptervliegskool herdoop. Die eenheid bedryf die Alouette III-, BK117- en Oryx-helikopter.
* Die vastevlerk-eenhede, naamlik 8 Eskader en 86 Meermotorige Vliegskool, het intussen vertrek en is toegemaak.
* ’n Ander eenheid, naamlik 16 Eskader, is in 1999 by Bloemspruit hervorm en bedryf die Rooivalk-helikopter.
* Lugmagbasis Bloemspruit het in die vroeë-2000’s die volgende eenhede beheer: 16 Eskader, 87 Helikoptervliegskool, 106 Vrywilligerlugeskader, 107 Vrywilligerslugeskader (by Kimberley), 506 Eskader (beskerming), 6 Vliegtuigdienseenheid en die Voorste Lugbehevelspos by Lohatla.
AANTEKENING
Die gedeelte oor die geskiedenis hierbo is op 'n Dave Becker-artikel gegrond.<ref>{{Verwys vaktydskrif|titel=AFB Bloemspruit|van=Becker|voornaam=Dave|vaktydskrif=SA Flyer|volume=Oktober 2003|bladsye=72 en 73}}</ref>
== Die logo en leuse van LMB Bloemspruit ==
[[Lêer:LMB BLoemspruit-wapen.png|geen|duimnael|Die leuse beteken “vrede deur eenheid”.]]
== Infrastruktuur en ligging van Lugmagbasis Bloemspruit ==
<gallery mode="packed">
Lêer:Blspt 1989-07-23 FABL 225a 800x486.jpg|Loods op 23 Julie 1989
Lêer:Blspt 1989-07-23 FABL 225a 2 800x486.jpg|Wal op 23 Julie 1989
Lêer:234 1989-07-23 Blspt 231a LR her 1229x746.jpg|Gedeelde infrastruktuur op 23 Julie 1989
Lêer:Wal en heining 1992-05-15 FABL 349 shd25 her4 1008x612.jpg|Wal en heining op 15 Mei 1992
Lêer:Heining en hek 1992-05-15 FABL 354 shd25 her 1008x612.jpg|Wal, heining en toegangshekke op 15 Mei 1992
Lêer:Bloemfontein 1995-05-13 908 cr1 1229x746.jpg|Ligging van Lugmagbasis Bloemspruit op 13 Mei 1995
Lêer:558 1995-05-13 Blspt 909a shd25 1229x746.jpg|Vluglyn van Lugmagbasis Bloemspruit op 13 Mei 1995
</gallery>
== Eenhede by Bloemspruit gebaseer ==
* In die 1970’s is vlugte van 15, 16 en 17 Eskader vanaf Bloemspruit bedryf. Hulle het Super Frelons en Alouette III’s gebruik.
* In die 1970’s, 1980’s en 1990’s was 8 Eskader en 86 Gevorderde Vliegskool/Meermotorige Vliegskool by Bloemspruit gebaseer. Die oorsprong van 87 Helikoptervliegskool kan na Februarie 1968 teruggevoer word.
* Die B-vlug van 15 Eskader was by Lugmagstasie Bloemspruit gebaseer. Nommer 16 Eskader was van Julie 1972 tot Junie 1973 by Lugmagstasie Bloemspruit gebaseer en is vanaf Oktober 1999 by LMB Bloemspruit gestasioneer.
* In die jaar 2000 het 16 Eskader, 87 Helikoptervliegskool en 106 en 107 Vrywilligerlugeskader/Lugmagreserwe-eskader (laasgenoemde by Kimberley gebaseer), 6 Vliegtuigdienseenheid en die Voorste Lugbevelspos by Lohatla onder die beheer van LMB Bloemspruit geval.
=== 8 Eskader ===
Nommer 8 Eskader was van Julie 1959 tot Januarie 1999 by Bloemspruit gebaseer. ’n Opedag is op 20 September 1975 by LMB Bloemspruit gehou. ’n Lugskou het op 22 Julie 1989 by Lugmagbasis Bloemspruit plaasgevind en ’n basisbesoek is op 15 Mei 1992 aan Bloemspruit gebring. Vliegtuie wat op 22 Julie 1989 op LMB Bloemspruit gesien is, het die Atlas Impala Mk II-straalvliegtuie met die reeksnommers 1028 en 1084 ingesluit. Atlas Impala Mk II reeksnommers 1060 en 1084 is op 15 Mei 1992 by LMB Bloemspruit gesien. Daar was oefenwapens onder die vlerk van die vliegtuig met die reeksnommer 1084. (Sien die foto’s.)<gallery mode="packed">
Lêer:561 1975-09-20 FABL ander 232 spot LR file 800x461.jpg|Impala I reeksnommer 561 op 20 September 1975
Lêer:1028 1989-07-22 FABL 338 her2 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1028 op 22 Julie 1989
Lêer:1084 1989-07-22 FABL 340 Ice her2 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1084 op 22 Julie 1989
Lêer:1060 1992-05-15 FABL 351 her 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1060 op 15 Mei 1992
Lêer:1084 1992-05-15 FABL 356 her 800x486.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1084 op 15 Mei 1992
</gallery>
==== Vliegtuie van 8 Eskader op 13 Mei 1995 gesien ====
<gallery mode="packed">
Lêer:591 1995-05-13 Blspt 908 LR 1400x850.jpg|Ongeveer 14 Impala Mk I’s en Mk II’s
Lêer:589 1995-05-13 Blspt 910 ELshd 800x486.jpg|Ses silwer Impala Mk I’s en gekamoefleerde Impala Mk II’s
Lêer:591 1995-05-13 Blspt 913 800x486.jpg|Impala Mk I reeksnommer 591
Lêer:558 1995-05-13 Blspt 912 800x486.jpg|Impala Mk I reeksnommer 558
Lêer:1047 1995-05-13 Blspt 923 dust crop file 600x364.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1047
Lêer:1086 1995-05-13 Blspt 924 dust raw file 600x364.jpg|Impala Mk II reeksnommer 1086
Lêer:1995-05-13 Blspt 906 LR lias 486x800.jpg|8 Eskader-wapen
</gallery>
==== Vliegtuie van 8 Eskader op 16 Julie 1997 by Bloemspruit ====
Vliegtuie van 8 Eskader is op 16 Julie 1997 in verskillende kleurskemas by Bloemspruit gemerk. Nie een van die geïllustreerde vliegtuie het ’n eenheidswapen nie. (Sien die foto’s.)<gallery mode="packed">
Lêer:574 1997-07-16 Blspt 935a 600x364.jpg|Impala Mk I reeksnommer 574
Lêer:589 1997-07-16 Blspt 943 EL lias 600x364.jpg|Impala Mk I reeksnommer 589
</gallery>
=== 86 Meermotorige Vliegskool ===
Die eenheid het oorspronklik as die Meermotorige Omskakelingsvlug van 44 Eskader bekend gestaan, maar is as die Meermotorige Omskakelingseenheid hernoem. Die Meermotorige Omskakelingsvlug/Meermotorige Omskakelingseenheid was van Januarie 1968 tot Julie 1968 by Swartkop gebaseer en die Meermotorige Omskakelingseenheid was van Julie 1968 tot Desember 1972 by Bloemspruit gebaseer. Laasgenoemde eenheid is in Januarie 1973 as 86 Gevorderde Vliegskool hernoem, wat op sy beurt 86 Meermotorige Vliegskool (MMVS) hernoem is. Die leuse van 86 MMVS is ''Docemus Volatum'' en dit beteken “ons leer (mense) vlieg”. Nommer 86 Gevorderde Vliegskool/Meermotorige Vliegskool was van Januarie 1973 tot Desember 1997 by Bloemspruit gebaseer, waarna die eenheid deur 44 Eskader geabsorbeer is.
Vliegtuie van 86 Gevorderde Vliegskool en 86 Meermotorige Vliegskool is op 20 September 1975, 22 Julie 1989 en 15 Mei 1992 by LMB Bloemspruit gesien. Vliegtuie van 86 Gevorderde Vliegskool is op 20 September 1975 met die rooi kenteken van die eenheid waargeneem. Vliegtuie van 86 Meermotorige Vliegskool is op 22 Julie 1989 met die volle reeksnommer asook Springbokkastele gesien. Op 15 Mei 1992 is die vliegtuie van 86 Meermotorige Vliegskool met groen individuele nommers op die stertvin gemerk. Dit was benewens die reeksnommer (net die laaste twee syfers) klein op die agterste deel van die romp. (Sien die foto’s.)<gallery mode="packed">
Lêer:6885 1975-09-20 FABL ander 344 800x403.jpg|Douglas C-47’s reeksnommers 6885 en 6811 op 20 September 1975
Lêer:86 MMVS 1989-07-22 FABL 378 Dust her 800x486.jpg|Wapen van 86 Meermotorige Vliegskool op 22 Julie 1989
Lêer:6837 1989-07-22 FABL 384 her 800x486.jpg|Dakota 6837 van 86 Meermotorige Vliegskool op 22 Julie 1989
Lêer:6868 1989-07-22 FABL 383 her 800x486.jpg|Dakota 6868 van 86 Meermotorige Vliegskool op 22 Julie 1989
Lêer:6800 1992-05-15 FABL 387 Hist+Ice her 800x486.jpg|Dakota van 86 Meermotorige Vliegskool met ’n groen syfer 3 op 15 Mei 1992
Lêer:6863 1992-05-15 FABL 385 her2 800x486.jpg|Dakota 6863 van 86 Meermotorige Vliegskool met groen syfer 4 op 15 Mei 1992
</gallery>
==== CASA-vliegtuie van 86 Meermotorige Vliegskool ====
CASA 212-200 en 212-300 Aviocar-vliegtuie asook ’n CN-235M is van die Transkei, Bophuthatswana, Venda en Ciskei geërf (die TBVC-state). Hierdie vliegtuie is eers deur 86 Meermotorige Vliegskool en later deur 44 Eskader bedryf en het in die Suid-Afrikaanse Lugmag die reeksnommers 8010, 8011, 8020, 8021 en 8026 gekry. Die skroefvliegtuie is aan die begin in hulle TBVC-state-kleurskemas (met SALM-merke) gesien en word in die volgende foto’s op 16 Julie 1997 by LMB Bloemspruit uitgebeeld. Die 86 Meermotorige Vliegskool-wapen was onder die stuurkajuit en die 1994- nasionale vlag agter die stuurkajuit.<ref>{{Verwys boek|titel=85 Years of South African Air Force : 1920 – 2005|van=Brent|voornaam=Winston|jaar=2005|uitgewer=Freeworld Publications BK|isbn=0-958-4388-9-7}}</ref> <ref>{{Verwys boek|titel=75 Years on Wings of Eagles|van=Becker|voornaam=Dave|jaar=1995|uitgewer=Colorgraphic|isbn=0 947478 47 7}}</ref><gallery mode="packed">
Lêer:8010 1997-07-16 Blspt 278 LR 800x566.jpg|CASA 212-200’s SALM-reeksnommers 8011 en 8010
Lêer:8020 1997-07-16 Blspt 220 001 LR file 800x499.jpg|CASA 212-300 Aviocar SALM-reeksnommer 8020
Lêer:8021 1997-07-16 Blspt 213 800x486.jpg|CASA 212-300 Aviocar SALM-reeksnommer 8021
</gallery>
=== 16 Eskader ===
Nommer 16 Eskader is op 28 Oktober 1999 by LMB Bloemspruit geheraktiveer nadat 12 Atlas Rooivalk-multimissie-slagveldondersteuningshelikopters bestel is.<gallery mode="packed">
Lêer:676 2002-09-20 FAWK 291 stof 600x364.jpg|Atlas Rooivalk reeksnommer 676 op 20 September 2002
Lêer:680 AAD 2004-09-21 FAWK 064 el 531x800.jpg|16 Eskader-wapen op 21 Septem-ber 2004
</gallery>
=== 87 Helikoptervliegskool ===
Nommer 87 Helikoptervliegskool was oorspronklik as die Helikopteromskakelingseenheid bekend, wat later as 87 Gevorderde Vliegskool en nog later as 87 Helikoptervliegskool hernoem is. Nommer 87 Gevorderde Vliegskool/87 Helikoptervliegskool is sedert Januarie 1978 by Bloemspruit gebaseer. Helikopters van 87 Helikoptervliegskool is op 15 Mei 1992 met eenheidswapens gesien. Die 87 Helikoptervliegskool-wapen was op 21 September 2004 op Agusta A109 LUH reeksnommer 4003. (Sien die foto’s.)<gallery mode="packed">
Lêer:63 1992-05-15 FABL 391 Hist her 800x486.jpg|Alouette III reeksnommer 63 op 15 Mei 1992
Lêer:63 1992-05-15 FABL 394 her 800x486.jpg|87 Helikoptervliegskool-wapen op 15 Mei 1992 op Alouette III 63
Lêer:619 1992-05-15 FABL 389 her2 800x486.jpg|Alouette III reeksnommer 619 op 15 Mei 1992
Lêer:4003 2004-09-21 FAWK 134 shd25 800x533.jpg|Agusta A109 LUH reeksnommer 4003 op 21 September 2004
Lêer:4003 2004-09-21 FAWK 131 3167 cr 800x533.jpg|87 Helikoptervliegskool-wapen op 21 September 2004 op A109 LUH 4003
</gallery>
== Opedag by Lugmagbasis Bloemspruit op 20 September 1975 ==
Drie Mirage III-vliegtuie van 2 Eskader by LMB Waterkloof word op 20 September 1975 by Bloemspruit uitgebeeld. Let op die verskillende neusprofiele en die verskil in die sitplekrangskikking tussen die verskillende modelle.<gallery mode="packed">
Lêer:818 1975-09-20 FABL ander 181b 800x407.jpg|Mirage IIIBZ reeksnommer 818
Lêer:800 1975-09-20 FABL ander 413 her cr shd her 600x364.jpg|Mirage IIICZ reeksnommer 800
Lêer:855 1975-09-20 FABL ander 416 her shd her 600x364.jpg|Mirage IIIR2Z reeksnommer 855
</gallery>
== SALM 75-lugskou by LMB Bloemspruit op 13 Mei 1995 ==
<gallery mode="packed">
Lêer:363 1995-05-13 Blspt 864 800x486.jpg|Cheetah C reeksnommer 363
Lêer:342 1995-05-13 Blspt 869 LR 800x533.jpg|Cheetah C’s reeksnommers 360, 363 en 342
Lêer:360 1995-05-13 Blspt 867 ELshd 600x364.jpg|Cheetah C reeksnommer 360
</gallery>
== Oefening Shared Accord 23 Julie 2013 ==
Soldate wat aan Oefening Shared Accord 2013 deelgeneem het, is op 23 Julie 2013 by Lugmagbasis Bloemspruit gesien. Shared Accord 2013 was ’n gesamentlike opleidingsoefening tussen die VSA se weermag en die Suid-Afrikaanse Nasionale Weermag.<ref>{{Verwys web|titel=U.S., South African militaries celebrate completion of successful bilateral exercise|url=https://www.army.mil/article/109020/u_s_south_african_militaries_celebrate_completion_of_successful_bilateral_exercise|webwerf=U.S. Army|uitgewer=U.S. Army|besoekdatum=15 November 2026}}</ref> <ref>{{Verwys web|titel=U.S. Army Africa exercise Shared Accord 13 kicks off this week|url=https://www.army.mil/article/107855/u_s_army_africa_exercise_shared_accord_13_kicks_off_this_week|webwerf=U.S. Army|uitgewer=U.S. Army|besoekdatum=15 November 2026}}</ref><gallery mode="packed">
Lêer:U.S. and South African soldiers gather for a jumpmaster's brief as the South African soldiers board a C-130 Hercules aircraft for a practice jump at Air Force Base Bloemspruit in Bloemfontein, South Africa 130723-A-FP002-002.jpg|Soldate vergader en stap aan boord ’n C-130 Hercules
Lêer:South African soldiers board a C-130 Hercules aircraft for a practice jump at Air Force Base Bloemspruit in Bloemfontein, South Africa, July 23, 2013, in preparation for exercise Shared Accord 2013 130723-A-FP002-005 (cropped).jpg|Soldate stap aan boord ’n C-130 Hercules
</gallery>
== Aantekeninge ==
Die bewoording van die byskrif vir die wapen van Lugmagbasis Bloemspruit is van die amptelike webtuiste van die Suid-Afrikaanse Lugmag gekry.<ref>{{Verwys web|titel=Air Force Base Bloemspruit|url=http://www.af.mil.za/Pages/BasesUnits/AFB-Bloemspruit.aspx|webwerf=Amptelike webtuiste van die Suid-Afrikaanse Lugmag|uitgewer=Suid-Afrikaanse Lugmag|besoekdatum=17 November 2026}}</ref>
Die ander inligting oor die verskillende eenhede is op bladsy 73 van die Becker-artikel en bladsye 112,162, 174, 175, 407, 408 en 409 van ''Squadrons'' gegrond.<ref>{{Verwys vaktydskrif|titel=AFB Bloemspruit|van=Becker|voornaam=Dave|vaktydskrif=SA Flyer|volume=Oktober 2003|bladsye=73}}</ref> <ref>{{Verwys boek|titel=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft : 1920 – 2005|van=McLean|voornaam=Steven|jaar=2005|uitgewer=Steven McLean|isbn=0-9584929-4-8}}</ref>
== Eksterne skakels ==
*[http://www.af.mil.za/bases/afb_bloemspruit/ Webtuiste van LMB Bloemspruit]
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
{{SALM-navigasie}}
{{Gesagsrekords}}
{{Lugvaart-saadjie}}
{{en-vertaal|Air Force Base Bloemspruit}}
{{DEFAULTSORT:Bloemspruit}}
[[Kategorie:Lughawens in Suid-Afrika]]
[[Kategorie:Suid-Afrikaanse Lugmag]]
[[Kategorie:Geboue en strukture in Bloemfontein]]
d476vp1zphbyebor0jcihj1b4kidp0f
Kees Schouhamer Immink
0
88480
3379406
3299132
2026-11-21T04:43:05Z
CommonsDelinker
1161
"Immink_HonPhD.jpg" is verwyder omdat dit in Commons deur [[c:User:Krd|Krd]] verwyder is omrede: No permission since 13 November 2026
3379406
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Wetenskaplike
| naam = Kees Schouhamer Immink
| beeld = Schouhamerimmink.jpg
| beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks -->
| beeldonderskrif =
| geboortenaam =
| geboortedatum = {{GDEO|1946|12|18|df=yes}}
| geboorteplek = [[Rotterdam]], [[Nederland]]
| sterftedatum =
| sterfteplek =
| blyplek =
| burgerskap =
| nasionaliteit = {{vlagland|Nederland}}
| vakgebied = [[Elektronika]], [[inligtingsteorie]]
| werkplek = Turing Machines Inc<br />Philips se Natuurkundige Laboratorium
| alma mater = Eindhoven Universiteit van Tegnologie
| doktorale promotor =
| akademiese adviseurs =
| doktorale studente =
| ander studente =
| bekend vir = [[Laserskyf]], [[DVD]], [[Blu-ray-skyf]]
| beïnvloed deur =
| invloed op =
| toekennings = Emmy-prys<br />Edison-medalje (1999)<br />AES Goue Medalje<br />SMPTE Vorderingsmedalje
| handtekening =
| webblad =
| voetnotas =
}}
'''Kees Schouhamer Immink''' ([[18 Desember]] [[1946]]) is ’n [[Nederland]]se elektriese klankingenieur en [[Inligtingsteorie|inligtingsteoretikus]]. Hy word as die vader van die [[CD]], [[DVD]] en [[Blu-ray-skyf]] beskou. Die invloed van sy werk is trouens so groot dat dit bykans onmoontlik is om enige digitale klank of video te geniet waarby hy nie betrokke was nie.
Hy is in 2014 deur die [[Universiteit van Johannesburg]] (UJ) met ’n eredoktorsgraad vereer.
== Loopbaan ==
Immink het sy ingenieursgraad in [[elektriese ingenieurswese]] in 1974 aan die Eindhoven Universiteit van Tegnologie verwerf en sy PhD aan dieselfde universiteit in 1984. Van 1967 tot 1998 het Immink by die Philips Fisikalaboratorium in [[Eindhoven]], waar hy in 1994 as Navorsingsgenoot aangestel is, Philips se hoogste wetenskaplike onderskeiding ontvang. In 1998 het hy die maatskappy Turing Machines BV gestig.
== Eksterne skakels ==
* [http://www.beeld.com/bylae/2014-06-14-cd-bly-beste-geskenk CD bly beste geskenk, Beeld, 2014] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140617230129/http://www.beeld.com/bylae/2014-06-14-cd-bly-beste-geskenk |date=2014-06-17 }}
{{Gesagsrekords}}
{{DEFAULTSORT:Immink, Kees Schouhamer}}
[[Kategorie:Nederlandse akademici]]
[[Kategorie:Nederlandse wetenskaplikes]]
[[Kategorie:Ingenieurs]]
[[Kategorie:Geboortes in 1946]]
[[Kategorie:Lewende mense]]
9mb8d238rhe4z5p50kj4dqhllpxmiic
Joseph Priestley
0
89105
3379376
3299265
2026-11-20T23:52:05Z
InternetArchiveBot
131157
Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379376
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Persoon
| naam = Joseph Priestley
| bynaam =
| beeld = JPriestley Portrait.jpg
| beeldbeskrywing =
| onderskrif = Priestley deur [[William Artaud]]
| geboortenaam =
| geboortedatum = [[13 Maart]] [[1733]]
| geboorteplek = Fieldhead, [[Yorkshire]], [[Engeland]]
| sterfdatum = [[8 Februarie]] [[1804]]
| sterfteplek = Northumberland, [[Pennsylvania]]
| ouers =
| titel =
| nasionaliteit = [[Engeland]]
| beroep =
| ander =
| bekend = Identifiseer [[suurstof]]
| salaris =
| termyn =
| voorganger =
| opvolger =
| eerbewyse =
| party =
| religie =
| huweliksmaat =
| kinders =
| webblad =
| handtekening =
}}
'''Joseph Priestley''' [[Fellow of the Royal Society|FRS]] ([[13 Maart]] [[1733]] – [[8 Februarie]] [[1804]]) was 'n [[Engeland|Engelse]] [[chemie|chemikus]], [[Filosofie|filosoof]], [[Christendom|predikant]] en [[Onderwys|onderwyser]].<ref>Kuhn, Thomas. (1996). ''The Structure of Scientific Revolutions'', pp. 53–60.</ref> Op 1 Augustus 1774 isoleer hy die chemiese element [[suurstof]] in sy laboratorium te [[Bowood House]], [[Wiltshire]], [[Engeland]].<ref>American Chemical Society (ACS), [http://portal.acs.org/portal/PublicWebSite/education/whatischemistry/landmarks/josephpriestleyoxygen/index.htm "Joseph Priestley: Discoverer of Oxygen"] {{Dooie skakel|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}; besoek op 2012-5-23.</ref> Dit bevestig die vroeëre, onafhanklike ontdekking daarvan deur [[Carl Wilhelm Scheele]]. Priestley het suurstof egter in terme van die [[Flogiston|flogiston-teorie]] beskou, en dit dus nie as 'n nuwe element geidentifiseer nie, maar eerder as 'n gas met 'n gebrek aan flogiston beskryf.
Priestley het gedurende sy leeftyd 'n aansienlike wetenskaplike reputasie opgebou, onder andere vir die uitvinding van [[sodawater]], sy geskrifte oor [[elektrisiteit]] en die ontdekking van 'n aantal gasse, waarvan sy ontdekking van suurstof die bekendste is. As gevolg van sy geloof in [[flogiston]] het hy nie besef dat hy 'n nuwe element voorberei het nie. Hy het gedog dat hy daarin geslaag het om lug vry van flogiston ("de-phlogisticated air") voor te berei. Sy vasbeslotenheid om die flogiston-teorie te verdedig, asook die verwerping van idees wat die chemiese revolusie sou begin, het hom hom teen die einde van sy lewe van die wetenskaplike gemeenskap geïsoleer.
As gevolg van sy omstrede publikasies en uitgesproke steun vir die [[Franse Rewolusie]] is hy deur die publiek en owerhede wantrou. Nadat 'n skare sy huis en kerk in 1791 afgebrand het, vlug hy na [[Londen]]. In 1794 verhuis hy na die [[Verenigde State]], waar hy die laaste tien jaar van sy lewe in Northumberland County, [[Pennsylvania]] deurbring.
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
== Eksterne skakels ==
* [http://www.priestleysociety.net/ Die Priestley Vereniging] {{en}}
* [http://www.woodrow.org/teachers/chemistry/institutes/1992/Priestley.html 'n Kort biografie] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070228055714/http://www.woodrow.org/teachers/chemistry/institutes/1992/Priestley.html |date=28 Februarie 2007 }} {{en}}
* [http://aleph0.clarku.edu/huxley/CE3/Priest.html Opstel ter nagedagtenis aan Priestley] (1874) {{en}}
{{Saadjie}}
{{Wenners van die Copley-medalje 1751–1800}}
{{Gesagsrekords}}
{{DEFAULTSORT:Priestley, Joseph}}
[[Kategorie:Engelse chemici]]
[[Kategorie:Engelse filosowe]]
[[Kategorie:Fellow of the Royal Society]]
[[Kategorie:Geboortes in 1733]]
[[Kategorie:Sterftes in 1804]]
ovau8ck10r92yz68ki0nvfa6fgrfrv5
Salpeterkop
0
90058
3379308
2898300
2026-11-20T18:34:29Z
Aliwal2012
39067
3379308
wikitext
text/x-wiki
'''Salpeterkop''' naby [[Sutherland]] is 'n rustende [[vulkaan]] wat 66 miljoen jaar gelede aktief was. Dit is die jongste bekende aktiewe vulkaan in [[Afrika suid van die Sahara]].
Hierdie kop lê 15km suidoos van die dorp op die plaas Blaauwbloemetjes Keep, steek 300m bo die omringende vlakte uit en bereik 'n hoogte van 1 766m bo [[seevlak]]. Minstens 2km van die bopunt van die piek het deur erosie verdwyn.
Die kop bestaan uit die brokstukke van ander gesteentes (bekend as breccia) en uit poreuse vulkaniese gesteente (bekend as tufsteen of asklip). Verskeie minerale insluitende [[salpeter]] is in die breccia en tufsteen geïmpregneer.
Op en rondom die kop is intensief geëksploreer. Alhoewel 77 verskillende minerale teengekom is, kan slegs [[bariet]] (swaarspaat) lonend gedelf word.
In verskeie grotte in die kop is duidelike tekens van [[San]]- en na bewering Nguni-bewoning. Die naam Salpeterkop is waarskynlik in 1778 deur kol. [[Robert Jacob Gordon]] gegee.
Let wel: Daar is ook 'n Salpeterkop in die [[Bergkwaggapark]] by [[Cradock]].
== Bibliografie ==
* Coetzee, C.B. (red.): Delfstowwe van die Republiek van Suid-Afrika. Pretoria: Departement van Mynwese, 1976. {{ISBN|0-621-06436-X}}
* [[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]], deel 9. Kaapstad: Nasou, 1973. {{ISBN|0-625-00325-X}}
* Strauss, Pieter: San-oupas was in dié vulkaan. Buite, Die Burger, 5 Augustus 2014.
* Yell, Nicholas: Circling the Great Karoo. A back-roads journey through history on an old scrambler. Botrivier: WritingInc, 2008. {{ISBN|978-0-620-420-23-5}}
* www.geocaching.com
[[Kategorie:Berge van die Noord-Kaap]]
[[Kategorie:Vulkane]]
d3ekhecz1s5eu4u8y0itnfsq5fyt369
Steenkampsberge
0
92759
3379205
2512877
2026-11-20T14:02:05Z
Aliwal2012
39067
/* Soogdiere */
3379205
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Berg
| Naam = Steenkampsberge
| Foto = Steenkampsbergpas1.JPG
| Foto onderskrif = Uitsig vanaf die Steenkampsbergpas
| Hoogte = 2331
| Ligging = [[Dullstroom]] tot [[Belfast, Mpumalanga|Belfast]], [[Mpumalanga]]
| Bergreeks =
| Prominensie =
| Koördinate = {{Koördinate|25|12|34|S|30|9|55|O|type:mountain|aansig=inlyn,titel}}
| Topografiese kaart =
| Tipe = [[Bosveldstollingskompleks]] en [[sandsteen]]
| Rotsouderdom = Neoargeaans tot vroeg-Paleoproterosoïes
| duimdrukkerkaart = Suid-Afrika
| duimdrukkeretiketposisie = onderkant
| diumdrukkerkaartgrootte = 300
| duimdrukkerkaartbyskrif =
| breedtegraad = 25
| breedtegraad_m = 12
| breedtegraad_s = 34
| breedtegraad_NS = S
| lengtegraad = 30
| lengtegraad_m = 9
| lengtegraad_s = 55
| lengtegraad_OW = O
}}
Die '''Steenkampsberge''' is 'n bergreeks in die [[Dullstroom]] – [[Belfast, Mpumalanga|Belfast]] distrik van [[Mpumalanga]] wat 'n plato vorm. Die plato bestaan van 1 700 tot 2 274 meter hoogte uit [[grasveld]], wat onderbreek word deur prominente rotse. Die hoogste bergpiek (2 331 meter) is [[Die Berg]], wat die hoogste punt in Mpumalanga is.
Die berge vorm die oorsprong van die [[Krokodilrivier (Mpumalanga)|Krokodilrivier]].
== Ekologie ==
[[Lêer:Steenkampsbergpasgedenk.JPG|duimnael|links|Gedenkteken van die opening van die bergpas]]
[[Lêer:Meyer de Kock.jpg|duimnael|links|Meyer de Kock, inwoner van [[Belfast, Mpumalanga|Belfast]], word in 1901 in die Steenkampsberge terreggestel toe hy die Boere wil oorreed om die wapen neer te lê.]]
Die plato bestaan vir groot dele uit ongerepte natuur. Daar kom meer as 150 voëlsoorte voor, waarvan 'n redelike aantal [[endemies (ekologie)|endemies]] tot hierdie areas is. Behalwe [[voëls]], huisves die plato ook 'n groot verskeidenheid [[soogdier]]e en [[plante]].
=== Plante ===
Die [[grasveldboomvaring]] kom voor langs stroompies, terwyl grasbedekte berghellings en geërodeerde klowe gedomineer word deur [[ouhout]].
=== Voëls ===
Die [[vleiland]]e van die area huisves al drie bedreigde Suid-Afrikaanse kraanvoëlsoorte, naamlik die [[bloukraanvoël]], [[mahem]] en [[lelkraanvoël]]. Die Lakenvlei (8 km noordoos van Belfast) en Verloren Valei (9 km noord van Dullstroom) is van groot belang vir die oorlewing van hierdie soorte.
=== Soogdiere ===
Verskillende boksoorte kom voor in die area. Dit sluit in die [[oorbietjie]], [[gewone duiker]], [[rooiribbok]], [[vaalribbok]] en [[steenbok]].
Daarbenewens is hier ook [[tierboskat]]te, [[Afrikasivet|sivetkatte]], [[vaalboskat]]te, [[rooikat]]te, [[rooijakkals]]e, [[bruin hiëna]]s, [[Aardwolf|aardwolwe]], [[ystervark]]e, [[bosvark]]e en [[erdvark]]e.
Sowel die [[groototter]] as die [[kleinotter]] kan dwarsoor die plato gevind word. Hulle dieet sluit die [[reënboogforel]] in, wat maak dat hulle met reëlmaat vergiftig, gevang of gejag word deur vlieghengeloorde en kwekerye wat voel dat die otters hulle inkomste bedreig.
== Landbeheer ==
Die area is onderverdeel in sowat 150 privaatplase.
== Sien ook ==
* [[Lys van bergpasse in Suid-Afrika]]
[[Kategorie:Bergpasse van Suid-Afrika]]
[[Kategorie:Bergreekse in Suid-Afrika]]
[[Kategorie:Mpumalanga]]
m7kyr7ll25x3r020uyi54crjlhyqmxw
Hyundai Accent
0
96035
3379296
3359238
2026-11-20T18:27:09Z
InternetArchiveBot
131157
Red 0 verwysing(s) en merk 3 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379296
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Motorvoertuig
| name = Hyundai Accent (X3)
| image = [[Lêer:1994-1997 Hyundai Excel (X3) LX sedan (2010-07-13) 02.jpg|duimnael|300px|'n 1996 Accent soortgelyk aan dié in Suid-Afrika.]]
| aka = Hyundai Accent Verna (Venezuela)<br />Hyundai Excel<br />Hyundai Pony (Frankryk)<br />Bimantara Cakra (Indonesië)<br />Kia Qianlima (Sjina)<ref>{{cite web |url=http://autonews.gasgoo.com/auto-news/Gallery/Kia/4184-31/2005-Kia-Qianlima-06.html |title=2005 Kia Qianlima 06 – Gallery–China automotive news |publisher=Autonews.gasgoo.com |access-date=25 Julie 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321184833/http://autonews.gasgoo.com/auto-news/Gallery/Kia/4184-31/2005-Kia-Qianlima-06.html |archive-date=21 Maart 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=http://icar.diytrade.com/sdp/355092/4/pd-1668434/1590791-0.html |title=KIA Qianlima – 836570 – Product Catalog – Aikar Car Renting Co., Ltd. Jinjiang, Fujian - - DIYTrade.com Free Website |publisher=Icar.diytrade.com |access-date=25 Julie 2010 |language=ja |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303214506/http://icar.diytrade.com/sdp/355092/4/pd-1668434/1590791-0.html |archive-date=3 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.car-cat.com/firm-968.html |title=Dongfeng Yueda Kia. Dongfeng Yueda Kia In China |publisher=Car-cat.com |access-date=25 Julie 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321184833/http://www.car-cat.com/firm-968.html |archive-date=21 Maart 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><br />Dodge Brisa (Venezuela)
| production = 1994–2000 ([[Suid-Korea]])<br />1995–2006 ([[Egipte]])
| assembly = [[Ulsan]], {{vlagland|KOR}}<br />[[Kaïro]], {{vlagland|EGY}}<ref name="car-cat2">{{cite web |url=http://car-cat.com/firm-351.html |title=Hyundai. Hyundai In Egypt |publisher=Car-cat.com |access-date=25 Julie 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321184833/http://car-cat.com/firm-351.html |archive-date=21 Maart 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><br />[[Izmit]], {{vlagland|TUR}} (Hyundai Assan)<ref name="car-cat1">{{cite web |url=http://car-cat.com/firm-1148.html |title=Hyundai. Hyundai In Turkey |publisher=Car-cat.com |access-date=2 Augustus 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190327150157/http://car-cat.com/firm-1148.html |archive-date=27 Maart 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><br />[[Gaborone]], {{vlagland|BOT}}<br />(The Motor Company of Botswana)<ref>{{cite web |url=http://www.btimes.co.za/97/1012/comp/comp6.htm |title=Hyundai plant revving up to make new inroads in South Africa |publisher=Btimes.co.za |date= |access-date=16 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190331204629/http://www.btimes.co.za/97/1012/comp/comp6.htm |archive-date=31 Maart 2019 |url-status=live|df=dmy-all}}</ref><br />Barcelona, {{vlagland|VEN}}<br />(MMC Automoriz)<br />[[Bekasi]], {{vlagland|IDN}}
| body_style = 4-deur [[sedan]]<br />3- of 5-deur [[luikrug]]<br />2-deur koepee
| engine = 1.3 L [[inlynviersilinder|I4]] ([[petrol]])<br />1.5 L [[inlynviersilinder|I4]] (petrol)<br />1.6 L [[inlynviersilinder|I4]] (petrol)
| transmission = 5-gang [[handratkas|handrat]]<br />4-gang [[outomatiese ratkas|outomaties]]
| wheelbase = 2400 mm
| length = 4100 mm
| width = 1620 mm
| height = 1395 mm
| weight = 953–975 kg
| related =
| designer =
}}
[[Lêer:Hyundai Accent 2010 in Riyadh.jpg|duimnael|'n 2010 Hyundai Accent, Saoedi-Arabië]]
Die '''Hyundai Accent''' ([[Koreaans]]: 현대 엑센트), of '''Hyundai Verna''' (현대 베르나) in [[Suid-Korea]], is 'n klein gesinsmotor wat deur [[Hyundai]] vervaardig was. In [[Australië]] was die eerste geslag modelle '''Hyundai Excel''' genoem, 'n naam wat deur die Accent se uitvoervoorganger gebruik is. Die Accent is in 2000 vervang deur die Hyundai Verna in Suid-Korea, hoewel dit die naam "Accent" behou het in die meeste internasionale markte.
Die Accent word vir die Sjinese mark vervaardig deur Beijing Hyundai Co, 'n gesamentlike onderneming met Beijing Automotive Industry Corporation vir die Russiese mark in Taganrog. In [[Meksiko]] word die Accent deur [[Chrysler]] bemark as die ''Dodge Attitude'', en voorheen as die ''Verna'' deur Dodge. Tot in 2006 is dit in [[Venezuela]] deur Chrysler bemark as die ''Dodge Brisa''. Die Brisa was gemonteer deur Mitsubishi Motors by sy aanleg in Barcelona, Venezuela. Sedert 2002 is dit die langste vervaardigde (dus oudste model) klein gesinsmotor wat nog verkoop word in [[Noord-Amerika]].
Die '''Hyundai Accent''' is in 2008 as die betroubaarste subkompakte motor aangewys deur JD Power and Associates.
== Eksterne skakels ==
* {{Commonskat-inlyn|Hyundai Accent}}
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
{{Hyundaimodelle}}
{{Hyundai motors}}
{{en-vertaal|Hyundai Accent}}
[[Kategorie:Hyundai|Accent]]
b53pzi6rn7g8305ldvgu62ctji5h5uu
Kaapse luiperd
0
96546
3379378
3300078
2026-11-21T00:39:05Z
InternetArchiveBot
131157
Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379378
wikitext
text/x-wiki
: ''Hierdie artikel beskryf die Kaapse luiperd in die besonder, nie die Afrikaluiperd (Panthera pardus pardus) oor die algemeen nie.''
{{Taksoboks
| name = Kaapse luiperd
| status = NT
| status_system=iucn3.1
| status_ref =<ref>{{IUCN|id=106001296 |title=''Panthera pardus ssp melanotica'' '' |version=2012.1 |year=2012 |accessdate=16 Julie 2012}}</ref>
| trend = Decreasing
| image =
| regnum = [[Animalia]]
| phylum = [[Chordata]]
| classis = [[Mammalia]]
| ordo = [[Carnivora]]
| familia = [[Felidae]]
| genus = ''[[Panthera]]''
| species = '''''[[Luiperd|P. pardus]]'''''
| synonyms = '''''P. p. melanotica''''' (uitgedien)
| trinomial =
| trinomial_authority = [[Albert Günther|Günther]], 1885
}}
Die '''Kaapse luiperd''' (voorheen ''Panthera pardus melanotica'', word tans nie erken nie,<ref name="SPOT" /> soms verkeerdelik geklassifiseer ''Leopardi capensis''<ref>{{de}}[http://www.eurovine.de/products/Suedafrika/Western-Cape/LEOPARDS-LEAP/Leopards-Leap-Cabernet-Sauvignon-Merlot-2011.html Eurovine: Leopards Leap Cabernet Sauvignon Merlot 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150322090614/http://www.eurovine.de/products/Suedafrika/Western-Cape/LEOPARDS-LEAP/Leopards-Leap-Cabernet-Sauvignon-Merlot-2011.html |date=22 Maart 2015 }}</ref>), voorheen bekend as die '''bergtier''' of '''tier''',<ref>{{nl}}[http://www.dbnl.org/tekst/andr018weez01_01/andr018weez01_01_0011.php Andriessen, P.J. 1900. ''Het weezen van Vlissingen, of Hoe onze republiek onafhankelijk werd''. Leiden: A.W. Sijthoff, p. 111] Kantaantekening: ''De Afrikaansche tijger, eigenlijk Kaapsche luipaard, wordt in Zuid-Afrika altijd tijger genoemd. Gewond, is hij uiterst gevaarlijk.''</ref><ref>C.S. Grobbelaar. 1959. Soogdiere: Die Vleisetende Roofdiere in: C.F. Albertyn e.a. ''Die [[Afrikaanse Kinderensiklopedie]] Deel VI''. Bl. 2526: ''… op die lys is daardie groot kat met swart spikkels wat ons in Suid-Afrika die tier noem. Ons sit 'n bietjie opgeskeep met hierdie naam wat ons voorgeslagte vir hom gegee het... Maar nou die naam! Baie mense noem hom bergtier. Hierdie tier van ons kom oor die hele Afrika en in Indië voor. In Indië waar die Hindoes baie meer las van hom het as ons, noem die inboorlinge hom die cheta-bagh, d.w.s. die 'gespikkelde tier'...Dierkundiges wil hê ons moet hom die luiperd noem. Hulle is so gewoond daaraan om die name van diere te verander dat hulle nie kan insien waarom ons aan die ou volksnaam wil kleef nie. Om verwarring te voorkom sal ons hom maar in die vervolg bergtier (luiperd) noem, hoewel hy nog altyd in die volksmond bekend sal staan as die 'tier' ''. Op bl. 2531 staan (met verwysing na die jaguar): ''Hy is die Westelike Halfrond se grootste kat. Hierdie groot, swaar kat van by die agt voet en byna 250 pond en met die volmaakte toerusting van 'n roofdier is 'n ware tiran in die hele Suid-Amerikaanse dierewêreld. Hulle noem hom daar ook 'el tigre', die tier. Dit lyk of elke wêrelddeel maar graag 'n tier wil hê: ons in Suid-Afrika noem ons groot, swart, gespikkelde kat ook die 'tier' ''</ref><ref>[[Edith H. Raidt|Raidt, E.H.]] 1976. ''Afrikaans en sy Europese verlede: Van Tacitus tot Van Wyk Louw''. Kaapstad: Nasou Beperk, 159-160: ''Die betekenisverskuiwing by plante- en diername is byna 'n hoofstuk op sigself. Die koloniste, en reeds vóór hulle die Nederlandse seevaarders, het aan die Kaap met baie diere en plante kennis gemaak wat 'n sekere ooreenkoms getoon het met dié in hulle Europese stamland... Van die diername is''wolf'', ''tier'', ''luiperd'', ''jakkals'' en ''seekoei'' besonder opvallende voorbeelde van misleidende naamgewing met betekenisverskuiwing. Ons noem in Afrikaans bv. diere van die hiëna-soort ''wolf'', terwyl die Afr. ''wildehond'' tot die hiëna-soort behoort. Die Afr. ''tier'' (ouer vorm ''tiger'', vgl. ''Tygerberg'') heet in Nederlands ''panter'' of ''luipaard'', nie ''tijger'' nie; die diersoort wat in Ndl. ''tijger'' genoem word, kom in Suid-Afrika glad nie voor nie. Om die verwarring nog groter te maak, word in Afr. ''luiperd'' soms ook sinoniem met ''tier'' gebruik. Maar hierdie gebruik van ''wolf'' (= hiëna) en ''tier'' (= luiperd) is vandag in Afrikaans beperk tot sprekers van 'n ouer geslag. Die gangbare vorme is ''hiëna'' en ''luiperd''.''</ref><ref>Martins, Quinton. 2010. Big Brother is Watching. ''Environment'', 1(2):58-59: ''Three hundred and fifty years ago, leopards, then referred to a 'tijgers' or 'tygers' were reported in the Cape Peninsula by the Dutch. We know this because the late Jack Skead wrote a fabulous historical account of mammals in South Africa, based on diaries and early newspapers. Now one can understand the naming of Tygerberg and Tyger Valley – in fact many farmers in the rural areas still refer to leopards as a 'tier' (tiger).''</ref><ref>[http://www.dbnl.org/tekst/kloe004herk01_01/kloe004herk01_01_0007.php?q=tier%20Afrika G.G. Kloeke, ''Herkomst en groei van het Afrikaans''. Universitaire Pers Leiden, Leiden 1950, p. 345]: ‘Wat by ons 'n tier heet, die ''Panthera pardus'', heet in Nederland 'n panter of luipaard’.</ref> word beskou as die [[roofdier|hoofroofdier]] van die [[Fynbos]]streek.<ref name="Capenature" /> Daar bestaan nogal heelwat gesprekvoering oor die aantal [[subspesie]]s van die luiperd. Die Kaapse luiperd is 'n subspesie van die [[luiperd]] (''Panthera pardus'') "in wording": navorsing word nog gedoen om vas te stel of hierdie luiperd inderdaad voldoende [[Genetika|geneties]] verskil om as 'n subspesie verklaar te word. Die Kaapse luiperd is baie kleiner as die gemiddelde Afrikaluiperd en daar is nie baie van hom oor nie. As hierdie luiperd die subspesiestatus sou kry is die afdwing van beter [[Bewaringstatus|beskerming]] moontlik. Nou is dit lastig omdat hierdie luiperd vandag slegs as nog 'n 'gewone' luiperd beskou word en dus (nog) nie [[Bedreigde spesie|bedreig]] genoeg geag word vir enige daadwerklike aandag nie.<ref name="SPOT" />
== Bevolking en verspreiding ==
[[Lêer:Kaapseluiperdinligtingsbord Meiringspoort.jpg|duimnael|450px|Inligtingsbord te [[Meiringspoort]] (2023)]]
Volgens die [[Afrikaanse Kinderensiklopedie]] word die verspreidingsgebied in 1959 so verwoord: <ref>C.S. Grobbelaar. 1959. Soogdiere: Die Vleisetende Roofdiere in: C.F. Albertyn e.a. ''Die [[Afrikaanse Kinderensiklopedie]] Deel VI''. Pretoria: Nasionale Boekhandel Beperk. Bl. 2526</ref>
{{cquote|
Binne vyftig myl van Kaapstad in die kransagtige Drakenstein, in die berge by Wellington, Tulbagh en Worcester sluip hierdie pragtige bergkat met sy glansige, swart bevlekte vel deur die digbegroeide klowe. Dis uiters moeilik om jag op hom te maak, want in die berge kan sy vaste lêplek byna nooit bereik word nie. Baie bejaarde jagters en bergklimmers met groot ondervinding kan getuig dat hulle dikwels op sy spoor afgekom en selfs sy geknor gehoor het, sonder om hom te bespeur. Dis om hierdie rede dat hy sal voortbestaan in die berge van die Wes-Kaapland en volhou om sy gewaagde en parmantige rooftogte te doen, en die boer soveel skade berokken, en dit ten spyte van die menigte valle en slagysters wat vir hom gestel word om hom uit te roei. En hoeveel stories van wonderbaarlike ontkomings en gevegte met tiers kan daar nie vertel word nie?
}}
Hierdie luiperdsubspesie is vandag te vinde in die uitgestrekte [[Kaapse Plooiberge]]. Die [[klimaat]] in hierdie gebied is wisselvallig; die [[Temperatuur|somertemperatuur]] is tussen 22 en 25 ºC, maar die [[kwik]] kan tot 40 ºC styg. Die wintertemperatuur is tussen 7,5 en 15 ºC, waar [[sneeu]] nie ongewoon is nie. Die [[reën]]val is in die gebied ook baie uiteenlopend. Die bebossing verskil van die droë, lae plantegroei tot digbeboste [[Kloof|klowe]] wat goeie skuilplek bied. Die [[Bevolkingsdigtheid|luiperdbevolkingsdigtheid]] is plusminus 25 luiperds per 3 000 km².<ref name="SPOT" />
Na raming was daar in 2014 minder as 500 luiperds in die hele [[Wes-Kaap]] oor. Volgens Martins (2011) se navorsing in die [[Sederberg (berg)|Sederbergstreek]] beslaan die luiperd se tuisgebied 'n veel groter reikwydte (tussen 235 km² en 600 km²) as wat voorheen bereken is. Daarom heers daar oor die algemeen 'n laer bevolkingsdigtheid as wat voorheen vasgestel is. Die beskikbaarheid van [[water]] lei egter tot 'n effens hoër bevolkingsdigtheid in die natter fynbosstreek aan die westelike Sederbergwildernisgebied asook in die [[Boland]]berge. Meer luiperds is hier saam in kleiner tuisgebiede in dieselfde area gekonsentreer. Die luiperds het geen vaste lêplek of [[grot]] in hul territorium waarna hulle terugkeer nie, maar is voortdurend aan die beweeg: hulle patrolleer hul gebied konstant, soek na kos en maats om mee te paar.<ref name="Capenature" />
Die Kaapse luiperd se verspreidingsgebied is aansienlik groter as die luiperd in die [[Krugerwildtuin]]. Ter vergelyking:<ref name="SPOT" />
* 'n Mannetjie in die Nasionale Krugerwildtuin het 'n verspreidingsgebied van 25-50 km²,
** by 'n Kaapse luiperdmannetjie is dit so 200-1 000 km².
* 'n Wyfie in die Nasionale Krugerwildtuin het 'n verspreidingsgebied van 10-25 km²,
** by 'n Kaapse luiperdwyfie is dit so 80-180 km².
In 2014 was daar na raming nog tussen 9 en 14 luiperds in die [[Overberg]]streek oor, soos geskat volgens die data van [[kamera]]s wat in die gebied opgestel is. Vroeër het daar tussen [[Botrivier]] en [[Kaap Infanta]] veel meer luiperds voorgekom, maar die diere moet nou slegs in kleiner tuisgebiede oorleef. Weens hierdie geïsoleerde leefruimtes waar die Kaapse luiperd moet oorleef, raak dit baie moeiliker om by ander tuisgebiede uit te kom, en bemoeilik ook so sake om 'n moontlike maat te kry om mee te paar. Hierdeur is die kans groot dat die [[Geen (genetika)|gene]] van hierdie unieke luiperds dermate sal verswak, wat hul voortbestaan bedreig.<ref name="Gozuidafrika" />
Die Kaapse luiperd bevind hom ook in die [[Klein-Karoo]]. Die Cape Leopard Trust het 64 kameravalle oor omtrent 2 000 km² opgestel. Hierdie gebied sluit bewareas soos die [[Swartberg]]-, Gamkaberg-, Ruiterbosnatuurreservaat, asook plase en gemeenskapsgrond in. Die span het in 2022/2023 deur meer as 87 000 foto's met behulp van WildID gesif. By 47 van hierdie 64 kameravalle is luiperds afgeneem. Uit die duisende foto's kon 37 unieke luiperds sodoende uitgeken word. Daarbenewens is [[erdvark]]e, [[aardwolf|erdwolwe]] en talle voëlspesies afgeneem.<ref>Kruger, J. 2023. Altesaam 37 luiperds in Klein-Karoo afgeneem. ''Die Burger'', 6 April: 3.</ref>
== Klassifisering en fisieke kenmerke ==
Aanvanklik was die Kaapse luiperd deur Albert Günther (1885) as 'n afsonderlike subspesie, ''Panthera pardus melanotica'' (vroeër wel ''Felis pardus melanotica''), ingedeel, maar hierdie ressortering het weens genetiese toetse verouderd geraak. Die Kaapse luiperd word vandag, soos al die luiperds op die [[Afrika]]-vasteland, wetenskaplik benoem ''Panthera pardus pardus''. Onlangse navorsing, soos dié van Martins (2006), toon egter dat die luiperds in die Wes-Kaap geneties afwyk van dié in die [[Oos-Kaap]], [[KwaZulu-Natal]], [[Limpopo]] en [[Mpumalanga]] en daarom as 'n afsonderlike groep beskou moet word. Nie alleen verskil die genetika nie, maar ook die liggaamsbou: die Kaapse luiperd is kleiner en die massa die helfte minder as dié in die Nasionale Krugerwildtuin.<ref name="Capenature" />
As mens na die grootte van die Afrikavasteland kyk, is dit vanselfsprekend dat die Afrikaluiperd deur diverse subspesies verteenwoordig word wat sowel in grootte as erflikheid met mekaar sal verskil. Die Kaapse Luiperd-trust, 'n [[Organisasie sonder winsoogmerk|organisasie sonder winsbejag]] wat hul beywer vir die beskerming van die Kaapse luiperd, het opgemerk dat daar 'n verskil is tussen die luiperds wat in die suidelike deel van Suid-Afrika voorkom en luiperds wat meer in die noorde van land bly.<ref name="SPOT" />
Die Kaapse luiperd is 'n bietjie kleiner en ligter as die bekende Afrikaluiperd. Dit kan op foto's goed opgemerk word. Die wyfies se massa is gemiddeld 20 kg en die mannetjies s'n 35 kg (die mannetjie van die gewone Afrikaluiperd kan tot 90 kilogram weeg en die wyfie 60 kilogram). Die Kaapse luiperd is dus aansienlik kleiner as die gewone Afrikaluiperd. Sy [[Haar|beharing]] is ook dikker. Hierdie geringe grootte maak nie soseer van hom 'n bedreiging vir die [[mens]] nie; die luiperd verkies in elk geval om kontak met die mens te vermy.<ref name="SPOT" />
=== Klassifiseringgeskiedenis ===
Wat vreemd opval van die voormalige wetenskaplike benaming is ''melanotica'', wat "[[swart]]-" of "melanisties" beteken. Hierdie ''melanotica'' moet egter nie met die volgende verwar word nie: Vroeër was die "swart variëteit" (d.w.s. swartluiperds) van [[Sumatra|Soematra]] en [[Java (eiland)|Java]] as 'n afsonderlike spesie gesien en as ''Felis'' ''melas'' beskryf, maar sedert die mens meermale swart en gevlekte welpies in dieselfde werpsel gevind het, het hierdie spesie-onderskeiding natuurlik verval.<ref>[https://archive.org/details/dezoogdierenvanj00koni Koningsberger, Jacob Christiaan. 1902. ''Mededeelingen uit 's lands plantentuin.'' Deel LIV: ''De Zoogdieren van Java''. Batavia: G. Kolff & Co. bl. 15]</ref> Daar is ook meestal geglo dat hierdie kleurafwykings hoofsaaklik beperk is tot Soematra, Java, [[Malakka]], [[Suid-Indië]] en [[Abessinië]] ([[Ethiopië]]).<ref>[https://archive.org/details/brehmstierlebena12breh ''Brehms Tierleben: Allgemeine Kunde des Tierreichs''. (1915, 4. Auflage). Säugetiere – Dritter Band. Leipzig und Wien Bibliographishes Institut], S. 84: Es gibt natürlich auch Farbenabweichungen. Verhältnismäßig häufig ist Melanismus, und zwar besonders in gewissen Gebieten. Er scheint nämlich beim Leoparden hauptsächlich auf Sumatra, Java, Malakka, Südindien und Abessinien beschränkt zu sein. Diese sogenannten „schwarzen Panther” sind aber nicht einfarbig schwarz. Es lassen sich vielmehr auch auf ihrem Fell bei geeigneter Beleuchtung die Flecke deutlich erkennen. Daß es sich bei ihnen nicht, wie man früher annahm, um eine besondere Art handelt, geht daraus hervor, daß man schwarze und normal gefärbte in einem Wurf gefunden hat. Weit seltener als Melanismus scheint Albinismus bei Leoparden vorzukommen. Aus eigener Anschauung ist Hilzheimer nur ein Albino bekannt, den er 1909 auf der Jagdausstellung Berlin gesehen hat. Dieser stammte aus Deutsch-Ostafrika. Auch bei ihm war die Fleckenzeichnung deutlich sichtbar.</ref> Dit is wel interessant dat Hemmo Bos (1889) in sy ''Het leven der dieren'' iets van die "Soendavorm" ([[Soenda-eilande|Soenda]] was 'n koninkryk in die weste van Java) in die Kaapse luiperd raaksien.<ref>[https://books.google.co.za/books?id=PCQiAQAAMAAJ&q=%22Kaapsche+luipaard%22&dq=%22Kaapsche+luipaard%22&hl=af&sa=X&ei=lubpVOT-DMz2UPf0gqAI&ved=0CCQQ6AEwAQ Bos, Hemmo. 1889. ''Het leven der dieren: een leesboek der dierkunde''. W.E.J. Tjeenk Willink]: Onderzoorten: ''In Afrika: 4e. ''de Noordafrikaansche luipaard'', met tamelijk vale kleur, die echter naar het zuiden toe helderder wordt; 5e. ''de Kaapsche luipaard'', die meer aan den Soendavorm herinnert.''</ref> Die totstandkoming van die Kaapse luiperd se wetenskaplike naam loop heelwat kronkeldraaie.
In 1883 word 'n vreemde swartluiperd in die [[Grahamstad]]omgewing gevind. Die [[Dierkunde|dierkundige]], [[plantkundige]] en [[vlinder]]kenner, [[Roland Trimen]], bespreek hierdie merkwaardige vonds, maar behou die destydse naam van die gewone luiperd: ''Felis pardus''.<ref name="Pocock">[http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1096-3642.1932.tb01085.x/abstract Pocock, R.I. 1932. The Leopards of Africa. ''Proceedings of the Zoological Society of London''. 102(2): 543–591]</ref> In die jare daarna sou nog drie swartluiperds opgeteken word.<ref>[http://www.jstor.org/stable/41715485 W. Wedgwood Bowen. 1926. Albinism, melanism and abnormal coloration in African animals. ''Sudan Notes and Records'', 9(2):71]: ''Several cases of melanism in the Leopard (Felis pardus) are on record. Four are from near Grahamstown, South Africa, and would all appear to have been related. One, which was exhibited in the Albany Museum, at Grahamstown, is described in the ''Proceedings of the Zoological Society'' for 1883, p. 535. It was abundantly covered with " small black simple spots, almost to the exclusion of the ordinary 4 rose ' or ' ring ' spots." A second was described, and a coloured plate given in the ''Proceedings'' for 1885, p. 243. Here also single spots take the place of rosettes, and along the back " they are more or less confluent, so that the whole of the back appears to be of black colour, which is most intense above the lumbar region." The third was sold at a church bazaar and never described, while the fourth is described and a photograph of the flat skin reproduced in the ''Proceedings'' for 1886, p. 205. This was the darkest of all, nearly the whole of the upper parts being deep, glossy black, without a trace of any spots. Two more were seen, but not procured, in the same neighbourhood.''</ref>
In 1885 neem Albert Günther die pels van 'n tweede eksemplaar wat omtrent 64 km van Grahamstad in 'n heuwelagtige en digbeboste streek van kant gemaak is onder die loep, en bedink dit kan 'n melanistiese variant in eie reg wees. Hy het by navraag verneem die gewone luiperd kom algemeen in hierdie geweste voor, die jagluiperd is seldsaam, en dat die [[leeu]] hier al vir 'n geruime tyd uitgesterf het.<ref name="Günther" />
Hy toon hoe hierdie spesifieke luiperd van die gewone luiperd verskil:
Die eksemplaar se grondkleur is geelbruin met 'n ryk [[Oranje (kleur)|oranje]] glans by die skouers. Van die rosette het slegs enkele beduidend oorgebly, naamlik by die dye, waar twee op die regterkant sigbaar is, terwyl ander 'n onreëlmatige patroon op die linkerdy vorm wat saamvloei. Die hele rug lyk swart, wat op sy felste bokant die lendestreek vertoon. 'n Paar swart vlekke op die bolip, 'n opvallende liggeelrandige swart vlek bokant elke [[oog]] en 'n groot swart vlek op die agterkant van die [[oor]] stem ooreen met die gewone luiperd s'n. Die stert wyk egter merkwaardig af – dit is die eerste tweederdes rooigeel, waarna dit geleidelik vaalgrys word. Die hele stert is gespikkel met baie piepklein en skerp afgebakende vlekke; die stertpunt is swart. Net soos by die gewone luiperd is die ken, [[bors]], [[Maag|pens]] en binnekant van die bene wit met groot swart vlekke. Die snorbaarde en kloue is wit, die hare tussen die kussinkies is swart. Die pelshare is omtrent die gewone lengte, met 'n baie dik onderpels op weerskante van die lyf.<ref name="Günther" />
Die mates van die pels lyk soos volg: die kop en liggaam is 1,2 m lank; die stert 0,76 m, die rughoogte (hier die afstand tussen die ruglyn en die tone) 0,76 m.<ref name="Günther" />
Hierdie vreemde afwyking wil Günther aan die een kant beskou as 'n [[Hibried|kruising]] tussen 'n luiperd en 'n ander groot kat, soos 'n [[jagluiperd]] of 'n afgedwaalde Afrikaleeuwyfie. Die pelskleur en haarlengte lyk op dié van die leeu, maar ander leeukenmerke (wat liggaamsbou betref) ontbreek. Die Afrikaleeu het dikwels 'n baie donker rugstreek, lang hare met 'n min of meer intense swart kleur, asook helder grondkleurige skouers. Van hierdie luiperdhare van hierdie spesifieke eksemplaar stem onder die [[mikroskoop]] wel ooreen met dié van die gewone luiperd. Tog lyk hierdie hare bykans identies met die leeu s'n, al is dit 'n bietjie dunner.
Aan die ander kant kom swartluiperds algemeen voor in [[Asië]], hoewel hierdie Asiatiese luiperds se pelskleur en vlekke meer eweredig versprei en die vlekke duideliker is. Günther kom tot die slotsom: ''Nietemin, met inagneming van alle omstandighede, het ek geen beter mening om te bied as dit nie, dat die eksemplaar 'n voorbeeld is van beginnende melanisme – die eerste verskyning van die melanotiese neiging wat so sterk ontwikkel is by Asiatiese individue van hierdie wydverspreide spesie.''<ref name="Günther">[http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1096-3642.1885.tb02905.x/pdf Günther, Albert. 1885. Note on a supposed melanotic variety of the Leopard, from South Africa. From the Proceedings of the Zoological Society of London, March 3: 243-245]</ref>
In Sclater (1900) se ''The Fauna of South Africa'' word hierdie soort luiperd as 'n "swartgespikkelde" variant van ''F. pardus'' beskou. Enkele bladsye later word dit wel duidelik gestel dat hierdie vreemde soort swartluiperds nie as 'n afsonderlike spesie of afsonderlike luiperdras beskou moet word nie, omrede "tussengangers" met 'n minder ekstreme patroon- en kleurafwyking heel dikwels voorkom. Daar word ook 'n effense verskil uitgelig tussen die Suid-Afrikaanse en Asiatiese swartluiperds: by die Asiatiese swartluiperd verdonker die grondkleur en die swart rosette se oorspronklike vorm bly behoue. By die Suid-Afrikaanse swartluiperd brei die vlekke tot so 'n mate uit dat hul uiteindelik saamsmelt.<ref>[https://archive.org/details/mammalsofsouthaf01scla Sclater, W.L. 1900. ''The Fauna of South Africa''. Volume I. London: R.H. Porter, p. 36-37]</ref>
Volgens Lydekker (1908) se ''The Game Animals of Africa'' is daar weinig indien enigiets bekend omtrent die luiperds in Suid-Afrika, met die uitsondering van Günther se omskrywing. Omrede "gewone luiperds" in dieselfde area as die swartluiperds voorkom, lyk hierdie kleurskakering min of meer abnormaal en eerder gelykvormig aan die swartluiperds van Suidwes-Asië. Sou hierdie Suid-Afrikaanse afwykings 'n afsonderlike plaaslike ras wees, kan die naam ''F. pardus melanosticta'' (''[[sic]]'') gebruik word.<ref>[https://archive.org/details/gameanimalsofafr00lydeiala Lydekker, R. 1908. ''The Game Animals of Africa''. London: Rowland Ward, p. 430]</ref>
J.A. Allen (1924) glo hierdie 'variant' is uniek dwarsoor die hele [[Kaapprovinsie]] (by name ''Felis leopardus'' var. ''melanotica''), selfs al is hierdie dier in sy melanistiese fase in Grahamstad, [[Kaapkolonie]] gevind. Al rede wat hy verskaf: [''dit] is beskikbaar vir die vorm van die Kaapse streek, wat in grootte en karakter van die pels van die meer noordelike tropiese vorms verskil.''<ref>{{Cite web |url=http://digitallibrary.amnh.org/dspace/handle/2246/1896 |title=Allen, J.A., Lang, H. & Chapin, J.P. 1924. Carnivora collected by the American Museum Congo Expedition. ''Bulletin of the American Museum of Natural'' History. Volume 47, Article 3: p. 251. |access-date=20 Februarie 2015 |archive-date=14 Julie 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070714032436/http://digitallibrary.amnh.org/dspace/handle/2246/1896 |url-status=dead }}</ref>
[[Lêer:SwartluiperdZA.JPG|300px|duimnael|Die Kaapse luiperd se eertydse wetenskaplike naam, ''Felis pardus melanotica'', kan teruggevind word by die ontdekking van enkele swartluiperds (altans, melanistiese luiperds) naby Grahamstad in die 19de en 20ste eeu. Hierdie donker eksemplaar is van Kowie in die [[Bathurst]]distrik.<ref>[https://books.google.co.za/books?id=nZ8fAQAAIAAJ&q=%22melanotica%22&dq=%22melanotica%22&hl=af&sa=X&ei=q3t0VeWmIYuX7QaY9IHAAw&ved=0CE8Q6AEwBzgK National Museum of Southern Rhodesia. 1967. ''Arnoldia, Rhodesia'']</ref>]]
1932: R.I. Pocock stel 'n opsomming saam van die bevindings omtrent hierdie luiperd. Tot nou toe was die tipiese en enigste opgetekende tuisgebied van hierdie "tipe" naby Grahamstad.
Uit die tipiese voorbeeld wat in die [[Britse Museum]] (no. 85.2.28.1) onder bewaring is, is die pels sag en glad, maar verdik met onderwol. Die rosette is oraloor verbrokkel in veelvoudige piepklein vlekkies of spikkeltjies en so nou aan mekaar gespasieer dat die diep, [[Oker (kleur)|okeragtige]] skynsel van die tussenruimtes verdonker word. Net so is ook die soliede vlekke gebroke. Hier en daar kan die ryke grondkleur geëien word; veral aan die sykante van die nek, die skouers, die buitekant van die voorbene en aan die bokant van die stert waar die swart spikkels nie so maklik opgemerk kan word nie. Die spikkels kom sterker en verdig op die rug na vore, vanaf die kroontjie tot by die lendene, sodat hierdie deel (veral die rug en die lendene) in alle opsigte swart vertoon. Die kleur en patroon op die wange en die sykante van die nek is soos 'n gewone luiperd s'n. Die nek, die binnekant van die bene en die agterkant van die pens is wit (en met kolletjies bedek). Die voorste gedeelte van die pens wat by die bors aansluit lyk dof- of liggeel afgewit. Die vel (wat geslagloos en moontlik onuitgerek blyk te wees) se mates is soos volg: die kop en lyf is 1,2 m lank; die stert is 0,7 m lank (hoewel gebrekkig aan die punt); altesaam 1,9 m Hierdie pels is aan die Britse Museum deur F. Bowker versend en dra die etiket: "64 km noordoos van Grahamstad."<ref name="Pocock" />
'n Tweede eksemplaar van Collingham naby Grahamstad (N. Abraham, B.M. no. 86.7.15.1) is veel donkerder as die vorige. Die rug en flanke is heeltemal swart en die vaal grondkleur is oral meestal doodgekleur. Die buitekante van die dye toon 'n sigsag-patroon van samevloeiende soliede vlekke wat kontrasteer met die wit tussenruimtes. Die wange, keel, pens en binnekant van die bene is wit. Die pels is 'n bietjie langer, maar sag en glad en nie grof nie.<ref name="Pocock" />
'n Derde eksemplaar van Grahamstad word uitgebeeld in die werk van W.L. Sclater ('''kyk na beeld regs'''). Pocock veronderstel hierdie eksemplaar kan nogal lyk op die een van Collingham. Daarteenoor was die eksemplaar wat deur Trimen aangeteken is soortgelyk aan die een wat deur Bowker ingestuur is. Hierdie derde eksemplaar dra die etiket: "Bucklands, near Koonap".<ref name="Pocock" />
Pocock beskou die eksemplare sonder twyfel as mutasies. Volgens die bewyse is (of ''was'') hierdie mutasies slegs op een plek dominant. Omdat hy nie ander luiperdvelle uit Grahamstad kon kry en ondersoek nie, dink hy dit sou beter wees om eerder die naam ''melanotica'' slegs tot Grahamstad en omgewing te beperk en nie die hele bevolking luiperds uit die Kaapprovinsie te betrek soos Allan dit wel voorgestel het nie.<ref name="Pocock" />
'''1939''': ''Felis leopardus'' var. ''melanotica'' (Kaapse luiperd) is ook opgeneem in ''A checklist of African Mammals'' van Glover Morrill Allen en verwys spesifiek na die eksemplare van die heuwels 40 myl vanaf Grahamstad, maar ook die Kaap die Goeie Hoop.<ref>[http://www.biodiversitylibrary.org/page/2781971#page/252/mode/1up Allen, G.M. 1939. ''A checklist of African Mammals''. In: ''Bulletin of the Museum of Comparative Zoology at Harvard College'' (Volume 83) p.246]</ref>
'''1953''': Ellerman, Morrison-Scott and Hayman neem aan die hele Afrika word deur één inheemse luiperdspesie bewandel. Hulle deel luiperds van grotendeels Suider-Afrika, ''P.p. leopardus'' (bewoude Wes-Afrika en Nigerië), ''P.p. shortridgei'' (Angola en Damaraland), ''P.p. puella'' (Kaokoveld, suidwestelike Afrika) en ''P.p. melanotica'' (vanaf die Kaapkolonie tot Suid-Rhodesië) saam in een groep en beskou hierdie groep as identies met die luiperd in Egipte tot Tanganjika (''P. p. pardus'').<ref>[https://books.google.co.za/books?id=UxWZ-OmTqVoC&pg=PA233&lpg=PA233&dq=Mammals+of+the+Soviet+Union,+Volume+2+Part+2+Carnivora+%28Hyenas+and+Cats%29+-+While+some+contemporary+researchers+have+a+tendency+to+split+groups,+others+tend+to+just+the+opposite.+Thus+all+the+the+four+forms+of+southern+Africa+%28Nos.+19,+22,+23,+24+of+the+above+list%29+have+been+combined+into+one+group+and+recognized+as+identical+with+the+Egyptian+%28nominal%29+for,+i.e.,+it+is+assumed+that+most+of+Africa+is+inhabited+by+a+single+form+%28Ellerman,+Morrison-Scott+and+Hayman,+1953%29.&source=bl&ots=REmUHo5qna&sig=eoRoYVvIPspDJfptkXJ8pXYnhRA&hl=af&sa=X&ei=HnB0VYy7OtCy7Qbzn4LACw&redir_esc=y#v=onepage&q=Mammals%20of%20the%20Soviet%20Union%2C%20Volume%202%20Part%202%20Carnivora%20%28Hyenas%20and%20Cats%29%20-%20While%20some%20contemporary%20researchers%20have%20a%20tendency%20to%20split%20groups%2C%20others%20tend%20to%20just%20the%20opposite.%20Thus%20all%20the%20the%20four%20forms%20of%20southern%20Africa%20%28Nos.%2019%2C%2022%2C%2023%2C%2024%20of%20the%20above%20list%29%20have%20been%20combined%20into%20one%20group%20and%20recognized%20as%20identical%20with%20the%20Egyptian%20%28nominal%29%20for%2C%20i.e.%2C%20it%20is%20assumed%20that%20most%20of%20Africa%20is%20inhabited%20by%20a%20single%20form%20%28Ellerman%2C%20Morrison-Scott%20and%20Hayman%2C%201953%29.&f=false Heptner, V.G. Mammals of the Soviet Union, Volume 2 Part 2 Carnivora (Hyenas and Cats)]</ref>
'''1966''': Die Tsjeg, Luděk J. Dobroruka, (in sy artikel ''Ein Beitrag zur Kenntnis südafrikanischer Leoparden, Panthera pardus (Linnaeus, 1758)'') beskou die Grahamstad-luiperd wat deur Günther omskryf is nie as 'n subspesie nie, maar 'n melanistiese mutasie.<ref>Smithers, R.H.N. & Skinner, J. 1990. ''The mammals of the Southern African subregion''. Pretoria: University of Pretoria.</ref>
'''1995''': Sriyanie Miththapala, John Seidensticker and Stephen J. O'Brien voer aan hul DNS-analise van Afrikaluiperds bied genoeg rede om die hele klassifisering van die subspesies te hersien – alle luiperds in Afrika behoort tot een en dieselfde subspesie. Die Afrikaluiperds onderskei hul duidelik van die ander luiperdbevolkings ''buite'' Afrika. Maar verskille ''binne'' Afrika is afwesig: daar is ooreenkomste wat betref gedeelde allele vir allosieme, gedeelde mtDNS-haplotipes en gedeelde fragmente in die DNS-vingerafdrukke.
Ontleding van die skedeleienskappe (uit 'n vorige studie van 1992) kon ook nie beduidende verskille onder die Afrikasubspesies uitwys nie. Alles in ag genome word daar voorgestel dat die luiperdbevolkings in Afrika onder een drienamige wetenskaplike naam ingedeel moet word: ''Panthera pardus pardus''.
Die tabel op bl. 1118 van die artikel toon egter dat nie 'n enkele monster van die Kaapse luiperd (kodenaam ''MEA'') opgespoor of getoets is nie.<ref>[http://www.jstor.org/stable/2387148 Sriyanie Miththapala, John Seidensticker and Stephen J. O'Brien. 1996. Phylogeographic Subspecies Recognition in Leopards (Panthera pardus): Molecular GeneticVariation. ''Conservation Biology'', 10(4): 1115–1132]</ref>
'''2001''': 'n Opvolgstudie deur Uphyrkina, Johnson, Quigley, Miquelle, Marker, Bush en O'Brien laat ook die Kaapse luiperd uit hul navorsing. 'n Nuwe bevinding deur proefnemings te doen op wilde Marokkaanse, Namibiese, Botswana-, Krugerwildtuin- en Zimbabwese luiperds, dui nou dat die Afrikaluiperds onder mekaar op grond van mtDNS die meeste verskil as enige luiperdgroep wêreldwyd en sodoende 'n baie hoë diversiteit het.<ref>[https://www.panthera.org/sites/default/files/Uphyrkina_Johnson_Quigley_Miquelle_Marker_2001_Phylogenetics_genome_diversity_origin_modern_.pdf Olga Uphyrkina, Warren E. Johnson, Howard Quigley, Dale Miquelle, Laurie Marker, Mitchel Bush and Stephen J. O'Brien. 2001. You have full text access to this content Phylogenetics, genome diversity and origin of modern leopard, Panthera pardus. ''Molecular Ecology'', 10(11):2617-2633]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
'''November 2015''': Volgens die ''National Geographic'' word die Kaapse luiperd steeds nie as 'n afsonderlike subspesie erken nie, al is hierdie luiperds kleiner gebou as dié in die savanne.<ref>{{Cite web |url=http://ngm.nationalgeographic.com/2015/12/leopards-moving-to-cities-text |title=Conniff, R. 2015. Learning to live with leopards. In: ''National Geographic'', 10 November |access-date=22 Januarie 2016 |archive-date=22 Januarie 2016 |archive-url=https://archive.ph/20160122110957/http://ngm.nationalgeographic.com/2015/12/leopards-moving-to-cities-text |url-status=live }}</ref><ref>{{nl}}[https://web.archive.org/web/20160703063016/http://www.nationalgeographic.nl/galerij/panters-zoeken-hun-toevlucht-in-de-stad ''National Geographic.nl'' : Panters zoeken hun toevlucht in de stad] : ''Een jonge ‘Kaapse’ luipaard, vastgelegd met een cameraval in de Cederberg Wilderness in Zuid-Afrika. De bergroofdieren zijn kleiner dan hun verwanten op de savanne, maar vormden geen officiële ondersoort.''</ref>
== Jag en dieet ==
Die Kaapse luiperds is nie kieskeurig wat voedsel betref nie en het 'n diverse dieet waarby die prooigrootte enorm verskil.
Daar word hoofsaaklik klipdassies en klipspringers gevreet. Hierdie twee prooidiere vorm 60% van al die prooi. Die ander prooidiere is ander boksoorte en ystervarke. Soms word vis, reptiele en insekte en baie selde ook bobbejane gevang. By laasgenoemde is die luiperd eintlik te klein.<ref name="SPOT" />
Die Kaapse luiperds sal ook krieke, akkedisse, knaagdiere en hase vang, maar ook ystervarke en selfs hoefdiere so groot soos die eland. Die dieet wissel na gelang wat en hoeveel die onmiddellike habitat bied: in die Boland, Sederberg en Gamka word die klipspringer en klipdassie die meeste gevreet, terwyl die ystervark en die Kaapse grysbok aansienlik meer in die Boland gevang word. Die Kaapse luiperd vreet selde bobbejane, grootliks omrede die luiperd te staan kom voor die tropbeskerming, ratsheid en lang slagtande wat in Kees se guns tel. Al kruis die bobbejaan en luiperd se paaie mekaar heel dikwels, sal die bobbejaan liefs die luiperd vermy. Volgens die provinsiale voedselopname beslaan die bobbejaan slegs 5% van die luiperd se dieet.<ref name="Capenature" />
== Mededinging ==
Eeue gelede het die luiperd in die Wes-Kaapgebied om prooi meegeding met leeus, wildehonde, jagluiperds en hiënas, maar laasgenoemde drie het in die gebied heeltemal uitgesterf. Die luiperd het deur sy aanpasbaarheid en skuheid hom na die berge teruggetrek en sodoende 300 jaar van habitatverlies en verdelging oorleef. Om hierdie rede is die luiperd vandag die Wes-Kaap se hoofroofdier.<ref name="Capenature" />
== Voortplanting ==
'n Werpsel bestaan uit 2 of 3 welpe. 'n Ervare wyfie kan elke 18 maande tot 2 jaar 'n werpsel grootmaak. Die sterftesyfer van die welpies is wel hoog (ten minste 50%, maar waarskynlik hoër), veral in die eerste paar lewensmaande. Die ouer welpies sterf dikwels in die territoriale gevegte met ander volwasse mannetjies. Totdat 'n luiperdmannetjie omtrent 4 jaar oud is, moet hy hom tussen die tuisgebiede van ander volgroeide en dominante mannetjies handhaaf deur so min as moontlik op te val. Die wyfies kan reeds op 3 jaar voortplant.<ref name="SPOT" />
== Ekologiese nut ==
Binne sy tuisgebied speel die luiperd 'n belangrike rol om die ekostelsel gesond te hou. Eerstens word meegeding met die kleiner mesoroofdiere, soos die rooikat en rooijakkals, en tweedens word soms op ander karnivore, soos die bakoorjakkals, muskeljaatkat, maanhaarjakkals en jagluiperd, jag gemaak. Luiperds is roofdiere wat aas voortbring waarop aasdiere teer. As luiperds uit die ekologie geneem word of aansienlik verminder, sal die aasdiere die plek van die roofdiere inneem en self roofdiere word, wat op hul beurt ook ander (kleiner) roofdiere deur hul dominante en toenemende getalle bedreig.<ref>Lesersbrief "Looming crisis for big cats" van Marie & Jon Hemp in die briewekolom "Viewpoint". In: ''Africa'', 1998, Jaargang 6, Uitgawe 6, bl. 9: … ''It was after a visit by a prowling spotted hyaena that talk around the campfire turned to these often-reviled opportunists. Steve (Pope of Chipembere Safaris, Zimbabwe) expressed a concern for the future of the big cats that we feel has far-reaching implications for wildlife and for wildlife tourism. He feels that man's intervention has caused a major shift in the balance of power between the hyena and the big cats (lion, leopard and cheetah). This shift can be seen in the dominance now enjoyed by the hyaena packs over lions in Savuti, as graphically depicted by the Jouberts in their 'Sisterhood' video, and by the ease with which hyaenas can rob cheetah and leopard of prey. Steve's research shows that historically the hyaena was almost entirely scavenger, a skulking coward that preyed on leftovers, not nearly bold enough to challenge the dominant cats. The tables have now turned through man's intervention with the free availability of refuse from camps, selective hunting of the big cats, and the relative abundance of carrion from culling, poaching and hunting. Hyaenas are thus thriving and in many instances are able to dominate the cat predators, driving them into remoter parts and endangering their survival.''</ref>Derdens weer die luiperd siek en swak diere uit die ekostelsel, verhoed sodoende verspreide siektes en beskerm die voortbestaan van diere met 'n sterk en gesonde genetika.
Sou hierdie hoofroofdier uit die omgewing gehaal word, verlig dit die druk op die kleiner roofdiere aansienlik, wat skielike bevolkingsontploffing van hierdie middelslagroofspesies tot gevolg het. Dit het op sy beurt weer 'n nadelige uitwerking op die prooidiere, maar so ook die kleinvee. Uit "weerwraak" oor laasgenoemde word dikwels enige roofdier dan voor die voet verdelg, wat opnuut die hele biodiversiteit van die omgewing versteur.<ref name="Capenature" />
== Bedreiging ==
[[Lêer:Bronz Leopard Memorial, Houtbay. 1963. 05.jpg|300px|duimnael|Hierdie bronsstandbeeld is net buite [[Houtbaai]] in die Skiereiland opgerig ter nagedagtenis aan die luiperds wat vroeër dikwels in dié omgewing te sien was. In 1933 is die laaste Kaapse luiperd in die baai geskiet.<ref>{{Cite web |url=http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1991/05/13/8/12.html |title=''Die Burger''. 1991. Luiperd van metaal kyk uit oor die see naby Houtbaai. 13 Mei:8. |access-date=22 Februarie 2015 |archive-date=22 Februarie 2015 |archive-url=https://archive.ph/20150222131019/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1991/05/13/8/12.html |url-status=dead }}</ref><ref>[https://books.google.co.za/books?id=PUZ5ZoIPIzMC&pg=PT199&dq=%22Cape+leopard%22&hl=af&sa=X&ei=a87pVJy9EMSvUZiggPgK&ved=0CGAQ6AEwCTgK#v=onepage&q=%22leopard%22&f=false Pugh, Lewis Gordon. 2010. ''Achieving the impossible: A fearless hero. A fragile earth''. Johannesburg: Ball.] ''Another troubling image is closer to where I often train. In Hout Bay there is a statue of a lone leopard looking out to sea and it commemorates the last Cape Leopard to be shot in the bay in 1933. Hout Bay ('Wood Bay' in Afrikaans) was woodlands 200 years ago; now most of the trees are gone and Cape Leopards are on the verge of extinction.''</ref>]]
Die Kaapse luiperd is nie op die Rooilys van die IUBN of een van die CITES se bylae vermeld nie. Die luiperd as ''gehele spesie'' word aangegee as ''Byna bedreig'' in die [[IUBN-rooilys]], Bylaag I.<ref name="SPOT" /> Die Kaapse luiperd is nog nie 'n erkende subspesie nie en meer ondersoek moet nog duidelikheid verskaf sodat hierdie luiperds ook goed beskerm kan word. Natuurlike bedreigings by veral die welpies is roofvoëls (arende), slange, siektes en ondervoeding. By volgroeide luiperds kan deurgesteekte ystervarkpenne wat ontsteek uiteindelik dodelik wees. Luiperds sal ook dikwels tot die dood baklei vir 'n goeie territorium.<ref name="SPOT">{{nl}}[http://www.stichtingspots.nl/index.php?page=1744 Spots – Save & Protect Our Treasures: Luipaard – Kaapse luipaard] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304121651/http://www.stichtingspots.nl/index.php?page=1744 |date= 4 Maart 2016 }}</ref> Hoewel hierdie diersoort aanpasbaar is en wydverspreid voorkom, word die voortbestaan van sekere bevolkings oor die algemeen bedreig deur habitatverlies, habitatversnippering, jag om handelsdoeleindes en verdelging.<ref name="Capenature" /> Die ongekontroleerde (onwettige) jag en habitatverlies se oorsake is dikwels te vinde in verouderde metodes van veebestuur.<ref name="SPOT" />
In die Wes-Kaap staar die luiperd die volgende bedreigings in die gesig:<ref name="Capenature" />
* '''Land- en stadsbou''' (lei tot habitatverlies, bevolkingsafname, habitatversnippering en vermindering van prooidiere)
* '''Paaie en verkeer''' (bring skeiding van tuisgebied en ander luiperds mee en lei tot padvrektes)
* '''Onwettige stel van draadstrikke en slagysters''' (hoewel hierdie praktyk dikwels die kleinwild voor oë het, kan luiperds daarin verstrik raak, hulself beseer en uiteindelik vrek. Verder verminder hierdie strikke ook die beskikbare prooi)
* '''Verdelging voor die voet''' (om nog 'n kleinveeslagting te verhoed)
* '''Willekeurige gebruik van gifstowwe en plaagdoders''' (affekteer die gesondheid van sowel roofdier as prooi)
* '''Veldbrande''' (wat te dikwels en te groot uitbreek, word vererger deur indringerplante. Prooidiere kan in die slag bly, maar so ook digte plantegroei wat tydens jagtogte vir die luiperd as wegkruipplek dien)
* '''Onoordeelkundige verskuiwing van luiperds''' (kan lei tot "genetiese vervuiling", asook regstreekse vrektes deur gevegte met die diere wat hul grondgebied probeer beskerm. Luiperdwelpies word dikwels ook so doodgemaak)
Bogenoemde probleme kan opgelos word deur die inheemse plantegroei te behou; permanente en trekarbeiders die belang van biodiversiteit te leer; die aanmelding van onwettige jag en strikke wat gestel is; brandpaaie te onderhou en indringerplante uit te roei; natuurlike prooidiere van die luiperd volhoubaar te beskerm en beweeglikheid in en oor die erwe, landgoed of landbougrond toe te laat.<ref name="Capenature">{{af}}[http://www.capenature.co.za/wp-content/uploads/2014/09/Die-Luiperd-in-die-W-Kaap.pdf Jackson, Janice. 2014. 'n Bestuurgids vir grondeienaars oor die luiperd in die Wes-Kaap (''Panthera pardus pardus'') — toppunt roofdier in die Fynbosbioom. ''Cape Nature''.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150926042450/http://www.capenature.co.za/wp-content/uploads/2014/09/Die-Luiperd-in-die-W-Kaap.pdf |date=26 September 2015 }}</ref>
In die Oos- en die Wes-Kaap is daar ondertussen navorsing gedoen omtrent die gene. Uit 40 monsters is bepaal tot watter mate die diere verwant is (wat dus migrasie en wisselwerking aantoon). Die luiperds in die Overbergstreek sukkel om nuwe bloed te kry. Een voorgestelde oplossing is om meer natuurgebied vir hierdie diersoort vry te maak, maar juis die omgekeerde is bereik: slegs 20% van die Overberg is nog beskermde natuurgebied. Die ander oplossing, sonder om voedselsekerheid in te boet, is om vrye beweegruimte vir die dier op die Overbergse plase en ander landgoed toe te laat.<ref name="Gozuidafrika">{{nl}}[https://web.archive.org/web/20191210081237/https://www.gozuidafrika.com/news.php?newsID=6461 ''Go Zuid-Afrika''. 2014. Nood aan betere bescherming van het Kaapse luipaard. 28 juni.]</ref>
== Noemenswaardige optekeninge ==
=== ''Daghregister'' ===
Van Riebeeck se ''Daghregister'' [http://www.dbnl.org/tekst/rieb001dagh01_01/downloads.php Deel I] en [http://www.dbnl.org/tekst/rieb001dagh02_01/downloads.php Deel II] maak gebruik van onderskeidelik ''tijger'', ''luperts'' en ''lupaerts''. Hoewel in die voetnota staan ''Onder ‘tijgers’ moet hier luiperds verstaan word, en nie tiere in die regte sin van die woord nie. Elders in die Dagverhaal word daar egter ook wel van ‘luperts’ of ‘lupaerts’ gepraat. Vgl. bv. 1 en 12 Junie 1655'', verklaar dit nie waarom ''luperts'' en ''tijgers'' in ''"dat de luperts, leeuwen off tijgers geen quaet aen de koebeesten hebben cunnen doen"'' van mekaar onderskei word nie.
Op Sondag, die '''2de Mei 1655''', skryf Jan van Riebeeck in sy dagboek dat twee luiperds daardie nag ses van hul Hollandse skape in die stal doodgebyt het, in die teenwoordigheid van die twee persone wat daar gewaak het. Daar is verskeie gate deur die stal se sooimuur (wat omtrent twee voet dik was) gebreek, waardeur hulle uitgekom het, sonder dat die wagters hulle kon keer.
Die aand het die luiperds ook by die hoenderhok ingebreek en die Kompanjie se enigste 3 ganse wat hul oorgehad het die nek afgebyt. Die persoon wat hul probeer uitjaag het is erg in die arm gebyt. Van Riebeeck vermoed dat hierdie wilde gediertes hulle meermaal in die reëntyd gaan begin kwel.
Op '''1 Junie 1655''' was daar weer 'n luiperd in die hoenderhok deur die nalatigheid van die hoenderwagter, wat die gat onder die deur, waar die hoenders in- en uitgaan, oopgelaat het. Sodoende het dieselfde dier weer 3 van hul 5 ganse (wat deur die Heer Van Goens geskenk is om aan te teel) doodgebyt. Om die luiperd te vang of dood te maak, het die stalkneg en die sieketrooster (''sieckenvaer'') die hoenderhok binnegegaan. Die sieketrooster, Willem Barentszoon Wijlant, het op die luiperd geskiet en rakelings gekwes, waarna die dier op hom gespring, die kloue in sy kop geslaan en hom terseldertyd in die arm gebyt het. Wijlant was genoodsaak om die luiperd los te laat. Die stalkneg het ook ligte hoofbeserings opgedoen, maar die sieketrooster, wat al voorheen met luiperds in soortgelyke omstandighede te doen gehad het, het ernstige bytwonde opgedoen. Van Riebeeck vind dit merkwaardig hoe die beeste in die nabygeleë kraal saam 'n halfmaan met hul horings gevorm het, in die rigting van die hoenderhok se deur, sodat die luiperd omtrent uit die beeste se horings moes bly en ontvlug.
Op '''12 Junie 1655''' het die Khoi-Khoin die koloniste versoek dat 'n soldaat of twee moet saamkom om 'n sekere wilde dier wat onder hul vee verwoesting saai van kant te maak. Hierdie versoek is toegestaan en 'n sersant met drie of vier soldate is saamgestuur. Daar by die duine aangekom, het die Khoi-Khoin met assegaaie in die hand die dier in die bosse vasgekeer, maar het self 'n veilige afstand behou. Hulle het hul assegaaie in die bosse gewerp, maar het die dier net een keer in die been raakgegooi. Die sersant het met die eerste skoot die groot luiperd met sy snaphaan in die nek geskiet. Die dier het morsdood op die grond geval. Van Riebeeck skryf die Khoi-Khoin het in verwondering gestaan hoe vinnig so 'n dier gedood kon word. By die nadoodse ondersoek in die fort is vasgestel dat hierdie knewel se regterbeen nog vars deur 'n koeël aan stukke geskiet is. Van Riebeeck het dus aangeneem dat dit dieselfde luiperd moes wees wat die [[sieketrooster]] aangeval het, en skade aan hul skape, bokke, ganse en eende berokken het.
Teen '''17 Junie 1656''' was die koloniste nou al dik oor die Kompanjie se veeverliese deur roofdiere. Die probleem is opgelos deur 'n beloning uit te loof: ''voor een leeuw die gevangen off geschoten wordt 6, een tijger off wolff 4, ende een lupert 3 ra. van 8en, sijnde den wiltschut voor eerst betaelt 2 cannen Spaense wijn, 3 lb. tabacq ende 2 realen van 8en.''
Vyf weke later, op die '''23ste Julie 1656''', bring een van die ''bosvolcq'' (bosarbeiders van die Kompanjie) 'n luiperd terug wat hy naby die koringland by Ronde Bosjen<ref>[http://www.dbnl.org/arch/gode006gesc02_01/pag/gode006gesc02_01.pdf Godée-Molsbergen, E.C. 1910. ''Geschiedenis van Zuid-Afrika voor schoolgebruik''. Londen: Longmans, Green & Co], p. 5: ''Wilde dieren. - Sterke wind. - Rondebosch. - Bij het Fort waren volop wilde dieren: leeuwen, tijgers, jakhalzen, bavianen, zeekoeien en slangen. Sprinkhanen dreigden al wat geplant was te zullen verwoesten. Van de sterke windvlagen had het koren in de Tafelvallei veel te lijden en daarom beproefde men de korenbouw achter de Tafelberg bij de Liesbeeckrivier, waar een rond bos lag, nu Rondebosch geheten; daar lagen de korenvelden niet zo in de wind. De verkregen ossen waren nuttig bij het ploegen en het hout slepen uit te bossen. Maar niet lang had men nut van ze.''</ref> geskiet het. Hy is daarvoor, volgens die resolusie van 17 Junie 1656, met 3 agtreale beloon.<ref>Engelbrecht, C.L. 1987. ''Geld in Suid-Afrika''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers, bl. 17: ''Dit wil voorkom asof 'n spesifieke munt altyd gebruik is vir die prysvasstelling van 'n artikel of bepaalde diens … Roofdiere was blykbaar 'n bron van baie probleme en vrees. Vir die skiet van 'n leeu is ses Spaanse reaal betaal, vir 'n luiperd drie en vir 'n jakkals vier.''</ref>
By die besoekende skeepslui was 'n "agtreaal" bekend as ''reaal van achten''; 'n agtreaal is één silwermunt ter waarde van 8 reaal (Spaans: ''real de a ocho'' of ''real ocho'') en is aangedui met die teken ''/8/''.<ref>Engelbrecht, C.L. 1987. ''Geld in Suid-Afrika''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers. bl. 14</ref>
=== ''Beschryvinge van de Kaap der Goede Hoope'' ===
François Valentijn teken in [http://www.dbnl.org/tekst/vale003besc02_01/downloads.php Deel II] die inheemse Khoi-benaming vir die Kaapse luiperd (''tijger'') aan: ''Tquassouw'', of ''Tkuussomo''. In 'n voetnota van R. Raven-Hart word gestel die uitspraak is blykbaar onvas, want in Griekwa is dit ''xoasao-b'', en in Nama: ''/garu-b''.
=== ''Luiperdbewaring in die Kaapprovinsie'' (omstreeks middel-1980's) ===
[[Lêer:Luiperdbewaringkaapprovinsiebrosjurevoorblad.JPG|duimnael|regs|Die voorblad van die inligtingsboekie wat in die middel-1980's versprei is.]]
Daar word uit die historiese bronne oor die algemeen aanvaar dat die luiperd voorheen dwarsoor die hele Kaapprovinsie (wat vandag Noord-Kaap, Wes-Kaap en Oos-Kaap insluit) voorgekom het. Vanaf 1652 is die luiperds voor die voet doodgeskiet en reeds voor die einde van die 19de eeu in groot dele van die Karoo en Suidwes-Kaap uitgewis.<ref name="LuiperdbewaringKPApamflet">Inligtingsboekie: Luiperdbewaring in die Kaapprovinsie. Jaar onbekend, maar ten minste 1986, want data van 1985 word vermeld. Produksie en Publikasie uitgereik deur die Hoofdirektoraat Natuur- en Omgewingsbewaring K.P.A.</ref>
Tussen 1947 tot 1955 alleen is 821 luiperds van kant gemaak. Daar was tweëerlei redes hiervoor: ten eerste was die beloningstelsel nog van krag en ten tweede was die boere deur die ou "Ordonnansie op die Uitroei van Ongedierte" '''verplig''' om die luiperd as pesdier op hul plase van die gras af te maak. Die luiperdbevolkings in die Noord- en Oos-Kaap het dus aansienlik verklein.<ref name="LuiperdbewaringKPApamflet" />
Teen 1957 is die ou provinsiale beloningstelsel afgeskaf. Die wêreldwye besorgdheid oor die bewaringstatus van die luiperd het meegebring dat die luiperd in 1974 (die Ordonnansie op Natuurbewaring, no. 19 van 1974) tot Beskermde Wilde Dier in die Kaapprovinsie verklaar is. Die dier mag in die 1980's dus nie sonder 'n permit van die Hoofdirektoraat: Natuur- en Omgewingsbewaring gejag word nie. In die meeste gevalle kon die boer die luiperdprobleem telefonies aanmeld, die personeel van die Hoofdirektoraat sou die probleem ondersoek en indien die beampte bevind dat 'n luiperd genoeg skade aangerig het, kon 'n jagter of jagklub of die boer self die verlof toegestaan word om van die probleemluiperd ontslae te raak. Dit geskied deur die permitafdeling wat in kennis gestel is; die permit is dan vir 1 tot 3 maande geldig, met die naaste natuurbewaringskantoor wat dienooreenkomstig in kennis gestel word sodra die dier gedood is.<ref name="LuiperdbewaringKPApamflet" />
Die dier en die vel was egter nie die eiendom van die boer of jagter nie, maar dié van die Hoofdirektoraat. As die boer graag die luiperdvel wou hê, moes hy binne 'n maand sedert die vangdatum skriftelik daarvoor aansoek gedoen het. Die Hoofdirektoraat kon hierdie aansoek goedkeur of afkeur. Die luiperdvel kon nie na iemand anders oorgedra word nie, en die handel van luiperdvelle is ten strengste verbied.<ref name="LuiperdbewaringKPApamflet" />
In 'n boekie uit omstreeks 1986 is die publiek ingelig rondom die navorsing wat oor die luiperd in die Kaapprovinsie gedoen is, en om die beleid ten opsigte van die luiperdbewaring te verduidelik. In die 1980's was dit nog "amper onmoontlik" om te bepaal hoeveel luiperds daar werklik in die hele Kaapprovinsie oor was. Daar word in die boekie onder meer gekyk na die tuisgebiedgroottes, die dag-en-nag-bewegings (alles met radio-antennes en radiohalsbande opgeteken) en die dieet.<ref name="LuiperdbewaringKPApamflet" />
Die bewerings dat die luiperds in die wintermaande laer teen die berge af beweeg en tot groter veeverliese in die winter lei, kon nie gestaaf word nie. Dié bewering herinner wel ontsettend baie aan 'n soortgelyke storie van die [[wolf]], in [[Nederland]], wat in die hartjie van die winter ook in die rigting van dorpies en stalle sal trek as die voedsel skaars was, op soek na iets te ete, soos ook uit die ou Nederlandse naam vir Januarie, ''wolfsmaand'', afgelei kan word. Dit is hier waar die trop wolwe met gloeiende oë op die loer was na buit.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMDA03:000110813:mpeg21:p009 WINTERTIJD. "Provinciale Drentsche en Asser courant". Assen, 24-12-1921. Geraadpleegd op Delpher op 30-09-2023.]</ref> Volgens die boekie is daar egter uit die 258 mismonsters slegs 2 wat die oorblyfsels van vee bevat het. Die luiperds in die hoër berggedeeltes het dus hoofsaaklik van hul natuurlike prooi geleef wat in die berge beskikbaar was.<ref name="LuiperdbewaringKPApamflet" />
Belangrik: die luiperd sal nie sommer bobbejane aanval en vreet nie, maar hul teenwoordigheid oefen steeds 'n groot invloed op die bobbejaangedrag uit: die bobbejane se teenwoordigheid word beperk tot die kranse. Sou die luiperds uitgeroei word, kan dit tot groter probleme lei met dassies ('n knaagdier) en bobbejane, waarsku die boekie.<ref name="LuiperdbewaringKPApamflet" />
In die vier navorsingsgebiede (Cederberg, Gamkaberg, Jonkershoek en Wemmershoek) is die luiperdprooi: dassies, wildsbokke, wilde huisvarke (wat verwilderd geraak het en hul eie koers kies), rotte en muise en tot 'n baie, baie mindere mate bobbejane.<ref name="LuiperdbewaringKPApamflet" />
Die Hoofdirektoraat van die Natuur- en Omgewingsbewaring van die Kaapprovinsie is egter nie blind vir die veeverliese van die boere nie, en sien die noodsaaklikheid in dat die grondeienaar ook in ag geneem moet word. In die Kaapprovinsie tel die veeverliese vanaf 1977 tot 1985 gemiddeld 620 per jaar, terwyl die luiperd wat kragtens die permitstelsel doodgemaak is op gemiddeld 26 per jaar te staan kom. In die meeste gevalle was die probleemdier hier ter sprake 'n gesonde, volwasse luiperdmannetjie.<ref name="LuiperdbewaringKPApamflet" />
Laastens word die bewaringstrategie in die boekie bespreek, sodat sowel die boer as die luiperd voordeel kan trek:<ref name="LuiperdbewaringKPApamflet" />
Die grootste probleem is die natuurlike habitat en verspreidingsgebied wat afgeneem het; te min luiperds word werklik binne die reservate beskerm (d.i. die lewe en dood van die luiperd is in die hande van die boer); daar heers wêreldwye besorgdheid oor die bewaringstatus van die groot roofdiere; luiperds maak 'n integrale deel van die bergekosisteem uit; genetiese studies bevind 'n minimumbevolking van 300 diere is nodig om hul gesonde langtermynoorlewing te verseker (en hoe meer, hoe beter). Die verplasing van luiperds wat eers vee geroof het na 'n ander gebied is selde geslaagd – en moet van kant gemaak word. Luiperdwerende heinings is in sommige gebiede opgerig, maar dit is onprakties en onwenslik om alle bergreservate in die provinsie te isoleer.<ref name="LuiperdbewaringKPApamflet" />
Sekere kerngebiede moet uitgesonder word waar jag so min moontlik gehou moet word, met die omliggende gebiede waar luiperds wel uitgedun mag word, maar nie verhinder mag word om van een kerngebied na die ander te beweeg nie (die sogenaamde deurgangsgebiede of -roetes). Op hul beurt moet boere besef dat die bergveld, die luiperd se habitat, se waarde as weiding nie altyd realisties is nie. Die boere moet ook nie te veel kleinwild of dassies skiet nie, want op sy beurt sal die boer die luiperd noop om vee te vang. Laastens, as 'n luiperd toevallig gewaar word, moet die boer nie oorreageer nie en die dier gewoon met rus laat. Is daar skade, moet Omgewingsbewaring gebel word, is geskryf.<ref name="LuiperdbewaringKPApamflet" />
=== ''Die Luiperdman van die Kogelberg'' (2000) ===
[[Lêer:DieluiperdmanvandieKogelbergvoorblad.JPG|duimnael|regs|Voorblad van ''Die Luiperdman van die Kogelberg'' (2000)]]
Gerald McCann (1937–2015) laat in 2000 'n boekie verskyn, ''The Leopard Man of Oudebos: a tale of Kogelberg'', wat in dieselfde jaar in Afrikaans vertaal word deur Johan Dormehl en Isobel van Niekerk. Op die rugteks staan: "Wilde luiperds beweeg nog vrylig in die Kogelberg rond en word soms in die stil strate van die nabygeleë kusdorpe opgemerk." Die verhaal fokus op een luiperdwyfie se gedrag teenoor 'n patrollieman van Oudebos.<ref>[https://web.archive.org/web/20221128040017/https://rooiels.weebly.com/uploads/4/6/7/4/46744079/december_2000.pdf ''Bries''/''Breeze''. 2000. A Leopard and a Goose! Desember:6.]</ref>
In die voorwoord staan:
{{cquote|
Die sogenaamde "Luiperdman van Oudebos", Wessel de Beer, was 'n afgetrede skaapboer en ywerige natuurlewe-entoesias, oorspronklik uit die Karoo, wat as patrollieman vir die Kogelberg aangestel is. Hy en sy vrou, Caroline ("Callie") het vir 'n tydperk van drie jaar in stille afsondering te Oudebos gewoon. Gedurende hierdie tydperk het daar 'n hegte band tussen McCann en De Beer ontstaan, en dit was gedurende hierdie tydperk en verskeie besoeke dat die verhale wat in hierdie boek vervat is aan McCann meegedeel is. Al die gebeurtenisse soos vervat in die verhale is feitelike weergawes. Name van persone, behalwe die van die hoofkarakters, is egter verander. "Skrywersvryheid" is gebruik om die insidente tussen Wessel de Beer en die Luiperd meer effektief in die storie te verweef.
}}
Die verhaalgebeure speel af ''in medias res''; op die brug waar die kuspad die Rooi-Elsrivier kruis, drom 'n skare saam, en 'n luiperd gaan geskiet word.
Geen datum word verstrek wanneer die voorval plaasgevind het nie.
Die vorige oggend omstreeks ná 09:00 het 'n jong paartjie en hul klein dogtertjie die wandelpad na die ou Strandlopergrot ingeslaan. Vandale het waarskynlik vroeër 'n gat in die grensdraad gemaak (ook die "Geen Toegang"-teken is beskadig), en impulsief het die dogtertjie deur die gat gespring en met die paadjie langs deur die bosse gehuppel. Haar ouers het haar agterna gevolg. 'n Diep grom is gehoor, toe 'n gil van die dogtertjie, en uiteindelik 'n bloedstollende gegrom van die luiperd. Die ouers het die dogtertjie in die paadjie sien lê, bloed het uit die oop wond gesypel; die trui was oopgeskeur en bebloed. Haar arm is verskeur, daar was ernstige bloeding. Die ouers is met kind en al terug pad toe, 'n verbygaande motoris het hul opgelaai en na die winkel gejaag. By die winkel het iemand noodhulp toegepas terwyl die vader sy motor gaan haal het. Die dogtertjie is na die hospitaal op [[Somerset-Wes]] gehaas, sy het baie bloed verloor.<ref>McCann, G. 2000. ''Die Luiperdman van die Kogelberg''. Botrivier: Selfpubliseer. bls. 6-7</ref>
Paniek bars los. Die ontstoke dorpenaars van [[Rooiels, Wes-Kaap|Rooi Els]] het die polisie gebel, wat weer na Natuurbewaringskantoor verwys is, en geëis het dat die luiperd moet vrek, en gou ook: in die dorpenaars se oë was dit 'n bloeddorstige luiperd wat 'n onskuldige jong kindjie verskeur het, wat bloot saam met haar ouers op 'n uitstappie was, en enige oomblik weer kan toeslaan. Hul eie kinders se lewens was in gevaar, veral nou dat mensebloed eers gesmaak is. Van die inwoners het beweer die luiperd is eenkeer voor sonop op straat opgemerk, en 'n ongeval soos hierdie was maar net 'n kwessie van tyd. 'n "Jakkalsjagter" of "Jakkalsman" (Ongediertebestrydingsbeampte) het binne 'n dag 'n permit bekom om die luiperd van kant te maak. Die volgende oggend staan die jaggeselskap met die wapens gereed.<ref>McCann, G. 2000. ''Die Luiperdman van die Kogelberg''. Botrivier: Selfpubliseer. bls. 8-9</ref>
De Beer beskou die hele petalje as 'n blote ongeluk.
Ten eerste moes die "stadsjapies" nie op die verbode terrein gewees het nie; daar is 'n rede waarom daar 'n heining opgerig is; dit is die leefruimte van die luiperd wat ingedring is; agter die heining het die diere veilig gevoel.<ref>McCann, G. 2000. ''Die Luiperdman van die Kogelberg''. Botrivier: Selfpubliseer. bls. 7</ref>
Ten tweede is Kwasstert, die luiperdwyfie, se welpies naby die paadjie deur die kind se skielike opwagting verras. Die pootafdrukke, die dieper spore presies waar die luiperdwyfie geland het, die wind wat die kloof afwaai, die bloedspatsels op die grond, die spore van die jong luiperdwelpies wat skielik op die vlug geslaan het, die aanduiding watter rigting die luiperds heen elkeen laat spaander het, asook die luiperdhaar waar die wyfie presies gelê het, word alles in oënskou geneem. Die luiperdwyfie het teen 'n helling op, onder 'n struik, op 'n rots gelê, die welpies het die bossies laer af verken, moontlik opsoek na duinemolle of dassies. Die kind, 'n wildvreemde element wat uit die niet verskyn het, was die bedreiging vir die welpies. Dit was moedersinstink: sy snel haar kleintjies te hulpe, die kind word in die verbysprong met 'n oop poot platgeklap (die trui is geskeur, moontlik daar waar haar kloue gehaak het), maar daar wees "geen verdere tekens dat sy tot die aanval wou oorgaan nadat sy haar haar beskermende taak voltooi het nie." Toe haar welpies veilig was, het sy die hasepad gekies. Die kans dat so iets weer sou gebeur is feitlik nul: die dogtertjie was bloot op die verkeerde tyd op die verkeerde plek, en volgens De Beer het die wyfie groot geskrik en sou nie gou weer na die ongelukstoneel terugkeer nie.<ref>McCann, G. 2000. ''Die Luiperdman van die Kogelberg''. Botrivier: Selfpubliseer. bls. 7-8</ref>
Hoe dan ook, ongeag of 'n luiperd nie sal aanval tensy hy uitgetart of in 'n hoek gedryf is nie, en ongeag of daar nie in 'n Staatsreservaat gejag kan word nie, die "Jakkalsman" het die nodige verlof gekry van Natuurbewaring self om van die ongedierte ontslae te raak. Met jaghonde en gevolg. De Beer kan nie die jagpermit laat terugtrek nie, die skare en jagters wil na geen rede luister nie, en derhalwe besluit hy om elders sy patrolliewerk voort te sit. Teen die aand sal hy terugkeer, want 'n amptelike verslag moet nog ingedien word.<ref>McCann, G. 2000. ''Die Luiperdman van die Kogelberg''. Botrivier: Selfpubliseer, bl. 10</ref>
Elke daaropvolgende hoofstuk is 'n terugflits hoe De Beer die luiperdwyfie voorheen teëgekom het. Hoe sy aanvanklik vir hom gegrom het, en hy sy afstand moes hou, maar hoe sy hom mettertyd aanvaar het en 'n hele verstandhouding ontwikkel het. Hoe hy "indrukke" ervaar het, amper soos telepatie [vergelyk Anna Breytenbach].<ref>McCann, G. 2000. ''Die Luiperdman van die Kogelberg''. Botrivier: Selfpubliseer, bls. 21-23</ref> Hoe sy haar welpies vir hom gewys het.<ref>McCann, G. 2000. ''Die Luiperdman van die Kogelberg''. Botrivier: Selfpubliseer, bls. 24-25</ref> Maar ook hoe Kwasstert, toe De Beer moes toesig hou oor 'n span werkers wat uitheemse plantegroei op die walle van die Palmietrivier moes uitroei, teen sy been kom skuur het – ten aanskoue van al die vreesbevange werkers.<ref>McCann, G. 2000. ''Die Luiperdman van die Kogelberg''. Botrivier: Selfpubliseer, bls. 26-27</ref>
Hoofstuk 4 toon 'n tikkie interessante gedrag: die wyfie sal tussen die gras of bosse, onder die wind, wegkruip en haar wit kwasstertpunt oop en bloot 'n ligte roering gee wat die aandag van voëls, of selfs 'n jong bobbejaantjie, sou trek. Die prooi sal dan uit nuuskierigheid naderkom om die koddige ding van nader te bekyk, tot hul naby genoeg gelok is. Dan word die prooidier gepak en weggesleep.<ref>McCann, G. 2000. ''Die Luiperdman van die Kogelberg''. Botrivier: Selfpubliseer, bl. 16-17</ref>
Om 'n lang storie kort te maak: te midde van die groot toejuiging onder die jagters en toeskouers, is die verkeerde luiperd geskiet. Dit was 'n luiperd met jong en sterk tande; die stert van die karkas wat duidelik nie dié van Kwasstert nie, maar een van haar amper volgroeide welpies. De Beer het nietemin sy kop woordeloos en instemmend vir die jagters en omstanders geknik dat hierdie die regte luiperd was.<ref>McCann, G. 2000. ''Die Luiperdman van die Kogelberg''. Botrivier: Selfpubliseer, bl. 28</ref>
== Verwysings ==
{{Verwysings|2}}
{{Gesagsrekords}}
{{Taksonbalk}}
{{Voorbladster}}
[[Kategorie:Katagtiges]]
pg6sw13bj0qpdn03ejujroqi1dr90uv
Henri de Toulouse-Lautrec
0
100034
3379232
3359158
2026-11-20T16:18:47Z
InternetArchiveBot
131157
Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379232
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Kunstenaar
| naam = Henri de Toulouse-Lautrec
| beeld = Photolautrec.jpg
| beeldgrootte =
| alt =
| onderskrif =
| geboortenaam = Henri Marie Raymond de Toulouse-Lautrec-Monfa
| geboortedatum = {{Geboortedatum|1864|11|24}}
| geboorteplek = [[Albi]], [[Frankryk]]
| sterfdatum = {{Sterftedatum en ouderdom|1864|11|24|1901|9|9}}
| sterfteplek = [[Saint-André-du-Bois]], [[Frankryk]]
| laaste rusplek = Cimetière de Verdelais
| nasionaliteit = {{vlagland|Frankryk}}
| gade =
| veld = Skildering, kunsdruk, illustrasies
| opleiding =
| beweging = Post-Impressionisme, [[Art Nouveau]]
| werke = ''Die Wasvrou'', ''Aristide Bruant in Sy Kabaret'', ''By die Moulin Rouge'', ''Ambassadeurs'', ''Die Mediese Ondersoek'', ''Portret van Vincent van Gogh''
| beskermhere =
| beïnvloed_deur =
| beïnvloed =
| toekenings =
| verkies =
| webwerf =
| atergrondkleur = #BCD4E6
}}
'''Henri Marie Raymond de Toulouse-Lautrec-Monfa''' ([[24 November]] [[1864]] – [[9 September]] [[1901]]), ook bekend as '''Henri de Toulouse-Lautrec''', was ’n [[Frankryk|Franse]] skilder, kunsdrukker en illustreerder wie se uitbeelding van die kleurryke en teatrale lewe in die [[Parys]] van die laat [[19de eeu]] ’n versameling opwindende, elegante en uitlokkende werke van die moderne en soms dekadente lewe van die tyd tot gevolg gehad het. Toulouse-Lautrec is onder die bekendste skilders van die [[Post-Impressionisme|Post-Impressionistiese]] periode, ’n groep wat [[Paul Cézanne|Cézanne]], [[Vincent van Gogh|Van Gogh]] en [[Paul Gauguin|Gauguin]] ingesluit het. In 2005 is ’n nuwe rekord by [[Christie's]] opgestel toe ''Die Wasvrou'', ’n vroeë skildery, vir $22,4 miljoen (destyds sowat R142 miljoen) verkoop is.<ref>{{cite web |last=Berwick |first=Carly |url=http://www.nysun.com/arts/toulouse-lautrec-drives-big-night-at-christies/22410/ |title=Toulouse-Lautrec Drives Big Night at Christie's |publisher=Nysun.com |date=2 November 2005 |access-date=12 Augustus 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009122601/https://www.nysun.com/arts/toulouse-lautrec-drives-big-night-at-christies/22410/ |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
== Vroeë lewe ==
Henri Marie Raymond de Toulouse-Lautrec-Monfa is in die Hotel du Bosc in [[Albi]], [[Frankryk]], gebore as die oudste kind van [[graaf]] Alphonse Charles de Toulouse-Lautrec-Monfa<ref>{{cite web |url=http://www.gettyimages.co.uk/detail/news-photo/count-alphonse-charles-de-toulouse-lautrec-monfa-1838-1913-news-photo/113625662 |title=count-alphonse-charles-de-toulouse-lautrec-monfa-1838-1913 |publisher=gettyimages.co.uk |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190509202120/https://www.gettyimages.co.uk/detail/news-photo/count-alphonse-charles-de-toulouse-lautrec-monfa-1838-1913-news-photo/113625662 |archive-date=9 Mei 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> en sy vrou, Adèle Zoë Tapié de Celeyran.<ref>{{cite web |url=http://www.genealogie87.fr/pages/genealogie-monographie-familiale-qui-ont-marque-l-histoire/toulouse-lautrec.html |title=Histoire Et Généalogie De La Famille De Toulouse-Lautrec Montfa et de ses alliances |publisher=genealogie87.fr |access-date=17 Februarie 2015 |language=fr |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927210714/http://www.genealogie87.fr/pages/genealogie-monographie-familiale-qui-ont-marque-l-histoire/toulouse-lautrec.html |archive-date=27 September 2019 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> Hy was dus lid van ’n aristokratiese gesin (afstammelinge van die grawe van [[Toulouse]] en [[Lautrec]] en die burggrawe van [[Montfa]], ’n dorp in die suide van Frankryk). ’n Jonger broer is in 1867 gebore, maar is die volgende jaar oorlede.
Ná die dood van Toulouse-Lautrec se broer is sy ouers geskei en ’n oppasser het hom grootgemaak.<ref name=TL-Book1>Author Unknown, "Toulouse-Lautrec" – published Grange Books. {{ISBN|1-84013-658-8}} [http://www.bookfinder.com/dir/i/Toulouse_Lautrec/1840136588/ Bookfinder – Toulouse Lautrec] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140202134137/http://www.bookfinder.com/dir/i/Toulouse_Lautrec/1840136588/ |date= 2 Februarie 2014 }}</ref> Op agtjarige ouderdom het hy by sy ma in [[Parys]] gaan woon waar hy sketse en [[karikatuur]]sketse in sy oefeningboeke gemaak het. Sy familie het gou besef hy is kunstig. ’n Vriend van sy pa, René Princeteau, het hom soms besoek en vir hom informele lesse gegee. Van Toulouse-Lautrec se vroeë skilderye is van perde, ’n spesialisgebied van Princeteau en ’n onderwerp wat Toulouse-Lautrec weer aangepak het in sy "Sirkusskilderye".<ref name=TL-Book1/><ref>ArT Blog : Toulouse-Lautrec at the Circus: The "Horse and Performer" Drawings [http://blogs.princeton.edu/writingart14/archives/2004/12/horse_and_rider.html Blogs.princeton.edu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090728053558/http://blogs.princeton.edu/writingart14/archives/2004/12/horse_and_rider.html |date=28 Julie 2009 }}</ref>
In 1875 het Toulouse-Lautrec na Albi teruggekeer omdat sy ma besef het hy het gesondheidsprobleme. Sy het dokters geraadpleeg in haar soeke na ’n oplossing vir sy groei- en ontwikkelingsprobleme.<ref name=TL-Book1/>
== Gestremdheid en gesondheidsprobleme ==
Toulouse-Lautrec se ouers was neef en niggie (sy twee oumas was susters)<ref name="TL-Book1"/> en hy het gesondheidsprobleme gehad wat soms toegeskryf word aan ’n geskiedenis van [[familieteling]].<ref>Toulouse-Lautrec, H., Natanson, T., & Frankfurter, A. M. (1950). ''Toulouse-Lautrec: the man''. N.p. p. 120. {{OCLC|38609256}}</ref>
Op 13 het Toulouse-Lautrec sy regterdybeen gebreek en op 14 sy linkerdybeen.<ref name="TheTimes">{{cite web | title = Why Lautrec was a giant | work = The Times | location = UK | date = 10 December 2006 | url = http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/visual_arts/article662158.ece | accessdate = 8 Desember 2007 | archive-date = 16 November 2011 | archive-url = https://web.archive.org/web/20111116063741/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/visual_arts/article662158.ece | url-status = dead }}</ref> Die breuke het nie heeltemal genees nie. Moderne dokters skryf dit toe aan ’n onbekende genetiese afwyking, moontlik [[piknodisostose]] (ook bekend as Toulouse-Lautrec-sindroom),<ref name="Angier">{{cite web |first=Natalie |last=Angier |title=What Ailed Toulouse-Lautrec? Scientists Zero In on a Key Gene |work=The New York Times |date=6 Junie 1995 |url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=990CE7D61338F935A35755C0A963958260&sec=&spon=&pagewanted=all |access-date=8 Desember 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20080118010333/http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=990CE7D61338F935A35755C0A963958260 |archive-date=18 Januarie 2008 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> of ’n afwyking verwant aan [[osteopetrose]], [[akondroplasie]] of [[osteogenesis imperfecta]].<ref>{{cite web |title=Noble figure |work=The Guardian |location=UK |date=20 November 2004 |url=http://books.guardian.co.uk/extracts/story/0,6761,1355241,00.html |access-date=8 Desember 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20080625101647/http://books.guardian.co.uk/extracts/story/0,6761,1355241,00.html |archive-date=25 Junie 2008 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Sy bene het ophou groei en hy was as ’n volwassene baie kort (1,42 meter).<ref name="lifemag">{{cite journal|date=September 29, 1952|title=The Shrinking of José Ferrer|journal=Life|publisher=Time Inc|volume=33|issue=13|page=51|issn=0024-3019|url=https://books.google.com/books?id=VVYEAAAAMBAJ&pg=PA51&dq=Henri+De+Toulouse-Lautrec+4+foot&hl=en&sa=X&ei=9PYQVb3VNNP6oQTv7oKoAQ&ved=0CDcQ6AEwAQ#v=onepage&q=Henri%20De%20Toulouse-Lautrec%204%20foot&f=false}}</ref> Hy het die bolyf van ’n volwassene gehad, maar die bene van ’n kind.<ref>{{cite web |url=http://www.ameanet.org/henri-de-toulouse-lautrec |title="Henri de Toulouse-Lautrec". AMEA – World Museum of Erotic Art |publisher=Ameanet.org |date=22 Februarie 1999 |access-date=12 Augustus 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191024172040/http://ameanet.org/henri-de-toulouse-lautrec/ |archive-date=24 Oktober 2019 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> Hy het na berig word [[hipertrofie]]se geslagsdele gehad, waar die organe in grootte toeneem weens die vergroting van die volume van die afsonderlike selle.<ref>{{cite book|last1=Ayto|first1=John|last2=Crofton|first2=Ian|title=Brewer's Dictionary of Modern Phrase & Fable|url=https://archive.org/details/brewersdictionar0000unse_2nded|year=2006|publisher=Weidenfeld & Nicolson|isbn=0-304-36809-1|page=747}}</ref>
Omdat hy fisiek nie kon deelneem aan die aktiwiteite wat die mans van sy tyd geniet het nie, het Toulouse-Lautrec hom in sy kuns verdiep. Hy het ’n belangrike [[Post-Impressionisme|Post-Impressionistiese]] skilder, [[Art Nouveau]]-illustreerder en [[litograaf]] geword, en het in sy kuns baie besonderhede oor die laat 19de-eeuse [[Boheme|Boheemse]] leefstyl in Parys uitgebeeld. Hy het in die middel van die 1890's verskeie illustrasies gelewer vir die tydskrif ''Le Rire''.
Terwyl hy in [[Nice]] gebly het, het sy vordering met skilder- en tekenwerk Princeteau beïndruk, en hy het Toulouse-Lautrec se ouers oorreed om hom na Parys te laat terugkeer om onder die gesiene portretskilder [[Léon Bonnat]] te studeer. Toulouse-Lautrec se ma het hoë ambisies gehad en met die hoop dat haar seun ’n bekende en gerespekteerde skilder sou word, het sy die familie se invloed gebruik om Toulouse-Lautrec by Bonnat sy ateljee in te kry.<ref name=TL-Book1/>
== Parys ==
[[Beeld:(Albi) Rousse (La Toilette) - 1899 - Henri de Toulouse-Lautrec - Musée d'Orsay, Paris.jpg|duimnael|links|''La toilette'', 1896.]]
Toulouse-Lautrec het gehou van [[Montmartre]], die deel van Parys wat bekend was vir sy Boheemse leefstyl en die uithangplek van [[kunstenaar]]s, [[skrywer]]s en [[Filosoof|filosowe]]. Sy studies by Bonnat het hom in die hart van Montmartre geplaas, ’n gebied wat hy in die volgende 20 jaar selde verlaat het. Nadat Bonnat ’n nuwe werk gekry het, het Toulouse-Lautrec in 1882 na die ateljee van Fernand Cormon verskuif en nog vyf jaar studeer. Hy het ’n groep mense bevriend met wie hy vir die res van sy lewe kontak behou het. In dié tyd het hy [[Émile Bernard]] en [[Vincent van Gogh]] ontmoet. Cormon, wat meer toegeeflik as Bonnat was, het sy studente toegelaat om deur Parys te loop en onderwerpe te soek om te skilder. In dié tyd het Toulouse-Lautrec sy eerste ontmoeting met ’n [[prostituut]] gehad (wat na bewering deur sy vriende betaal is), en dit het gelei tot sy eerste skildery van prostitute in Montmartre, ’n vrou wat glo Marie-Charlet genoem is.<ref name=TL-Book1/>
Ná die voltooiing van sy studies het hy in 1887 onder die skuilnaam "Tréclau" deelgeneem aan ’n uitstalling in Toulouse. Hy het later saam met Van Gogh en [[Louis Anquetin]] in Parys werke uitgestal.<ref name=TL-Book1/> Hy is in Februarie genooi om 11 werke by die Vingt- (Die Twintigs-)uitstalling in [[Brussel]] uit te stal. Van Gogh se broer, [[Theo van Gogh (kunshandelaar)|Theo]], het ''Poudre de Riz'' vir 150 frank gekoop vir die Goupil & Cie-galery.
Van 1889 tot 1894 het Toulouse-Lautrec op ’n gereelde basis deelgeneem aan die "Société des Artistes Indépendants". Hy het verskeie landskappe van Montmartre geskilder. Diep binne-in Montmartre was die tuin van Monsieur Pere Foret, waar Toulouse-Lautrec ’n reeks skilderye gemaak het van Carmen Gaudin, dieselfde rooikop wat in ''Die Wasvrou'' verskyn. In dié tyd het die [[Moulin Rouge]] geopen.<ref name=TL-Book1/> Toe die restaurant se kabaret open, is Toulouse-Lautrec gevra om ’n reeks plakkate te maak. Sy ma het Parys verlaat en hoewel hy ’n inkomste van sy familie gekry het, het die plakkate aan hom sy eie inkomste besorg. Ander kunstenaars het op sy werk neergesien, maar Toulouse-Lautrec het hulle geïgnoreer.<ref name="Ch4-TL">{{cite web |title=Toulouse Lautrec: The Full Story |publisher=Channel 4 |location=VK |url=http://www.channel4.com/culture/microsites/T/toulouse_lautrec/lautrec.html |access-date=1 Oktober 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20090528191455/http://www.channel4.com/culture/microsites/T/toulouse_lautrec/lautrec.html |archive-date=28 Mei 2009 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> Die kabaret het vir hom ’n plek uitgehou en sy skilderye uitgestal.<ref>{{cite web |url=http://www.wondersmith.com/heroes/lautrec.htm |title=Blake Linton Wilfong ''Hooker Heroes'' |publisher=Wondersmith.com |access-date=12 Augustus 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191004045525/http://www.wondersmith.com/heroes/lautrec.htm |archive-date= 4 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref>
Onder die bekende werke wat hy vir die Moulin Rouge en ander Paryse nagklubs geskilder het, is uitbeeldings van die sangeres Yvette Guilbert en die danseresse Louise Weber en Jane Avril.
== Londen ==
[[Beeld:Brooklyn Museum - Woman at the Tub from the Portfolio Elles (Femme au Tub ) - Henri de Toulouse-Lautrec.jpg|duimnael|''Vrou by die bad'', 1896.]]
Toulouse-Lautrec se familie was versot op [[Engeland]].<ref>{{cite web |url=http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/book-review--short-and-not-sweet-toulouselautrec-a-life--julia-frey-weidenfeld-pounds-25-1412821.html |title=Book Review/ Short and not sweet: Toulouse-Lautrec: A Life - Julia Frey: Weidenfeld, pounds 25 |last=Smith |first=Joan |date=10 Julie 1994 |publisher=independent.co.uk |access-date=24 November 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924062946/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/book-review--short-and-not-sweet-toulouselautrec-a-life--julia-frey-weidenfeld-pounds-25-1412821.html |archive-date=24 September 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Hoewel hy nie so goed [[Engels]] gepraat het as wat hy voorgegee het nie, was sy Engels goed genoeg om na [[Londen]] te reis.<ref name="Ch4-TL" /> Terwyl hy daar was, het hy ’n kommissie van die J. & E. Bella-maatskappy gekry om ’n plakkaat te maak om hul konfetti te adverteer (dit is later verbied ná die [[Mardi Gras]] van 1892)<ref>{{cite book|last1=Toulouse-Lautrec|first1=Henri de|last2=Donson|first2=Theodore B.|others=Griepp, Marvel M. |title=Great Lithographs by Toulouse-Lautrec|url=https://archive.org/details/greatlithographs0000toul|year=1982|publisher=Courier Corporation|isbn=0-486-24359-1|page=XII}}</ref> asook vir die fietsadvertensie ''La Chaîne Simpson''.<ref>{{cite web |url=http://www.sdmart.org/collections/Europe/item/1987.71 |title=La Chaîne Simpson |publisher=San Diego Museum Of Art |access-date=28 Maart 2013 |author=Henri de Toulouse-Lautrec |year=1896 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160311161425/http://www.sdmart.org/collections/europe/item/1987.71 |archive-date=11 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
Hy het ook [[Oscar Wilde]] in Londen ontmoet en met hom bevriend geraak.<ref name="Ch4-TL" /> Toe gevangenisstraf Wilde in Londen in die gesig staar, het Toulouse-Lautrec vir hom voorbrand gemaak. Toulouse-Lautrec se portret van Wilde is in dieselfde jaar as Wilde se verhoor gemaak.<ref name="Ch4-TL" /><ref>{{cite web |url=http://www.mystudios.com/art/post/lautrec/lautrec-oscar-wilde.html |title='Oscar Wilde' 1895 by Toulouse-Lautrec |publisher=Mystudios.com |access-date=12 Augustus 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009122556/http://www.mystudios.com/art/post/lautrec/lautrec-oscar-wilde.html |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
== Alkoholisme ==
Toulouse-Lautrec is gespot oor sy kort figuur en fisieke voorkoms, en dit het daartoe gelei dat hy begin drink het.<ref name=info>{{cite web |url=http://www.lautrec.info/biography.html |title=Henri de Toulouse-Lautrec Biography |work=lautrec.info |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20151005130029/http://www.lautrec.info/biography.html |archive-date=5 Oktober 2015 |url-status=dead |df=dmy-all |access-date=17 Mei 2015 }}</ref> Hy het aanvanklik net [[bier]] en [[wyn]] gedrink, maar eindelik het hy na die sterk drank [[absint]] oorgeslaan.<ref name="wittels">{{cite book|last1=Wittels|first1=Betina |last2=Hermesch|first2=Robert|editor-last=Breaux |editor-first= T.A.|title=Absinthe, Sip of Seduction: A Contemporary Guide|url=https://archive.org/details/absinthesipofsed00witt|year=2008|publisher=Fulcrum Publishing|isbn=1-933-10821-5|page=[https://archive.org/details/absinthesipofsed00witt/page/35 35]}}</ref> Die [[skemerkelkie]] "Aardbewing" (''Tremblement de Terre'') word aan Toulouse-Lautrec toegedig: dit is ’n sterk mengsel van die helfte absint en die helfte [[konjak]] (in ’n wynglas, soms voorgesit met ysblokkies en soms geskud met ys).<ref>{{cite web |title=Absinthe Service and Historic Cocktails |publisher=AbsintheOnline.com |url=http://www.absintheonline.com/acatalog/Cocktails.html |access-date=8 Desember 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009122554/http://www.absintheonline.com/acatalog/Cocktails.html |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Om seker te maak hy het altyd alkohol by hom, het Toulouse-Lautrec sy wandelstok (wat hy nodig gehad het om te loop) uitgehol en met drank gevul.<ref name="Ch4-TL" /><ref>{{cite book|last1=Gately|first1=Iain|title=Drink, A Cultural History of Alcohol|url=https://archive.org/details/drinkculturalhis00gate_0|date=2008|publisher=Gotham books|isbn=978-1-592-40303-5|page=[https://archive.org/details/drinkculturalhis00gate_0/page/339 338]}}</ref>
Hy het ook daarvan gehou om prostitute te besoek.<ref name="wittels"/> Hy was gefassineer deur hul leefstyl en die leefstyl van die stedelike laer klasse; hy het hulle later in sy skilderye uitgebeeld.<ref>{{cite book|editor-last1=Powell|editor-first1= John|editor-last2= Blakeley|editor-first2= Derek W.|editor-last3=Powell|editor-first3= Tessa|title=Biographical Dictionary of Literary Influences: The Nineteenth Century, 1800-1914|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=0-313-30422-X|page=417}}</ref> Sy mede-skilder Édouard Vuillard het later gesê "die ware rede vir Toulouse-Lautrec se gedrag was moreel van aard – hy was te trots om sy lot te aanvaar as ’n fisieke frats, ’n aristokraat wat afgesny is van sy soort weens sy groteske voorkoms. Daar was vir hom ’n ooreenkoms tussen sy eie toestand en die prostitute se gebrek aan moraal."<ref>{{harv|Toulouse-Lautrec, Donson|1982|p=XIV}}</ref>
== Dood ==
[[Beeld:Verdelais HTL Tombe02.jpg|duimnael|regs|Toulouse-Lautrec se graf in Verdelais.]]
Teen Februarie 1899 het die alkohol sy tol begin eis, en Toulouse-Lautrec het inmekaargesak weens uitputting en die gevolge van alkoholisme. Sy familie het hom vir drie maande in die Folie Saint-James, ’n [[sanatorium]] in [[Neuilly]], laat opneem.<ref>{{cite book|editor-last=Clair|editor-first= Jean|others=Galeries nationales du Grand Palais (France), National Gallery of Canada|title=The Great Parade: Portrait of the Artist as Clown|year=2004|publisher=Yale University Press|isbn=0-300-10375-1|page=170}}</ref> Terwyl hy daar was, het hy 39 "Sirkusskilderye" voltooi. Ná sy vrylating het hy vir ’n ruk na Parys teruggekeer en toe deur Frankryk gereis.<ref>{{harv|Toulouse-Lautrec, Donson|1982|p=V}}</ref> Sy fisieke en geestelike gesondheid het vinnig begin agteruitgegaan weens alkoholisme en [[sifilis]], wat hy glo gekry het by Rosa La Rouge, die prostituut wat die onderwerp van verskeie van sy skilderye was.<ref name="foundationbio">{{cite web |url=http://www.toulouse-lautrec-foundation.org/biography.html |title=Henri De Toulouse-Lautrec Biography |publisher=toulouse-lautrec-foundation.org |access-date=24 Maart 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191101052236/http://www.toulouse-lautrec-foundation.org/biography.html |archive-date= 1 November 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref>
Op 9 September 1901 is hy op die ouderdom van 36 op die familielandgoed, Château Malromé in Saint-André-du-Bois, dood aan komplikasies van alkoholisme en sifilis. Hy is begrawe in Cimetière de Verdelais, Gironde, ’n paar kilometer van die landgoed.<ref name="foundationbio"/><ref name="bennett">{{cite web |url=http://www.sptimes.com/2003/11/16/Floridian/More_than_art_s_poste.shtml |title=More than art's poster boy |last=Bennett |first=Lennie |date=16 November 2003 |publisher=sptimes.com |access-date=24 Maart 2015 |location=St. Petersburg, Florida |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305013004/http://www.sptimes.com/2003/11/16/Floridian/More_than_art_s_poste.shtml |archive-date=5 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
Ná sy dood het sy ma en sy kunshandelaar, Maurice Joyant, sy kuns bevorder. Sy ma het geld geskenk vir ’n museum in Albi, sy geboorteplek, om sy werk uit te stal. Die Toulouse-Lautrec-museum besit die grootste versameling van die kunstenaar se werk in die wêreld.
== Kuns ==
[[Beeld:Henri de Toulouse-Lautrec - At the Moulin Rouge - Google Art Project.jpg|duimnael|Selfportret in die skare, ''By die Moulin Rouge'', 1892, Art Institute of Chicago.]]
In sy loopbaan van minder as 20 jaar het Toulouse-Lautrec 737 olieskilderye, 275 waterverfskilderye, 363 afdrukke en plakkate, 5 084 tekeninge, verskeie keramiek- en kleurglaswerke en ’n onbekende getal verlore werke gemaak.<ref name = "Angier" /> Sy invloed deur die [[Impressionisme|Impressioniste]], veral [[Édouard Manet|Manet]] en [[Edgar Degas|Degas]], is duidelik. Sy styl is ook beïnvloed deur die klassieke [[Ukiyo-e|Japannese houtdrukke]] wat in kunskringe in Parys gewild geraak het.
Hy het daarin uitgeblink om mense in hul werkomgewing uit te beeld, met die kleur en beweging van die opgesmukte naglewe, maar sonder die glans. Hy was meesterlik in die uitbeelding van ’n skare waarin die figure hoogs geïndividualiseer is. In die tyd waarin hy geskilder het, kon die individuele figure in sy groter skilderye bloot aan hul silhoeët uitgeken word, en die name van baie van hierdie karakters is opgeteken. Sy behandeling van sy onderwerpe, of dit portrette, naglewetonele of intieme studies was, word beskryf as beide simpatiek en onpartydig.
Toulouse-Lautrec se talentvolle uitbeelding van mense was vanweë sy spesifieke styl, wat uiters liniêr is en groot klem op kontoere lê. Hy het die verf dikwels in lang, dun hale aangewend wat ’n groot deel van sy doek laat deurskyn het. Baie van sy werke kan beskryf word as tekeninge in kleurverf.
== Van sy werke ==
=== Skilderye ===
<gallery widths="160px" heights="160px" perrow="4">
Beeld:14 oct 14 violets vase toulouse.jpg|''Ruiker van viooltjies in ’n vaas'' (1882), Dallas-kunsmuseum.
Beeld:Henri de Toulouse-Lautrec 056.jpg|''Portret van Vincent van Gogh'' (1887), Van Gogh-museum, [[Amsterdam]].
Beeld:Lautrec equestrienne (at the cirque fernando) 1887-8.jpg|''Perderuiter (by die Circus Fernando)'' (1888).
Beeld:Henri de Toulouse-Lautrec 018.jpg|''Die Wasvrou'' (1889).
Beeld:Henri de Toulouse-Lautrec, French - At the Moulin Rouge- The Dance - Google Art Project.jpg|''By die Moulin Rouge '' (1890).
Beeld:Lautrec gabrielle 1891.jpg|''Portret van Gabrielle'' (1891).
Beeld:Toulouse-Lautrec - La Goulue arrivant au Moulin Rouge.jpg|''La Goulue se Aankoms by die Moulin Rouge'' (1892).
Beeld:Lautrec at the moulin rouge two women waltzing 1892.jpg|''By die Moulin Rouge: Twee Vroue aan die Wals'' (1892).
Beeld:Toulouse-Lautrec - Quadrille NGA.jpg|''Quadrille by die Moulin Rouge'' (1892).
Beeld:Lautrec jane avril leaving the moulin rouge 1892.jpg|''Jane Avril verlaat die Moulin Rouge'' (c. 1892).
Beeld:Lautrec in bed 1893.jpg|''In die Bed'' (1893).
(Albi) Au Salon de la rue des Moulins - Henri de Toulouse-Lautrec 1894 MTL.inv180( small).jpg|''Salon by die Rue des Moulins'' (1894).
Beeld:Lautrec rue des moulins, the medical inspection 1894.jpg|''Die Mediese Ondersoek'' by die Rue des Moulins-bordeel (1894).
Image:Lautrec the clownesse cha-u-kao at the moulin rouge 1895.jpg|''Die Vroulike Nar Cha-U-Kao by die Moulin Rouge'' (1895).
Beeld:Lautrec marcelle lender doing the bolero in 'chilperic' 1895.jpg|''Marcelle Lender doen die bolero in 'Chilperic''' (1895).
Beeld:Lautrec a box at the theater 1896-7.jpg|’n Losie by die teater (1896).
Beeld:Lautrec le coucher (mme poupoule in chemise by her bed) 1899.jpg|''Le Coucher'' (1899).
</gallery>
=== Plakkate ===
<gallery widths="160px" heights="160px" perrow="4">
Beeld:Lautrec moulin rouge, la goulue (poster) 1891.jpg|''Moulin Rouge: La Goulue'' (1891).
Beeld:Henri de Toulouse-Lautrec 003.jpg|''Aristide Bruant in Sy Kabaret'' (1892).
Beeld:Henri de Toulouse-Lautrec 002.jpg|''Ambassadeurs – Aristide Bruant'' (1892).
Beeld:Lautrec reine de joie (poster) 1892.jpg|''Reine de Joie'' (1892).
(Albi) Le Divan japonais 1893 lithographie - Toulouse-Lautrec MTH.A3.jpg|''Divan Japonais'' (1893).
Beeld:Jane Avril by Toulouse-Lautrec.jpeg|''Avril'' (1893).
Beeld:Lautrec the photographer sescau (poster) 1894.jpg|''Die Fotograaf Sescau'' (1894).
Beeld:Lautrec babylone d'allemagne (poster for 'the german babylon') 1894.jpg|''Die Duitse Babilon'' (1894).
</gallery>
== Verwysings ==
{{Verwysings|2}}
== Eksterne skakels ==
*[http://www.nga.gov/exhibitions/2005/toulouse/index.shtm Toulouse-Lautrec en Montmartre by die National Gallery of Art] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170501120111/http://www.nga.gov/exhibitions/2005/toulouse/index.shtm |date= 1 Mei 2017 }}
*[http://www.factmonster.com/ce6/people/A0849149.html Factmonster-blad oor Henri de Toulouse-Lautrec]
*[http://www.artcyclopedia.com/artists/toulouse-lautrec_henri_de.html Henri de Toulouse-Lautrec – Artcyclopedia]
*[http://www.museetoulouselautrec.net/ Toulouse Lautrec-museum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170801160929/http://www.museetoulouselautrec.net/ |date= 1 Augustus 2017 }}
* [http://www.toulouse-lautrec-foundation.org/ Henri de Toulouse-Lautrec-stigting]
*{{Commons-kategorie inlyn|Henri de Toulouse-Lautrec}}
*[[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Henri de Toulouse-Lautrec|Engelse Wikipedia]]
{{Gesagsrekords}}
{{DEFAULTSORT:Toulouse-Lautrec, Henri de}}
[[Kategorie:Franse skilders]]
[[Kategorie:Geboortes in 1864]]
[[Kategorie:Sterftes in 1901]]
r7hlyl85stavorth8y39pmxfjejjmib
Las Vegas Grand Prix
0
101616
3379421
2978682
2026-11-21T06:50:11Z
Aliwal2012
39067
2026
3379421
wikitext
text/x-wiki
[[Beeld:2023 Las Vegas street circuit.svg|duimnael|regs|260px|Renbaan sedert 2023]]
Die '''Las Vegas Grand Prix''' is 'n [[Formule Een]]-kampioenskapswedren wat sedert 2023 in [[Las Vegas]], [[Verenigde State]] plaasvind. Die wedren was voorheen bekend as die ''Caesars Palace Grand Prix'' en was slegs twee keer onder daardie naam gehou, in 1981 en 1982.
== Wenners van die Las Vegas Grand Prix ==
{| class="wikitable" style="font-size: 95%;"
|-
! Jaar
! Renjaer
! Vervaardiger
! Baan
! Verslag
|-
! 2026
| {{vlagikoon|RSA}} Haas Das
| {{vlagikoon|VSA}}
| rowspan="4"|[[Las Vegas Straatrenbaan|Las Vegas Strip]]
| [[2026 Las Vegas Grand Prix|Verslag]]
|-
! 2025
| {{vlagikoon|NED}} [[Max Verstappen]]
| {{vlagikoon|AUT}} [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Red Bull Powertrains|Honda RBPT]]
| [[2025 Las Vegas Grand Prix|Verslag]]
|-
! 2024
| {{vlagikoon|VK}} [[George Russell]]
| {{vlagikoon|GER}} [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]]
| [[2024 Las Vegas Grand Prix|Verslag]]
|-
! 2023
| {{vlagikoon|NED}} [[Max Verstappen]]
| {{vlagikoon|AUT}} [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Red Bull Powertrains|Honda RBPT]]
| [[2023 Las Vegas Grand Prix|Verslag]]
|-
|}
== Wenners van die Caesars Palace Grand Prix ==
[[Beeld:Circuit Caesars Palace.png|duimnael|regs|260px|Renbaan 1981-1982]]
{| class="wikitable" style="font-size: 95%;"
|-
!colspan=5|CART Indy Car geskiedenis
|-
! Jaar
! Datum
! Wenjaer
! Wenmotor
! Wenspan
|- style="background:#fcc;"
! 1984
| 10 November
| {{vlagikoon|VSA}} Tom Sneva
| March-[[Cosworth]]
| Mayer Motor Racing
|- style="background:#fcc;"
! 1983
| 8 Oktober
| {{vlagikoon|VSA}} [[Mario Andretti]]
| Lola-[[Cosworth]]
| Newman/Haas Racing
|}
{| class="wikitable" style="font-size: 95%;"
|-
!colspan=4| Caesars Palace [[Formule Een]] Grand Prix
|-
! Jaar
! Renjaer
! Vervaardiger
! Baan
|-
! 1982
| {{vlagikoon|ITA}} [[Michele Alboreto]]
| [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Cosworth|Ford]]
|rowspan="2"| Caesars Palace [[Las Vegas]]
|-
! 1981
| {{vlagikoon|AUS}} Alan Jones
| [[WilliamsF1|Williams]]-[[Cosworth|Ford]]
|}
{{Saadjie}}
{{Formule Een-renbane}}
[[Kategorie:Formule Een Grands Prix]]
7bll53lbrruxva6878d9nymwkl8dfmy
Guanche-mummie
0
101879
3379211
2907862
2026-11-20T14:13:14Z
InternetArchiveBot
131157
Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379211
wikitext
text/x-wiki
[[Lêer:MNH - Mumie Mann 1.jpg|duimnael|'n Guanche-mummie (genoem [[Mummie van San Andrés]]) in die Museo de la Naturaleza y el Hombre ([[Santa Cruz de Tenerife]], [[Spanje]]).]]
Die '''Guanche-mummies''' is die [[mummie]]s van lede van die inheemse [[Guanche]]-volk van die [[Tenerife]] ([[Kanariese Eilande]]). Die meeste dateer van die tydperk voor die [[Spanje|Spaanse]] besetting van die gebied in die 1400's.<ref name="mum">{{Verwys web |titel=Guanche mummies |url=http://www.mummytombs.com/mummylocator/group/guanche.htm |argief-url=https://web.archive.org/web/20131031043012/http://www.mummytombs.com/mummylocator/group/guanche.htm |argiefdatum=31 Oktober 2013 |besoekdatum=31 Oktober 2013 |url-status=dead}}</ref> Die metodes van balseming is soortgelyk aan dié van die [[Antieke Egipte]]nare, hoewel minder mummies van die Guanche behoue gebly het weens plundering en ontheiliging.
Mummifikasie het nie op alle eilande bestaan nie. Die mummies van Tenerife is die beste bewaar en dus die deeglikste bestudeer.<ref name="mum" /> Huidige navorsing beweer dat die praktyk van mummifikasie op Tenerife gekonsentreer is, terwyl dit op ander eilande bewaar is as gevolg van omgewingsfaktore.<ref>[https://blog.rtve.es/historiasecretamomias/2020/05/conrado.html Conrado Rodríguez-Maffiote: “Estamos en uno de los mejores momentos en cuanto a la investigación sobre la cultura guanche”]</ref>
Van die Guanche-mummies is:
* [[Mummie van San Andrés]]
* [[Guanche-mummies van Necochea]]
* [[Guanche-mummie van Madrid]]
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
*[[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:es:Momias guanches|Spaanse Wikipedia]]
{{Saadjie}}
[[Kategorie:Guanche-mummies| ]]
ebn0c7ff0rx3zlmxd8yq189bqnmsqlw
Kanaän
0
102030
3379380
3300747
2026-11-21T01:17:39Z
InternetArchiveBot
131157
Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379380
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Nedersetting
|amptelike_naam = Kanaän
|ander_naam =
|inheemse_naam = {{small|[[Fenisies]]: 𐤊𐤍𐤏𐤍 <br/>[[Hebreeus]]: כְּנַעַן <br/>[[Koine]]: Χανααν <br/>[[Arabies]]: كَنْعَانُ}}
|nedersetting_tipe = Historiese streek
|bynaam =
|beeld_stadsilhoeët = CarteCanaanAuBronzeRécent.jpg
|beeldgrootte = 220px
|beeldbyskrif = 'n Kaart van Kanaän in die [[Bronstydperk]], saamgestel uit die [[Amarna-briewe]] en argeologiese opgrawings.
|koördinate = {{Koördinate|32|N|35|O|aansig=inlyn,titel}}
|leë_naam = State en bewoners
|leë_inligting = {{hlist|class= nowrap|style=line-height:1.3em; |[[Fenisië|Fenisiese stadstate]] |[[Fenisië|Fenisiërs]] |[[Filistyne]] |[[Israel]]iete |{{hlist|Moab|Ammon|Tjeker|<br />Gessur|Edom}} }}
}}
'''Kanaän''' ([[Fenisies]]: 𐤊𐤍𐤏𐤍, [[Hebreeus]]: כְּנַעַן, [[Koine]]: Χανααν, [[Arabies]]: كَنْعَانُ) was 'n [[Semitiese tale|Semities]]sprekende bevolking en streek in die Suid-[[Levant]] in die [[antieke Nabye Ooste]] gedurende die laat 2de millennium v.C. Kanaän was geopolities belangrik in die laat [[Bronstydperk]]se [[Amarna]]tydperk (14de eeu v.C.) as die gebied waar [[Antieke Egipte|Egiptiese]], [[Hetiete|Hetitiese]], [[Mitanni]]- en [[Assirië|Assiriese]] invloedsfere byeengekom of oorvleuel het. Baie van die hedendaagse kennis van Kanaän kom uit [[argeologie]]se uitgrawings in die streek.
Die naam "Kanaän" kom deur die hele [[Bybel]] voor as 'n geografiese streek wat met die "Beloofde Land" verbind word. Die antieke Kanaän stem rofweg ooreen met die hedendaagse [[Israel]] en die [[Palestynse Grondgebiede]], Wes-[[Jordanië]], die suidelike en kusgebiede van [[Sirië]] en [[Libanon]], tot by die suidgrens van [[Turkye]].
Die naam "Kanaäniete" is 'n etniese sambreelterm wat verskeie inheemse bevolkings (beide gevestigde en [[Nomade|nomadiese]] groepe) deur die gebiede van die Suid-Levant, of Kanaän, insluit.<ref>{{cite web |url= https://digitalcommons.wayne.edu/cgi/viewcontent.cgi?referer=&httpsredir=1&article=1043&context=humbiol_preprints |first1= Aaron J. |last1= Brody |first2= Roy J. |last2=King |title=Genetics and the Archaeology of Ancient Israel |work=Wayne State University |date=1 December 2013 |access-date=9 October 2018}}</ref> Dit is verreweg die etniesegroepnaam wat die meeste in die Bybel gebruik word.<ref name="Dever">{{cite book |first=William G. |last=Dever |url= https://books.google.com/books?id=A_ByXkpofAgC&pg=PA219 |title= Who Were the Early Israelites and Where Did They Come From? |page=219 |isbn= 9780802844163 |year= 2006 |publisher= Wm. B. Eerdmans Publishing }}</ref> Die Bybelse kenner Mark Smith sê, terwyl hy argeologiese ontdekkings aanhaal, "die Israelitiese kultuur het grootliks met die Kanaänitiese kultuur oorvleuel en daaruit geleen... Kortliks was die Israelitiese kultuur grootliks Kanaänities van aard."<ref name="JonTubb">{{cite book |last=Tubb |first=Johnathan N. |year=1998 |title=Canaanites |publisher=University of Oklahoma Press |work=British Museum People of the Past |url=https://archive.org/details/canaanites00tubb |url-access=registration |access-date=9 October 2018|isbn=9780806131085 }}</ref>{{rp|13–14}}<ref name="MarkSmith">{{cite book |first=Mark S. |last=Smith |url= https://books.google.com/books?id=1yM3AuBh4AsC |title= The Early History of God: Yahweh and Other Deities of Ancient Israel |pages=6–7 |year=2002 |isbn=9780802839725 |publisher= Wm. B. Eerdmans Publishing |access-date=9 October 2018}}</ref><ref>{{cite book |title=The Hebrew Bible: New Insights and Scholarship |chapter-url=https://books.google.com/books?id=inRKaf_To5sC |last=Rendsberg |first=Gary |year=2008 |chapter=Israel without the Bible |editor-first=Frederick E. |editor-last= Greenspahn |publisher=NYU Press |pages=3–5 |isbn=9780814731871 |access-date=9 October 2018}}</ref>
Die naam "Kanaäniete" is baie eeue later gebruik as 'n oorkoepelende term vir mense wat later as die [[Antieke Griekeland|antieke Grieke]], van omstreeks 500 v.C. as die Fenisiërs<ref name="Drews4849">{{harvnb|Drews|1998|pp=48–49}}</ref> en ná die emigrasie van sommige Kanaänitiessprekers na [[Kartago]] (wat in die 9de eeu v.C. gestig is) ook deur die [[Punies|Puniërs]] van Noord-Afrika vir hulleself gebruik is (as "Chanani").
==Etimologie==
Die naam "Kanaän" kom van die [[Hebreeus]]e כנען, via die [[Koine]]naam Χανααν (''Chanaan'') en die [[Latyn]]se ''Canaan''. Dit kom voor as ''Kinâḫna'' ([[Akkadies]]: 𒆳𒆠𒈾𒄴𒈾, ''<sup>KUR</sup>ki-na-aḫ-na'') in die [[Amarna-briewe]] (14de eeu v.C.) en verskeie ander antieke Egiptiese dokumente.<ref>{{cite book | author = Shmuel Ahituv | title = Canaanite Toponyms in Ancient Edyptian Documents | publisher = The Magnes Press, Hebrew University of Jerusalem | year = 1984 | pages = 83–84}}</ref> In Grieks kom dit eerste voor in die werk van Hekataios as ''Khna'' (Grieks: Χνᾶ).<ref>{{cite book |isbn=978-0198149569 |first1=David |last1=Asheri |first2=Alan |last2=Lloyd |first3=Aldo |last3=Corcella |title=A Commentary on Herodotus, Books 1–4 |publisher=Oxford University Press |year=2007 |page=75}}</ref> Dit kom ook in [[Fenisies]] voor op [[Geld|muntstukke]] uit die 2de eeu v.C.<ref>{{cite book| author = Katell Berthelot | chapter = Where May Canaanites Be Found? Canaanites, Phoenicians and Others in Jewish Texts from the Hellenistic and Roman Period | title = The Gift of the Land and the Fate of the Canaanites | editor = K. Berthelot, J. David and M. Hirshman | publisher = Oxford University Press | year = 2014 | url = https://www.academia.edu/6791773}}</ref>
Die etimologie is onseker. Volgens 'n vroeë verduideliking kom dit van die Semitiese stam ''knʿ'', "om laag, nederig, onderhorig te wees".<ref>Wilhelm Gesenius, ''Hebrew Lexicon'', 1833</ref> Sommige geleerdes stel voor dit beteken "laagland", in teenstelling met [[Aram]], wat dan "hoogland" sal beteken.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=vYQaAAAAYAAJ&pg=PA336 |title=Bible Places: Or, The Topography of the Holy Land |first=Henry Baker |last=Tristram |year=1884 |page=336 |access-date=9 October 2018}}</ref> Ander meen dit beteken "die onderhoriges", soos die naam van Egipte se provinsie in die Levant,{{sfn|Drews|1998|pp=47–49}} en dat dit tot 'n eienaam ontwikkel het net soos wat [[Gallia Narbonensis|Provincia Nostra]] (die eerste Romeinse provinsie noord van die Alpe) [[Provence]] geword het.{{sfn|Drews|1998|pp=47–49}}
'n Alternatiewe voorstel, deur Ephraim Avigdor Speiser in 1936, kom die term van die [[Horiete|Horitiese]] ''Kinaḫḫu'', wat vermoedelik na die kleur [[pers]] verwys; dit beteken "Kanaän" en "[[Fenisië|Phoenicia]]" is sinonieme vir die "Land van Pers". Op tablette wat in die vroeë 20ste eeu in die Horitiese stad Nuzi ontdek is, blyk dat die term "Kinaḫnu" gebruik is as 'n sinoniem vir [[rooi]] ([[Tiriese pers]]) wat van so vroeg as 1600 v.C. deur die [[Kassiete|Kassitiese]] heersers van [[Babilon]] uit slakke vervaardig is, en aan die [[Middellandse See|Mediterreense]] kus deur die Fenisiërs. Pers materiaal het 'n bekende uitvoerproduk van Kanaän geword en word in [[Eksodus]] genoem. Die pers materiaal van [[Tirus]] in Fenisië was wyd bekend en is deur die [[Antieke Rome|Romeine]] verbind met die adel en koningskap. Volgens Robert Drews is Speiser se voorstel egter algemeen verwerp.{{sfn|Drews|1998|p=48}}<ref>{{harvnb|Lemche|1991|pp=24–32}}</ref>
==Argeologie en geskiedenis==
===Oorsig===
Daar is verskeie tydperkmodelle vir Kanaän. Een van hulle is soos volg:
* Voor 4500 v.C. (voorgeskiedenis tot [[Steentydperk]]): gemeenskappe van [[jagter-versamelaar]]s wat geleidelik pek gemaak het vir gemeenskappe wat geboer het
* 4500-3500 v.C. ([[Kopersteentydperk]]): vroeë metaalbewerkers en boere
* 3500-2000 v.C. (vroeë Bronstydperk): voor geskrewe rekords in die streek
* 2000-1550 v.C. (middel-Bronstydperk): stadstate
* 1550-1200 v.C. (laat Bronstydperk): Egiptiese heerskappy
* 1200 tot verskeie datums volgens streek: [[Ystertydperk]]
Ná die Ystertydperk is die tydperke genoem na die verskillende ryke wat in die streek geheers het: [[Assirië|Assiries]], [[Babilonië|Babilonies]], [[Persiese Ryk|Persies]], [[Hellenistiese tydperk|Hellenisties]] (met verwysings na die Grieke) en [[Antieke Rome|Romeins]].<ref>{{harvnb|Noll|2001|p=26}}</ref>
===Kopersteentydperk (4500–3500) ===
[[Beeld:The Ghassulian star.jpg|220px|thumb|Die Gassuliese ster.]]
[[beeld:Dolmen kueijiyeh.jpg|220px|thumb|'n Voorbeeld van Gassuliese dolmen, [[Jordanië]].]]
Die eerste golf migrasie, wat die Gassuliese kultuur genoem word, het omstreeks 4500 v.C. in Kanaän begin.<ref>{{cite journal |last1=Steiglitz |first1=Robert |title=Migrations in the Ancient Near East |journal=Anthropological Science |date=1992 |volume=3 |issue=101 |page=263 |url=https://www.jstage.jst.go.jp/article/ase1993/101/3/101_3_263/_pdf |access-date=12 June 2020}}</ref> Dit is die begin van die [[Kopersteentydperk]] in Kanaän. Van hulle onbekende tuisland het hulle 'n reeds gevestigde tradisie van [[metaal]]bewerking gebring. Hulle was bekwame [[koper]]smede; hulle werk was die gevorderdste metaaltegnologie in die antieke wêreld. Dit stem ooreen met artefakte van die latere Maikop-kultuur, en dit laat sommige geleerdes dink hulle verteenwoordig twee takke van 'n oorspronklike metaalwerktradisie.
Genetiese ontledings het gewys die Gassuliërs het tot die Y-[[haplogroep]] T1a1a behoort.<ref>{{cite journal |doi=10.1038/s41467-018-05649-9|title=Ancient DNA from Chalcolithic Israel reveals the role of population mixture in cultural transformation|year=2018|last1=Harney|first1=Éadaoin|last2=May|first2=Hila|last3=Shalem|first3=Dina|last4=Rohland|first4=Nadin|last5=Mallick|first5=Swapan|last6=Lazaridis|first6=Iosif|last7=Sarig|first7=Rachel|last8=Stewardson|first8=Kristin|last9=Nordenfelt|first9=Susanne|last10=Patterson|first10=Nick|last11=Hershkovitz|first11=Israel|last12=Reich|first12=David|journal=Nature Communications|volume=9|issue=1|page=3336|pmid=30127404|pmc=6102297|bibcode=2018NatCo...9.3336H}}</ref>
Aan die einde van die Kopersteentydperk het die stedelike nedersetting 'En Esoer aan die Suid-Mediterreense kus ontstaan.<ref>{{Cite journal|last=Itai Elad and Yitzhak Paz|date=2018|title='En Esur (Asawir): Preliminary Report|journal=Hadashot Arkheologiyot: Excavations and Surveys in Israel|volume=130|pages=2|jstor=26691671}}</ref>
===Vroeë Bronstydperk (3500-2000 v.C.)===
Teen die vroeë Bronstydperk is ander nedersettings gevestig, soos Ebla (waar 'n Oos-Semitiese taal, [[Eblaïties]], gepraat is). Dit is teen omstreeks 2300 v.C. ingelyf by die [[Mesopotamië|Mesopotamies]] gebaseerde [[Akkadiese Ryk]] van [[Sargon van Akkad|Sargon die Grote]] en [[Naram-Sin van Akkad]] (Bybelse Akkad). [[Sumer]]iese verwysings na die ''Mar.tu'' ("tentbewoners", later ''Amoerroe'', dus die [[Amoriete]]) se land wes van die [[Eufraat]]rivier dateer van selfs voor Sargon, minstens uit die bewind van die Sumeriese koning Ensjakoesjanna van [[Uruk]].
Amoriete by Hazor, Kadesj (Qadesh-aan-die-Orontes) en elders in "Amoerroe" ([[Sirië]]) het in die noorde en noordooste aan Kanaän gegrens. ([[Oegarit]] kan dalk ingesluit word by dié Amoritiese entiteite.)<ref name="Woodard">{{cite book |editor-last=Woodard |editor-first=Roger D. |title=The Ancient Languages of Syria-Palestine and Arabia |chapter=Ugaritic |first=Dennis |last=Pardee |chapter-url=https://books.google.com/books?id=vTrT-bZyuPcC&pg=PA5 |access-date=5 May 2013 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-46934-0 |page=5|date=2008-04-10 }}</ref> Ná die val van die Akkadiese Ryk in 2154 v.C. het volke uit die [[Zagros]]berge (in die moderne [[Iran]]) oos van die [[Tigris]] die streek binnegekom wat Chirbet Kerak-erdeware gebruik het.<ref>{{cite journal |last1=Richard |first1=Suzanne |year=1987 |title=Archaeological Sources for the History of Palestine: The Early Bronze Age: The Rise and Collapse of Urbanism |journal=The Biblical Archaeologist |volume=50 |issue=1 |jstor=3210081 |pages=22–43 |doi=10.2307/3210081 |s2cid=135293163 }}</ref> [[DNS]]-ontledings het ook bewys bevolkings van Zagros van die Kopersteentydperk en die [[Kaukasus]] van die Bronstydperk het van 2500-1000 v.C. na die Suid-Levant migreer.<ref>{{cite news<!--|authors=Lily Agranat-Tamir; Shamam Waldman; Mario A.S. Martin; David Gokhman; Nadav Mishol; Tzilla Eshel; Olivia Cheronet; Nadin Rohland; Swapan Mallick; Nicole Adamski; Ann Marie Lawson; Matthew Mah; Megan Michel; Jonas Oppenheimer; Kristin Stewardson; Francesca Candilio; Denise Keating; Beatriz Gamarra; Shay Tzur; Mario Novak; Rachel Kalisher; Shlomit Bechar; Vered Eshed; Douglas J. Kennett; Marina Faerman; Naama Yahalom-Mack; Janet M. Monge; Yehuda Govrin; Yigal Erel; Benjamin Yakir; Ron Pinhasi; Shai Carmi; Israel Finkelstein; Liran Carmel and David Reich-->|author=Lily Agranat-Tamir|display-authors=etal|title=The Genomic History of the Bronze Age Southern Levant|publisher=Cell|year=2020|volume=181|issue=5|pages=1146–1157|doi=10.1016/j.cell.2020.04.024}}</ref>
Die eerste stede in die Suid-Levant is in dié tydperk gestig. Die grootste stede was 'En Esoer en Meggido. Dié "proto-Kanaäniete" het gereelde kontak gehad met ander volke suid van hulle soos Egipte, asook noord van hulle (Horiete, Hattiërs, Hetiete, Luwiane) en [[Mesopotamië]] ([[Sumer]], [[Akkadiese Ryk|Akkad]], [[Assirië]]), 'n neiging wat deur die Ystertydperk voortgeduur het. Aan die einde van die tydperk het die mense die stede verlaat en teruggekeer na 'n leefstyl van boerdrygemeenskappe en halfnomadiese veeboere, hoewel gespesialiseerde handwerkvervaardiging voortgeduur en [[handel]]sroetes oop gebly het.<ref name="Golden 2009 5">{{harvnb|Golden|2009|p=5}}</ref>
===Middel-Bronstydperk (2000-1550 v.C.)===
[[Beeld:Canaanite Scarab of the "Anra" Type MET 30.8.896 bottom.jpg|links|thumb|160px|'n Kaänanitiese [[skarabee]] met Egiptiese [[Vyf name van die farao's|nswt-bjt]]- en [[anch]]-simbole om 'n [[cartouche]] met onontsyferde hiërogliewe, 1648-1540 v.C.]]
Die mense het weer in stede begin woon en die streek is in stadstate verdeel. Die belangrikste hiervan was blykbaar Hazor.<ref name="Golden 2009 5–6">{{harvnb|Golden|2009|pp=5–6}}</ref> Baie aspekte van die Kanaänitiese materiële wêreld het nou 'n Mesopotamiese invloed weerspieël en die hele gebied het geïntegreerd geraak in 'n groot, internasionale handelsnetwerk.<ref name="Golden 2009 5–6" />
Reeds teen die bewind van Naram-Sin van Akkad (omstreeks 2240 v.C.) is "Amoerroe" een van die vier gebiede om Akkad genoem, saam met [[Assirië]], [[Sumer]] en [[Elam]]. Amoritiese dinastieë het ook 'n groot deel van Mesopotamië oorheers en het die staat Babilonië in 1894 v.C. gestig. Later het "Amoerroe" die Assiriese/Akkadiese term vir die binneland van Suid- sowel as vir Noord-Kanaän geword. Teen dié tyd was Kanaän blykbaar verdeel in twee konfederate, een gesentreer om Megiddo en die ander om die noordeliker stad Kadesj. 'n Amoritiese koning van Babilonië, [[Hammurabi]] (1792-1750 v.C.), het die [[Babilonië|Eerste Babiloniese Ryk]] gestig, wat tot aan die einde van sy lewe bestaan het. Ná sy dood is die Amoriete uit Assirië verdryf, maar hulle het Babilonië oorheers tot in 1595 v.C., toe hulle deur die Hetiete verdryf is.
{{multibeeld
| perrow = 2 | total_width=400
| caption_align = center
| align = right
| direction = vertical
| header = Wes-Asiatiese besoekers aan Egipte
| image1 = Procession of the Aamu, Tomb of Khnumhotep II (composite).jpg
| width1 = 400
| image2 = Drawing of the procession of the Aamu group tomb of Khnumhotep II at Beni Hassan.jpg
| width2 = 400
| footer = 'n Groep Wes-Asiate, waarskynlik Kanaäniete, wat die ''Aamu'' ([[Egipties]]: ''ꜥꜣmw'') genoem is, besoek 'n Egiptiese amptenaar omstreeks 1900 v.C. saam met hulle leier, "Hiksos". Graftombe uit die 12de Dinastie.<ref>{{cite book |last1=Mieroop |first1=Marc Van De |title=A History of Ancient Egypt |date=2010 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-4051-6070-4 |page=131 |url=https://books.google.com/books?id=JADDYAZ9GIIC&pg=PA131 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Bard |first1=Kathryn A. |title=An Introduction to the Archaeology of Ancient Egypt |date=2015 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-118-89611-2 |page=188 |url=https://books.google.com/books?id=lFscBgAAQBAJ&pg=PA188 |language=en}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Kamrin |first1=Janice |title=The Aamu of Shu in the Tomb of Khnumhotep II at Beni Hassan |journal=Journal of Ancient Egyptian Interconnections |date=2009 |volume= 1:3 |s2cid=199601200 |url=https://pdfs.semanticscholar.org/83f0/e7821e06ed74ccc2f63a5ed63498b6141b53.pdf?_ga=2.116080518.1235322271.1593275206-2078966813.1593275206}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Curry |first1=Andrew |title=The Rulers of Foreign Lands - Archaeology Magazine |website=www.archaeology.org |date=2018 |url=https://www.archaeology.org/issues/309-1809/features/6855-egypt-hyksos-foreign-dynasty}}</ref>
}}
Omstreeks 1650 v.C. het die Kanaäniete die oostelike [[Nyldelta]] binnegeval waar hulle, bekend as die Hiksos, die oorheersende mag geword het.<ref>{{harvnb|Golden|2009|pp=6–7}}</ref> In Egiptiese inskripsies is die name "Amar" en "Amoerroe" (Amoriete) streng toegepas op die noordelike bergstreek oos van Fenisië.
Argeologiese uitgrawings van 'n paar terreine wat later as Kanaänities geïdentifiseer is, wys vooruitgang in die streek het 'n hoogtepunt bereik in die middel-Bronstydperk, onder die leierskap van die stad Hazor.
===Laat Bronstydperk (1550-1200 v.C.)===
Volgens die Bybel het die migrerende Semitiessprekende volke wat hulle blykbaar in die streek gevestig het, onder meer Amoriete ingesluit wat Babilonië voorheen oorheers het. Die [[Hebreeuse Bybel]] noem die Amoriete in die nageslag van Gam (Genesis 10:16-18). Die Amoriete het blykbaar 'n belangrike rol in die vroeë geskiedenis van Kanaän gespeel. In Genesis 14:7, [[Josua]] 10:5 en [[Deuteronomium]] 1:19, 27 en 44 woon hulle in die suidelike bergwêreld, terwyl [[Numeri]] 21:13, Josua 9:10 en 24:8 en 12, ensovoorts vertel van twee groot Amoritiese konings wat in Gesbon en Astarot, oos van die [[Jordaan]], gewoon het. In ander verse, soos Genesis 15:16 en 48:22, Josua 24:15 en [[Rigters]] 1:34, word die woord "Amoriete" as 'n sinoniem gebruik vir "Kanaäniete"; "Amoriete" word egter nooit gebruik vir die bevolking aan die kus nie.{{sfn|Cheyne|1911|p=141}}
[[Beeld:Basalt_Lion,_Holy_of_Holies,_Orthostat_Temple,_Hazor,_15th-13th_C._BC_(43217868001).jpg|thumb|220px|Basaltleeus van 'n tempel in Hazor, omstreeks 1500-1300 v.C.<ref>{{Cite web|date=2021-10-07|title=Lion reliefs|url=https://www.imj.org.il/en/collections/394173|access-date=2022-01-03|website=www.imj.org.il|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220103155548/https://www.imj.org.il/en/collections/394173|archive-date=2022-01-03|url-status=dead}}</ref> Hazor is gewelddadig verwoes tydens die [[verval van die Bronstydperk]].<ref>{{Cite web|title=The Hazor Excavations Project|url=http://unixware.mscc.huji.ac.il/~hatsor/hazor.html|access-date=2022-01-03|website=unixware.mscc.huji.ac.il|archive-date=2019-05-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20190507092552/http://unixware.mscc.huji.ac.il/~hatsor/hazor.html|url-status=dead}}</ref>]]
[[Beeld:Sarcophagus of Canaanites.jpg|thumb|220px|Kanaänitiese sarkofae (Israel-museum).]]
[[Beeld:Merenptah Israel Stele Cairo.jpg|thumb|220px|Die Merneptah-stele in die Egiptiese Museum in [[Kaïro]].]]
In die eeue voor die verskyning van die Bybelse Hebreërs het dele van Kanaän en Suidwes-Sirië skatpligtig aan die Egiptiese [[Farao|farao's]] geword, hoewel die oorheersing van die Egiptenare sporadies gebly het, en nie sterk genoeg om gereelde plaaslike rebellies en interstedelike konflik te voorkom nie.
Onder [[Toetmoses III]] (1479-1426 v.C.) en [[Amenhotep II]] (1427-1400 v.C.) het die konstante teenwoordigheid van die sterk hand van die Egiptiese heerser en sy leërs die Amoriete en Kanaäniete lojaal gehou. Toetmoses III het egter verslag gedoen van 'n nuwe en bekommerende element in die bevolking. [[Habiroe]], of in Egipties '''Apiru'', word vir die eerste keer genoem. Dit lyk of hulle huursoldate, struikrowers of misdadigers was wat eens 'n gevestigde lewe kon gelei het, maar deur slegte geluk of weens omstandighede 'n ontwortelde element van die bevolking geword het; hulle was bereid om hulle te verhuur aan enige plaaslike leier wat hulle dienste wou koop.
Dit lyk of die Habiroe eerder 'n sosiale klas as 'n etniese groep was. Een ontleding wys hulle was hoofsaaklik Horiete, hoewel 'n paar Semiete en selfs Kassitiese en Luwitiese avonturiers was. Die bewind van [[Amenhotep III]] was dus nie so rustig vir die Asiatiese provinsie nie, omdat die Habiroe groter politieke onstabiliteit veroorsaak het. Tydens die bewind van die volgende farao, [[Achenaten]] (bewind omstreeks 1352-1335 v.C.), het die Habiroe hulle lojaliteit van Egipte na die Hetitiese Ryk verskuif.<ref>{{cite book |first=A. Leo |last=Oppenheim |title=Ancient Mesopotamia: Portrait of a Dead Civilization |url=https://books.google.com/books?id=2yxOCgAAQBAJ |publisher=University of Chicago Press |isbn=9780226177670 |year=2013 |access-date=9 October 2018}}</ref>
Die Egiptiese mag in Kanaän het 'n groot terugslag beleef toe die Hetiete, of ''Hat.ti'', tydens Amenhotep III se bewind in Sirië inbeweeg. In die tyd van sy opvolger het hulle 'n nog groter dreigement geword deur die Amoriete te verstrooi en 'n nuwe vlaag Semitiese migrasie te veroorsaak. Abdi-Asjirta en sy seun, Aziroe, wat eers bang vir die Hetiete was, het later 'n verdrag met hulle koning gesluit. Hulle het by die Hetiete aangesluit en die distrikte wat nog lojaal aan Egipte was, aangeval en verower. Die verre farao was te besig met sy godsdienstige vernuwings om op noodroepe te reageer.{{sfn|Cheyne|1911|p=141}}
Om en by die tyd van die [[Nuwe Ryk van Egipte|Nuwe Ryk]] het Egipte beheer oor 'n groot deel van die Levant uitgeoefen. Hulle heerskappy het sterk gebly tydens die [[18de Dinastie van Egipte|18de Dinastie]], maar het wisselvallig geword tydens die [[19de Dinastie van Egipte|19de]] en [[20ste Dinastie van Egipte|20ste Dinastie]]. [[Ramses II]] kon beheer daaroor behou in die skaakmatgeveg teen die Hetiete in 1275 v.C. by Kadesj, maar die Hetiete het kort daarna die Noord-Levant (Sirië en Amoerroe) oorgeneem. Ramses II, wat obsessief was oor sy eie bouprojekte terwyl hy Asiatiese kontakte verwaarloos het, het nog meer beheer oor die gebied verloor.
Tydens die bewind van sy opvolger, [[Merneptah]], is die Merneptah-stele uitgereik waarin beweer is hy het verskeie terreine in die Suid-Levant verwoes, insluitende 'n volk bekend as "Israel". Daar is egter geen argeologiese bewyse van enige verwoesting by enige terreine wat op die [[stele]] genoem word nie en dit word dus as [[propaganda]] beskou. Egipte se onttrekking aan die Suid-Levant was 'n uitgerekte proses wat sowat 100 jaar geduur het, van die laat 13de eeu v.C. tot die einde van die 12de eeu v.C. Die rede vir Egipte se onttrekking was waarskynlik weens politieke onrus in Egipte self eerder as invalle deur die [[Seevolke]], want daar is min bewyse van verwoesting deur die Seevolke omstreeks 1200 v.C. Baie Egiptiese garnisoene en terreine met 'n "Egiptiese goewerneurswoning" in die Suid-Levant is verlaat sonder verwoesting.<ref name=":0">{{Cite journal |last=Millek |first=Jesse Michael |date=2018 |title=Destruction and the Fall of Egyptian Hegemony Over the Southern Levant |url=http://journals.librarypublishing.arizona.edu/jaei/article/id/1347/ |journal=Journal of Ancient Egyptian Interconnections |volume=19 |issue=1 |issn=1944-2815}}</ref> Daar is egter wel 'n paar terreine wat verwoes is.<ref name=":1">{{Cite book |last=Millek |first=Jesse |url=https://www.jstor.org/stable/j.ctt1v2xvsn |title=Sea Peoples, Philistines, and the Destruction of Cities: A Critical Examination of Destruction Layers 'Caused' by the 'Sea Peoples'. In Fischer, P. And T.Burge (eds.), "Sea Peoples" Up-to-Date: New Research on Transformation in the Eastern Mediterranean in 13th-11th Centuries BCE. 113-140. |date=2017 |publisher=Austrian Academy of Sciences Press |jstor=j.ctt1v2xvsn |isbn=978-3-7001-7963-4 |edition=1}}</ref><ref>{{Cite web |last=Burke |first=Aaron |date=2017 |title=Burke et al. Excavations of the New Kingdom Fortress in Jaffa, 2011–2014: Traces of Resistance to Egyptian Rule in Canaan {{!}} American Journal of Archaeology: 85–133 |url=https://www.ajaonline.org/field-report/3356 |access-date= |website=American Journal of Archaeology |language=en |archive-date= 3 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221103125132/https://www.ajaonline.org/field-report/3356 |url-status=dead }}</ref>
====Amarna-briewe====
[[Beeld:BM 29785 EA 9 Reverse v2.jpg|thumbnail|220px|Amarna-tablet EA 9.]]
{{Hoofartikel|Amarna-briewe}}
Verwysings na Kanaäniete word ok deur al die [[Amarna-briewe]] tydens farao Achenaten se bewind aangetref. In die briewe, waarvan sommige in die 14de eeu v.C. deur goewerneurs en prinse van Kanaän aan Achenaten (Amenhotep IV) gestuur is, word benewens die name ''Amar'' en ''Amoerroe'' (Amoriete), die vorme ''Kinahhi'' en ''Kinahni'' aangetref, wat Sirië in sy grootste omvang insluit. Die briewe is geskryf in die amptelike en diplomatieke Oos-Semitiese [[Akkadies]] van Assirië en Babilonië. "Kanaänitiese" woorde en idiome kom egter ook voor.{{sfn|Cheyne|1911|p=140 fn. 3}}
====Ander noemings in die laat Bronstydperk====
Teks RS 20.182 van Oegarit is 'n afskrif van 'n brief wat die koning van Oegarit aan [[Ramses II]] gestuur het oor geld wat deur "die seuns van die land Oegarit" betaal is aan die "voorman van die seuns van die land Kanaän (''*kn'ny'')". Volgens Jonathan Tubb dui dit daarop dat die mense van Oegarit, in teenstelling met baie moderne oortuigings, hulleself as nie-Kanaänities beskou het.<ref name="JonTubb" />{{rp|16}}
=====Assoer-tablette=====
'n Assiriese brief tydens die bewind van Salmaneser I sluit 'n verwysing in na die "reis na Kanaän" van 'n Assiriese amptenaar.{{sfn|Na'aman|2005|pp=110–120}}
=====Hattoesa-briewe=====
Vier verwysings is bekend van Hattoesa.
===Verval van die Bronstydperk===
{{Hoofartikel|Verval van die Bronstydperk}}
Volgens Ann Killebrew was stede soos [[Jerusalem]] groot en belangrike ommuurde nedersettings in die voor-Israelitiese middel-Bronstydperk IIB en Ystertydperk IIC (omstreeks 1800-1550 en 720-586 v.C.), maar in die tussentydse laat Bronstydperk LB en Ystertydperk I en IIA/B was terreine soos Jerusalem klein en redelik onbelangrike dorpe.<ref>{{cite book |chapter-url=https://books.google.com/books?id=yYS4VEu08h4C |editor1-last=Killebrew |editor1-first=Ann E. |chapter=Biblical Jerusalem: An Archaeological Assessment |editor2-first=Andrew G. |editor2-last=Vaughn |first=Ann E. |last=Killebrew |title=Jerusalem in Bible and Archaeology: The First Temple Period |publisher=Society of Biblical Literature |year=2003 |isbn=9781589830660 |access-date=9 October 2018}}</ref>
Net ná die Amarna-tydperk het 'n nuwe probleem kop uitgesteek wat probleme veroorsaak het vir die Egiptiese beheer van Suid-Kanaän (die res van die streek was nou onder Assiriese beheer). Farao Horemhab het 'n veldtog gevoer teen "Sjasoe" (Egipties vir "swerwers"), wat nomadiese veeboere was wat oor die [[Jordaan]]rivier getrek en Egiptiese handel deur [[Galilea]] en die stad Jezreel bedreig het. [[Seti I]] (omstreeks 1290 v.C.) het blykbaar dié Sjasoe oorwin. Ná die rampspoedige Slag van Kadesj moes [[Ramses II]] groot veldtogte voer in Kanaän om die mag te behou. Egiptiese magte het [[Moab]] en [[Ammon]] binnegedring en 'n permanente fortgarnisoen met die naam "Ramses" gvestig.
Sommige glo die "Habiroe" dui op al die nomadiese stamme bekend as die "Hebreërs", en veral die vroeë Israeliete van die tydperk van die Bybelse [[rigters]] wat probeer het om die vrugbare streek vir hulleself toe te eien.<ref>{{cite web |last=Wolfe |first=Robert |title=From Habiru to Hebrews: The Roots of the Jewish Tradition |work=New English Review |url=https://www.newenglishreview.org/Robert_Wolfe/From_Habiru_to_Hebrews%3A_The_Roots_of_the_Jewish_Tradition/ |access-date=9 October 2018 |archive-date=22 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210522082405/https://www.newenglishreview.org/Robert_Wolfe/From_Habiru_to_Hebrews:_The_Roots_of_the_Jewish_Tradition/ |url-status=dead }}</ref> Die term is egter selde gebruik vir die Sjasoe. Of die term ook ander verwante antieke Semitiessprekende volke soos die Moabiete, Ammoniete en Edomiete ingesluit het, is onseker.<ref>{{cite book |last1=Boyer |first1=P. J. |title=The Book of Joshua |date=2014 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-107-65095-4 |pages=xiv–xv |url=https://books.google.com/books?id=V9dkAwAAQBAJ&pg=PR14 |language=en}}</ref>
Daar is min getuienis dat enige groot stad of nedersetting in die Suid-Levant omstreeks 1200 v.C. verwoes is.<ref name=":2">{{Cite journal |last=Millek |first=Jesse |date=2018 |title=Millek, J.M. 2018. Just how much was destroyed? The end of the Late Bronze Age in the Southern Levant. Ugarit-Forschungen 49: 239-274. |url=https://www.academia.edu/42097042 |journal=Ugarit-Forschungen}}</ref> Die meeste dele van Megiddo toon geen tekens van skade nie. Dit is moontlik dat die paleis in Gebied AA verwoes is, maar dit is onseker.<ref name=":2" /> Die monumentale strukture van Hazor is wel vernietig, maar dit was in die middel 13de eeu v.C., lank voor die verval van die Bronstydperk begin het.<ref>{{Cite journal |last1=Ben-Tor |first1=Amnon |last2=Zuckerman |first2=Sharon |date=2008 |title=Hazor at the End of the Late Bronze Age: Back to Basics |url=https://www.jstor.org/stable/25609263 |journal=Bulletin of the American Schools of Oriental Research |volume=350 |issue=350 |pages=1–6 |doi=10.1086/BASOR25609263 |jstor=25609263 |s2cid=163208536 |issn=0003-097X}}</ref>
Ondanks teorieë dat handelsbetrekkinge ná 1200 v.C. in die Suid-Levant tot 'n einde gekom het, is daar baie bewyse dat handel met ander streke voortgeduur het ná die einde van die Bronstydperk in die Suid-Levant.<ref>{{Cite book |last=Millek |first=Jesse |url=https://www.academia.edu/41867831 |title=Exchange, Destruction, and a Transitioning Society. Interregional Exchange in the Southern Levant from the Late Bronze Age to the Iron I. RessourcenKulturen 9. Tübingen: Tübingen University Press. |date=2019}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Millek |first=Jesse |date=2022 |title=The Impact of Destruction on Trade at the End of the Late Bronze Age in the Southern Levant. In: F. Hagemeyer (ed.), Jerusalem and the Coastal Plain in the Iron Age and Persian Periods. Tübingen: Mohr Siebeck, 39-60. |url=https://www.academia.edu/74756865 |journal=Jerusalem and the Coastal Plain in the Iron Age and Persian Periods New Studies on Jerusalem's Relations with the Southern Coastal Plain of Israel/Palestine (C. 1200–300 BCE) Research on Israel and Aram in Biblical Times IV}}</ref>
Handel in erdewerk<ref>{{Cite book |last=Millek |first=Jesse |url=https://www.academia.edu/41867831 |title=Exchange, Destruction, and a Transitioning Society. Interregional Exchange in the Southern Levant from the Late Bronze Age to the Iron I. RessourcenKulturen 9. Tübingen: Tübingen University Press. |date=2019 |pages=180–212}}</ref> en tin, wat gebruik is om brons te maak, het nie ná 1200 v.C geëindig of afgeneem nie, hoewel die naaste bron van tin die moderne [[Afganistan]], [[Kasakstan]] of dalk selfs [[Cornwallis]], [[Engeland]], was.<ref>{{Cite journal |last=Yahalom-Mack |first=N. |date=2014 |title=N. Yahalom-Mack, E. Galili, E., I. Segal, A. Eliyahu-Behar, E. Boaretto, S. Shilstein and I. Finkelstein, New Insights to Levantine Copper Trade: Analysis of Ingots from the Bronze and Iron Ages in Israel. Journal of Archaeological Science 45 (2014), pp. 159-177. |url=https://www.academia.edu/30800615 |journal=Journal of Archaeological Science}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Ashkenazi |first=D. |date=2016 |title=Ashkenazi, D., Bunimovitz, S. and Stern, A. 2016. Archaeometallurgical Investigation of Thirteenth-Twelfth Centuries BCE Bronze Objects from Tel Beth-Shemesh, Israel. Journal of Archaeological Science: Reports 6: 170-181 |url=https://www.academia.edu/28132010 |journal=Journal of Archaeological Science: Reports}}</ref> [[Lood]] van [[Sardinië]] is ná 1200 v.C. tydens die vroeë Ystertydperk nog na die Suid-Levant ingevoer.<ref>{{Cite journal |last1=Yagel |first1=Omri |last2=Ben-Yosef |first2=Erez |title=Lead in the Levant during the Late Bronze and early Iron Ages |url=https://www.academia.edu/88829580 |journal=Journal of Archaeological Science: Reports |year=2022 |volume=46 |pages=103649 |doi=10.1016/j.jasrep.2022.103649 |issn=2352-409X}}</ref>
===Ystertydperk===
[[Beeld:Kingdoms_of_the_Levant_Map_830.png|200px|thumb|Die Levant omstreeks 830 v.C.]]
Teen die vroeë Ystertydperk is die Suid-Levant oorheers deur die koninkryke Israel en Juda, benewens die Filistynse stadstate aan die Mediterreense kus, die koninkryke Moab, Ammon en Aram-Damaskus oos van die Jordaan en Edom suid daarvan. Die Noord-Levant was verdeel in verskeie klein koninkryke, die sogenaamde Siro-Hetitiese state en die Fenisiese stadstate.
Die hele streek (insluitende die Fenisiese/Kanaänitiese en Aramese state, sowel as Israel, Filistia en Samarra) is in die 10de en 9de eeu v.C. deur die [[Nieu-Assiriese Ryk]] verower en sou vir 300 jaar, tot aan die einde van die 7de eeu v.C., deur hulle oorheers word. Keiser-konings soos [[Adad-nirari II]], [[Sargon II]], [[Tiglat-Pileser III]], [[Esarhaddon]], [[Sanherib]] en [[Assurbanipal]] het Kanaänitiese sake begin beheer. Tydens die [[25ste Dinastie van Egipte|25ste Dinastie]] het Egipte 'n mislukte poging aangewend om weer vastrapplek in die streek te kry, maar is deur die Nieu-Assiriese Ryk oorwin, en dit het gelei tot Assirië se verowering van Egipte. Tussen 616 en 605 v.C. het die Nieu-Assiriese Ryk geval weens 'n reeks bitter burgeroorloë, gevolg deur 'n aanval deur 'n alliansie van Babiloniërs, [[Mede]], Perse en [[Skitiërs]]. Die [[Nieu-Babiloniese Ryk]] het die westelike deel van die gebied oorgeërf, insluitende al die grondgebiede in Kanaän en Sirië, Israel en Juda. Hulle het die Egiptenare verslaan en in die streek gebly in 'n poging om 'n vastrapplek in die [[Antieke Nabye Ooste|Nabye Ooste]] te herwin.
Die Nieu-Babiloniese Ryk het self in 539 v.C. in duie gestort, en die streek het deel van die [[Achaemenidiese Ryk]] geword. Dit was deel van dié ryk tot in 332 v.C., toe dit verower is deur die [[Grieke]] onder [[Alexander die Grote]]. In die laat 2de eeu v.C. het dit deel van die [[Romeinse Ryk]] geword en daarna van die [[Bisantynse Ryk]], tot met die [[Arabiere|Arabiese]] [[Islam]]itiese verowering in die 7de eeu n.C.<ref name="roux">{{cite book |first=Georges |last=Roux |title=Ancient Iraq |isbn=9780141938257 |year=1992 |publisher=Penguin Books |url=https://books.google.com/books?id=klZX8B_RzzYC |access-date=9 October 2018}}</ref>
===Egiptiese hiërogliewe en hiëraties (1500-1000 v.C.)===
[[Beeld:KAnana.gif|thumb|right|150px|Die naam "Kanaän" verskyn in [[hiërogliewe]] as ''k3nˁnˁ'' op die Merneptah-stele van die 13de eeu.]]
In die 2de millennium v.C. het antieke Egiptiese tekste die term "Kanaän" gebruik om na 'n kolonie te verwys wat deur Egipte regeer is. Die grense stem min of meer ooreen met die definisie van Kanaän in die Hebreeuse Bybel: In die weste is dit begrens deur die [[Middellandse See]], in die noorde deur die omgewing van Hama in Sirië, in die ooste deur die [[Jordaan]]vallei en in die suide deur 'n lyn wat van die [[Dooie See]] af strek tot naby [[Gaza]]. Die Egiptiese en Hebreeuse gebruik verskil egter. Egiptiese tekste noem die kusstad Kadesj in Noordwes-Sirië naby [[Turkye]] as deel van die "Land Kanaän", sodat dit lyk of die Egiptiese gebruik verwys na die hele kus van die [[Levant]] aan die Middellandse See.
Die naam in bronne van die [[antieke Nabye Ooste]] hou feitlik eksklusief verband met die tydperk toe die streek 'n kolonie van die [[Nuwe Ryk van Egipte]] was (16de-11de eeu v.C.). Die naam het daarna, ná die verval van die Bronstydperk (omstreeks 1206-1150 v.C.) feitlik verdwyn.{{sfn|Drews|1998|p=61}}
===Grieks-Romeinse geskiedenis===
Die [[Grieks]]e naam ''Phoenicia'' ("Fenisië") word die eerste keer aangetref in die eerste twee werke van die [[Weste]]rse letterkunde, [[Homeros]] se ''[[Ilias]]'' en ''[[Odussee]]''. Dit kom nie in die Hebreeuse Bybel voor nie, maar wel drie keer in die boek [[Handelinge]] in die [[Nuwe Testament]].<ref>Handelinge 11:19, 15:3 en 21:2</ref> In die 6de eeu v.C. het Hekataios bevestig dat Fenisië voorheen χνα genoem is, 'n naam wat Filo van Biblos daarna gebruik het in sy mitologie as die naam vir die Fenisiërs: "Khna, wat daarna [[Fenisië|Phoinix]] genoem is".
Op muntstukke van die stad [[Beiroet]]/Laodicea staan "Van Laodicea, 'n metropolis in Kanaän". Die geld word gedateer uit die bewind van Antiogus IV (175-164 v.C.) en sy opvolgers tot in 123 v.C.<ref name="GetzelCohen">{{cite book|last=Cohen|first=Getzel M.|url=https://books.google.com/books?id=RqdPcxuNthcC&pg=PA205|title=The Hellenistic Settlements in Syria, the Red Sea Basin, and North Africa|publisher=University of California Press|year=2006|isbn=978-0-520-93102-2|page=205}}</ref>
[[Augustinus van Hippo|Sint Augustinus]] noem ook dat een van die terme wat die seevarende Fenisiërs vir hulle tuisland gebruik het, "Kanaän" was. Hy noem ook dat die landelike mense van Hippo in [[Noord-Afrika]] die [[Punies]]e naam ''Chanani'' vir hulleself gebruik het.<ref>''Epistulae ad Romanos expositio inchoate expositio,'' 13 (Migne, Patrologia Latina, vol.35 p.2096):'Interrogati rustici nostri quid sint, punice respondents chanani.'</ref><ref>{{cite book|last=Shaw|first=Brent D.|url=https://books.google.com/books?id=F8ZRPTgcjrcC|title=Sacred Violence: African Christians and Sectarian Hatred in the Age of Augustine|publisher=Cambridge University Press|year=2011|isbn=9780521196055|page=431|access-date=9 October 2018}}</ref>
Die Grieke het ook die naam "Palestina" gewild gemaak, genoem na die [[Filistyne]], of die Egeïese [[Pelasgers]], vir rofweg die streek Kanaän, met uitsluiting van Fenisië. [[Herodotos]] het die naam ''Palaistinê'' die eerste keer gebruik, omstreeks 480 v.C. Van 110 v.C. af het die [[Hasmoneërs]] hulle gesag oor 'n groot deel van die streek uitgebrei en 'n [[Judea|Judees]]-[[Samaritane|Samaritaans]]-Edomities-Itureaans-[[Galilea|Galilese]] alliansie gestig. Die Judeërs (Jode, ''Ioudaios'') se beheer oor die groter gebied het ook daartoe gelei dat dit bekend geword het as [[Judea]], 'n term wat vroeër net verwys het na die kleiner streek van die Judese berge, die woongebied van die stam van Juda.<ref>{{cite book|url=https://www.cambridge.org/core/books/cambridge-history-of-judaism/6024720B2B5CB2A950F205C5C04EBBEB|title=The Cambridge History of Judaism|publisher=Cambridge University Press|year=2008|isbn=9781139053662|editor1-last=Horbury|editor1-first=William|volume=3|page=210|doi=10.1017/CHOL9780521243773|access-date=9 October 2018|editor2-last=Davies|editor2-first=W. D.|editor3-last=Sturdy|editor3-first=John}}</ref><ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/historyofjewishp00harv|title=A History of the Jewish People|publisher=Harvard University Press|year=1976|isbn=9780674397316|editor-last=Ben-Sasson|editor-first=Haim Hillel|page=[https://archive.org/details/historyofjewishp00harv/page/226 226]|access-date=9 October 2018|url-access=registration}}</ref>
Tussen 73 en 63 v.C. het die [[Romeinse Republiek]] sy invloed na die streek uitgebrei en Judea in 63 v.C. verower. Die voormalige Hasmonese koninkryk is in vyf distrikte verdeel. Omstreeks 130-135 n.C., ná die onderdrukking van die [[Bar Kochba]]-opstand, is die provinsie Iudaea saamgesmelt met Galilea om die nuwe provinsie ''Syria Palaestina'' te vorm.<ref name="Feldman">{{cite journal|last1=Feldman|first1=Louis|year=1990|title=Some Observations on the Name of Palestine|url=https://books.google.com/books?id=pACJYw0bg3QC&pg=PA553|journal=Hebrew Union College Annual|volume=61|pages=1–23|isbn=978-9004104181|access-date=9 October 2018}}</ref>
In die tydperk van omstreeks 900-330 v.C. het die oorheersende Nieu-Assiriese en Achaemenidiese Ryk geen melding van Kanaän gemaak nie.{{sfn|Drews|1998|p=49b}}
==Kanaäniete==
Die Kanaäniete was die bewoners van antieke Kanaän, 'n streek wat rofweg ooreenstem met die hedendaagse [[Israel]] en die [[Palestynse Grondgebiede]], Wes-[[Jordanië]], die suidelike en kusgebiede van [[Sirië]] en [[Libanon]], tot by die suidgrens van [[Turkye]]. Hulle was vermoedelik een van die oudste beskawings in die [[Wêreldgeskiedenis|menslike geskiedenis]].<ref>Bernard Lewis, ''The Arabs in History'', 6th ed., London 2002, p. 17</ref>
===Geskiedenis===
Die [[Levant]] is bewoon deur mense wat so vroeg as die middel 3de millennium v.C. na die land as ''ca-na-na-um'' verwys het.<ref>Maria E. Aubet, ''The Phoenicians and the West'', Cambridge 1987, p. 9</ref>
Argeoloë en historici verwys algemeen na die bewoners van die Levant in die [[Bronstydperk]] van voor 1200 v.C. as Kanaäniete, terwyl hulle afstammelinge van die [[Ystertydperk]], veral dié wat aan die kus gewoon het, Fenisiërs genoem word. Die onlangser term "Kanaäniete" word gebruik vir die sekondêre Ystertydperkstate van die Levantynse binneland wat nie deur [[Arameërs|Aramese volke]] regeer is nie, dus die deel wat regeer is deur 'n aparte en nou verwante etniese groep wat die [[Filistyne|Filistynse]] en [[Israel]]itiese koninkryke Israel en Juda ingesluit het.<ref>Jonathan Tubb, ''The Canaanites'', London 1998, pp. 13–16</ref>
===Kultuur===
[[Beeld:Enthroned deity MET DP137934.jpg|180px|thumb|links|'n Godheid op 'n troon; 14de-13de eeu v.C.; brons en bladgoud ([[Metropolitan Museum of Art|Metropolitaanse Kunsmuseum]], [[New York]]).]]
Kanaän sluit in wat vandag Libanon, Israel, [[Staat Palestina|Palestina]], Noordwes-Jordanië en sommige westelike dele van Sirië is.<ref name="JonTubb"/>{{rp|13}} Volgens die argeoloog Jonathan N. Tubb "het die Ammoniete, Moabiete, Israeliete en Fenisiërs ongetwyfeld elk sy eie kultuuridentiteit gehad, maar etnies was hulle almal Kanaäniete, dieselfde mense wat hulle in die 8ste millennium v.C. in boerderygemeenskappe in die streek gevestig het".<ref name="JonTubb" />{{rp|13–14}}
Daar is onsekerheid oor of die naam "Kanaän" verwys na 'n spesifieke antieke Semitiessprekende etniese groep, die tuisland van dié groep, 'n streek onder beheer van dié groep of dalk 'n kombinasie daarvan.
Die Kanaänitiese beskawing was die gevolg van lang tye met 'n stabiele klimaat, wat onderbreek is deur kort tydperke van klimaatsverandering. In dié tydperke het die Kanaäniete voordeel getrek uit hulle posisie tussen die antieke beskawings van Middel-Oos-Egipte, [[Mesopotamië]] ([[Sumer]], [[Akkadiese Ryk|Akkad]], [[Assirië]], [[Babilonië]]), die [[Hetiete]] en [[Minoïese beskawing|Minoïese Kreta]] om die stadstate van handelaar-prinse aan die kus te word, met klein koninkryke wat spesialiseer in landbouprodukte in die binneland. Dié polariteit tussen kusdorpe en binnelandse landbougebiede is geïllustreer in die Kanaänitiese [[mitologie]] deur die stryd tussen die stormgod, wat Tesjoeb of [[Baäl|Ba'al Hadad]] genoem is, en die god van die see en riviere, Ja'a of Jam.
Vroeë Kanaänitiese beskawings is gekenmerk deur klein ommuurde markdorpe, wat omring is deur boere wat verskeie landbouprodukte gekweek het, soos olywe, druiwe pistachio, koring en gort. Eindelik het hulle vooruitstrewende handel magtiger bure soos die Egiptenare, Assiriërs, Babiloniërs, Perse, Grieke en Romeine gelok, wat die Kanaäniete polities oorheers en heffings en belasting ingestel het. Die val van die latere Kanaänitiese beskawing het plaasgevind toe die gebied by die Grieks-Romeinse wêreld ingelyf is (as die provinsie Iudaea) en, ná die [[Bisantynse]] tye, in die Moslemse Arabiese en proto-Moslemse [[Omajjadiese Kalifaat]].
[[Tel Kabri]] bevat die oorblyfsels van 'n Kanaänitiese stad van die middel Bronstydperk (2000-1550 v.C.). Die stad, die belangrikste een in dié tyd in Galilea, het 'n paleis in die middel gehad. Tel Kabri is die enigste Kanaänitiese stad wat heeltemal opgegrawe kan word, omdat geen ander stad bo-op gebou is nadat die inwoners dit verlaat het nie. Die stad is uitsonderlik omdat die oorheersende nie-Kanaänitiese kultuurinvloed Minoïes is; [[Fresko|fresko's]] in 'n Minoïese styl versier die paleis.<ref>{{cite web |title=Remains Of Minoan-Style Painting Discovered During Excavations Of Canaanite Palace |work=ScienceDaily |date=7 December 2009 |url=https://www.sciencedaily.com/releases/2009/11/091109121119.htm |access-date=9 October 2018}}</ref>
==In die Joodse en Christelike Skrif==
[[Beeld:Map Land of Israel.jpg|thumb|220px|'n Kaart van Kanaän, met die grense wat in Numeri 34:1-12 genoem word, in rooi.]]
===Hebreeuse Bybel===
Kanaän en die Kanaäniete word sowat 160 keer in die Hebreeuse Bybel genoem, meestal in die [[Tora]] en die boeke [[Josua]] en [[Rigters]].<ref name="Killebrew 2005 96">{{harvnb|Killebrew|2005|p=96}}</ref> Die Bybelse geskiedenis word al hoe problematieser omdat argeologiese en skriftelike bewyse die idee ondersteun dat die vroeë Israeliete self inderwaarheid Kanaäniete was.<ref name="Killebrew 2005 96" /> Terwyl die Hebreeuse Bybel 'n etniese onderskeid tref tussen die Kanaäniete en die antieke Israeliete, is die teorie van die moderne geleerdes Jonathan Tubb en Mark S. Smith, gebaseer op argeologiese en linguistiese vertolkings, dat die Koninkryke Israel en Juda 'n onderdeel van die Kanaänitiese kultuur verteenwoordig.<ref name="JonTubb" /><ref name="MarkSmith" />
In die Hebreeuse Bybel word 'n voorouer met die naam Kanaän die eerste keer genoem as 'n kleinseun van [[Noag]]. In die verhaal van die vloek van Gam word Kanaän met slawerny gestraf omdat sy vader, Gam, na die dronk en kaal Noag gekyk het.
In Genesis word die Kanaäniete uitgebeeld as die afstammelinge van Kanaän (כְּנַעַן, ''Knaan''). Genesis 10 lui:
{{blockquote|Uit Kanaän het gekom Sidon wat as sy oudste seun geld, en verder Het, die Jebusiete, Amoriete, Girgasiete, Hewiete, Erekiete, Siniete, Arwadters, Semariërs en die mense van Hamat. Met verloop van tyd het die Kanaänitiese stamme versprei en het hulle grense gestrek van Sidon af tot by Gasa in die rigting van Gerar en tot by Lesa in die rigting van Sodom, Gomorra, Adma en Sebojim.|[[Genesis]] 10:15-19, 1983-vertaling}}
Kanaänitiese bevolkings het gewoon in die Mediterreense kusstreke ([[Josua]] 5:1), insluitende Libanon ("Fenisië", [[Jesaja]] 23:11) en die [[Gazastrook]] ("land van die Filistyne", [[Sefanja]] 2:5) en die Jordaanvallei (Josua 11:3, [[Numeri]] 13:29, [[Genesis]] 13:12).
Dit lyk nie of die Filistyne, wat 'n integrale deel van die Kanaänitiese milieu was, etniese Kanaäniete was nie. Hulle word in die lys volkere genoem as afstammelinge van Misrajim. Die Arameërs, Moabiete, Ammoniete, Midianiete en Edomiete word ook beskou as medeafstammelinge van Sem of Abraham, en afsonderlik van Kanaäniete/Amoriete. Het, wat die [[Hetiete]] verteenwoordig, is 'n seun van Kanaän.
====Bybelse grense====
In die Bybel word die naam beperk tot die gebied wes van die Jordaanrivier. Van die Kanaäniete word gesê hulle woon "by die see en langs die Jordaan" (Numeri 13:29) en "aan die Jordaan" (Josua 22:9). John N. Oswalt merk op "Kanaän bestaan uit die land wes van die Jordaan en word onderskei van die gebied oos van die Jordaan." Oswalt sê verder Kanaän neem in die Skrif "'n teologiese betekenis" aan as "die land wat God se geskenk is" en "die plek van oorvloed".<ref>{{cite book |first=John N. |last=Oswalt |chapter=<big>כנען</big> |editor1-first=R. Laird |editor1-last=Harris |editor2-first=Gleason L. |editor2-last=Archer |editor3-first=Bruce K. |editor3-last=Waltke |title=Theological Wordbook of the Old Testament |chapter-url=https://archive.org/details/theologicalwordb01harr |chapter-url-access=registration |location=Chicago |publisher=Moody |year=1980 |pages=[https://archive.org/details/theologicalwordb01harr/page/445 445–446]|isbn=9780802486318 }}</ref> Die boek Numeri noem die grense van Kanaän (Numeri 34:3-12). Die term "Kanaänities" in Bybelse Hebreeus word spesifiek toegepas op die inwoners van die laer streke, aan die seekus en aan die oewers van die Jordaan, in teenstelling met die inwoners van die bergstreke.
====Verowering van Kanaän====
In Genesis belowe God die land Kanaän aan [[Abraham]], en hy gee dit eindelik in die hande van Abraham se nakomelinge, die Israeliete. Die Hebreeuse Bybel beskrywe die verowering van Kanaän in die boeke Josua, Rigters, [[1-2 Samuel|Samuel]] en [[1-2 Konings|Konings]]. Die verhaal van die Israeliete word vertel van ná die dood van [[Moses]] en hulle inname van Kanaän onder leiding van Josua.<ref>The Making of the Old Testament Canon. by Lou H. Silberman, The Interpreter's One-Volume Commentary on the Bible. Abingdon Press – Nashville 1971–1991, p1209</ref> Die hernoeming van die land Kanaän tot die land Israel merk die Israeliete se verowering van die Beloofde Land.<ref>{{cite book |title=The Land of Israel: National Home Or Land of Destiny |first=Eliezer |last=Schweid |translator-first=Deborah |translator-last=Greniman |year=1985 |publisher=Fairleigh Dickinson Univ Press |isbn=978-0-8386-3234-5 |pages=[https://archive.org/details/landofisraelnati00schw/page/16 16–17]}}</ref>
Die Kanaäniete was een van die etniese groepe of "nasies" wat deur die Israeliete uitgedryf is ná die verowering. Die ander sluit in die Hetiete, Girgasiete, Amoriete, Feresiete, Hewiete en Jebusiete. ([[Deuteronomium]] 7:1).
In 738 v.C. het die [[Nieu-Assiriese Ryk]] die Koninkryk Israel verower. In 586 v.C. is die Koninkryk Juda deur die [[Nieu-Babiloniese Ryk]] beset. Die stad [[Jerusalem]] is in 587 v.C. ingeneem ná 'n beleg van 18 of 30 maande.<ref>{{cite journal |last1=Malamat |first1=Abraham |title=The Last Kings of Judah and the Fall of Jerusalem: An Historical—Chronological Study |url=https://archive.org/details/sim_israel-exploration-journal_1968_18_3/page/137 |journal=Israel Exploration Journal |year=1968 |volume=18 |issue=3 |pages=137–156 |jstor=27925138 }}</ref> Teen 586 v.C. was 'n groot deel van Juda verwoes en die voormalige koninkryk se ekonomie en bevolking het afgeneem.<ref name="Grabbe2004">{{cite book |last=Grabbe |first=Lester L. |title=A History of the Jews and Judaism in the Second Temple Period |publisher=T&T Clark International |year=2004 |url=https://books.google.com/books?id=VK2fEzruIn0C |volume=1 |isbn=978-0-567-08998-4 |page=28 |access-date=9 October 2018}}</ref>
===Nuwe Testament===
"Kanaän" (Grieks: Χανάαν, Khanáan) word net twee keer in die [[Nuwe Testament]] gebruik: albei kere in [[Handelinge]] waar stories uit die [[Ou Testament]] omskryf word.<ref>Handelinge 7:11 en 13:19</ref> In [[Matteus]] word vertel van die duiweluitdrywing uit die dogter van 'n Kanaänitiese vrou,<ref>Matteus 15:21-28.</ref> terwyl [[Markus]] praat van 'n vrou van Siro-Fenisië (Grieks: Συροφοινίκισσα)<ref>Markus 7:24-30</ref>
== Verwysings ==
{{Verwysings|2}}
==Bibliografie==
{{refbegin|2}}
* {{cite book
| last1 = Bishop Moore
| first1 = Megan
| last2 = Kelle
| first2 = Brad E.
| title = Biblical History and Israel's Past: The Changing Study of the Bible and History
| year = 2011
| publisher = Eerdmans
| isbn =978-0-8028-6260-0
| url = https://books.google.com/books?id=Qjkz_8EMoaUC&q=Biblical+history+and+Israel%27s+past
}}
* {{cite book |last1=Buck |first1=Mary Ellen |title=The Canaanites: Their History and Culture from Texts and Artifacts |date=2019 |publisher=Cascade Books |isbn=9781532618048 |pages=114}}
* {{cite book
| last1 = Coogan
| first1 = Michael D.
| title = Stories from Ancient Canaan
| year = 1978
| publisher = Westminster Press
| isbn = 978-0-8061-3108-5
| url = https://books.google.com/books?id=1q2TzqnFWqQC&q=Stories+from+Ancient+Canaan
}}
* {{cite book
| last1 = Day
| first1 = John
| title = Yahweh and the Gods and Goddesses of Canaan
| year = 2002
| publisher = Continuum
| isbn =978-0-8264-6830-7
| url = https://books.google.com/books?id=y-gfwlltlRwC&q=Canaan
}}
* {{cite journal|last=Drews|first=Robert|title=Canaanites and Philistines|journal= Journal for the Study of the Old Testament|volume= 23|year=1998|issue=81|pages=39–61|doi=10.1177/030908929802308104|s2cid=144074940}}
* {{cite book
| last1 = Finkelstein
| first1 = Israel
| title = The Study of the Ancient Near East in the Twenty-First Century
| chapter = Towards a New Periodization and Nomenclature of the Archaeology of the Southern Levant
| editor1-last = Cooper
| editor1-first = Jerrold S.
| editor2-last = Schwartz
| editor2-first = Glenn M.
| year = 1996
| publisher = Eisenbrauns
| isbn =978-0-931464-96-6
| chapter-url = https://books.google.com/books?id=3hc1Yp0VcjoC&q=Towards+a+new+periodization+and+nomenclature+of+the+archaeology+of+the+southern+levant&pg=PA103
}}
* {{cite book
| last1 = Golden
| first1 = Jonathan M.
| title = Ancient Canaan and Israel: An Introduction
| year = 2009
| publisher = Oxford University Press
| isbn =978-0-19-537985-3
| url = https://books.google.com/books?id=o1-PHIGNcyQC&q=Ancient+Canaan+and+Israel
}}
* {{cite book
| last1 = Killebrew
| first1 = Ann E.
| title = Biblical Peoples and Ethnicity
| year = 2005
| publisher = SBL
| isbn =978-1-58983-097-4
| url = https://books.google.com/books?id=VtAmmwapfVAC&q=Biblical+peoples+and+ethnicity:+an+archaeological
}}
* {{cite book
| last1 = Lemche
| first1 = Niels-Peter
| title = The Canaanites and their Land: The Tradition of the Canaanites
| year = 1991
| publisher = Continuum
| isbn =978-0-567-45111-8
| url = https://books.google.com/books?id=cVuNKseq23oC&q=The+Canaanites+and+Their+Land
}}
* {{cite book
| last1 = Na'aman
| first1 = Nadav
| title = Canaan in the 2nd Millennium BCE
| year = 2005
| publisher = Eisenbrauns
| isbn =978-1-57506-113-9
| url = https://books.google.com/books?id=HmTOoQmf23AC&q=Canaan+in+the+2nd+millennium+B.C.E.
}}
* {{cite book
| last1 = Noll
| first1 = K.L.
| title = Canaan and Israel in Antiquity: An Introduction
| year = 2001
| publisher = Continuum
| isbn =978-1-84127-318-1
| url = https://books.google.com/books?id=2rnyjxLHy-QC&q=The+Canaanites+and+Their+Land&pg=PA21
}}
* {{cite book
| last1 = Smith
| first1 = Mark S.
| title = The Early History of God
| year = 2002
| publisher = Eerdmans
| isbn =978-9004119437
| url = https://books.google.com/books?id=RwrrUuHFb6UC&q=Early+History+of+the+Israelite+People
}}
* {{cite book
| last1 = Tubb
| first1 = Jonathan N.
| title = Canaanites
| year = 1998
| publisher = University of Oklahoma Press
| isbn = 978-0-8061-3108-5
| url = https://archive.org/details/canaanites00tubb
| url-access = registration
| page = [https://archive.org/details/canaanites00tubb/page/40 40]
| quote = The Canaanites and Their Land.
}}
{{refend}}
==Skakels==
* [http://www.penn.museum/sites/Canaan/index.html Canaan & Ancient Israel], University of Pennsylvania Museum of Archaeology and Anthropology.
* [http://www.newadvent.org/cathen/03569b.htm Catholic Encyclopedia].
* [https://www.gutenberg.org/files/2848/2848-h/2848-h.htm Antiquities of the Jews] deur Flavius Josephus.
* [https://web.archive.org/web/20110519195012/http://www.bib-arch.org/e-features/canaanites-and-philistines.asp When Canaanites and Philistines Ruled Ashkelon] Biblical Archaeology Society
{{vertaaluit| taalafk = en | il = Canaan}}
{{Gesagsrekords}}
{{Voorbladster}}
[[Kategorie:Geskiedenis van Libanon]]
[[Kategorie:Geskiedenis van Israel]]
[[Kategorie:Fenisië]]
6sg68ahaapzk1y3siennee5gbqfvvlr
Jenson Button
0
102874
3379365
3359370
2026-11-20T22:05:21Z
InternetArchiveBot
131157
Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379365
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas renjaer
| name = Jenson Button
| image = Jenson Button bahrain 2012.jpg
| caption = Jenson Button by die [[2012 Bahreinse Grand Prix]]
| nationality = {{vlagikoon|VK}} Brits <small>([[Orde van die Britse Ryk|OBE]])</small>
| birth_name = Jenson Alexander Lyons Button
| birth_date = {{Geboortedatum en ouderdom|1980|1|19|df=y}}
| birth_place = Frome, [[Somerset]], [[Engeland]]
| Years = 2000–2017
| Old Team = [[WilliamsF1|Williams]], [[Benetton Formula-span|Benetton]], [[Renault F1|Renault]], [[British American Racing|BAR]], [[Honda Racing F1|Honda]], Brawn GP, [[McLaren]]-[[Honda Racing F1|Honda]]
| Car number = 22<ref name="formula1.com">{{cite news |url=http://www.formula1.com/news/headlines/2014/1/15372.html |title=FIA entry list reveals driver numbers, confirms Chilton |work=Formula1.com |publisher=Formula One Administration |date=10 Januarie 2014 |access-date=27 Desember 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20150301204807/http://www.formula1.com/news/headlines/2014/1/15372.html |archive-date=1 Maart 2015 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref>
| Races = 309 (306 begin)
| Championships = 1 ([[2009 Formule Een-seisoen|2009]])
| Wins = 15
| Podiums = 50
| Points = 1235
| Poles = 8
| Fastest laps = 8
| First race = [[2000 Australiese Grand Prix]]
| First win = [[2006 Hongaarse Grand Prix]]
| Last win = [[2012 Brasiliaanse Grand Prix]]
| Last race = [[2017 Monaco Grand Prix]]
| Last season = 2016
| Last position = 15de (21 punte)
}}
'''Jenson Button <small>[[Orde van die Britse Ryk|OBE]]</small>''' (gebore in Frome, [[Somerset]], [[Engeland]] op [[19 Januarie]] [[1980]]) is 'n voormalige [[Formule Een]]-renjaer van Engeland. Hy het al vir die spanne [[WilliamsF1|Williams]], [[Benetton Formula-span|Benetton]], [[Renault F1|Renault]], [[British American Racing|BAR]], [[Honda Racing F1|Honda]], Brawn GP en [[McLaren]] gejaag. Sy laaste F1-wedren was die [[2017 Monaco Grand Prix]] vir die [[McLaren]]-[[Honda Racing F1|Honda-renspan]].<ref name="HAT-gids">HAT Taal-en-feitegids, Pearson, Desember 2013, {{ISBN|978-1-77578-243-8}}</ref>
[[Lêer:Jenson Button 2024 WEC Fuji.jpg|duimnael|links|200px|'n Onlangse foto van Button, by die 2024 Fuji 6-uur-uithouren]]
== Vroeë lewe ==
Button het op die ouderdom van agt begin kartry en vroeë sukses behaal, voordat hy na motorrenne in die Britse Formule Ford-kampioenskap en die Britse Formule 3-kampioenskap gevorder het. Hy het vir die [[2000 Formule Een-seisoen|2000-seisoen]] eers in F1 vir [[Williams Grand Prix Engineering|Williams]] gejaag. Die volgende jaar het hy oorgeskakel na [[Benetton Formula|Benetton]], wat aan die begin van die [[2002 Formule Een-seisoen|2002-seisoen]] die [[Renault F1|Renault-span]] geword het, en toe vir die [[2003 Formule Een-seisoen|2003-seisoen]] verskuif hy na [[British American Racing|BAR]]. Hy het derde in die 2004 Wêreldjaerskampioenskap geëindig, voordat hy tot negende in die [[2005 Formule Een-seisoen|2005-kampioenskap]] geval het. BAR is daarna herdoop en het die [[Honda Racing F1|Honda-span]] geword vir die 2006-seisoen, waartydens Button sy eerste Grand Prix by die [[2006 Hongaarse Grand Prix|Hongaarse Grand Prix]] gewen het, ná 113 wedrenne.
== Formule Een-loopbaan ==
=== Williams (2000) ===
[[Lêer:Williams FW22 - Donington Park.JPG|duimnael|links|160px|Button se Williams FW22 by die Donington Grand Prix-uitstalling.]]
In November 1999 het Button sy [[McLaren]]-toetsuitnodiging by die [[Silverstone-renbaan]] in 'n MP4/13- motor vervul en die spaneienaar Ron Dennis duidelik beïndruk. Hy het ook vir die [[Prost Grand Prix|Prost-span]] by die [[Barcelona-Catalunya-renbaan|Circuit de Catalunya]] getoets nadat die spaneienaar [[Alain Prost]] beïndruk was met Button se vermoë en hom gevra het om te kom toets.<ref name="InterviewTimes03">{{cite news|url=https://www.thetimes.com/article/the-big-interview-jenson-button-mx875hrjh3b|title=The big interview: Jenson Button|last1=Naughton|first1=Philippe|date=26 January 2003|work=[[The Times]]|access-date=30 December 2010|last2=Fleming|first2=Sam|last3=Hipwell|first3=Deirdre|url-access=subscription|archive-date=15 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201115201100/https://www.thetimes.co.uk/article/the-big-interview-jenson-button-mx875hrjh3b|url-status=live}}</ref>{{Sfn|Couldwell|2010|pp=206–208}} Prost het Button 'n plek by sy F3000-groep aangebied voordat hy vir een seisoen sy F1-span se toetsbestuurder geword het om voor te berei vir mededingende renjaag. Button kon hom nie verbind nie omdat Prost nie bereid was om die belofte van 'n F1-sitplek na te kom nie.{{Sfn|Button|2017|pp=110–111}} Huysman en Robertson het Dennis se aanbod vir Button om by die McLaren-span aan te sluit en 'n jaerplek van [[Jackie Stewart]], voorsitter van [[Jaguar Racing|Jaguar]], van die hand gewys.<ref name=GuardianApr00>{{cite news|last=Henry|first=Alan|title=Button warned against the Spice world|url=https://www.newspapers.com/newspage/259516164/|work=The Guardian|date=20 April 2000|access-date=14 May 2020|url-status=live|via=Newspapers.com|page=32|archive-date=2 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200802033702/https://www.newspapers.com/newspage/259516164/}}</ref>
'n Vakante rensitplek het beskikbaar geraak by die [[Williams Grand Prix Engineering|Williams-span]] na die vertrek van tweemalige CART-kampioen Alessandro Zanardi.
=== Span Enstone (2001–2002) ===
==== Benetton (2001) ====
[[Lêer:Button 2001.jpg|duimnael|regs|Button jaag vir [[Benetton Formula|Benetton]] by die [[2001 Franse Grand Prix]].]]
Vir 2001 was Button se spanmaat by Benetton die ervare bestuurder [[Giancarlo Fisichella]], 'n span wat onlangs deur Renault aangekoop is. Sy motor was baie onmededingend as gevolg van 'n gebrek aan kragstuur en perdekrag teenoor die vinniger spanne tesame met 'n gebrek aan voorseisoentoetse en hy is deurgaans deur sy spanmaat uitgestof.<ref name="Tremayne2001">{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/sport/motor-racing/buttons-battle-to-rebuild-his-image-677797.html|title=Button's battle to rebuild his image|date=15 Julie 2001|first=David|last=Tremayne|work=The Independent|access-date=22 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20110713000011/http://www.independent.co.uk/sport/motor-racing/buttons-battle-to-rebuild-his-image-677797.html|archive-date=13 July 2011|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/sport/2001/may/26/formulaone.formulaone2001|title=Button's slow road to trouble in paradise|last=Henry|first=Alan|date=26 Mei 2001|work=[[The Guardian]]|access-date=22 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20191215210145/https://www.theguardian.com/sport/2001/may/26/formulaone.formulaone2001|archive-date=15 December 2019|url-status=live}}</ref> Hy het 17de in die bestuurderskampioenskap geëindig met 'n totaal van twee punte aangeteken; sy beste resultaat was 'n vyfde plek by die Duitse Grand Prix. Sy swak vorm het tot bespiegeling gelei dat hy voor die einde van die jaar vervang sou word;<ref name="Tremayne2001" /> spanhoof, Flavio Briatore, het gesê: "Of hy wys hy is super-goed óf hy verlaat die topvlak van bestuurders" en het hom glo die kans gebied om te vertrek.<ref name="Gordon">{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/sport/motor-racing/button-confident-he-has-talent-to-realise-his-dream-671142.html|title=Button confident he has talent to realise his dream|date=28 September 2001|work=The Independent|first=Ian|last=Gordon|access-date=30 December 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20150614091554/http://www.independent.co.uk/sport/motor-racing/button-confident-he-has-talent-to-realise-his-dream-671142.html|archive-date=14 June 2015|url-status=dead}}</ref> Briatore het geglo dat Button se onervarenheid gewys het toe hy gesukkel het om sy span te help om 'n mededingende motor op te stel. [6] Sy gebrek aan sukses gekombineer met 'n buitensporige leefstyl het daartoe gelei dat sommige perspublikasies hom 'n "playboy" genoem het.<ref>{{cite news |url=http://www.telegraph.co.uk/sport/3008937/Coulthard-and-Button-find-common-ground.html |title=Coulthard and Button find common ground |date=14 July 2001 |first=James |last=Mossop |work=The Daily Telegraph |access-date=22 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130903005143/http://www.telegraph.co.uk/sport/3008937/Coulthard-and-Button-find-common-ground.html |archive-date=3 September 2013 |url-status=live }}</ref>
==== Renault (2002) ====
[[Lêer:Button Silverstone 2002.jpg|duimnael|Button jaag vir [[Renault F1|Renault]] in die [[2002 Britse Grand Prix]]]]
In 2002 is Benetton weer as [[Renault F1|Renault]] hermerk, en [[Jarno Trulli]] het by die span aangesluit as Button se vennoot.<ref name="Edworthy">{{cite news |url=http://www.telegraph.co.uk/sport/motorsport/4777741/Formula-One-Button-aims-to-shake-off-playboy-image.html |title=Formula One: Button aims to shake off playboy image |date=12 February 2002 |first=Sarah |last=Edworthy |work=The Daily Telegraph |access-date=22 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130902230041/http://www.telegraph.co.uk/sport/motorsport/4777741/Formula-One-Button-aims-to-shake-off-playboy-image.html |archive-date=2 September 2013 |url-status=live }}</ref> In 'n poging om sy openbare beeld oor die voorseisoen te verbeter,<ref name="ARDBut02" /> het hy sy sosiale lewensgewoontes verander, meer tyd spandeer aan opleiding, en van Robertson en Huysman geskei om by John Byfield se sportbestuurstal aan te sluit nadat Briatore met Button oor Byfield gepraat het.<ref name=F1MagOctober2002>{{cite journal|last=Kabanovsky|first=Alexander|title=Один на один: Переходный возраст|trans-title=One on One: Adolescent Age|journal=Formula 1 Magazine|language=ru|date=October 2002|pages=79–80}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mclaren.com/racing/heritage/driver/jenson-button/jenson-formula-1-debut/|title=Jenson: Formula 1 debut|date=20 November 2013|publisher=McLaren|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191215180543/https://www.mclaren.com/racing/heritage/driver/jenson-button/jenson-formula-1-debut/|archive-date=15 December 2019|access-date=22 April 2025}}</ref> Aan die einde van 2001 het Briatore Button genooi om tien dae op 'n plaas in Kenia deur te bring,<ref name="F1MagOctober2002" /> om kennis te maak met sy maats en fisiese oefeninge te doen om 'n skouer- en rugprobleem uit te skakel wat hom in 2001 gepla het.<ref name=ARDBut02>{{Cite journal|last=Knuston|first=Dan|date=November 2002|title=Pushing All The Right Buttons|url=https://link.gale.com/apps/doc/A90217151/GPS?u=wikipedia&sid=GPS&xid=7d5be2ef.|journal=Auto Racing Digest|volume=30|issue=6|pages=56|url-access=subscription|access-date=22 April 2025|via=Gale General OneFile|archive-date=15 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201115201045/https://galeapps.gale.com/apps/auth?userGroupName=wikipedia&sid=GPS&origURL=https%3A%2F%2Fgo.gale.com%2Fps%2Fi.do%3Fp%3DGPS%26u%3Dwikipedia%26id%3DGALE%7CA90217151%26v%3D2.1%26it%3Dr%26sid%3DGPS%26asid%3D7d5be2ef.&prodId=GPS|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://classic.autosport.com/news/atlasf1-report.php/id/515|title=Button Begins Kenyan Fitness Quest|date=12 December 2001|website=Atlas F1|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20191216081206/http://classic.autosport.com/news/atlasf1-report.php/id/515|archive-date=16 December 2019|access-date=22 April 2025}}</ref> Button het baie tyd saam met sy ingenieurspan spandeer en gevoel daar was 'n beter begrip tussen hulle; Button het homself as “baie selfversekerd” vir die seisoen beskryf.<ref name="Edworthy" />
By die seisoen se tweede wedren in [[2002 Maleisiese Grand Prix|Maleisië]] was hy op pad na sy eerste podium voordat 'n agterveringprobleem in die laaste rondte hom na die vierde plek laat val het. Button se vertonings het aansienlik verbeter sedert 2001 omdat sy motor kragstuur en lanseerbeheer gehad het; hoewel hy dikwels deur Trulli uitgestof is, het hy 'n vinniger wedrenpas getoon om sy meer ervare spanmaat te oortref. Ten spyte van Button se vertonings, en sy begeerte om by Renault te bly, is hy telefonies deur Briatore meegedeel dat die toetsbestuurder [[Fernando Alonso]] hom in 2003 sou vervang.{{Sfn|Button|2017|pp=160–163}} Briatore het kritiek ontvang vir sy besluit, maar het gesê "die tyd sal leer of ek verkeerd is";{{Sfn|Button|2017|pp=160–163}} hy sou Button ook daarvan beskuldig dat hy 'n "lazy playboy" is. In Julie het Button 'n tweejaarkontrak met British American Racing (BAR) geteken met die opsie vir 'n verdere twee jaar daarna om die uittredende [[Olivier Panis]],{{sfn|Henry|2009|pp=70–71, 75}} in vennootskap met die 1997-wêreldkampioen [[Jacques Villeneuve]], te vervang. 'n Belangrike faktor in sy besluit was die kans om saam met David Richards, die [[British American Racing|BAR]]-spanhoof, te werk en hy was beïndruk met die span se langtermynprogram.<ref name="F1MagOctober2002" /><ref>{{cite journal|last1=Noble|first1=Jonathan|last2=Bishop|first2=Matt|title=Button: BAR Offers Title Chance|journal=Autosport|date=27 July 2002|pages=8–9}}</ref> Hy het sewende in die seisoen geëindig met 14 punte.{{Sfn|Hill|2005|p=21}}
=== Brackley-gebasseerde spanne (2003–2009) ===
==== [[British American Racing|BAR]] (2003–2005) ====
===== 2003 =====
[[Lêer:Jenson button usgp 2004 ontrack.jpg|duimnael|links|Button bestuur vir [[British American Racing|BAR]] by die [[2004 Verenigde State Grand Prix]].]]
Button het vroeë vyandigheid van sy nuwe spanmaat Villeneuve in die gesig gestaar, wat gesê het Button "moet in 'n seunsmusiekgroep (''boy band'') wees" en nie met hom gepraat het nie.{{sfn|Button|2017|pp=165–168}} Hul verhouding het nie verbeter na die [[2003 Australiese Grand Prix|eerste wedren in Australië]] nie: Villeneuve moes by die kuipe inkom, maar het 'n ekstra rondte uitgebly en 'n kuipestop gemaak net voor Button sou inkom, wat Button in die kuipelaan laat wag het terwyl Villeneuve se motor gediens is. Villeneuve het dit weens “radioprobleme” geblameer, maar beide Button en Richards het te kenne gegee dat hulle hom nie glo nie. Button het agt punte in die eerste ses wedrenne aangeteken, insluitend 'n vierde plek by die [[2003 Oostenrykse Grand Prix|Oostenrykse Grand Prix]].{{Sfn|Domenjoz|2003|pp=51, 212, 218}} Sy verhouding met Villeneuve het daarna verbeter weens sy beter vertoning en het gesê die opmerkings is veroorsaak deur interspanveranderings.{{Sfn|Button|2017|pp=165–168}} 'n Hoëspoedongeluk deur Button tydens Saterdag se kwalifisering in [[2003 Monaco Grand Prix|Monaco]] het hom vlugtig bewusteloos gelaat en hy is oornag in die hospitaal gehou. Button wou ondanks die ongeluk nog jaag, maar is op mediese advies deur sy span onttrek. Hy is toegelaat om in die volgende [[2003 Kanadese Grand Prix|Grand Prix in Montreal]] te jaag.{{sfn|Button|2017|pp=170–173}} Button het voortgegaan om beter as sy spanmaat te presteer en dit het gehelp om sy voorheen wankelende reputasie te herbou.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/motorsport/formula_one/2705685.stm |title=Jenson Button |publisher=BBC Sport |access-date=30 December 2010 |date=26 February 2003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040416123018/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/motorsport/formula_one/2705685.stm |archive-date=16 April 2004 |url-status=live }}</ref> Net voor die [[2003 Japannese Grand Prix|laaste wedren in Japan]] het Villeneuve sy plek by BAR verloor, en [[Takuma Sato]] word hierna Button se spanmaat. Button het negende geëindig in die jaerskampioenskap met 17 punte.<ref name="MMagBio">[https://web.archive.org/web/20190406232421/https://www.motorsportmagazine.com/database/drivers/jenson-button Jenson Button op www.motorsportmagazine.com]</ref>
===== 2004 =====
Die 2004 seisoen was die eerste waarin Button die meer ervare jaer in sy span was. Hy was ambisieus vir die seisoen en het gesê dat hy konsekwent wil uitdaag vir punte en podiumplekke.<ref>{{cite news|url=https://www.thetimes.com/sport/formula-one/article/button-passes-up-spice-boy-trappings-in-pursuit-of-podium-708ccxkrs79|title=Button passes up spice boy trappings in pursuit of podium|date=29 January 2004|first=Kevin|last=Eason|work=[[The Times]]|access-date=30 December 2010|url-access=subscription|archive-date=15 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201115201102/https://www.thetimes.co.uk/article/button-passes-up-spice-boy-trappings-in-pursuit-of-podium-708ccxkrs79|url-status=live}}</ref> Hy het sy eerste podium in die tweede wedren van die jaar behaal—derde plek by die Maleisiese Grand Prix. Hy het dit twee weke later opgevolg met nog 'n derde plek in [[2004 Bahreinse Grand Prix|Bahrein]]. In die volgende wedren op [[2004 San Marino Grand Prix|Imola]] het hy sy eerste voorwegspringplek ingeneem en tweede na [[Michael Schumacher]] geëindig.{{Sfn|Button|2017|pp=179–180}} Hy het 10 podiums in 18 wedrenne behaal, met geen punte in drie renne.<ref name="Results" /> Button het derde in die Bestuurderskampioenskap geëindig en BAR gehelp om tweede plek in die vervaardigerskampioenskap in te neem.{{Sfn|Hill|2005|p=21}}
In Augustus 2004 het Button in 'n kontrakdispuut gewikkel geraak. Op 5 Augustus het Button gekies om [[British American Racing|BAR]] te verlaat en 'n tweejaarkontrak geteken om na Williams terug te keer.{{sfn|Henry|2005|pp=178–181}} Hy het dit gedoen omdat BAR nie 'n vervaardigerspan was nie, maar Williams was in 'n vennootskap met BMW en hy het gevoel hulle kan hom help om die Bestuurderskampioenskap te wen.{{Sfn|Button|2017|pp=182–183}} Dit was verbasend, want Button het sy beste seisoen tot nog toe geniet, terwyl Williams gesukkel het. [[British American Racing|BAR]] het volgehou hulle het die reg om hul opsie uit te oefen om Button te behou. Sy bestuur het aangevoer dat die BAR-opsie nie geldig is nie omdat dit 'n klousule bevat wat hom toelaat om te vertrek as BAR die gevaar loop om hul Honda-enjins te verloor. Hulle het gevoel die nuwe kontrak wat in die middel van die jaar vir Honda onderteken is om enjins aan BAR te verskaf, was nie definitief nie, en daarom was Button vry om te verskuif.<ref name="contract">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/motorsport/formula_one/3541518.stm|title=Will team switch undo Button?|date=6 August 2004|first=Andrew|last=Benson|publisher=[[BBC Sport]]|access-date=31 December 2010|archive-date=31 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200531064305/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/motorsport/formula_one/3541518.stm|url-status=live}}</ref><ref name="BARcontract">{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/motorsport/formula_one/3746818.stm |title=BAR win Button contract dispute |date=20 October 2004 |publisher=[[BBC Sport]] |access-date=31 December 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060331002411/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/motorsport/formula_one/3746818.stm |archive-date=31 March 2006 |url-status=live }}</ref> Die dispuut het na Formule 1 se "Contract Recognition Board" gegaan, wat op 20 Oktober ten gunste van BAR beslis het en Button gedwing het om by die span aan te bly.<ref name="BARcontract" /> Button het gevolglik van sy bestuurder John Byfield geskei en gesê hy was swak ingelig.<ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/sport/motor-racing/button-changes-manager-after-williams-affair-15086.html|title=Button changes manager after Williams affair|first=Alastair|last=Moffitt|work=The Independent|date=1 January 2005|access-date=2 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20190502104819/https://www.independent.co.uk/sport/motor-racing/button-changes-manager-after-williams-affair-15086.html|archive-date=2 May 2019|url-status=live}}</ref> Hy het sy vriend Richard Goodard aangestel om hom te bestuur,{{Sfn|Button|2017|pp=182–183}} en 'n persoonlike assistent aangestel om sy sake te herstruktureer.<ref name=F1RMagJul09>{{cite journal|last=Allen|first=James|title=The Renaissance of Jenson Button|url=http://porschecarshistory.com/wp-content/old/lib/magazines/racing/2009/07.2009.pdf|journal=F1 Racing|date=July 2009|access-date=4 May 2020|pages=43–47|archive-url=https://web.archive.org/web/20200504205215/http://porschecarshistory.com/wp-content/old/lib/magazines/racing/2009/07.2009.pdf|archive-date=4 May 2020|url-status=live|issn=1361-4487}}</ref>
===== 2005 =====
[[Lêer:Jenson Button 2005 Canada 2.jpg|duimnael|regs|Button het voor weggespring by die [[2005 Kanadese Grand Prix]].]]
Ten spyte van die vete het Button daarop aangedring dat hy [[British American Racing|BAR]] se volle steun gehad het,<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/motorsport/formula_one/4178779.stm |title=Button retains BAR team backing |date=16 January 2005 |publisher=BBC Sport |access-date=2 January 2011 |archive-date=31 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200531064307/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/motorsport/formula_one/4178779.stm |url-status=live }}</ref> en was optimisties vir die [[2005 Formule Een-seisoen|2005 seisoen]].<ref>{{cite news|url=http://www.formula1.com/news/headlines/2005/1/2540.html|title=BAR drivers target first win with 007|date=16 January 2005|publisher=formula1.com|access-date=2 January 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006163236/http://www.formula1.com/news/headlines/2005/1/2540.html|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> Hy kon nie die regulasieveranderinge rakende aerodinamika goed hanteer nie en sy motor was gevolglik nie vinnig genoeg nie.<ref name=DTSep05>{{cite news|last=Garside|first=Kevin|title=Button wins his freedom for £18m|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/columnists/kevingarside/2365562/Button-wins-his-freedom-for-18m.html|work=The Daily Telegraph|date=20 September 2005|access-date=14 August 2020|archive-date=15 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201115201044/https://www.telegraph.co.uk/sport/columnists/kevingarside/2365562/Button-wins-his-freedom-for-18m.html|url-status=live}}</ref> Button is van die derde plek by die [[2005 San Marino Grand Prix|San Marino Grand Prix]] gediskwalifiseer nadat wedrenondersoekers gevind het dat sy motor 'n tweede brandstoftenk in die hoof een het, wat sy motor ondergewig gelaat het wanneer dit gedreineer is. Die FIA Internasionale Appèlhof het Button en sy span gevolglik uit die volgende twee wedrenne geskors. Ná sy terugkeer het hy heel voor gekwalifiseer in [[2005 Kanadese Grand Prix|Montreal]], maar gebots ná hy 'n fout begaan het terwyl hy derde gelê het.{{sfn|Henry|2009|pp=117–119, 174}} Na die [[2005 Verenigde State Grand Prix]] het Button in al die oorblywende wedrenne punte aangeteken met twee derde plekke in [[2005 Duitse Grand Prix|Duitsland]] en [[2005 Belgiese Grand Prix|België]] om die seisoen in die negende plek met 37 punte af te sluit.<ref name="MMagBio" />
Vir die tweede agtereenvolgende jaar het Button kontrakgeskille gehad waarby BAR en Williams betrokke was. Button het 'n voorafkontrak geteken om vir Williams in 2006 te ry, maar hy het nou geglo dat sy vooruitsigte om sy eerste Grand Prix-oorwinning te behaal beter by BAR sou wees, en dat sy Williams-kontrak nie bindend was nie.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/motorsport/formula_one/4725623.stm |title=I'm not tied to Williams – Button |date=28 July 2005 |publisher=BBC Sport |access-date=2 January 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060826214953/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/motorsport/formula_one/4725623.stm |archive-date=26 August 2006 |url-status=live }}</ref> [[Frank Williams]] het volgehou die kontrak was ten volle bindend, en dat daar “absoluut geen omdraaikans” sou wees nie; sy span het vereis dat Button sekere kontraktuele verpligtinge met borge nakom.<ref>{{cite web|last=Dodgins|first=Tony|title=Button Undone|url=https://www.autosport.com/motorsport/feature/218/button-undone|work=Autosport|date=3 August 2005|access-date=14 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200514160841/https://www.autosport.com/motorsport/feature/218/button-undone|archive-date=14 May 2020|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/motorsport/formula_one/4727277.stm|title=Williams defiant in Button tussle|date=29 July 2005|publisher=BBC Sport|access-date=2 January 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20060223101941/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/motorsport/formula_one/4727277.stm|archive-date=23 February 2006|url-status=live}}</ref>Na 'n paar weke se samesprekings het Williams ingestem om Button vry te stel in ruil vir 'n geraamde £18 miljoen aan vergoeding.<ref name="DTSep05" /><ref>{{cite news|url=https://www.thetimes.com/article/button-gets-his-wish-as-williams-end-pursuit-kr3kz9tt0z6|title=Button gets his wish as Williams end pursuit|date=20 September 2005|work=[[The Times]]|first=Kevin|last=Eason|access-date=2 January 2011|url-access=subscription|archive-date=15 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201115201057/https://www.thetimes.co.uk/article/button-gets-his-wish-as-williams-end-pursuit-kr3kz9tt0z6|url-status=live}}</ref>
==== Honda (2006–2008) ====
===== 2006 =====
[[Lêer:Jenson Button 2006 Canada.jpg|duimnael|regs|Button bestuur die Honda RA106 waarmee hy in die [[2006 Hongaarse Grand Prix]] geseëvier het.]]
BAR is voor 2006 na [[Honda Racing F1|Honda]] herdoop na 'n uitkoop deur die Japannese vervaardiger en Button het 'n spanmaat van die ervare [[Rubens Barrichello]] geword.<ref name="DTJun06" /> Honda het aan Button gelyke status gegee en hy sou geen voorkeurbehandeling saam met Barrichello ontvang nie.<ref>{{cite web|last=Noble|first=Jonathan|title=Button and Barrichello to Get Equal Status|url=https://www.autosport.com/f1/news/47129/button-and-barrichello-to-get-equal-status|work=Autosport|date=22 September 2005|access-date=14 August 2020}}</ref> Die nuwe span het goed gevaar in toetse, aangehelp deur die ekstra hulpbronne wat nou van Honda beskikbaar was, en Button was vol vertroue in die motor.<ref name=DTJun06>{{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/2331228/Patient-Button-finds-the-car-to-break-his-duck.html|title=Patient Button finds the car to break his duck|first=Kevin|last=Garside|work=The Daily Telegraph|date=26 June 2006|access-date=3 January 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20130903000950/http://www.telegraph.co.uk/sport/2331228/Patient-Button-finds-the-car-to-break-his-duck.html|archive-date=3 September 2013|url-status=live}}</ref> Hy was gefrustreerd omrede hy nie sy toenemende ervaring en selfvertroue in 2005 in sukses kon omskakel nie, maar was opgewonde oor Honda se motor- en enjinontwikkeling wat uitdagings vir renoorwinnings moontlik sou maak.{{Sfn|Button|2017|p=188}} Button het punte in vyf van die eerste elf wedrenne aangeteken, derde geëindig by die tweede ronde, die [[2006 Maleisiese Grand Prix|Maleisiese Grand Prix]], en die voorwegspringplek vir die volgende [[2006 Australiese Grand Prix|Australiese Grand Prix]].<ref name=Results>{{cite web|title=Jenson Button Results|url=https://motorsportstats.com/driver/jenson-button/results|publisher=Motorsport Stats|access-date=21 November 2021|archive-date=17 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211017122549/https://motorsportstats.com/driver/jenson-button/results|url-status=dead}}</ref>
Die eerste oorwinning van sy loopbaan was by 'n reëndeurdrenkte [[2006 Hongaarse Grand Prix]] vanaf die 14de posisie – die 113de Grand Prix-begin van sy loopbaan.{{sfn|Hamilton|2020|p=216}} Button het vierde of vyfde by elk van die volgende vyf wedrenne geëindig en die seisoen afgesluit met 'n podiumplek by die laaste rondte in [[2006 Brasiliaanse Grand Prix|Brasilië]]. Oor die laaste ses wedrenne van die seisoen het hy meer punte (35) as enige ander jaer aangeteken.<ref name="f1f2006stats">{{cite web | title = F1 2006 review: stats | publisher = F1Fanatic.co.uk | year = 2006 | url = http://www.f1fanatic.co.uk/2006/11/05/f1-2006-stats-review/ | access-date = 12 August 2007 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120213235448/http://www.f1fanatic.co.uk/2006/11/05/f1-2006-stats-review/ | archive-date = 13 February 2012 | url-status = live }}</ref>
===== 2007 =====
[[Lêer:Jenson Button 2007 Britain.jpg|duimnael|links|Button ry vir [[Honda Racing F1|Honda]] by die [[2007 Chinese Grand Prix]].]]
In 2007 het Button weer vir Honda langs Barrichello gejaag. Hy kon nie deelneem aan voorseisoentoetse nie as gevolg van twee haarlynfrakture aan sy ribbes, wat hy in 'n kart-voorval laat in 2006 opgedoen het.<ref>{{cite web|title=Button hurts himself while karting|url=http://www.grandprix.com/ns/ns17804.html|date=27 November 2006|publisher=GrandPrix.com|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151016133203/http://www.grandprix.com/ns/ns17804.html|archive-date=16 October 2015|access-date=2 February 2016}}</ref> Sy Honda RA107-motor het 'n aerodinamiese wanbalans gehad weens 'n gebrek aan greep nadat Shuhei Nakamoto aangestel is as Senior Tegniese Direkteur ná die vertrek van Geoff Willis.{{sfn|Henry|2009|p=133}}{{Sfn|Button|2017|p=200}}<ref>{{cite news|last=Garside|first=Kevin|title=Ross Brawn coup is on the Button for Honda|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/columnists/kevingarside/2325571/Ross-Brawn-coup-is-on-the-Button-for-Honda.html|work=The Daily Telegraph|date=12 November 2007|access-date=14 June 2020|url-status=live|archive-date=14 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200614093601/https://www.telegraph.co.uk/sport/columnists/kevingarside/2325571/Ross-Brawn-coup-is-on-the-Button-for-Honda.html}}</ref> Sy jaar het slegter verloop as 2006, hy het in die bondel van die veld gery en gewoonlik buite die toptien gekwalifiseer. Hy het gedurende die seisoen ses punte aangeteken, en eindig 15de algeheel met 'n beste uitslag van vyfde by die reëndeurdrenkte [[2007 Chinese Grand Prix|Chinese Grand Prix]].<ref name="MMagBio" />
===== 2008 =====
Button het vir 2008 by Honda gebly, saam met spanmaat Barrichello. Hy en 'n groep vriende het na [[Lanzarote]] vertrek om 'n basis te vestig om vir die komende seisoen te oefen. Button was selfversekerd sedert die tegniese direkteur Ross Brawn Honda se spanhoof geword het en hy van die windtonnelontwerpe van die motor gesien het.{{Sfn|Button|2017|pp=203–204}} Button het daardie jaar saam met die menslike prestasie-afrigter, Michael Collier, begin werk. Die Honda RA108 was nie mededingend nie, en hy kon slegs drie punte aanteken nadat hy sesde by die [[2008 Spaanse Grand Prix]] geëindig het.{{Sfn|Button|2017|pp=203–204}}
Op die oggend van 4 Desember 2008 het die 2007–2008 finansiële krisis veroorsaak dat Honda aan F1 onttrek het, wat Button se kanse op 'n rit in 2009 daarvan afgehang het of die span 'n koper sal kry.<ref name="GuardianApr09">{{cite news|last=Hamilton|first=Maurice|title=Jenson Button: A driver reborn|url=https://www.theguardian.com/sport/2009/apr/12/jenson-button-brawn-formula-one-interview|work=The Guardian|date=11 April 2009|access-date=21 April 2020|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306174517/http://www.theguardian.com/sport/2009/apr/12/jenson-button-brawn-formula-one-interview|archive-date=6 March 2016}}</ref>{{sfn|Henry|2009|p=142}}{{Sfn|Button|2010|pp=3–7}} Hy het 'n aanbod om vir [[Red Bull Racing]] se juniorspan [[Toro Rosso]] te ry, van die hand gewys omdat hulle nie vir hom 'n podiumwennende motor sou gee nie en hulle ook borgskapfinansiering van hul renjaers wou hê.{{Sfn|Button|2017|p=207}}
==== Brawn GP (2009) ====
Ná die onttrekking van Honda aan die sport in Desember 2008, was Button vir die [[2009 Formule Een-seisoen|2009-seisoen]] sonder 'n span gelaat. In Februarie 2009 het Ross Brawn 'n bestuursuitkoop van Honda gelei, Brawn GP geskep en Button as sy renjaer gewerf.
[[Lêer:Jenson Button 2009 Turkey 2.jpg|duimnael|links|Die Brawn BGP 001 motor wat Button bestuur het om die kampioenskap in 2009 te beklink]]
Brawn het die Honda-span teen 'n nominale fooi gekoop en dit vroeg in Maart 2009 as Brawn GP herdoop. Button het in 2009 'n kontrak onderteken om vir die span te ry, en het 'n salarisverlaging as deel van die ooreenkoms geneem. Alhoewel hy deur beroepswedders as 'n 100–1 buitestander vir die kampioenskap geplaas is, was Button se Brawn BGP 001- motor vinnig en betroubaar in voorseisoen-toetse in Europa vanweë 'n doeltreffende lugdinamiese pakket, 'n kragtige Mercedes-Benz V8-enjin en gladde bande met goeie greep. Die motor se sitplek is laat sak om hom gemaklik te maak.{{sfn|Button|2010|pp=17–26}}
Button het voortgegaan om 'n rekord-gelyke ses van die eerste sewe wedrenne van die 2009-seisoen te wen, wat die Wêreldjaerskampioenskap by die [[2009 Brasiliaanse Grand Prix|Brasiliaanse Grand Prix]] verseker het, nadat hy die hele seisoen met punte voorgeloop het; sy sukses het Brawn GP ook gehelp om die Wêreldvervaardigerskampioenskap te wen.
[[Lêer:Jenson Button 2009 Italy 2.jpg|duimnael|regs|Button in die [[2009 Italiaanse Grand Prix]]]]
Button het ses van die eerste sewe wedrenne met vier voorste wegspringposisies gewen<ref>{{cite news |title=Jenson Button hails 'monster of a car' after winning sixth race this season|url=http://www.guardian.co.uk/sport/2009/jun/08/jenson-button-turkish-grand-prix-victory-formula-one|work=The Guardian|date=8 June 2009|access-date=21 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20090612021256/http://www.guardian.co.uk/sport/2009/jun/08/jenson-button-turkish-grand-prix-victory-formula-one|archive-date=12 June 2009|url-status=dead}}</ref>{{sfn|Button|2010|p=30}}{{sfn|Jones|2010|pp=118–119}} nadat hy voordeel getrek het uit 'n dubbele diffuser-ontwerp wat hom en die Toyota- en Williams-spanne vinniger as ander gemaak het. Nadat die groot spanne hul eie herkonfigureerde diffusers bekendgestel het, het Button se oorheersing geëindig, met 'n gemiddelde sesde plek in die volgende tien wedrenne en 'n puntetelling van 35 nadat hy 61 punte in die eerste sewe aangeteken het.<ref name=BRDCWinter09>{{cite journal|last=Constanduros|first=Bob|title=Push the Button|url=http://www.brdc.co.uk/assets/Volume_30_No_476952.pdf|journal=BRDC Bulletin|volume=30|issue=4|pages=22–23|date=Winter 2009|access-date=7 May 2020|archive-date=15 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201115201056/http://www.brdc.co.uk/assets/Volume_30_No_476952.pdf|url-status=dead}}</ref> Dit was te wyte aan die span se besteding van 10 persent van sy toegekende £7 miljoen begroting aan die ontwikkeling van die motor en Button se gladde bestuurstyl wat verhoed dat hy hitte in sy bande in koue weer genereer.{{Sfn|Button|2017|pp=229–231}} By die [[2009 Brasiliaanse Grand Prix|Brasiliaanse Grand Prix]] is Button in die kwalifisering belemmer deur 'n swak bandkeuse in die nat weer en kon hy slegs die 14de plek behaal. Sy kampioenskapsveldtog is versterk deur Vettel wat 16de gekwalifiseer het, maar spanmaat en naaste mededinger [[Rubens Barrichello]] het op die voorste wegspringplek gekwalifiseer. In die wedren het Button vyfde geëindig en genoeg punte verdien om die kampioenskap met een rondte oor te verseker.{{efn|Met 169, het Button die tweede meeste wegspronge gemaak voor hy die wêreldjaerskampioen geword het. Slegs [[Nigel Mansell]] (met 176 wegspronge) het Button oortref.<ref>{{cite magazine | date = 22 October 2009 | title = Contents: 169 |magazine= [[Autosport]] | page = 3 | volume = 198 | issue = 4 }}</ref>}}{{sfn|Jones|2010|pp=118–119}} By die laaste wedren van die seisoen, die [[2009 Aboe Dhabi Grand Prix]], het Button weer agter Barrichello gekwalifiseer, maar kon steeds op die podium in die derde plek eindig.{{sfn|Button|2010|pp=290–299}}
In die buiteseisoen het Brawn en spanhoof Nick Fry aan Button meegedeel dat hulle wou hê hy moes 'n verlenging van sy kontrak teken en saam met [[Nico Rosberg]] gepaar word. Button het gevra vir 'n verbintenis tot motorontwikkeling vir 2010 en 'n byna-herhaling van Braun se puik prestasie in die 2009-seisoen. Brawn en Fry het gesê [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] sou Brawn GP uitkoop sonder om vir potensiële borge te soek, wat Button onaantreklik gevind het, en aan sy bestuurder Richard Goodard gesê het dat hy 'n nuwe uitdaging begeer.{{Sfn|Button|2017|pp=249–251}}
=== McLaren (2010–2017) ===
[[Lêer:Jenson Button Bahrain 2010 cropped.jpg|duimnael|regs|Button se eerste ren vir [[McLaren]] was die [[2010 Bahreinse Grand Prix]].]]
Goodard het die [[McLaren]]-spanhoof, Martin Whitmarsh, gebel om navraag te doen oor 'n renplek vir Button. Whitmarsh het nie geglo dat Button Brawn GP sou verlaat nie, aangesien hulle pas die kampioenskap gewen het; Goodard het McLaren se mededingendheid aan die einde van 2009 genoem en om [[Lewis Hamilton]] (die 2008-wêreldkampioen) se spanmaat te word het by Button aanklank gevind. Onderhandelings het by die span se hoofkwartier in [[Woking]] plaasgevind en 'n driejaar-ooreenkoms is kort daarna met Button onderteken.{{Sfn|Button|2017|pp=251–254}} Button het gesê hy het verskuif omdat hy die motivering en uitdaging wou hê om saam met Hamilton mee te ding,<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/motorsport/formula_one/8369244.stm |title=Hamilton challenge excites Button |date=19 November 2009 |publisher=[[BBC Sport]] |access-date=29 December 2010 |archive-date=31 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200531064318/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/motorsport/formula_one/8369244.stm |url-status=live }}</ref> maar Whitmarsh het die twee voor die begin van die seisoen gewaarsku dat hy nie enige verhoudingsprobleme tussen hulle sou duld nie.<ref>{{cite journal|last=Straw|first=Edd|title=Jenson Button: Cool and Quick and Oh So Clever|url=https://porschecarshistory.com/wp-content/old/lib/magazines/autosport/2010/7/AS08.07.10.pdf|journal=Autosport|volume=201|issue=2|page=54|date=8 July 2010|access-date=4 May 2020|archive-date=25 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225062045/https://porschecarshistory.com/wp-content/old/lib/magazines/autosport/2010/7/AS08.07.10.pdf|url-status=live}}</ref>
==== 2010 ====
[[Lêer:Button Australia 2010 (cropped).jpg|duimnael|links|Button se eerste oorwinning vir McLaren was by die [[2010 Australiese Grand Prix]]]]
Aan die begin van die [[2010 Formule Een-seisoen|2010-seisoen]] het hy na die [[McLaren]]-span oorgestap, saam met sy mede-Britse renjaer [[Lewis Hamilton]].
Button het die [[2010 Australiese Grand Prix|Australiese]] en [[2010 Chinese Grand Prix|Chinese Grands Prix]] in wisselvallige weer gewen om die voortou in die jaerskampioenskap te neem.<ref name="MMagBio" /> Hy het later tweede in [[2010 Turkse Grand Prix|Turkye]] geëindig nadat 'n misverstand met sy span veroorsaak het dat hy teen Hamilton om die oorwinning moes meeding. Dit het sy verhouding met Hamilton vertroebel, wat geglo het dat McLaren Button bevoordeel het. Hy het gevolg met twee podiumplekke en 'n drietal punteplekke om in die stryd om die kampioenskap te bly.{{Sfn|Button|2017|pp=262–264}} Button het by die [[2010 Belgiese Grand Prix|Belgiese Grand Prix]] uitgeval nadat Vettel hom getref en die verkoeler van sy motor geperforeer het. 'n Tweede plek by [[2010 Italiaanse Grand Prix|Monza]] is gevolg deur 'n vierde plek in beide [[2010 Singapoerse Grand Prix|Singapoer]] en [[2010 Japannese Grand Prix|Japan]].{{sfn|Jones|2011|pp=86–106}} Button is wiskundig uitgeskakel van die behoud van die titel met 'n vyfde plek in die wedren en het vyfde in die kampioenskap geëindig met 'n derde plek in [[2010 Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi]].<ref name="MMagBio" />{{sfn|Jones|2011|pp=86–106}}
==== 2011–2012 ====
Nadat hy in 2010 vyfde vir die span geëindig het, het Button die [[2011 Formule Een-seisoen|2011-seisoen]] as naaswenner afgesluit, voordat hy tot vyfde in die [[2012 Formule Een-seisoen|2012-kampioenskap]] geval het. Whitmarsh wou hê Button moes vir die volgende drie jaar by McLaren bly terwyl laasgenoemde in 2013 gesprekke met [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] gevoer het oor 'n rensitplek.<ref>{{cite news|last=Oricchio|first=Livio|title=Button na mira da Ferrari|trans-title=Button in Ferrari's sights|url=http://esportes.estadao.com.br/blogs/livio-oricchio/button-na-mira-da-ferrari/|work=O Estado de S. Paulo|language=pt|date=18 September 2011|access-date=17 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200513183644/http://esportes.estadao.com.br/blogs/livio-oricchio/button-na-mira-da-ferrari/|archive-date=13 May 2020|url-status=live}}</ref> Voor die [[2011 Japannese Grand Prix]] het hy 'n driejaarverlenging van sy kontrak met McLaren onderteken.{{efn|Alhoewel die koerante berig het dat die kontrakverlenging Button £85 miljoen in die sak sou bring, het hy later in sy outobiografie ''Life to the Limit'' gemeld dat dit nie die geval was nie.{{sfn|Button|2017|pp=284–289}}}}{{sfn|Button|2017|pp=284–289}} Button was tevrede met die nuwe MP4-27- motor omdat McLaren 'n regulasie-leemte gevind het wat die blaas van uitlaatgasse oor dele van die voertuig verbied het om die afwaartse druk te verbeter. 'n Oorwinning in die seisoen-openende [[2011 Australiese Grand Prix]] en twee tweede plekke by die [[2011 Chinese Grand Prix|Chinese Grand Prix]] en die [[2011 Duitse Grand Prix|Duitse Grand Prix]] was die hoogtepunte van sy eerste helfte van die seisoen.{{sfn|Button|2017|pp=290–292}} Sy algehele prestasie in die eerste sewe wedrenne het gedaal as gevolg van probleme met die opwekking van temperatuur en die korrekte hoeveelheid vastrap in die nuwe Pirelli-kortlewe-voorbande as gevolg van sy gemaklike bestuurstyl en die feit dat hy verskeie kere van remmateriaal verwissel het om die probleem te probeer oplos, maar dit net vererger het.<ref>{{cite web|last=Allen|first=James|title=What's Happened to Jenson Button's Form?|url=http://www.jamesallenonf1.com/2012/06/whats-happened-to-jenson-buttons-form/|publisher=James Allen on F1|date=14 June 2012|access-date=4 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20120618155739/http://www.jamesallenonf1.com/2012/06/whats-happened-to-jenson-buttons-form/|archive-date=18 June 2012|url-status=dead}}</ref><ref name=AndersonBBC2012>{{cite web|last=Anderson|first=Gary|title=Jenson Button's smooth driving style is costing him points|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/formula1/18669094|publisher=BBC Sport|date=2 July 2012|access-date=4 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20120704212235/http://www.bbc.co.uk/sport/0/formula1/18669094|archive-date=4 July 2012|url-status=dead}}</ref> Button het die opstelling van sy motor verander en homself by die bande aangepas om temperatuur te behou vir beter werkverrigting.<ref>{{cite web|last1=Straw|first1=Edd|last2=Beer|first2=Matt|title=Jenson Button says early-summer form slump was due to set-up blind alley|url=https://www.autosport.com/news/report.php/id/101875/|work=Autosport|date=21 August 2012|access-date=4 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20120823130056/https://www.autosport.com/news/report.php/id/101875/|archive-date=23 August 2012|url-status=dead}}</ref> Die res van Button se seisoen het hom oorwinnings in [[2012 Belgiese Grand Prix|België]] en [[2012 Brasiliaanse Grand Prix|Brasilië]] en top-vyf-plasings in vyf van die volgende sewe rondes vir vyfde algeheel met 188 punte besorg.{{sfn|Button|2017|pp=298–300}}
==== 2013 ====
[[Lêer:2013 Italian GP - Button.jpg|duimnael|regs|Button bestuur in die [[2013 Italiaanse Grand Prix]]]]
Ferrari Bestuurdersakademie-gegradueerde Sergio Pérez het in 2013 by McLaren aangesluit as Button se spanmaat en hul verhouding was werkbaar omdat Pérez haastig by die span aangesluit het.{{sfn|Button|2017|pp=302–308}} McLaren se fabriek kon nie die MP4-28-motor voor die regulasieveranderinge vir 2014 bou nie, maar het van nuuts begin.{{sfn|Button|2017|pp=302–308}} Dit het veroorsaak dat Button 'n onstabiele motor met onderstuur, 'n gebrek aan afwaartse druk en ernstige bandverswakking bestuur het.<ref name=ButtonF1RMay2013>{{cite journal|last=Rowlinson|first=Anthony|title=Button: the slings and arrows of F1 fortune have hit Jenson Button harder and sharper than almost any of his peers. Yet entering his 14th season, he's standing stronger than ever. JB chatted to F1 racing about life, lycra, and being McLaren's out-and-out number one|journal=F1 Racing|issue=207|date=May 2013|pages=48–50|issn=1361-4487}}</ref> Nadat hulle negende geëindig het tydens die seisoenopener, die [[2013 Australiese Grand Prix]], het McLaren komponente van die MP4-27 op die MP4-28 aangebring, wat geen beduidende effek gehad het nie, en Button het voortgegaan om swak resultate dwarsdeur die seisoen te behaal met 'n beste van vierde tydens die laaste ren van die seisoen, die [[2013 Brasiliaanse Grand Prix|Brasiliaanse Grand Prix]]. Hy was algeheel negende met 73 punte. Button was vroeg in die seisoen in [[2013 Bahreinse Grand Prix|Bahrein]] en [[2013 Monaco Grand Prix|Monaco]] betrokke by aggressiewe bestuur deur sy spanmaat Pérez, wat hom geïrriteer het.{{sfn|Button|2017|pp=302–308}}
==== 2014–2015 ====
[[Lêer:Mclaren MP4-29 Jenson Button 2014 F1 Chinese GP.jpg|duimnael|links|Button ding mee in die [[2014 Chinese Grand Prix]]]]
[[Lêer:Button Britain 2015.jpg|duimnael|regs|Button bestuur in die [[2015 Britse Grand Prix]]]]
Button het die bepalings van sy kontrak om vir 2014 by McLaren te bly in September 2013 geaktiveer,<ref>{{cite web|last=Galloway|first=James|title=Jenson Button confirms his 2014 McLaren contract is now in place|url=https://www.skysports.com/f1/news/24180/8929692/jenson-button-confirms-his-2014-mclaren-contract-is-now-in-place|publisher=Sky Sports|date=19 September 2013|access-date=4 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20130921235701/http://www1.skysports.com/f1/news/24180/8929692/jenson-button-confirms-his-2014-mclaren-contract-is-now-in-place|archive-date=21 September 2013|url-status=live}}</ref> maar het oorweeg om 'n sabbatsverlof van F1 te neem na die onverwagse dood van sy pa in Monaco in Januarie 2014.<ref>{{cite news|last=Johnson|first=Daniel|title=Jenson Button admits he considered taking a year out of Formula One after his father's death|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/motorsport/formulaone/10595207/Jenson-Button-admits-he-considered-taking-a-year-out-of-Formula-One-after-his-fathers-death.html|work=The Daily Telegraph|date=24 January 2014|access-date=4 May 2020|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140129012543/http://www.telegraph.co.uk/sport/motorsport/formulaone/10595207/Jenson-Button-admits-he-considered-taking-a-year-out-of-Formula-One-after-his-fathers-death.html|archive-date=29 January 2014}}</ref> Button is gepaar met [[Kevin Magnussen]], met wie hy 'n goeie verhouding kon opbou, en die MP4-29- motor het onderstuur gehad as gevolg van 'n gebrek aan voorste afwaartse krag en 'n onstabiele agterkant.{{Sfn|Button|2017|pp=321–323}} Hy het derde geëindig by die seisoen-opener, die [[2014 Australiese Grand Prix|Australiese Grand Prix]], nadat [[Red Bull Racing]]-bestuurder [[Daniel Ricciardo]] gediskwalifiseer is vir 'n oortreding van brandstofverbruik en sy span ook 'n appèl teen die beslissing verloor het.<ref>{{Cite news|last=Stubbings|first=David|date=15 April 2014|title=McLaren keep double podium after Red Bull lose fuel appeal|publisher=GetSurrey|url=http://www.getsurrey.co.uk/sport/other-sport/motorsport/mclaren-keep-double-podium-after-6991593|url-status=live|access-date=5 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20140418122332/http://www.getsurrey.co.uk/sport/other-sport/motorsport/mclaren-keep-double-podium-after-6991593|archive-date=18 April 2014}}</ref> Dit sou sy laaste loopbaanpodium wees. Button het 'n kwartet van vierde plekke behaal en sewe punte aangeteken vir die agtste plek in die bestuurderskampioenskap met 126 punte.<ref>{{Cite web|title=Jenson Button profile|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/formula1/20838134|date=15 January 2014|publisher=BBC Sport|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20141215060502/http://www.bbc.co.uk/sport/0/formula1/20838134|archive-date=15 December 2014|access-date=5 May 2020}}</ref> Button het tien keer beter as Magnussen gekwalifiseer en twee keer soveel punte aangeteken.<ref name=BUT_2015>{{Cite journal|last=Anderson|first=Ben|date=18 December 2014|title=Why McLaren kept Jenson... Waiting|url=https://porschecarshistory.com/wp-content/old/lib/magazines/autosport/2014/12/AS2014.12.18.pdf|journal=Autosport|volume=218|pages=10–15|access-date=5 May 2020|number=12|archive-date=25 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225011421/https://porschecarshistory.com/wp-content/old/lib/magazines/autosport/2014/12/AS2014.12.18.pdf|url-status=live}}</ref>
Button het onentoesiasties oor F1 geraak en die pers het oor sy toekoms in die sport gespekuleer met gerugte dat [[Fernando Alonso|Alonso]] [[Kevin Magnussen|Magnussen]] se spanmaat in 2015 sou wees. Hy wou by McLaren bly, maar het onseker oor sy loopbaan gevoel en aan homself gesê hy moet op die hede konsentreer en nie oor die toekoms bekommerd wees nie.{{efn|Button se bestuurder Richard Goodard het navrae oor Button se beskikbaarheid van verskeie ander spanne ontvang.<ref>{{cite news|last=Baldwin|first=Alan|title=Button a wanted man, says manager|url=https://www.wheels24.co.za/FormulaOne/Button-a-wanted-man-says-manager-20141031?|publisher=Wheels24|date=31 October 2014|access-date=3 July 2020|url-status=live|archive-date=4 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200704040419/https://www.wheels24.co.za/FormulaOne/Button-a-wanted-man-says-manager-20141031}}</ref>}}{{Sfn|Button|2017|pp=321–323}} Dennis wou nie hê dat Button verder vir McLaren jaag nie, maar mede-spanaandeelhouer Mansour Ojjeh het aan hom gesê Button moet bo Magnussen bly nadat hy die situasie hersien het.<ref>{{Cite web|title=Jenson Button has no guarantees over 2016 McLaren seat|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/formula1/33437682|last=Benson|first=Andrew|date=7 July 2015|publisher=BBC Sport|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150709045216/http://www.bbc.co.uk/sport/0/formula1/33437682|archive-date=9 July 2015|access-date=5 May 2020}}</ref> Onderhandelinge tussen Button en McLaren-rendirekteur Éric Boullier en spaneienaar Ron Dennis het op 10 Desember met 'n ooreenkoms afgesluit dat Button sal voortgaan met wedrenne.<ref name="BUT_2015" /> Button het ingestem om 'n salarisverlaging te neem,<ref>{{Cite news|last=Johnson|first=Daniel|date=11 December 2014|title=Jenson Button's salary slashed but McLaren driver is 'raring' to fight for world title again|work=The Daily Telegraph|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/motorsport/formulaone/jenson-button/11288225/Jenson-Buttons-salary-slashed-but-McLaren-driver-is-raring-to-fight-for-world-title-again.html|url-status=live|access-date=5 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20170712163928/http://www.telegraph.co.uk/sport/motorsport/formulaone/jenson-button/11288225/Jenson-Buttons-salary-slashed-but-McLaren-driver-is-raring-to-fight-for-world-title-again.html|archive-date=12 July 2017}}</ref> met sy kontrak wat die opsie vir 'n tweede jaar bevat het; McLaren of Button kon klousules aktiveer om die kontrak na die seisoen te verbreek indien een van die partye dit sou wou hê.{{efn|'n Opsie vir 'n langtermynkontrak was meer gekompliseerd vir Button, omrede die span se uitslae in die 2014-seisoen tot 'n debat gelei het oor elke jaer se sterk- en swakpunte.<ref name="BUT_2015" />}}<ref>{{Cite news|date=1 October 2015|title=Jenson Button to remain at McLaren for 2016 F1 season|work=[[USA Today]]|agency=Associated Press|url=https://eu.usatoday.com/story/sports/motor/formula1/2015/10/01/jenson-button-to-remain-at-mclaren-for-2016-f1-season/73133922/|access-date=5 May 2020|archive-date=15 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201115201103/https://www.usatoday.com/story/sports/motor/formula1/2015/10/01/jenson-button-to-remain-at-mclaren-for-2016-f1-season/73133922/|url-status=dead}}</ref>
Button het in [[2015 Formule Een-seisoen|2015]] gesukkel as gevolg van 'n onbetroubare en futlose Honda-enjin wat nie goeie reguitlynspoed gehaal het nie,<ref name="MMagBio" /> en vier top-tien en 'n beste resultaat van sesde by die [[2015 Verenigde State Grand Prix]] verseker. Hy kon selde verder as die eerste kwalifiseringsessie vorder en die 16de plek in die Bestuurderskampioenskap met 16 punte behaal.{{Sfn|Button|2017|pp=321–323}}
==== 2016–2017 ====
[[Lêer:Button Bahrain 2016.jpg|duimnael|links|Button neem deel aan die [[2016 Bahreinse Grand Prix]]]]
Hy is deur die McLaren-span vir [[2016 Formule Een-seisoen|2016]] behou na kontraktuele besprekings met Dennis en vergaderings met aërodinamika en ingenieurs by die McLaren Technology Centre (MTC). Button het 'n salarisverhoging van 50 persent ontvang deur vir nog 'n jaar by McLaren te bly.<ref>{{Cite news|last=Johnson|first=Daniel|date=8 October 2015|title=Jenson Button denies retirement talk was a ploy to boost his salary at McLaren|work=The Daily Telegraph|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/motorsport/formulaone/jenson-button/11920719/Jenson-Button-denies-retirement-talk-was-a-ploy-to-boost-his-salary-at-McLaren.html|url-status=live|access-date=5 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20170211131326/http://www.telegraph.co.uk/sport/motorsport/formulaone/jenson-button/11920719/Jenson-Button-denies-retirement-talk-was-a-ploy-to-boost-his-salary-at-McLaren.html|archive-date=11 February 2017}}</ref> Hy het oorweeg om na die Williams-span terug te keer, maar het daarteen besluit.<ref>{{Cite web|title='Jenson Button very nearly joined Williams for 2016' – The F1 Report|url=http://www.skysports.com/f1/news/24180/10268260/jenson-button-very-nearly-joined-williams-in-2015|last=Croft|first=David|date=5 May 2016|publisher=Sky Sports|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160506041936/http://www.skysports.com/f1/news/24180/10268260/jenson-button-very-nearly-joined-williams-in-2015|archive-date=6 May 2016|access-date=5 May 2020}}</ref> Sy motor se nuwe Honda-enjin was kragtiger en het hom toegelaat om weer vir punte-uitslae mee te ding, maar betroubaarheid het hom en McLaren steeds belemmer.<ref name="RFBio">{{Cite web|title=Jenson Button biography|url=https://www.racefans.net/jenson-button/|publisher=RaceFans|access-date=5 May 2020|archive-date=15 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201115201059/https://www.racefans.net/jenson-button/|url-status=live}}</ref> Hy het 15 van die 21 wedrenne daardie jaar voltooi,<ref name=RF2016>{{Cite web|title=2016 F1 season driver rankings #14: Button|url=https://www.racefans.net/2016/12/08/2016-f1-season-driver-rankings-14-button/|last=Collantine|first=Keith|date=8 December 2016|publisher=RaceFans|access-date=5 May 2020|archive-date=15 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201115201116/https://www.racefans.net/2016/12/08/2016-f1-season-driver-rankings-14-button/|url-status=live}}</ref> en die [[2016 Oostenrykse Grand Prix|Oostenrykse Grand Prix]] op 'n seisoenhoogtepunt van sesde voltooi.<ref>{{Cite news|last=Finnerty|first=Joe|date=8 July 2016|title=McLaren-Honda's Jenson Button targets British Grand Prix success at Silverstone|publisher=GetSurrey|url=http://www.getsurrey.co.uk/sport/other-sport/motorsport/mclaren-hondas-jenson-button-targets-11584548|url-status=live|access-date=5 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200215014759/https://www.getsurrey.co.uk/sport/other-sport/motorsport/mclaren-hondas-jenson-button-targets-11584548|archive-date=15 February 2020}}</ref> Hy kon daarna nie beter as agtste eindig nie en het sy voltydse loopbaan met 'n suspensiefaling by die [[2016 Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi Grand Prix]] beëindig. Button het 15de in die Bestuurderskampioenskap geëindig met 21 punte, vyf keer beter as Alonso geëindig en vier keer hoër gekwalifiseer.<ref name="RF2016" />
Voor die [[2016 Belgiese Grand Prix|Belgiese Grand Prix]] het hy vir Dennis gesê dat hy beplan om ná die seisoen uit te tree.{{Sfn|Button|2017|pp=325–326}} Dennis het Button gevra om eers te wag, voordat hy teruggekeer het vir samesprekings, waartydens hy gesê het dat hy reeds besluit het.<ref name=F1MagNov16>{{Cite journal|last=Roberts|first=James|date=November 2016|title=Jenson Button The Long Interview|journal=F1 Racing|issue=249|pages=37–43|issn=1361-4487}}</ref> Dennis het voorgestel dat Button 'n sabbatsverlof neem en die besluit om af te tree oorweeg terwyl hy rus, en Button 'n ambassadeur vir McLaren gemaak.{{Sfn|Button|2017|pp=325–326}} Hy sou in die span se simulator by MTC werk, hulle by borgfunksies verteenwoordig en poog om hulle met motorontwikkeling te help.<ref name="F1MagNov16" /> Button is deur McLaren as reserwebestuurder behou met die opsie om in [[2018 Formule Een-seisoen|2018]] voltyds vir die span te jaag as hy en McLaren daartoe instem.<ref>{{Cite web|title=Jenson Button turned down two offers to race in F1 for 2017|url=https://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/19386871/jenson-button-turned-two-offers-race-f1-2017|last=Saunders|first=Nate|date=15 May 2017|publisher=ESPN|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20181021034221/http://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/19386871/jenson-button-turned-two-offers-race-f1-2017|archive-date=21 October 2018|access-date=5 May 2020}}</ref> Hy is as GPDA-direkteur deur [[Romain Grosjean]] vervang.<ref>{{Cite web|title=Grosjean replaces Button as GPDA director|url=https://www.motorsport.com/f1/news/grosjean-replaces-button-as-gpda-director-901685/901685/|last=Noble|first=Jonathan|date=4 May 2017|publisher=motorsport.com|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200304173823/https://www.motorsport.com/f1/news/grosjean-replaces-button-as-gpda-director-901685/901685/|archive-date=4 March 2020|access-date=7 May 2020}}</ref> In April 2017 het Boullier vir Button gevra om in die plek van Alonso (wat op pad was na die Indianapolis 500) by die [[2017 Monaco Grand Prix|Monaco Grand Prix]] te jaag, en hy het eers ingestem nadat Goodard vir hom gesê het daar is geen manier om uit die ooreenkoms te kom nie, want hy is kontraktueel verplig om te ry. Hy het in die span se simulator voorberei in plaas daarvan om in Bahrein te toets, want hy sou niks leer deur nie op 'n nou straatbaan te ry nie.<ref>{{Cite news|last=Brown|first=Oliver|date=26 May 2017|title=Jenson Button: 'I am not in Monaco to say goodbye. I am here to have fun'|work=The Daily Telegraph|url=https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2017/05/26/jenson-button-not-monaco-say-goodbye-have-fun/|url-status=live|access-date=5 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20171117103108/http://www.telegraph.co.uk/formula-1/2017/05/26/jenson-button-not-monaco-say-goodbye-have-fun/|archive-date=17 November 2017}}</ref> Hy het laat in die wedren uitgesak na 'n botsing met Sauber-bestuurder [[Pascal Wehrlein]] wat sy motor beskadig het.{{Sfn|Button|2019|pp=18–22}}
Nog vier seisoene saam met McLaren het tot geen verdere oorwinnings gelei nie en hy het aan die einde van 2016 uit Formule Een getree. Hy het 'n eenmalige terugkeer gemaak by die [[2017 Monaco Grand Prix]] om [[Fernando Alonso]] te vervang. Van die 306 wedrenne wat Button begin het, het hy 15 gewen, 8 keer in die voorste posisie gekwalifiseer, 50 podiumplekke behaal en 1 235 kampioenskapspunte aangeteken.
In November 2017 is Button as McLaren-reserwebestuurder vervang deur die 2017 FIA Formule Drie Europese kampioen [[Lando Norris]] vir 2018.<ref>{{Cite news|last=de Menezes|first=Jack|date=6 November 2017|title=Lando Norris replaces Jenson Button as McLaren reserve driver with GP3 or F2 move on the horizon|work=The Independent|url=https://www.independent.co.uk/sport/motor-racing/formula1/f1-grid-2018-lando-norris-mclaren-reserve-driver-replaces-jenson-button-f2-gp3-formula-1-a8040291.html|url-status=live|access-date=5 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200413141643/https://www.independent.co.uk/sport/motor-racing/formula1/f1-grid-2018-lando-norris-mclaren-reserve-driver-replaces-jenson-button-f2-gp3-formula-1-a8040291.html|archive-date=13 April 2020}}</ref> Sy kontrak met McLaren het aan die einde van 2017 sonder hernuwing verstryk, wat hom toegelaat het om op ander renprojekte te fokus.<ref>{{Cite web|title=Jenson Button has been 'brilliant' for McLaren, says Eric Boullier|url=https://www.skysports.com/f1/news/12479/11128955/jenson-button-has-been-brilliant-for-mclaren-says-eric-boullier|last=Galloway|first=James|date=27 November 2017|publisher=Sky Sports|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200505125633/https://www.skysports.com/f1/news/12479/11128955/jenson-button-has-been-brilliant-for-mclaren-says-eric-boullier|archive-date=5 May 2020|access-date=5 May 2020}}</ref>
=== Williams senioradviseur (2021) ===
In Januarie 2021 het Button weer by Williams aangesluit as 'n senior adviseur op 'n meerjarige ooreenkoms. Hy het hul ren- en Williams Academy -bestuurders op die baan en by die span se hoofkwartier bygestaan en ambassadeurspligte vir die span uitgevoer.<ref>{{cite web|last=Mitchell|first=Scott|title=What Button's Williams return really means|url=https://the-race.com/formula-1/what-buttons-williams-return-really-means/|publisher=The Race|date=22 January 2021|access-date=23 January 2021|archive-date=22 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210122145018/https://the-race.com/formula-1/what-buttons-williams-return-really-means/|url-status=live}}</ref> Daar is van Button verwag om op die hele span te fokus en nie net op een spesifieke departement nie. Hy kon egter nie Williams se werksperseel betree nie weens reisbeperkings vanuit die Verenigde State.<ref>{{cite web|last=Cooper|first=Adam|title=Williams boss explains the 'huge' impact Jenson Button is having on team|url=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/williams-boss-explains-the-huge-impact-jenson-button-is-having-on-team|work=Motor Sport|date=7 May 2021|access-date=31 May 2021|archive-date=2 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210602215022/https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/williams-boss-explains-the-huge-impact-jenson-button-is-having-on-team|url-status=live}}</ref> Verder het [[Covid-19-pandemie|Covid-19-protokolle]] sy band met die span beperk aangesien hy in die Sky Sports-uitsaaiborrel was.<ref>{{cite web|last1=Noble|first1=Jonathan|last2=Jaeggi|first2=Erwin|title=Button eyes more Williams time in F1 as COVID restrictions ease|url=https://www.motorsport.com/f1/news/button-spend-more-time-williams-2022-season/6979034/|publisher=[[Motorsport.com]]|date=1 January 2022|access-date=1 January 2022|archive-date=1 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220101152005/https://www.motorsport.com/f1/news/button-spend-more-time-williams-2022-season/6979034/|url-status=live}}</ref>
== Super GT-loopbaan ==
[[Lêer:No.100 RAYBRIG NSX-GT.jpg|duimnael|regs|Die [[Honda|Honda NSX-GT]] wat Button en Naoki Yamamoto bestuur het vir hul oorwinning in die Super GT-reeks van 2018]]
Button het teen omstreeks 2011 in Super GT begin belangstel,<ref name=Metropolis2018>{{Cite web|last=Jarvis|first=Stephan|date=27 April 2018|title=Jenson Button – Super GT Challenger|url=https://metropolisjapan.com/jenson-button-japan-super-gt/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180427100239/https://metropolisjapan.com/jenson-button-japan-super-gt/|archive-date=27 April 2018|access-date=13 August 2020|website=Metropolis}}</ref> en samesprekings met Honda het gelei tot sy reeksdebuut by die 2017 Suzuka 1000 km in 'n NSX-GT vir Span Mugen saam met spanmaats Hideki Mutoh en Daisuke Nakajima.<ref>{{cite web|last=Saunders|first=Nate|title=Jenson Button to make Super GT debut in August|url=https://www.espn.com/f1/story/_/id/19518500/jenson-button-make-super-gt-debut-august|publisher=ESPN|date=2 June 2017|access-date=5 May 2020|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180828181713/http://www.espn.com/f1/story/_/id/19518500/jenson-button-make-super-gt-debut-august|archive-date=28 August 2018}}</ref> Die trio het 12de geëindig na twee keer se straf en twee pap bande.<ref>{{cite web|last=Thurkal|first=Rachit|title=Suzuka 1000 km: Honda wins dramatic race, Button finishes 12th|url=https://www.motorsport.com/supergt/news/suzuka-1000km-super-gt-honda-wins-dramatic-race-button-12th-945596/3042761/|publisher=motorsport.com|date=27 August 2017|access-date=5 May 2020|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190730121625/https://www.motorsport.com/supergt/news/suzuka-1000km-super-gt-honda-wins-dramatic-race-button-12th-945596/3042761/|archive-date=30 July 2019}}</ref> Hy het ook oorweeg om as 'n derde bestuurder vir Acura Team Penske se IMSA Sportmotorkampioenskapspan te jaag, maar is afgewys.<ref>{{cite web|last=Errington|first=Tom|title=Honda: Button was serious Penske option for IMSA in 2018|url=https://www.autosport.com/imsa/news/132350/honda-button-was-serious-penske-imsa-option|work=Autosport|date=11 October 2017|access-date=5 May 2020|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190805202240/https://www.autosport.com/imsa/news/132350/honda-button-was-serious-penske-imsa-option|archive-date=5 August 2019}}</ref>
Button het die volle 2018 Super GT-reeks vir Span Kunimitsu in die nr. 100 GT500-klas Honda NSX-GT saam met Naoki Yamamoto bestuur; Button wou 'n motor met [[Bridgestone]]-bande bestuur en mederenjaers het Yamamoto aanbeveel omdat hy Engels kon praat.<ref name="Metropolis2018" /> Button se span het hom gehelp om beter te kommunikeer, en aan te pas by die reeks en sy kultuur.<ref>{{cite web|title=Button Adjusting to New Culture in Super GT|url=https://sportscar365.com/other-series/super-gt/button-adjusting-to-new-culture-in-super-gt/|publisher=SportsCar365|date=29 March 2018|access-date=5 May 2020|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180813081230/https://sportscar365.com/other-series/super-gt/button-adjusting-to-new-culture-in-super-gt/|archive-date=13 August 2018}}</ref> Hy en Yamamoto het by Sportsland Sugo gewen en twee tweede plekke behaal om die seisoen-eindwedren by Twin Ring Motegi gelyk op punte met die TOM'S- duo van Ryō Hirakawa en Nick Cassidy in te skryf.<ref>{{cite journal|last1=Thurkal|first1=Rachit|last2=Simmons|first2=Marcus|title=Button's Super GT title showdown|url=https://www.pressreader.com/uk/autosport-uk/20181108/281573766709419|journal=Autosport|date=8 November 2018|access-date=5 May 2020|pages=4–5|via=PressReader|archive-date=15 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201115201111/https://www.pressreader.com/uk/autosport-uk/20181108/281573766709419|url-status=live}}</ref> Hy het Hirakawa agter hom gehou om die GT500-titel met drie punte te wen en was die eerste groentjiekampioen sedert Toranosuke Takagi in 2005.<ref>{{cite web|last=Klein|first=Jamie|title=Motegi Super GT: Button, Yamamoto crowned in tense finale|url=https://www.motorsport.com/supergt/news/motegi-button-champion-yamamoto-finale/3211840/|publisher=motorsport.com|date=11 November 2018|access-date=5 May 2020|archive-date=15 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201115201107/https://www.motorsport.com/supergt/news/motegi-button-champion-yamamoto-finale/3211840/|url-status=live}}</ref>
Vir die 2019-seisoen het Button by Team Kunimitsu aangebly as spanmaat van Yamamoto in die hernommerde nr.1 Honda.<ref>{{cite web|last=Cobb|first=Haydn|title=Button, Yamamoto to defend Super GT title with Honda|url=https://www.crash.net/f1/news/911955/1/button-defend-super-gt-title-honda|publisher=Crash|date=11 January 2019|access-date=5 May 2020|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190111135416/https://www.crash.net/f1/news/911955/1/button-defend-super-gt-title-honda|archive-date=11 January 2019}}</ref> In 'n seisoen vol voorvalle is Button en Yamamoto in die eerste rondte by Okayama uit die voortou geneem,<ref>{{cite web|last=Thurkal|first=Rachit|title=Super GT Okayama 300 km Abandoned After 30 Laps Due To Rain|url=https://www.autosport.com/gt/news/142766/collision-wrecks-button-super-gt-opener|work=Autosport|date=14 April 2019|access-date=8 May 2020|url-status=live|archive-date=1 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200801233615/https://www.autosport.com/gt/news/142766/collision-wrecks-button-super-gt-opener}}</ref> 'n verkeerde tydsberekening van die veiligheidsmotor by die tweede Fuji-ren en 'n swak bandkeuse in die reën by Sugo het die span moontlike oorwinnings gekos.<ref>{{Cite web|title=Cassidy: Fuji safety car cost us second Super GT title|url=https://www.motorsport.com/supergt/news/cassidy-hirakawa-toms-motegi-defeat/4592132/|last=Klein|first=Jamie|date=3 November 2019|publisher=motorsport.com|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200802000002/https://www.motorsport.com/supergt/news/cassidy-hirakawa-toms-motegi-defeat/4592132/|archive-date=2 August 2020|access-date=8 May 2020}}<br />{{Cite web|title=The race that ended Button and Yamamoto's title defence|url=https://www.motorsport.com/supergt/news/button-yamamoto-tyre-call-sugo/4546824/|last=Thurkal|first=Rachit|date=24 September 2019|publisher=motorsport.com|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200802003118/https://www.motorsport.com/supergt/news/button-yamamoto-tyre-call-sugo/4546824/|archive-date=2 August 2020|access-date=8 May 2020}}</ref> Die paar het twee podiumplekke by beide Fuji-rondes en 'n sesde plek by Motegi behaal om agtste in die GT500-bestuurderskampioenskap met 37 punte te eindig.<ref>{{cite web|last1=Thurkal|first1=Rachit|last2=Klein|first2=Jamie|title=Button raced with "basically the same car as last year"|url=https://www.motorsport.com/supergt/news/button-same-car-kunimitsu-honda/4592151/|publisher=motorsport.com|date=4 November 2019|access-date=5 May 2020|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191214084738/https://www.motorsport.com/supergt/news/button-same-car-kunimitsu-honda/4592151/|archive-date=14 December 2019}}</ref> In Oktober 2019 het hy die laaste twee wedrenne van die seisoen-afsluiter Deutsche Tourenwagen Masters (DTM) rondte by die Hockenheimring in sy Team Kunimitsu NSX-motor gery as Honda se wild card-inskrywing.<ref>{{cite news|last=Myson|first=Chris|title=Jenson Button to race in DTM finale at Hockenheim|url=https://sportstar.thehindu.com/motorsport/jenson-button-race-dtm-finale-hockenheim-formula-one-f1-deutsche-tourenwagen-masters-kunimitsu-honda/article29362734.ece|work=Sportstar|date=7 September 2019|access-date=5 May 2020|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190921053235/https://sportstar.thehindu.com/motorsport/jenson-button-race-dtm-finale-hockenheim-formula-one-f1-deutsche-tourenwagen-masters-kunimitsu-honda/article29362734.ece|archive-date=21 September 2019}}</ref> Hy het 9de in die eerste wedren en 16de in die tweede geëindig.<ref>{{cite web|last=Aller|first=Tamara|title=Jenson Button: "I'd like to have some more time in the DTM"|url=https://www.touringcartimes.com/2019/10/06/jenson-button-id-like-time-dtm/|publisher=TouringCarTimes|date=6 October 2019|access-date=5 May 2020|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191007104401/https://www.touringcartimes.com/2019/10/06/jenson-button-id-like-time-dtm/|archive-date=7 October 2019}}</ref> Button het nie aan die "Super GT × DTM Dream Race" by Fuji Speedway deelgeneem nie omdat sy kontrak hom nie daartoe verplig het nie,<ref>{{cite web|last=Errington|first=Tom|title=Jenson Button not doing joint DTM/Super GT races at Fuji|url=https://www.autosport.com/dtm/news/146438/button-wont-do-joint-dtmsuper-gt-fuji-races|work=Autosport|date=6 October 2019|access-date=5 May 2020|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191009045216/https://www.autosport.com/dtm/news/146438/button-wont-do-joint-dtmsuper-gt-fuji-races|archive-date=9 October 2019}}</ref> en het Super GT ná 2019 verlaat omdat hy nie gereeld van die Verenigde State na Japan wou vlieg nie en ander renreekse wou verken.
== Sportmotorloopbaan ==
[[Lêer:Chevrolet Camaro ZL1 NASCAR - Jenson Button, Jimmie Johnson & Mike Rockenfeller at Dunlop Chicane at the 2023 Le Mans (53368944895).jpg|duimnael|links|Die nr. 24 [[Chevrolet|Chevrolet Camaro]] ZL1 bestuur deur Button, Johnson en Rockenfeller tydens die 2023 24-uur van Le Mans]]
Button het sy uithourendebuut tydens die 1999 Spa 24-uur gemaak, waar hy 'n BMW Team Raffanelli [[BMW M3|320i E46]] met David Saelens en Tomáš Enge in die SP-klas gedeel het, en ná 22 rondtes weens 'n brandstoftenklek onttrek het.<ref>{{cite web|last=Santos|first=Adrià|title=Jenson Button vuelve 19 años después a las resistencias de la mano de SMP Racing en el WEC|url=https://formularapida.net/jenson-button-vuelve-19-anos-despues-las-resistencias-mano-smp-racing-wec/|publisher=Formula Rapida|language=es|date=27 April 2018|access-date=17 December 2019|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191217081241/https://formularapida.net/jenson-button-vuelve-19-anos-despues-las-resistencias-mano-smp-racing-wec/|archive-date=17 December 2019}}</ref><ref>{{cite web|last=Bergenhuizen|first=Fabrice|title=Il y a 20 ans, Jenson Button participait aux 24 Heures de Spa|url=http://www.endurance-classic.com/fr/il-y-a-20-ans-jenson-button-participait-aux-24-heures-de-spa/|publisher=Endurance-Info|language=fr|date=21 July 2019|access-date=17 December 2019|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191217081242/http://www.endurance-classic.com/fr/il-y-a-20-ans-jenson-button-participait-aux-24-heures-de-spa/|archive-date=17 December 2019}}</ref> Button het ingestem om die grootste deel van die 2018–19 FIA Wêrelduithoukampioenskap te bestuur deur 'n BR Engineering BR1- motor in die Le Mans Prototype 1 (LMP1)-klas met [[Vitaly Petrov]] en Mikhail Aleshin vir SMP Racing te deel.<ref name=S365BUTSMP>{{cite web|last=Lloyd|first=Daniel|title=Button to Make LMP1 Debut with SMP|url=https://sportscar365.com/lemans/wec/button-to-make-lmp1-debut-with-smp-racing/|publisher=SportsCar365|date=27 April 2018|access-date=29 April 2020|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180725033339/https://sportscar365.com/lemans/wec/button-to-make-lmp1-debut-with-smp-racing/|archive-date=25 July 2018}}</ref><ref>{{cite web|last=Goodwin|first=Graham|title=Jenson Button For 2018 Le Mans With SMP Racing?|url=http://www.dailysportscar.com/2018/04/17/jenson-button-for-2018-le-mans-with-smp-racing.html|publisher=DailySportsCar|date=17 April 2018|access-date=29 April 2020|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191103155242/http://www.dailysportscar.com/2018/04/17/jenson-button-for-2018-le-mans-with-smp-racing.html|archive-date=3 November 2019}}</ref> Terwyl hy sy FIA Wêrelduithourendebuut tydens die 2018 24-uur van Le Mans gemaak het, het elektroniese probleme die motor in die orde laat daal voordat die enjin laat in die wedren onklaar geraak het, met Button aan die stuur.<ref>{{cite web|last=Klein|first=Jamie|title=Button laments SMP reliability woes on Le Mans debut|url=https://www.motorsport.com/lemans/news/button-laments-smp-reliability-woes-on-le-mans-debut-1046561/3124258/|publisher=motorsport.com|date=17 June 2018|access-date=29 April 2020|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190611233107/https://www.motorsport.com/lemans/news/button-laments-smp-reliability-woes-on-le-mans-debut-1046561/3124258/|archive-date=11 June 2019}}</ref> Hy het vierde geëindig tydens die 6-uur van Fuji en derde tydens die daaropvolgende 6-uur van Shanghai[6] Button het die 1000 Myl van Sebring en 6-uur van Spa-Francorchamps misgeloop weens Super GT-verpligtinge,<ref>{{cite web|last=Lloyd|first=Daniel|title=Button to Miss Sebring, Spa Due to Super GT Conflicts|url=https://sportscar365.com/lemans/wec/button-to-miss-sebring-spa-because-of-super-gt-clashes/|publisher=SportsCar365|date=10 December 2018|access-date=29 April 2020|archive-date=15 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201115201122/https://sportscar365.com/lemans/wec/button-to-miss-sebring-spa-because-of-super-gt-clashes/|url-status=live}}</ref> en die 2019 24 Uur van Le Mans omdat sy verloofde op die punt was om geboorte te skenk aan hul eerste kind.<ref name=MSportApr19>{{cite web|last=Kanal|first=Samarth|title=Jenson Button scraps Le Mans plans|url=https://www.motorsportmagazine.com/articles/sports-cars/jenson-button-scraps-le-mans-plans|work=Motor Sport|date=22 April 2019|access-date=29 April 2020|archive-date=15 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201115201047/https://www.motorsportmagazine.com/articles/sports-cars/jenson-button-scraps-le-mans-plans|url-status=live}}</ref>
[[Lêer:Hertz Team Jota - Porsche 963 -38 (53815737678).jpg|duimnael|regs|Die nr. 38 [[Porsche|Porsche 963]] bestuur deur Button, Hanson en Rasmussen in die 2024 24-uur van Le Mans]]
Hy het sy Britse GT-debuut in die 2020-seisoen se laaste rondte, die drie-uurlange Silverstone 500, gemaak, en die nr. 3 Jenson Team Rocket RJN McLaren 720S GT3 met mede-spaneienaar Chris Buncombe bestuur.<ref>{{Cite web|last=Goodwin|first=Graham|date=14 October 2020|title=Jenson Button Joins British GT Grid For Silverstone 500|url=http://www.dailysportscar.com/2020/10/14/jenson-button-joins-british-gt-grid-for-silverstone-500.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201115201107/http://www.dailysportscar.com/2020/10/14/jenson-button-joins-british-gt-grid-for-silverstone-500.html|archive-date=15 November 2020|access-date=18 October 2020|publisher=DailySportsCar}}</ref> Die twee jaers het die wedren in die 14de plek voltooi.<ref>{{cite web|last=Newbold|first=James|title=Collard and Mitchell claim British GT title with Silverstone win, Button 14th|url=https://www.autosport.com/gt/news/153369/collard-mitchell-claim-british-gt-title-at-silverstone|work=Autosport|date=8 November 2020|access-date=9 November 2020|archive-date=15 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201115201116/https://www.autosport.com/gt/news/153369/collard-mitchell-claim-british-gt-title-at-silverstone|url-status=live}}</ref> Button het [[Hendrick Motorsports]] se NASCAR Next Gen Chevrolet Camaro ZL1 Garage 56-inskrywing saam met sportmotorbestuurder Mike Rockenfeller en NASCAR-renjaer [[Jimmie Johnson]] tydens die 2023 24-uur van Le Mans bestuur.<ref>{{cite web|last=Ryan|first=Nate|title=Jenson Button joins NASCAR Garage 56 at Le Mans with Jimmie Johnson, Rockenfeller|url=https://motorsports.nbcsports.com/2023/01/28/jenson-button-nascar-garage-56-le-mans-jimmie-johnson-mike-rockenfeller-jeff-gordon-hendrick-motorsports-chevrolet/|publisher=NBC Sports|date=28 January 2023|access-date=28 January 2023|archive-date=28 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230128160542/https://motorsports.nbcsports.com/2023/01/28/jenson-button-nascar-garage-56-le-mans-jimmie-johnson-mike-rockenfeller-jeff-gordon-hendrick-motorsports-chevrolet/|url-status=live}}</ref> Die trio het 285 rondtes voltooi en was algeheel 39ste na 'n aandrywingsfout laat in die byeenkoms.<ref>{{cite web|last=DeGroot|first=Nick|title=Garage 56 NASCAR entry completes Le Mans 24 despite late drama|url=https://www.motorsport.com/lemans/news/garage-56-nascar-completes-le-mans-johnson-button-rockenfeller/10481635/|publisher=[[Motorsport.com]]|date=11 June 2023|access-date=11 June 2023|archive-date=11 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230611145850/https://www.motorsport.com/lemans/news/garage-56-nascar-completes-le-mans-johnson-button-rockenfeller/10481635/|url-status=live}}</ref> Hy het aan die tien-uur Petit Le Mans (deel van die IMSA SportsCar-kampioenskap) deelgeneem terwyl hy JDC-Miller MotorSports se Porsche 963 saam met Rockenfeller en Tijmen van der Helm bestuur het.<ref>{{Cite web |last=Euwema |first=Davey |date=18 August 2023 |title=Button Joins JDC-Miller for Petit Le Mans |url=https://sportscar365.com/imsa/iwsc/button-joins-jdc-miller-for-petit-le-mans/ |access-date=20 August 2023 |publisher=SportsCar365 |archive-date=18 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230818151041/https://sportscar365.com/imsa/iwsc/button-joins-jdc-miller-for-petit-le-mans/ |url-status=live }}</ref> Die motor het negende weggespring en vyfde geëindig.<ref>{{Cite web |date=16 October 2023 |title=Jenson Button had a blast at the wheel of the Porsche 963 at Petit Le Mans |url=https://www.24h-lemans.com/en/news/jenson-button-had-a-blast-at-the-wheel-of-the-porsche-963-at-petit-le-mans-57937 |access-date=11 November 2023 |publisher=Automobile Club de l'Ouest |archive-date=11 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231111093930/https://www.24h-lemans.com/en/news/jenson-button-had-a-blast-at-the-wheel-of-the-porsche-963-at-petit-le-mans-57937 |url-status=live }}</ref>
Vir die 2024 24-uur van Daytona, het Button by Louis Delétraz, Colton Herta en Jordan Taylor aangesluit in die "Wayne Taylor Racing with Andretti" se nr. 40 Acura ARX-06 GTP-motor,<ref name="barnes">{{cite web|last=Barnes|first=Joey|title=Button, Ericsson complete WTR Andretti's Acura GTP roster for Daytona 24|url=https://www.autosport.com/imsa/news/button-ericsson-complete-wtr-andrettis-acura-gtp-roster-for-daytona-24/10546438/|work=[[Autosport]]|date=15 November 2023|access-date=15 November 2023|archive-date=14 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231114200217/https://www.autosport.com/imsa/news/button-ericsson-complete-wtr-andrettis-acura-gtp-roster-for-daytona-24/10546438/|url-status=live}}</ref> en derde algeheel geëindig.<ref name="bbc">{{Cite news |date=28 January 2024|title=Jenson Button finishes third on Daytona 24 Hours debut |url=https://www.bbc.com/sport/motorsport/68124307 |access-date=29 January 2024 |publisher=[[BBC Sport]] |language=en}}</ref>
Vir die 2024 24-uur van Daytona het Button by Louis Delétraz, Colton Herta en Jordan Taylor aangesluit om "Wayne Taylor Racing with Andretti" se nr. 40 Acura ARX-06 GTP-motor te deel,<ref name="barnes" /> en derde algeheel geëindig.<ref name="bbc" /> Hy het in 2024 na die FIA Wêrelduithoukampioenskap teruggekeer en Team Jota se nr. 38 Porsche 963 met Phil Hanson en Oliver Rasmussen gedeel.<ref>{{Cite web |last=Euwema |first=Davey |date=15 December 2023 |title=Button Completes JOTA Hypercar Lineup |url=https://sportscar365.com/lemans/wec/button-completes-jota-hypercar-lineup/ |access-date=15 December 2023 |publisher=SportsCar365 |archive-date=15 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231215152755/https://sportscar365.com/lemans/wec/button-completes-jota-hypercar-lineup/ |url-status=live }}</ref> Button het stadiger as sy spanmaats gelyk en was gefrustreerd met die stadiger motors totdat hy in die 24-uur van Le Mans gemakliker voorgekom het.<ref>{{Cite web |last=Smith |first=Sam |date=14 November 2024 |title=Button gets major WEC Cadillac deal – is he quick enough to win? |url=https://www.the-race.com/wec-le-mans/jenson-button-2025-wec-deal-is-he-still-quick-enough-to-win/ |access-date=14 November 2024 |publisher=The Race}}</ref> Hy het die seisoen 19de in die Wêrelduithoukampioenskap afgesluit en vyf punte behaal, insluitend 'n seisoenbeste resultaat van sesde by die 6-uur van Fuji.<ref name="Results" />
Button sal na verwagting by Jota bly vir die 2025 FIA Wêrelduithoukampioenskap en sal die nr. 38 Cadillac V-reeks R deel met Earl Bamber en Sébastien Bourdais in die Hipermotorkategorie nadat die span van vervaardiger van Porsche na Cadillac verander het.<ref>{{Cite web |last=Watkins |first=Gary |date=14 November 2024 |title=Button stays with Jota for factory Cadillac switch in 2025 WEC |url=https://www.autosport.com/wec/news/button-to-contest-wec-in-2025-as-jota-makes-cadillac-switch-from-porsche/10672904/ |access-date=14 November 2024 |website=[[Autosport]]}}</ref><ref>{{cite web|last=Villemant|first=Thibaut|title=Big-name line-up for Button's 'best chance yet' at Le Mans|url=https://www.the-race.com/endurance/big-name-line-up-jenson-button-best-chance-yet-le-mans/|publisher=The Race|date=11 February 2025|access-date=12 February 2025}}</ref>
== Volledige renuitslae ==
=== Britse Formule 3 Kampioenskap-uitslae ===
(Renne in '''vetdruk''' dui voorste wegspringplek aan) (Renne in ''skuinsdruk'' is vinnigste rondte)
{| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:85%"
! scope="col" | Jaar
! scope="col" | Inskrywer
! scope="col" | Enjin
! scope="col" | Klas
! scope="col" | 1
! scope="col" | 2
! scope="col" | 3
! scope="col" | 4
! scope="col" | 5
! scope="col" | 6
! scope="col" | 7
! scope="col" | 8
! scope="col" | 9
! scope="col" | 10
! scope="col" | 11
! scope="col" | 12
! scope="col" | 13
! scope="col" | 14
! scope="col" | 15
! scope="col" | 16
! scope="col" | Plek
! scope="col" | Punte
|-
| [[1999]]
!Promatecme UK
!Renault Sodemo
! A
|style="background:#DFDFDF;"| '''DON'''<br />{{small|2}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[Silverstone-renbaan|SIL]]<br />{{small|6}}
|style="background:#FFFFBF;"| THR<br />{{small|1}}
|style="background:#DFFFDF;"| BRH<br />{{small|8}}
|style="background:#DFFFDF;"| BRH<br />{{small|7}}
|style="background:#DFFFDF;"| OUL<br />{{small|5}}
|style="background:#EFCFFF;"| CRO<br />{{small|Ret}}
|style="background:#DFFFDF;"| BRH<br />{{small|6}}
|style="background:#DFDFDF;"| ''[[Silverstone-renbaan|SIL]]''<br />{{small|2}}
|style="background:#DFFFDF;"| SNE<br />{{small|11}}
|style="background:#DFDFDF;"| ''PEM''<br />{{small|2}}
|style="background:#FFFFBF;"| '''''PEM'''''<br />{{small|1}}
|style="background:#DFDFDF;"| DON<br />{{small|2}}
|style="background:#DFFFDF;"| '''[[Circuit de Spa-Francorchamps|SPA]]'''<br />{{small|4}}
|style="background:#FFFFBF;"| ''[[Silverstone-renbaan|SIL]]''<br />{{small|1}}
|style="background:#EFCFFF;"| THR<br />{{small|Ret}}
!style="background:#FFDF9F;"| 3de
!style="background:#FFDF9F;"| 168
|-
!colspan=22|{{center|{{small|Bron:{{sfn|Henry|2009|pp=27–33}}}}}}
|}
=== Volledige Spa 24-uur uitslae ===
{| class="wikitable" style="font-size:90%"
! scope="col" | Jaar
! scope="col" | Span
! scope="col" | Medebestuurders
! scope="col" | Motor
! scope="col" | Klas
! scope="col" | Rondtes<br />voltooi
! scope="col" | Pos.
! scope="col" | Klas<br />Pos.
|- style="text-align:center;"
! 1999
|align="left" nowrap| {{flagicon|BEL}} [[BMW]] FINA Team Rafanelli
|align="left" nowrap| {{flagicon|BEL}} David Saelens<br />{{flagicon|CZE}} Tomáš Enge
|align="left" nowrap| BMW 320i E46<br />[[BMW]] / Rafanelli
| SP
| 22
| DNF
| DNF
|}
=== Volledige Formule Een-uitslae <small>(2000–2017)</small> ===
{{F1 bestuurders resultate legende (weergawe 4)}}
{| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:85%"
! Jaar
! Span
! Onderstel
! Enjin
!1
!2
!3
!4
!5
!6
!7
!8
!9
!10
!11
!12
!13
!14
!15
!16
!17
!18
!19
!20
!21
! Plek
! Punte
|-style="border-top:3px solid #aaaaaa"
![[2000 Formule Een-seisoen|2000]]
! [[BMW]]<br />[[Williams Grand Prix Engineering|Williams F1-span]]
! Williams FW22
! [[BMW]] E41<br />3.0 [[V-enjin|V10]]
|style="background:#EFCFFF;"| [[2000 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|Ret}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2000 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|6}}
|style="background:#EFCFFF;"| [[2000 San Marino Grand Prix|SMR]]<br />{{small|Ret}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2000 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|5}}
|style="background:#CFCFFF;"| [[2000 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|17}}<sup>†</sup>
|style="background:#CFCFFF;"| [[2000 Europese Grand Prix|EUR]]<br />{{small|10}}<sup>†</sup>
|style="background:#EFCFFF;"| [[2000 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|Ret}}
|style="background:#CFCFFF;"| [[2000 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|11}}
|style="background:#CFCFFF;"| [[2000 Franse Grand Prix|FRA]]<br />{{small|8}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2000 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />{{small|5}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2000 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|4}}
|style="background:#CFCFFF;"| [[2000 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|9}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2000 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|5}}
|style="background:#EFCFFF;"| [[2000 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|Ret}}
|style="background:#EFCFFF;"| [[2000 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{small|Ret}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2000 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|5}}
|style="background:#EFCFFF;"| [[2000 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />{{small|Ret}}
|colspan=4|
! 8ste
! 12
|-
![[2001 Formule Een-seisoen|2001]]
! [[Benetton Formula|Mild Seven<br />Benetton<br />Renault]]
! [[Benetton Formula|Benetton]] B201
! [[Renault F1|Renault]] RS21<br />3.0 [[V-enjin|V10]]
|style="background:#CFCFFF;"| [[2001 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />14
|style="background:#CFCFFF;"| [[2001 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />11
|style="background:#CFCFFF;"| [[2001 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />10
|style="background:#CFCFFF;"| [[2001 San Marino Grand Prix|SMR]]<br />{{small|12}}
|style="background:#CFCFFF;"| [[2001 Spaanse Grand Prix|ESP]]<br />{{small|15}}
|style="background:#EFCFFF;"| [[2001 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />{{small|Ret}}
|style="background:#CFCFFF;"| [[2001 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|7}}
|style="background:#EFCFFF;"| [[2001 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|Ret}}
|style="background:#CFCFFF;"| [[2001 Europese Grand Prix|EUR]]<br />{{small|13}}
|style="background:#CFCFFF;"| [[2001 Franse Grand Prix|FRA]]<br />{{small|16}}<sup>†</sup>
|style="background:#CFCFFF;"| [[2001 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|15}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2001 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|5}}
|style="background:#EFCFFF;"| [[2001 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|Ret}}
|style="background:#EFCFFF;"| [[2001 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|Ret}}
|style="background:#EFCFFF;"| [[2001 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|Ret}}
|style="background:#CFCFFF;"| [[2001 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{small|9}}
|style="background:#CFCFFF;"| [[2001 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|7}}
|colspan=4|
! 17de
! 2
|-
! [[2002 Formule Een-seisoen|2002]]
! [[Renault F1|Mild Seven<br />Renault<br />F1-span]]
! [[Renault F1|Renault]] R202
! [[Renault F1|Renault]] RS22<br />3.0 [[V-enjin|V10]]
|style="background:#EFCFFF;"| [[2002 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|Ret}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2002 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />{{small|4}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2002 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|4}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2002 San Marino Grand Prix|SMR]]<br />{{small|5}}
|style="background:#CFCFFF;"| [[2002 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|12}}<sup>†</sup>
|style="background:#CFCFFF;"| [[2002 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />{{small|7}}
|style="background:#EFCFFF;"| [[2002 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|Ret}}
|style="background:#CFCFFF;"| [[2002 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|15}}<sup>†</sup>
|style="background:#DFFFDF;"| [[2002 Europese Grand Prix|EUR]]<br />{{small|5}}
|style="background:#CFCFFF;"| [[2002 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|12}}<sup>†</sup>
|style="background:#DFFFDF;"| [[2002 Franse Grand Prix|FRA]]<br />{{small|6}}
|style="background:#EFCFFF;"| [[2002 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|Ret}}
|style="background:#EFCFFF;"| [[2002 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|Ret}}
|style="background:#EFCFFF;"| [[2002 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|Ret}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2002 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|5}}
|style="background:#CFCFFF;"| [[2002 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{small|8}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2002 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|6}}
|colspan=4|
! 7de
! 14
|-
! [[2003 Formule Een-seisoen|2003]]
! [[Lucky Strike]]<br />BAR Honda
! BAR 005
! [[Honda Racing F1|Honda]] RA003E<br />3.0 [[V-enjin|V10]]
|style="background:#CFCFFF;"| [[2003 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|10}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2003 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />{{small|7}}
|style="background:#EFCFFF;"| [[2003 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|Ret}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2003 San Marino Grand Prix|SMR]]<br />{{small|8}}
|style="background:#CFCFFF;"| [[2003 Spaanse Grand Prix|ESP]]<br />{{small|9}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2003 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />{{small|4}}
|style="background:#FFFFFF;"| [[2003 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|DNS}}
|style="background:#EFCFFF;"| [[2003 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|Ret}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2003 Europese Grand Prix|EUR]]<br />{{small|7}}
|style="background:#EFCFFF;"| [[2003 Franse Grand Prix|FRA]]<br />{{small|Ret}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2003 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|8}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2003 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|8}}
|style="background:#CFCFFF;"| [[2003 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|10}}
|style="background:#EFCFFF;"| [[2003 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|Ret}}
|style="background:#EFCFFF;"| [[2003 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{small|Ret}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2003 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|4}}
|colspan=5|
! 9de
! 17
|-
! [[2004 Formule Een-seisoen|2004]]
! [[Lucky Strike]]<br />BAR Honda
! BAR 006
! [[Honda Racing F1|Honda]] RA004E<br />3.0 [[V-enjin|V10]]
|style="background:#DFFFDF;"| [[2004 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|6}}
|style="background:#FFDF9F;"| [[2004 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />{{small|3}}
|style="background:#FFDF9F;"| [[2004 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />{{small|3}}
|style="background:#DFDFDF;"| [[2004 San Marino Grand Prix|SMR]]<br />{{small|2}}{{Pictogram poleposition}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2004 Spaanse Grand Prix|ESP]]<br />{{small|8}}
|style="background:#DFDFDF;"| [[2004 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|2}}
|style="background:#FFDF9F;"| [[2004 Europese Grand Prix|EUR]]<br />{{small|3}}
|style="background:#FFDF9F;"| [[2004 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|3}}
|style="background:#EFCFFF;"| [[2004 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{small|Ret}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2004 Franse Grand Prix|FRA]]<br />{{small|5}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2004 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|4}}
|style="background:#DFDFDF;"| [[2004 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|2}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2004 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|5}}
|style="background:#EFCFFF;"| [[2004 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|Ret}}
|style="background:#FFDF9F;"| [[2004 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|3}}
|style="background:#DFDFDF;"| [[2004 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{small|2}}
|style="background:#FFDF9F;"| [[2004 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|3}}
|style="background:#EFCFFF;"| [[2004 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|Ret}}
|colspan=3|
|style="background:#FFDF9F;"| '''3de'''
|style="background:#FFDF9F;"| '''85'''
|-
! [[2005 Formule Een-seisoen|2005]]
! [[Lucky Strike]]<br />BAR Honda
! BAR 007
! [[Honda Racing F1|Honda]] RA005E<br />3.0 [[V-enjin|V10]]
|style="background:#CFCFFF;"| [[2005 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|11}}<sup>†</sup>
|style="background:#EFCFFF;"| [[2005 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />{{small|Ret}}
|style="background:#EFCFFF;"| [[2005 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />{{small|Ret}}
|style="background:#000000; color:white"| [[2005 San Marino Grand Prix|{{Kleur|white|SMR}}]]<br />{{small|DSQ}}
| [[2005 Spaanse Grand Prix|SPA]]
| [[2005 Monaco Grand Prix|MON]]
|style="background:#CFCFFF;"| [[2005 Europese Grand Prix|EUR]]<br />{{small|10}}
|style="background:#EFCFFF;"| [[2005 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|Ret}}{{Pictogram poleposition}}
|style="background:#FFFFFF;"| [[2005 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{small|DNS}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2005 Franse Grand Prix|FRA]]<br />{{small|4}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2005 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|5}}
|style="background:#FFDF9F;"| [[2005 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|3}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2005 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|5}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2005 Turkse Grand Prix|TUR]]<br />{{small|5}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2005 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|8}}
|style="background:#FFDF9F;"| [[2005 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|3}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2005 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|7}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2005 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|5}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2005 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{small|8}}
|colspan=2|
! 9de
! 37
|-
! [[2006 Formule Een-seisoen|2006]]
! [[Lucky Strike]]<br />[[Honda Racing F1|Honda Racing<br />F1-span]]
! [[Honda Racing F1|Honda]] RA106
! [[Honda Racing F1|Honda]] RA806E<br />2.4 [[V8-enjin|V8]]
|style="background:#DFFFDF;"| [[2006 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />{{small|4}}
|style="background:#FFDF9F;"| [[2006 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />{{small|3}}
|style="background:#CFCFFF;"| [[2006 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|10}}<sup>†</sup>{{Pictogram poleposition}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2006 San Marino Grand Prix|SMR]]<br />{{small|7}}
|style="background:#EFCFFF;"| [[2006 Europese Grand Prix|EUR]]<br />{{small|Ret}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2006 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|6}}
|style="background:#CFCFFF;"| [[2006 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|11}}
|style="background:#EFCFFF;"| [[2006 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|Ret}}
|style="background:#CFCFFF;"| [[2006 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|9}}
|style="background:#EFCFFF;"| [[2006 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{small|Ret}}
|style="background:#EFCFFF;"| [[2006 Franse Grand Prix|FRA]]<br />{{small|Ret}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2006 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|4}}
|style="background:#FFFFBF;"| [[2006 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|1}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2006 Turkse Grand Prix|TUR]]<br />{{small|4}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2006 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|5}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2006 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{small|4}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2006 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|4}}
|style="background:#FFDF9F;"| [[2006 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|3}}
|colspan=3|
! 6de
! 56
|-
! [[2007 Formule Een-seisoen|2007]]
! [[Honda Racing F1]]
! [[Honda]] RA107
! [[Honda]] RA807E<br />2.4 [[V8-enjin|V8]]
|style="background:#CFCFFF;"| [[2007 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|15}}
|style="background:#CFCFFF;"| [[2007 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />{{small|12}}
|style="background:#EFCFFF;"| [[2007 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />{{small|Ret}}
|style="background:#CFCFFF;"| [[2007 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|12}}
|style="background:#CFCFFF;"| [[2007 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|11}}
|style="background:#EFCFFF;"| [[2007 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|Ret}}
|style="background:#CFCFFF;"| [[2007 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{small|12}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2007 Franse Grand Prix|FRA]]<br />{{small|8}}
|style="background:#CFCFFF;"| [[2007 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|10}}
|style="background:#EFCFFF;"| [[2007 Europese Grand Prix|EUR]]<br />{{small|Ret}}
|style="background:#EFCFFF;"| [[2007 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|Ret}}
|style="background:#CFCFFF;"| [[2007 Turkse Grand Prix|TUR]]<br />{{small|13}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2007 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|8}}
|style="background:#EFCFFF;"| [[2007 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|Ret}}
|style="background:#CFCFFF;"| [[2007 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|11}}<sup>†</sup>
|style="background:#DFFFDF;"| [[2007 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{small|5}}
|style="background:#EFCFFF;"| [[2007 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|Ret}}
|colspan=4|
! 15de
! 6
|-
! [[2008 Formule Een-seisoen|2008]]
! [[Honda Racing F1]]
! [[Honda]] RA108
! [[Honda]] RA808E 2.4 [[V8-enjin|V8]]
|style="background:#EFCFFF;"| [[2008 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|Ret}}
|style="background:#CFCFFF;"| [[2008 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />{{small|10}}
|style="background:#EFCFFF;"| [[2008 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />{{small|Ret}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2008 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|6}}
|style="background:#CFCFFF;"| [[2008 Turkse Grand Prix|TUR]]<br />{{small|11}}
|style="background:#CFCFFF;"| [[2008 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|11}}
|style="background:#CFCFFF;"| [[2008 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|11}}
|style="background:#EFCFFF;"| [[2008 Franse Grand Prix|FRA]]<br />{{small|Ret}}
|style="background:#EFCFFF;"| [[2008 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|Ret}}
|style="background:#CFCFFF;"| [[2008 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|17}}
|style="background:#CFCFFF;"| [[2008 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|12}}
|style="background:#CFCFFF;"| [[2008 Europese Grand Prix|EUR]]<br />{{small|13}}
|style="background:#CFCFFF;"| [[2008 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|15}}
|style="background:#CFCFFF;"| [[2008 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|15}}
|style="background:#CFCFFF;"| [[2008 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{small|9}}
|style="background:#CFCFFF;"| [[2008 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|14}}
|style="background:#CFCFFF;"| [[2008 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{small|16}}
|style="background:#CFCFFF;"| [[2008 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|13}}
|colspan=3|
! 18de
! 3
|-
! [[2009 Formule Een-seisoen|2009]]
! Brawn GP F1-span
! Brawn BGP 001
! Mercedes FO 108W 2.4 [[V8-enjin|V8]]
|style="background:#FFFFBF;"| [[2009 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|1}}{{Pictogram poleposition}}
|style="background:#FFFFBF;"| [[2009 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />{{small|1}}{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}}
|style="background:#FFDF9F;"| [[2009 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{small|3}}
|style="background:#FFFFBF;"| [[2009 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />{{small|1}}
|style="background:#FFFFBF;"| [[2009 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|1}}{{Pictogram poleposition}}
|style="background:#FFFFBF;"| [[2009 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|1}}{{Pictogram poleposition}}
|style="background:#FFFFBF;"| [[2009 Turkse Grand Prix|TUR]]<br />{{small|1}}{{Pictogram vinnigste ronde}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2009 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|6}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2009 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|5}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2009 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|7}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2009 Europese Grand Prix|EUR]]<br />{{small|7}}
|style="background:#EFCFFF;"| [[2009 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|Ret}}
|style="background:#DFDFDF;"| [[2009 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|2}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2009 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{small|5}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2009 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|8}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2009 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|5}}
|style="background:#FFDF9F;"| [[2009 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />{{small|3}}
|colspan=4|
| align="center" style="background:#FFFFBF;"| '''1ste'''
| align="center" style="background:#FFFFBF;"| '''95'''
|-
! [[2010 Formule Een-seisoen|2010]]
! [[McLaren|Vodafone McLaren Mercedes]]
! [[McLaren]] MP4-25
! Mercedes FO 108X 2.4 [[V8-enjin|V8]]
|style="background:#DFFFDF;"| [[2010 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />{{small|7}}
|style="background:#FFFFBF;"| [[2010 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|1}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2010 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />{{small|8}}
|style="background:#FFFFBF;"| [[2010 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{small|1}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2010 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|5}}
|style="background:#EFCFFF;"| [[2010 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|Ret}}
|style="background:#DFDFDF;"| [[2010 Turkse Grand Prix|TUR]]<br />{{small|2}}
|style="background:#DFDFDF;"| [[2010 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|2}}
|style="background:#FFDF9F;"| [[2010 Europese Grand Prix|EUR]]<br />{{small|3}}{{Pictogram vinnigste ronde}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2010 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|4}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2010 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|5}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2010 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|8}}
|style="background:#EFCFFF;"| [[2010 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|Ret}}
|style="background:#DFDFDF;"| [[2010 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|2}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2010 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{small|4}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2010 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|4}}
|style="background:#CFCFFF;"| [[2010 Koreaanse Grand Prix|KOR]]<br />{{small|12}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2010 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|5}}
|style="background:#FFDF9F;"| [[2010 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />{{small|3}}
|colspan=2|
! 5de
! 214
|-
! [[2011 Formule Een-seisoen|2011]]
! [[McLaren|Vodafone McLaren Mercedes]]
! [[McLaren]] MP4-26
! Mercedes FO 108Y 2.4 [[V8-enjin|V8]]
|style="background:#DFFFDF;"| [[2011 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|6}}
|style="background:#DFDFDF;"| [[2011 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />{{small|2}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2011 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{small|4}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2011 Turkse Grand Prix|TUR]]<br />{{small|6}}
|style="background:#FFDF9F;"| [[2011 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|3}}
|style="background:#FFDF9F;"| [[2011 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|3}}
|style="background:#FFFFBF;"| [[2011 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|1}}{{Pictogram vinnigste ronde}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2011 Europese Grand Prix|EUR]]<br />{{small|6}}
|style="background:#EFCFFF;"| [[2011 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|Ret}}
|style="background:#EFCFFF;"| [[2011 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|Ret}}
|style="background:#FFFFBF;"| [[2011 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|1}}
|style="background:#FFDF9F;"| [[2011 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|3}}
|style="background:#DFDFDF;"| [[2011 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|2}}
|style="background:#DFDFDF;"| [[2011 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{small|2}}{{Pictogram vinnigste ronde}}
|style="background:#FFFFBF;"| [[2011 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|1}}{{Pictogram vinnigste ronde}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2011 Koreaanse Grand Prix|KOR]]<br />{{small|4}}
|style="background:#DFDFDF;"| [[2011 Indiese Grand Prix|IND]]<br />{{small|2}}
|style="background:#FFDF9F;"| [[2011 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />{{small|3}}
|style="background:#FFDF9F;"| [[2011 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|3}}
|colspan=2|
|style="background:#DFDFDF;"| '''2de'''
|style="background:#DFDFDF;"| '''270'''
|-
! [[2012 Formule Een-seisoen|2012]]
! [[McLaren|Vodafone McLaren Mercedes]]
! [[McLaren]] MP4-27
! Mercedes FO 108Z 2.4 [[V8-enjin|V8]]
|style="background:#FFFFBF;"| [[2012 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|1}}{{Pictogram vinnigste ronde}}
|style="background:#CFCFFF;"| [[2012 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />{{small|14}}
|style="background:#DFDFDF;"| [[2012 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{small|2}}
|style="background:#CFCFFF;"| [[2012 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />{{small|18}}<sup>†</sup>
|style="background:#DFFFDF;"| [[2012 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|9}}
|style="background:#CFCFFF;"| [[2012 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|16}}<sup>†</sup>
|style="background:#CFCFFF;"| [[2012 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|16}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2012 Europese Grand Prix|EUR]]<br />{{small|8}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2012 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|10}}
|style="background:#DFDFDF;"| [[2012 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|2}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2012 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|6}}
|style="background:#FFFFBF;"| [[2012 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|1}}{{Pictogram poleposition}}
|style="background:#EFCFFF;"| [[2012 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|Ret}}
|style="background:#DFDFDF;"| [[2012 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{small|2}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2012 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|4}}
|style="background:#EFCFFF;"| [[2012 Koreaanse Grand Prix|KOR]]<br />{{small|Ret}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2012 Indiese Grand Prix|IND]]<br />{{small|5}}{{Pictogram vinnigste ronde}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2012 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />{{small|4}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2012 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{small|5}}
|style="background:#FFFFBF;"| [[2012 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|1}}
|
! 5de
! 188
|-
! [[2013 Formule Een-seisoen|2013]]
! [[McLaren|Vodafone McLaren Mercedes]]
! [[McLaren]] MP4-28
! Mercedes FO 108F 2.4 [[V8-enjin|V8]]
|style="background:#DFFFDF;"| [[2013 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|9}}
|style="background:#CFCFFF;"| [[2013 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />{{small|17}}<sup>†</sup>
|style="background:#DFFFDF;"| [[2013 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{small|5}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2013 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />{{small|10}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2013 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|8}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2013 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|6}}
|style="background:#CFCFFF;"| [[2013 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|12}}
|style="background:#CFCFFF;"| [[2013 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|13}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2013 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|6}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2013 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|7}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2013 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|6}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2013 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|10}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2013 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{small|7}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2013 Koreaanse Grand Prix|KOR]]<br />{{small|8}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2013 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|9}}
|style="background:#CFCFFF;"| [[2013 Indiese Grand Prix|IND]]<br />{{small|14}}
|style="background:#CFCFFF;"| [[2013 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />{{small|12}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2013 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{small|10}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2013 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|4}}
|colspan=2|
! 9de
! 73
|-
![[2014 Formule Een-seisoen|2014]]
![[McLaren|McLaren Mercedes]]
![[McLaren]] MP4-29
!Mercedes PU106A<br />Hibried 1.6 [[V6-enjin|V6 t]]
|style="background:#FFDF9F;"| [[2014 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|3}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2014 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />{{small|6}}
|style="background:#CFCFFF;"| [[2014 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />{{small|17}}<sup>†</sup>
|style="background:#CFCFFF;"| [[2014 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{small|11}}
|style="background:#CFCFFF;"| [[2014 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|11}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2014 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|6}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2014 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|4}}
|style="background:#CFCFFF;"| [[2014 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />{{small|11}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2014 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|4}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2014 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|8}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2014 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|10}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2014 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|6}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2014 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|8}}
|style="background:#EFCFFF;"| [[2014 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{small|Ret}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2014 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|5}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2014 Russiese Grand Prix|RUS]]<br />{{small|4}}
|style="background:#CFCFFF;"| [[2014 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{small|12}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2014 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|4}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2014 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />{{small|5}}
|colspan=2|
! 8ste
! 126
|-
![[2015 Formule Een-seisoen|2015]]
! [[McLaren|McLaren Honda]]
! [[McLaren]] MP4-30
! [[Honda Racing F1|Honda]] RA615H 1.6 [[V6-enjin|V6 t]]
|style="background:#CFCFFF;"| [[2015 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|11}}
|style="background:#EFCFFF;"| [[2015 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />{{small|Ret}}
|style="background:#CFCFFF;"| [[2015 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{small|14}}
|style="background:#FFFFFF;"| [[2015 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />{{small|DNS}}
|style="background:#CFCFFF;"| [[2015 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|16}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2015 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|8}}
|style="background:#EFCFFF;"| [[2015 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|Ret}}
|style="background:#EFCFFF;"| [[2015 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />{{small|Ret}}
|style="background:#EFCFFF;"| [[2015 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|Ret}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2015 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|9}}
|style="background:#CFCFFF;"| [[2015 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|14}}
|style="background:#CFCFFF;"| [[2015 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|14}}
|style="background:#EFCFFF;"| [[2015 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{small|Ret}}
|style="background:#CFCFFF;"| [[2015 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|16}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2015 Russiese Grand Prix|RUS]]<br />{{small|9}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2015 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{small|6}}
|style="background:#CFCFFF;"| [[2015 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br />{{small|14}}
|style="background:#CFCFFF;"| [[2015 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|14}}
|style="background:#CFCFFF;"| [[2015 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />{{small|12}}
|colspan=2|
! 16de
! 16
|-
![[2016 Formule Een-seisoen|2016]]
! [[McLaren|McLaren Honda]]
! [[McLaren]] MP4-31
! [[Honda Racing F1|Honda]] RA616H 1.6 [[V6-enjin|V6 t]]
|style="background:#CFCFFF;"| [[2016 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|14}}
|style="background:#EFCFFF;"| [[2016 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />{{small|Ret}}
|style="background:#CFCFFF;"| [[2016 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{small|13}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2016 Russiese Grand Prix|RUS]]<br />{{small|10}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2016 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|9}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2016 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|9}}
|style="background:#EFCFFF;"| [[2016 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|Ret}}
|style="background:#CFCFFF;"| [[2016 Europese Grand Prix|EUR]]<br />{{small|11}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2016 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />{{small|6}}
|style="background:#CFCFFF;"| [[2016 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|12}}
|style="background:#EFCFFF;"| [[2016 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|Ret}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2016 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|8}}
|style="background:#EFCFFF;"| [[2016 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|Ret}}
|style="background:#CFCFFF;"| [[2016 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|12}}
|style="background:#EFCFFF;"| [[2016 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{small|Ret}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2016 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />{{small|9}}
|style="background:#CFCFFF;"| [[2016 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|18}}
|style="background:#DFFFDF;"| [[2016 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{small|9}}
|style="background:#CFCFFF;"| [[2016 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br />{{small|12}}
|style="background:#CFCFFF;"| [[2016 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|16}}
|style="background:#EFCFFF;"| [[2016 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />{{small|Ret}}
! 15de
! 21
|-
![[2017 Formule Een-seisoen|2017]]
! [[McLaren|McLaren Honda]]
! [[McLaren]] MCL32
! [[Honda Racing F1|Honda]] RA617H 1.6 [[V6-enjin|V6 t]]
|
|
|
|
|
|style="background:#EFCFFF;"| [[2017 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|Ret}}
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
!NC
!0
|-
! colspan="27" |Bron:<ref name=Gert>[https://motorsportstats.com/driver/jenson-button/results Motorsportstats: Jenson Button] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211017122549/https://motorsportstats.com/driver/jenson-button/results |date=17 Oktober 2021 }} Besoek op 15 April 2025</ref>
|}
† Button kon nie die Grand Prix voltooi nie, maar is geklassifiseer omrede hy meer as 90% van die renafstand afgelê het.
=== Volledige Super GT uitslae ===
{| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:85%"
! scope="col" | Jaar
! scope="col" | Span
! scope="col" | Motor
! scope="col" | Klas
! scope="col" | 1
! scope="col" | 2
! scope="col" | 3
! scope="col" | 4
! scope="col" | 5
! scope="col" | 6
! scope="col" | 7
! scope="col" | 8
! scope="col" | Plek
! scope="col" | Punte
|-
| [[2017]]
!Team Mugen
![[Honda|Honda NSX-GT]]
! GT500
| OKA
| FUJ
| AUT
| SUG
| FUJ
|style="background:#CFCFFF;"| [[Suzuka Internasionale Renbaan|SUZ]]<br />{{small|12}}
| CHA
| MOT
! NC
! 0
|-
| [[2018]]
!nowrap| Team Kunimitsu
!nowrap| [[Honda|Honda NSX-GT]]
! GT500
|style="background:#DFDFDF;"| OKA<br />{{small|2}}
|style="background:#DFFFDF;"| FUJ<br />{{small|9}}
|style="background:#DFDFDF;"| [[Suzuka Internasionale Renbaan|SUZ]]<br />{{small|2}}
|style="background:#CFCFFF;"| CHA<br />{{small|11}}
|style="background:#DFFFDF;"| FUJ<br />{{small|5}}
|style="background:#FFFFBF;"| '''SUG'''<br />{{small|1}}
|style="background:#DFFFDF;"| AUT<br />{{small|5}}
|style="background:#FFDF9F;"| MOT<br />{{small|3}}
!style="background:#FFFFBF;"| 1ste
!style="background:#FFFFBF;"| 78
|-
| [[2019]]
!nowrap| Team Kunimitsu
!nowrap| [[Honda|Honda NSX-GT]]
! GT500
|style="background:#CFCFFF;"| OKA<br />{{small|15}}
|style="background:#FFDF9F;"| FUJ<br />{{small|3}}
|style="background:#CFCFFF;"| [[Suzuka Internasionale Renbaan|SUZ]]<br />{{small|13}}
|style="background:#CFCFFF;"| CHA<br />{{small|12}}
|style="background:#DFDFDF;"| FUJ<br />{{small|2}}
|style="background:#EFCFFF;"| AUT<br />{{small|Ret}}
|style="background:#DFFFDF;"| SUG<br />{{small|8}}
|style="background:#DFFFDF;"| MOT<br />{{small|6}}
! 8ste
! 37
|}
=== 24-uur van Le Mans uitslae ===
{| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%"
! scope="col" | Jaar
! scope="col" | Span
! scope="col" | Medebestuurders
! scope="col" | Motor
! scope="col" | Klas
! scope="col" | Rondtes<br />voltooi
! Pos.
! Klaspos.
|-
! scope="col" | 2018
| align="left"| {{vlagikoon|RUS}} SMP Racing
| align="left"| {{vlagikoon|RUS}} Mikhail Aleshin<br />{{vlagikoon|RUS}} [[Vitaly Petrov]]
| align="left"| BR1-AER
| LMP1
| 315
| {{Abbr|DNF|Did not finish}}
| {{Abbr|DNF|Did not finish}}
|-
! scope="col" | 2023
| align="left"| {{vlagikoon|USA}} Hendrick Motorsports
| align="left"| {{vlagikoon|USA}} Jimmie Johnson<br />{{vlagikoon|GER}} Mike Rockenfeller
| align="left"| Chevrolet Camaro ZL1
| Innovative
| 285
| 39ste
| –
|-
! 2024
|align="left"| {{vlagikoon|GBR}} Hertz Team Jota
|align="left"| {{vlagikoon|GBR}} Phil Hanson<br />{{vlagikoon|DEN}} Oliver Rasmussen
|align="left"| [[Porsche]] 963
| Hypercar
| 311
| 9de
| 9de
|}
== Notas ==
{{notelist}}
== Verwysings ==
{{Verwysings|2}}
{{Gesagsrekords}}
{{Voorbladster}}
{{DEFAULTSORT:Button, Jenson}}
[[Kategorie:Britse renjaers]]
[[Kategorie:Engelse sportlui]]
[[Kategorie:Formule Een-renjaers]]
[[Kategorie:Formule Een-Wêreldbestuurderskampioene]]
[[Kategorie:Geboortes in 1980]]
[[Kategorie:Lewende mense]]
5sxyw8l5qk0ko8d7rhonjgt4lc05sh4
Hans van Manen
0
104858
3379226
3301007
2026-11-20T15:08:40Z
InternetArchiveBot
131157
Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379226
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Persoon
| naam = Hans van Manen
| bynaam =
| beeld = Hans van Manen (1986).jpg
| beeldbeskrywing =
| onderskrif = Hans van Manen in 1986
| geboortenaam = Hans Arthur Gerard van Manen
| geboortedatum = {{Geboortedatum|1932|7|11}}
| geboorteplek = [[Amstelveen|Nieuwer-Amstel]], [[Nederland]]
| sterfdatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1932|7|11|2025|12|17}}
| sterfteplek = [[Amsterdam]], Nederland
| ouers =
| titel =
| nasionaliteit = {{vlagland|Nederland}}
| alma_mater =
| beroep = balletdanser, choreograaf en fotograaf
| ander =
| bekend =
| salaris =
| termyn =
| voorganger =
| opvolger =
| eerbewyse = ''Deutscher Tanzpreis'' (1993)<br />[[Erasmusprys]] (2000)<br />Musiekprys van die Stad Duisburg (2004)<br />''Prix Benois de la Danse'' (2005)<br />''Grand Pas Award'' (2005)
| party =
| religie =
| huweliksmaat =
| kinders =
| webblad = [https://www.operaballet.nl/ballet/hans-van-manen-foundation Hans van Manen-stigting]
| handtekening =
}}
'''Hans Arthur Gerard van Manen''' ([[Nederlands]]: [ɦɑns ˈɑrtyr ˈɣeːrɑrt vɑn ˈmaːnən]; * [[11 Julie]] [[1932]] – [[17 Desember]] [[2025]]) was 'n [[Nederland]]se [[ballet]]danser, choreograaf en fotograaf.
In 1960 was hy een van die stigtingslede van die Nederlands Dans Theater en het tussen 1961 en 1970 as dié dans-ensemble se artistieke leier gedien. Van Manen was daarna as vryskutter werksaam en was tussen 1974 en 1987 by die Nederlandse Nasionaalballet betrokke.
Van Manen word as een van die groot vernuwers van Europese balletkuns beskou. Met sy klassisistiese danstaal, wat regstreeks uit die musiek ontwikkel is en sy voorbeeld oorspronklik in [[George Balanchine]] gevind het, het van Manen uiteindelik sy eie persoonlike styl geskep. Manlike en vroulike dansers speel 'n gelykwaardige rol in sy choreografieë.
Meer as 120 choreografieë maak deel uit van Van Manen se lewenswerk.<ref>{{nl}} {{cite web |url=http://www.hansvanmanen.com/?p=hans |title=Hans |publisher=Hans van Manen |accessdate=27 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151127062955/http://www.hansvanmanen.com/?p=hans |archive-date=27 November 2015 |url-status=dead}}</ref> Baie van hulle het ingang gevind tot die standaardrepertoire van gesiene dans-ensembles in [[Europa]], [[Kanada]], die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] en [[Japan]].<ref>{{de}} [http://operamrhein.de/de_DE/person/hans-van-manen.47148 ''Deutsche Oper am Rhein – Düsseldorf/Duisburg: Profil – Hans van Manen. Besoek op 12 November 2015''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151114070625/http://operamrhein.de/de_DE/person/hans-van-manen.47148 |date=14 November 2015 }}</ref>
Naas sy werk as choreograaf was Hans van Manen ook meer as tien jaar lank as fotograaf aktief. Van sy fotografiese werke is in boekvorm gepubliseer en op uitstallings vertoon.
Hans van Manen is op 17 Desember 2025 in [[Amsterdam]] oorlede, hy was 93 jaar oud.<ref>{{nl}} {{cite web |url=https://www.nu.nl/cultuur-overig/6379837/topchoreograaf-en-balleticoon-hans-van-manen-93-overleden.html |title=Topchoreograaf en balleticoon Hans van Manen (93) overleden |publisher=NU.nl |date=17 Desember 2025 |accessdate=17 Desember 2025}}</ref>
== Eerbewyse ==
Van Manen se werk is met verskeie eerbewyse bekroon:
* 1993 – ''Deutscher Tanzpreis'' (Duitse Dansprys)
* 2000 – [[Erasmusprys]]
* 2004 – Musiekprys van die Stad Duisburg
* 2005 – ''Prix Benois de la Danse'' (vir sy lewenswerk) en ''Grand Pas Award''
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
== Eksterne skakels ==
{{CommonsKategorie-inlyn}}
* {{nl}} [https://www.operaballet.nl/ballet/hans-van-manen-foundation Hans van Manen-stigting]
{{Gesagsrekords}}
{{DEFAULTSORT:Van Manen, Hans}}
[[Kategorie:Nederlandse fotograwe]]
[[Kategorie:Nederlandse kunstenaars]]
[[Kategorie:Dansers]]
[[Kategorie:Geboortes in 1932]]
[[Kategorie:Sterftes in 2025]]
2o7l9aaxfuaynytathm1kqtxid32kkr
Jonah Lomu
0
105002
3379372
3301015
2026-11-20T23:32:29Z
InternetArchiveBot
131157
Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379372
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Rugbyspeler
| naam = Jonah Lomu
| beeld = [[Lêer:Jonah Lomu (cropped).jpg|250px]]
| byskrif = Lomu in 2004
| vollenaam = Jonah Tali Lomu
| bynaam =
| geboortedatum = {{Geboortedatum|1975|5|12}}
| geboorteplek = [[Pukekohe]], [[Auckland]], [[Nieu-Seeland]]
| sterftedatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1975|5|12|2015|11|18}}
| sterfteplek = Auckland, Nieu-Seeland
| lengte = 1,96 m
| gewig = 119 kg
| ru_posisies = Linker vleuel
| ru_amateurjare =
| ru_amateurklubs =
| ru_amklubwedstryde =
| ru_amklubpunte =
| ru_amopdatering =
| ru_klubjare = 2009–2010<br />2005–2006<br />2000–2001
| ru_proklubs = [[Rugby Club Stade Phocéen|Marseille]]<br />[[Cardiff Blues]]<br />[[Wainuiomata Rugby Football Club|Wainuiomata]]
| ru_klubwedstryde = 3<br />10<br />2
| ru_klubpunte = (0)<br />(5)
| ru_klubopdatering =
| super14 = [[Hurricanes (Superrugbyspan)|Hurricanes]]<br />[[Chiefs (Superrugbyspan)|Chiefs]]<br />[[Blues (Superrugbyspan)|Blues]]
| super14jare = 2000–03<br />1999<br />1996–98
| super14wedstryde = 29<br />8<br />22
| super14punte = (55)<br />(10)<br />(65)
| ru_currentclub =
| super14opdatering = 9 September 2006
| ru_provinsie = North Harbour<br />Wellington<br />Counties Manukau
| ru_provinsiejare = 2006<br />2000–03<br />1994–99
| ru_provinsiewedstryde = 3<br />21<br />28
| ru_provinsiepunte = (0)<br />(65)<br />(95)
| ru_provinsieopdatering = 9 September 2006
| ru_sewesnasionalejare = 1994–2001
| ru_sewesnasionalespan = Nieu-Seeland
| ru_sewesnasionalekomp =
| ru_sewesopdatering =
| ru_nasionalespan = {{NZLru}}
| ru_nasionalejare = 1994–2002
| ru_nasionalewedstryde = 63
| ru_nasionalepunte = (185)
| ru_nsopdatering = 7 Maart 2008
| ru_afrigtingklubs =
| ru_afrigtingjare =
| ru_afrigtingopdatering =
| ander = Ja
| beroep = Professionele rugbyspeler
| eggenote =
| kinders =
| familie = [[Andrew Lomu]], [[John Tamanika]], [[Seti Kiole]]
| skool = [[Wesley College, Auckland]]
| universiteit =
| url =
}}
'''Jonah Tali Lomu''' ([[12 Mei]] [[1975]] – [[18 November]] [[2015]]) was ’n [[Nieu-Seeland]]se [[rugby]]speler van [[Tonga]]anse herkoms.<ref name=LomuDiesAged40>{{en}} {{Webaanhaling|titel=Jonah Lomu dies, aged 40 |url=http://www.3news.co.nz/sport/jonah-lomu-dies-aged-40-2015111813 |uitgewer=3 News |toegangsdatum=18 November 2015 |date=18 November 2015}}</ref> Hy het sy land in 63 toetse verteenwoordig. Oor hom is gesê dat hy die eerste ware globale rugbysuperster was<ref>{{en}} {{Cite news |title=1995: Die driedrukvraat |url=http://www.nzherald.co.nz/sport/news/article.cfm?c_id=4&objectid=10745233 |newspaper=New Zealand Herald |date=16 Augustus 2011 |accessdate=18 November 2015 |issn=1170-0777 |archive-date=18 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151118163600/http://www.nzherald.co.nz/sport/news/article.cfm?c_id=4&objectid=10745233 |url-status=dead }}</ref> en dat hy ’n enorme invloed op die spel gehad het.<ref name=jonaha>{{cite news |work=BBC |url=http://news.bbc.co.uk/sportacademy/hi/sa/rugby_union/features/newsid_2118000/2118179.stm |title=Jonah Lomu se rugbyreis |access-date=22 Julie 2006 |date=10 Julie 2002 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20181002211005/http://news.bbc.co.uk/sportacademy/hi/sa/rugby_union/features/newsid_2118000/2118179.stm |archive-date=2 Oktober 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Hy is op 9 Oktober 2007 in die Internasionale Rugbyheldesaal opgeneem<ref name=IRHOF>{{cite web |url=http://www.rugbyhalloffame.com/pages/2007dinner.htm |title=Sesde Inhuldigingsdinee – 2007 |publisher=Internasionale Rugbyheldesaal |access-date=13 September 2007 |language=en |archive-url=https://archive.ph/20120629140140/http://www.rugbyhalloffame.com/pages/2007dinner.htm |archive-date=29 Junie 2012 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> en op 24 Oktober 2011 in die [[IRR Heldesaal]].<ref name=IRBHOF>{{en}} {{cite press release |url=http://www.irb.com/history/halloffame/newsid=2060049.html#rwc+legends+inducted+into+irb+hall+fame |title=RWB-legendes ingelyf in IRR Heldesaal |publisher=Internasionale Rugbyraad |date=26 Oktober 2011 |accessdate=27 Oktober 2011 |archivedate=27 Oktober 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111027230745/http://www.irb.com/history/halloffame/newsid%3D2060049.html#rwc+legends+inducted+into+irb+hall+fame }}</ref> Hy het tydens die [[Rugbywêreldbeker 1995]] en [[Rugbywêreldbeker 1999]] vir [[All Blacks|Nieu-Seeland]] uitgedraf.
Lomu het ’n nieroorplanting ondergaan in 2004, maar het daarna weer rugby gespeel. Hy is op 40-jarige ouderdom skielik aan nierversaking in [[Auckland]], [[Nieu-Seeland]], oorlede.<ref name=LomuDiesAged40 />
== Rugbywêreldbeker 1995 ==
Ten spyte van net twee toetse vir die All Black gespeel het, was Lomu in die groep ingesluit vir die Rugbywêreldbeker 1995 in Suid-Afrika. Lomu het sewe drieë gekry in vyf wedstryde, twee in die eerste wedstryd teen [[Ierse nasionale rugbyspan|Ierland]] in [[Johannesburg]], 'n drieë in die kwarteindronde teen [[Skotse nasionale rugbyspan|Skotland]] by [[Loftus Versfeld]] en vier drieë in die halfeindstryd teen [[Engelse nasionale rugbyspan|Engeland]] by [[Nuwelandstadion]].
== Persoonlike lewe ==
In 1996 het Lomu getrou met die Suid-Afrikaanse Tanya Rutter en hulle het vier jaar lank in Nieu-Seeland gewoon voor hul skeiding. Hy het in Augustus 2003 met sy tweede vrou, Fiona, in 'n geheime seremonie op Waiheke eiland getroud. Hy het 'n week later 'n fees op die eiland gehou.<ref name="NZ_Herald_3520846">{{en}} {{cite news |url=http://www.nzherald.co.nz/section/1/story.cfm?c_id=1&objectid=3520846 |title=Lomu plans exclusive party |author=Dye, Stuart |date=30 Augustus 2003 |work=The New Zealand Herald |accessdate=8 Oktober 2011}} {{Dooie skakel|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
== Verwysings ==
{{Verwysings|2}}
== Verdere leesstof ==
* {{en}} Phil Shirley. ''Blood & Thunder The unofficial biography of Jonah Lomu''. Harper Collins Publishers, London, {{ISBN|0-00-274028-1}}
* {{en}} Lomu, Jonah, (2004). ''Jonah Lomu Autobiography'', Headline Book Pub Ltd, ({{ISBN|0-7553-1263-5}})
== Eksterne skakels ==
{{CommonsKategorie-inlyn}}
* {{en}} [https://www.jonahlomu.com/ Amptelike webtuiste]
* {{en}} [http://www.espn.co.uk/newzealand/rugby/player/11851.html ESPN-profiel]
{{Gesagsrekords}}
{{DEFAULTSORT:Lomu, Jonah}}
[[Kategorie:Nieu-Seelandse rugbyspelers]]
[[Kategorie:Geboortes in 1975]]
[[Kategorie:Sterftes in 2015]]
1k68pstn7qj40t6yav19c1oxdamkb97
Aasvoëlberg, Vrystaat
0
107851
3379275
2772650
2026-11-20T17:58:10Z
Aliwal2012
39067
[[:Kategorie:Berge van Suid-Afrika]] verwyder; [[:Kategorie:Berge van die Vrystaat]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]])
3379275
wikitext
text/x-wiki
'''Aasvoëlberg''' is 'n 2 208 m hoë berg wes van die dorp [[Zastron]] in die [[Vrystaat]], [[Suid-Afrika]].
Hoewel talle berge in die Vrystaat hierdie naam dra, is dit blykbaar die enigste waar [[aasvoël]]s permanent in hul natuurlike omgewing voorkom.
== Natuurreservaat ==
'n Groep grondeienaars het die Aasvoëlberg-bewaringsgebied gestig om 'n kolonie [[kransaasvoël]]s wat [[nes]] maak in die sandsteenformasies te red. Ander voëls op die berg is die [[breëkoparend]], [[grootswartooievaar]], [[gompou]], en die [[bloukorhaan]]. Bedreigde en kwesbare diere daar is die [[krimpvarkie]], [[aardwolf]], [[groototter]], [[erdvark]] en die witnekwesel (''Poecilogale albinucha'').
== Bekende persoon ==
Die legendariese spekskieter van die kontrei Reynier Petrus Gottlieb de Winnaar (* 1781 - † Zastron-distrik, 1883) is aan die voet van die berg begrawe.
== Bronne ==
* de Wet, Benita: New era in conservation. In: Omgewing RSA. Departement Omgewingsake. Deel 13, nr. 1, Januarie 1986
* {{en}} Raper, Peter Edmund. 2004. ''New Dictionary of South African Place Names''. Johannesburg & Cape Town<!-- Moet asseblief nie verander nie; dis korrek so -->: Jonathan Ball Publishers.
{{koördinate|30|17|07|S|27|03|34|E|region:ZA_type:landmark|aansig=titel}}
[[Kategorie:Berge van die Vrystaat]]
[[Kategorie:Natuurreservate in Vrystaat]]
1x7jq10du6tztu6bnct09dldhvspyum
Aasvoëlberg, Oos-Kaap
0
107852
3379276
1778108
2026-11-20T17:58:53Z
Aliwal2012
39067
[[:Kategorie:Berge van Suid-Afrika]] verwyder; [[:Kategorie:Berge van die Oos-Kaap]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]])
3379276
wikitext
text/x-wiki
'''Aasvoëlberg''' is 'n berg in die [[Oos-Kaap]], [[Suid-Afrika]], 7 km noordnoordoos van [[Willowmore]] en 6 km suidoos van Perdepoort.
In die 18de eeu het die berg bekendgestaan as De Qua, wat 'n vermenging van [[Nederlands]] en 'n Khoikhoi-taal is en Die Aasvoël beteken.
== Bron ==
* {{en}} Raper, Peter Edmund. 2004. ''New Dictionary of South African Place Names''. Johannesburg & Cape Town <!-- Moet asseblief nie verander nie; dis korrek -->: Jonathan Ball Publishers.
{{koördinate|33|14|06|S|23|27|33|E|region:ZA_type:landmark|aansig=titel}}
[[Kategorie:Berge van die Oos-Kaap]]
35dardzbczus6zf2tghnw7ttyte7ooh
Appelkooskop
0
107880
3379282
2901631
2026-11-20T18:10:29Z
Aliwal2012
39067
[[:Kategorie:Berge van Suid-Afrika]] verwyder; [[:Kategorie:Berge van die Vrystaat]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]])
3379282
wikitext
text/x-wiki
{{Weesbladsy}}
'''Appelkooskop''' is 'n 1 861 m hoë berg in die [[Vrystaat]], [[Suid-Afrika]], sowat 15 km suid van [[Ficksburg]] en 46 km oossuidoos van [[Marquard]]. Die naam was [[Nederlands]], Abrikooskop, en verwys moontlik na die ''[[Prunus armeniaca]]'' of verboude appelkoos, maar meer waarskynlik na die [[wilde-appelkoos]], ''Dovyalis zeyheri'', wat hier groei.
== Bron ==
* {{en}} Raper, Peter Edmund. 2004. ''New Dictionary of South African Place Names''. Johannesburg & Cape Town<!-- Moet asseblief nie verander nie; dis korrek so -->: Jonathan Ball Publishers.
[[Kategorie:Berge van die Vrystaat]]
fjfeldpv8ufwzs1bw5wlj15ljuu78ey
Akkedisberg
0
107923
3379202
1425844
2026-11-20T13:53:12Z
Aliwal2012
39067
[[:Kategorie:Berge van Suid-Afrika]] verwyder; [[:Kategorie:Berge van die Wes-Kaap]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]])
3379202
wikitext
text/x-wiki
'''Akkedisberg''' is 'n 846 m hoë berg in die [[Wes-Kaap]], [[Suid-Afrika]], sowat 22 km oos van [[Stanford]] en 30 km suidoos van [[Caledon]].
Die naam is Afrikaans en selfverduidelikend.
== Sien ook ==
* [[Akkedisbergpas]]
== Bron ==
* {{en}} Raper, Peter Edmund. 2004. ''New Dictionary of South African Place Names''. Johannesburg & Cape Town<!-- Moet asseblief nie verander nie; dis korrek so -->: Jonathan Ball Publishers.
[[Kategorie:Berge van die Wes-Kaap]]
6vckkzuyuexen8fecdre8oavhhgvhr1
NG gemeente Rosendal
0
108136
3379434
2439662
2026-11-21T07:14:58Z
Aliwal2012
39067
3379434
wikitext
text/x-wiki
[[Beeld:Ds HS Theron Rosendal.jpg|duimnael|regs|160px|Ds. H.S. Theron is op [[29 April]] [[1916]] as Rosendal se eerste NG leraar bevestig.]]
[[Beeld:NG kerk Rosendal Bobbie Crowther.JPG|duimnael|links|250px|Die NG kerk Rosendal is ontwerp deur [[Walter Donaldson]] en seun. Donaldson het ook die NG kerke [[NG gemeente Zastron|Zastron]] en [[NG gemeente Petrusburg|Petrusburg]] ontwerp.]]
[[Lêer:Ds SJ du Toit Rosendal.jpg|duimnael|regs|160px|Ds. S.I. du Toit.]]
[[Beeld:Inwyding NG kerk Rosendal.jpg|duimnael|links|250px|Hierdie foto is bes moontlik geneem tydens die inwyding van die kerkgebou op [[28 April]] [[1916]].]]
Die '''NG gemeente Rosendal''' is die jongste gemeente in die [[NG Kerk Vrystaat|Vrystaatse Sinode]] van die [[Nederduitse Gereformeerde Kerk]] se Ring van Lindley, al is dit reeds in 1913 gestig. In 2015 was hier 12 doop- en 64 belydende lidmate, vergeleke met onderskeidelik 68 en 175 in 1985, ’n afname in die sieletal van 69 persent binne 30 jaar.
Die dorpie [[Rosendal]] is geleë tussen die westelike voorheuwels van [[Visierskerf]] en [[Swartkrans (Witteberge)|Swartkrans]], die tweede en derde hoogste spitse in die Vrystaat. Die omgewing is een van verfrissende en bekorende natuur skoon, maar daarby effens afgesonderd van die naaste dorpe. Dit was veral die ongerief van laasgenoemde wat aanleiding gegee het tot die proklamering van die dorp, waarvoor die plaas Leliefontein in 1911 aangekoop is. Op [[15 Oktober]] [[1913]] word Rosendal-gemeente van [[NG gemeente Ficksburg|Ficksburg]], [[NG gemeente Senekal|Senekal]] en [[NG gemeente Bethlehem|Bethlehem]] afgestig.
’n Kenmerk van die pas gestigte gemeente die moeilike topografie, die klein getal lidmate (wat in die middel van die 20ste eeu darem amper 500 bereik het) en die feit dat die gemeenskap vir die grootste deel van sy bestaan byna uitsluitlik tot die NG Kerk behoort het. Ds. A.J. Troskie van Ficksburg het as konsulent opgetree. Weens vyf mislukte beroepe moes hy die gemeente byna drie jaar lei. Dat onder die gevolglik moeilike omstandighede die aanvangstake so deeglik verrig is, getuig van die bekwaamheid van die konsulent en die eerste kerkraad. Met groot feesvreugde is prop. H.G. Theron in April 1916 as eerste leraar ontvang; by hierdie geleentheid is ook die kerk ingewy. Gedurende die drie en 'n half jaar van sy bediening het die storms van die [[Spaanse griep in Suid-Afrika|griep]] en [[Maritz-rebellie|rebellie]] oor die land gegaan, maar sonder ernstige storings in hierdie gemeente. In sy tyd is ook ’n sendingkerk gebou.
Ds. J.P.H. Steyn bedien vervolgens die gemeente tot 1925. In dié jare is die pastorie, 'n mooi, stewige klipgebou, aangebou. In April 1926 is prop. B.I.G. Viljoen hier georden. Ds. Viljoen lei die gemeente deur die moeilike [[Groot Depressie|depressiejare]] en daarna deur buitekerklike teenstand. Voor sy vertrek in 1946 was die onrus en skuld grootliks oorwin. Ds. J.P.J. van Rensburg se kort bediening van twee en 'n half jaar sal veral onthou word vir, naas sy geseënde bediening, die delging van die kerkskuld. In April 1950 is prop. S.I. du Toit georden. Destyds was 'n kerkkoshuis in aanbou, en is aan 'n taamlik omvattende plan gewerk vir die verfraaiing van die kerkperseel. Verder is indertyd uitgesien na die dag, dat 'n nuwe orrel en kerksaal 'n werklikheid sou word.
== Bronne ==
* {{nl}} [[Gustave Adolph Maeder|Maeder, ds. G.A.]] en Zinn, Christian. 1917. ''Ons Kerk Album''. Kaapstad: Ons Kerk Album Maatschappij Bpkt.
* {{af}} [[Phil Olivier|Olivier, ds. P.L.]], 1952. ''[[Ons gemeentelike feesalbum]]''. Kaapstad en Pretoria: N.G. Kerk-uitgewers.
== Eksterne skakels ==
* {{en}} [http://genza.org.za/bonus/main.php?g2_itemId=9421 Foto's van die kerk, binne sowel as buite]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. URL besoek op 2 Maart 2016.
{{DEFAULTSORT:Rosendal, NG gemeente}}
[[Kategorie:Nederduitse Gereformeerde Kerk in Suid-Afrika]]
b0pu46n6whpwfvu867jtoaj82zvoofz
Jules Bianchi
0
112298
3379377
3359417
2026-11-20T23:59:22Z
InternetArchiveBot
131157
Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379377
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas renjaer
| name = Jules Bianchi
| image = Jules Bianchi 2012-3.JPG
| caption = Bianchi by die 2012 [[Nürburgring]] World Series-ren
| nationality = {{vlagikoon|FRA}} Fransman
| birth_name = Jules Lucien André Bianchi
| birth_date = 3 Augustus 1989
| birth_place = [[Nice]], [[Frankryk]]
| death_date = {{SDEO|1989|8|3|2015|7|17}}
| death_place = Nice, Frankryk
| Years = [[2013 Formule Een-seisoen|2013]]-[[2014 Formule Een-seisoen|2014]]
| Old Team = [[Marussia F1-span|Marussia]]
| Races = 34 (34 begin)
| Championships = 0
| Wins = 0
| Podiums = 0
| Points = 2
| Poles = 0
| Fastest laps = 0
| First race = [[2013 Australiese Grand Prix]]
| First win =
| Last win =
| Last race = [[2014 Japannese Grand Prix]]
| Last season =
| Last position =
}}
'''Jules Lucien André Bianchi''' (* 3 Augustus 1989, † 17 Julie 2015, [[Nice]], Frankryk) was 'n jong [[Frankryk|Franse]] motorrenjaer wat vir die [[Marussia F1-span]] in die FIA [[Formule Een]]-wêreldkampioenskap gejaag het.
Bianchi het voorheen aan Formule Renault 3.5, GP2 en Formule Drie deelgeneem en was ook 'n Ferrari bestuurdersakademielid. Hy het in 2012 in Formule Een begin as 'n toetsbestuurder vir Sahara [[Force India]]. In 2013 het hy sy debuut gemaak vir Marussia met 'n 15de plek in sy eerste ren in Australië en sluit die seisoen af in 19de posisie, sonder enige punte. Sy beste vertoning in daardie jaar was 13de in die [[2013 Maleisiese Grand Prix]]. In Oktober 2013 het die span bevestig dat hy weer vir die span die volgende seisoen sou jaag. In die 2014-seisoen 2014 behaal hy beide sy en die Marussia-span se eerste punte in Formule Een tydens die [[2014 Monaco Grand Prix]].<ref name="First points">{{cite news |url=http://www.autosport.com/news/report.php/id/114141 |title=Jules Bianchi says Marussia's first F1 points not luck |first1=Edd |last1=Straw |first2=Jonathan |last2=Noble |work=Autosport |publisher=Haymarket Publications |date=25 Mei 2014 |access-date=26 Mei 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160429204338/http://www.autosport.com/news/report.php/id/114141 |archive-date=29 April 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
== Ongeluk en dood ==
Op 5 Oktober 2014, tydens die [[2014 Japannese Grand Prix|Japannese Grand Prix]], het Bianchi in swaar reëntoestande beheer verloor oor sy Marussia en teen 'n groot sleepvoertuig gebots, en het ernstige breinbeserings opgedoen.<ref name=FIAstatement>{{cite web |url=http://www.formula1.com/news/headlines/2014/10/16448.html |title=Bianchi undergoes surgery after Suzuka crash |date=5 Oktober 2014 |publisher=Formula 1 |access-date=5 Oktober 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20150118022156/http://www.formula1.com/news/headlines/2014/10/16448.html |archive-date=18 Januarie 2015 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.theguardian.com/sport/live/2014/oct/05/f1-jules-bianchi-injured-crash-japan-grand-prix-updates |title=F1 driver Jules Bianchi injured after crash in Japan – reaction as it happened |work=[[The Guardian]] |publisher=Guardian Media Group |date=5 Oktober 2014 |access-date=6 Desember 2014 |first=Ian |last=McCourt |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190722035953/https://www.theguardian.com/sport/live/2014/oct/05/f1-jules-bianchi-injured-crash-japan-grand-prix-updates |archive-date=22 Julie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Hy het 'n noodoperasie ondergaan en is in 'n geïnduseerde koma geplaas, waarin hy gebly het tot en met sy dood op 17 Julie 2015.<ref name="Death">{{cite web |last=DiZinno |first=Tony |url=http://motorsportstalk.nbcsports.com/2015/07/17/jules-bianchi-dies-at-age-25-his-family-confirms/ |title=Jules Bianchi dies at age 25, his family confirms |publisher=NBC Sports |date=17 Julie 2015 |access-date=18 Julie 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20150825093749/http://motorsportstalk.nbcsports.com/2015/07/17/jules-bianchi-dies-at-age-25-his-family-confirms/ |archive-date=25 Augustus 2015 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> Bianchi is die eerste Formule Een-renjaer wat as gevolg van 'n ongeluk tydens 'n wedren sterf sedert [[Ayrton Senna]] tydens die 1994 [[San Marino Grand Prix]].<ref>{{cite web |url=http://espn.go.com/racing/f1/story/_/id/13276268/jules-bianchi-french-formula-one-driver-dies-injuries-sustained-2014-crash |title=Jules Bianchi dies |publisher=ESPN |date=18 Julie 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160511051214/http://espn.go.com/racing/f1/story/_/id/13276268/jules-bianchi-french-formula-one-driver-dies-injuries-sustained-2014-crash |archive-date=11 Mei 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.bbc.com/sport/0/formula1/33578770 |title=F1 driver dies from Suzuka crash injuries |work=bbc.com |access-date=18 Julie 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20151025235029/http://www.bbc.com/sport/0/formula1/33578770 |archive-date=25 Oktober 2015 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
{{Gesagsrekords}}
{{DEFAULTSORT:Bianchi, Jules}}
[[Kategorie:Franse renjaers]]
[[Kategorie:Formule Een-renjaers]]
[[Kategorie:Geboortes in 1989]]
[[Kategorie:Sterftes in 2015]]
c1v648vfh5762aoxdq5nxkt66s2fqe8
Bamboesberg
0
113645
3379285
2432561
2026-11-20T18:16:23Z
Aliwal2012
39067
3379285
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Berg
| Naam = Bamboesberg
| Foto = R56 Road-001.JPG
| Foto onderskrif = Die Bamboesberg op die R56-pad tussen [[Steynsburg]] en [[Molteno]] gesien.
| Hoogte = 2208
| Ligging = [[Oos-Kaap]], [[Suid-Afrika]]
| Bergreeks = [[Stormberg]]
| Prominensie =
| Topografiese kaart =
| Koördinate = {{Koördinate|31|36|24|S|26|07|12|O|type:mountain|aansig=inlyn,titel}}
| Tipe = [[Bosveldstollingskompleks]] en sandsteen.
| Rotsouderdom = Neoargeaans tot vroeg-Paleoproterosoïes
| duimdrukkerkaart = Oos-Kaap
| duimdrukkeretiketposisie = regs
| diumdrukkerkaartgrootte = 290
| duimdrukkerkaartbyskrif =
| breedtegraad = 31
| breedtegraad_m = 36
| breedtegraad_s = 24
| breedtegraad_NS = S
| lengtegraad = 26
| lengtegraad_m = 07
| lengtegraad_s = 12
| lengtegraad_OW = O
}}
Die '''Bamboesberg''' is 'n bergreeks geleë in die noordwestelike hoek van die [[Oos-Kaap]], [[Suid-Afrika]], suidoos van [[Steynsburg]]. Die reeks is vernoem na die bamboesplant (''[[Thamnocalamus tessellatus]]'') wat welig in sy klowe groei.<ref name=dosapn>{{cite book|last=Raper|first=Peter E.|title=Dictionary of Southern African Place Names |url=https://archive.org/stream/DictionaryOfSouthernAfricanPlaceNames/SaPlaceNames#page/n68/mode/2up |publisher=Internet Archive|accessdate=30 October 2013|page=68|year=1987}}</ref>
Die Bamboesberg is 'n uitloper van die [[Stormberg]]e, en 'n deel van die reeks kan parallel en oos van die pad tussen [[Hofmeyr]] en [[Tarkastad]] gesien word. Sommige van sy pieke is meer as 1 800 m (6 000 voet) hoog - [[Aasvoëlberg, Oos-Kaap|Aasvoëlberg]], 35 km wes van [[Sterkstroom]], styg tot 2 208 m (7 245 voet).
Die [[Stormbergspruit]] is 'n sytak van die [[Oranjerivier]]. Die rotse is saamgestel uit sediment van die Stormbergreeks in die Karoostelsel.<ref>''Standard Encyclopaedia of Southern Africa'' - vol 2</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.mcsa.org.za/cent/06_archive/d_conservation_a/reports/stateofnations01app1.html |title=Preliminary overview of mountains in South Africa |access-date= 6 September 2016 |archive-date=11 Maart 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120311210142/http://www.mcsa.org.za/cent/06_archive/d_conservation_a/reports/stateofnations01app1.html |url-status=dead }}</ref>
== Sien ook ==
* [[Lys van Bergpieke in Suid-Afrika]]
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
{{en-vertaal|Bamboesberg}}
[[Kategorie:Berge van die Oos-Kaap]]
eq8aud2c233g3oosyuqfy09dwhqyiix
Helene de Kock
0
114633
3379478
3302504
2026-11-21T08:25:06Z
Morne
672
3379478
wikitext
text/x-wiki
'''Helene de Kock''' is ’n [[Lys van Afrikaanse skrywers|Afrikaanse skrywer]].
== Lewe en werk ==
Helene van Schalkwyk is op [[21 November]] [[1943]] op [[Sabie]] in Oos-Transvaal gebore as die oudste dogter van Herman en Sylvia van Schalkwyk en is een van twee kinders. Sy het ’n suster, Sunet, wat agt jaar jonger is as sy. Haar vader is ’n predikant in die N.G. Kerk en haar ma is ’n Engels onderwyseres wat skoolleesboeke met ’n Suid-Afrikaanse agtergrond skryf. Sy word groot in [[Boksburg]] waar haar vader die [[NG gemeente Boksburg-Wes|Boksburg-Wes]] gemeente bedien. Haar laerskoolopleiding kry sy aan die Laerskool Hennie Basson en sy gaan dan na die Hoërskool Dr. E.G. Jansen in Boksburg, waar haar ma personeellid is en waar sy ook matrikuleer. Sy word hier verkies tot hoofmeisie. Na skool studeer sy verder aan die [[Universiteit van Pretoria]], waar sy ’n [[B.A.-graad]] met Engels en Duits as hoofvakke behaal, asook ’n Hoër Onderwysdiploma. Sy was onder-primaria van die koshuis [[Klaradyn]]. In hierdie tyd neem sy sanglesse aan die Konservatorium, onder andere by Xander Haagen, [[Nellie du Toit]] en [[Rina Hugo]], en tree daarna gereeld as soliste by opvoerings op. Op universiteit is sy vir twee jaar in die redaksie van die studentekoerant ''Die Perdeby''.
[[Lêer:Jos en Helene de Kock.jpg|duimnael|regs|Helene van Schalkwyk trou kort voor Kersfees 1967 met dr. Jos de Kock.]]
Helene gee twee jaar onderwys in Engels aan die Hoërskool Dr. E.G. Jansen, terwyl haar ma daar departementshoof is. Hierna trou sy op [[23 Desember]] [[1967]] met dr. Jos de Kock, visepresident van die Landbounavorsingsraad en latere ereprofessor aan die Universiteit van Pretoria wat ook in die Proteïnnavorsingsraad dien. Hulle het drie kinders, naamlik Jaco, Herman en Sylvia. Haar oudste seun, Jaco, is in Junie 2004 in ’n motorongeluk oorlede. In 1968 gee sy Engels aan die Hoër Landbouskool Noord-Kaapland. Wanneer die gesin na [[Bloemfontein]] trek gaan sy voort met sanglesse en gee hier self ook sanglesse. Sy slaag in hierdie tyd die [[Universiteit van Suid-Afrika]] se finale sangeksamen. In die laat tagtigerjare verhuis die gesin na [[Bethlehem]] in die Oos-Vrystaat waar hulle vir agt jaar woon. Hier gee sy vir drie jaar lank Geskiedenis aan die Hoërskool Voortrekker en tree ook op as soliste van die Cantus Choraliskoor. Sy is ook vir ’n tyd waarnemende redakteur van ''Vrystaat'', ’n streekskoerant in hierdie kontrei. In 1990 word sy deur die Bethlehem Kultuurraad aangewys as Kultuurvrou van die Jaar.
Later verhuis die gesin na Pretoria, waar sy voltyds skryf en ook periodiek lesings gee oor die skryfkuns by die [[ATKV]]-skryfskool aan die [[Noordwes-Universiteit]]. Van hierdie lesings is deur die Universiteitspublikasies gepubliseer en haar lesing “''Die skrywer in die praktyk''” is saam met ander skrywers s'n gebundel in “''Skryfateljee''”. Op uitnodiging van dr. Annette Jordaan gee sy ook lesings aan die Universiteit van Pretoria. Aan die Noordwes-Universiteit skryf sy haar in vir ’n Meestersgraad in Skeppende Skryfkuns, waarvoor sy die roman “''Dieper water''” skryf. Hierdie graad behaal sy in 2008 cum laude en vir haar tesis kry sy die toekenning as beste meestersgraadstudent in Afrikaans. In 2014 behaal sy haar Ph.D.-graad in Skryfkuns aan die Noordwes-Universiteit onder leiding van Franci Greyling en Hans du Plessis, met ’n proefskrif oor “''Die skep van ruimtelike dinamika in ’n roman''”, waarvoor die roman “''Somersneeu''” as vertrekpunt gedien het.
Sy spreek gereeld leeskringe toe en op vryskutbasis doen sy steeds joernalistieke werk met veral artikels vir die tydskrifte ''Finesse'' en ''Taalgenoot''. Daar is ook reekse opstelle van haar deur die [[SAUK]] uitgesaai. Gereeld skryf sy resensies van veral liefdesverhale vir koerante en tydskrifte soos ''Literator''. Sy is lid van die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]]. Helene en haar man woon in Midstream Estate naby Pretoria.
== Skryfwerk ==
Haar ma skryf onder die naam Sylvia Bosman die Engelse roman “''Drums at night''”, wat haar aanspoor om ook te probeer skryf. Sy skryf haar eerste kortverhaal in haar tweede jaar op universiteit en dit word in 1962 deur ''[[Huisgenoot]]'' gepubliseer. Nadat die volgende elf verhale teruggestuur word, hou sy egter vir ’n ruk op met skryf en begin eers weer skryf tydens haar kinders se babajare. Dit neem tien jaar voordat haar volgende verhaal gepubliseer word. Kortverhale, novelles en vervolgverhale verskyn hierna in ''Huisgenoot'', ''Sarie'', ''Rooi Rose'' en [[Die Voorligter|Voorligter]], waarna sy haar debuut in 1978 maak met die publikasie van die roman “''Die soete dwaling''”. Sy skryf regdeur haar loopbaan kortverhale en in 1980 word die bundel “''Ruitjiesvenster''” gepubliseer met ’n keur uit haar kortverhale. In 1988 is sy die naaswenner in ''Rooi Rose'' se kortverhaalwedstryd met “''’n Laaste maal''” en sy wen die derde prys in ''Sarie'' en Ou Mutual se kortverhaalwedstryd in 1999 met “''Net nog ’n maal''”. Kortverhale van haar word onder andere opgeneem in die bundels “''Dit kom van ver af''” en “''Kruis en dwars''” wat onderskeidelik deur [[T.T. Cloete]] en [[Jeanette Ferreira]] saamgestel is en ook in die bundels “''Bittersoet sewe''”, “''Huisgenoot trefferverhale''”, “''Liefde in die lae lande''” en “''Van liefde en oorlog''”.
Die oorheersende tema in haar boeke is die liefde en haar werk is ontspanningsromans wat op die kommersiële mark gerig is. “''Die soete dwaling''” (1978) is haar debuutroman. Dr. Daïrus Deetlefs vlug weg na Londen. Sy ma en sy vriendin, Martine, kan dit nie begryp nie. In Londen ontmoet hy die misterieuse Sylvia Saunders. In “''Sonder Winter''” (1979) is dr. Karen Marais ’n vrou wat liefde geken en weer verloor het. Een middag terwyl sy op pad terug is Oos-Vrystaat toe, kry sy die kans om daardie liefde te herwin. Die vraag is egter of sy Bernard Cilliers weer kan vertrou en of sy kan regmaak wat sy vier jaar tevore verbrou het. “''Gruispad na Tóg Wat''” (1980) speel af op die kampus van die Universiteit van Pretoria. Die rustelose Pierre Nienaber is nog nie gereed om met sy jeugliefde te trou en te begin boer nie, en besluit om ’n nagraadse kursus te gaan doen. Daar is egter ’n lewenslustige jong mediese student wat al sy waardes onderstebo keer. “''Die bruidseisoen''” (1981) bestaan uit twee lang novelles. In “''’n Bruid vir vier seisoene''” gaan hou Sanet Bornman in Venesië vakansie waar sy die nuus kry dat haar verloofde, Kallie, skielik getroud is. Gelukkig is daar ’n ou vriend wat haar onderskraag, iemand wat weet dat die liefde die toets van vier seisoene moet kan deurstaan. In “''Huwelik in die herfs''” besluit Amara om Londen toe te gaan om helderheid te kry oor haar gevoelens vir Pieter Cronjé en oor sy huweliksaansoek. Die besoek bring haar egter weer in kontak met haar rampspoedige jeugliefde. “''Man van gister''” (1981) is ’n plaasroman oor die lief en leed van vier jongmense wat ná die afloop van hul studies uitsien na ’n idilliese vakansie op Damplaas in die Oos-Vrystaat. Onder die skynbaar vreedsame oppervlak is daar egter tog diep emosionele onderstrominge in hul onderskeie verhoudinge. Die jong dominee Renier van Petrusdal is in “''Met vandag se brood''” (1981) vasgevang tussen sy verstand en sy hart. Hy moet tussen twee uiteenlopende vroue kies. Petra is die stemmige dogter van Peet Baumann, terwyl Vasti, die aangenome dogter van Eugene Basson, beeldskoon is en sing soos ’n nagtegaal. Hy wonder of hy tevrede moet wees met vandag se brood, of na meer durf verlang. In “''Ver vlug na môre''” (1981) moet Eugene Basson na Holland gaan om vas te stel wat geword het van sy gevoelens vir die mooi blonde Elsje. Elsje is met sy aangenome broer, Peet Baumann, getroud. In Leiden ontmoet hy vir Sylvie Bosman, maar Sylvie is ’n getroude vrou. In “''Kamer van die stormwind''” (1982) moet Jessica leer afskeid neem van haar man wat al maande in ’n koma is na ’n rugbybesering. Dan kom daar iemand soos Ezra op die toneel, en die jong predikant, Andrew, sodat haar lewe in ’n nuwe rigting gedwing word. In “''Skemerspel''” (1982) raak Christine Delange en die jong student Eben Malan op Stellenbosch op mekaar verlief. Eben vra haar om met hom te trou, ten spyte van haar onuitstaanbare boetie, Fransie, en haar bejaarde wewenaar-vader. Eben kry dan ’n beurs om drie jaar lank in Holland te gaan studeer. Christine kan nie saamgaan nie, want Fransie word ernstig beseer in ’n motorfietsongeluk. Die skeiding wat volg, is meer as ’n toets vir hul liefde. In Leiden leer Eben die beeldskone en amorele Katerine ken en op Stellenbosch loop Christine se lewe ook vreemde paaie. “''Digby Grootgewaag''” (1983) is die verhaal van drie susters se liefdes en leed. Bettina leef geïsoleerd op hul plaas, die weduwee Zia is ’n stralerjakker en Carola is nog jonk. In “''Plek van die bittermaan''” (1983) trek die ongehude moeder Tessa Verwey stad toe om met haar seuntjie Jamie ’n nuwe lewe te begin, waar niemand van haar verlede weet nie. Hier ontmoet sy die dinamiese Simon wat in ’n rolstoel sit, Otto, die aantreklike aspirant-advokaat en die begrypende wewenaar, Frans.
Die hoof van ’n groot modehuis, Charlotte Hugo, skryf in “''Die herfsbelofte''” (1985) haar stormagtige memoires wat afspeel tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] en die weerstand teen Hitler se bewind in Frankryk en Duitsland. Haar lewe in Kaapstad is egter nou ook vol onderstrominge. Haar kleinseun, Wiam, moet grens toe en dit veroorsaak konflik en verdriet, want sy hartsake is deurmekaar. “''Ballade vir ’n bruid''” (1986) speel af tydens die Tweede Wêreldoorlog. Monica gaan weg Londen toe saam met haar nuwe man, Roy Ashton, maar die illusie van geluk word aan flarde geskiet deur die bomme wat op die stad val. In Suid-Afrika het sy haar jeugvriende Esra Cameron en Karel Dagenaar agter gelaat. Monica leer om die lewe se aansprake die hoof te bied, want die ware betekenis van vryheid lê nie daarin om weg te kom nie, maar juis om in vrede en aanvaarding te bly. “''Kronkelpad na Vergenoeg''” (1986) speel af in die Oos-Vrystaat waarheen die internasionale konsertpianis, Tessa, kom om haar mense te besoek. Hier vind sy dr. Marcel Malan uit haar kinderjare en ook Aldwin en Stephan, die twee alleenloper-dominees van die Noord- en Suidgemeentes. Sy vind uit dat die lewe nie net uit ekstatiese hoogtepunte bestaan nie, maar hom veral tussen die mure van ’n huis afspeel. Sy moet ’n keuse maak tussen haar loopbaan en haar hart. In 1988 is “''Kronkelpad na Vergenoeg''” benoem vir die ATKV-prys vir goeie, gewilde prosa. “''Joernaal van ’n winterjaar''” (1988) speel af in Nederland. Duncan Dreyer se vertrek na Leiden en die Rijksmuseum is vir hom ’n bevryding na sy mislukte huwelik met Janien. Hy wil nooit weer in ’n verhouding betrokke raak nie. In Amsterdam moet hy volgens sy belofte aan professor Van Steen sy mooi dogter Marissa opsoek. Sy het ’n reputasie dat sy met mans se gevoelens speel en uit die lewe haal net wat sy kan kry. In “''’n Kind vir Vier Oude Vrinde''” (1988) is Isabel Verwey die erfgenaam van die spogwynplaas Vier Oude Vrinde waar die legende leef dat ’n babaseuntjie eeue gelede een nag op die drumpel van die ou opstal gevind is. Dié geskiedenis herhaal homself, want Isabel vind een stormagtige nag ’n babawiegie op haar drumpel. Die herkoms van die kind is ’n groot raaisel. In 1989 word “''’n Kind vir Vier Oude Vrinde''” vir die ATKV-prys vir goeie, gewilde prosa benoem. “''Seisoen van die skimmelson''” (1989) is ’n verhaal wat afspeel in die Vrystaatse Hoogland en in Beiere waarheen Madel Vermeer gaan om sang te studeer. Sy laat haar jeugliefde agter. Tydelik, so glo sy. Madel ontdek egter dat ’n mens se keuses in die lewe jou oor ’n afgrond kan stoot. “''Uur van die sewester''” (1989) is ’n spanningsverhaal wat in die Oos-Vrystaatse berge afspeel. Clara Coetzer is terug op die plaas na haar verblyf in Italië om haar pottebakkery te hervat en ou vriendskappe te hernu. ’n Ou jeugvriend, Alfons Minnaar, daag egter een aand gewond by die voordeur op en vra dat sy niemand van sy teenwoordigheid sal vertel nie. Sy kom nou eers agter dat daar vreemde dinge aan die gang is in die berge. Mense praat van dwelm- en wapensmokkelary en ’n polisiekantoor word opgeblaas. “''Windspoor''” (1989) is ’n verhaal van liefde en verraad. Laura Helmer se bruidegom, Ruben, verdwyn kort voor hulle troue, maar Gustav Bothma is daar om te troos. Niemand glo meer in Ruben nie, tog kan Laura hom nie net laat gaan nie. “''Windspoor''” is die naaswenner in ATKV/''Sarie'' se vervolgverhaalwedstryd. In “''Sewende somer''” (1990) keer Ester Kolbe terug na die plek waar sy en Zach Dijzel liefgehad het en sy gaan woon in die Dijzel-huis, waar sewe jaar tevore ’n moord gepleeg is. Niemand kon dit nog vergeet nie en Zach het verdwyn. Dis egter tyd dat Zach terugkom en opeis wat syne is, want die sewende somer is ’n tyd van rus. “''Sewende somer''” is die naaswenner in ATKV/''Sarie'' se vervolgverhaalwedstryd. In “''Vuurvliegie''” (1990) weet Danien Fouché sy wil vir Alfons hê. Sy het egter die eienaardige gevoel dat sy ’n mens binne die mens liefhet en hy is terselfdertyd ’n ou bekende en tog ’n wildvreemde.
“''Tiendes van silwer''” (1996) speel af op die kampus van Potchefstroom en het die liefdeslewe van vier jongmense as tema. Dit is die deurmekaar jare van liefkry en keuses doen, seerkry en ontdek dat silwer net ’n skynsel is en dat werklike geluk net met die hart gekoop kan word. “''Mense van faam''” (1998) is die verhaal van die identiese tweeling Debora en Diana. Debora is die passielose nugter advokaat, terwyl die impulsiewe Diana smag om deel van die vooraanstaande Mynhard-familie van Meulenhof te wees. Debora dink egter hulle is snobs. Diana trou met een van die Mynhard-wynboere en Debora raak teen haar sin betrokke by die familie en leer hulle beter ken, veral die aantreklike Theron. Abel Buitendag slyt in “''Abel se dogters''” (2003) na sy vrou se dood sy lewe stil op sy plaas in die Oos-Vrystaat. Sy drie dogters, Adelien, Bernadette en Christelle, smag egter na meer warmte en kontak. Hulle verlaat die huis, waar die wêreld hulle oorweldig en hulle die storm, pyn en bitterheid wat liefde bring, ervaar. “''Anderkant die vloedwaters''” word opgeneem in Omnibus 5 (2003). Dr. Bernard Linde laai een stormnag ’n vreemde vrou op en sy verdwyn net so skielik weer uit sy lewe. Hy weet egter hy gaan nooit weer dieselfde wees nie. “''’n Vrou vir Ver-en-Naby''” word opgeneem in Omnibus 5 (2003). Dit is die liefdesverhaal van Laura Krause wat al baie smart moes deurmaak en op soek is na innerlike vrede. “''Dieper water''” (2007) is ’n familiesage waarin drie liefdesverhale oor drie tydperke weergegee word. Die egpaar Rachel en Hektor is sielsgenote, net so onlosmaaklik aan mekaar verbonde as aan die plaas Diepwater. Die politiek van veranderende tye, van voor die Tweede Wêreldoorlog tot anderkant apartheid, dryf egter ’n wig tussen Rachel en Hektor in. Hul vervreemding duur dekades lank, waarin hy op die plaas help om die boerdery te bestuur maar nooit sy voet in die huis sit nie. Hul vervreemde kleindogter, die jong predikant Nadia, daag uit die bloute op die plaas op en haar koms keer stelselmatig alles wat ’n gegewe op Diepwater geword het, op sy kop. “''Somersneeu''” (2009) skets die lewens van ’n klompie matrikulante in die tydperk 1999 tot 2011. Hierdie roman is in 2011 op die kortlys vir die toekenning van die ATKV-prys vir liefdesromans. “''Debora en seuns''”<ref>Rautenbach, Elmari “Beeld” 6 April 2015</ref> (2015) is die verhaal van die Duits-Afrikaanse Deborah Schlagerfeldt en haar drie seuns, wat hulle gebak en snuisterye in hul winkel “Debora en seuns” op ’n dorpie in die Oos-Vrystaat verkoop.<ref>Rust, Riette LitNet: <nowiki>http://www.litnet.co.za/boekresensie-debora-en-seuns-deur-helene-de-kock/</nowiki></ref> Hulle word egter nie maklik aanvaar deur die dorpsmense nie. Dis slegs hul buurvrou Susan Scott en haar dogter Margot wat mettertyd die Schlagerfeldts leer ken. Debora versorg haar man, ’n invalide, met groot sorg, maar nie sy of die seuns rep ’n woord oor die oorsaak van sy toestand of die gebeure voor hul koms nie. Margot maak vriende met die jongste seun, Erik, en sy raak gou deel van die huishouding. Dan raak Margot verlief op die oudste seun, ’n dokter, wat Londen toe vertrek om by Guy’s Hospital te gaan werk. Die uitbreek van die Tweede Wêreldoorlog verander alles. Margot moet besluit of sy haar hart oor die oseaan moet volg, na Londen, reguit die oorlog in. Die verhaal begin wanneer Margot Scott en haar ma na baie jare die dorpie van hul kindertyd binnery. Daarna word die storie met terugflitse vertel. Helene de Kock skryf ook ’n aantal novelles wat in verskeie bundels gepubliseer word, insluitende “''Morester, Morester''”, “''Die Vrystaat is verniet''”, “''Sewe liefdesnovelles''” en “''Die Skadubelofte en ander liefdesverhale''”.
Benewens haar liefdesromans skryf sy ook jeugverhale soos “''Hoor jy die skoenlappers?''”, wat vertel van ’n graad tien dogter se stryd met haar doofheid, tot sy uitvind dat stilte sy eie klank het en dat ore nie die enigste sintuig is waarmee mens kan hoor nie.
Sy publiseer ook ’n aantal boeke met ’n Christelike tema. Vir kinders skryf sy die boeke “''Job, die ashoopman''”, “''Openbaring, die Boek wat ons bly maak''” en “''Die eerste nagmaal''”. “''As dood lewe word''” is die resultaat van haar stryd om haar gevoelens na die dood van haar seun te verwerk. In 2000 word “''Engel op die drumpel''” aangewys as naaswenner van Christelike Boekhandel van Suid-Afrika (CBSA) se toekennings vir Christelike Publikasies in die kategorie Fiksie. Sy is die samesteller van ’n paar bundels, soos “''Vroue van geloof''”, “''Omdat ek Ma liefhet''”, “''God se mense''” (in samewerking met [[Maretha Maartens]], dr. Hennie Maartens, Elsje Büchner, Herman de Kock en dr. Christo de Klerk) en “''’n Pa soos myne''”. In 2003 word “''Omdat ek Ma liefhet''” aangewys as wenner van CBSA se toekenning vir Christelike publikasies in die kategorie Beste Geskenkboek.
== Publikasies ==
{| class="wikitable"
!Jaar
!Publkasies
|-
|1979
|Die soete dwaling
|-
|1980
|Sonder winter
|-
|1981
|Sonder winter
|-
|
|Die bruidseisoen: twee novelles
|-
|
|Man van gister
|-
|
|Met vandag se brood
|-
|
|Ver vlug na môre
|-
|1982
|Kamer van die stormwind
|-
|
|Skemerspel
|-
|1983
|Digby Grootgewaag
|-
|
|Plek van die bittermaan
|-
|1985
|Die herfsbelofte
|-
|
|Soet wyn vir ’n Sondagkind
|-
|1986
|Ballade vir ’n bruid
|-
|
|Kronkelpad na Vergenoeg
|-
|1988
|Joernaal van ’n winterjaar
|-
|
|’n Kind vir Vier Oude Vrinde
|-
|1989
|Seisoen van die skimmelson
|-
|
|Uur van die Sewester
|-
|
|Windspoor
|-
|1990
|Die sewende somer
|-
|
|Vuurvliegie
|-
|1991
|Saterdagskind
|-
|1993
|Môrester, môrester: agt novelles
|-
|1994
|Man van kaliber
|-
|1995
|Volmaakte versnit
|-
|
|Die Vrystaat is verniet: Vyf liefdesnovelles
|-
|1997
|Tiendes van silwer
|-
|
|Vrou van formaat
|-
|
|Job, die ashoopman
|-
|
|Sewe liefdesnovelles
|-
|1998
|Mense van faam
|-
|1999
|Engel op die drumpel
|-
|
|Openbaring, die Boek wat ons bly maak
|-
|
|Die Riemland tweeluik
|-
|
|Die skadubelofte en ander liefdesverhale
|-
|2000
|Die eerste nagmaal
|-
|
|Vonkeljaar se kind
|-
|
|Die Wynland omnibus
|-
|
|Omnibus 1: Plek van die bittermaan; Kamer van die stormwind
|-
|
|Omnibus 2: Ballade vir ’n bruid; Die herfsbelofte
|-
|2001
|Hoor jy die skoenlappers?
|-
|2002
|Vonkeljaar se kind
|-
|
|Die Wynland omnibus
|-
|
|Omnibus 1: Plek van die bittermaan; Kamer van die stormwind
|-
|
|Omnibus 2: Ballade vir ’n bruid; Die herfsbelofte
|-
|
|Omnibus 3: Liefde in die Lae Lande
|-
|2003
|Abel se dogters
|-
|
|Omnibus 4: Tiendes van silwer; Gruispad na Tóg Wat; Skemerspel
|-
|
|Omnibus 5: Die soete dwaling; Seisoen van die skimmelson; Anderkant die
vloedwaters; ’n Vrou vir Ver-en-Naby
|-
|2004
|Liefde is ’n klipgooi ver: Ses novelles
|-
|
|’n Tyd om lief te hê
|-
|
|Omnibus 6: Man van kaliber; Vrou van formaat; Mense van faam
|-
|2005
|Omnibus 7: Vuurvliegie; Sewende somer; Windspoor
|-
|2006
|Omnibus 8: Digby Grootgewaag; Kronkelpad na Vergenoeg; Sonder Winter
|-
|2007
|As dood lewe word
|-
|
|Dieper water
|-
|
|Lelie van die laagte
|-
|
|Omnibus 9: Man van gister; Die bruidseisoen; ’n Bruid vir vier seisoene;
|-
|
|Uur van die Seweste
|-
|2009
|Somersneeu
|-
|
|Omnibus 10: Ver vlug na more; Met vandag se brood (Die Riemland
tweeluik)
|-
|2015
|Debora en seuns
|-
|
!Samesteller
|-
|2001
|Vroue van geloof (saam met 11 ander medewerkers)
|-
|2002
|Omdat ek ma liefhet
|-
|
|God se mense (saam met Maretha Maartens, Hennie Maartens, Elsje
Büchner, Herman de Kock en Christo de Klerk)
|-
|2003
|Because I love you, Mom
|-
|
|’n Pa soos myne
|}
== Bronnelys ==
=== Boeke ===
* Van Coller, H.P. (red.) “Perspektief en Profiel Deel 2” J.L. van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 1999
* Wybenga, Gretel en Snyman, Maritha (reds.) “Van Patrys-hulle tot Hanna Hoekom” Lapa-Uitgewers Eerste uitgawe Tweede druk 2005
=== Tydskrifte en koerante ===
* De Kock, Helene “Verbeelding ’n praktiese ding – ook in romanse” “Beeld” 10 Februarie 2010
* Fourie, Corlia “Leeslustige pastoriekind” “Rooi Rose” 19 Julie 2000
* Nieuwoudt, Stephanie “De Kock glo in deeglike navorsing vir romans” “Plus” 4 November 1997
* Roux, Jaybee “Dood verskil, God bly dieselfde” “Beeld” 27 Junie 2008
* Victor, Madri “Chick-lit: méér as net ’n ‘girly’-omslag” “Rapport” 3 April 2011
* Vorster, Alita “Helene se verhaal” “Vrouekeur” 27 Mei 2005
=== Internet ===
* Bookslive: http://nb.bookslive.co.za/blog/2015/02/20/die-uitbreek-van-die-tweede-w%C3%AAreldoorlog-verander-alles-in-debora-en-seuns-deur-helene-de-kock/
* De Kock, Helene Noordwes-Universiteit: http://dspace.nwu.ac.za/handle/10394/11017
* De Kock, Helene Sarie: http://www.sarie.com/eie-stories/vrouemaand-inspirasie-helene-de-kock-2/
* Esaach: http://www.esaach.org.za/index.php?title=De_Kock,_Helene
* Helene de Kock: http://www.helenedekock.com/
* LitNet ATKV-Skrywersalbum 25 Junie 2008: www.litnet.co.za
* NB-Uitgewers: http://www.nb.co.za/authors/1425 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170105233154/http://www.nb.co.za/Authors/1425 |date= 5 Januarie 2017 }}
* Rautenbach, Elmari Netwerk24: http://www.netwerk24.com/Vermaak/Boeke/Helene-de-Kock-vertel-van-haar-nuwe-boek-20150303 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180630132330/https://www.netwerk24.com/Vermaak/Boeke/Helene-de-Kock-vertel-van-haar-nuwe-boek-20150303 |date=30 Junie 2018 }}
* Springbokboeke: http://www.springbokboeke.co.za/html/skrywers.html#D
* Storiewerf: http://www.storiewerf.co.za/cvs/cv_helenedekock.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140913124628/http://www.storiewerf.co.za/cvs/cv_helenedekock.htm |date=13 September 2014 }}
=== Ongepubliseerde dokumente ===
* De Kock, Helene “Kort CV” [[Nasionale Afrikaanse Letterkundige Museum en Navorsingsentrum]] (NALN) Bloemfontein
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
{{Gesagsrekords}}
{{DEFAULTSORT:De Kock, Helene}}
[[Kategorie:Afrikaanse skrywers]]
[[Kategorie:Geboortes in 1943]]
[[Kategorie:Afrikaners]]
a8cn4c0x0rvrovfkjoa23jn8i8fyvss
Blinkblaarrotskruiper
0
116312
3379490
3066484
2026-11-21T09:23:32Z
Aliwal2012
39067
3379490
wikitext
text/x-wiki
{{Weesbladsy}}
{{Spesieboks
| bewaringstatus =
| statusstelsel = iucn3.1
| naam = Blinkblaarrotskruiper
| beeld =
| takson = Microgramma lycopodioides
| outeur = (L.) Copel, (1947)
| sinonieme =* ''Microgramma mauritiana'' <small>(Willd.) Tardieu</small>
}}
Die '''blinkblaarrotskruiper''' (''Microgramma lycopodioides'') (<small>Tardieu</small><ref name="Zim">{{cite web |url=http://www.zimbabweflora.co.zw/speciesdata/species.php?species_id=101530 |title=Flora van Zimbabwe |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170208051820/http://zimbabweflora.co.zw/speciesdata/species.php?species_id=101530 |archive-date=8 Februarie 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>) is 'n varingspesie wat 'n groot voorkomsgebied het. Dit kom in tropiese Amerika, op die eilande Bioko, [[Sao Tomé]], [[São Tomé en Príncipe|Principe]] en [[Annobón]], die tropiese dele van Wes- en Oos-Afrika en in Suider-Afrika voor.<ref name="Zim"/> In Suid-Afrika word dit in [[KwaZulu-Natal]] en [[Mpumalanga]] aangetref.<ref>{{cite web |url=http://redlist.sanbi.org/species.php?species=3501-2 |title=SANBI-rooilys |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200430160605/http://redlist.sanbi.org/species.php?species=3501-2 |archive-date=30 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
== Voorkoms ==
Die plant kan [[epilieties]] of [[epifiet]]ies wees en groei op klippe wat gedeeltelik in die skaduwee lê. Dit besit 'n effens afgeplatte wortelstok tot 5 mm in deursnee wat sydelings vertak en oor die klippe kruip. Die blare is tot 200 mm lank en hul stingel ongeveer 38 mm lank en 1 mm in deursnee.<ref name="Roux">{{webaanhaling|url=http://www.sanbi.org/sites/default/files/documents/documents/sabonet-report-no-19-swaziland-ferns-and-fern-allies.pdf|titel=''Swaziland ferns and fern allies'' {{Outeur|J.P. Roux}} 2003 Southern African Botanical Diversity Network Report No. 19. SABONET, Pretoria}}</ref>
== Galery ==
<gallery>
Microgramma lycopodioides 1zz.jpg
Microgramma lycopodioides 250605985.jpg
H20130729-9212—Microgramma lycopodioides—UCBG (9489000836).jpg
Microgramma lycopodioides kz01.jpg
MicrogrammaLycopodioides.jpg
</gallery>
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
{{Taksonbalk}}
[[Kategorie:Varings]]
[[Kategorie:Microgramma|lycopodioides]]
[[Kategorie:Plante wat in 1753 beskryf is]]
iwmm92ha23tcrkqyzjr8jxla443w8ib
3379511
3379490
2026-11-21T09:56:43Z
Oesjaar
7467
/* Verwysings */ Verbeter
3379511
wikitext
text/x-wiki
{{Weesbladsy}}
{{Spesieboks
| bewaringstatus =
| statusstelsel = iucn3.1
| naam = Blinkblaarrotskruiper
| beeld =
| takson = Microgramma lycopodioides
| outeur = (L.) Copel, (1947)
| sinonieme =* ''Microgramma mauritiana'' <small>(Willd.) Tardieu</small>
}}
Die '''blinkblaarrotskruiper''' (''Microgramma lycopodioides'') (<small>Tardieu</small><ref name="Zim">{{cite web |url=http://www.zimbabweflora.co.zw/speciesdata/species.php?species_id=101530 |title=Flora van Zimbabwe |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170208051820/http://zimbabweflora.co.zw/speciesdata/species.php?species_id=101530 |archive-date=8 Februarie 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>) is 'n varingspesie wat 'n groot voorkomsgebied het. Dit kom in tropiese Amerika, op die eilande Bioko, [[Sao Tomé]], [[São Tomé en Príncipe|Principe]] en [[Annobón]], die tropiese dele van Wes- en Oos-Afrika en in Suider-Afrika voor.<ref name="Zim"/> In Suid-Afrika word dit in [[KwaZulu-Natal]] en [[Mpumalanga]] aangetref.<ref>{{cite web |url=http://redlist.sanbi.org/species.php?species=3501-2 |title=SANBI-rooilys |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200430160605/http://redlist.sanbi.org/species.php?species=3501-2 |archive-date=30 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
== Voorkoms ==
Die plant kan [[epilieties]] of [[epifiet]]ies wees en groei op klippe wat gedeeltelik in die skaduwee lê. Dit besit 'n effens afgeplatte wortelstok tot 5 mm in deursnee wat sydelings vertak en oor die klippe kruip. Die blare is tot 200 mm lank en hul stingel ongeveer 38 mm lank en 1 mm in deursnee.<ref name="Roux">{{webaanhaling|url=http://www.sanbi.org/sites/default/files/documents/documents/sabonet-report-no-19-swaziland-ferns-and-fern-allies.pdf|titel=''Swaziland ferns and fern allies'' {{Outeur|J.P. Roux}} 2003 Southern African Botanical Diversity Network Report No. 19. SABONET, Pretoria}}</ref>
== Galery ==
<gallery>
Microgramma lycopodioides 1zz.jpg
Microgramma lycopodioides 250605985.jpg
H20130729-9212—Microgramma lycopodioides—UCBG (9489000836).jpg
Microgramma lycopodioides kz01.jpg
MicrogrammaLycopodioides.jpg
</gallery>
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
{{Taksonbalk}}
[[Kategorie:Varings]]
[[Kategorie:Microgramma|lycopodioides]]
[[Kategorie:Plante wat in 1753 beskryf is]]
[[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]]
a2wcflizj5b892u8zhk7shjb8prrpev
Huis van Fabergé
0
116531
3379281
3359229
2026-11-20T18:10:07Z
InternetArchiveBot
131157
Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379281
wikitext
text/x-wiki
[[Beeld:Gustav Fabergé and his wife Charlotte Jungshtedt.jpg|duimnael|240px|Gustav Fabergé en sy vrou, Charlotte Jungstedt.]]
Die '''Huis van Fabergé''' ([[Russies]]: Дом Фаберже, ''Dom Faberzje'') is ’n juweliersmaatskappy wat in 1842 in [[Sint Petersburg]] in die [[Russiese Ryk]] gestig is deur Gustav Faberge; hy het sy van "Fabergé", met ’n akuut op, gespel. Gustav is opgevolg deur sy seun, Peter Carl Fabergé, totdat die maatskappy in 1918 deur die [[Bolsjewis]]te genasionaliseer is.
Die maatskappy was beroemd vir die uitspattige juweliersware in die vorm van eiers wat hulle vir die [[Tsaar|Russiese tsaars]] vervaardig het asook ’n reeks ander artikels van ’n hoë standaard en met fyn detail. In 1924 het Peter Carl se seun Alexander en sy halfbroer, Eugène, die maatskappy Fabergé et Cie in [[Parys]], [[Frankryk]], gestig en dieselfde soort juweliersware gemaak, maar onder die handelsnaam Fabergé, Paris.
In 1937 is die handelsnaam Fabergé verkoop en in 1964 weer verkoop aan die kosmetiekmaatskappy Rayette Ingelyf, wat sy naam verander het na Rayette-Fabergé Ingelyf. Terwyl die naam verskeie kere verander is, het maatskappye soos Fabergé Ingelyf klere, die reukwater Brut (wat die beste verkoper van sy tyd was), die parfuum Babe en haarprodukte verkoop en [[rolprent]]e vervaardig.
== Geskiedenis ==
===Die familie===
Die Fabergé-familie kan teruggespoor word na die [[17de eeu|17de-eeuse]] [[Frankryk]]; hulle was toe bekend as '''Favri'''. Die Favri's het in Noord-Frankryk gewoon, maar het in of net ná 1685 weens godsdienstige agtervolging uit die land gevlug.<ref>''The Fabergé Imperial Easter Eggs'' deur Tatiana Fabergé, Lynette G. Proler en Valentin V. Skurlov (Londen 1997)</ref> Terwyl hulle ooswaarts deur [[Europa]] getrek het, het hul van verander van Favri na Favry, Fabri, Fabrier en toe na Faberge (sonder ’n aksent). ’n Gustav Fabrier is in 1814 in [[Estland]] gebore. Teen 1825 was die familie se van Faberge.
In die 1830's het Gustav Faberge na Sint Petersburg verhuis waar hy as goudsmid opgelei is. In 1842 het hy die juwelierswinkel Fabergé oopgemaak en ’n akuut op sy naam begin gebruik. [[Frans]] was die amptelike [[taal]] van die Russiese adel, en hulle het Frankryk met luukse items vereenselwig.
Later dié jaar is Gustav getroud met Charlotte Jungstedt, die dogter van ’n kunstenaar van [[Denemarke|Deense]] herkoms. In 1846 het die egpaar ’n seun, Peter Carl Fabergé, gehad.
In 1860 het Gustav Fabergé in [[Dresden]], [[Duitsland]], gaan aftree en die maatskappy in bestuurders se hande gelaat terwyl sy seun sy opvoeding voortgesit het. Op 18-jarige ouderdom het Carl begin opleiding ontvang as goudsmid in [[Duitsland]], Frankryk en [[Engeland]]. In 1972 het hy op 26-jarige ouderdom na Sint Petersburg teruggekeer en in 1882 het hy beheer oor die maatskappy oorgeneem.
Tsaar [[Aleksander III van Rusland|Aleksander III]] was baie beïndruk met Carl se werk en het hom in 1885 as hofleweransier aangestel.
=== Die keiserlike Paaseiers ===
:''Hoofartikel:[[Fabergé-eier]]s.''
[[Beeld:Moscow Kremlin Egg.jpg|220px|duimnael|Die Moskouse Kremlineier, 1906.]]
In dieselfde jaar het Alexander III die Huis van Fabergé opdrag gegee om ’n [[Paaseier]] vir sy vrou, [[Prinses Dagmar van Denemarke|keiserin Maria Fjodorowna]], te maak. Dié eier, bekend as die Heneier, was van [[goud]] gemaak. Sy ondeursigtige, wit emalje-"dop" kan oopgemaak word en binne-in is sy eerste verrassing, ’n mat geelgoud-eiergeel. Dit kan oopgemaak word om ’n veelkleurige goue hen te ontbloot wat ook oopgemaak kan word. Binne-in die hen is ’n piepklein diamantweergawe van die keiserlike kroon met ’n klein robynhangertjie, maar hierdie laaste twee dele het verlore geraak.<ref>{{cite web |url=http://www.wintraecken.nl/mieks/faberge/eggs/1885-Hen-Egg.htm |title=Artikel oor die eerste Heneier |publisher=wintraecken.nl |date=13 November 2008 |access-date=26 Maart 2012 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190720172543/https://www.wintraecken.nl/mieks/faberge/eggs/1885-Hen-Egg.htm |archive-date=20 Julie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die eier is tans in die besit van die Russiese sakeman [[Wiktor Wekselberg]].
Die tradisie van die tsaar om vir sy vrou met [[Paasfees]] ’n eierjuweelstuk te gee het voortgeduur en ná sy dood in 1894 is die tradisie deur sy seun [[Nikolaas II van Rusland|Nikolaas II]] voortgesit; hy het elke jaar eiers vir sy ma en sy vrou, [[Prinses Alix van Hesse-Darmstadt|keiserin Aleksandra]], laat maak. Die Huis van Fabergé het meer as 50 eiers vir die keiserlike familie gemaak. Van hulle het 43 bewaar gebly. Die eiers van 1917, die jaar van die [[Russiese Rewolusie (1917)|Russiese Rewolusie]], is nie voltooi nie, maar onlangs gerestoureer.
Die mees onlangse keer dat Fabergé sy tradisie voortgesit het, was in 2015. ’n Eier is in samewerking met die Al-Fardan-familie van [[Katar]] vir hulle gemaak. Die nuwe Pêreleier is vervaardig met die familie se pêrels. Dit bevat onder meer 139 wit pêrels, 3 305 diamante, bergkristal en perlemoen wat op wit- en geelgoud gemonteer is. ’n Meganisme laat die hele buitenste dop op sy voetstuk roteer terwyl ses seksies gelyktydig open om sy skat te onthul. Dit bevat ’n Fabergé-halssnoer van wit pêrels, diamante en perlemoen en ’n witpêreldruppel van 19,44 karaat.<ref>{{cite web |title=Faberge Unveils The Pearl Egg |url=http://www.luxuryfacts.com/index.php/sections/article/4320 |website=LuxuryFacts.com |access-date=17 Maart 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160407104633/http://www.luxuryfacts.com/index.php/sections/article/4320 |archive-date=7 April 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
== Ná die rewolusie ==
Die Huis van Fabergé is in 1918 deur die Bolsjewiste genasionaliseer. Vroeg in Oktober het Carl Fabergé [[Petrograd]] op die laaste diplomatieke trein na [[Riga]] verlaat. Nadat die rewolusie in die middel van die volgende maand in [[Letland]] begin het, het hy na Duitsland gevlug, eindelik na [[Wiesbaden]]. Die Bolsjewiste het sy seuns Agathon en Alexander gevange geneem, terwyl sy vrou en oudste seun, Eugène, in die donker deur sneeubedekte woude per slee en te voet na [[Finland]] en daarna na [[Switserland]] ontsnap het.
Carl Fabergé is op 24 September 1920 in [[Lausanne]] oorlede en sy vrou in Januarie 1925. Alexander het uit die tronk ontsnap nadat ’n vriend die bewaarders omgekoop het, maar Agathon het eers in November 1927 saam met vier helpers, sy vrou en seun oor die [[Golf van Finland]] ontsnap. Hulle het vir die res van hul lewe in [[Finland]] gewoon.
In 1924 het Alexander en Eugéne die maatskappy Fabergé et Cie in Parys gestig, waar hulle redelike sukses behaal het deur soortgelyke artikels as hul pa te maak. Hulle het die handelsnaam Fabergé, Paris gebruik. Hulle het tot in 2001 bestaan. In 1984 het Fabergé et Cie hul reg op die naam Fabergé vir juweliersware verloor in ’n hofsaak teen Fabergé Ingelyf.<ref>{{cite web |url=http://www.ipd.gov.hk/eng/intellectual_property/trademarks/trademarks_decisions/decision/DEC197801106OP.pdf |format=PDF |title=In The Matter of Trade Marks Ordinance |website=Ipd.gov.hk |accessdate=2016-10-20 |archive-date=2005-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051212041356/http://www.ipd.gov.hk/eng/intellectual_property/trademarks/trademarks_decisions/decision/DEC197801106OP.pdf |url-status=dead }}</ref>
== Reputasie ==
Fabergé se reputasie as vervaardiger van die hoogste gehalte is in stand gehou deur publikasies en groot uitstallings.<ref>{{cite web |url=http://www.royalcollection.org.uk/press-release/faberge |title=Fabergé |website=Royalcollection.org.uk |access-date=20 Oktober 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20161019144428/https://www.royalcollection.org.uk/press-release/faberge |archive-date=19 Oktober 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Ná die verbrokkeling van die [[Sowjetunie]] en die opkoms van die Russiese [[Oligargie|oligarge]], het Russiese versamelaars probeer om baie van Fabergé se werk weer bekend te maak en veilingpryse het ’n hoogtepunt bereik.
On 27 November 2007 is die Rothschild-Fabergé-eier by [[Christie's]] in Londen vir £8,98 miljoen opgeveil. Dié prys was die rekord vir ’n werk van Fabergé, sowel as die hoogste prys wat ooit betaal is vir ’n Russiese artikel en die hoogste prys vir ’n klokwerk.<ref>{{cite news |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article2963378.ece |title=Login |website=Timesonlnie.co.uk |access-date=20 Oktober 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20110524073952/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article2963378.ece |archive-date=24 Mei 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
== Verkoop van die handelsnaam ==
[[Beeld:Armand Hammer 82.jpg|duimnael|160px|links|Armand Hammer.]]
[[Beeld:Farrah Fawcett 1977.JPG|duimnael|160px|links|[[Farrah Fawcett]].]]
Die Amerikaanse oliemiljardêr Armand Hammer het baie Fabergé-stukke versamel en toe sy vriend Samuel Rubin in 1937 ’n nuwe sakeryk begin opbou om parfuum en toiletware te vervaardig, het Hammer voorgestel hy gebruik die naam Fabergé Ingelyf.<ref>{{Cite web |url=http://www.stpetersburgcollection.com/history.htm |title=argiefkopie |access-date= 8 November 2016 |archive-date=21 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090421061014/http://www.stpetersburgcollection.com/history.htm |url-status=dead }}</ref> In 1945 het die Fabergé-familie uitgevind hul naam word sonder hul toestemming gebruik vir die verkoop van parfuum, en lang onderhandelings tussen die twee partye se regsverteenwoordigers het begin. In 1946 het Rubin die Fabergé-handelsnaam vir juweliersware in die [[VSA]] geregistreer. ’n Skikking is in 1951 buite die hof bereik waarvolgens Rubin vir Fabergé & Cie sou betaal vir die reg om die naam vir die verkoop van parfuum te gebruik. In 1964 het Rubin die maatskappy aan George Barrie en die kosmetiekmaatskappy Rayette Ingelyf verkoop, wat hul naam in 1964 na Rayette-Fabergé Ingelyf en in 1978 na Fabergé Ingelyf verander het. In 1978 het Michael J. Stiker aansoek gedoen vir die patentregte vir Fabergé-juwele in New York namens Faberge & Cie in Parys, maar die aansoek het misluk.<ref>{{cite web |url=http://www.trademarkia.com/map/faberge-73176711.html |title=FABERGE - Trademark & Brand Information of FABERGE & CIE |website=Trademarkia.com |access-date=20 Oktober 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180615111323/https://www.trademarkia.com/map/faberge-73176711.html |archive-date=15 Junie 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
Van 1964 tot 1984 het Fabergé onder George Barrie baie bekende produkte en ook rolprente vervaardig.<ref>{{cite web |url=https://spoonfeedin.wordpress.com/2009/09/23/business-the-fall-rise-of-faberge/ |title=Business – The fall & rise of Fabergé |date=23 September 2009 |website=Spoonfeedin.wordpress.com |access-date=20 Oktober 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190703145321/https://spoonfeedin.wordpress.com/2009/09/23/business-the-fall-rise-of-faberge/ |archive-date=3 Julie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Fabergé het die Brut-toiletwareprodukte bekendgestel en promosiewerk daarvoor is deur die Amerikaanse voetbalspeler [[Joe Namath]] gedoen. In 1977 is [[Farrah Fawcett]] aangestel om die Farrah Fawcett-haarprodukte en reukmiddels te bemark. Brut-reukweerder het in dié tyd die beste verkoper onder reukweermiddels geword en is vandag steeds wêreldwyd beskikbaar.
<ref name="fabergecolognes.com">{{Cite web |url=http://fabergecolognes.com/default.aspx/ |title=argiefkopie |access-date= 8 November 2016 |archive-date=16 Augustus 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110816000526/http://fabergecolognes.com/default.aspx/ |url-status=dead }}</ref>
Ander akteurs wat deur die maatskappy aangestel is, was [[Cary Grant]] en [[Roger Moore]]. Barrie het ook Fabergé se rolprentvervaardigingsafdeling in 1970 gestig. Dit het onder meer die prent A Touch of Class, wat ’n [[Oscar]] gewen het, in 1973 vervaardig.
Barrie het ook die Babe-reukweerder in 1976 begin; dit het binne die eerste jaar Fabergé se topverkoper-vroureukmiddel wêreldwyd geword. Dit is deur die aktrise [[Margaux Hemingway]] bemark. Babe het twee toekennings van die Fragance Foundation gewen.<ref name="fabergecolognes.com"/>
Teen 1984 het die maatskappy talle bekende produkte verkoop, soos Aqua Net Hair Spray, Babe, Brut, Flambeau, Macho, Kiku, Woodhue, Farrah Fawcett en Fabergé Organics. In dié jaar het Meshulam Rikli se privaat Riklis Family Corporation Fabergé gekoop.<ref>{{cite news |url=http://www.nytimes.com/1989/02/11/business/unilever-sets-1.55-billion-faberge-deal.html |title=Unilever Sets $1.55 Billion Faberge Deal |date=11 Februarie 1989 |work=The New York Times |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20171220003553/http://www.nytimes.com/1989/02/11/business/unilever-sets-1.55-billion-faberge-deal.html |archive-date=20 Desember 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Nuwe produkte het ingesluit klere vir mans, vroue en kinders onder handelsname soos Billy the Kid, Scoreboard en Wonderknit.
In 1986 het Mark Goldston voorsitter van die maatskappy geword. Hy was verantwoordelik vir die aanskaffing van die Elizabeth Arden-maatskappy in 1986 en die omskepping van Fabergé in ’n $1,2 miljard-maatskappy.
In 1989 het Unilever Fabergé Ingelyf van die Riklis Family Corporation gekoop. Dit is herdoop tot Elida Fabergé en het met [[L'Oreal]] meegeding om eerste plek onder kosmetiekmaatskappye.
== Sien ook ==
*[[Fabergé-eier]]
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
== Eksterne skakels ==
* [http://www.fabergeresearch.com/ Fabergé-navorsingswebtuiste. Een van die omvattendste tuistes oor die Huis van Fabergé]
*[[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:House of Fabergé|Engelse Wikipedia]]
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Beeldende kuns]]
[[Kategorie:Geskiedenis van Rusland]]
[[Kategorie:Juweliersware]]
biqmt4ww2z7m1n4cam0ea9l5jo93dla
Rudie van Rensburg
0
116756
3379135
3379087
2026-11-20T12:07:42Z
Rooiratel
90342
3379135
wikitext
text/x-wiki
'''Rudie van Rensburg''' ([[6 Oktober]] [[1951]] -) is ’n [[Afrikaanse skrywer]], [[kunstenaar]] en [[dramaturg]]. Benewens sy drama, ''Die begrafnis'', publiseer hy ook misdaadromans en 'n kleuterboek, ''Die Doempies van Tafelberg'', wat hy self illustreer en publiseer. Hy skryf ook onder die skuilnaam '''Phil Janse'''.
== Lewe en werk ==
Rudie van Rensburg is op 6 Oktober 1951 in [[Bloemfontein]] gebore as die oudste van twee seuns.<ref>Lewensbesonderhede veral verkry van die LitNet ATKV-Skrywersalbum: http://www.litnet.co.za/rudie-van-rensburg-1951/. Sy persoonlike webwerf bevat verder baie detail oor sy boeke, sy kuns, resensies van sy werk en biografiese besonderhede: http://rudievanrensburg.co.za/</ref> Sy jonger broer is die prokureur Carl. Sy vader was [[Matthys van Rensburg|M.C. (Basie) van Rensburg]], wat van 33-jarige ouderdom af as Volksraadslid vir die [[Nasionale Party]] gedien het en later aangestel is as Minister van Pos- en Telegraafwese, en sy moeder Christa, ’n tuisteskepper. Sy pa is oorlede toe hy negentien jaar oud was. Weens sy pa se verpligtinge as parlementslid gaan Rudie tot en met standerd vyf (graad sewe) elke jaar ses maande skool in [[Kaapstad]] en ses maande skool in Bloemfontein. Hy was in Bloemfontein in die Willem Postma Laerskool en in Kaapstad in [[Akasiapark]] Laerskool en die [[Laerskool Jan van Riebeeck]]. Hy voltooi sy hoërskoolopleiding aan die [[Hoërskool Sentraal, Bloemfontein|Hoërskool Sentraal]] in Bloemfontein.
Ná skool studeer hy verder aan die [[Universiteit van die Vrystaat|Universiteit van die Oranje-Vrystaat]], waar hy eers ’n Hoër Onderwysdiploma en later deeltyds ’n B.A.-graad in Kommunikasiekunde behaal. Aan die [[Universiteit van Suid-Afrika]] behaal hy daarna ’n B.A. Honneurs-graad in Kommunikasiekunde.
Nadat hy sy onderwysdiploma verwerf het, begin hy sy loopbaan as joernalis by ''[[Volksblad|Die Volksblad]]'' in Bloemfontein, waar hy hoofsaaklik in die sportredaksie dien. In [[1982]] word hy medestigter en uitgewer van die plaaslike koerant ''Bloemnuus'' (die eerste gratis weekkoerant in die [[Vrystaat]]) en later redakteur van die saketydskrif ''Die Ekonoom.'' Hy verlaat die joernalistiek na sowat tien jaar en sluit hom by die Universiteit van die Vrystaat se skakelburo aan.
In [[1987]] aanvaar hy ’n pos in [[Sanlam]] se reklame-afdeling en verhuis na Kaapstad. By Sanlam is hy onder andere senior bestuurder in die reklame-afdeling, uitgewer van die kliëntetydskrif ''Sanlamklub'' en hoof van borgskappe en promosies<ref name="pers">Rudie van Rensburg se persoonlike webwerf: http://rudievanrensburg.co.za/</ref> Hy is ook ’n bekende skilder en van sy kunswerke is in versamelings in Suid-Afrika[[Engelse nasionale rugbyspan|, Engeland]], [[Skotland]], [[Duitsland]], [[Australië]], [[Nieu-Seeland]], [[Kanada]] en die [[Verenigde State van Amerika]]. Een van die kunsvorms wat hy beoefen is die strokiesprent en sy ''Die Smitte'' verskyn in ''[[Huisgenoot]]'' en ''You''.<ref name="pers" />
In [[2009]] tree hy af by Sanlam, waarna hy hom aanvanklik op sy skilderkuns toespits, maar later op sy skryfwerk. Vir twee dae in die week werk hy ook as taalversorger by die ''TygerBurger''.
Hy was getroud met Lize en hulle het drie kinders, MC, Neil en Amieke. Lize is in 2023 ná 'n kort kankerstryd oorlede.{{Feit}}
Rudi is verloof aan sy nuwe liefde, Ronet van Niekerk.{{feit}}
== Skryfwerk ==
=== Drama ===
in [[2008]] by die [[Klein Karoo Nasionale Kunstefees]] verower hy die Sanlam Teaterprys en kry ook die toekennings vir beste regie en teks vir ''Die begrafnis'' . Dit is ’n klug waarin ’n plattelandse familie sukkel om die pa van die huis, Vierman (so genoem omdat hy die lyf van vier manne het),<ref>Botha, Danie “Beeld” 15 September 2008</ref> begrawe te kry, omdat hy te vet is om uit die huis te verwyder. Sy weduwee, Ant Vossie, die buurvrou Konyntjie en die huishulp Vytjie probeer hulle bes om saam met die begrafnisondernemer Balsening Tendon die saak te beredder. Dit is Vytjie se taak om die lyk vol ys te pak sodat hulle darem die ergste stank gespaar bly, maar die skottel sousbone wat Vierman elke aand voor slaaptyd geëet het, maak dinge nie makliker nie. Vierman en Ant Vossie se seun, Smous (wat al tyd in die tronk deurgebring het), kom met sy nuwe verloofde van Transvaal, Patsy (’n masseuse), ook daar aan. Patsy en Balsening raak doenig met mekaar, Smous raak moeilik daaroor en maak vir Balsening dood.<ref>Meyer, Adriaan. “Volksblad” 29 Desember 2008</ref> Hierna moet die begrafnisreëlings van voor af begin. Die humor is grof en vol seksuele innuendo’s, maar die taalgebruik is nie kru nie.
=== Misdaadromans ===
Die misdaadroman ''Slagyster''<ref>Rust, Riette. “Beeld” 2 September 2013</ref> verskyn onder sy regte naam.<ref>Steenkamp, Elzette. “Rapport” 3 November 2013</ref> Inspekteur Kassie Kasselman is ’n onwaarskynlike held wat sosiaal onbeholpe is, sy hare met Brylcreem kam en ongestrykte klere dra. Hy het egter al baie belangrike moordsake opgelos en wanneer daar weer ’n moeilik verklaarbare moord gepleeg word, kry hy die saak. Algaande moet hy egter probeer sin maak van diverse gebeure, wat op een of ander manier met mekaar en die moord verband hou. In die woude van die Niger-delta in Nigerië word Ryan Deetlefs, ingenieur vir die geldgierige Star Petro maatskappy, deur ’n rebellegroep aangehou. Die bekroonde joernalis Amelia Smit ondersoek hierdie ontvoering en Star Petro se verdagte hantering van hierdie saak. As polisiemol het die afgetrede Carl Bester ’n dwelmsindikaat ontmasker, maar sy bevelvoerder weet Bester se olyfplaas is nie deur volkome eerlike maniere verkry nie. Daarom kan Bester nie die versoek weier om Afrika se mees gewetenlose skurke te gaan trotseer nie. Terselfdertyd is die reeds skatryk vennote van Haarhoff, Malan en Van Dyk Transport in Kaapstad besig om hul inkomste met wapentransaksies aan te vul en hulle word hierin gehelp deur hooggeplaaste amptenare in die polisie en die Nigeriese sluikhandel. Benewens die aksie en spanning wat op knap wyse beskryf word, lewer die roman sosiale kommentaar op die soeke na welvaart en die effek daarvan op verhoudings en is korrupsie in die polisie en die uitbuiting van plaaslike inwoners en vernietiging van die omgewing deur internasionale maatskappye deel van die tematiek. Daar is ’n hele paar kinkels in die verhaal, wat op ’n verrassende einde afloop. ''Slagyster'' is in [[2014]] op die kortlyste vir die toekenning van die Jan Rabie-Rapport-prys vir vernuwende fiksie en die ATKV-toekenning vir spanningslektuur.
In ''Kopskoot''<ref>Steinmair, Deborah. “Rapport” 11 Mei 2014</ref> skiet iemand middeljarige mans in Kaapstad twee keer in die kop en verdwyn dan.<ref>Van Rensburg, Cas. “Beeld” 2 Junie 2014</ref> Die vermoede is dat dit ’n reeksmoordenaar is, maar die slagoffers is baie uiteenlopend. Kaptein Kassie Kasselman is nie oortuig dat dit die werk van ’n reeksmoordenaar is nie en hy vermoed wraak voortspruitend uit ’n voorval van lank gelede. Wanneer hy egter nie veel vordering maak met die ondersoek nie, word sy soektog aan bande gelê deur die koms van die verwaande sogenaamde kenner van reeksmoorde, majoor Wim Jonker, wat Kassie voor sy base verkleineer. Die voorval van lank gelede speel af tydens verpligte diensplig, toe seuns blootgestel is aan onnoembare sielkundige en fisiese wreedheid. Die newetema van kunsvervalsing beskryf die karakters Rocco en Katrien. Hulle verkoop ’n vervalste Irma Stern, wat R37 miljoen op ’n veiling behaal. Hierdie is ’n komplekse verhaal met baie syspore, wat tog belangrike rolle vertolk in die ontknoping en waarvan die drade teen die einde mooi saamgeknoop word.
''Judaskus''<ref>Schoombie, Schalk. “Beeld” 1 Junie 2015</ref> is sy derde misdaadroman, met kaptein Kassie Kasselman weer die hoofkarakter.<ref>Steinmair, Deborah. “Rapport” 31 Mei 2015</ref> Kassie se persoonlike lewe word omgekeer, want in sy middeljare raak hy nou verlief op ’n heelwat jonger vrou, waardeur sy kleredrag en gewoontes verander. Hierdie nuwe liefde maak dit vir hom moeilik om te fokus op die saak wat hy moet ondersoek. Rommelsnuffelaars ontdek menslike oorskot in ’n vullissak, maar dit is net die eerste van sommer baie slagoffers wat gevind word. Een van die slagoffers se weduwee bring Kassie en sy handlangers op die spoor van ’n geheime orde wat destyds uit die Ossewabrandwag voortgespruit het met tentakels in verskeie regeringsorganisasies. Hul doelstellings was aanvanklik redelik suiwer, maar met verloop van tyd is geld al wat saak maak en word selfs moord alledaags. Die Orde se kontrakwerkers sluit in TJ en Snake, wat menslik geteken word in hulle onbelangrikheid, maar die mag lê elders. Die leier van die Orde is die psigopaat Iskariot, met die beeldskone maar gewetenlose Vera/Daisy wat ook ’n sleutelrol vertolk. Dan is daar nog die reus Victor wat ’n geskiedenis met die Orde het en na jare in die tronk nou met ’n skerpgemaakte broodmes vergelding soek. Daar is baie leidrade om op te volg, maar hulle is verwikkeld en moeilik om te ontsyfer. Kassie is hoof van die taakspan wat dag en nag werk, met die windgat jong speurder Monty wat nie skaam is om sy mening te lug nie, ook deel daarvan. Die tempo is vinnig en die spanning word deurentyd volgehou, met etlike verrassings wat telkens die prentjie omvergooi. Benewens die eersteklas vermaak en goeie karakterbeelding wat die roman bied, opper dit ook belangrike vrae oor die aard van mag, geheime organisasies en korrupsie.
''Pirana''<ref>Prins, Jo. “Beeld” 23 Mei 2016</ref> se titel verwys na die bekende roofvis, wat nie groot is nie en nie juis gevaarlik lyk in die water nie, maar as hy aan jou begin byt besef jy hoe lelik jy jou misgis het. Kassie Kasselman moet die verdwyning ondersoek van ’n oudkollega, wat op die oog af lyk asof dit dwelmverwant is. Hy begin gou vermoed dat daar baie meer daaragter skuil en dat dit moontlik verband hou met twee ander sake wat hy ondersoek, die ontvoering van Rooi Els se vrou en ’n moord. Sy soektog neem hom van die Kaap met sy bendes, deur die Boland waar piranhas in ’n plaasdam aangehou word, na die Bosveld waar renosterstropery aan die orde van die dag is.
=== Kleuterverhale ===
Vir kleuters skryf hy ''Die Doempies van Tafelberg'', wat hy self illustreer en publiseer. Die Doempies is klein mensies wat op Tafelberg woon en hulle was die onderwerp van slaaptydstories wat hy vir sy kinders vertel het.
== Publikasies ==
{| class="wikitable"
!Jaar
!Publikasies
|-
|2008
|''Die begrafnis'' (Phil Janse)
|-
|2009
|''Die Doempies van Tafelberg''
|-
|2013
|''Slagyster''
|-
|2014
|''Kopskoot''
|-
|2015
|''Judaskus''
|-
|2016
|''Pirana''
|-
|2017
|''Kamikaze''
|-
|2017
|''Op die spoor van'' (samesteller)
|-
|2017
|''Hans steek die Rubicon oor''
|-
|2018
|''Ys''
|-
|2019
|''Medusa''
|-
| 2019
|''Vloek''
|-
|2020
|''Merk''
|-
|2020
|''Hans gee Herklaas horings''
|-
|2021
|''Hartedief''
|-
|2021
|''Hans bars die bioborrel''
|-
|2022
|''Monster''
|-
|2022
|''Hans hou sy lyf Sherlock''
|-
|2022
|''Doolhof''
|-
|2023
|''Dwelm''
|-
|2023
|''Hans kry troukoors''
|-
|2024
|''Gebooie''
|-
|2025
|''Hans hou bruilof''
|-
|2025
|''Leeumens''
|-
|2025
|''Eleksie op Erdvark''
|-
|2026
|''Enigma''
|}
== Bronnelys ==
* Amid, Jonathan LitNet: http://www.litnet.co.za/kopskoot-onderhoud-met-rudie-van-rensburg/
* Barnard, Yolande Centurion Rekord: http://rekordcenturion.co.za/50345/judaskus-vol-bloed-en-rollende-koppe
* LitNet ATKV-Skrywersalbum 27 Mei 2016: http://www.litnet.co.za/rudie-van-rensburg-1951/
* [http://rudievanrensburg.co.za/ amptelike webwerf]
* Van der Linde, Luisa Vrouekeur: http://www.vrouekeur.co.za/artikel.aspx?id=77755{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
{{Gesagsrekords}}
{{DEFAULTSORT:Van Rensburg, Rudie}}
[[Kategorie:Afrikaanse skrywers]]
[[Kategorie:Suid-Afrikaanse dramaturge]]
[[Kategorie:Geboortes in 1951]]
[[Kategorie:Lewende mense]]
gk92sac6zk435zkrj02mtmn2gnoftoe
3379136
3379135
2026-11-20T12:08:04Z
Rooiratel
90342
3379136
wikitext
text/x-wiki
'''Rudie van Rensburg''' ([[6 Oktober]] [[1951]] -) is ’n [[Afrikaanse skrywer]], [[kunstenaar]] en [[dramaturg]]. Benewens sy drama, ''Die begrafnis'', publiseer hy ook misdaadromans en 'n kleuterboek, ''Die Doempies van Tafelberg'', wat hy self illustreer en publiseer. Hy skryf ook onder die skuilnaam '''Phil Janse'''.
== Lewe en werk ==
Rudie van Rensburg is op 6 Oktober 1951 in [[Bloemfontein]] gebore as die oudste van twee seuns.<ref>Lewensbesonderhede veral verkry van die LitNet ATKV-Skrywersalbum: http://www.litnet.co.za/rudie-van-rensburg-1951/. Sy persoonlike webwerf bevat verder baie detail oor sy boeke, sy kuns, resensies van sy werk en biografiese besonderhede: http://rudievanrensburg.co.za/</ref> Sy jonger broer is die prokureur Carl. Sy vader was [[Matthys van Rensburg|M.C. (Basie) van Rensburg]], wat van 33-jarige ouderdom af as Volksraadslid vir die [[Nasionale Party]] gedien het en later aangestel is as Minister van Pos- en Telegraafwese, en sy moeder Christa, ’n tuisteskepper. Sy pa is oorlede toe hy negentien jaar oud was. Weens sy pa se verpligtinge as parlementslid gaan Rudie tot en met standerd vyf (graad sewe) elke jaar ses maande skool in [[Kaapstad]] en ses maande skool in Bloemfontein. Hy was in Bloemfontein in die Willem Postma Laerskool en in Kaapstad in [[Akasiapark]] Laerskool en die [[Laerskool Jan van Riebeeck]]. Hy voltooi sy hoërskoolopleiding aan die [[Hoërskool Sentraal, Bloemfontein|Hoërskool Sentraal]] in Bloemfontein.
Ná skool studeer hy verder aan die [[Universiteit van die Vrystaat|Universiteit van die Oranje-Vrystaat]], waar hy eers ’n Hoër Onderwysdiploma en later deeltyds ’n B.A.-graad in Kommunikasiekunde behaal. Aan die [[Universiteit van Suid-Afrika]] behaal hy daarna ’n B.A. Honneurs-graad in Kommunikasiekunde.
Nadat hy sy onderwysdiploma verwerf het, begin hy sy loopbaan as joernalis by ''[[Volksblad|Die Volksblad]]'' in Bloemfontein, waar hy hoofsaaklik in die sportredaksie dien. In [[1982]] word hy medestigter en uitgewer van die plaaslike koerant ''Bloemnuus'' (die eerste gratis weekkoerant in die [[Vrystaat]]) en later redakteur van die saketydskrif ''Die Ekonoom.'' Hy verlaat die joernalistiek na sowat tien jaar en sluit hom by die Universiteit van die Vrystaat se skakelburo aan.
In [[1987]] aanvaar hy ’n pos in [[Sanlam]] se reklame-afdeling en verhuis na Kaapstad. By Sanlam is hy onder andere senior bestuurder in die reklame-afdeling, uitgewer van die kliëntetydskrif ''Sanlamklub'' en hoof van borgskappe en promosies<ref name="pers">Rudie van Rensburg se persoonlike webwerf: http://rudievanrensburg.co.za/</ref> Hy is ook ’n bekende skilder en van sy kunswerke is in versamelings in Suid-Afrika[[Engelse nasionale rugbyspan|, Engeland]], [[Skotland]], [[Duitsland]], [[Australië]], [[Nieu-Seeland]], [[Kanada]] en die [[Verenigde State van Amerika]]. Een van die kunsvorms wat hy beoefen is die strokiesprent en sy ''Die Smitte'' verskyn in ''[[Huisgenoot]]'' en ''You''.<ref name="pers" />
In [[2009]] tree hy af by Sanlam, waarna hy hom aanvanklik op sy skilderkuns toespits, maar later op sy skryfwerk. Vir twee dae in die week werk hy ook as taalversorger by die ''TygerBurger''.
Hy was getroud met Lize en hulle het drie kinders, MC, Neil en Amieke. Lize is in 2023 ná 'n kort kankerstryd oorlede.{{Feit}}
Rudi is verloof aan sy nuwe liefde, Ronet van Niekerk.{{feit}}
== Skryfwerk ==
=== Drama ===
in [[2008]] by die [[Klein Karoo Nasionale Kunstefees]] verower hy die Sanlam Teaterprys en kry ook die toekennings vir beste regie en teks vir ''Die begrafnis'' . Dit is ’n klug waarin ’n plattelandse familie sukkel om die pa van die huis, Vierman (so genoem omdat hy die lyf van vier manne het),<ref>Botha, Danie “Beeld” 15 September 2008</ref> begrawe te kry, omdat hy te vet is om uit die huis te verwyder. Sy weduwee, Ant Vossie, die buurvrou Konyntjie en die huishulp Vytjie probeer hulle bes om saam met die begrafnisondernemer Balsening Tendon die saak te beredder. Dit is Vytjie se taak om die lyk vol ys te pak sodat hulle darem die ergste stank gespaar bly, maar die skottel sousbone wat Vierman elke aand voor slaaptyd geëet het, maak dinge nie makliker nie. Vierman en Ant Vossie se seun, Smous (wat al tyd in die tronk deurgebring het), kom met sy nuwe verloofde van Transvaal, Patsy (’n masseuse), ook daar aan. Patsy en Balsening raak doenig met mekaar, Smous raak moeilik daaroor en maak vir Balsening dood.<ref>Meyer, Adriaan. “Volksblad” 29 Desember 2008</ref> Hierna moet die begrafnisreëlings van voor af begin. Die humor is grof en vol seksuele innuendo’s, maar die taalgebruik is nie kru nie.
=== Misdaadromans ===
Die misdaadroman ''Slagyster''<ref>Rust, Riette. “Beeld” 2 September 2013</ref> verskyn onder sy regte naam.<ref>Steenkamp, Elzette. “Rapport” 3 November 2013</ref> Inspekteur Kassie Kasselman is ’n onwaarskynlike held wat sosiaal onbeholpe is, sy hare met Brylcreem kam en ongestrykte klere dra. Hy het egter al baie belangrike moordsake opgelos en wanneer daar weer ’n moeilik verklaarbare moord gepleeg word, kry hy die saak. Algaande moet hy egter probeer sin maak van diverse gebeure, wat op een of ander manier met mekaar en die moord verband hou. In die woude van die Niger-delta in Nigerië word Ryan Deetlefs, ingenieur vir die geldgierige Star Petro maatskappy, deur ’n rebellegroep aangehou. Die bekroonde joernalis Amelia Smit ondersoek hierdie ontvoering en Star Petro se verdagte hantering van hierdie saak. As polisiemol het die afgetrede Carl Bester ’n dwelmsindikaat ontmasker, maar sy bevelvoerder weet Bester se olyfplaas is nie deur volkome eerlike maniere verkry nie. Daarom kan Bester nie die versoek weier om Afrika se mees gewetenlose skurke te gaan trotseer nie. Terselfdertyd is die reeds skatryk vennote van Haarhoff, Malan en Van Dyk Transport in Kaapstad besig om hul inkomste met wapentransaksies aan te vul en hulle word hierin gehelp deur hooggeplaaste amptenare in die polisie en die Nigeriese sluikhandel. Benewens die aksie en spanning wat op knap wyse beskryf word, lewer die roman sosiale kommentaar op die soeke na welvaart en die effek daarvan op verhoudings en is korrupsie in die polisie en die uitbuiting van plaaslike inwoners en vernietiging van die omgewing deur internasionale maatskappye deel van die tematiek. Daar is ’n hele paar kinkels in die verhaal, wat op ’n verrassende einde afloop. ''Slagyster'' is in [[2014]] op die kortlyste vir die toekenning van die Jan Rabie-Rapport-prys vir vernuwende fiksie en die ATKV-toekenning vir spanningslektuur.
In ''Kopskoot''<ref>Steinmair, Deborah. “Rapport” 11 Mei 2014</ref> skiet iemand middeljarige mans in Kaapstad twee keer in die kop en verdwyn dan.<ref>Van Rensburg, Cas. “Beeld” 2 Junie 2014</ref> Die vermoede is dat dit ’n reeksmoordenaar is, maar die slagoffers is baie uiteenlopend. Kaptein Kassie Kasselman is nie oortuig dat dit die werk van ’n reeksmoordenaar is nie en hy vermoed wraak voortspruitend uit ’n voorval van lank gelede. Wanneer hy egter nie veel vordering maak met die ondersoek nie, word sy soektog aan bande gelê deur die koms van die verwaande sogenaamde kenner van reeksmoorde, majoor Wim Jonker, wat Kassie voor sy base verkleineer. Die voorval van lank gelede speel af tydens verpligte diensplig, toe seuns blootgestel is aan onnoembare sielkundige en fisiese wreedheid. Die newetema van kunsvervalsing beskryf die karakters Rocco en Katrien. Hulle verkoop ’n vervalste Irma Stern, wat R37 miljoen op ’n veiling behaal. Hierdie is ’n komplekse verhaal met baie syspore, wat tog belangrike rolle vertolk in die ontknoping en waarvan die drade teen die einde mooi saamgeknoop word.
''Judaskus''<ref>Schoombie, Schalk. “Beeld” 1 Junie 2015</ref> is sy derde misdaadroman, met kaptein Kassie Kasselman weer die hoofkarakter.<ref>Steinmair, Deborah. “Rapport” 31 Mei 2015</ref> Kassie se persoonlike lewe word omgekeer, want in sy middeljare raak hy nou verlief op ’n heelwat jonger vrou, waardeur sy kleredrag en gewoontes verander. Hierdie nuwe liefde maak dit vir hom moeilik om te fokus op die saak wat hy moet ondersoek. Rommelsnuffelaars ontdek menslike oorskot in ’n vullissak, maar dit is net die eerste van sommer baie slagoffers wat gevind word. Een van die slagoffers se weduwee bring Kassie en sy handlangers op die spoor van ’n geheime orde wat destyds uit die Ossewabrandwag voortgespruit het met tentakels in verskeie regeringsorganisasies. Hul doelstellings was aanvanklik redelik suiwer, maar met verloop van tyd is geld al wat saak maak en word selfs moord alledaags. Die Orde se kontrakwerkers sluit in TJ en Snake, wat menslik geteken word in hulle onbelangrikheid, maar die mag lê elders. Die leier van die Orde is die psigopaat Iskariot, met die beeldskone maar gewetenlose Vera/Daisy wat ook ’n sleutelrol vertolk. Dan is daar nog die reus Victor wat ’n geskiedenis met die Orde het en na jare in die tronk nou met ’n skerpgemaakte broodmes vergelding soek. Daar is baie leidrade om op te volg, maar hulle is verwikkeld en moeilik om te ontsyfer. Kassie is hoof van die taakspan wat dag en nag werk, met die windgat jong speurder Monty wat nie skaam is om sy mening te lug nie, ook deel daarvan. Die tempo is vinnig en die spanning word deurentyd volgehou, met etlike verrassings wat telkens die prentjie omvergooi. Benewens die eersteklas vermaak en goeie karakterbeelding wat die roman bied, opper dit ook belangrike vrae oor die aard van mag, geheime organisasies en korrupsie.
''Pirana''<ref>Prins, Jo. “Beeld” 23 Mei 2016</ref> se titel verwys na die bekende roofvis, wat nie groot is nie en nie juis gevaarlik lyk in die water nie, maar as hy aan jou begin byt besef jy hoe lelik jy jou misgis het. Kassie Kasselman moet die verdwyning ondersoek van ’n oudkollega, wat op die oog af lyk asof dit dwelmverwant is. Hy begin gou vermoed dat daar baie meer daaragter skuil en dat dit moontlik verband hou met twee ander sake wat hy ondersoek, die ontvoering van Rooi Els se vrou en ’n moord. Sy soektog neem hom van die Kaap met sy bendes, deur die Boland waar piranhas in ’n plaasdam aangehou word, na die Bosveld waar renosterstropery aan die orde van die dag is.
=== Kleuterverhale ===
Vir kleuters skryf hy ''Die Doempies van Tafelberg'', wat hy self illustreer en publiseer. Die Doempies is klein mensies wat op Tafelberg woon en hulle was die onderwerp van slaaptydstories wat hy vir sy kinders vertel het.
== Publikasies ==
{| class="wikitable"
!Jaar
!Publikasies
|-
|2008
|''Die begrafnis'' (Phil Janse)
|-
|2009
|''Die Doempies van Tafelberg''
|-
|2013
|''Slagyster''
|-
|2014
|''Kopskoot''
|-
|2015
|''Judaskus''
|-
|2016
|''Pirana''
|-
|2017
|''Kamikaze''
|-
|2017
|''Op die spoor van'' (samesteller)
|-
|2017
|''Hans steek die Rubicon oor''
|-
|2018
|''Ys''
|-
|2019
|''Medusa''
|-
| 2019
|''Vloek''
|-
|2020
|''Merk''
|-
|2020
|''Hans gee Herklaas horings''
|-
|2021
|''Hartedief''
|-
|2021
|''Hans bars die bioborrel''
|-
|2022
|''Monster''
|-
|2022
|''Hans hou sy lyf Sherlock''
|-
|2022
|''Doolhof''
|-
|2023
|''Dwelm''
|-
|2023
|''Hans kry troukoors''
|-
|2024
|''Gebooie''
|-
|2025
|''Hans hou bruilof''
|-
|2025
|''Leeumens''
|-
|2025
|''Eleksie op Erdvark''
|-
|2026
|''Enigma''
|}
== Bronnelys ==
* Amid, Jonathan LitNet: http://www.litnet.co.za/kopskoot-onderhoud-met-rudie-van-rensburg/
* Barnard, Yolande Centurion Rekord: http://rekordcenturion.co.za/50345/judaskus-vol-bloed-en-rollende-koppe
* LitNet ATKV-Skrywersalbum 27 Mei 2016: http://www.litnet.co.za/rudie-van-rensburg-1951/
* [http://rudievanrensburg.co.za/ amptelike webwerf]
* Van der Linde, Luisa Vrouekeur: http://www.vrouekeur.co.za/artikel.aspx?id=77755{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
{{Gesagsrekords}}
{{DEFAULTSORT:Van Rensburg, Rudie}}
[[Kategorie:Afrikaanse skrywers]]
[[Kategorie:Suid-Afrikaanse dramaturge]]
[[Kategorie:Geboortes in 1951]]
[[Kategorie:Lewende mense]]
92wq3se7xuz8amu8y8qai9g7f1igqoy
Anysberg
0
118044
3379204
2461303
2026-11-20T13:54:45Z
Aliwal2012
39067
[[:Kategorie:Berge van Suid-Afrika]] verwyder; [[:Kategorie:Berge van die Wes-Kaap]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]])
3379204
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Berg
| Naam = Anysberg
| Foto =
| Foto onderskrif =
| Hoogte = 1 477
| Lengte = 34 km
| Rigting = Noordoos
| Ligging = [[Klein-Karoo]], [[Suid-Afrika]]
| Bergreeks = [[Kaapse Plooigordel]]
| Prominensie =
| Koördinate = {{Koördinate|33.51983|S|20.5571|O|type:mountain|aansig=inlyn,titel}}
| Topografiese kaart =
| Tipe = Berg
| geonames =
}}
Die '''Anysberg''' is 'n klein [[inselberg]] van ongeveer 34 km lank, net wes van die [[Swartberg|Klein-Swartberg]] in die [[Klein-Karoo]]. Die [[Anysberg-natuurreservaat]] is hier geleë. Die Prinsrivierdam is aan die suidekant van die berg geleë. [[Flora]] wat op die berg aangetref word is onder andere: [[louriersuikerbos]] en die [[visbekvygie]]. Die berg is vernoem na die [[anys]]plantjie (''Pimpinella anisum''), wat ook hier aangetref word.
{{Saadjie}}
[[Kategorie:Berge van die Wes-Kaap]]
o8wywckojkqlgu8wqbd2gyshc4vbf7b
Kousale gelaagde analise
0
118173
3379404
3302922
2026-11-21T04:18:26Z
InternetArchiveBot
131157
Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379404
wikitext
text/x-wiki
'''Kousale gelaagde analise''' ('''KGA''') (Internasionaal bekend as ''Causal Layered Analysis'', afgekort '''CLA''') is 'n tegniek wat gebruik word in [[Strategiese bestuur|strategiese beplanning]] en in [[toekomsstudies]] om insig ten opsigte van die toekoms te skep.<ref name=futurist>{{cite journal|url = http://www.wfs.org/futurist/january-february-2014-vol-48-no-1/causal-layered-analysis-defined|title = Causal Layered Analysis Defined|last = Inayatullah|first = Sohail|journal = The Futurist|publisher = World Future Society|date = Januarie–Februarie 2014|volume = 48|issue = 1|accessdate = Julie 2, 2014|archive-url = https://web.archive.org/web/20140714164644/http://www.wfs.org/futurist/january-february-2014-vol-48-no-1/causal-layered-analysis-defined|archive-date = 14 Julie 2014|url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://scenariosforsustainability.org/recipes/cla.html |title=Causal Layered Analysis |publisher=Scenarios for Sustainability Recipes |access-date=Julie 2, 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191023191642/http://scenariosforsustainability.org/recipes/cla.html |archive-date=23 Oktober 2019 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> Die tegniek is ontwikkel deur [[Sohail Inayatullah]], 'n Pakistan-Australiese toekomsstudienavorser.<ref name=cla-first>{{cite journal|title = Causal layered analysis: Poststructuralism as method|doi = 10.1016/S0016-3287(98)00086-X|journal = Futures|volume = 30|issue = 8|date = Oktober 1998|accessdate = 2 Julie 2014|last = Inayatullah|first = Sohail|p = 815–829|url = http://proutglobal.info/slideshows/training/Related%20web%20pages/002-Casual_Layered_Analysis.pdf|archive-date = 14 Julie 2014|archive-url = https://web.archive.org/web/20140714133227/http://proutglobal.info/slideshows/training/Related%20web%20pages/002-Casual_Layered_Analysis.pdf|url-status = dead}}</ref> KGA is veral bruikbaar om nuwe visies van die toekoms te genereer siende dat dit sterk steun op beelde en [[Metafoor|metafore]].
== Teorie ==
[[Lêer:CLAGrafika.jpg|duimnael|Grafiese voorstelling van Sohail Inayatullah se kousale gelaagde analise (KGA)]]
Kousale gelaagde analise is 'n tegniek wat gebruik maak van analise op vier verskillende vlakke gefokus op 'n onderwerp onder beskouing, in 'n poging om 'n geïntegreerde insig in veral moontlike toekoms beelde en tendense te verkry. Inayatullah identifiseer die vier vlakke as volg:
1. Die litanie-vlak wat insluit kwantitatiewe tendense, gewoonlik oorbeklemtoon vir politieke doeleindes. Hierdie vlak verwys na die uiters sigbare maar ook grootliks nie-krities beskoude data en opskrifte wat aandag trek. Die gevolg kan wees 'n gevoel van apatie, hulpeloosheid, of geprojekteerde aksie. Inayatullah noem dit "die konvensionele vlak van toekomsnavorsing wat geredelik politiek van vrees kan genereer."
2. Sosiale oorsake-vlak, insluitende ekonomiese, kulturele, politieke en historiese faktore wat die litanie vlak onderlê.
3. Strukturele en wêreldbeskouing-vlak wat struktuur in die samelewing ondersteun en legitimeer. Dit verwys na die verskillende maniere om kennis te bekom en die onderliggende strukture wat sodanige [[kennis]] ondersteun.
4. Metaforiese, [[mite|mitiese]] en narratiewe-vlak. Hierdie bly sentraal ten opsigte van alle insigte, aksies en situasies onder beskouing.
Die uitdaging is om die navorsing te doen terwyl op en af tussen die verskillende lae (vlakke) beweeg word. KGA help om inklusief te wees ten opsigte van die verskillende maniere van kennis bekom.
== Agtergrond van KGA ==
[[Lêer:Sohail Inayatullah july 2010.jpg|duimnael|Sohail Inayatullah]]
KGA word vir die eerste keer as 'n toekomsstudies tegniek voorgestel in Sohail Inayatullah se [[1998]] artikel in die toekomsstudies vaktydskrif ''Futures''.<ref name=cla-first/> soewl as sy TEDx aanbieding<ref>{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=ImWDmFPfifI |title=Causal Layered Analysis: Sohail Inayatullah at TEDxNoosa |last=Inayatullah |first=Sohail |date=Mei 12, 2013 |access-date=Julie 2, 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160310084431/https://www.youtube.com/watch?v=ImWDmFPfifI |archive-date=10 Maart 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Later sou Inayatullah twee werke oor KGA en die toepassing daarvan saamstel naamlik die ''CLA Reader'' in [[2004]] en ''CLA 2.0'' in [[2015]]. Hierdie boeke bevat verskeie studies waarin KGA toegepas word in verskillende onderwerpe waaronder:
*Die globale finansiële krisis
*[[Terrorisme]] in die toekoms
*Globale entiteit bestuur
*Verouderende en veranderende werksmag
*Onderwys en universiteit toekomste
*[[Klimaatverandering|Klimaatsverandering]]
*Water in die toekoms van die [[Moslem]]wêreld
*Alternatiewe toekoms van China
*Landboubeleid in [[Australië]]
*Die nuwe nasionale storielyn vir [[Singapoer]]
==Verwysings==
{{Verwysings}}
== Bronne ==
*Inayatullah, S. & Milojević, I. (Eds.). 2015. ''CLA 2.0: Transformative Research in Theory and Practice''. Tamkang: Tamkang University Press.
*Inayatullah, Sohail (January–February 2014). "''Causal Layered Analysis Defined''". ''The Futurist''. World Future Society. 48 (1).
*Inayatullah, S. 2004. ''Causal Layered Analysis: Theory, Historical Context and Case Studies.'' In Inayatullah, S. (Ed.), ''The Causal Layered Analysis (CLA) Reader: Theory and Case Studies of an Integrative and Transformative Methodology.'' Tamkang: Tamkang University Press.
*Van Vuuren, R. 2016. ''Information warfare as future South African national security threat''. Ongepubliseerde PhD-tesis. Stellenbosch: [[Universiteit van Stellenbosch]]. http://scholar.sun.ac.za/handle/10019.1/100165
*Voros, J. 2006. ''Introducing a Classification Framework for Prospective Methods''. ''Foresight'', 8 (2), 43 – 56.
{{en-vertaal|Causal layered analysis}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Toekomsstudies]]
ml0zvufj2hlsvtgv638x88bfsrd89nf
Google Doodle
0
119475
3379175
3303167
2026-11-20T13:09:22Z
InternetArchiveBot
131157
Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379175
wikitext
text/x-wiki
[[Lêer:Google Doodle Censored 2.png|duimnael|Google Doodle in protes teen internetsensuur.]]
[[Lêer:Dennis Hwang Doodle4Google.jpg|duimnael|Die oorspronklike "Doodler", Dennis Hwang.]]
’n '''Google Doodle''' is ’n spesiale, tydelike verandering aan [[Google]] se [[kenteken]] op die [[Google-soekenjin|soekenjin]] se tuisblad wat gebruik word ter viering van ’n vakansiedag, gebeurtenis of mens. Die eerste Google Doodle het verband gehou met die [[Burning Man]]-fees van 1998,<ref>{{cite web |url=https://www.google.com/doodle4google/history.html |title=Doodle 4 Google |publisher=Google.com |access-date=23 April 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20140205205345/http://www.google.com/doodle4google/history.html |archive-date=5 Februarie 2014 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.google.com/doodles/burning-man-festival |title=Burning Man Festival |publisher=Google.com |date=30 Augustus 1998 |access-date=23 April 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200511025901/http://www.google.com/doodles/burning-man-festival |archive-date=11 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> en is deur [[Larry Page]] en [[Sergey Brin]] ontwerp om gebruikers van hul afwesigheid in kennis te stel ingeval iets sou fout gaan met die [[Webbediener|webbedieners]].
Daarna is Google Doodles deur buitemense gedoen, totdat Page en Brin die intern Dennis Hwang in 2000 gevra het om ’n kenteken vir [[Bastilledag]] te ontwerp. Van toe af is Doodles georganiseer en ontwerp deur ’n span werknemers wat as "Doodlers" bekend is.<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/technology/2014/apr/12/meet-people-behind-google-doodles-logo |title=Meet the people behind the Google Doodles |work=The Guardian |date=12 April 2014 |access-date=27 September 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200108172509/https://www.theguardian.com/technology/2014/apr/12/meet-people-behind-google-doodles-logo |archive-date=8 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
Aanvanklik was Doodles net beelde wat met ’n spesifieke tema verband gehou het. Teen die begin van die 2010's het hul frekwensie en ingewikkeldheid toegeneem en in Januarie 2010 is die eerste geanimeerde Doodle opgelaai ter ere van [[Isaac Newton]].<ref>{{cite web |url=http://www.telegraph.co.uk/technology/google/6933008/Isaac-Newtons-birth-marked-by-Google-Doodle.html |work=The Daily Telegraph |date=4 Januarie 2010 |access-date=30 September 2014 |title=Isaac Newton's birth marked by Google Doodle |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200503045851/https://www.telegraph.co.uk/technology/google/6933008/Isaac-Newtons-birth-marked-by-Google-Doodle.html |archive-date=3 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die eerste interaktiewe Doodle het kort daarna verskyn ter viering van ''[[Pac-Man]]'',<ref>{{cite web |last=Nelson |first=Randy |url=http://www.joystiq.com/2010/05/21/google-celebrates-pac-mans-30th-with-playable-logo/ |title=Google celebrates Pac-Man's 30th anniversary with playable logo |publisher=Joystiq |date=21 Mei 2010 |access-date=30 September 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20150222023839/http://www.joystiq.com/2010/05/21/google-celebrates-pac-mans-30th-with-playable-logo |archive-date=22 Februarie 2015 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> en hiperskakels is ook later bygevoeg – gewoonlik na soekenjinresultate oor die onderwerp van die Doodle. Teen 2014 het Google al 2 000 streeks- en internasionale Doodles geskep,<ref>{{cite web |url=http://www.bbc.com/news/technology-27732237 |title=Google blunder over D-Day doodle |access-date=30 September 2014 |date=6 Junie 2014 |publisher=BBC News |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190503051710/https://www.bbc.com/news/technology-27732237 |archive-date=3 Mei 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> dikwels ter ere van groot kunstenaars, musikante en ander persoonlikhede.<ref>{{cite web |url=http://time.com/8410/google-doodle-valentines-day/ |title=How Google made its Valentine's Day Doodle |publisher=Time Magazine |access-date=30 September 2014 |date=14 Februarie 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200307224826/https://time.com/8410/google-doodle-valentines-day/ |archive-date=7 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
== Verwysings ==
{{Verwysings|2}}
== Eksterne skakels ==
{{Commons-kategorie inlyn}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Google]]
4b9bna9f1ahz76f0v7tfcnml66aegxr
Britse Ope
0
120615
3379151
2853514
2026-11-20T12:32:56Z
Rooiratel
90342
3379151
wikitext
text/x-wiki
[[Lêer:ClaretJug.jpg|duimnael|Die beker uit 1873]]
[[Lêer:Young Tom Morris.jpg|duimnael|160px|Tom Morris met die trofee, 'n gordel]]
Die '''Britse Ope''' is die belangrikste [[Britse]] [[gholf]]toernooi. Dit word elke jaar in ’n ander deel van Brittanje gehou.<ref name="HAT Taal-en-feitegids">HAT Taal-en-feitegids, Pearson, Desember 2013, {{ISBN|978-1-77578-243-8}}</ref> Die "Ope" in die naam beteken dat beide amateur- en beroepspelers mag deelneem.
Die Britse Ope is die oudste van die vier groot gholfkampioenskappe vir mans. Die geleentheid word jaarliks deur ''The R&A'' geadministreer en by een van verskeie gesogte gholfklubs in die Verenigde Koninkryk aangebied. Dit word tans in die middel van Julie gespeel, ná die VSA Ope, maar voor die PGA-kampioenskap (as die 3de van die 4 Grand Slam-gholftoernooie).
== Geskiedenis ==
Die toernooi is vir die eerste keer op 17 Oktober 1860 op die Prestwick-gholfbaan in [[Skotland]] aangebied. Die eerste elf wedstryde het op hierdie baan plaasgevind. Ná 'n jaar sonder 'n toernooi is dit in 1872 op 'n rotasiebasis tussen verskillende bane in Skotland heringestel. In 1894 is die toernooi vir die eerste keer buite Skotland, by die Royal St George's naby Sandwich in [[Kent]], aangebied.
In 1892 is die toernooi na 72 putjies uitgebrei. In daardie jaar moes toeskouers vir die eerste keer toegangsgeld betaal. Dit was die enigste toernooi waar twee uitskakelings plaasgevind het, na die 2de en die 3de rondte. In 1985 is dit tot 'n enkele uitskakeling, na die tweede rondte, aangepas.
== Wenners ==
{| class="wikitable"
!Jaar||Plek||Kampioen||Land||style="width:70px"|Telling||style="width:100px"|1ste prys
|-
|2020 || align="center" colspan="6"|Kampioenskap afgelas weens die [[Koronaviruspandemie van 2019-2020|koronaviruspandemie]]
|-
|2019 || Royal Portrush || [[Shane Lowry]] || {{IRL}} || 269 (−15) || VS$ 1 935 000
|-
|2018 || Carnoustie || [[Francesco Molinari]] || {{ITA}} || 276 (−8) || VS$ 1 890 000
|-
|2017 || Royal Birkdale || [[Jordan Spieth]] || {{VSA}} || 268 (−12) || VS$ 1 845 000
|-
|2016 || Royal Troon || [[Henrik Stenson]] || {{SWE}} || 264 (−20) || £ 1 175 000
|-
|2015 || St Andrews || [[Zach Johnson]] || {{VSA}} || 273 (−15) || £ 1 150 000
|-
|2014 || Royal Liverpool || [[Rory McIlroy]] || {{NIR}} || 271 (−17) || £ 975 000
|-
|2013 || Muirfield || [[Phil Mickelson]] || {{USA}} || 281 (−3) || £ 945 000
|-
|2012 || Royal Lytham & St Annes || [[Ernie Els]] (2) || {{ZAF}} || 273 (–7) || £ 900 000
|-
|2011 || Royal St George's || [[Darren Clarke]] || {{NIR}} || 275 (–5) || £ 900 000
|-
|2010 || St Andrews || [[Louis Oosthuizen]] || {{ZAF}} || 272 (–16) || £ 850 000
|-
|2009 || Turnberry || [[Stewart Cink]] || {{USA}} || 278 (–2)<sup>PO</sup> || £ 750 000
|-
|2008||Royal Birkdale Gholfklub||[[Pádraig Harrington]] (2) ||{{IRL}}||283 (+3)||£ 750 000
|-
|2007||Carnoustie Golf Links|| [[Pádraig Harrington]]||{{IRL}}||277 (-7)<sup>PO</sup>||£ 750 000
|-
|2006||Royal Liverpool Gholfklub||[[Tiger Woods]] (3) ||{{USA}}||270 (-18)||£ 720 000
|-
|2005||St Andrews||[[Tiger Woods]] (2) ||{{USA}}||274 (-14)||£ 720 000
|-
|2004||Royal Troon Gholfklub||[[Todd Hamilton]]||{{USA}}||274 (-10)<sup>PO</sup>||£ 720 000
|-
|2003||Royal St George's Gholfklub||[[Ben Curtis (gholfspeler)|Ben Curtis]]||{{USA}}||283 (-1)||£ 700 000
|-
|2002||Muirfield||[[Ernie Els]]||{{ZAF}}||278 (-6)<sup>PO</sup>||£ 700 000
|-
|2001||Royal Lytham & St Annes Gholfklub||[[David Duval]]||{{USA}}||274 (-10)||£ 600 000
|-
|2000||St Andrews||[[Tiger Woods]]||{{USA}}||269 (-19)||£ 500 000
|-
|1999||Carnoustie Golf Links||[[Paul Lawrie]]||{{SCO}}||290 (+6)<sup>PO</sup>||£ 350 000
|-
|1998||Royal Birkdale Gholfklub||[[Mark O'Meara]]||{{USA}}||280 (E)<sup>PO</sup>||£ 300 000
|-
|1997||Royal Troon Gholfklub||[[Justin Leonard]]||{{USA}}||272 (-12)||£ 250 000
|-
|1996||Royal Lytham & St Annes Gholfklub||[[Tom Lehman]]||{{USA}}||271 (-13)||£ 200 000
|-
|1995||St Andrews||[[John Daly (gholfspeler)|John Daly]]||{{USA}}||282 (-6)<sup>PO</sup>||£ 125 000
|-
|1994||Turnberry||[[Nick Price]]||{{ZWE}}||268 (-12)||£ 110 000
|-
|1993||Royal St George's Gholfklub||[[Greg Norman]] (2)||{{AUS}}||267 (-13)||£ 100 000
|-
|1992||Muirfield||[[Nick Faldo]] (3) ||{{ENG}}||272 (-12)||£ 95 000
|-
|1991||Royal Birkdale Gholfklub||[[Ian Baker-Finch]]||{{AUS}}||272 (-8)||£ 90 000
|-
|1990||St Andrews||[[Nick Faldo]] (2) ||{{ENG}}||270 (-18)||£ 85 000
|-
|1989||Royal Troon Gholfklub||[[Mark Calcavecchia]]||{{USA}}||275 (-13)<sup>PO</sup>||£ 80 000
|-
|1988||Royal Lytham & St Annes Gholfklub||[[Severiano Ballesteros|Seve Ballesteros]] (3) ||{{ESP}}||273 (-11)||£ 80 000
|-
|1987||Muirfield||[[Nick Faldo]]||{{ENG}}||279 (-5)||£ 75 000
|-
|1986||Turnberry||[[Greg Norman]]||{{AUS}}||280 (E)||£ 70 000
|-
|1985||Royal St George's Gholfklub||[[Sandy Lyle]]||{{SCO}}||282 (+2)||£ 65 000
|-
|1984||St Andrews||[[Severiano Ballesteros|Seve Ballesteros]] (2)||{{ESP}}||276 (-12)||£ 55 000
|-
|1983||Royal Birkdale Gholfklub||[[Tom Watson (gholfspeler)|Tom Watson]] (5) ||{{USA}}||275 (-9)||£ 40 000
|-
|1982||Royal Troon Gholfklub||[[Tom Watson (gholfspeler)|Tom Watson]] (4) ||{{USA}}||284 (-4)||£ 32 000
|-
|1981||Royal St George's Gholfklub||[[Bill Rogers (gholfspeler)|Bill Rogers]]||{{USA}}||276 (-4)||£ 25 000
|-
|1980||Muirfield||[[Tom Watson (gholfspeler)|Tom Watson]] (3) ||{{USA}}||271 (-13)||£ 25 000
|-
|1979||Royal Lytham & St Annes Gholfklub||[[Severiano Ballesteros|Seve Ballesteros]]||{{vlagland|ESP|1977}}||283 (-1)||£ 15 000
|-
|1978||St Andrews||[[Jack Nicklaus]] (3)||{{USA}}||281 (-7)||£ 12 500
|-
|1977||Turnberry||[[Tom Watson (gholfspeler)|Tom Watson]] (2)||{{USA}}||268 (-12)||£ 10 000
|-
|1976||Royal Birkdale Gholfklub||[[Johnny Miller]]||{{USA}}||279 (-9)||£ 7 500
|-
|1975||Carnoustie Golf Links||[[Tom Watson (gholfspeler)|Tom Watson]]||{{USA}}||279 (-5)<sup>PO</sup>||£ 7 500
|-
|1974||Royal Lytham & St Annes Gholfklub||[[Gary Player]] (3)||{{vlagland|ZAF|1928}}||282 (-2)||£ 5 500
|-
|1973||Royal Troon Gholfklub||[[Tom Weiskopf]]||{{USA}}||276 (-12)||£ 5 500
|-
|1972||Muirfield||[[Lee Trevino]] (2)||{{USA}}||278 (-6)||£ 5 500
|-
|1971||Royal Birkdale Gholfklub||[[Lee Trevino]]||{{USA}}||278 (-10)||£ 5 500
|-
|1970||St Andrews||[[Jack Nicklaus]] (2)||{{USA}}||283 (-5)<sup>PO</sup>||£ 5 250
|-
|1969||Royal Lytham & St Annes Gholfklub||[[Tony Jacklin]]||{{ENG}}||280 (-4)||£ 4 250
|-
|1968||Carnoustie Golf Links||[[Gary Player]] (2)||{{vlagland|ZAF|1928}}||289 (+1)||£ 3 000
|-
|1967||Royal Liverpool Gholfklub||[[Roberto DeVicenzo]]||{{ARG}}||278 (-10)||£ 2 100
|-
|1966||Muirfield||[[Jack Nicklaus]]||{{USA}}||282 (+2)||£ 2 100
|-
|1965||Royal Birkdale Gholfklub||[[Peter Thomson (Australiese gholfspeler)|Peter Thomson]] (5)||{{AUS}}||285 (-3)||£ 1 750
|-
|1964||St Andrews||[[Tony Lema]]||{{USA}}||279 (-9)||£ 1 500
|-
|1963||Royal Lytham & St Annes Gholfklub||[[Bob Charles (gholfspeler)|Bob Charles]]||{{NZL}}||277 (-7)<sup>PO</sup>||£ 1 500
|-
|1962||Royal Troon Gholfklub||[[Arnold Palmer]] (2)||{{USA}}||276 (-12)||£ 1 400
|-
|1961||Royal Birkdale Gholfklub||[[Arnold Palmer]]||{{USA}}||284 (-4)||£ 1 400
|-
|1960||St Andrews||[[Kel Nagle]]||{{AUS}}||278 (-10)||£ 1 250
|-
|1959||Muirfield||[[Gary Player]]||{{vlagland|ZAF|1928}}||284 (E)||£ 1 000
|-
|1958||Royal Lytham & St Annes Gholfklub||[[Peter Thomson (Australiese gholfspeler)|Peter Thomson]] (4)||{{AUS}}||274 (-10)<sup>PO</sup>||£ 1 000
|-
|1957||St Andrews||[[Bobby Locke]] (4)||{{vlagland|ZAF|1928}}||279 (-9)||£ 1 000
|-
|1956||Royal Liverpool Gholfklub||[[Peter Thomson (Australiese gholfspeler)|Peter Thomson]] (3)||{{AUS}}||286 (-2)||£ 1 000
|-
|1955||St Andrews||[[Peter Thomson (Australiese gholfspeler)|Peter Thomson]] (2)||{{AUS}}||281 (-7)||£ 1 000
|-
|1954||Royal Birkdale Gholfklub||[[Peter Thomson (Australiese gholfspeler)|Peter Thomson]]||{{AUS}}||283 (-5)||£750
|-
|1953||Carnoustie Golf Links||[[Ben Hogan]]||{{vlagland|USA|1912}}||282 (-6)||£500
|-
|1952||Royal Lytham & St Annes Gholfklub||[[Bobby Locke]] (3)||{{vlagland|ZAF|1928}}||287 (-1)||£300
|-
|1951||Royal Portrush Gholfklub||[[Max Faulkner]]||{{ENG}}||285 (-3)||£300
|-
|1950||Royal Troon Gholfklub||[[Bobby Locke]] (2)||{{vlagland|ZAF|1928}}||279 (-9)||£300
|-
|1949||Royal St George's Gholfklub||[[Bobby Locke]]||{{vlagland|ZAF|1928}}||283 (-5)||£300
|-
|1948||Muirfield||[[Henry Cotton (gholfspeler)|Henry Cotton]] (3)||{{ENG}}||288 (E)||£150
|-
|1947||Royal Liverpool Gholfklub||[[Fred Daly (gholfspeler)|Fred Daly]]||{{NIR}}||293 (+5)||£150
|-
|1946||St Andrews||[[Sam Snead]]||{{vlagland|USA|1912}}||290 (+2)||£150
|-
|align="center" colspan="6"|1940–1945: Geen kampioenskap weens die [[Tweede Wêreldoorlog]]
|-
|1939||St Andrews||[[Richard Burton (gholfspeler)|Richard Burton]]||{{ENG}}||290||£100
|-
|1938||Royal St George's Gholfklub||[[Reg Whitcombe]]||{{ENG}}||295||£100
|-
|1937||Carnoustie Golf Links||[[Henry Cotton (gholfspeler)|Henry Cotton]] (2)||{{ENG}}||290||£100
|-
|1936||Royal Liverpool Gholfklub||[[Alf Padgham]]||{{ENG}}||287||£100
|-
|1935||Muirfield||[[Alf Perry]]||{{ENG}}||283||£100
|-
|1934||Royal St George's Gholfklub||[[Henry Cotton (gholfspeler)|Henry Cotton]]||{{ENG}}||283||£100
|-
|1933||St Andrews||[[Denny Shute]]||{{vlagland|USA|1912}}||292<sup>PO</sup>||£100
|-
|1932||[[Prince's Gholfklub]]||[[Gene Sarazen]]||{{vlagland|USA|1912}}||283||£100
|-
|1931||Carnoustie Golf Links||[[Tommy Armour]]||{{vlagland|USA|1912}} (nat)||296||£100
|-
|1930||Royal Liverpool Gholfklub||[[Bobby Jones (gholfspeler)|Bobby Jones]] (Am) (3)||{{vlagland|USA|1912}}||291||Am - £100
|-
|1929||Muirfield||[[Walter Hagen]] (4)||{{vlagland|USA|1912}}||292||£100
|-
|1928||Royal St George's Gholfklub||[[Walter Hagen]] (3)||{{vlagland|USA|1912}}||292||£100
|-
|1927||St Andrews||[[Bobby Jones (gholfspeler)|Bobby Jones]] (Am) (2)||{{vlagland|USA|1912}}||285||Am - £100
|-
|1926||Royal Lytham & St Annes Gholfklub||[[Bobby Jones (gholfspeler)|Bobby Jones]] (Am)||{{vlagland|USA|1912}}||291||Am - £75
|-
|1925||Prestwick Gholfklub||[[Jim Barnes]]||{{vlagland|USA|1912}} (nat)||300||£75
|-
|1924||Royal Liverpool Gholfklub||[[Walter Hagen]] (2)||{{vlagland|USA|1912}}||301||£75
|-
|1923||Royal Troon Gholfklub||[[Arthur Havers]]||{{ENG}}||295||£75
|-
|1922||Royal St George's Gholfklub||[[Walter Hagen]]||{{vlagland|USA|1912}}||300||£75
|-
|1921||St Andrews||[[Jock Hutchison]]||{{vlagland|USA|1912}} (nat)||296<sup>PO</sup>||£75
|-
|1920||Royal Cinque Ports Gholfklub||[[George Duncan (gholfspeler)|George Duncan]]||{{SCO}}||303||£75
|-
|align="center" colspan="6"| 1915–1919: Geen kampioenskap weens die [[Eerste Wêreldoorlog]]
|-
|1914||Prestwick Gholfklub||[[Harry Vardon]] (6)||{{vlagikoon|Jersey}} [[Jersey]]||306||£50
|-
|1913||Royal Liverpool Gholfklub||[[John Henry Taylor]] (5)||{{ENG}}||304||£50
|-
|1912||Muirfield||[[Ted Ray (gholfspeler)|Ted Ray]]||{{vlagikoon|Jersey}} [[Jersey]]||295||£50
|-
|1911||Royal St George's Gholfklub||[[Harry Vardon]] (5)||{{vlagikoon|Jersey}} [[Jersey]]||303<sup>PO</sup>||£50
|-
|1910||St Andrews||[[James Braid (gholfspeler)|James Braid]] (5)||{{SCO}}||299||£50
|-
|1909||Royal Cinque Ports Gholfklub||[[John Henry Taylor]] (4)||{{ENG}}||291||£30
|-
|1908||Prestwick Gholfklub||[[James Braid (gholfspeler)|James Braid]] (4)||{{SCO}}||291||£30
|-
|1907||Royal Liverpool Gholfklub||[[Arnaud Massy]]||{{FRA}}||312||£30
|-
|1906||Muirfield||[[James Braid (gholfspeler)|James Braid]] (3)||{{SCO}}||300||£30
|-
|1905||St Andrews||[[James Braid (gholfspeler)|James Braid]] (2)||{{SCO}}||318||£30
|-
|1904||Royal St George's Gholfklub||[[Jack White (gholfspeler)|Jack White]]||{{SCO}}||296||£30
|-
|1903||Prestwick Gholfklub||[[Harry Vardon]] (4)||{{vlagikoon|Jersey}} [[Jersey]]||300||£30
|-
|1902||Royal Liverpool Gholfklub||[[Sandy Herd]]||{{SCO}}||307||£30
|-
|1901||Muirfield||[[James Braid (gholfspeler)|James Braid]]||{{SCO}}||309||£30
|-
|1900||St. Andrews||[[John Henry Taylor]] (3)||{{ENG}}||309||£30
|-
|1899||Royal St George's Gholfklub||[[Harry Vardon]] (3)||{{vlagikoon|Jersey}} [[Jersey]]||310||£30
|-
|1898||Prestwick Gholfklub||[[Harry Vardon]] (2)||{{vlagikoon|Jersey}} [[Jersey]]||307||£30
|-
|1897||Royal Liverpool Gholfklub||[[Harold Hilton]] (Am) (2)||{{ENG}}||314||Am - £30
|-
|1896||Muirfield||[[Harry Vardon]]||{{vlagikoon|Jersey}} [[Jersey]]||316 <sup>PO</sup>||£30
|-
|1895||St Andrews||[[John Henry Taylor]] (2)||{{ENG}}||332||£30
|-
|1894||Royal St George's Gholfklub||[[John Henry Taylor]]||{{ENG}}||326||£30
|-
|1893||Prestwick Gholfklub||[[William Auchterlonie]]||{{SCO}}||322||£30
|-
|1892||Muirfield||[[Harold Hilton]] (Am)||{{ENG}}||305||(Am)
|-
|1891||St Andrews||[[Hugh Kirkaldy]]||{{SCO}}||166||£10
|-
|1890||Prestwick Gholfklub||[[John Ball (gholfspeler)|John Ball]] (Am)||{{ENG}}||164||Am - £8
|-
|1889||Musselburgh Links||[[Willie Park, jr.]] (2)||{{SCO}}||155<sup>PO</sup>||£8
|-
|1888||St Andrews||[[Jack Burns (gholfspeler)|Jack Burns]]||{{SCO}}||171||£10
|-
|1887||Prestwick Gholfklub||[[Willie Park, jr.]]||{{SCO}}||161||£10
|-
|1886||Musselburgh Links||[[David Brown (gholfspeler)|David Brown]]||{{SCO}}||157||£10
|-
|1885||St Andrews||[[Bob Martin (gholfspeler)|Bob Martin]] (2)||{{SCO}}||171||£10
|-
|1884||Prestwick Gholfklub||[[Jack Simpson]]||{{SCO}}||160||£10
|-
|1883||Musselburgh Links||[[Willie Fernie (gholfspeler)|Willie Fernie]]||{{SCO}}||159<sup>PO</sup>||£10
|-
|1882||St Andrews||[[Bob Ferguson (gholfspeler)|Bob Ferguson]] (3)||{{SCO}}||171||£10
|-
|1881||Prestwick Gholfklub||[[Bob Ferguson (gholfspeler)|Bob Ferguson]] (2)||{{SCO}}||170||£10
|-
|1880||Musselburgh Links||[[Bob Ferguson (gholfspeler)|Bob Ferguson]]||{{SCO}}||162||£10
|-
|1879||St Andrews||[[Jamie Anderson (gholfspeler)|Jamie Anderson]] (3)||{{SCO}}||169||£10
|-
|1878||Prestwick Gholfklub||[[Jamie Anderson (gholfspeler)|Jamie Anderson]] (2)||{{SCO}}||157||£10
|-
|1877||Musselburgh Links||[[Jamie Anderson (gholfspeler)|Jamie Anderson]]||{{SCO}}||160||£10
|-
|1876||St Andrews||[[Bob Martin (gholfspeler)|Bob Martin]]||{{SCO}}||176||£10
|-
|1875||Prestwick Gholfklub||[[Willie Park, sr.]] (4)||{{SCO}}||166||£6
|-
|1874||Musselburgh Links||[[Mungo Park (gholfspeler)|Mungo Park]]||{{SCO}}||159||£6
|-
|1873||St Andrews||[[Tom Kidd (gholfspeler)|Tom Kidd]]||{{SCO}}||179||£6
|-
|1872||Prestwick Gholfklub||[[Young Tom Morris|Tom Morris, jr.]] (4)||{{SCO}}||166||£6
|-
|1871||align="center" colspan="5"|Geen kampioenskap
|-
|1870||Prestwick Gholfklub||[[Young Tom Morris|Tom Morris, jr.]] (3)||{{SCO}}||149||£6
|-
|1869||Prestwick Gholfklub||[[Young Tom Morris|Tom Morris, jr.]] (2)||{{SCO}}||154||£6
|-
|1868||Prestwick Gholfklub||[[Young Tom Morris|Tom Morris, jr.]]||{{SCO}}||157||£6
|-
|1867||Prestwick Gholfklub||[[Old Tom Morris|Tom Morris, sr.]] (4)||{{SCO}}||170||£6
|-
|1866||Prestwick Gholfklub||[[Willie Park, sr.]] (3)||{{SCO}}||169||£6
|-
|1865||Prestwick Gholfklub||[[Andrew Strath]]||{{SCO}}||162||£6
|-
|1864||Prestwick Gholfklub||[[Old Tom Morris|Tom Morris, sr.]] (3)||{{SCO}}||167||£6
|-
|1863||Prestwick Gholfklub||[[Willie Park, sr.]] (2)||{{SCO}}||168||-
|-
|1862||Prestwick Gholfklub||[[Old Tom Morris|Tom Morris, sr.]] (2)||{{SCO}}||163||-
|-
|1861||Prestwick Gholfklub||[[Old Tom Morris|Tom Morris, sr.]]||{{SCO}}||163||-
|-
|1860||Prestwick Gholfklub||[[Willie Park, sr.]]||{{SCO}}||174||-
|}
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Gholf]]
[[Kategorie:Sportkompetisies in die Verenigde Koninkryk]]
k720g9aedx1wkog6onruktbgpyysnug
Paul Maré
0
121033
3379141
2496320
2026-11-20T12:16:17Z
AFM
21229
3379141
wikitext
text/x-wiki
'''Paulus (Paul) Maré''' ([[Stellenbosch]], [[Kaapkolonie]], [[7 Julie]] [[1767]] – omgewing huidige [[Bethlehem]], [[Oranje-Vrystaat]], [[1838]]) was ’n Voortrekker, kerkman en die vader van twee seuns wat belangrike ampte in die [[Zuid-Afrikaansche Republiek]] beklee het: [[Dietlof Maré|Dietlof]] en [[Frikkie Maré|Frederik]]. Hy was 'n neef van [[Jacob Maré]] se vader.
Maré was die sewende kind van Ignatius Maré en sy vrou, Margaretha Roux. Hy was ’n burger van [[Stellenbosch]], maar verhuis later na [[Graaff-Reinet]]. Van 1804 tot 1814 was hy [[heemraad]] van Graaff-Reinet en in dié tyd het hy by vier verskillende geleenthede as [[landdros]] waargeneem. Omstreeks 1814 het hy en sy gesin na die distrik [[Uitenhage]] verhuis en hulle gevestig op die plaas Zwartkopsrivier. In 1824 is hy as ouderling van die [[NG gemeente Uitenhage|gemeente Uitenhage]] afgevaardig na die eerste Sinode van die [[Nederduitse Gereformeerde Kerk|NG Kerk]], in [[Kaapstad]].
In 1838 het die sewentigjarige Maré die Kaapkolonie verlaat om hom in [[Natal]] te vestig. Hy het as leier van ’n klein Trekgeselskap opgetree wat hoofsaaklik uit familie en vriende uit die distrikte Graaff-Reinet en [[Uitenhage]] bestaan het. Sy geselskap het die [[Kaapkolonie|Kolonie]] ná [[Piet Retief|Pieter Retief]] verlaat en voor [[Andries Pretorius]] s’n.
Naby die teenswoordige [[Bethlehem]] het hy verongeluk toe hy voor die wiel van ’n [[skotskar]] beland. Hy is op die plaas Liebenbergsvlei begrawe, waar later ’n gedenksteen op sy graf opgerig is.
Maré was twee keer getroud: op [[13 Junie]] [[1790]] met Susanna Elisabeth Fourie en op [[10 Maart]] [[1796]] met Johanna Magdalena Pretorius, 'n niggie van kmdt.genl. Andries Pretorius. By sy eerste vrou het hy drie kinders gehad en by die tweede 14. Sy seun [[Frikkie Maré|Frederik Korsten Maré]] was landdros in die ZAR.
== Bronne ==
* {{af}} De Kock, W.J. en [[D.W. Krüger|Krüger, prof. D.W.]] 1972. ''[[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]]'', deel II. Pretoria: Nasionale Raad vir Sosiale Navorsing.
* {{af}} [[S.P. Engelbrecht|Engelbrecht, prof. dr. S.P.]] 1935. ''Gedenkboek van die Nederduitsch Hervormde Gemeente Heidelberg 1865–1935''. Heidelberg: Kerkraad van Heidelberg.
{{DEFAULTSORT:Mare, Paul}}
[[Kategorie:Voortrekkerleiers]]
[[Kategorie:Geboortes in 1767]]
[[Kategorie:Sterftes in 1838]]
ptmbgkxmkujqf15v1lvfuww9d3dbb4a
Dietlof Maré
0
121046
3379144
2121262
2026-11-20T12:19:13Z
AFM
21229
3379144
wikitext
text/x-wiki
[[Beeld:Landdros Dietlof Siegfried Maré.jpg|regs|200px|duimnael|Landdros Dietlof Maré.]]
'''Dietlof Siegfried Maré''' (distrik [[Uitenhage]], [[Kaapkolonie]], [[27 Mei]] [[1824]] – [[Pietersburg]], [[Transvaal]], [[27 Junie]] [[1890]]) was ’n sakeman en landdros in die [[Zuid-Afrikaansche Republiek]] (ZAR).
Maré was die jongste seun uit [[Paul Maré]] se huwelik met Johanna Magdalena Pretorius, ’n niggie van [[Andries Pretorius|A.W.J. Pretorius]]. Sy broer [[Frikkie Maré|Frederik Korsten Maré]] was eweneens ’n landdros asook ’n kerkman in die ZAR. Hul kleinneef [[Jacob Maré]] was lid van die uitvoerende raad en vader van die [[Sarie Maré]] wat besing word in die volksliedjie ''[[Sarie Marais]]''.
Maré het in [[Port Elizabeth]] skoolgegaan voor hy in 1838 saam met sy gesin die Kaapkolonie verlaat het, ’n tyd lank ná die trek van [[Gert Maritz]], maar ’n paar maande voor Pretorius s’n. Naby die teenswoordige [[Bethlehem]] het Maré se vader verongeluk toe hy onder ’n [[skotskar]] beland, waarna sy moeder die trek voortsit en hulle op [[25 Oktober]] [[1838]] by Maritz se laer langs die Klein-Tugela aankom.
Ná die [[Slag van Bloedrivier]] het die weduwee Maré en haar kinders hulle gevestig op [[Pietermaritzburg]], waar Maré as wamaker gewerk het. In 1842 het hy en sy broer [[Frikkie Maré|Frederik]] albei deelgeneem aan die [[Slag van Congella]] teen die Britse troepe, waarin die Trekkers ’n nederlaag gely het.
Hy is op [[23 Februarie]] [[1848]] getroud met Johanna Elizabeth Kruger (oorlede op [[14 Augustus]] [[1874]]), ’n dogter van Pieter Ernst Kruger en ’n besonder skrander vrou wat self regskennis verwerf het en haar man later tot groot hulp sou wees in sy amp as landdros. Ná sy troue het hy hom op die ivoorhandel toegelê en spoedig 'n welgestelde man geword.
Maré het in 1862 na [[Schoemansdal]] in die ongetemde Noord-Transvaal verhuis en twee jaar later het sy gesin hulle by hom aangesluit. Kort daarna het beroering onder die Soutpansbergse inboorlinge die handel tot stilstand laat kom en is die blanke inwoners van die dorp verplig om lang tydperke in die fort skuiling te soek. In hierdie tyd het Maré as laerkommandant opgetree. In 1867 is hy saam met A.P. Duvenhage en B.J. Vorster die oue afgevaardig om hul saak voor die uitvoerende raad van die ZAR te bepleit. Aangesien die regering nie by magte was om die nodige beskerming te verleen nie en Schoemansdal in 1868 tydelik ontruim is, het Maré hom op Marabastad (sowat 15 km van die later [[Pietersburg]], nou Polokwane) gevestig en koop hy 1874 die grootste gedeelte van die plaas Sandrivier.
Op [[12 September]] [[1870]] is hy aangestel as landdros van Soutpansberg. In 1871 is begin met die ontginning van goud by Eersteling, naby Marabastad. In die jaar daarop is Maré aangestel as die eerste goudkommissaris in die ZAR geword. Hy is in 1876 uit sy amp as landdros ontslaan omdat hy nie streng genoeg sou opgetree het teen gevangenes nie, maar in 1883 het hy weer landdros van Soutpansberg geword en volgens ’n Volksraadbesluit van [[21 Julie]] [[1886]] is die landdroskantoor van Marabastad na Pietersburg verskuif. So vestig Maré hom op Pietersburg, waar hy oorlede is. Hy is op sy plaas Sandrivier langs sy eerste vrou begrawe. Die hoofstraat in die destydse Pietersburg, Landdros Maréstraat, is na hom genoem.
== Gesinslewe ==
Ná die dood van sy eerste vrou, Johanna Adriana Kruger (geb. [[8 Januarie]] [[1828]]) op [[14 Augustus]] [[1874]], is hy twee jaar later met die onderwyseres Carolina Augusta (von) Eberhardt ([[2 Julie]] [[1856]] – [[27 September]] [[1943]]) getroud. Uit sy eerste huwelik is 16 kinders gebore en uit die tweede sewe, van wie ses grootgeword het. Die sewende kind uit die eerste huwelik was die sendeling [[Tobias Maré|Tobias Johannes Albertus Maré]]. 'n Dogter uit die eerste huwelik, Maria Magdalena Elizabeth Maré, was getroud met die [[Nederduitsch Hervormde Kerk|Hervormde]] ds. [[Nicolaas van Warmelo|N.J. van Warmelo]], en die moeder van [[Johanna Brandt]], skryfster van ''Die kappie-kommando''. Die jongste van al die kinders, [[Leon Maré]] (gebore in 1889) het in 1920 die [[Hertzogprys]] vir prosa gewen. Die ander ses kinders uit dié egverbintenis was Maria Fransina (gebore [[23 Augustus]] [[1877]]), Margaretha Susanna Sophia ([[23 Desember]] [[1878]]), Dietlof Siegfried von Schönfeld ([[3 Maart]] [[1881]]), Aletta Elizabeth Cornelia ([[6 Januarie]] [[1883]]), Carolina Augusta ([[1885]], wat kort ná geboorte oorlede is) en Carel Rudolph Anton von Eberhardt ([[21 Januarie]] [[1887]]).<ref>[http://www.geni.com/people/Leon-Hendry-Francois-Mar%C3%A9/6000000036188669513 Leon Maré se genealogiese besonderhede op die webtuiste geni.com]. URL besoek op 12 Mei 2017.</ref>
== Bronne ==
* {{af}} De Kock, W.J. en [[D.W. Krüger|Krüger, prof. D.W.]] 1972. ''[[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]]'', deel II. Pretoria: Nasionale Raad vir Sosiale Navorsing.
* {{af}} [[S.P. Engelbrecht|Engelbrecht, prof. dr. S.P.]] 1935. ''Gedenkboek van die Nederduitsch Hervormde Gemeente Heidelberg 1865–1935''. Heidelberg: Kerkraad van Heidelberg.
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
{{DEFAULTSORT:Mare, Paul}}
[[Kategorie:Voortrekkerleiers]]
[[Kategorie:Geboortes in 1824]]
[[Kategorie:Sterftes in 1890]]
hgb0ucm0o672bgjmuyazubjq0f69qfu
Linen Hall Library
0
121231
3379432
1893620
2026-11-21T07:11:12Z
InternetArchiveBot
131157
Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379432
wikitext
text/x-wiki
{{DISPLAYTITLE:''Linen Hall Library''}}
[[Lêer:Donegall Square North, Belfast, November 2012 (01).JPG|duimnael|''Linen Hall Library'' op Belfast se sentrale Donegall-plein Noord]]
[[Lêer:Belfast (09), October 2009.JPG|duimnael|Die biblioteek se gerieflike leessaal]]
Die '''''Linen Hall Library''''' is die oudste biblioteek in [[Belfast]], [[Noord-Ierland]], en die laaste intekenbiblioteek op die eiland [[Ierland]].<ref>{{Verwys web |titel=Linen Hall Library: About Us. Besoek op 16 Mei 2017 |url=https://www.linenhall.com/pages/about-us |argief-url=https://web.archive.org/web/20170706064951/https://www.linenhall.com/pages/about-us |argiefdatum= 6 Julie 2017 |besoekdatum=16 Mei 2017 |url-status=dead}}</ref> Die biblioteek, wat in 1788 gevestig is, is gegrond op die radikale en verligte gedagtes van sy ontstaanstyd en het van begin af sy onafhanklikheid gehandhaaf as 'n instelling waarvan die bates in besit moet bly van die gemeenskap.
Die biblioteek bewaar die mees omvangryke versameling van publikasies in die veld van Ierse en plaaslike studies (''Irish and Local Studies Collection''), waaronder historiese boeke wat in Belfast en die res van Ulster gedruk is, en 250 000 boeke en ander media in die Noord-Ierse Politieke Versameling (''Northern Ireland Political Collection''), die omvattendste argief oor die politieke onluste in Noord-Ierland. 'n Ander beduidende en unieke argief het Noord-Ierse toneelkuns en uitvoerende kunste as onderwerp (''Northern Ireland Theatre and Performing Arts Archive'').
Andrew Gibson, 'n boorling van Ayrshire in [[Skotland|Suidwes-Skotland]] wat hom in Belfast gevestig en hier as goewerneur van die ''Linen Hall Library'' en as een van die eerste voorsitters van die ''Belfast Scottish Association'' gedien het, was 'n entoesiastiese aanhanger van [[Robert Burns]] se digkuns. Sy versameling van meer as 2 000 boekdele van Burns-werke en Burnsiana is in 1901 deur publieke subskripsie aangekoop en word sedertdien in die ''Linen Hall Library'' bewaar. Dit is een van die grootste versamelings oor Skotland se nasionale digter.<ref>Ulster-Scots Network: ''Burns - The Ulster Connection''. Belfast (sonder jaargetal): Ulster-Scots Network/Ulster-Scots Agency, bl. 6</ref>
Die ''Linen Hall Library'' dien naas sy funksie as biblioteek as belangrike kulturele sentrum in die Noord-Ierse hoofstad waar maandeliks uitstallings gehou asook lesings en voordragte aangebied word.
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
== Eksterne skakels ==
{{Commons-kategorie inlyn}}
{{Koördinate|54|35|51|N|5|55|54|W|type:landmark|display=title}}
[[Kategorie:Biblioteke]]
[[Kategorie:Geboue en strukture in Belfast]]
5truu3gvdharnacd2bmkam4jzb3drfk
Guy Butler
0
121558
3379541
3368103
2026-11-21T11:18:19Z
AFM
21229
/* Lewensloop */
3379541
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Outeur
| naam = Guy Butler
| bynaam =
| beeld = Guy Butler, 1941.jpg
| beeldbeskrywing =
| onderskrif = Guy Butler as 2de lt. in die [[Tweede Wêreldoorlog]]
| geboortenaam =
| geboortedatum = [[21 Januarie]] [[1918]]
| geboorteplek = [[Cradock]]
| dood_datum = [[26 April]] [[2001]]
| sterfteplek = [[Grahamstad]]
| ouers = Ernest en Alice Butler
| titel =
| nasionaliteit = [[Suid-Afrika]]
| beroep = Digter, dramaturg, akademikus
| bekend = Dramas en digbundels
| salaris =
| termyn =
| voorganger =
| opvolger =
| eerbewyse =
| genre =
| bekende_werke =
| party =
| godsdiens = Kwaker, Anglikaans
| huweliksmaat = Jean
| kinders =
| webblad =
| handtekening =
}}
'''Guy Butler''' (1918–2001) was ’n [[Suid-Afrika]]anse [[digter]], [[dramaturg]] en akademikus. Sy dramas sluit in ''The Dam'', ''Take Root or Die'' en ''Cape Charade''. Onder sy digbundels tel ''Stranger to Europe'', ''South of the Zambezi'' en ''Songs and Ballads''. Hy is ook bekend vir sy driedelige outobiografie: ''Karoo Morning'', ''Bursting World'' en ''A Local Habitation''.<ref name="HAT Taal-en-feitegids">HAT Taal-en-feitegids, Pearson, Desember 2013, {{ISBN|978-1-77578-243-8}}</ref>
== Lewensloop ==
[[Lêer:Guy Butler se gesin, 1924.jpg|duimnael|regs|300px|Butler se gesin in 1924, van links: Christine, Ernest, Jeffrey, Dorothy, Alice, Guy en Joan.]]
Guy Butler is op [[21 Januarie]] [[1918]] in [[Cradock]] gebore. In 1938 verwerf hy 'n MA-graad aan die [[Rhodes-universiteit|Rhodes-universiteitskollege]] in [[Grahamstad]]. Hy trou in 1940 met Jean Satchwell en verlaat Suid-Afrika om in die [[Tweede Wêreldoorlog]] te veg. Ná die oorlog studeer hy aan die [[Universiteit van Oxford]], vanwaar hy in 1947 gradueer.
Met sy terugkeer na Suid-Afrika doseer hy [[Engels]] aan die [[Universiteit van die Witwatersrand]]. In 1951 keer hy as 'n senior lektor na Rhodes-universiteit terug. 'n Jaar later word hy 'n professor en die hoof van die Engelse departement. Hy het tot sy aftrede in 1987 daar gewerk, waarna hy as emeritus professor en ere-navorsingsgenoot aangestel is. Hy het eredoktorsgrade van die [[Universiteit van Natal]], die Universiteit van die Witwatersrand en die Rhodes-universiteit ontvang. Hy het die [[Amazwi Suid-Afrikaanse Literatuur Museum]] in 1972 gestig.
Butler is in [[26 April]] [[2001]] in [[Grahamstad]] oorlede.<ref name="news24" /> Die hoofteater van die [[1820-Setlaarsmonument]] in Grahamstad is na hom genoem.<ref name="foun_TheG" /> So ook die universiteitskoshuis Guy Butler House.<ref name="ru.a_Rhod" />
== Bibliografie ==
=== Dramas ===
* ''The Dam''
* ''The Dove Returns''
* {{cite book|ref=harv|author=<!--Guy Butler-->|title=Demea: A Play|url=https://books.google.com/books?id=Fj6Zk-UyadMC|year=1990|publisher=New Africa Books|isbn=978-0-86486-169-6}}
* {{cite book|ref=harv|author=<!--Guy Butler-->|title=Richard Gush of Salem|url=https://books.google.com/books?id=ygk9AAAAIAAJ|year=1982|publisher=M. Miller|isbn=978-0-623-01385-4}}
* {{cite book|ref=harv|author=<!--Guy Butler-->|title=Take Root Or Die|url=https://books.google.com/books?id=sVTRAAAAMAAJ|year=1970|publisher=A. A. Balkema}}
* ''Cape Charade''
* ''Kaatjie Kekkelbek''
=== Digbundels ===
* ''Stranger to Europe''
* ''South of the Zambezi''
* {{cite book|ref=harv|author=<!--Guy Butler-->|title=Selected Poems|url=https://books.google.com/books?id=ZVTRAAAAMAAJ|year=1989|publisher=Ad. Donker|isbn=978-0-86852-105-3}}
* ''Songs and Ballads''
* ''Oxford Book of South African Verse'' (1959)
* {{cite book|ref=harv|author=<!--Guy Butler-->|title=Collected Poems|url=https://books.google.com/books?id=myRWZiGI-1kC|year=1999|publisher=David Philip Publishers|isbn=978-0-86486-439-0}}
=== Outobiografiese werke ===
* {{cite book|ref=harv|author=<!--Guy Butler-->|title=Karoo Morning: An Autobiography (1918–35)|url=https://books.google.com/books?id=n2tIgI0e9cYC&pg=PA1|year=1981|publisher=D. Philip|isbn=978-0-908396-53-5}}
* ''Bursting World''
* {{cite book|ref=harv|author=<!--Guy Butler-->|title=A Local Habitation: An Autobiography, 1945–90|url=https://books.google.com/books?id=TGon7MEbwpsC&pg=PA1|year=1991|publisher=New Africa Books|isbn=978-0-86486-180-1}}
=== Ander werke ===
* {{cite book|ref=harv|author=<!-- Guy Butler -->|title=Essays and Lectures, 1949–1991|url=https://books.google.com/books?id=os8Bo-yga0gC&pg=PA25|year=1994|publisher=David Philip|isbn=978-0-86486-255-6}}
* {{cite journal|last1=<!--Butler|first1=Guy-->|title=English and the English in the New South Africa|journal=English Academy Review|volume=3|issue=1|year=1985|pages=163–176|issn=1013-1752|doi=10.1080/10131758585310141}}
== Sien ook ==
* [[Charles Butler]], sy oupa James Butler se broer
* [[Lys van bekende Suid-Afrikaners]]
* [[Lys van Suid-Afrikaanse digters]]
== Verwysings ==
{{Verwysings|refs=
<ref name="foun_TheG">{{cite web |title=Guy Butler Theatre |work=The Grahamstown Foundation |access-date=17 Julie 2015 |url=http://www.foundation.org.za/index.php?pid=31 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180902185719/http://foundation.org.za/index.php?pid=31 |archive-date=2 September 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
<ref name="ru.a_Rhod">{{cite web |title=Rhodes University – Guy Butler House |work=ru.ac.za |access-date=17 Julie 2015 |url=https://www.ru.ac.za/guybutlerhouse/ |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20181003044220/https://www.ru.ac.za/guybutlerhouse/ |archive-date=3 Oktober 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
<ref name="news24">{{cite web |title=Guy Butler dies |author= |work=News24 |date=27 April 2001 |access-date=19 Augustus 2015 |url=http://www.news24.com/xArchive/Archive/Guy-Butler-dies-20010427 |quote= |archive-url=https://web.archive.org/web/20191229183358/https://www.news24.com/xArchive/Archive/Guy-Butler-dies-20010427 |archive-date=29 Desember 2019 |url-status=live|df=dmy-all}}</ref>
}}
{{Gesagsrekords}}
{{DEFAULTSORT:Butler, Guy}}
[[Kategorie:Suid-Afrikaanse digters]]
[[Kategorie:Suid-Afrikaanse dramaturge]]
[[Kategorie:Geboortes in 1918]]
[[Kategorie:Sterftes in 2001]]
[[Kategorie:Alumni van Rhodes-universiteit]]
6m2l4536ijnbhfke2vxi0bwobohny6t
Mangaanfosfied
0
124261
3379393
1621523
2026-11-21T03:50:22Z
Jcwf
4
3379393
wikitext
text/x-wiki
'n '''Mangaanfosfied''' is 'n chemiese verbinding van [[mangaan]] en [[fosfor]].
Daar is verskillende fases bekend:<ref>Mn-P (Manganese-Phosphorus) {{Outeur|B. Predel}} Li-Mg – Nd-Zr pp 1-4 Part of the Landolt-Börnstein – Group IV Physical Chemistry book series (volume 5H)</ref>
* {{chem|Mn|3|P}} tetragonaal; ontbind peritekties 1378 K
* {{chem|Mn|2|P}} heksagonaal; smeltpunt 1600 K
* {{chem|Mn|3|P|2}}<ref>verkeerd aangegee in bron</ref> – lae temp. [[metastabiele ewewig|metastabiel]] (stabiel: 1275 K-1358 K)
* {{chem|Mn|P}} [[mangaanmonofosfied]] ortorombies; smeltpunt 1420 K
* {{chem|Mn|P|4}} triklien
Dit is vaste stowwe wat soms meer as [[legering]]s beskou word, hoewel hulle 'n welbepaalde [[stoigiometrie]] en kristalstruktuur besit. {{chem|Mn|P}} en {{chem|Mn|3|P|2}} kan as Mn(III) en Mn(II)-fosfiede beskou word, maar die binding is dalk te metallies om 'n beskrywing in terme van oksidasietoestande nuttig te maak. Die fases {{chem|Mn|2|P}} en {{chem|Mn|3|P}} bevestig hierdie gevolgtrekking.
Die Mn-P-fasediagram het in die bereik van 0 – 50 at% P twee eutektikums. Die eerste is by 13,1% en 1233K. Die tweede 42,5% en 1263K.
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
{{Fosfiede}}
[[Kategorie:Verbindings van fosfor]]
[[Kategorie:Verbindings van mangaan]]
gh8vdt3ghn1g8shxilb76833jb5chz6
Mangaanmonofosfied
0
124262
3379316
2661958
2026-11-20T19:02:40Z
Jcwf
4
[[:Kategorie:Verbindings van fosfor]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]])
3379316
wikitext
text/x-wiki
{{Chemiekas2
|struktuur12=MnP.png
|CASNo=12032-78-9
|MolereMassa=95.912 g/mol
|naam=Mangaanmonofosfied
|formule=MnP
|Smeltpunt= 1420K
|Voorkoms= vastestof
|DeltaHf_s= -97,1 kJ/mol
|Sf_s = -40,3 J/molK
|Eenheidsel= a=5,2601; b= 3,1741; c=5,9193
|Ruimtegroep=Pnma
|Ruimtegroepnommer=62
|Strukturbericht=B14
}}
'''Mangaanmonofosfied''' (ook: mangaan(III)fosfied) is 'n chemiese verbinding van [[mangaan]] en [[fosfor]] met formule {{chem|Mn|P}}.
Die verbinding kan uit die elemente vervaardig word deur mangaanpoeier en fosforpoeier te meng, in 'n Vycor-buis onder vakuum af te sluit en 15-20 uur lank by 700 °C te verhit.
MnP is 'n ferromagneet met Tc=291K. Onder hierdie [[temperatuur]] word 'n verskeidenheid van magnetiese rangskikkings gevind vanweë die groot magnetiese anisotropie wat hierdie stof besit.<ref>Influence of the strong magnetocrystalline anisotropy on the magnetocaloric properties of MnP single crystal {{Outeur|M. S. Reis, R. M. Rubinger, N. A. Sobolev, M. A. Valente, K. Yamada, K. Sato, Y. Todate, A. Bouravleuv, P. J. von Ranke en S. Gama}} Phys. Rev. B 77, 104439 – 27 Maart 2008</ref>
== Kristalstruktuur ==
Die MnP-struktuur was aanvanklik die argetipe van die [[strukturbericht-klassifikasie]] se B31-tipe struktuur en in die literatuur word dikwels hierdie kode gebruik vir die talle pniktiede en chalkogeniede wat hierdie struktuur besit. Die struktuur van FeAs wat later as die taamlik onbekende mineraal [[westerveldiet]] in die natuur gevind is, was die argetipe vir B14. Die FeAs-struktuur was aanvanklik nie goed bekend nie. Later het geblyk dat FeAs en MnP dieselfde struktuur besit. Die TYPIX-lys verwys daarom van B31 na B14. Hierdie struktuur word nogtans teenswoordig gewoonlik "MnP-tipe" genoem.
Die MnP-struktuur (B14) is 'n ortorombiese vervorming van die [[Nikkelien#Kristalstruktuur|NiAs-struktuur (B8₁)]]. Die vervorming van die a/b grondvlak van die heksagonale NiAs-sel skep kort afstande tussen die metaalatome en tussen die fosforatome. Die gevolg is die vorming van sigsag-kettings: -M-M-M- en -P-P-P-.
<ref>Transitions between NiAs and MnP Type Phases: An Electronically Driven Distortion of Triangular (3<sup>6</sup>) Nets {{Outeur|Wolfgang Tremel, Roald Hoffmann, Jérôme Silvestre}} J. Am. Chem. Soc. 1986, 108, 5174-5187 </ref> Die fosfiedketting kan as 'n polimere [[anioon]] {{chem|P|n|n-}} beskou word, oftewel as {{chem|P|-}} Ander fosfiede wat die B14-struktuur het, is CrP, MoP. WP, FeP, RuP, CoP en IrP. Die metaalatome het almal 11 - 14 valenselektrone. Monofosfiede van elemente met 9 of 10 v.e. soos TiP, VP ens. het die onvervormde NiAs-struktuur.
Daar is stowwe, soos vanadiummonosulfied VS wat by hoë temperature 'n oorgang MnP-tipe (B14) --> NiAs-tipe (B8{{subb|1}}) ondergaan en dit kan 'n fase-oorgang van tweede orde wees.
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
[[Kategorie:Anorganiese verbindings]]
[[Kategorie:Verbindings van mangaan]]
[[Kategorie:Verbindings van fosfor]]
324e1guateqhks0hopuw660x4bqddcl
3379326
3379316
2026-11-20T19:32:34Z
Jcwf
4
3379326
wikitext
text/x-wiki
{{Chemiekas2
|struktuur12=MnP.png
|CASNo=12032-78-9
|MolereMassa=95.912 g/mol
|naam=Mangaanmonofosfied
|formule=MnP
|Smeltpunt= 1420K
|Voorkoms= vastestof
|DeltaHf_s= -97,1 kJ/mol
|Sf_s = -40,3 J/molK
|Eenheidsel= a=5,2601; b= 3,1741; c=5,9193
|Ruimtegroep=Pnma
|Ruimtegroepnommer=62
|Strukturbericht=B14
}}
'''Mangaanmonofosfied''' (ook: mangaan(III)fosfied) is 'n chemiese verbinding van [[mangaan]] en [[fosfor]] met formule {{chem|Mn|P}}.
==Sintese==
Die verbinding kan uit die elemente vervaardig word deur mangaanpoeier en fosforpoeier te meng, in 'n Vycor-buis onder vakuum af te sluit en 15-20 uur lank by 700 °C te verhit.
== Kristalstruktuur ==
Die MnP-struktuur was aanvanklik die argetipe van die [[strukturbericht-klassifikasie]] se B31-tipe struktuur en in die literatuur word dikwels hierdie kode gebruik vir die talle pniktiede en chalkogeniede wat hierdie struktuur besit. Die struktuur van FeAs wat later as die taamlik onbekende mineraal [[westerveldiet]] in die natuur gevind is, was die argetipe vir B14. Die FeAs-struktuur was aanvanklik nie goed bekend nie. Later het geblyk dat FeAs en MnP dieselfde struktuur besit. Die TYPIX-lys verwys daarom van B31 na B14. Hierdie struktuur word nogtans teenswoordig gewoonlik "MnP-tipe" genoem.
Die MnP-struktuur (B14) is 'n ortorombiese vervorming van die [[Nikkelien#Kristalstruktuur|NiAs-struktuur (B8₁)]]. Die vervorming van die a/b grondvlak van die heksagonale NiAs-sel skep kort afstande tussen die metaalatome en tussen die fosforatome. Die gevolg is die vorming van sigsag-kettings: -M-M-M- en -P-P-P-.
<ref>Transitions between NiAs and MnP Type Phases: An Electronically Driven Distortion of Triangular (3<sup>6</sup>) Nets {{Outeur|Wolfgang Tremel, Roald Hoffmann, Jérôme Silvestre}} J. Am. Chem. Soc. 1986, 108, 5174-5187 </ref> Die fosfiedketting kan as 'n polimere [[anioon]] {{chem|P|n|n-}} beskou word, oftewel as {{chem|P|-}} Ander fosfiede wat die B14-struktuur het, is CrP, MoP. WP, FeP, RuP, CoP en IrP. Die metaalatome het almal 11 - 14 valenselektrone. Monofosfiede van elemente met 9 of 10 v.e. soos TiP, VP ens. het die onvervormde NiAs-struktuur.
Daar is stowwe, soos vanadiummonosulfied VS wat by hoë temperature 'n oorgang MnP-tipe (B14) --> NiAs-tipe (B8{{subb|1}}) ondergaan en dit kan 'n fase-oorgang van tweede orde wees.
==Eienskappe==
MnP is 'n ferromagneet met T{{sub|c}}=291K. Onder hierdie [[temperatuur]] word 'n verskeidenheid van magnetiese rangskikkings gevind vanweë die groot magnetiese anisotropie wat hierdie stof besit.<ref>Influence of the strong magnetocrystalline anisotropy on the magnetocaloric properties of MnP single crystal {{Outeur|M. S. Reis, R. M. Rubinger, N. A. Sobolev, M. A. Valente, K. Yamada, K. Sato, Y. Todate, A. Bouravleuv, P. J. von Ranke en S. Gama}} Phys. Rev. B 77, 104439 – 27 Maart 2008</ref>
Daar is gevind dat MnP die eerste Mn-gebaseerde supergeleier is, met 'n oorgangstemperatuur van ~1 K onder 'n druk van 8 GPa.<ref name="Hung">[https://rdcu.be/8EM6QPEZZJya Hung, T.L., Huang, C.H., Deng, L.Z. et al. Pressure induced superconductivity in MnSe. Nat Commun 12, 5436 (2021). doi:10.1038/s41467-021-25721-1]</ref>
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
[[Kategorie:Anorganiese verbindings]]
[[Kategorie:Verbindings van mangaan]]
[[Kategorie:Verbindings van fosfor]]
45xv24mw1tnpa3dform5f8em86kz1ax
3379394
3379326
2026-11-21T03:50:46Z
Jcwf
4
3379394
wikitext
text/x-wiki
{{Chemiekas2
|struktuur12=MnP.png
|CASNo=12032-78-9
|MolereMassa=95.912 g/mol
|naam=Mangaanmonofosfied
|formule=MnP
|Smeltpunt= 1420K
|Voorkoms= vastestof
|DeltaHf_s= -97,1 kJ/mol
|Sf_s = -40,3 J/molK
|Eenheidsel= a=5,2601; b= 3,1741; c=5,9193
|Ruimtegroep=Pnma
|Ruimtegroepnommer=62
|Strukturbericht=B14
}}
'''Mangaanmonofosfied''' (ook: mangaan(III)fosfied) is 'n chemiese verbinding van [[mangaan]] en [[fosfor]] met formule {{chem|Mn|P}}.
==Sintese==
Die verbinding kan uit die elemente vervaardig word deur mangaanpoeier en fosforpoeier te meng, in 'n Vycor-buis onder vakuum af te sluit en 15-20 uur lank by 700 °C te verhit.
== Kristalstruktuur ==
Die MnP-struktuur was aanvanklik die argetipe van die [[strukturbericht-klassifikasie]] se B31-tipe struktuur en in die literatuur word dikwels hierdie kode gebruik vir die talle pniktiede en chalkogeniede wat hierdie struktuur besit. Die struktuur van FeAs wat later as die taamlik onbekende mineraal [[westerveldiet]] in die natuur gevind is, was die argetipe vir B14. Die FeAs-struktuur was aanvanklik nie goed bekend nie. Later het geblyk dat FeAs en MnP dieselfde struktuur besit. Die TYPIX-lys verwys daarom van B31 na B14. Hierdie struktuur word nogtans teenswoordig gewoonlik "MnP-tipe" genoem.
Die MnP-struktuur (B14) is 'n ortorombiese vervorming van die [[Nikkelien#Kristalstruktuur|NiAs-struktuur (B8₁)]]. Die vervorming van die a/b grondvlak van die heksagonale NiAs-sel skep kort afstande tussen die metaalatome en tussen die fosforatome. Die gevolg is die vorming van sigsag-kettings: -M-M-M- en -P-P-P-.
<ref>Transitions between NiAs and MnP Type Phases: An Electronically Driven Distortion of Triangular (3<sup>6</sup>) Nets {{Outeur|Wolfgang Tremel, Roald Hoffmann, Jérôme Silvestre}} J. Am. Chem. Soc. 1986, 108, 5174-5187 </ref> Die fosfiedketting kan as 'n polimere [[anioon]] {{chem|P|n|n-}} beskou word, oftewel as {{chem|P|-}} Ander fosfiede wat die B14-struktuur het, is CrP, MoP. WP, FeP, RuP, CoP en IrP. Die metaalatome het almal 11 - 14 valenselektrone. Monofosfiede van elemente met 9 of 10 v.e. soos TiP, VP ens. het die onvervormde NiAs-struktuur.
Daar is stowwe, soos vanadiummonosulfied VS wat by hoë temperature 'n oorgang MnP-tipe (B14) --> NiAs-tipe (B8{{subb|1}}) ondergaan en dit kan 'n fase-oorgang van tweede orde wees.
==Eienskappe==
MnP is 'n ferromagneet met T{{sub|c}}=291K. Onder hierdie [[temperatuur]] word 'n verskeidenheid van magnetiese rangskikkings gevind vanweë die groot magnetiese anisotropie wat hierdie stof besit.<ref>Influence of the strong magnetocrystalline anisotropy on the magnetocaloric properties of MnP single crystal {{Outeur|M. S. Reis, R. M. Rubinger, N. A. Sobolev, M. A. Valente, K. Yamada, K. Sato, Y. Todate, A. Bouravleuv, P. J. von Ranke en S. Gama}} Phys. Rev. B 77, 104439 – 27 Maart 2008</ref>
Daar is gevind dat MnP die eerste Mn-gebaseerde supergeleier is, met 'n oorgangstemperatuur van ~1 K onder 'n druk van 8 GPa.<ref name="Hung">[https://rdcu.be/8EM6QPEZZJya Hung, T.L., Huang, C.H., Deng, L.Z. et al. Pressure induced superconductivity in MnSe. Nat Commun 12, 5436 (2021). doi:10.1038/s41467-021-25721-1]</ref>
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
{{Fosfiede}}
[[Kategorie:Anorganiese verbindings]]
[[Kategorie:Verbindings van mangaan]]
[[Kategorie:Verbindings van fosfor]]
5ncnoh98dvocfqnb1a0j6mm21rtgn2r
Goudakaas
0
125831
3379177
2435399
2026-11-20T13:16:16Z
InternetArchiveBot
131157
Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379177
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas kaas
| naam = Gouda
| beeld = Gouda.jpg
| beeldgrootte = 230
| onderskrif=
| ander_name=
| oorsprong= [[Gouda, Nederland|Gouda]], {{Vlagland|Nederland}}
| melkbron= [[Bees|Koeie]]
| gepasteuriseer= Moontlik
| tekstuur= Halfhard tot hard
| massa=
| vorm= Wiele
| veroudering= 1 tot 36 maande
| vetgehalte= 48-51 g
| kilojoules =
| proteïen =
| koolhidrate =
| vitamiene =
}}
[[Beeld:13-06-27-gouda-by-RalfR-127.jpg|duimnael|links|220px|Wiele gouda op ’n kaasmark in Gouda.]]
'''Gouda''' ([[Nederlands]]: ''Goudse kaas'') is ’n [[Nederland]]se geel kaas wat van [[Bees|koeimelk]] gemaak word. Dit is genoem na die die stad [[Gouda, Nederland|Gouda]] ([[Zuid-Holland]]). Dit is wêreldwyd een van die gewildste kase en die naam word vandag algemeen gebruik vir ’n verskeidenheid ander, soortgelyke kase wat op die tradisionele Nederlandse manier gemaak word.<ref>{{cite web |url=http://www.dutchnews.nl/news/archives/2010/10/european_commission_confirms_p.php |title=European commission confirms protection for Gouda Holland |date=7 Oktober 2010 |publisher=DutchNews.NL |access-date=7 Oktober 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20150129054259/http://www.dutchnews.nl/news/archives/2010/10/european_commission_confirms_p.php/ |archive-date=29 Januarie 2015 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref>
== Vervaardiging ==
Volgens verskeie bronne behoort die naam "gouda" eerder te verwys na ’n algemene manier van kaas maak, as na ’n spesifieke soort kaas, omdat die smaak aansienlik verskil na gelang van die ouderdom.<ref>{{cite web |url=https://www.blythfarmcheese.ca/about/gouda/ |website=Blyth Farm Cheese |access-date=14 Augustus 2014 |title=About Gouda |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160403205231/http://blythfarmcheese.ca/about/gouda/ |archive-date=3 April 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die sewe verskillende soorte gouda is geskoei op ouderdom.<ref>{{cite web |url=http://www.cheese.com/gouda/ |access-date=14 Augustus 2014 |title=Gouda |website=Cheese.com |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200511103101/https://cheese.com/gouda/ |archive-date=11 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die geur van ’n jong, fabriekvervaardigde gouda is al beskryf as "fudgerig met neute, maar baie, baie, baie gematig". Dieselfde bron het ’n ouer plaasgouda beskryf as met ’n "lieflike vrugterige smaak" met ’n "soet afronding"; dit "kan ’n amperse botterkaramelgeur" aanneem as dit langer as twee jaar verouder is.<ref>{{cite book|last1=Ridgway|first1=Judy|title=The Cheese Companion|date=2004|publisher=Running Press|pages=103|edition=2nd|url=https://books.google.com/books?id=bV1RVgNe_5wC&pg=PA103&dq=gouda+cheese&hl=en&sa=X&ei=kw7tU4ydMoubyATio4HABA&ved=0CDIQ6AEwAQ#v=onepage&q=gouda%20cheese&f=false|accessdate=14 Augustus 2014}}</ref>
Nadat die [[wrongel]] gevorm het, word van die [[wei]] afgegooi en [[water]] bygevoeg. Dit word genoem die "was van die wrongel" en het ’n soeter kaas tot gevolg.<ref>{{cite web |title=Gouda: Making the Cheese |url=http://www.cheesemaking.com/Gouda.html |website=New England Cheesemaking Supply Company |access-date=14 Augustus 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180727104545/http://www.cheesemaking.com/Gouda.html |archive-date=27 Julie 2018 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Sowat 10% van die mengsel is wrongel, en dit word vir ’n paar uur in ronde kaasvorms gepers. Die kaas word dan in ’n pekeloplossing laat lê wat aan die kaas en buitelaag sy kenmerkende smaak gee.<ref>{{cite web |title=Frisian Farms Small Batch Gouda: Our Process |url=https://www.frisianfarms.com/our-process_cn_648_0.cfm |access-date=14 Augustus 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20150502012607/http://www.frisianfarms.com/our-process_cn_648_0.cfm |archive-date= 2 Mei 2015 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref>
Die kaas word ’n paar dae lank gedroog voordat ’n geel laag oorgesit word om te keer dat dit uitdroog. Dit word daarna verouder, ’n proses waartydens die kaas van halfhard in hard verander. Namate dit ouer word, ontwikkel dit ’n karamelagtige soetigheid. Nederlandse kaasmakers gebruik gewoonlik ses kategorieë vir gouda:
*Jonk (4 weke)
*Min verouder (8-10 weke)
*Verouder (16-18 weke)
*Ekstra verouder (7-8 maande)
*Oud (10-12 maande)
*Baie oud (12 maande en ouer)
In Nederland woud stukkies gouda dikwels met skeppies [[mosterd]] geëet. Ouer soorte kry soms suiker of appelstroop op. Baie ou soorte word geniet saam met [[bier]] of [[port]].
== Verwysings ==
{{Verwysings|2}}
== Eksterne skakels ==
*{{Commons-kategorie inlyn|Gouda cheese}}
*[[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Gouda cheese|Engelse Wikipedia]]
[[Kategorie:Gouda]]
[[Kategorie:Nederlandse kaas]]
[[Kategorie:Gepekelde kaas]]
[[Kategorie:Koeimelkkaas]]
6ovkb1y1ccplhdmw7eqd21g2cuipk82
Jode in Suid-Afrika
0
126858
3379544
3304495
2026-11-21T11:22:21Z
AFM
21229
/* Grahamstad */
3379544
wikitext
text/x-wiki
{{Etniese groep
| beeld = [[Lêer:Bekende Jode in Suid-Afrika.jpg|300px]]
| onderskrif = Suid-Afrikaanse Jode (kloksgewys, van links bo): Wolf Ehrlich, Helen Suzman, Hermann Kallenbach, Bertha Solomon, Irma Stern, Morris Alexander, Morris Kentridge.
| groep = Jode in Suid-Afrika
| bevolking = 120 000
| plek = {{vlagland|Suid-Afrika}} geskatte 67 000<ref name="sajewvl">{{en}} {{Citation |editor-last=Rebecca Weiner |editor-first=Rebecca Weiner |date=2010 |publisher=Jewish Virtual Library |title=South African Jewish History and Information |format=PDF |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/South_Africa.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110510215223/https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/South_Africa.html |archive-date=10 Mei 2011 |url-status=live |accessdate=13 Augustus 2010}}</ref>–75 555<ref>{{en}} {{cite book|title=Census 2001: Primary Tables: Census '96 and 2001 compared|date=2004|publisher=Statistics South Africa|location=Pretoria|isbn=0-621-34320-X|pages=25–28|url=http://www.statssa.gov.za/census01/html/RSAPrimary.pdf|accessdate=1 Desember 2014|archiveurl=https://www.webcitation.org/6UxL3wQW4?url=http://www.statssa.gov.za/census01/html/RSAPrimary.pdf|archivedate=20 Desember 2014|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref>
* [[Johannesburg]] 50 000<ref name="sajewvl" />
* [[Kaapstad]] 17 000<ref name="sajewvl" />
* [[Pretoria]] 3 000<ref name="sajewvl" />
{{vlagland|Israel}} 20 000<ref>{{en}} {{cite web |title=MIO.ORG.IL |url=http://www.mio.org.il/en/node/289 |accessdate=25 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121031003453/http://www.mio.org.il/en/node/289 |archive-date=31 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><br />
{{vlagland|Australië}} 15 000<ref>{{en}} {{cite web |title=Haaretz.com |url=http://www.haaretz.com/jewish-world/jewish-world-news/.premium-1.562688 |access-date=16 Februarie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140305203247/http://www.haaretz.com/jewish-world/jewish-world-news/.premium-1.562688 |archive-date=5 Maart 2014 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><br />
{{vlagland|Verenigde Koninkryk}} 10 000
| taal = [[Suid-Afrikaanse Engels]] (oorgrote meerderheid) en [[Afrikaans]], van godsdienstige: [[Jiddisj]], [[Hebreeus]]
| geloof = Ortodokse [[Judaïsme]] (80%)<ref name="sajewvl" /><br />Hervormde Judaïsme (20%)<ref name="sajewvl" />
| verwante = [[Boerejode]], [[Lemba]], [[Jode]] in die algeheel.
}}
Die '''Jode in Suid-Afrika''' is ’n gemeenskap van nagenoeg 52 000 mense,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.kaplancentre.uct.ac.za/kaplan/news/2020/jews-of-south-africa-2020 |title=New survey of Jews in South Africa |accessdate=20 Junie 2022 |archive-date=24 Januarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220124145522/http://www.kaplancentre.uct.ac.za/kaplan/news/2020/jews-of-south-africa-2020 |url-status=dead}}</ref> die twaalfde grootse Joodse gemeenskap in enige land ter wêreld.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.simpletoremember.com/vitals/world-jewish-population.htm |title=World Jewish Population – Latest Statistics |accessdate=5 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160326063138/http://www.simpletoremember.com/vitals/world-jewish-population.htm |archive-date=26 Maart 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Op sy hoogtepunt omstreeks 1970 het die [[Jode]] in [[Suid-Afrika]] amper 120 000 siele getel, maar die emigrasie van nagenoeg 40 000 Suid-Afrikaanse Jode na veral [[Israel]] asook [[Australië]], [[Kanada]] en [[Nieu-Seeland]], tesame met ’n lae geboortesyfer, het hul getalle met amper 40% laat afneem, terwyl Suid-Afrika se wit bevolking, waarvan die Jode ’n klein onderafdeling vorm, in dieselfde tyd eers toegeneem, maar later teruggesak het tot min of meer dieselfde getal as in 1970. (Die afname sou selfs groter gewees het as 10 000 Jode nie van omstreeks 1970 tot 1994 uit Israel na Suid-Afrika geëmigreer het nie.)<ref>{{en}} [http://www.jewishvirtuallibrary.org/south-africa-virtual-jewish-history-tour Jewish Virtual Library]. URL besoek op 13 November 2017.</ref> Tog oefen Joodse Suid-Afrikaners steeds op vele terreine, soos die politiek, ekonomie en kunste, ’n invloed ver buite verhouding tot hul getalle uit.
Weens verstedeliking kan Suid-Afrika se Joodse inwoners vandag as 'n twee-stad-bevolking beskryf word: Van die totaal van nagenoeg 80 000 siele (Jode in die algemeenste sin van die word, maar met 'n kernbevolking van net oor die 50 000), woon amper tweederdes (50 000) in [[Johannesburg]] en meer as 'n vyfde (17 000) in [[Kaapstad]]. Dus is amper 85% van die bevolking in net twee stede saamgetrek, met kleiner bevolkings in [[Durban]], [[Pretoria]] en [[Gqeberha]]. Suid-Afrikaanse Jode was vroeër jare, toe elke dorp van enige grootte 'n gemeenskap met 'n eie shul en gemeenskapsorganisasies gehad het, veel beter geïntegreer in die breë Suid-Afrikaanse samelewing. Dit verklaar waarskynlik hoekom die koers van ondertrouery met nie-Jode slegs 7% is.<ref name="virtour">{{en}} [http://www.jewishvirtuallibrary.org/south-africa-virtual-jewish-history-tour South Africa Virtual Jewish History Tour]. URL besoek op 5 Desember 2017.</ref> Selfs in die stede waarin die grootste Joodse bevolkings voorkom, is hulle beperk tot sekere voorstede: In Kaapstad in die suidelike voorstede, stadskom en aan die Atlantiese kus ([[Groenpunt]], [[Seepunt]] en [[Kampsbaai]], met 'n kleiner bevolking rondom [[Milnerton]] en [[Bloubergstrand]]), en in Johannesburg in die noordooste en noorde van die stad.<ref>{{en}} [http://www.jewishvirtuallibrary.org/johannesburg Jewish Virtual Library]. URL besoek op 5 Desember 2017.</ref>
== Vestiging in Suid-Afrika ==
[[Lêer:Joodse immigrante kom in Kaapstad aan.jpg|duimnael|Joodse immigrante kom in [[Kaapstad]] aan uit Oos-Europa.]]
Jode se verbintenis met Suider-Afrika strek terug tot die vroeë dae van verkenning deur Europeërs. Joodse astronome, kaartmakers en navigators het die [[Portugese]] verkenners bygestaan, terwyl Joodse kapitaal bygedra het tot die [[Verenigde Oos-Indiese Kompanjie]]. Reeds in die eerste nedersetting aan die [[Kaap die Goeie Hoop]] was daar mense van Joodse herkoms, hoewel hulle niepraktiserend was aangesien die Kompanjie vereis het dat alle werknemers van gereformeerde geloofsoortuiging moes wees.
Eers tydens die Britse besetting het Jode hulle in enige noemenswaardige getalle aan die Kaap begin vestig. Hulle was hoofsaaklik uit [[Duitsland]] en [[Engeland]] afkomstig en is genoop om te emigreer weens die omstandighede in [[Europa]] ná die [[Napoleontiese Oorloë]]. Aan die Kaap het hulle hul as handelaars gevestig, maar algaande na die binneland verhuis en aansienlik bygedra tot die platteland se ekonomiese ontwikkeling. Onder die [[1820-Setlaars]] was ’n aantal Joodse families, wat aan die Oosgrens in die lyding van die setlaars gedeel het.
Die eerste permanente Hebreeuse gemeente in in 1841 aan die Kaap gestig en die tweede 21 jaar later, in 1861, in [[Port Elizabeth]]. Destyds het Jode hulle ook al in die [[Oranje-Vrystaat]] gevestig, waar hulle van die vroeë inwoners van [[Bloemfontein]] was, en in [[Transvaal]]. Ná die ontdekking van [[diamant]]e en daarna goud het die Joodse bevolking skerp toegeneem van 'n geskatte slegs 4 000 in 1880. Talle het uit [[Oos-Europa]] (hoofsaaklik [[Litaue]], maar ook [[Letland]] en [[Rusland]]) gekom, waar tsaristiese vervolging die uittog aangevuur het.
Die eerste Hebreeuse gemeente is reeds in Julie 1887 in [[Johannesburg]] gestig en in [[Pretoria]] drie jaar later. In 1899, 13 jaar ná die stigting van die stad, het Johannesburg se Joodse bevolking sowat 11 000 getel. Uit die staanspoor het Jode ’n belangrike rol gespeel in die ontwikkeling van die diamant- sowel as die [[goud]]veld. So het die fokuspunt van Suid-Afrika se Joodse gemeenskap noordwaarts uit Kaapstad na Johannesburg verskuif, hoewel die Moederstad 'n vername Joodse sentrum sou bly.
Tot omstreeks 1880 het die Suid-Afrikaanse Joodse gemeenskap hoofsaaklik uit immigrante uit Brittanje en Duitsland bestaan, maar die sluipmoord op tsaar [[Aleksander II van Rusland]] in 1881 het gelei tot die wrede verdrukking van Jode. Dit het Jode in reusegetalle uit die Russies beheerde gebiede van Oos-Europa laat emigreer. Uit die totaal van sowat 3 miljoen wat verhuis het, het net 40 000 na Suid-Afrika gekom en meer as die helfte na Amerika gegaan. Dit was in dié tyd dat heelparty aankomelinge hulle óf in die arm buurt [[Distrik Ses]] naasaan die Kaapse middestad óf op die platteland gevestig het, waar elke dorp van noemenswaardige grootte mettertyd 'n Joodse gemeenskap met sy eie [[sinagoge]] sou hê. Daar het hulle, vanweë hul bydrae tot die handel, 'n groot rol gespeel in die handelsomwenteling van die platteland in die laat 19de en vroeë 20ste eeu. Jode was die energieke en ingeligte tussengangers tussen die nuwe markte van die dorpe en die produsente. Ook het Joodse plattelandse winkels in die groeiende behoeftes van die ontluikende plattelandse verbruikers voorsien.
== Demografie ==
[[Lêer:Helen Suzman trou met dr Mosie Suzman.jpg|duimnael|links|upright|[[Helen Suzman|Helen Gavronsky]] tree op [[12 Augustus]] [[1937]] in die [[Groot Sinagoge, Johannesburg|Groot Sinagoge]] in Wolmaransstraat, [[Johannesburg]], in die huwelik met dr. [[Mosie Suzman]].]]
[[Lêer:Ou Sinagoge op Malmesbury, Gert du Plessis.jpg|duimnael|[[Malmesbury]] in die [[Swartland]] is een van tallose dorp wie se Joodse gemeenskap ophou bestaan het. Die ou sinagoge huisves nou die dorpsmuseum, soos op byvoorbeeld [[Calvinia]] en [[Piketberg]] (deels).]]
[[Lêer:Eertydse sinagoge op Middelburg, Kaap, nou 'n woonhuis, Ian van Zyl, Desember 2017.jpg|duimnael|Die eertydse sinagoge op die hoek van Smid- en Noodstraat, [[Middelburg, Oos-Kaap|Middelburg, Kaap]], is in 'n woonhuis omskep]]
Amptelike sensussyfers met die jare skets ’n duidelike beeld van die groei van die Joodse bevolking deur immigrasie. In 1904 het die gemeenskap 38 101 getel, oftewel 3,41% van die totale blanke bevolking. Teen 1926 was hul getalle 62 103, 4,09% van die wit bevolking van die [[Unie van Suid-Afrika]]. Teen 1936 het hul bevolkingsaandeel toegeneem tot 4,52% (90 645), maar teen 1946 ietwat gedaal tot 4,39% (104 156). Daarna het hul bevolkingsaandeel bly afneem sodat dit teen 1960 3,7% was, hoewel hul getalle steeds toegeneem het, tot 114 762. Die aandeel van die Jode aan die totale bevolking het sedert 1936 deurgaans bly krimp weens verskeie faktore, onder meer beperkende immigrasiewetgewing, die feit dat Oos-Europese Jode, die grootste bron van immigrasie na Suid-Afrika, feitlik uitgewis is in die [[Sjoa]] voor en tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], en dat die Joodse geboortesyfer in Suid-Afrika laer was as dié van die blanke bevolking in die geheel, veral die [[Afrikaners]].
In die kwarteeu tussen 1936 en 1960 was die Jode se jaarlikse bevolkingstoename 1,17%, vergeleke met die hele blanke bevolking se toename van 2,26% per jaar. Ook was daar vroeg reeds ’n hoër persentasie bejaardes onder die Jode as onder enige groep van enige ras. In 1936 was soveel as 53,31% van die Joodse bevolking in die buiteland gebore, maar algaande het die aandeel van dié wat in Suid-Afrika gebore is, ál groter geword. Vandag is feitlik almal gebore Suid-Afrikaners. In Kaapstad was die persentasie Suid-Afrikaans gebore Jode in 1960 byvoorbeeld 73%, vergeleke met 8% elk in Brittanje en Duitsland.
Die geografiese verspreiding van die Jode het mettertyd ingrypend verander. In die vroeë dekades van die 20ste eeu was daar op feitlik elke dorp in Suid-Afrika ’n Joodse gemeenskap. Maar die afgelope reeds sowat 100 jaar het die Jode sodanig verstedelik dat van die plattelandse Jodedom feitlik niks oorgebly het nie. In baie gevalle het die Jode na die stede verhuis, waar hulle hul geloof en kultuur makliker kon handhaaf, hul kinders 'n Joodse opvoeding kon ontvang en daar vir hulle en hul nasate beter ekonomiese geleenthede was. Op amper al die dorpe, selfs groteres soos [[Malmesbury]] (met ’n wit bevolking van 6 440 in 2011) en [[Wellington, Wes-Kaap|Wellington]] (8 569), en selfs in die meeste stede, het eens florerende Joodse gemeenskappe verdwyn. Reeds in 1960 het Johannesburg 57 806 Joodse inwoners het (50% van die totaal), [[Kaapstad]] en die Skiereiland 22 716 (20%), Durban 5 353, [[Port Elizabeth]] 2 972 en [[Bloemfontein]] en omstreke 1 219 gehad. Destyds was die provinsiale verdeling [[Transvaal]] 73 051, [[Kaapland]] 32 104, Natal 6 189 en die Vrystaat 3 157, wat daarop dui dat ruim 10 000 Jode hulle toe nog op die Kaapse platteland bevind het en byna 2 000 elders in die Vrystaat as in Bloemfontein.
Vandag word Suid-Afrika se Jode beskryf as 'n twee-stad-bevolking aangesien 85% in Johannesburg en Kaapstad woon, met die res amper almal in Durban, Pretoria en Port Elizabeth.
== Bydrae tot die volkslewe ==
[[Lêer:Bertha Solomon.jpg|duimnael|links|upright|[[Bertha Solomon]], Volksraadslid en kampvegter vir vroueregte]]
[[Lêer:Ronnie Kasrils - Russell Tribunal.jpg|duimnael|upright|[[Ronnie Kasrils]] was van 1999 tot 2004 minister van waterwese en bosbou en van 27 April 2004 tot 25 September 2008 minister van intelligensie. Kasrils het van 1987 tot 2007 in die ANC se nasionale uitvoerende komitee (NUK) gedien. Van 1986 tot 2007 was hy 'n lid van die [[Suid-Afrikaanse Kommunistiese Party]] se sentrale komitee.]]
Jode is reeds dekades lank ten volle geïntegreer in die Suid-Afrikaanse ekonomiese, burgerlike en kultuurlewe. Hul grootste bydrae was waarskynlik op ekonomiese gebied, soos vergestalt deur vooraanstaande figure onder wie die Mosenthal-familie van die Kaap (handel, bankwese en nywerheid), Nathaniel Isaacs en Benjamin Norden (reisigers en pioniers van die oostelike grensgebiede), die De Pass-familie (handel, nywerheid en skeepvaart), [[Jonas Bergtheil]] in Natal (landbounedersetting en katoen), [[Samuel Marks]] (nywerheid) en [[I.W. Schlesinger]] (sitrusbedryf, geldwese en vermaakbedryf). Name soos sir [[Lionel Phillips]], [[Barney Barnato]], die Joels, [[Alfred Beit|Alfred]] en sir [[Otto Beit]], sir [[George Albu]] en sir [[Ernest Oppenheimer]] (hoewel hy hom in 1935 tot die [[Christendom]] bekeer het) herinner aan die aandeel wat Jode gehad aan die ontwikkeling van die diamant- en goudvelde.
Joodse ondernemings het ’n groot bydrae gelewer tot die nywerheidsomwenteling in Suider-Afrika ná 1914, byvoorbeeld in die vervaardiging van [[tekstiel]]e, [[klere]] en meubels, in [[voedsel]]verwerking en die vervaardiging van [[tabak]]- en chemiese produkte, en in die toepassing van moderne [[landbou]]metodes. Reeds sedert die dae van Samuel Marks het Jode ’n aansienlike bydrae gelewer tot Suid-Afrikaanse fabriekswese, landbou en handel, van wie seker die vernaamste [[I.W. Schlesinger]] en [[Raymond Ackerman]] was.
Jode se deelname aan die openbare lewe strek terug tot by die beroemde Kaapse parlementslid [[Saul Solomon]] en die Kaap se prokureur-generaal in die 1870's, [[Simeon Jacobs]]. Sir [[Matthew Natan]] was goewerneur van Natal met [[Uniewording]]. In die eerste Unieparlement was die Joodse LP's [[Morris Alexander]], sir [[David Harris]], Emile Nathan, sir [[Lionel Phillips]], [[C.P. Robinson]] en senator [[Samuel Marks]]. Nog openbare figure was sen. [[Wolf Ehrlich]], F.C. Hollander en Franz Ginsberg, dr. Henry Gluckman en [[Morris Kentridge]]. Selfs kommunisteleiers soos Sam Kahn en Solly Jacks was Joods en in later jare die vooraanstaande vryheidsvegter [[Ronnie Kasrils]], terwyl [[Bertha Solomon]],<ref>{{en}} [https://jwa.org/encyclopedia/article/solomon-bertha Jewish Women's Archive]. URL besoek op 13 November 2017.</ref> [[Helen Suzman]]<ref>{{en}} [https://jwa.org/encyclopedia/article/suzman-helen Jewish Women's Archive]. URL besoek op 13 November 2017.</ref> en [[Harry Schwartz]] in die Volksraad vir geregtigheid gestry het. In al die groot stede het Jode as raadslede en burgemeesters gedien.
Sowat 3 000 Joodse vrywilligers het in die Unie-verdedigingsmag aan die [[Eerste Wêreldoorlog]] deelgeneem, destyds nagenoeg 6% van die totale Joodse bevolking in Suid-Afrika. In die [[Tweede Wêreldoorlog]] is sowat 10 000 Jode, meer as ’n tiende van die totale bevolking, in die rekords van die Suid-Afrikaanse Joodse Raad van Afgevaardigdes aangeteken as lede van die Unie-verdedigingsmag of van die Geallieerde magte. Van hulle het 357 hul lewe verloor, 327 is gewond of beseer, 143 is gemeld in spesiale berigte en 94 het verskeie eerbewyse vir voortreflike diens gekry.
== Apartheidsera ==
[[Lêer:William Kentridge DSC 2685.JPG|duimnael|links|upright|Die kunstenaar [[William Kentridge]] se ouers was albei prokureurs wat vir gelyke regte in Suid-Afrika gestry het. Sy vader, Maurice, was ook Volksraadslid.]]
[[Lêer:Black Sash 2.jpg|duimnael|Lede van die [[Black Sash]] aan die betoog teen die aanvaarding van die Senaatwet in 1955. Dié organisasie het heelparty Joodse lede gehad.]]
[[Lêer:Helen Suzman.jpg|duimnael|upright|[[Helen Suzman]] het in haar 36 jaar as Volksraadslid een van Suid-Afrika se bekendste Jode geword.]]
Ná die [[Tweede Wêreldoorlog]] het die Jodehaat van voor en tydens die oorlog saam met die organisasies wat dit aangestook het, van die politieke toneel verdwyn. Vanaf 1948, toe die [[Nasionale Party]] (NP) die bewind by die [[Verenigde Party]] (VP) oorneem, het talle Jode by die stryd teen dié politieke bedeling betrokke geraak; trouens, die meeste Jode het deur die hele apartheidsera die opposisiepartye links van die regerende party, eers die VP en daarna vanaf 1959 toenemend die [[Progressiewe Party]] en sy opvolgers, by die stembus gesteun. Die Unie van Joodse Vroue het gepoog om die lyding van [[swart mense]] te verlig deur liefdadigheidsprojekte en selfhelpskemas. Veertien van die 23 wit mense wat in 1956 vir verraad verhoor is, was Joods, en so ook al vyf die wit mense uit die 17 lede van die [[African National Congress]] (ANC) wat in 1963 vir teenapartheidsoptrede in hegtenis geneem is. Tog het die Joodse Raad van Afgevaardigdes tot 1985 geweier om standpunt teen apartheid in te neem omdat hulle gemeen het dis nie ’n Joodse vraagstuk nie. Ook die rabbinaat het eers teen die laat 1980's standpunt ingeneem.
Binne-in die parlement was [[Helen Suzman]], Volksraadslid vir [[Houghton (kiesafdeling)|Houghton]] van 1953 tot 1989, agtereenvolgens vir die VP, PP, [[Progressiewe Reformisteparty|PRP]], [[Progressiewe Federale Party|PFP]] en [[Demokratiese Party|DP]], dikwels die enigste stem teen 'n magdom apartheidswetgewing, al het die VP ook Joodse lede gehad. Eers in 1975 het [[Harry Schwarz]], wat sedert 1951 lid van die VP was en [[Nazi-Duitsland]] in 1934 verlaat het weens toenemende Jodehaat, die party verlaat en die kortstondige [[Reformisteparty]] gestig, wat enkele maande later met die PP as die PRP saamgesmelt het.<ref>{{en}} [http://www.sahistory.org.za/people/harry-heinz-schwarz SA History]. URL besoek op 12 November 2017.</ref> Buite die parlement was [[Ronnie Kasrils]] sedert die vroeë 1960s 'n aktiewe lid van die ANC en [[Suid-Afrikaanse Kommunistiese Party|SAKP]] en ná die koms van die [[demokrasie]] 'n kabinetsminister.
Een van die grootste leiers van die teenapartheidsbeweging, oudpres. [[Nelson Mandela]], het oor die Jode in Suid-Afrika geskryf: "Jode is myns insien meer oopkop as die meeste [[wit mense]] wat vraagstukke van ras en politiek betref, miskien om hulle self histories die slagoffers van vooroordeel was." Mandela se verdedigingsprokureur, Isie Maisels, was Joods.
Veral Joodse studente het apartheid sterk teengestaan. ’n Aansienlike persentasie van die mense wat tydens betogings teen apartheid in hegtenis geneem is, was Joods. Tallose Jode was betrokke by organisasies soos die Springbok-legioen, die Fakkelkommando ([[Torch Commando]]) onder leiding van [[Sailor Malan]]) en die Swart Serp ([[Black Sash]]). Hul betogings was sowel aktief (soos om deur die strate met fakkels te marsjeer) en passies (om stil met ’n swart serp of in swart geklee op sleutelpunte te staan). Ander Jode het probeer om swart burgers te onderrig, op te lei en deel te maak van die samelewing. Ian Bernhardt het in [[Johannesburg]] gewoon en was leier van die Unie van Suid-Afrikaanse Kunstenaars, waarin hy swart kunstenaars help oplei en beskerm het. Tydens die hele apartheidsera was Jode sigbaar in feitlik al die teenapartheidsorganisasies.
[[Israel]] het strykdeur die apartheidsera diplomatieke bande met Suid-Afrika gehandhaaf, soos die meeste Arabiese state, die [[Republiek China]], [[België]] en [[Groot-Brittanje|Brittanje]]. Ten spyte van die wapenverbod het hierdie lande tydens die apartheidsera wapens aan Suid-Afrika verkoop. Daar was ook gerugte van kernsamewerking. Talle Israeliese leiers het apartheid in die openbaar veroordeel. Vroeg in die 1960's het Israel saam met nuwe onafhanklike Afrika-state standpunt teen apartheid ingeneem en so spanning geplaas op die land se verhouding met Suid-Afrika. Ná die [[Sesdaagse Oorlog]] van 1967 het die meeste Afrikalande bande met Israel verbreek, behalwe Suid-Afrika, wat tot ’n hegter verhouding tussen die twee lande gelei het.<ref>{{en}} {{cite news |url=http://fr.jpost.com/servlet/Satellite?cid=1162378307806&pagename=JPost/JPArticle/ShowFull |archive-url=https://archive.is/20130706010337/http://fr.jpost.com/servlet/Satellite?cid=1162378307806&pagename=JPost/JPArticle/ShowFull |archive-date=6 Julie 2013 |title=P.W. Botha felt Israel had betrayed him |accessdate=2 November 2006 |publisher=Jerusalem Post |date=2 November 2006}}</ref>
Geweldpleging in Suid-Afrika tydens die 1970's het tot ’n uittog van talle wit burgers gelei, onder wie ook Jode, wat gevrees het vir hul toekoms in die land. Baie kinders is oorsee gestuur om verder te leer en het daar aangebly.
In 1985 is twee Joodse organisasies gestig, Jews for Justice ([[Kaapstad]]) en Jews for Social Justice (in Johannesburg) om die Suid-Afrikaanse samelewing te hervormd en brûe te bou tussen wit en swart gemeenskappe. Eindelik, ook in 1985, het die Suid-Afrikaanse Joodse Raad van Afgevaardigdes eindelik ’n resolusie teen apartheid aanvaar, amper 40 jaar nadat dit amptelike staatsbeleid geword het.
Jode het tydens die apartheidsera floreer, soos baie nie-Joods wit burgers. Maar die Joodse bevolking het ’n hoër persentasie afgestudeerdes bevat as die res van die wit bevolking. Meer as die helfte van alle Jode het matriek verwerf, vergeleke met 23% van die totale wit bevolking. ’n Tiende van hulle het ’n universiteitsgraad verwerf, vergeleke met net 4% van die breë wit bevolking. Reeds vroeg in die 1970's het die Joodse bevolking ’n hoogtepunt van 119 000 bereik. Tussen 1970 en 1992 het 39 000 Jode Suid-Afrika verlaat, hoewel 10 000 Israeli's in dieselfde tydperk hierheen geïmmigreer het.<ref>{{en}} [http://www.jewishvirtuallibrary.org/south-africa-virtual-jewish-history-tour Jewish Virtual Library]. URL besoek op 12 November 2017.</ref>
== Gemeenskapsbedrywighede ==
Hoewel die Joodse gemeenskap ten volle geïntegreer is in die land se algemene samelewing, handhaaf hulle ook hul eie netwerk godsdienstige, kultuur-, gemeenskaps-, filantropiese en in sommige sentrums sportorganisasies. Daar is koördinerende liggame op die gebied van Joodse opvoeding, van die Ortodokse en Hervormde gemeentes en filantropie. Die liggaam wat die hele Joodse bevolking van die land verteenwoordig, is die [[Suid-Afrikaanse Joodse Raad van Afgevaardigdes]].<ref name="sajbd">{{en}} [http://sajbd.org/pages/positioning-statement Webtuiste van die SA Raad van Joodse Afgevaardigdes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171110030710/http://sajbd.org/pages/positioning-statement |date=10 November 2017}}. URL besoek op 11 November 2017.</ref> Die Suid-Afrikaanse Sionistiese Federasie is die sameroepende liggaam vir alle sake wat betrekking het op die Sionistebeweging in [[Israel]], waarvan die meeste Suid-Afrikaanse Jode geesdriftige ondersteuners is.<ref name="saz">{{en}} [http://www.sazionfed.co.za/ Webtuiste van die Suid-Afrikaanse Sionistiese Federasie] {{Webargief |url=https://web.archive.org/web/20200810015425/http://www.sazionfed.co.za/ |date=2020-08-10}}. URL besoek op 11 November 2017.</ref> Die Joodse familielewe in Suid-Afrika was tradisioneel sterk, maar in die jongste jare gaan dit ook gebuk onder moderne maatskaplike en ekonomiese tendense. Hierin het emigrasie ook ’n rol gespeel. Heelparty bejaarde Jode is alleen in Suid-Afrika agtergelaat nadat hul kinders uitgewyk het.
== Immigrasie ==
[[Lêer:Foto's in die Holocaust-sentrum, Kaapstad, van oorlewendes van die Jodeslagting wat hulle in die Kaap gevestig het.jpg|duimnael|links|Gerald Hoberman het in 1998 foto's geneem van hierdie 39 oorlewendes van die Jodeslagting in die [[Tweede Wêreldoorlog]] wat hulle mettertyd in die Kaap gevestig het. Dit word uitgestal in die Holocaust-sentrum, Kaapstad.]]
[[Lêer:Hermann Kallenbach.jpg|duimnael|upright|Die Duits-Joodse argitek [[Hermann Kallenbach]] was verantwoordelik vir van die mooiste [[Nederduitse Gereformeerde Kerk|NG kerke]]. Hy het in 1896 uit die teenswoordige [[Litaue]] na [[Johannesburg]] geïmmigreer.]]
[[Lêer:Ds Solly Ozrovech.jpg|duimnael|links|upright|Die geliefde Christelike skrywer en [[Nederduitse Gereformeerde Kerk|NG]] [[predikant]] ds. [[Solly Ozrovech]] het voor die [[Tweede Wêreldoorlog]] saam met sy Pools-Joodse ouers na Suid-Afrika gekom, maar ná hul dood per ongeluk in 'n NG weeshuis beland.]]
[[Lêer:Pieter-Dirk Uys.jpg|duimnael|upright|Die akteur en dramaturg [[Pieter-Dirk Uys]] se Joodse ma was 'n pianis in [[Berlyn]] wat aan die vooraand van die [[Tweede Wêreldoorlog]] na Suid-Afrika geëmigreer het. Hy het egter, danksy sy [[Afrikaans]]e pa, in die [[Nederduitse Gereformeerde Kerk|NG Kerk]] grootgeword.]]
Soos die geval met die meeste ander immigrasie na Suid-Afrika, het die Jode hoofsaaklik na die land gekom op soek na vryheid van verdrukking of ekonomiese swaarkry. Tydens die hele tydperk van Europese nedersetting sedert 1652 het die voortdurende stroom immigrante deurgaans Jode in wisselende getalle ingesluit. In die 17de en 18de eeu was dit ’n breukdeel van die totaal toe die [[Verenigde Oos-Indiese Kompanjie]] godsdienstige eenvormigheid van sy amptenare vereis het, maar in die 19de eeu het dit toegeneem en ’n hoogtepunt bereik ten tyde van die kwaaiste Jodevervolging in Europa in die 20ste eeu.
Vir die 17de en 18de eeu bestaan geen amptelike rekords van Jode as immigrante nie, maar daar is aanduidings dat Jode onder diegene was wat reeds so vroeg as 1669 met die Kompanjie se skepe aan die [[Kaap die Goeie Hoop|Kaap]] geland het. Danksy algehele godsdiensvryheid onder die Bataafse bewind van 1803 tot 1806, en die bevestiging daarvan deur die [[Groot-Brittanje|Britse]] owerheid in laasgenoemde jaar, het Jode ál meer gereeld onder die immigrante voorgekom. Maar in die afwesigheid van enige plaaslike Joodse gemeenskapsorganisasies tot 1841, kan Joodse immigrante voor daardie datum net per toeval uitgeken word. ’n Terloopse vermelding dui byvoorbeeld op ’n groep Joodse gesinne onder die [[1820-Setlaars]]. Dié groepie het die stigters van die eerste Hebreeuse gemeente in Kaapstad 21 jaar later ingesluit. Daarna dui gemeenskapsrekord op ’n klein maar volgehoue aankoms van Jode uit [[Engeland]], [[Duitsland]] en [[Nederland]]. In die middel van die 19de eeu het ’n aantal Duits-Joodse gesinne hulle in talle dele van die [[Kaapkolonie]] en [[Oranje-Vrystaat]] gevestig. Ná 1870 het ’n skare fortuinsoekers, onder wie Jode uit tallose lande, na die Diamantveld van [[Griekwaland-Wes]] en eindelik die goudveld van die [[Witwatersrand]] gestroom.
Vanaf 1880 het die onderdrukking van die Jode in die [[Russiese Ryk]] sowat 3 miljoen van hulle daartoe gedryf om te emigreer, van wie meer as die helfte na Amerika. Suid-Afrika het tussen 1881 en 1914 gemiddeld 1 250 Jode per jaar uit Oos-Europa opgeneem. Tydens dié tydperk het meer as 40 000 [[Litaue|Litause]] Jode na Suid-Afrika gekom, onder wie die ouers van die politikus [[Helen Suzman]] (née Gavronsky). Na raming het 40 000 Litause eindelik na Suid-Afrika geïmigreer uit die geskatte 3 miljoen wat die land sedert 1881 verlaat het. Toe [[Nazi-Duitsland]] die [[Sowjetunie]] op 22 Junie 1941 binneval, was daar steeds 250 000 Jode in die dorpe en gehuggies (shtetls) van Litaue. Feitlik dadelik het die ''Einsatzgruppen'' (mobiele moordeenhede) en hul plaaslike kollaborateurs die volksmoord op die Jode begin. Teen November daardie jaar het net sowat 40 000 Jode oorgebly, saamgehok in die ghetto's van [[Vilnius]], Kowno, Shawli en etlike slawearbeidkampe. Teen 1944 het die Nazi's 90% van Litaue se Jode uitgemoor. In die aangrensende [[Letland]] was daar met die inval van Duitsland 94 000 Jode. Die ''Einsatzgruppen'' en hul plaaslike handlangers het die meeste van hulle vermoor. In die groter sentra soos [[Riga]], Dwinsk en Liepaja is ghetto's gebou. In 1941 en vroeg in 1942 het die Nazi's duisende Duitse en [[Oostenryk]]se Jode na die ghetto in [[Riga]] gedeporteer. Die meeste is vermoor. Begin 1943 het van Letland se Joodse gemeenskap net sowat 5 000 siele oorgebly. Die huidige syfer is nagenoeg 6 200.<ref>{{en}} [http://www.jewishvirtuallibrary.org/latvia-virtual-jewish-history-tour Jewish Virtual Library]. URL besoek op 13 November 2017.</ref>
Kragtens die Wet op die Beperking van Immigrasie van 1902 in die Kaapkolonie is ’n geletterdheidstoets ingestel wat die vermoë van aansoekers getoets het om ’n Europese taal te lees en skryf, wat die gevaar geskep het dat [[Jiddisj]]sprekendes uitgesluit kon word. Maar ná vertoë deur vooraanstaande Suid-Afrikaanse Jode is Jiddisj amptelik tot Europese taal verklaar vir die doel van die geletterdheidstoets deur die wetgewing in 1906 te wysig.
Tydens die [[Eerste Wêreldoorlog|oorlogsjare]] het die stroom immigrante so te sê opgedroog, maar in die 1920 opnuut begin. Die [[Pakt-regering]] se Wet op Immigrasiekwota (Wet No. 8 van 1930), wat bedoel was om die bestaande balans tussen die blanke taalgroepe (Afrikaans en [[Engels]]) te handhaaf, het die immigrasie van Oos-Europese Jode verminder, maar Duitse Jode wat gevlug het van Nazi-vervolging, het tussen 1933 en 1937 in aansienlike getalle die land binnegekom, selfs soveel as 3 330 in 1936 en altesaam meer as 6 000, uit die 250 000 wat uit Duitsland kon vlug. Die Wet op Vreemdelinge (Wet No. 1 van 1937) het Joodse immigrasie in die volgende twee jaar tot ’n breukdeel van die voorafgaande vier jaar verminder en tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] van 1939 tot 1945 het net ’n handjie vol dit tot in Suid-Afrika gemaak. Dié wet is aanvaar nadat gevoelens teen Jode en veral Joodse immigrante gaande gemaak is deur Nazigesinde groepe in Suid-Afrika, onder wie die Gryshemde.
Ná die oorlog het Jode opnuut na Suid-Afrika begin immigreer, maar nie weer in dieselfde getalle as voor die gewapende stryd nie. Die uitwissing van miljoene Jode tydens die oorlog, beperking op immigrasie na Suid-Afrika in die algemeen, beperkings op emigrasie deur lande in die Oosblok en die skep van die staat [[Israel]] in 1948 as ’n nuwe bestemming vir Joodse immigrante, het daartoe gelei dat betreklik min Jode sedert 1945 na Suid-Afrika geïmmigreer het. Ook was Suid-Afrika ná die [[Nasionale Party]] se bewindsoorname in 1948 nie langer so ’n aantreklike bestemming vir Jode nie aangesien dié party die tuiste was van heelparty Nazi-simpatiseerders voor en tydens die oorlog. Sedert die politieke onrus van die 1970's en '80's, het die wins van immigrante van die 1960's ’n verlies van emigrante geword, persentasiegewys veel hoër onder Suid-Afrikaanse Jode as die res van die blanke bevolking.
Joodse immigrante na Suid-Afrika in spesifieke jare:
{| class="wikitable sortable"
! Jaartal !! Getal
|-
| 1903 || 4 265
|-
| 1904 || 2 465
|-
| 1908|| 909
|-
| 1915|| 193
|-
| 1927|| 1 752
|-
| 1929|| 2 788
|-
| 1930|| 1 881
|-
| 1933|| 745
|-
| 1936|| 3 330
|-
| 1937|| 945
|-
| 1940|| 218
|-
| 1945|| 49
|-
| 1947|| 688
|-
| 1950|| 176
|}
== Gemeentes ==
[[Lêer:Old Synagogue Paul Kruger Street Pretoria 003.jpg|duimnael|links|Die sinagoge in Paul Krugerstraat, Pretoria, wat nie meer gebruik word nie.]]
[[Lêer:Ou sinagoge in Potchefstroom, Nico van der Merwe.jpg|duimnael|upright|[[Potchefstroom]] is een van talle sentra waar die sinagoge gesluit is. Dit huisves die Potchefstroom Academy.]]
[[Lêer:Old Dutch Reformed Church, Springbok.JPG|duimnael|links|Dié langwerpige gebou is in 1877 opgerig as die eerste [[NG gemeente Namakwaland|NG kerk]] op [[Springbok, Noord-Kaap|Springbok]]. Dit is in 1899 opgeknap en het ál meer diens gedoen as ’n kerk tot 1921. Die Joodse gemeenskap het dit as hul eerste sinagoge gebruik.<ref>{{en}} [http://jdap.co.za/roots-2/dorps-towns/dorps-towns/springbok-northern-cape/ Jewish Digital Archive Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181003012234/http://jdap.co.za/roots-2/dorps-towns/dorps-towns/springbok-northern-cape/ |date=3 Oktober 2018}}. URL besoek op 11 November 2017.</ref>]]
[[Lêer:Museum, Old Synagogue (interior), Springbok.JPG|duimnael|upright|Die ou sinagoge op [[Springbok, Noord-Kaap|Springbok]] is in 'n museum omskep, soos byvoorbeeld ook dié op [[Calvinia]], [[Piketberg]] en [[Malmesbury]].]]
[[Lêer:Eertydse sinagoge op Calvinia.jpg|duimnael|links|Ook op [[Calvinia]] huisves die eertydse sinagoge 'n museum.]]
[[Lêer:Eertydse sinagoge op Piketberg.jpg|duimnael|Soos op talle ander Suid-Afrikaanse dorpe huisves die ou sinagoge op [[Piketberg]] nou 'n museum.]]
[[Lêer:Sinagoge Wellington.jpg|duimnael|links|[[Wellington, Wes-Kaap|Wellington]] se nege Joodse gesinne het in 1981 met Paarl se Joodse gemeenskap in laasgenoemde se sinagoge verenig. Wellington se sinagoge huisves nou 'n Nuwe Apostoliese kerk.<ref>{{en}} [http://www.wellington.co.za/wellington-activities/wellington-heritage/ Wellington Heritage] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181003012222/http://www.wellington.co.za/wellington-activities/wellington-heritage/ |date=3 Oktober 2018}}. URL besoek op 13 November 2017.</ref>]]
[[Lêer:Colesberg sinagoge U-Save.jpg|duimnael|[[Colesberg]] se sinagoge is omskep in 'n tak van die laekostesupermark U-Save nadat dit vroeër die plaaslike tak van Volkskas gehuisves het.]]
[[Lêer:Eertydse sinagoge op Riversdal.jpg|duimnael|Nes die destydse sinagoge op Wellington, huisves die ou sinagoge op [[Riversdal]] nou 'n Nuwe Apostoliese kerk.]]
Die eerste Hebreeuse gemeente in Suid-Afrika is in 1841 in Kaapstad gestig toe 17 koloniste n gemeente stig "vir die hou van gereelde dienste op die [[Sabbat]] en feeste en die handhawing van die Joodse geloof in Suid-Afrika". In 1863 is die eerste sinagoge opgerig, wat vandag nog bestaan as die Ou Sinagoge in Kaapstad se [[Kompanjiestuin]] en die Joodse Museum huisves. Die tweede gemeente het in 1862 in [[Port Elizabeth]] ontstaan. Kimberley s’n het in 1875 aan die beurt gekom, en teen die vorige eeuwending was daar gemeentes in nog sewe sentrums: [[Oudtshoorn]] en [[Durban]] in 1883, [[Johannesburg]] in 1887, [[Klerksdorp]] in 1889, [[Pretoria]] in 1890, die [[Paarl]] in 1894 en [[Germiston]] in [[1896]].
Namate Joodse immigrasie toegeneem het weens die vervolging in [[Oos-Europa]] is nog gemeentes in stedelike sentrums asook op die platteland gestig. Daar was trouens destyds ’n merkbare opbloei in die stigting van Joodse gemeentes oral in die landelike gebiede. Elkeen van dié gemeenskappies het hul eie nederige sinagoge gebou, wat gewoonlik ook ’n sosiale saal en klaskamers vir die kinders se onderrig in [[Hebreeus]] en godsdiens was. Die rabbi het gewoonlik verskillende rolle vertolk: chazzan (wat die dienste gelei het), schochet (godsdienstige slagtings) en Hebreeusonderwyser (wat moontlik ’n rabbi was).
Reeds vanaf die 1930 het die stadwaartse verhuising van die Jode agter beter godsdienstige en opvoedingsgeleenthede aan, maar moontlik ook sakegeleenthede, daartoe gelei dat talle van die klein plattelandse gemeenskappe begin krimp en mettertyd verdwyn het. Mettertyd het van die plattelandse Jodedom so te sê niks oorgebly nie. Destyds het verstedelik daartoe gelei dat stedelike Joodse gemeenskappe sterk gegroei het, veral in die geval van [[Johannesburg]], [[Kaapstad]], [[Port Elizabeth]] en [[Bloemfontein]]. Toe die plattelandse gemeentes nog bestaan het, is hulle sedert 1949 bygestaan deur ’n Rabbi vir die Plattelandse Gemeenskappe. Hy het opgetree onder ’n verteenwoordigende komitee van die hoof- nasionale Joodse organisasies gemoeid met godsdiens en opvoeding, onder leiding van die Raad van Afgevaardigdes.
Verreweg die meeste Jode in Suid-Afrika behoort tot die Ortodokse [[Judaïsme]]. Die Suid-Afrikaanse Unie van Progressiewe Judaïsme is in 1935 deur rabbi dr. M.C. Weiler van die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] gestig. Sedertdien het sy aanhangers gemeentes in die stede gestig. In Johannesburg, waar twee derdes van al Suid-Afrika se Jode woon, was teen 1970 29 Ortodokse sinagoges en 5 Hervormde tempels. In Kaapstad, die enigste ander stad met ’n noemenswaardige Joodse gemeenskap, was daar destyds 12 sinagoges en twee Hervormde tempels. Destyds was daar in die meeste ander stede gewoonlik een sentrale sinagoge en ’n kleinere in ’n ander deel van die stad. Die meeste gemeentes, Hervorm sowel as Ortodoks, bied klasse in Hebreeus aan en het soms kleuterskole wat aan hulle verbonde is waar voorskoolse kinders op weekdae skoolgaan. Hulle bied ook programme aan vir die jeug en bedryf in enkele gevalle ’n afsonderlike jeugsinagoge. Damesgildes, wat in die Hervormde gemeentes as "susterskappe" bekendstaan, bestuur kultuur- en maatskaplike programme onder vrouelede.
Die Progressiewe beweging het twee vakansieoorde opgerig wat hulle ook aan ander groepe beskikbaarstel wanneer hulle dit nie self gebruik nie. In van die groter gemeenskappe bestaan oorkoepelende liggame, wat gewoonlik as Verenigde Hebreeuse Organisasies bekendstaan, en verantwoordelik is vir die instandhouding van die sinagoge, klasse in godsdiens en Hebreeus, en gewrá kedisjá (wat verantwoordelik is vir die laaste rites van begrafnis- en [[begraafplaas]]pligte).
Elke gemeente is volkome onafhanklik in sy interne bestuur. Die meeste Ortodokse gemeentes is wel by een van die twee koördinerende liggaam geaffilieer: die SA Federasie van Sinagoges, met sy hoofkwartier in Johannesburg, waartoe die meeste van die gemeentes in die destydse Transvaal, Vrystaat, [[KwaZulu-Natal]] en dele van die [[Oos-Kaap]] behoort; en die Verenigde Raad van Ortodokse Hebreeuse Gemeentes, met sy hoofkwartier in Kaapstad, waartoe die meeste [[Wes-Kaap]]se gemeentes behoort, en vroeër jare ook dié in die voormalige [[Suidwes-Afrika]]. Dié liggame hou elk hul eie hoofrabbinaat en godsdienshof (Beth Din) in stand. Laasgenoemde het regspraak oor sake soos bekering tot die Joodse geloof, die uitreiking van skeibriewe, toesig oor kasjroet, en soortgelyke funksies.
Die Progressiewe gemeentes in Suid-Afrika (en vroeë jare toe hulle nog daar bestaan het, ook in [[Rhodesië]]) is geaffilieer by die Suid-Afrikaanse Unie van Progressiewe Judaïsme. Oorkoepelende godsdiensaangeleenthede word behartig deur die Sentrale Godsdiensraad, wat uit rabbi’s en enkele leke bestaan. Dié liggaam het nie ’n hoofrabbi nie, maar ’n rabbi word jaarliks gekies om as voorsitter op te tree. Die Damesgildes in die Ortodokse Sinagoges is geaffilieer by die Federasie van Sinagoge-damesgildes, terwyl die Hervormde Susterskappe behoort tot die Nasionale Unie van Tempelsusterskappe.
In vroeër jare was die meeste rabbi’s, hetsy Ortodoks of Hervormd, gebore buitelanders, maar sedert die middel van die 20ste eeu het die getal Suid-Afrikaans gebore rabbi’s toegeneem met party wat hul opleiding in die buiteland ontvang het en die res aan die Opleidingskollege vir Ortodokse Predikante, wat in 1958 in Johannesburg tot stand gekom het.
== Houding jeens Jode ==
[[Lêer:Suid-Afrikaanse Joodse Museum, Kaapstad, vooraansig.jpg|duimnael|upright|Oudpres. [[Nelson Mandela]] het die Suid-Afrikaanse Joodse Museum in 2000 geopen. Dit beeld die geskiedenis van die Suid-Afrikaanse Joodse gemeenskap uit en word gehuisves in die land se eerste sinagoge, ingewy op 13 September 1863 en ontwerp deur die argitek [[James Hogg]].]]
[[Lêer:Sinagoge, Muizenberg, Morné van Rooyen, 20 Januarie 2018.jpg|duimnael|links|Die sinagoge in [[Muizenberg]], wat nog in gebruik is.]]
Suid-Afrika was sedert die vroegste tye ’n land van geleenthede vir buitelanders wat hulle hier kom vestig het. Al was daar by geleentheid tekens van onverdraagsaamheid jeens buitelanders en in die jongste jare openlike haat jeens vlugtelinge uit Afrika, is (wit) immigrante tradisioneel regverdig en simpatiek behandel, soos te wagte van ’n bevolking van hoofsaaklik Britse en Hollandse herkoms, met hul sterk tradisies van demokrasie, regverdigheid en ontsag vir die [[Bybel]] en sy leerstellings' om dié redes was die wit bevolking van Suid-Afrika besonder daartoe geneë om gasvry teenoor die volk van Israel op te tree. ’n Joodse verslaggewer, N.D. Hoffman, het in 1891 van Suid-Afrika geskryf: "Daar is geen haat of jaloesie nie . . . Wanneer julle hierheen kom, moenie vergeet dat julle Jode is nie, want hier skaam ’n Jood hom nie om te erken dat hy ’n Jood is nie . . . Sy geloof sal nie ’n struikelblok vir enige Jood wees in wat hy ook al doen nie." Dit beteken nie dat Suid-Afrika gevrywaar was (of is) van alle tekens van Jodehaat nie en vooroordeel op godsdienstige, maatskaplike of ekonomiese gronde nie. Maar oor die algemeen het die land hom onderskei vanweë sy verdraagsame benadering.<ref>{{en}} Saron, G. in Potgieter, D.J. (ed.) 1972. ''[[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]]'', volume 6. Cape Town: Nasionale Opvoedkundige Uitgewery (Nasou).</ref>
Soms het die toenemende stroom Joodse immigrante wel aanleiding tot politieke omstredenheid gegee. Gevalle van daadwerklike [[Antisemitisme|antisemitiese]] opstoking het wel voorgekom in die tydperk van die Nazi-bewindsoorname in [[Duitsland]] in 1933 tot ná die [[Tweede Wêreldoorlog]] (1939–'45). Binne historiese perspektief kan dit beskou word as ’n simptoom van die politieke en ideologiese krisis waardeur Suid-Afrika destyds gegaan het. ’n Militante Afrikaner- ekonomiese beweging is op die been gebring om "vir die Afrikaner sy regmatige plek in die professies, handel en nywerheid te verseker". Dit is, so is aangevoer, van hom weerhou deur "uitlanders", te wete Engelssprekendes en Jode. Baie van die Afrikanerdom se lyding is toegeskryf aan "Anglo-Joodse kapitaal". Nog ’n bron van antisemitisme in Suid-Afrika was die invloed van [[Duitsland]] en Nazi-ideologie op verskeie groepe in die land. Nazi- buitelandse en propagandaburo's was in die vooroorlogse jare op aansienlike skaal in Suid-Afrika bedrywig, nes in talle ander lande, om die openbare mening gunstig jeens Duitse aspirasies te stem. Groot hoeveelhede Nazi-literatuur is na Suid-Afrika uitgevoer en gratis versprei. Die Duitse konsulate was mierneste van bedrywighede. Die [[Zeesen]]-uitsaaistasie het ’n toenemende stortvloed propaganda, veral in [[Afrikaans]], op Suid-Afrika gerig, wat bedoel was om Afrikanernasionalisme te help ontwaak en wrywing tussen die land se blanke volksgroepe te veroorsaak met Duitsgesinde Afrikaners in stryd met Britsgesinde Engelse. Onder leiding van politieke groepe wat beïnvloed is deur Nasionaal-Sosialisme, is aggressiewe antisemitiese [[propaganda]] wydversprei, en het plaaslike aanhangers en nabootsers van die Nazi's aktief geraak in die Gryshemde, Swarthemde en ander bewegings.
Hierdie ontwikkeling het teen die einde van 1936 ’n uitwerking gehad op die Amptelike Opposisie, die [[Nasionale Party]] onder leiding van dr. [[D.F. Malan]], wat mettertyd sommige anti-Joodse gedagtes deel van sy amptelike beleid gemaak het. Die party het hom ten gunste van ’n volslae verbod op verdere Joodse immigrasie verklaar, strenger beheer oor naturalisasie, en nog diskriminerende beleidsrigtings. In [[Transvaal]], hoewel in geen ander provinsie, is Jode amptelik verbied om lid van die party te word. Dikwels het woordvoerders van die party aangedring op die aanvaarding van kwotas vir Jode in die bedryfslewe.
Voor die Tweede Wêreldoorlog was daar Afrikaners van Benoni wat simpatiek teenoor die Jode gestaan het. Dit volg op die Afrikaner se stryd om hul [[Boererepubliek]] in die Transvaal te vestig, wat hul met die Joodse trek uit [[Egipte]] na die beloofde land vergelyk het. Hierdie simpatie was weer daar toe die Duitse Jode en die Duitse vakbonde in Nazi-Duitsland aangeval is.
'n Ekstremistiese groep het in 1938 openbare vergaderings begin reël, as afdeling van die Gryshempbeweging. Hierdie groep het die onderdrukking van die Joodse bevolking geëis. Die openbare mening het nie in hul guns getel nie; 'n Joods-Christelike Vereniging is in die lewe geroep om teenkanting te bied. Die vereniging het hoofsaaklik uit Jode en vakbondondersteuners bestaan en het 'n strydgroep op sel-stelsel organiseer. Alles moes ook vinnig geskied, want hul dade was nog onwettig, solank die Gryshempbeweging nog wettig beskou is en nog geregtig was om openbare vergaderings te kon hou.
Die Joods-Christelike vereniging het toegeslaan op 'n vergadering wat in Cranbournelaan naby die Savoy-bioskoop gehou is. Die Gryshemde het skaars hul seepkissies neergesit en die skare begin toespreek, toe 'n klomp motors in Rothsaystraat, Tom Jonesstraat en Prince's-laan stilhou en so parkeer om weg te jaag. Die Gryshemde is toe heeltemal oorrompel.
Die volgende Gryshempvergadering is versterk deur 'n kontingent [[Duitsers]] uit Suidwes-Afrika, en 'n groter vergadering is hierdie keer op die trap van die Johannesburgse stadsaal gehou. Die Joods-Christelike Vereniging van Benoni het ook hier sy kop uitgesteek met die doel om die vergadering te verongeluk. Maar hierdie keer was dit geen vergadering nie, maar 'n lokval om die Jode wat aanwesig was, om die lewe te bring. Die Jode van Benoni kon maklik vroegtydig gesterf het, was hulle nie vergesel van bebaarde Afrikaanse vakbondlede nie. Die Gryshemde wou nie die groot, bebaarde manne aanval nie, maar wel die Jode. In die geharwar kon toe nie onderskei word tussen Jood en Afrikaner nie.<ref>{{af}} Hitler en die Jode van Benoni. In: Humphriss, D., Thomas, D.G, Cowley, A (red.) & Mathewson, J (red.). 1968. Vertaal deur: Bartho Smit. ''Benoni:Seun van my smart – Die maatskaplike, politieke en ekonomiese geskiedenis van 'n Suid-Afrikaanse goudmyndorp.'' Benoni: Stadsraad van Benoni. bl. 25-27.</ref>
Die Joodse gemeenskap het die georganiseerde anti-Joodse agitasie in ’n baie ernstige lig beskou. Hulle het alles in hul vermoë gedoen om dit te bestry deur die ware feite aan die publiek bekend te maak en om bloot te lê hoe [[Adolf Hitler]] antisemitisme ingespan het as sy "geheime wapen". Talle lede van die publiek, op alle lewensterreine, was gekant teen die groei van antisemitisme. Algaande het die tradisionele beleid benadering van verdraagsaamheid en regverdigheid teruggekeer. In 1947 het dr. Malan as leier van die NP verklaar: "Wat verklaarde beleid betref, is die Party nie ten gunste van wetgewende maatreëls wat diskrimineer tussen Jood en nie-Jood nie." Nadat die party in 1948 die bewind by die [[Verenigde Party]] van genl. [[Jan Christian Smuts]] oorgeneem het, het Malan gesê hy "sien uit na ’n tyd wanneer daar geen meer sprake sal wees van die sogenaamde Joodse vraagstuk in die lewe en politiek van hierdie land nie". Een van sy eerste dade in ooreenstemming met die land se tradisionele simpatie met Sionisme, was om de jure-erkenning te verleen aan die nuwe staat [[Israel]], wat die Smuts-bewind de facto-erken het.
Opeenvolgende Nasionale eerste ministers het die regeringsbeleid van gelykheid en niediskriminasie tussen alle dele van die blanke bevolkingsgroep herbevestig. Tog het die land se politieke en rassevraagstukke af en toe gevolge vir die Joodse volksdeel ingehou. Hoewel die pro-Israelse houding oor die algemene ’n goeie invloed gehad het, het dit ook soms misluk wanneer Israel in die [[Verenigde Nasies]] standpunt ingeneem het teen Suid-Afrika se [[apartheid|rassebeleid]]. Op onderwysgebied het die verkondiging van Christelik-nasionale leerstellings en voorspraak vir die verwydering van die gewetensklousule uit die statute van sommige universiteite tot besorgdheid gelei ingeval die regte van Joodse leerlinge of onderwysers in skole of aan universiteite in gedrang sou kom. Oor die algemeen is die gelykheid van Jode op alle terreine van die volkslewe egter lankal goed gevestig.
== In die Nuwe Suid-Afrika ==
[[Lêer:Tony Leon in 2021 (cropped).jpg|duimnael|links|upright|[[Tony Leon]] was van 1999 tot 2007 Suid-Afrika se eerste en enigste Joodse leier van die Amptelike Opposisie.]]
[[Lêer:Nelson Mandela-2008 (edit).jpg|duimnael|upright|Oudpres. [[Nelson Mandela]] het [[Israel]] in Oktober 1999 besoek om betrekkings tussen Suid-Afrika en die Joodse staat te normaliseer.]]
Suid-Afrika se Joodse gemeenskap het die bewindsoorname van pres. [[Frederik Willem de Klerk]] verwelkom. Jode was ook ten gunste van die onderhandelings wat gelei het tot die nuwe politieke bedeling. Hoewel hulle oor die algemeen die veranderinge steun, bekommer talle Jode hulle oor hul toekoms in Suid-Afrika.<ref name="virtour" />
Die [[Waarheid-en-versoeningskommissie]] (WVK) is in 1995 opgerig om misdade tydens die apartheidsera te ondersoek. Die eerste Joodse organisasie wat daaraan deelgeneem het, was Gesher, ’n Joodse groep vir maatskaplike optrede van [[Johannesburg]]. In die WVK se verslag is godsdienstige groepe, waaronder die Jode, voor stok gekry vir hul huiwering om op te tree teen die apartheidstaat. Die verslag het wel melding gemaak van Joodse individue en groepe se bydrae tot die struggle en hul pogings om geregtigheid te bewerkstellig.<ref>{{en}} [https://repository.up.ac.za/bitstream/handle/2263/8623/Meiring_Truth%282004%29.pdf?sequence=1&isAllowed=y Truth and Reconciliation in South: Jewish Voices and Perspectives, deur P.G.J. Meiring]. URL besoek op 5 Desember 2017.</ref>
’n Versoeningsproses het in Oktober 1999 begin met oudpres. [[Nelson Mandela]] se besoek aan [[Israel]]. Weens die Joodse staat se betrekkings met die apartheidsbewind, was Mandela voorheen krities teenoor die land. Andersyds was Jode skepties oor Mandela se verhouding met [[Jasser Arafat]], leier van die [[Palestynse Bevrydingsorganisasie]], en sy steun aan die [[Palestyne]].<ref>{{en}} [http://www.jpost.com/Opinion/Op-Ed-Contributors/Mandela-and-Israel-334174 “Mandela and Israel”, Jerusalem Post, 6 Desember 2013]. URL besoek op 5 Desember 2017.</ref>
Voor die tweede semester van 2003 het Suid-Afrika se Joodse gemeenskap hulle in ’n oorgangsfase bevind. Sowat 1 800 Jode het die land elke jaar verlaat, hoofsaaklik weens kommer oor misdaad en die ekonomie. Suid-Afrika is een van die mees gewelddadige en misdadige lande ter wêreld,<ref>{{en}} [http://www.nationmaster.com/country-info/stats/Crime/Violent-crime/Murder-rate Nation Master]. URL besoek op 5 Desember 2017.</ref> en ál meer gegoede inwoners sonder hul af agter hoë veiligheidsmure of in sogenaamde veiligheidskomplekse,<ref>{{en}} [https://businesstech.co.za/news/lifestyle/116376/this-is-how-many-gated-communities-are-in-south-africa/ “This is how many gated communities are in South Africa”, Business Tech, 11 Maart 2016]. URL besoek op 5 Desember 2017.</ref> Die voorkoms van misdaad en die gevolglike ekonomiese probleme het gelei tot ’n afname in die Joodse “lewensvatbare middel”, die jong en middeljarige volwassenes wat nodig is om ’n gemeenskap staande te hou. Talle lede van die buitengewoon bejaarde bevolking, wie se kinders geëmigreer het, word deur probleme in die gesig gestaar wanneer hulle ouer word aangesien die staat se welsyntoelaes nie tred hou met lewenskoste nie. Suid-Afrika se Joodse bevolking het blykbaar omstreeks einde 2003 gestabiliseer op tussen 75 000 en 80 000 siele.<ref name="virtour" />
Ondanks die ekonomiese en demografiese uitdagings, bly Suid-Afrika se Joodse gemeenskap meestal optimisties. Die Joodse bevolking is hoogs godsdienstig en 80% Ortodoks, wat aan die toeneem is. Die toename in godsdienstigheid kan toegeskryf word aan ’n behoefte aan standvastigheid in ’n andersins onbestendige samelewing. Antisemitisme kom skaars voor, terwyl die koers van ondertrouery (Jode wat met nie-Jode trou) ’n skamele 7% is. Baie Jode wat in die land bly, doen dit uit hul oortuiging dat die demokratiese Suid-Afrika hul steun nodig het; talle ander bly weliswaar omdat hulle dit nie kan bekostig om die land te verlaat nie.<ref name="virtour" />
== Gemeenskappe ==
=== Benoni ===
{{Hoofartikel|Jode in Benoni}}
[[Lêer:Benoni se oorspronklike sinagoge.jpg|duimnael|Benoni se oorspronklike sinagoge staan nog en huisves D and J Motors. Dis geleë by Woburnlaan 26.<ref>{{en}} [http://jdap.co.za/image-gallery/nestadt-family/ Jewish Digital Archive Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170129034140/http://jdap.co.za/image-gallery/nestadt-family/ |date=29 Januarie 2017}}. URL besoek op 15 November 2017.</ref>]]
[[Benoni]] aan die [[Oos-Rand]] was een van die vroegste Joodse gemeenskappe en het mettertyd ontwikkel tot een die grootste in die land. Die stad het gegroei van ’n myndorpie tot ’n vername sentrum. Die Joodse gemeenskap was lewenskragtig en het ’n belangrike bydrae gelewer tot Benoni se handel en nywerheid.
Jode het vanaf kort ná die stigting van Benoni in 1881 hier gewoon en het daadwerklik tot die plek se groei bygedra. Die eerste Jode het as handelaars hierheen gekom. Dié wat uit Engeland of van die Kaap af gekom het, was dikwels beter opgevoed en meer welgesteld as dié wat uit [[Litaue]] geïmmigreer het. Die opgevoede Jode kon onderhandel met die mynbeamptes, wat hulle toegelaat het om mynkonsessiewinkels te begin, aangesien die beamptes neergesien het op handel dryf met swart mense. Namate hul ondernemings gegroei het, kon die Jode bekostig om familielede uit Litaue te laat kom om hulle in hul winkels by te staan.
Die eerste Joodse huwelik in Benoni is in Desember 1897 tussen Max Ginsberg en Annie Levy voltrek. Op die gebied van die onderwys is ’n hoogtepunt bereik met die stigting van die Hillel Jewish Day School in 1967. Die skool het in die 1980's gesluit namate die Joodse bevolking óf Johannesburg toe verhuis het óf geëmigreer het. ’n Besonderse aspek van die Joodse gemeenskap van Benoni was die Verenigde Hebreeuse Instellings van Benoni, wat in 1924 gestig is en vandag nog bestaan. In dié opsig was Benoni ’n voorbeeld vir ander dorpe aan die Oos-Rand en elders.
Jode het ’n aktiewe aandeel in die burgerlike sake van die dorp gehad en die gemeenskap het vyf burgemeesters opgelewer: S. Grolman, I. Kuper, M. Nestadt, A. Potash en A.Ritz. Op vermaakgebied het Issy Goodman en sy niggies Ethel en Zelma Londen die Oos-Rande Teaterklub bestuur wat in 1944 gestig is.
Die Oos-Randse Ortodokse Joodse Raad is in 1979 gestig om die aktiwiteite van die Hebreeuse Gemeentes van Benoni, [[Boksburg]], [[Brakpan]], [[Delmas]], [[Edenvale]], [[Germiston]], [[Kempton Park]] en [[Springs]] te koördineer.<ref>{{en}} [http://jdap.co.za/roots-2/dorps-towns/dorps-towns/benoni-gauteng/ Jewish Digital Archive Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171128232745/http://jdap.co.za/roots-2/dorps-towns/dorps-towns/benoni-gauteng/ |date=28 November 2017}}. URL besoek op 12 November 2017.</ref>
=== Bloemfontein ===
[[Lêer:Wolf Ehrlich.jpg|duimnael|upright|[[Wolf Ehrlich]] was van 1906 tot '07 Bloemfontein se eerste Joodse burgemeester en in 1912 die eerste president van die Suid-Afrikaanse Joodse Raad van Afgevaardigdes.]]
Joodse families het ’n belangrike rol in die totstandkoming en ontwikkeling van die [[Vrystaat]]se hoofstad gespeel. Isaac Baumann van Hesse-Cassel (1813–1881), een van die eerste nedersetters wat in 1848 grond in die nuwe dorpsgebied gekoop het, het die eerste winkel opgerig. Die vroegste Groot Versoendag- ([[Jom Kippoer]]) dienste is in 1871 in sy huis gehou. In 1873 is huwelike ingevolge Joodse gebruike in die Oranje-Vrystaat gewettig. ’n Hebreeuse gemeente is in 1876 gestig en ’n sinagoge in 1903 opgerig. Die eerste president (1902–’24) daarvan was Wolf Ehrlich. Namate die Oos-Europese element toegeneem het, het die gemeenskapsleierskap geleidelik na hulle toe oorgegaan. Hierin het Jacob Philips en Henry Bradlow ’n belangrike rol gespeel.
Jode het ’n aktiewe aandeel aan munisipale aangeleenthede gehad. Baumann was die tweede voorsitter van Bloemfontein se munisipale raad, die voorloper van die dorpsraad. Sy seun Gustav was die eerste landmeter-generaal van die Oranje-Vrystaat. Moritz Leviseur, wat deelgeneem het aan die Basoeto-oorlog (1865–’66), het die dorp se eerste hospitaal help stig en ook die Nasionale Museum. Sy vrou, Sophie, het Ouma Looks Back geskryf, herinnerings aan die vroeë dae, en het bekend geword as die “Grand Old Lady of Bloemfontein”.
Wolf Ehrlich, ’n vriend van die Boeregeneraal en latere eerste minister [[Barry Hertzog|J.B.M. Hertzog]], het as senator in die [[Parlement van Suid-Afrika|Suid-Afrikaanse parlement]] gedien. Bloemfontein het drie Joodse burgemeesters gehad: Ehrlich (1906–’07 en 1911–’12), Ivan Haarburger (1912–’14) en Sol Harris (1929).
Die gemeenskap het ’n goed ontwikkelde netwerk instellings gehad, waaronder ’n doelmatige gemeenskapsentrum vir kultuur- en opvoedingsaktiwiteite. In 1965 is ’n groot nuwe sinagoge gebou. In 1956 het die Hebreeuse gemeente, gewrá kedisjá, [[talmoed]], [[tora]] en liefdadigheidsintellings saamgespan om die Verenigde Hebreeuse Instellings van Bloemfontein te vorm.
Daar was ook onder meer ’n OVS- provinsiale komitee van die Suid-Afrikaanse Joodse Raad van Afgevaardigdes<ref name="sajbd" /> en die OVS- en Noord-Kaapse Sionistiese Raad. Ook het die stad ’n klein Hervormde groep gehad. In 1967 het die Joodse gemeente 1 347 siele getel uit ’n totale bevolking van 119 000. Daarna het die gemeenskap, soos almal landwyd buiten in Johannesburg, Kaapstad en Durban, geleidelik gekwyn. In 1997 is die sinagoge verkoop en het die gemeenskap oorgetrek na die nou ontbinde Hervormde gemeente se tuiste. Teen 2004 het net 180 Jode in Bloemfontein oorgebly.<ref>{{en}} [http://www.jewishvirtuallibrary.org/bloemfontein Jewish Virtual Library]. URL besoek op 10 November 2017.</ref>
=== Durban ===
[[Lêer:Torch.jpg|duimnael|Talle Jode het ywerig aan die stryd teen [[apartheid]] deelgeneem, onder meer tydens fakkeloptogte soos dié een in [[Durban]] in 1951, wat die [[Torch Commando]] gereël het.]]
Hoewel Durban se Joodse bevolking altyd betreklik klein was vergeleke met dié van Johannesburg en Kaapstad, het hulle deurgaans ’n belangrike rol in die stadslewe gespeel. Een van die stigters van Port Natal was Nathaniel Isaacs, wat hierheen gekom het as jong man in 1825. Belangrike bydraes tot die hawe se vroeë ontwikkeling is gelewer deur Jonas Bergtheil en Daniel de Pass. Natal se eerste berit melih, vir die seun van die Durbaniet D.M. Kisch, is in 1876 uitgevoer deur eerw. S. Rapaport, wat vanaf [[Port Elizabeth]] af gekom het vir die seremonie. ’n Joodse begraafplaas is in 1880 aangelê. Drie jaar later is die gemeente gestig en in 1884 is ’n gebou wat eens ’n Metodistekapel was in ’n sinagoge omskep, met Bernard Lipinski (oorlede in 1907) as die eerste president.
Wat munisipale regering betref, is uitsonderlike diens gelewer. Felix. C. Hollander (1876–1955), wat Durban se burgemeester was van 1910–’13, lid van die Natalse provinsiale uitvoerende komitee (1914–’23 en 1926–’39), senator van 1939–’48 en hoof van die plaaslike Joodse gemeenskap. Charles Phineas Robinson (oorlede 1938) was lid van die Natalse wetgewer en later van die Unie-parlement. Sy seun Albert was ook ’n parlementslid en was later hoë kommissaris in [[Londen]] van die [[Sentraal-Afrikaanse Federasie]]. Nog vooraanstaande Joodse Durbaniete was Philip Wartski (1853–1948) and Solomon Moshal (1894–1986).
Durban is minder beïnvloed deur immigrasie uit Oos-Europa as ander Suid-Afrikaanse gemeenskappe, maar terselfdertyd het die plaaslike Jode ’n aktiewe gemeenskapslewe. Daar was in 2004 drie Ortodokse en een Hervormde sinagoge, asook die gebruiklike gemeenskaps- en welsynsorganisasies. Die afname in die Joodse bevolking het in 1997 tot die sluiting van die stad se Joodse skool, Carmel College, gelei. In sy plek is die Akiva College in [[Umhlanga]] geopen wat onderrig bied aan leerders van gr. 1 tot gr. 12.<ref>{{en}} [http://www.cknj.co.za/community-organisations/education/umhlanga-jewish-day-school Council of KwaZulu-Natal Jewry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170728144726/http://www.cknj.co.za/community-organisations/education/umhlanga-jewish-day-school |date=28 Julie 2017}}. URL besoek op 10 November 2017.</ref>
Durban se Joodse Klub, die enigste instelling van sy soort in Suid-Afrika, het ’n belangrike rol gespeel in die gemeenskap se ontwikkeling. Die Raad vir [[KwaZulu-Natal]] se Jodedom is ’n koördinerende liggaam wat ook optree as provinsiale kantoor van die Suid-Afrikaanse Joodse Raad van Afgevaardigdes.<ref name="sajbd" /> Sionistiese aktiwiteite staan onder leiding van die KwaZulu-Natalse Sionistiese Raad.<ref name="saz" /> In 2004 het Durban se Joodse sowat 2 750 getel.<ref>{{en}} [http://www.jewishvirtuallibrary.org/durban Jewish Virtual Library]. URL besoek op 10 November 2017.</ref>
=== Ficksburg ===
[[Lêer:Ficksburg se ou sinagoge.jpg|duimnael|[[Ficksburg]] se gewese sinagoge.]]
[[Ficksburg]] se ligging aan die grens met [[Basoetoland]] en gunstige boerderyomstandighede het Joodse handelaars en dié wat in die landbou belanggestel het, na die dorp en omgewing gelok. Amper Suid-Afrika se hele kersieoes word deur Ficksburg gelewer en ’n [[kersiefees]] word jaarliks in November gehou. Van die vroeë Joodse intrekkers was Gabriel Meyer, ’n baanbreker van die [[Oranje-Vrystaat]] in die 1850's, wat later te Ficksburg gewoon het, Henry Isaac Myers in die 1890's, M.P. Myers, wat die Ficksburg-hotel omstreeks 1903 bestuur het, Solomon Milner, ene Joffa, Abie Abrahams, Herman Herring, mev. R. Herring, Morris en Lily Aronson, Lionel Israel en Mendel en Leah Kosviner.
Tot 1912, toe die Ficksburgse Hebreeuse Gemeente formeel gestig is, is sinagogedienste in die Saal van die Matigheidsvereniging gehou. ’n Sinagoge is gebou op grond wat geskenk is deur Mendel Kosviner, wat die hoeksteen op 29 Junie 1926 gelê het. Die sinagoge is op 9 Januarie 1927 in gebruik geneem. Gereelde cheder-klasse is gehou en die eerste vaste Hebreeusonderwyser, ene mnr. Susman, is in die 1920's aangestel. Die eerste sprake in die rekords van ’n heeltydse predikant is in 1931 van eerw. A. Godlberg. In 1950 is die hoeksteen van die gemeenskapsentrum gelê en kon Max Feinberg dit amptelik in 1953 open. Aangesien Ficksburg ’n betreklik groot gemeenskap is, kon die plaaslike Joodse predikant ook omsien na die omliggende dorpe, soos [[Clocolan]] en [[Marquard]].
Ficksburg se Joodse begraafplaas was ’n ent buite die dorp geleë en in later jare onderworpe aan gedurige vandalisme. Gevolglik is die besluit geneem om die 24 grafte te verskuif en op 1 Oktober 1995 is die nuwe begraafplaas binne die algemene een ingewy.
Ficksburg se Joodse Damesvereniging is gestig op 8 Mei 1924 met Leah Kosviner as die eerste voorsitster. In 1945 is die naam verander na die Unie van Joodse Vroue (Ficksburgtak). Sionistiese en jeugbewegings was ook vanaf omstreeks 1911 op die dorp bedrywig. Destyds het die dorp Joodse winkeliers, ’n boer, hotelier, kleremaker en kroegman gehad; later was daar prokureurs, dokters, aptekers, hoteliers en ’n loods gehad. Joodse het aktief aan die dorp se burgerlike lewe deelgeneem. Isaac daneman en Ben Gorvy het in die dorpsraad en as burgemeester gedien in die 1930's en die 1950's onderskeidelik. Jacob Lotzoff was onderburgemeester in 1954 en raadslid tot omstreeks 1959. Dr. Israel het in 1954 in die dorpsraad gedien, terwyl Queenie Israel redaktrise van twee plaaslike koerante was van 1951 tot 1964.
In 1937 is verslag aan die Suid-Afrikaanse Joodse Raad van Afgevaardigdes gedoen dat antisemitisme hoogty vier in die Vrystaat en dat die dorp Ficksburg besoek is deur die leier van die Gryshemde. In 1949 was daar sterk teen-Joodse gevoelens onder die Engelse gemeenskap van die dorp en moes ’n gemengde vergadering afgelas word uit vrees vir geweldpleging.
In 1904 het die gemeenskap bestaan uit 15 siele, terwyl hier in 1911 nege gesinne was. In 1936 was dit 118, 84 in 1943, 115 in 1951 en 105 in 1953. Elf jaar later was dit net 55 en teen 1980 se sensus 19. In 1991 was hier nog sewe Jode oor, maar in 1996 net twee, een in 1998 en teen 1999 was daar van die eens florerende gemeenskap niks oor nie. Die laaste inwonende predikant van die Ficksburgse Hebreeuse Gemeente was eerw. I.W. Garrun, wat in 1974 vertrek het. Die gemeente het reeds teen die vroeë 1980's ophou funksioneer, maar dis eers in 1986 ontbind. Die sinagoge is verkoop en die hoeksteen en enkele stukke meubels word vertoon in die Riemland-museum op [[Heilbron]].<ref>{{en}} [http://jdap.co.za/roots-2/dorps-towns/dorps-towns/ficksburg-free-state/ Jewish Digital Archive Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181003012308/http://jdap.co.za/roots-2/dorps-towns/dorps-towns/ficksburg-free-state/ |date= 3 Oktober 2018}}. URL besoek op 11 November 2017.</ref>
=== Grahamstad ===
[[Lêer:Grahamstad Sinagoge.jpg|duimnael|links|Danksy Joodse studente aan [[Rhodes-universiteit]] was [[Grahamstad]] een van die laaste plattelandse gemeentes wie se sinagoge verkoop is. Dit huisves nou (2017) 'n regsfirma.]]
[[Lêer:Schonland Pretoria.jpg|duimnael|upright|Die botanis dr. [[Selmar Schönland]], van 1889 tot 1910 direkteur van die Albanie-museum. Met die stigting van die Rhodes-universiteitskollege in 1904 het hy professor in plantkunde geword. Sy seun was prof. [[Basil Schonland]].]]
[[Grahamstad]] is in 1815 aangelê en het in 1820 ’n sentrum van die [[1820-Setlaars|Britse Setlaars]] geword. Die eerste Jode het saam met die setlaars hier kom woon, onder wie Joshua Norden en John Norton, wat albei welbekend in die Joodse en gemeenskapslewe van die Setlaarstad geword het asook elders in Suid-Afrika. Voor die stigting van Joodse instellings het die Jode gereeld bymekaargekom vir minyan (gebedsgroepe). Die eerste amptelike byeenkoms van Grahamstad se Joodse gemeenskap was in 1843 en in dieselfde jaar is grond vir ’n Joodse begraafplaas aangekoop. Dit was die tweede formele gemeente in Suid-Afrika, ná [[Kaapstad]]. Die eerste Joodse huwelik buite Kaapstad is in 1855 aan huis van Nathan Birkenruth bevestig toe Joseph Hess van [[Port Elizabeth]] trou met Lina Schottenfels, ’n dogter van Isaac Bezion Schottenfels, ’n Joodse huweliksbeampte vir die Oostelike Provinsie. Maar teen 1870 het die gemeenskap gekwyn en het weinig min gemeentelike bedrywighede oorgebly.
In 1901 het die gemeentelike lewe herleef met die stigting van die Grahamstadse Hebreeuse Gemeente. In 1913 is ’n sinagoge gebou, waarna ’n gemeenskapsaal in 1939 naasaan die sinagoge gebou is. Voor 1901 is Grahamstad bedien deur ’n shochet; cheder-klasse is gehou selfs voor die gemeente gestig is en met die jare is onderrig gebied in Hebreeus en godsdiens. Die stigting van die [[Rhodes-universiteit]]skollege het Joodse akademici na die stad gelok. Prof. [[Basil Schonland]] was direkteur van die Albanie-museum vanaf 1899 en het ’n belangrike rol in die stigting van die universiteitskollege gespeel. Met die jare was hier talryke Joodse professore en lektore en het Rhodes Semitiese tale en Joodse studies aangebied. Hillel House is in 1960 gestig om voorsiening te maak vir die Joodse studente en dosente se sosiale en kultuurbehoeftes. Joodse studente het deelgeneem aan uiteenlopende Sionistiese, kulturele en liefdadigheidsorganisasies.
Vanaf die aankoms van die eerste Joodse setlaars in 1820 het hulle ’n belangrike rol in die nedersetting se ekonomiese groei gespeel. Hulle het aanvanklik geboer op grond wat aan die setlaars toegeken is, maar die meeste het die boerdery verlaat en op die dorp as hoofsaaklik handelaars ’n bestaan kom voer. Sommige het meegehelp om die handel met die Oosgrens oop te stel. Benjamin Norden het handelsbetrekkings met [[Natal]] begin. Nathan Birkenruth was direkteur van die Frontier Commercial and Agricultural Bank in 1850. Met die vorige eeuwending was talle Jode volstruisveerhandelaars sowel as algemene handelaars en boere. Destyds was hier ’n sigaretfabriek wat Abraham Radomsky opgerig het en wat "Grahamstown Favourites" en "Little Bess" vervaardig het. Ook die dorp se visventer was Joods, met die gepaste naam mnr. Fisher.
Grahamstad se status as sentrum van regspleging het ’n aantal Jode in regsprofessie hierheen laat kom. Reeds in 1866 het Simeon Jacobs prokureur-generaal van die Oostelike Provinsie geword. Prof. H.G. Lewis, oudprofessor van Rhodes, is in 1945 aangestel as regter van die Oostelike Provinsie-afdeling van die hooggeregshof, soos die agbare N.C. Addleson in 1966. Joodse inwoners was betrokke by die hele spektrum van ekonomiese aktiwiteite, van hoteliers, dokters, boere en winkeliers, tot ’n teatereienaar en eiendomsagent. In 1974 het hoofrabbi B.M. Casper die Joodse gemeenskap verteenwoordig by die ingebruikneming van die [[1820-Setlaarsmonument]] op [[Gunfire Hill]] bo die stad. In sy rede het die staatspresident, adv. [[Jim Fouché]], na die navolgenswaardige gees van die Jode verwys.
Amptelike sensussyfers vir die distrik [[Albanie]] het met die jare heeltydse inwoners, studente en dosente aan Rhodes, leerders aan kosskole en dienspligtiges van die eertydse militêre basis ingesluit. In 1904 was hier byvoorbeeld 188 Jode, 118 in 1951 en 118 in 1991. Maar die gemeente se rekords dui op 140 in 1943, 117 in 1953, 72 in 1964 en 50 omstreeks 1980. Teen 1999 was net vyf inwoners van die stad Jode.<ref>{{en}} [http://jdap.co.za/roots-2/dorps-towns/dorps-towns/grahamstown/ Jewish Digital Archive Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181003012010/http://jdap.co.za/roots-2/dorps-towns/dorps-towns/grahamstown/ |date= 3 Oktober 2018}}. URL besoek op 11 November 2017.</ref>
Met die jare het die studente aan Rhodes die Hebreeuse gemeente staande help hou. In 1960 het die SA Joodse raad van Afgevaardigdes ’n huis in Somersetstraat vir die gebruik van die Joodse Studentevereniging gekoop, wat later die SA Unie van Joodse Studente (SAUJS) geword het. Dit het die sentrum van Joodse studentebedrywighede gebly tot die afname in die aantal Joodse studente gelei het tot die verkoop daarvan in 2002. Die Joodse Museum, wat die SAUJS van Rhodes in 1992 gestig het, is eers gehuisves in Hillel House, maar is later na die voorportaal van die sinagoge verskuif. Later het die oorblywende Joodse studente ’n huis in Beaufortstraat gehuur, dieselfde straat waarin die eerste minyanim van die nuwe eeu gehou is.
In 2003 het rabbi Silberhaft, destyds die geestelike leier van die Suid-Afrikaanse Plattelandse Gemeenskappe (SAJBD), ’n gedenksteen onthul om die 90-jarige bestaan van die sinagoge te herdenk. Die sinagoge was nog ’n tyd lank onder die beheer van die SAJBD, maar is blykbaar later verkoop.<ref>{{en}} [http://www.africanjewishcongress.com/ecrsa2.htm ’n Kort geskiedenis van Grahamstad se Jodedom sedert 1820]. URL besoek op 11 November 2017.</ref> Intussen het die plaaslike tak van die SAUJS ook doodgeloop.<ref>{{en}} [http://www.saujs.co.za/campuses.html Webtuiste van die SAUJS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171017123802/http://www.saujs.co.za/campuses.html |date=17 Oktober 2017}}. URL besoek op 11 November 2017.</ref>
=== Hermanus ===
; Ontstaan
[[Lêer:Eertydse sinagoge, Hermanus.jpg|duimnael|Hermanus se Joodse gemeente het die ou sinagoge verkoop omdat dit in 'n swak deel van die dorp geleë is en as nasionale gedenkwaardigheid nie aan die fasade verander mag word nie.]]
Die kleurryke geskiedenis van Hermanus se Hebreeuse gemeente strek terug tot 1906 toe dit deur eerw. Warshawsky gestig is. In die vroeë dae is dienste in lidmate se huise gehou, ook dié van eerw. Chaim Falkoff, wat in 1922 as die gemeente se predikant aangestel is. Teen 1925 het die getalle aansienlik toegeneem en is die munisipaliteit genader met die versoek vir die aankoop van erf no. 1 in Hoofstraat, Hermanus. Die eiendom is dan ook aangekoop vir £10 en teen 1926 het die lewenskragtige gemeente genoeg geld vir die bou van ’n sinagoge ingesamel. Omstreeks 1930 het die sinagoge en gemeente gebloei met Joodse vakansiegangers en Jode van [[Botrivier, Wes-Kaap|Botrivier]] wat by die plaaslike gemeenskap aangesluit het vir gereelde dienste deur die loop van die week sowel as op [[Sabbat]]. Cheder-klasse is vir die kinders van die gemeente aangebied.
Met die jare het die Joodse gemeente en gemeenskap ’n integrale deel van Hermanus geword en bygedra tot die ekonomie van die dorp, eers as algemene handelaars en later in die dienste en professies van die dorp. Die gemeente het ’n aantal Joodse en plaaslike liefdadigheidsorganisasies ondersteun, geleenthede aangebied en geldinsamelingspogings gehou, onder meer jaarlikse danse om geld in te samel vir bepaalde gemeenskapsprojekte.
; Ondergang
Mettertyd het gereeld dienste en die bywoning daarvan in die Hebreeuse gemeente Hermanus egter afgeneem en teen 1968 het die lidmate tot net 12 afgeneem. In 1973 het eerw. Chaim Falkoff afgetree. Selfs al het gereelde dienste nog tot 1977 plaasgevind, was daar nie genoeg mans om ’n minyan te vorm nie. Sonder voldoende bywoning het die eredienste afgeneem en eindelik opgehou.
; Herlewing
Negentien jaar later het ’n groep Kaapse Jode wat vakansiehuise op Hermanus besit het, die begeerte uitgespreek om die Hermanus-sinagoge te laat herleef. In 1997, onder leiding van Cedric Glick, Sonny Josman, Leo Kaplan, Bertie Chait, Bennie Rabinowitz en Leon Wilder, is die ou sinagoge gerestoureer en opnuut toegerus. Rabbi Silberhaft, ook bekend as Die Reisende Rabbi, het die sinagoge opnuut ingewy tydens ’n seremonie op die vyfde nag van [[Chanoeka]] in Desember 1997. [[Roosj Hasjana]] is in 1998 opnuut in die sinagoge gehou ná ’n 23-jarige onderbreking. Minyanim is twee maal daagliks gehou terwyl rabbi Silberhaft op die dorp was en Vrydagaanddienste is weereens goed bygewoon.
; Nuwe tuiste
Teen 2006 is ’n mandaat gegee om onderhandelings aan te knoop vir die verkoop van die sinagoge en om geskikte grond te koop van die munisipaliteit vir die bou van ’n nuwe Joodse Sentrum. Die ligging van die ou sinagoge het ’n kommerwekkende veiligheidsprobleem geraak vir die lidmate. Boonop is die shul-gebou tot nasionale gedenkwaardigheid verklaar, wat beteken het dat geen veranderings aan sy fasade aangebring kan word nie. Die nuwe Joodse Sentrum sou ’n sinagoge, gemeenskapsaal en ’n tuiste vir besoeke rabbi's en bochrim in.
Op Sondag 7 September 2008 het die plaaslike Joodse gemeenskap tesame met eregaste van oral in Suid-Afrika saamgekom om die nuwe sinagoge en Joodse Sentrum in te wy. Die geleentheid is waargeneem deur hoofrabbi dr. Warren Goldstein en rabbi Moshe Silberhaft. Tans word dienste weer gereeld op Vrydagaande en op alle belangrike godsdienstige feesdae gehou.<ref>{{en}} [http://hermanusshul.co.za/about/ Die geskiedenis van Hermanus se shul]. URL besoek op 10 November 2017.</ref>
=== Johannesburg ===
; Ontstaan
[[Lêer:Wolmaransstraat-sinagoge, Groot Sinagoge, Johannesburg.jpg|duimnael|links|Die [[Groot Sinagoge, Johannesburg|Groot Sinagoge]] in Wolmaransstraat is van 1912–'14 in 'n Bisantynse styl opgerig. Die argitek was Theophile Schaerer.<ref>{{en}} [http://artefacts.co.za/main/Buildings/bldgframes.php?bldgid=6428 Artefacts.co.za]. URL besoek op 10 November 2017.</ref> Dit staan nou bekend as die ''Revelation Church of God''.]]
[[Lêer:Binnekant van die Presidentstraat-sinagoge, Johannesburg.jpg|duimnael|Die binnekant van die [[Presidentstraat-sinagoge]], in 1889 ingewy as die eerste sinagoge in die Goudstad.]]
[[Lêer:Skaalmodel van die Groot Sinagoge, Wolmaransstraat, Johannesburg, in die Suid-Afrikaanse Joodse Museum, Kaapstad.jpg|duimnael|'n Skaalmodel van die [[Groot Sinagoge, Johannesburg|Groot Sinagoge]], Wolmaransstraat, Johannesburg, wat uitgestal word in die Suid-Afrikaanse Joodse Museum in Kaapstad. Die sinagoge is in Augustus 1912 geopen, maar in 1999 aan 'n privaat koper verkoop, waarna die meubels en toebehore verwyder en in 'n nuut geboude sinagoge aangebring is.]]
[[Lêer:Pres Paul Kruger by die inwyding van die Park-sinagoge, Johannesburg, 1892.jpg|duimnael|links|Pres. [[Paul Kruger]] (middel voor) het in 1892 die inwyding van Johannesburg se [[Park-sinagoge]] waargeneem. Hy het die vier erwe geskenk waarop dit gebou is.]]
[[Lêer:Verskeie sinagoges in Johannesburg.jpg|duimnael|links|'n Poskaart van omstreeks 1900 met afbeeldings van drie van Johannesburg se eerste sinagoges: die [[Park-sinagoge]], [[Presidentstraat-sinagoge]] en [[Doornfontein-sinagoge|Leeue-shul]].]]
Nege jaar ná die stigting van die [[Johannesburg|Goudstad]] het die stad reeds 9 000 Joodse inwoners gehad. Sowat 120 jaar later is die stad se Joodse gemeenskap van sowat 50 000 siele amper drie keer groter as die naasgrootste, dié van Kaapstad; trouens, twee uit elke drie Suid-Afrikaanse Jode woon in die Goudstad. Joodse immigrante het uit [[Groot-Brittanje|Brittanje]], [[Duitsland]] en [[Oos-Europa]] gekom, veral uit die [[Baltiese lande|Baltiese state]] ([[Estland]], [[Letland]] en [[Litaue]]), en [[Rusland]]. Baie het hierheen gekom op soek na rykdom uit die goudveld. Die Witwatersrandse Goudveldse Joodse Vereniging en die Witwatersrandse Ou Hebreeuse Gemeente is albei in 1887 gestig, ’n jaar ná die stad. Eersgenoemde het twee standplase vir die bou van die eerste sinagoge in [[Transvaal]] gekoop, wat later sou bekendstaan as die Presidentstraat-sinagoge. Mendelssohn was die gemeente se eerste president, sowel as die voorsitter by verskeie geleenthede. Hy het op Sondag 10 Julie 1887 'n vergadering belê om die moontlikheid van die stigting van 'n Hebreeuse gemeente te bespreek. Die vergaderplek was Barnet Wainstein se kroeg op die hoek van Mark- en Harrisonstraat, oorkant Markplein. Die 88 mense wat dit bygewoon het, was almal mans.
Vier jaar later het pres. [[Paul Kruger]], lidmaat van die [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika|Gereformeerde Kerk]], die [[Park-sinagoge]] van die Witwatersrandse Ou Hebreeuse Gemeente ingewy. Nog ’n sinagoge, die [[Groot Sinagoge, Johannesburg|Groot Sinagoge]], is in 1914 geopen. Dis geskoei op die [[Aya Sophia]] in [[Istanboel]]. Die Mooistraat-sinagoge, gestig deur immigrante uit [[Litaue]], is in die jongste jare tot nasionale gedenkwaardigheid verklaar.
; Joodse instansies
In die laat 19de en vroeë 20ste eeu is baie van Johannesburg se Joodse instellings gestig. Liefdadigheidsorganisasies, soos die gewrá kedisjá (begrafnisgenootskap), ’n Joodse sopkombuis, Joodse ambulanskorps, Bikkur Holim-genootskap en Joodse Damesliefdadigheidsvereniging, is gestig om om te sien na nuwe immigrante en die onvermoënde lede van die gemeenskap. ’n Joodse hospitaal is in 1896 opgerig om Ortodokse Jode te versorg wat aangedring het op kosjerkos en wat gemakliker gevoel het met Joodse dokters en verpleegsters. Die Joodse Hospitaal het eindelik deel van die Johannesburgse Algemene Hospitaal geword en sit vandag nog kosjermaaltye voor.
Sosiale klubs is ook in dié tydperk gestig, soos die Joodse Toneelvereniging en die Joodse Gilde. Johannesburg se eerste Joodse skool het in 1898 geopen en het gedien as voorloper van die Joodse Dagskool-beweging. Met die jare het Joodse onderwys ontwikkel en word nou nog net uiters selde uitgevoer deur die tradisionele cheders (eenvertrekklasse). Joodse opvoeding in Johannesburg is tradisioneel toegespits op die Hebreeuse taal en die bestudering van die Tora.
Alle Joodse onderwys staan onder toesig van die Suid-Afrikaanse Joodse Raad van Afgevaardigdes. Na raming ontvang sowat 60% van Joodse kinders van skoolgaande ouderdom in Johannesburg Joodse onderwys. Na raming het die stad 18 kleuterskole wat dagsorg en vroeë onderwys bied. Die Goudstad het talle Haredi-seunskole en jesjiwot, asook ’n Beis Jaakow vir meisies. In die voorstede is tien King David-skole met sowat 2 700 leerders en 385 onderwysers: In [[Linksfield]] is ’n preprimêre (170 leerders in 2017), junior primêre (410), senior primêre (444) en sekondêre skool (763), in Sandton ’n primêre skool (398) en in [[Victory Park]] ’n preprimêre (132), primêre (343) en sekondêre skool (375). In 2018 is die remediërende skool King David Ariel op die Victory Park-kampus geopen. Die tiende skool was King David Rosabelle Klein Nursery School in die Johannesburgse voorstad Waverley.<ref>{{en}} [https://kingdavid.org.za/# Welcome to King David Schools]</ref> In Augustus 2025 is daar aangekondig dat die Victory Park-skole sou aan die einde van daardie jaar sluit en die leerders en soveel moontlik onderwysers na ander skole in die King David-familie oorgeplaas word. Dit het beteken tien skole op vyf kampusse sou verminder tot sewe op vier kampusse.<ref>{{en}} [https://businesstech.co.za/news/lifestyle/835339/one-of-south-africas-best-performing-private-schools-shutting-down "One of South Africa’s best-performing private schools shutting down"], ''Business Tech'', 20 Augustus 2025.</ref>
Yeshiva College of South Africa is in die middel 1950’s gestig en bestaan uit ’n kleuter- (193), laer- (394) en ’n hoërskool (291). Die kollege se kampus is in die noordoostelike tradisioneel Joodse voorstad [[Glenhazel]].<ref>{{en}} [https://dbs.bh.org.il/place/johannesburg The Museum of the Jewish People] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170612231548/http://dbs.bh.org.il/place/johannesburg |date=12 Junie 2017}}. URL besoek op 13 November 2017.</ref><ref>{{en}} [http://www.isasaschoolfinder.co.za/search.htm?provinceSF=Gauteng&citySF=Johannesburg&suburbSF=&genderSF=&religiousAffiliationSF=Jewish&curriculumSF=&feesLowSF=&feesHighSF= Independent Schools Association of Southern Africa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200518060310/https://www.isasaschoolfinder.co.za/search.htm?provinceSF=Gauteng&citySF=Johannesburg&suburbSF=&genderSF=&religiousAffiliationSF=Jewish&curriculumSF=&feesLowSF=&feesHighSF= |date=18 Mei 2020}}. URL besoek op 13 November 2017.</ref>
Johannesburg is die tuiste van talle Joodse instellings, soos die Joodse Raad van Afgevaardigdes,<ref name="sajbd" /> ’n Joodse biblioteek en die Joodse museum, wat interessante artefakte van die Suid-Afrikaanse Joodse gemeenskap bevat.
; Verhuising uit die middestad
Tydens die apartheidsera het ’n opwelling in boubedrywighede gelei tot die oprigting van ’n magdom goedkoop geboude woonstelle en arm swart mense wat uit die voorstede na die stad gekom het op soek na werk. Hierdie mense is uitgebuit deur huisbase en het uit frustrasie onwettig in die meer gegoede dele van die stad gaan woon, wat gelei het tot ’n uittog van wit inwoners wat daar gaan woon het in die 1960’s en 1970’s. Dié uittog het die meeste van Johannesburg se middestedelike Joodse bevolking ingesluit, wat gelei het tot die sluiting van baie van die stad se geskiedkundige sinagoges of die verhuising na waar hul gemeentelede hulle verder van die middestad en onmiddellike omgewing gaan vestig het. Die [[Groot Sinagoge, Johannesburg|Groot Sinagoge]] in die middestad het 6 km van sy oorspronklike plek verhuis en in 1994 gesluit. Dit dien nou as ’n kerk, maar daar is nog oorblyfsels van die Joodse tyd soos die Dawidster op die gebou se koepel en ’n boodskap op ’n gebou oorkant die straat wat lui: “Hebrew High School.”
[[Tempel Israel, Johannesburg|Tempel Israel]] (Hervormd) in [[Hillbrow]] en die [[Doornfontein-sinagoge|Leeue-shul]] (Ortodoks) in [[Doornfontein]] word nog weekliks vir gebede geopen, hoewel hul lidmaattal skerp afgeneem het en hulle noustrop trek. Tempel Israel kan nie meer sy eie voltydse rabbi bekostig nie en dis vir die meeste gemeentelede ’n ongerieflike ligging aangesien die tempel op sy ou perseel in Paul Nelstraat gebly het, terwyl die meeste lidmate saam met die wit uittog van die 1980’s en 1990’s verhuis het. [[Doornfontein-sinagoge|Doornfontein se sinagoge]] in Siemertweg staan ook bekend as die Leeue-shul en is die oudste sinagoge in Johannesburg wat nog in werking is. Dis in 1905 voltooi en het sy naam gekry van die twee leeustandbeelde by die voorste ingang. Geeneen van die lidmate woon meer in die onmiddellike omgewing nie sodat selfs die Ortodokse lidmate na die sinagoge ry vir Sabbatsdienste.
In die voorstede is die Bet Din- en Etz Chayim-sinagoge wat ’n Holocaust-gedenkteken huisves. Nog ’n Holocaust-verwante perseel is die beeldhouwerk by die ingang na die Wespark-begraafplaas. Dis geskep deur die kunstenaar Herman Wald en stel drie hande voor wat elkeen ’n sjofar vashou wat al drie na binne gedraai is.
=== Kaapstad ===
[[Lêer:Groen- en Seepuntse Hebreeuse Gemeente, Maraisweg, Seepunt.jpg|duimnael|links|Die Maraisweg-sinagoge in Seepunt is die tuiste van die Groen- en Seepuntse Hebreeuse gemeente, die grootste Ortodokse Joodse gemeente in Afrika.]]
[[Lêer:Fasade van die Groot Sinagoge, Kaapstad.jpg|duimnael|Kaapstad se Groot Sinagoge word beskryf as die mees ambisieuse van al die argitek [[John Parker]] se ontwerpe. Dit bied sitplek aan 1 400 mense, een van die grootste aanbiddingsplekke in Suid-Afrika. Dis ingewy op 13 September 1905 en het die oue, ingewy op 13 September 1863 vervang nadat die oue te klein geword het.<ref>{{en}} [http://artefacts.co.za/main/Buildings/bldgframes.php?bldgid=7640 Artefacts.co.za] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170721085717/http://artefacts.co.za/main/Buildings/bldgframes.php?bldgid=7640 |date=21 Julie 2017 }}. URL besoek op 10 November 2017.</ref>]]
[[Lêer:Binnekant van die Holocaust-sentrum in Kaapstad.jpg|duimnael|links|[[Kaapstad]] se Holocaust-sentrum beeld die aanloop tot en die verloop van die Jodeslagting van die [[Tweede Wêreldoorlog]] uit.]]
[[Lêer:Binnekant van die Groot Sinagoge, Tuine, Kaapstad.jpg|duimnael|Die binnekant van Kaapstad se Groot Sinagoge, naasaan die [[Kompanjiestuin]].]]
Jode is reeds sedert 162 deel van die Moederstad se bevolking, hoewel hulle nie godsdiensvryheid geniet het onder die Nederlandse bewind tot 1803 nie. Die Joodse bevolking het toegeneem van sowat 20 siele in 1820 tot meer as 25 000 in die 1980’s, maar weens emigrasie intussen afgeneem tot sowat 17 000, ’n kwart van alle Jode in Suid-Afrika en naas Johannesburg verreweg die grootste gemeenskap.
Kaapstad en Suid-Afrika se eerste Hebreeuse gemeente is in 1841 gestig, ’n week nadat 17 Joodse mans die eerste Ortodokse diens in die [[Kaapkolonie]] gehou het. Die eerste diens is op 26 September 1841 in ’n privaat woning, Helmsley Place gehou, wat vandag deel vorm van die Mount Nelson-hotelperseel. Agt jaar later is die eerste sinagoge ingerig langs die [[Parlement van Suid-Afrika|parlement]] en eerw. Isaac Pulver was die eerste geestelike leier. Teen 1863 het die gemeente so aangegroei dat ’n nuwe perseel nodig was, wat ingewy is in wat vandag die Joodse Museumkompleks is. In 1905 is ’n selfs groter gebou opgerig as die huidige Groot Sinagoge (Tuine-shul), langs die Ou Shul. Ook in 1905 het Kaapstad sy eerste Joodse burgemeester in die persoon van Hyman Liberman, ook die president van die gemeente, gekry. Eerw. Alfred Bender het in 1895 na Suid-Afrika gekom om die gemeente te lei en sou 42 jaar lank as rabbi optree.
Kaapstad se Joodse gemeenskap is betreklik homogeen, want sowat 80 persent van die lede is van [[Litaue|Litause]] herkoms. Dieselfde persentasie is Ortodoks en die res Hervormd. Die stad het 12 Ortodokse sinagoges en twee Hervormde tempels. Die Groot Sinagoge of Tuine-shul – die Kaapse Hebreeuse Gemeente, is in 1905 ingewy en die oudste aktiewe gemeente in Suid-Afrika. Dis naasaan die vorige sinagoge geleë, nou die Joodse Museum. Die Tuine-shul is gebou in die Egiptiese herlewingstyl en bied sitplek aan 1 400 aanbidders. Die Groen- en Seepuntse Hebreeuse Gemeente het meer as 2 000 lidmate en is die grootste Joodse gemeente in Afrika. ’n Derde noemenswaardige Joodse gemeente in die Claremontse sinagoge. Daar is ook enkele klein Lubavitch en [[Sefardiese Jode|Sefardiese]] sinagoges. Hoewel die meeste van die Kaap se Jode tot die Ortodokse sinagoges behoort, kom die meeste nie die godsdiensvoorskrifte streng na nie.
Byna 80% van al Kaapstad se Joodse kinders is ingeskryf aan een van die Joodse dagskole, wat strek van voorskools tot hoërskool. Die Herzlia-skole maak voorsiening vir al 12 grade, terwyl daar ook drie ander laerskole is van wie die meeste Ortodoks is. Die Hoërskool Herzlia, in Highlands Estate bo die middestad, het in 2017 650 leerders van gr. 7 tot gr. 12 gehad, van wie in die hoogste drie grade net 18 Hebreeus as tweede addisionele taal geneem het. Herzlia Highlands Primary School, ook in Highlands Estate, het 359 leerders gehad, die Laerskool Herzlia in Constantia 174 en die Laerskool Herzlia Weizmann in Seepunt 291, al drie net tot gr. 6. Cape Town Torah High het in 2017 27 leerlinge van gr. 7 tot 12 gehad.<ref>{{en}} [http://www.isasaschoolfinder.co.za/school.htm?schoolID=1416 Independent School Association of Southern Africa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200518060535/https://www.isasaschoolfinder.co.za/school.htm?schoolID=1416 |date=18 Mei 2020}}. URL besoek op 13 November 2017.</ref> In [[Kampsbaai]] het die Phyllis Jowell Jewish Day School onderrig aan 121 laerskoolleerders gebied.<ref>{{en}} [http://www.isasaschoolfinder.co.za/school.htm?schoolID=703 Independent Schools Association of Southern Africa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200518060752/https://www.isasaschoolfinder.co.za/school.htm?schoolID=703 |date=18 Mei 2020}}. URL besoek op 13 November 2017.</ref>
Die Jodeslagting en Sionisme is van die uiterste belang vir die Suid-Afrikaanse Joodse gemeenskap. Die gemeenskap het suksesvol by die regering aangedring op die onderrig van die Holocaust in alles openbare skole en het onlangs die Kaapstadse Holocaust-sentrum gebou, die enigste Holocaust-sentrum in Afrika. Jode betoon hul Sionisme deur filantropie. Die Kaapse Joodse gemeenskap skenk meer aan [[Israel]] per kop as enige ander Joodse gemeenskap ter wêreld. Hoewel die meeste Kapenaars Sionisme afkeur, beïnvloed dit nie hul houding jeens Kaapse Jode nie. Trouens, talle Jode het ’n sterk verhouding met die plaaslike regering. Vooraanstaande politieke figure woon dikwels Joodse geleenthede by, ondanks hul kritiek op Israel. Kaapstad se gemeenskap is nogtans nie heeltemal bestand teen geweld en antisemitisme nie. In 1997 is petrolbomme na die huise van gemeenskapslede gegooi en in Desember 1999 is ’n bom gegooi na een van die Kaap se sinagoges. Niemand is in dié voorval beseer nie. Streng veiligheidsmaatreëls word by sinagoges gehandhaaf.<ref>{{en}} [http://www.jewishvirtuallibrary.org/south-africa-virtual-jewish-history-tour Jewish Vitual Library]. URL besoek op 10 November 2017.</ref>
=== Kimberley ===
[[Lêer:Kimberley se sinagoge, 27 Desember 2017, Morné van Rooyen.jpg|duimnael|links|[[Kimberley]] se sinagoge, einde 2017.]]
[[Lêer:Skaalmodel van die Kimberley-sinagoge, Suid-Afrikaanse Joodse Museum, Kaapstad.jpg|duimnael|Die Kimberley-sinagoge is ontwerp dier D.W. Greatbatch. Hierdie model in sterlingsilwer van die sinagoge is in 1902 gebou op 'n skaal van 1:100. Griekwaland-Wes se Hebreeuse Gemeente leen dit vir uitstalling aan die Suid-Afrikaanse Joodse Museum in Kaapstad.]]
Jode het na [[Kimberley]] gestroom ’n die ontdekking van diamante in 1870 en reeds in 1871 is die eerste gemeente, die Griekwaland-Wes- Hebreeuse Gemeente gestig. Die eerste sinagoge is vyf jaar later opgerig. Onder die eerste intrekkers was [[Barney Barnato]], sy broer Harry en sy neef sir [[David Harris]]. Die eerste tydelik predikant was eerw. Joël Rabinowitz, wat ’n sy aftrede uit [[Engeland]] na Suid-Afrika teruggekeer het. Die eerste heeltydse predikant was Meyer Mendelsohn. Tot die stigting van Johannesburg in 1886 het Kimberley die tuiste van Suid-Afrika se naasgrootste Joodse gemeenskap, wat 2 000 siele op sy hoogtepunt getel het. Die stad het vyf Joodse burgemeesters gehad: William Sagar (1906–08), [[Ernest Oppenheimer|Ernest]] (later sir Ernest) Oppenheimer (1913–15), Bernard Cohen (1931–32), Gustave Haberfeld (1953–55, 1966–67), Lionel Jawno (1959–61) en C. Sussman (1964–65). Sir David Harris, wat ook bevelvoerder was van die Kimberley-dorpswag tydens die [[Beleg van Kimberley|Boerebeleg]] van die [[Tweede Vryheidsoorlog]], was Volksraadslid vir Kimberley en [[Griekwaland-Wes]] van 1897–1929. Die ontdekking van [[goud]] het baie Jode uit Kimberley na Johannesburg laat verhuis. Teen 1970 het die Joodse bevolking tot 600 afgeneem en teen 2005 het minder as 50 Jode in die stad oorgebly.<ref>{{en}} [http://www.jewishvirtuallibrary.org/kimberley Jewish Virtual Library]. URL besoek op 10 November 2017.</ref>
=== Oos-Londen ===
[[Lêer:Scheckter, Jody 1976-07-10 (Ausschn).jpg|duimnael|upright|Die renjaer [[Jody Scheckter]] is in 'n Joodse gesin in [[Oos-Londen]] gebore.]]
Oos-Londen is in 1836 gestig as landingsplek en het in 1847 dorpstatus verkry. W. Barnett het in 1849 ’n grondkonsessie gekry, maar die eerste Joodse inwoner was Gustave Wetzlar, wat in 1861 uit [[Duitsland]] in die Kaap aangekom het en hom in 1873 as handelaar in Oos-Londen gevestig het. Hy was dorpsraadslid van 1881 af en het burgemeester geword in 1889. John Lewis Norton, ’n afstammeling van die [[1820-Setlaars]], was hoofkonstabel en bode van die hof. Die groei van die Joodse bevolking vanweë immigrasie en die toestroming tydens die [[Tweede Vryheidsoorlog]] het gelei tot die stigting van die Joodse gemeente in 1901. Julius Myers en G.C. Deal, albei immigrante uit Engeland, het die leiding geneem in die gemeenskapslewe. Emmanuel Lipkin, later van [[Oudtshoorn]], het in 1903 uit Engeland gearriveer as predikant en ’n klein sinagoge is in gebruik geneem. Twintig jaar later is ’n groter sinagoge gebou. In 1958 is ’n klein Hervormde gemeente gestig.
In sy bloeitydperk het die gemeenskap in die middel 1960’s uit sowat 1 200 siele bestaan. Daar was ’n aktiewe Joodse gemeenskapslewe met Hebreeuse skole, Sionistiese en ander organisasies, streekstakke van nasionale instellings en ’n buiteklub. Maar teen 2004 het dit gekrimp tot minder as 150, hoofsaaklik bejaarde individue, hoewel die vernaamste gemeenskapsorganisasies nog aan die gang was. Jode was aktief in die burgerlike samelewing en het, benewens Wetzlar, die volgende burgemeesters ingesluit: David Lazarus (1947–’48 en 1966–’68), Abraham Addleson (1957–’59) en Leo Laden (1962–’64).<ref>{{en}} [http://www.jewishvirtuallibrary.org/east-Londen Jewish Virtual Library] {{Webargief |url=https://web.archive.org/web/20261025030333/http://www.jewishvirtuallibrary.org/east-Londen |date=2026-10-25}}. URL besoek op 10 November 2017.</ref>
=== Oudtshoorn ===
; Immigrasie
Die hoofdorp van die Klein-Karoo, [[Oudtshoorn]], het eens op 'n tyd so n lewenskragtige Joodse gemeenskap gehad dat die dorp, ietwat oordrewe, "Klein Jerusalem" of "Jeroesjalajim beDerom Afrika" (Jerusalem van Suid-Afrika) genoem is. Die gemeenskap het vinnig opgeskiet vanweë die oplewing in die [[volstruis]]bedryf wat Jode hierheen laat stroom het op soek na rykdom. Twee golwe immigrante het hierheen gekom: die eerste in die middel 19de eeu en die tweede vroeg in die 20ste eeu. Die eerste groep was deel van sir [[George Grey]] se immigrasieskema van 1858–'61, toe groot groepe mense van [[Duitsland|Duitse]] herkoms hulle aan die Kaap kom vestig het tesame met vaklui van die [[Britse Eilande]]. Die tweede golf was Jode uit veral [[Litaue]] en [[Letland]] wat wou ontsnap aan die oproep vir militêre diens van jong Jode in die [[Rusland|Russiese]] leër tussen 1881 en 1910 en die Jodehaat in die Russiese Ryk wat hul vermoë beperk het om ’n produktiewe lewe te lei. Die meeste het na [[Groot-Brittanje|Brittanje]], van waar hulle na die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] en die kolonies van die [[Britse Ryk]] verhuis het. Van dié wat die Kaap bereik het, het te hore gekom van die rykdom wat verdien kon word uit die volstruisbedryf van die [[Klein-Karoo]] en het daarheen verhuis en handel in volstruisvere begin dryf.
; Aanbiddingsplekke
[[Lêer:Komitee van Oudtshoorn se Queenstraat-sinagoge, laat 1880's.jpg|duimnael|Die komitee van die Queenstraat-sinagoge, laat 1880's.]]
Die eerste eredienste is gehou in privaat woning en in die veremarksaal van die stadsraad. Teen 1886 het die getal Jode sowat 250 getel en is onder aansporing van rabbi Orenstein van [[Kaapstad]] besluit om ’n sinagoge te bou. Tussen die Afrikaners en Jode het in dié tyd ’n besonderse band ontstaan omdat albei groepe diep godsdienstig was. Die plaaslike [[NG gemeente Oudtshoorn|NG]] predikant het selfs van die preekstoel verklaar hoe "heerlik dit sou wees as die kinders van die [[Ou Testament]] in ons midde kon aanbid". ’n Afrikaner het twee erwe vir die sinagoge geskenk, terwyl ’n ander die stene bygedra en dit na die perseel laat karwei het. Die argitek [[George Wallis]] het die plan geteken. Bouwerk het op 26 Januarie 1888 begin toe rabbi Orenstein die hoeksteen gelê het. Die sinagoge is in Desember daardie jaar aan die diens van die Here gewy. Rabbi Wolfson het in daardie jaar na die [[Kaapkolonie]] gekom om diens op [[Barberton]] in Oos-Transvaal te aanvaar, maar het verkies om die amp van rabbi van Oudtshoorn te aanvaar, waar hy die gemeenskap langer as ’n halfeeu sou dien van die preekstoel in wat mettertyd as die Englishe Shul sou bekendstaan.
; Joodse aktiwiteite
[[Lêer:Oudtshoorn se St Johnstraat-sinagoge.jpg|duimnael|links|Die St. Johnstraat-sinagoge.]]
Die aankomelinge het betrokke geraak by die bemarking en eindelik ook die produksie van volstruisvere, strydig met die algemene opvatting dat Jode nie slegs die middelman in die verkoop van volstruisvere was nie, maar ook aktiewe boere. Tog het van die 50 Jode van Oudtshoorn wat tussen 1883 en 1890 genaturaliseer is as burgers van die Kaapkolonie, hul bedryf aangedui as "verekoper" en nog twee as "veresorteerder". Baie van die vereverkopers het met ’n sak vol vere oor die skouer van plaas tot plaas loop en vere koop. Teen 1910 was daar 227 gelisensieerde verekopers in die distrik, van wie amper almal Jode is. Die Jode wat om die dorp kom woon het, het net Afrikaans leer praat, maar op die dorp was Engels die voertaal, waar dit by Britse setlaars geleer is, van wie baie winkeliers was.
Namate die Joodse bevolking gegroei het, het die omvang van hul aktiwiteite uitgebrei toe talle smouse geword het wat van plaas na plaas met ’n perdekarretjie gereis en huishoudelike produkte aan die boere verkoop het. Op die dorp het van hulle winkeliers en hoteliers geword. Namate die Jode se rykdom toegeneem het, het hulle pronkerige herehuise van sandsteen begin bou wat as volstruispaleise bekendgestaan het. Sommige Jode het hul sakebedrywighede gediversifiseer na die tabakbedryf, terwyl ander die professies begin beoefen het, veral dokters, tandartse en prokureurs.
Oudtshoorn se vernaamste teler en handelaar van volstruise op Oudtshoorn was ene Max Rose, bekend as die volstruisverekoning. Hy het in 1890 uit Shavel aangekom en sy sakeonderneming gou-gou opgebou. In 1906 het hy die plaas Weltevreden naby [[Ladismith]] vir £18 000 gekoop. Dis in 1913, kort voor die ineenstorting van die bedryf weens die [[Eerste Wêreldoorlog]], vir £200 000 van die hand gesit, maar ná die ineenstorting was dit niks meer as £15 000 werd nie.
; Twee sinagoges
[[Lêer:Oudtshoorn se Queenstraat-sinagoge.jpg|duimnael|Die Queenstraat-sinagoge in Baron van Rheedestraat. Dis sedert 1973 die dorp se enigste shul nadat die tweede een in 1973 gesluit het.]]
Baie van die Litvaks (mense van [[Litaue]]) wat op Oudtshoorn kom woon het, het uit twee aangrensende shtetls gekom, Kelme en Shavel. Kort voor lank het die twee groepe, die ortodokse Mitgagdim van Kelme en die meer liberale Jode van die stedelike Shavel stry gekry oor hoe om seremonies te hou. Die sinagoge in Queenstraat is net op Sabbat en Jom Tow en het nie geleenthede vir onderrig gebied nie. Die Kelme-Jode het gemeen rabbi Wolfson was te sterk onder die invloed van Duitse en Engelse godsdienspraktyke en het verlang dat daaglikse dienste gehou en ’n Beit Midrash gevorm word. So het dié groep in 1892 weggebreek van die gemeenskap en hul eie sinagoge gebou in St. Johnstraat, met die bynaam "Griener Shul", waarin hulle daarna gestreef het om die atmosfeer van hul tuisdorpsinagoge in die [[Karoo]] te herskep. Die gevolg was ’n replika van ’n [[Litaue|Litause]] sinagoge versier met tradisionele Joodse kunsvlyt, silwerwerk en naaldwerk. Nadat die gemeenskap in 1973 ontbind het, is die inhoud van die shul, waaronder die ark met sy uiekoepel, wat gemodelleer is op die ark in die sinagoge in Kelme, verskuif na die [[C.P. Nel-museum]].
; Opvoeding
Aanvanklik is die seuns en dogters van die plaaslike Joodse gemeenskap weggestuur na die stede en oorsee om hulle in die professies te kwalifiseer, maar in 1904 is op Oudtshoorn die eerste Joodse staatskool in Suid-Afrika tot stand gebring. Dié laerskool het ’n algemene opvoeding verskaf saam met daaglikse klasse in [[Hebreeus]] as deel van die sillabus.
; Gemeenskapsbetrokkenheid
Jode het aktief aan die dorpsbestuur deelgeneem. In ’n stadium was die burgemeester en twee raadslede Joods, asmede die distriksgeneesheer, die mediese beampte en ’n lid van die munisipale skoolraad. In 1899 is Moritz Aschman verkies tot die munisipale raad en het hy ook in die skool- en hospitaalraad gedien. Hy was etlike jare lank voorsitter van die Joodse Filantropiese Vereniging. Arthur Jacobson het in 1893 ’n regspraktyk op die dorp geopen. In 1903 is hy aangestel as Oudtshoorn se vredesregter en in 1914 het hy die dorp se eerste Joodse burgemeester geword.
Oudtshoorn se Joodse gemeenskap het algaande deel geword van die wit gemeenskap en diep betrokke geraak by burgerlike aangeleenthede, hoewel die dorp verdeeld was tussen die uitsluitlik anti-Britse, plattelandse Afrikaners wat die [[Nasionale Party]] ondersteun het en die Britsgesinde Afrikaners, Engels en die meeste van die Jode wat ondersteuners was van genls. [[Louis Botha]] en [[Jan Christian Smuts]] se [[Suid-Afrikaanse Party]] (vanaf 1934 die [[Verenigde Party]]. Die Jode se lojaliteit is versterk deur Smuts se ondersteuning van Sionisme.
Selfs ná die ineenstorting van die verebedryf en die wegtrek van die helfte van die Joodse gemeenskap teen 1918, is Jode steeds tot die dorpsraad verkies. Bennie Gillis het in 1937 die dorp se derde Joodse burgemeester geword nadat hy twee termyne as onderburgemeester gedien het en altesaam 25 jaar in die raad was.
; Agteruitgang
Die Joodse bevolking het saam met die volstruisbedryf gegroei en in 1914 ’n hoogtepunt van 600 gesinne bereik. Die ineenstorting van die bedryf het baie se sakeondernemings laat vou. Mense is bankrot verklaar en moes verkoop wat hulle kon om staande te bly. Omdat daar beperkte sakegeleenthede in ander sektore was, het die Jode na die stede begin verhuis sodat die helfte van die Joodse bevolking aan die einde van die [[Eerste Wêreldoorlog]] (1914–'18) reeds die dorp verlaat het. Die ekonomie het stadigaan herstel. Welgestelde Jode het aan Queenstraat gewoon naby die sinagoge, en die minder gegoedes in St. John-, Hoog- en Adderleystraat. Teen die 1930's het die dorp fabrieke gehad vir die vervaardiging van tabakprodukte, leergoedere en meublement wat duisende mense in diens gehad het en waarvan talle deur Jode besit is. Die verhuising van minder gegoede Jode en die vooruitgang van dié wat agtergebly het, het die indruk by arm Afrikaners gewek dat dit hulle teen die verengelsde Joodse winkeliers en krediteure was.
Ook op Oudtshoorn het die Jode in die aanloop tot die [[Tweede Wêreldoorlog]] met Jodehaat te doen gehad toe organisasies soos die Grys- en die Swarthemde gestig is. Die Simboliese Ossewatrek van 1938 het tot die stigting van die [[Ossewabrandwag]] as kultuurorganisasie gelei, maar sy metodes en embleme het sterk herinner aan dié van die [[Fascisme|fascistiese]] organisasies in Europa. Al het dié organisasies veral ná die uitbreek van die oorlog besonder uitgesproke geraak, was hul invloed steeds beperk. Weens politieke onrus het genl. Jan Smuts Oudtshoorn aan die begin van die oorlog onder noodwetgewing geplaas.
Die ineenstorting van die volstruisbedryf was die eerste groot terugslag vir Oudtshoorn se Joodse gemeenskap, maar die oorlogstyd en die maatskaplike veranderings in die gemeenskap selfs sou eindelik hul getalle verminder tot skaars meer as ’n minyan aan die einde van die 20ste eeu. Ná die einde van die oorlog het die dorp stadigaan weer rustig geraak, maar die Joodse gemeenskap sou nooit ten volle herstel van die uitwerking van brandstigting, die ongeërgde houding van die plaaslike polisie en die skending van wedersydse vertroue. Ná die bewindsoorname van die [[Nasionale Party]] is Afrikaners ál meer in die beherende posisies in die sake en maatskaplike lewe geplaas; tog het Joodse ondernemings nog dekades lank op Oudtshoorn staande gebly. Steeds het die getalle bly afneem, hoofsaaklik weens die aantrekkingskrag van die stede. Van die plaaslike Jode het ook geëmigreer weens die politieke onrus van die 1970's en '80's.
Teen 1955 het die dorp net 150 Joodse gesinne oorgehad en in 1973 is die St. Johnstraat-sinagoge gesluit. Die ark en voorbanke is na die plaaslike museum geneem. Volgens die jongste syfers het die dorp en distrik 17 Joodse gesinne onder wie vyf volstruisboere. Die gemeenskapslewe wentel steeds om die Queenstraat-sinagoge (nou Baron van Rheedestraat).<ref>{{en}} [http://www.seligman.org.il/oudtshoorn_jews.html Geskiedenis van Oudtshoorn se Joodse gemeenskap] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180711043920/http://www.seligman.org.il/oudtshoorn_jews.html |date=11 Julie 2018 }}. URL besoek op 11 November 2017.</ref>
=== Port Elizabeth ===
[[Lêer:Skaalmodel van die Raleigh-sinagoge, Port Elizabeth, in die Suid-Afrikaanse Joodse Museum, Kaapstad.jpg|duimnael|links|'n Skaalmodel in die Suid-Afrikaanse Joodse Museum Kaapstad van die Raleigh-sinagoge in [[Port Elizabeth]]. Dis in 1912 as die Baai se tweede sinagoge gebou.]]
[[Lêer:Ou sinagoge in Port Elizabeth.jpg|duimnael|Port Elizabeth se ou sinagoge is in 1876 opgerig, maar in 1958 gesloop toe die gemeente oorgeskuif het na die nuwe Glendinningvale-sinagoge.<ref>{{en}} [http://artefacts.co.za/main/Buildings/bldgframes.php?bldgid=3442 Artefacts.co.za] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170721113034/http://artefacts.co.za/main/Buildings/bldgframes.php?bldgid=3442 |date=21 Julie 2017 }}. URL besoek op 10 November 2017.</ref>]]
[[Lêer:Pioneers Memorial Synagogue in Raleigh Street.jpg|duimnael|Die Joodse Pioniersgedenkmuseum in Port Elizabeth, van 1912 tot 1954 die Raleigh-sinagoge.]]
Joodse families het saam met die [[1820-Setlaars]] na Suid-Afrika gekom. ’n Gemeente is in 1861 of ’62 gestig en die eerste sinagoge (’n omskepte Lutherse kerk) in 1862 aangeskaf. Port Elizabeth het ’n belangrike sentrum van die wolbedryf geword waarin Joodse handelaars, veral die Mosenthal-broers, ’n belangrike rol gespeel het. Hyman Henry Salomon was burgemeester van 1873–’75 en Max Gumpert in 1900. Die eerste Joodse predikante van die Baai was Samuel Rapaport van 1873–’94, Jacob Philips van 1897–1912 en Abraham Levy van 1912–’54 (met ’n kort onderbreking). In 1923 is Adolph Schauder, handelaar en nyweraar, tot die stadsraad verkies en langer as 40 jaar lid gebly. Hy het as burgemeester gedien van 1940–’42. ’n [[Township]] vir [[Kleurlinge|bruin mense]] is Schauderville genoem ter ere van sy werk onder die gekleurde inwoners. Hy was ook enkele jare lank president van die Ortodokse Hebreeuse Gemeente. Solly Rubin het van 1972–’73 as burgemeester gedien.
Die Verenigde Hebreeuse Instellings sluit ’n gewrá kedisjá en ’n liefdadigheidsorganisasie in. Port Elizabeth het twee Ortodokse sinagoges, die Port Elizabethse Hebreeuse Gemeente en die Sommerstrandse Hebreeuse Gemeente, wat in 1947 gestig is. Die Progressiewe Gemeente (Tempel Israel) dateer van 1949. Port Elizabeth is naas Johannesburg, Kaapstad en Durban die enigste stad met ’n Joodse skool (Theodor Herzl), hoewel meer as 80% van die 360 leerlinge van voorskools tot matriek nou nie-Jode is.<ref>{{en}} [http://www.isasaschoolfinder.co.za/search.htm?provinceSF=Eastern+Cape&citySF=&genderSF=&religiousAffiliationSF=Jewish&curriculumSF=&feesLowSF=&feesHighSF= Independent Schools Association of Southern Africa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200518060548/https://www.isasaschoolfinder.co.za/search.htm?provinceSF=Eastern+Cape&citySF=&genderSF=&religiousAffiliationSF=Jewish&curriculumSF=&feesLowSF=&feesHighSF= |date=18 Mei 2020}}. URL besoek op 13 November 2017.</ref> Die skool het op 21 Januarie 1959 geopen en in 1962 na sy ruim perseel in [[Walmer]] verhuis.<ref>{{en}} [http://www.theodorherzl.co.za/history/ Die geskiedenis van die Theodor Herzl Schools] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170818062448/http://www.theodorherzl.co.za/history/ |date=18 Augustus 2017}}. URL besoek op 10 November 2017.</ref>
Die hoofkwartier van die Oos-Kaapse Komitee van die Joodse Raad van Afgevaardigdes<ref name="sajbd" /> en die Oostelike Provinsie- Sionistiese Raad is in Port Elizabeth.<ref name="saz" /> Die stad se Joodse bevolking het in 1969 2 811 (1,1%) van die algemene bevolking) getel, maar het teen 2004 afgeneem tot net 450.<ref>{{en}} [http://www.jewishvirtuallibrary.org/port-elizabeth Jewish Virtual Library]. URL besoek op 10 November 2017.</ref>
Port Elizabeth se tweede sinagoge, die Raleigh-sinagoge in die straat met dieselfde naam, is in 1912 in die [[Art Noveau]]-styl deur Orlando Middleton ontwerp. Dit was in gebruik tot 1954. Die sinagoge is in 1986 tot 'n nasionale gedenkwaardigheid verklaar en in die Joodse Pioniersgedenkmuseum omskep, wat elke Sondag van 10:00 tot 12:00 oop is.
=== Pretoria ===
[[Lêer:Old Sinagogue, Pretoria.JPG|duimnael|links|Die [[Sinagoge, Paul Krugerstraat|Ou Sinagoge in Paul Krugerstraat]].]]
[[Lêer:00000-Sammy Marks Fountain-Pretoria-s.jpg|duimnael|Die Sammy Marks-fontein. Marks was die stad se bekendste Joodse inwoner.]]
[[Lêer:Ou Sinagoge in Paul Krugerstraat, Pretoria, 1958.jpg|duimnael|links|180px|Die ou sinagoge in Paul Krugerstraat, Pretoria, hier afgeneem in 1958 in die tyd toe dit verander is om die hooggeregshof te huisves. [[Sammy Marks]] het aansienlik tot die boukoste bygedra toe die gebou in 1897–’98 opgerig is.]]
Pretoria het ’n klein Joodse bevolking van sowat 3 000 siele. Jode woon reeds sedert die stad se stigting in 1867 hier en het ’n groot rol in sy nywerheids- en handelsontwikkeling gespeel. De Vries, die eerste Joodse nedersetter in die stad, het ’n vooraanstaande inwoner geword. Hy was later staatsaanklaer, Volksraadslid en was ’n baanbreker van die Afrikaanse taal. Ander Joodse immigrante uit [[Litaue]] was nie so geletterd soos De Vries nie; talle kon net [[Jiddisj]] praat en het winkeltjies geopen. Die Jode van Pretoria het neutraal probeer bly tydens die [[Tweede Vryheidsoorlog]], maar sommige het wel vrywillig aan Boerekant geveg.
Pretoria se eerste Hebreeuse gemeente is tussen 1890 en 1895 gestig. Die gemeenskap se eerste sinagoge is in 1898 aan Paul Krugerstraat ingewy en die tweede, die Groot Sinagoge, is in 1922 geopen. Nóg die ou sinagoge in Paul Krugerstraat, nóg die Groot Sinagoge is steeds in gebruik. ’n Hervormde sinagoge, Tempel Menorah, het vroeg in die 1950's tot stand gekom.
Die Paul Kruger-sinagoge is in 1952 deur die staat onteien met die doel om ’n nuwe hooggeregshof te bou, wat vir veiligheidsverwante verhore, die bedrywighede van die swart opposisiegroepe en die sosialistiese/kommunistiese alliansie gebruik is. Van 1 Augustus 1958 tot 29 Maart 1961 is oudpres. [[Nelson Mandela]], [[Walter Sisulu]] en nog 26 beskuldigdes se verraadverhoor in die ou sinagoge gehou, toe almal vrygespreek is. Van 22 Oktober tot 7 November 1962 is Mandela weer in die ou sinagoge verhoor, toe hy gevonnis is tot altesaam sewe jaar gevangenisstraf met dwangarbeid/hardepad, drie jaar vir die aanhitsing om te staak en twee omdat hy die land sonder ’n reisdokument verlaat het. In 1963, terwyl hy die vonnis uitgedien het wat hy in die ou sinagoge gekry het, het Mandela verskyn in die sogenaamde Rivonia-verhoor. Van 14 November tot 2 Desember 1977 is die ondersoek na die dood van [[Steve Biko]] in die ou sinagoge gehou.
Die Miriam Marks-skool, opgerig in 1905, en die Carmel-skool, geopen in 1959, is die twee vernaamste Joodse opvoedkundige instellings wat in Pretoria ontstaan het. Die Carmel-skool is al een wat nog in bedryf is en dien ook as die stad se enigste sinagoge. Die Hervormde gemeente deel hul rabbi met Johannesburg en hul sinagoge word nie langer gebruik nie; dienste word deesdae in die lidmate se huise gehou.
Pretoria se Joodse gemeenskap het reeds in die 19de eeu sy hoogtepunt bereik. Destyds was daar talle Joodse sportklubs, liefdadigheidsorganisasies en jeuggroepe. Maar ná 1948, met die [[Nasionale Party]] se bewindsoorname, het heelparty die stad verlaat en in Kaapstad of Johannesburg gaan woon. Seker Pretoria se bekendste Joodse inwoner, [[Sammy Marks]], ’n goeie vriend van pres. [[Paul Kruger]], se huis is in ’n museum omskep.<ref>{{en}}[http://www.jewishvirtuallibrary.org/south-africa-virtual-jewish-history-tour Jewish Virtual; Library]. URL besoek op 10 November 2017.</ref>
=== Willowmore ===
[[Lêer:Rabbi se huis, Willowmore.JPG|duimnael|links|Die destydse rabbi se woning op Willowmore.]]
[[Lêer:Willowmore se ou sinagoge.jpg|duimnael|Op talle plattelandse dorpe waar die Joodse gemeenskap doodgeloop het, word hul sinagoge vir 'n ander doel gebruik, maar op [[Willowmore]] staan hy leeg.]]
Die [[Oos-Kaap]]se dorp [[Willowmore]], aangelê op die plaas The Willos in 1862, is een van tallose plattelandse dorp wat eens 'n sterk Joodse gemeenskap gehad het, maar waar geen Jode oorgebly het nie. Die rabbi se destydse woning staan vandag nog en is ’n tipiese voorbeeld van Karoo-argitektuur. Dat die plaaslike Hebreeuse gemeente, gestig omstreeks 1904, sy eie rabbi kon onderhou, beteken hier het ’n betreklik groot aantal Jode gewoon het. Dié gemeenskap, wat reeds in 1904 sy hoogtepunt van 152 siele bereik het, het besluit om ’n sinagoge op die dorp te laat bou nadat 'n erf vir die Joodse begraafplaas in 1904 op die gemeenskap se naam oorgedra is. Die eerste grafsteen was Woolf Matz s'n in 1903. Die erf waarop die shul gebou is, is in 1906 aangekoop en die hoeksteen op 8 April 1907 gelê.<ref>{{en}} [http://jdap.co.za/roots-2/dorps-towns/dorps-towns/willowmore-eastern-cape/ Jewish Digital Archive Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181003012201/http://jdap.co.za/roots-2/dorps-towns/dorps-towns/willowmore-eastern-cape/ |date= 3 Oktober 2018}}. URL besoek op 11 November 2017.</ref> Die Joodse gemeenskap het in 1908 om ’n lening aansoek gedoen om die gebou op te rig.
Die verlate sinagoge staan reeds jare lank toe en ongebruik. Nadat die gemeenskap gekrimp het tot 57 siele in 1936 en 30 in 1951, is die gebou in 1976 aan die dorpsraad geskenk. In 1980, toe hier net twee Jode oor was, is die gebou aan 'n motorhawe verkoop. Dis nie bekend wanneer die laaste Jode weggetrek of oorlede is nie, maar in 1991 was hier nog vier Jode.<ref>{{en}} [http://www.poortjiegamereserve.co.za/willowmore.php Die geskiedenis en ander wetenswaardighede van Willowmore]. URL besoek op 10 November 2017.</ref>
=== Graaff-Reinet ===
{{Sienook|Bondeldraermonument}}
== Bekende Suid-Afrikaanse Jode ==
[[Lêer:Aaron Klug 1979.jpg|duimnael|upright|Die biochemikus Sir [[Aaron Klug]].]]
[[Lêer:Irma Stern, Jewish Women's Archive.jpg|duimnael|upright|Die skilder [[Irma Stern]].]]
[[Lêer:Morris Kentridge.jpg|duimnael|upright|[[Morris Kentridge]], met tussenposes van 1914 tot 1958 'n Volksraadslid.]]
[[Lêer:Johnny-clegg-valenciennes-davidata-14 07 2009.jpg|duimnael|upright|Die musikant [[Johnny Clegg]].]]
[[Lêer:Morris Alexander.jpg|duimnael|upright|[[Morris Alexander]] het tussen 1910 en 1943 agt keer die kiesafdeling [[Kaapstad-Kasteel (kiesafdeling)|Kaapstad-Kasteel]] gewen. Net in 1929 se verkiesing het hy nie gestaan nie.]]
[[Lêer:Nadine Gordimer 01.JPG|duimnael|upright|Hoewel van Joodse herkoms, is die gevierde skrywer [[Nadine Gordimer]] sekulêr grootgemaak.]]
[[Lêer:Jonathan Shapiro 01.JPG|duimnael|upright|Die spotprentkunstenaar [[Jonathan Shapiro]], oftewel Zapiro.]]
=== Kunste ===
* [[Johnny Clegg]], musikant
* [[David Goldblatt]], fotograaf
* [[Arthur Goldreich]], skilder
* [[Nadine Gordimer]], skrywer
* [[Laurence Harvey]], akteur
* [[Sid James]], akteur
* [[Hermann Kallenbach]], argitek
* [[Louis Karol]], argitek
* [[William Kentridge]], rolprentvervaardiger
* [[Taubie Kushlick]], teatervervaardiger
* [[Manfred Mann]], musikant
* [[Sarah Gertrude Millin]], skrywer
* [[Florence Phillips]], weldoener van die kunste
* [[Trevor Rabin]], musikant
* [[Antony Sher]], akteur
* [[Irma Stern]], skilder
* [[Janet Suzman]], aktrise
* [[Pieter-Dirk Uys]], satirikus
* [[Tessa Uys]], konsertpianis
* [[Rose Zwi]], skrywer
=== Politiek ===
* [[Morris Alexander]], politikus
* sen. [[Aaron Berman]], politikus
* [[Abba Eban]], [[Israel]]se minister
* [[Ruth First]], vryheidsvegter
* [[Denis Goldberg]], kampvegter om burgerregte
* [[Richard Goldmann]], politikus
* [[Joel Joffe]], politikus
* [[Ronnie Kasrils]], kabinetsminister
* [[Morris Kentridge]], Volksraadslid
* [[Alexander Kowarsky]]
* [[Tony Leon]], leier van die Amptelike Opposisie, ambassadeur
* [[Albie Sachs]], juris
* [[Harry Schwarz]], politikus en ambassadeur
* [[Joe Slovo]], vryheidsvegter
* [[Bertha Solomon]], politikus, vroueregtekampvegter
* [[Max Sonnenberg]], sakeman en politikus
* [[Helen Suzman]], politikus
=== Sakewêreld ===
* [[Barney Barnato]], sakemagnaat
* [[Alfred Beit]], sakemagnaat
* [[Bertrand Bernstein]], sakeman en [[Universiteit van die Witwatersrand|Wits]]-kanselier
* [[Otto Beit]], sakemagnaat
* [[Reeva Forman]], sakevrou
* [[Charles Goldmann]], mynmagnaat en Britse politikus
* [[Carl Hanau]], mynmagnaat
* [[Sol Kerzner]], hotelmagnaat
* [[Lionel Phillips]], sakemagnaat
=== Sportwêreld ===
* [[Ali Bacher]], krieketspeler
* [[Ilana Kloss]], tennisspeler
* [[Sarah Poewe]], swemmer
* [[Philip Rabinowitz]], atleet
* [[Leonard Reitstein]], skaakspeler
* [[Jody Scheckter]], renjaer
* [[Joel Stransky]], rugbyspeler
* [[Shaun Tomson]], branderplankryer
=== Wetenskap ===
* prof. [[Ralph Bernstein]], fisioloog
* [[Sydney Brenner]], bioloog
* [[Meyer Fortes]], antropoloog
* [[Max Gluckman]], etnososioloog
* [[Aaron Klug]], biochemikus
* [[Ludwig Lachman]], ekonoom
* [[Stanley Mandelstam]], fisikus
* [[Simon Papert]], wiskundige
* [[Peter Sarnak]], wiskundige
* [[Isaac Schapera]], antropoloog
* [[Basil Schonland]], botanis
* [[Selmar Schonland]], botanis
* [[Phillip Tobias]], paleoantropoloog
* [[Joseph Wolpe]], psigiater
* [[Lewis Wolpert]], bioloog
* [[Solly Zuckerman]], [[soöloog]]
== Verwysings ==
{{Verwysings|4}}
== Bronnelys ==
* {{af}} Coetzee, Abel: Woeling en Wording. Johannesburg: Suid-Afrikaanse Uitsaaikorporasie, 1961.
* {{af}} Giliomee, Herman en Mbenga, Bernard. 2007. ''Nuwe geskiedenis van Suid-Afrika''. Kaapstad: Tafelberg.
* {{en}} Saron, G. in Potgieter, D.J. (ed.) 1972. ''[[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]]'', volume 6. Cape Town: Nasionale Opvoedkundige Uitgewery (Nasou).
* {{af}} Schoeman, C.J.: Klein Jerusalem. In: Lantern. Tydskrif vir Kennis en Kultuur. Jaargang 25, nr. 3, Maart 1976
* {{en}} [http://www.jewishvirtuallibrary.org/south-africa-virtual-jewish-history-tour Jewish Virtual Tour]. URL besoek op 9 November 2017.
== Eksterne skakels ==
{{CommonsKategorie-inlyn|Jewish people of South Africa}}
{{Gesagsrekords}}
{{Voorbladster}}
[[Kategorie:Suid-Afrikaanse Jode| ]]
d9yehcj42fz92gxb6i23ei0ul7ptppm
Krieketwêreldbeker 2023
0
129401
3379405
3304657
2026-11-21T04:38:36Z
InternetArchiveBot
131157
Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379405
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Krieketwêreldbeker
| naam = Krieketwêreldbeker 2023
| beeld = Krieketwêreldbeker 2023.svg
| beeldgrote = 250px
| onderskrif = Kenteken van die Krieketwêreldbeker 2023
| vanafdatum = 5 Oktober
| totdatum = 19 November
| bestuurder = [[Internasionale Krieketraad]] (IKR)
| krieketformaat = [[Internasionale eendagwedstryd|Internasionale eendagkrieket]] (EDI)
| toernooiformaat = Groep- en uitklopfase
| gashere = {{vlagland|Indië}}
| kampioen = {{Cr-AU}}
| naaswenner = {{Cr-IN}}
| getal = 6
| deelnemers = 10 (32 kwalifiseer)
| wedstryde gespeel = 48
| bywoning = 1250307
| speler van die reeks = {{vlagikoon|Indië}} [[Virat Kohli]]
| meeste lopies = {{vlagikoon|Indië}} [[Virat Kohli]] (765)<ref name="Most_Runs">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/tournament/batting-most-runs-career/icc-cricket-world-cup-2023-24-15338 |title=Records in ICC Cricket World Cup, 2023/24 – Most runs |publisher=ESPNcricinfo |date=19 November 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
| meeste paaltjies = {{vlagikoon|Indië}} [[Mohammed Shami]] (24)<ref name="Most_Wickets">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/tournament/bowling-most-wickets-career/icc-cricket-world-cup-2023-24-15338 |title=Records in ICC Cricket World Cup, 2023/24 – Most wickets |publisher=ESPNcricinfo |date=19 November 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
| vorige jaar = 2019
| vorige toernooi = Krieketwêreldbeker 2019
| volgende jaar = 2027
| volgende toernooi = Krieketwêreldbeker 2027
}}
Die '''Krieketwêreldbeker 2023''' ([[Engels]]: ''2023 Cricket World Cup''; [[Hindi]]: २०२३ क्रिकेट विश्व कप) is van 5 Oktober tot 19 November 2023 in [[Indië]] beslis.<ref name="Kortlys">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/world-cup-2023-likely-to-start-on-october-5-end-on-november-19-1364707 |title=World Cup 2023 likely to start on October 5 and end on November 19 |publisher=ESPNcricinfo |author=Nagraj Gollapudi |date=21 Maart 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> Die oorspronklike datums vir dié toernooi was tussen 9 Februarie tot 26 Maart 2023,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/england-awarded-2019-world-cup-245814 |title=England awarded 2019 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |date=30 April 2006 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/178260 |title=Outcomes from ICC Annual Conference week in London |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=13 Junie 2013 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/ipl-now-has-window-in-icc-future-tours-programme-1129304 |title=IPL now has window in ICC Future Tours Programme |publisher=ESPNcricinfo |author=Nagraj Gollapudi |date=12 Desember 2017 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> maar in Julie 2020 is dit na Oktober en November 2023 herskeduleer, nadat die kwalifisering weens die wêreldwye [[Covid-19-pandemie]] vertraag is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/1733341 |title=Men's T20 World Cup postponement FAQs |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=20 Julie 2020 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/icc-postpones-t20-world-cup-due-to-covid-19-pandemic-1227275 |title=ICC postpones T20 World Cup due to Covid-19 pandemic |publisher=ESPNcricinfo |author=Nagraj Gollapudi |date=20 Julie 2020 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/2023-world-cup-india-delayed-october-november-icc-qualification-fair-1702626-2020-07-20 |title=ICC moves 2023 World Cup in India to October-November to allow longer qualification period |publisher=India Today |date=20 Julie 2020 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> Dit was die 13de [[krieketwêreldbeker]]toernooi van die vierjaarlikse krieketwêreldkampioenskap in [[Internasionale eendagwedstryd|internasionale eendagkrieket]] (EDI) wat deur die [[Internasionale Krieketraad]] (IKR) aangebied word en die vierde in Indië. Dié land het voorheen as medegasheer van die toernooie in [[Krieketwêreldbeker 1987|1987]] (saam met [[Pakistan]]), [[Krieketwêreldbeker 1996|1996]] (saam met Pakistan en [[Sri Lanka]]) en [[Krieketwêreldbeker 2011|2011]] (saam met [[Bangladesj]] en Sri Lanka) opgetree; slegs [[Engeland]] het meer toernooie gehuisves. Dit was die eerste toernooi wat geheel en al in Indië aangebied is<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.forbes.com/sites/tristanlavalette/2019/02/04/india-set-to-retain-hosting-2023-cricket-world-cup-despite-squabble-with-icc-over-23-million/ |title=India Set To Retain Hosting 2023 Cricket World Cup Despite Squabble With ICC Over $23 Million |publisher=[[Forbes]] |author=Tristan Lavalette |date=4 Februarie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> en slegs die derde wat deur een gasheerland gehou is; die eerste twee toernooie in [[Krieketwêreldbeker 1975|1975]] en [[Krieketwêreldbeker 1979|1979]] is deur Engeland op sy eie gehuisves.
[[Lêer:Icc cricket world cup trophy.jpg|duimnael|links|upright|Die Krieketwêreldbekertrofee waarom meegeding is]]
Die toernooi se formaat van 2019 het onveranderd gebly en tien nasionale [[krieket]]spanne het aan die Krieketwêreldbeker 2023 deelgeneem: Die gasheer [[Indiese nasionale krieketspan|Indië]], die sewe beste spanne van die Superliga 2020–2023 ([[Afghaanse nasionale krieketspan|Afghanistan]], [[Australiese nasionale krieketspan|Australië]], [[Bengaalse nasionale krieketspan|Bangladesj]], [[Engelse nasionale krieketspan|Engeland]], [[Nieu-Seelandse nasionale krieketspan|Nieu-Seeland]], [[Pakistanse nasionale krieketspan|Pakistan]] en [[Proteas|Suid-Afrika]]), saam met die twee beste spanne van die Krieketwêreldbekerkwalifisering 2023 ([[Nederlandse nasionale krieketspan|Nederland]] en [[Sri Lankaanse nasionale krieketspan|Sri Lanka]]).
Tydens die Krieketwêreldbeker 2023 is 48 wedstryde gespeel, waaronder 45 tydens die groepfase en drie in die uitklopfase, insluitende die eindstryd. Die toernooi het op 5 Oktober met die openingswedstryd tussen die twee finaliste van die [[Krieketwêreldbeker 2019|2019-toernooi]] Engeland en Nieu-Seeland op die [[Narendra Modi-stadion]] in [[Ahmedabad]] begin. Al die spanne het in een groep 45 wedstryde beslis, waarvan elke span een keer teen al die ander spanne van die groep gespeel het. Die vier beste spanne het hierna vir die halfeindrondte gekwalifiseer en die eindstryd is op 19 November op die Narendra Modi-stadion in Ahmedabad gehou, terwyl die sewe beste spanne saam met die gasheer Pakistan regstreeks vir die [[Kampioenetrofee 2025]] gekwalifiseer het. Engeland was die verdedigende kampioen nadat hulle die vorige Krieketwêreldbeker 2019, teen Nieu-Seeland in die nouste eindstryd in dié tyd (’n amptelike gelykop), tuis gewen het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/team-smallest-margins/world-cup-12 |title=Records in World Cup – By runs |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
Australië, Indië, Nieu-Seeland en Suid-Afrika het vir die halfeindrondte gekwalifiseer. Indië het Nieu-Seeland geklop en Australië vir Suid-Afrika, voordat Australië die eindstryd op die Narendra Modi-stadion in Ahmedabad teen die gasheer Indië met ses paaltjies gewen en sodoende sy sesde titel ingepalm het. Ná die [[Krieketwêreldbeker 2003|2003-toernooi]] in [[Suid-Afrika]], [[Zimbabwe]] en [[Kenia]] was dit die tweede ontmoeting tussen dié twee lande in ’n eindstryd wat ook deur Australië gewen is. Die verdedigende kampioen Engeland is reeds in die groepfase uitgeskakel.
Die Internasionale Krieketraad het voor die Krieketwêreldbeker 2015 aangekondig dat slegs tien van die vernaamste krieketlande aan die volgende toernooie van 2019 en 2023 sal kan deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/icc-news-full-members-opposed-10-team-world-cup-says-haroon-lorgat-541846 |title=Full Members opposed 10-team World Cup – Lorgat |publisher=ESPNcricinfo |author=Nagraj Gollapudi |date=24 November 2011 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> Dit het groot kritiek uitgelok, omdat veral die assosiaatlede van die IKR gevrees het dat die afstand in kwaliteit tussen hulle en die voorste [[toetskrieket]]lande groter sou word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2015/mar/26/icc-dave-richardson-2019-cricket-world-cup-associate-nations |title=ICC will still cut 2019 World Cup to 10 teams, says chief executive |publisher=[[The Guardian]] |date=26 Maart 2015 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/anger-as-10-team-world-cup-not-up-for-debate-892955 |title=Anger as 10-team World Cup not up for debate |publisher=ESPNcricinfo |author=Tim Wigmore |date=1 Julie 2015 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.abc.net.au/news/2019-06-05/cricket-world-cup-minnows-where-have-they-gone/11176128 |title=The Cricket World Cup 2019 has shrunk to exclude the minnows, but why? And how come it's still so long? |publisher=ABC News |author=Simon Smale |date=4 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> Die IKR se redenasie vir hierdie stap was egter ’n beter bemarkingsmoontlikheid van die kompetisie, want al die spanne sou dan mededingend gewees het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/does-a-ten-team-world-cup-make-financial-sense-world-cup-2015-russell-degnan-843807 |title=Does a ten-team World Cup make financial sense? |publisher=ESPNcricinfo |author=Russell Degnan |date=6 Maart 2015 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> Die tweemalige wêreldkampioen [[Wes-Indiese nasionale krieketspan|Wes-Indië]] kon vir die eerste keer nie vir ’n krieketwêreldbekertoernooi kwalifiseer nie, vervolgens het vir die eerste keer in die toernooi se geskiedenis geen span van die [[Amerikas]] deelgeneem nie.
Die Krieketwêreldbeker 2023 was die eerste sedert die [[Krieketwêreldbeker 1992|1992-toernooi]] waartydens elk van die spanne ten minste een oorwinning in die groepfase kon aanteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/3735909 |title=One Day Evolution: All the records as they break at the Cricket World Cup 2023 |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |author=Daniel Beswick |date=12 Oktober 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.foxsports.com.au/cricket/icc-world-cup/explained-australias-complicated-path-to-wc-glory-and-how-they-can-put-poms-out-of-their-misery/news-story/1a1dfdcda0aa1fa2d34aead916d596a9 |title=Explained: Australia’s complicated path to WC glory... and how they can put Poms out of their misery |publisher=Fox Cricket |author=Nic Savage |date=23 Oktober 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> Altesaam het 1 250 307 toeskouers die 48 wedstryde bygewoon, die meeste in dié tyd tydens ’n krieketwêreldbekertoernooi.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/2023-odi-world-cup-shatters-viewership-records-1410361 |title=2023 ODI World Cup shatters viewership records |publisher=ESPNcricinfo |date=24 November 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
== Toewysing ==
Tydens ’n spesiale vergadering van die Internasionale Krieketraad in Junie 2013 in [[Londen]] is die Krieketwêreldbeker 2023 aan Indië toegewys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sports.ndtv.com/cricket/2023-world-cup-will-be-played-only-in-india-n-srinivasan-1514687 |title=2023 World Cup Will be Played Only in India |publisher=NDTV Sports |author=Narayanaswami Srinivasan |date=14 Julie 2009 |accessdate=30 Mei 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190530212151/https://sports.ndtv.com/cricket/2023-world-cup-will-be-played-only-in-india-n-srinivasan-1514687 |archive-date=30 Mei 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
== Deelnemers ==
=== Kwalifisering ===
[[Lêer:Qualification Pathway for 2023 ICC Cricket World Cup.png|duimnael|Grafiek van die kwalifiseringsproses vir die Krieketwêreldbeker 2023]]
Soos tydens die Krieketwêreldbeker 2019 kon tien krieketspanne aan die Krieketwêreldbeker 2023 deelneem. Die hoofroete tot kwalifisering was die nuwe Superliga, wat die EDI-kampioenskap vervang het. Aan die Superliga, wat tussen Julie 2020 en Mei 2023 beslis is, het die twaalf [[Toetskrieket|toetslande]] (insluitende die gasheer Indië) en [[Nederlandse nasionale krieketspan|Nederland]] deelgeneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/england-v-ireland-to-kick-off-world-cup-super-league-on-july-30-1227834 |title=England v Ireland to kick off World Cup Super League on July 30 |publisher=ESPNcricinfo |date=27 Julie 2020 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
Die gasheer Indië en die sewe beste spanne van die dertien deelnemers in die Superliga het regstreeks vir die hooftoernooi gekwalifiseer. Die vyf spanne van die Superliga, wat nie daarin kon slaag om regstreeks vir die toernooi te kwalifiseer nie, het aan die Krieketwêreldbekerkwalifisering 2023 deelgeneem, waarna twee spanne na die hooftoernooi deurgedring het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/radical-schedule-shake-up-proposed-at-icc-meeting-1080769 |title=Radical schedule shake-up proposed at ICC meeting |publisher=ESPNcricinfo |date=3 Februarie 2017 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/the-road-to-world-cup-2023-how-teams-can-secure-qualification-from-rank-no-1-to-32-1197379 |title=The road to World Cup 2023: how teams can secure qualification, from rank No. 1 to 32 |publisher=ESPNcricinfo |author=Peter Della Penna |date=14 Augustus 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
Aan die Krieketwêreldbekerkwalifisering 2023 het, naas die vyf onderste spanne van die Superliga, ook die drie beste spanne van die vir die eerste keer besliste Krieketwêreldbekerliga 2 2019–2022 (gehou tussen Augustus 2019 en Maart 2023) deelgeneem. Die oorblywende twee plekke vir die kwalifisering is deur ’n uitspeeltoernooi tussen die Krieketwêreldbekerliga 2 se niekwalifiserende spanne en die Krieketwêreldbekeruitdagingsliga 2019–2021 se twee beste spanne bepaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/associates-pathway-to-2023-world-cup-undergoes-major-revamp-1162819 |title=Associates pathway to 2023 World Cup undergoes major revamp |publisher=ESPNcricinfo |author=Peter Della Penna |date=20 Oktober 2018 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> Aan die Krieketwêreldbekerliga het die oorblywende sewe lande met ’n tydelike EDI-status deelgeneem (Nederland het aan die Superliga deelgeneem).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/explainer-men-s-odi-world-cup-super-league-1227833 |title=Explainer: Men's ODI World Cup Super League |publisher=ESPNcricinfo |author=Sreshth Shah |date=27 Julie 2020 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
32 nasionale krieketspanne het om die twee oorblywende plekke by die Krieketwêreldbeker 2023 meegeding, waarvan die finale tien aan die uiteindelike kwalifiserende rondte in [[Zimbabwe]] deelgeneem het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/cricket-world-cup-league-two/about |title=ICC Men’s T20 World Cup Europe Qualifier gets underway in Scotland |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=26 Julie 2020 |accessdate=11 Maart 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231004161231/https://www.icc-cricket.com/cricket-world-cup-league-two/about |archive-date= 4 Oktober 2023 |url-status=dead}}</ref> Sri Lanka het die eerste kwalifiserende span geword nadat hulle [[Zimbabwiese nasionale krieketspan|Zimbabwe]] met nege paaltjies geklop het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-qualifier-2023-1377745/zimbabwe-vs-sri-lanka-24th-match-super-six-1377770/match-report |title=Theekshana, Nissanka hand Sri Lanka ODI World Cup ticket |publisher=ESPNcricinfo |author=S Sudarshanan |date=2 Julie 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> Nadat [[Skotse nasionale krieketspan|Skotland]] [[Wes-Indiese nasionale krieketspan|Wes-Indië]] met sewe paaltjies verslaan het, kon die tweemalige wêreldkampioen vir die eerste keer nie vir ’n krieketwêreldbekertoernooi kwalifiseer nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/world-cup-2023-west-indies-crash-out-of-qualification-race-1385192 |title=West Indies fail to qualify for 2023 ODI World Cup |publisher=ESPNcricinfo |date=1 Julie 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/66076860 |title=World Cup qualifier: Scotland knock out West Indies at World Cup Qualifier with seven-wicket win |publisher=[[BBC]] |date=1 Julie 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> Nadat Skotland ook Zimbabwe met 31 lopies verslaan het, het Zimbabwe sy tweede agtereenvolgende krieketwêreldbekertoernooi misgeloop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-qualifier-2023-1377745/zimbabwe-vs-scotland-26th-match-super-six-1377773/match-report |title=Scotland's Sole-stirring bowling display knocks Zimbabwe out of World Cup |publisher=ESPNcricinfo |author=Madushka Balasuriya |date=4 Julie 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> Vir die eerste keer kon drie lande met toetskrieketstatus – [[Ierse nasionale krieketspan|Ierland]], Wes-Indië en Zimbabwe – nie vir ’n krieketwêreldbeker kwalifiseer nie, terwyl twee assosiaatlede – Nederland en Skotland – daarin kon slaag om dié drie volle lede in die kwalifisering verby te steek en die laaste plek onder mekaar beslis het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/spotlight-on-bulawayo-as-netherlands-scotland-battle-for-world-cup-jackpot-1385949 |title=Spotlight on Bulawayo as Netherlands, Scotland battle for World Cup jackpot |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |date=5 Julie 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> Nederland het die laaste en tiende plek bespreek nadat hulle Skotland met vier paaltjies verslaan het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-qualifier-2023-1377745/netherlands-vs-scotland-28th-match-super-six-1377776/match-report |title=Bas de Leede's five-for and 92-ball 123 take Netherlands to the ODI World Cup |publisher=ESPNcricinfo |author=Hemant Brar |date=6 Julie 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
Nadat die [[Raad vir Beheer van Krieket in Indië]] geweier het om ’n span vir die Asiatiese Beker 2023 na Pakistan te stuur, het die [[Pakistanse Krieketraad]] gedreig om die Krieketwêreldbeker 2023 in Indië te boikot.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.skysports.com/cricket/news/12123/12724526/pakistan-could-boycott-2023-50-over-world-cup-over-indias-asia-cup-stance |title=Pakistan could boycott 2023 50-over World Cup over India's Asia Cup stance |publisher=[[Sky News]] |date=19 Oktober 2022 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://asia.nikkei.com/Spotlight/Sports/India-Pakistan-spat-threatens-Cricket-World-Cup |title=India-Pakistan spat threatens Cricket World Cup |publisher=Nikkei Asia |author=Adnan Aamir |date=11 April 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> In Junie 2023 is dié geskil opgelos met die [[Asiatiese Krieketraad]] se aangekondig om die Asiatiese Bekertoernooi volgens ’n hibriede model, soos voorgestel deur die Pakistanse beheerliggaam, te hou, waarvolgens nege van die 13 wedstryde in Sri Lanka gehou is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/2023-asia-cup-likely-in-pakistan-and-one-other-overseas-venue-for-ind-vs-pak-1365046 |title=2023 Asia Cup likely in Pakistan and one other overseas venue for India games |publisher=ESPNcricinfo |date=23 Maart 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.hindustantimes.com/cricket/asia-cup-2023-to-be-played-in-pakistan-and-sri-lanka-as-acc-accepts-hybrid-model-101686826326531.html |title=Asia Cup 2023 to be played in Pakistan and Sri Lanka as ACC accepts hybrid model |publisher=[[Hindustan Times]] |date=15 Junie 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
=== Kwalifiserende spanne ===
Die volgende tien spanne het vir die Krieketwêreldbeker 2023 gekwalifiseer. Nederland, wat Wes-Indië vervang het, is die enigste verandering in die tien-span-lys van die Krieketwêreldbeker 2019. Dit was die eerste toernooi wat Wes-Indië misgeloop het.
[[Lêer:2023 Cricket World Cup participating nations.svg|duimnael|400px|Uitslag van die kwalifisering; altesaam 32 spanne het deelgeneem.
{{sleutel|#003|Gekwalifiseer as gasheer}}
{{sleutel|#00f|Gekwalifiseer tydens die IKR Superliga}}
{{sleutel|#0c0|Gekwalifiseer tydens die Krieketwêreldbekerkwalifisering}}
{{sleutel|#fc0|Nie gekwalifiseer nie}}
{{sleutel|#e0e0e0|Nie deelgeneem nie}}]]
{| class="wikitable sortable"
!Span
!Kwalifiseringmetode
!Verskynings by eindstryde
!Laaste verskyning
!Vorige beste prestasie
|-
|{{Cr-IN}}
|'''Gasheer'''
|13de
|[[Krieketwêreldbeker 2019|2019]]
|'''Kampioen''' <small>([[Krieketwêreldbeker 1983|1983]], [[Krieketwêreldbeker 2011|2011]])</small>
|-
|{{Cr-AF}}
| rowspan="7" |IKR Superliga 2020–2023
|Derde
|[[Krieketwêreldbeker 2019|2019]]
|Groepfase <small>([[Krieketwêreldbeker 2015|2015]], [[Krieketwêreldbeker 2019|2019]])</small>
|-
|{{Cr-AU}}
|13de
|[[Krieketwêreldbeker 2019|2019]]
|'''Kampioen''' <small>([[Krieketwêreldbeker 1987|1987]], [[Krieketwêreldbeker 1999|1999]], [[Krieketwêreldbeker 2003|2003]], [[Krieketwêreldbeker 2007|2007]], [[Krieketwêreldbeker 2015|2015]])</small>
|-
|{{Cr-BD}}
|Sewende
|[[Krieketwêreldbeker 2019|2019]]
|Kwarteindrondte <small>([[Krieketwêreldbeker 2015|2015]])</small>
|-
|{{Cr-EN}}
|13de
|[[Krieketwêreldbeker 2019|2019]]
|'''Kampioen''' <small>([[Krieketwêreldbeker 2019|2019]])</small>
|-
|{{Cr-NZ}}
|13de
|[[Krieketwêreldbeker 2019|2019]]
|Naaswenner <small>([[Krieketwêreldbeker 2015|2015]], [[Krieketwêreldbeker 2019|2019]])</small>
|-
|{{Cr-PK}}
|13de
|[[Krieketwêreldbeker 2019|2019]]
|'''Kampioen''' <small>([[Krieketwêreldbeker 1992|1992]])</small>
|-
|{{Cr-ZA}}
|Negende
|[[Krieketwêreldbeker 2019|2019]]
|Halfeindrondte <small>([[Krieketwêreldbeker 1992|1992]], [[Krieketwêreldbeker 1999|1999]], [[Krieketwêreldbeker 2007|2007]], [[Krieketwêreldbeker 2015|2015]])</small>
|-
|{{Cr-NL}}
| rowspan="2" |Krieketwêreldbekerkwalifisering
|Vyfde
|[[Krieketwêreldbeker 2011|2011]]
|Groepfase <small>([[Krieketwêreldbeker 1996|1996]], [[Krieketwêreldbeker 2003|2003]], [[Krieketwêreldbeker 2007|2007]], [[Krieketwêreldbeker 2011|2011]])</small>
|-
|{{Cr-LK}}
|13de
|[[Krieketwêreldbeker 2019|2019]]
|'''Kampioen''' <small>([[Krieketwêreldbeker 1996|1996]])</small>
|}
== Stadions ==
Op 21 Maart 2023 het die [[Raad vir Beheer van Krieket in Indië]] twaalf Indiese stadions op die kortlys vir die Krieketwêreldbeker 2023 geplaas.<ref name="Kortlys" /> Op 27 Junie 2023 het die Internasionale Krieketraad die wedstrydskedule aangekondig, waarby [[Indore]], [[Guwahati]] en [[Rajkot]] van die lys verwyder is, terwyl [[Pune]] bygevoeg is. Die [[Narendra Modi-stadion]] in [[Ahmedabad]] met ’n kapasiteit van 132 000 het vir die eerste keer ’n krieketwêreldbekereindstryd huisves. Die twee halfeindstryde is onderskeidelik op [[Wankhedestadion]] in [[Mumbai]] en [[Eden Gardens]] in [[Kolkata]] gespeel, terwyl die eindstryd op die Narendra Modi-stadion in Ahmedabad beslis is.<ref name="Wedstrydskedule">{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/3558110 |title=Match schedule announced for ICC Men’s Cricket World Cup 2023 |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=27 Junie 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
Die BCCI het befondsing verskaf vir opknappings by stadions. Die [[Himachal Pradesh-krieketverenigingstadion]] is voorsien van ’n nuwe grasoppvervlak, dreineringsstelsel, sitplekke en gasvryheidskassies. Die Wankhedestadion se buiteveld, spreiligte, korporatiewe bokse en toilette is opgeknap. Die [[M. A. Chidambaram-stadion]] het nuwe spreiligte geïnstalleer en twee paaltjies herlê.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/cricket-world-cup-venues-to-get-an-upgrade-imported-grass-new-outfields-better-floodlights-8693468/ |title=Cricket World Cup venues to get an upgrade: Imported grass, new outfields, better floodlights |publisher=The Indian Express |author=Devendra Pandey |date=30 Junie 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
Aangesien die Krieketwêreldbeker 2023 gedurende [[herfs]] beslis is, het die IKR protokolle ingestel om die impak van vog — insluitende [[dou]] en [[reën]] — op bladtoestande te verminder, sodat die span wat tweede gekolf het nie bevoordeel is nie (soos onlangs gebeur tydens die [[T20I-wêreldbeker 2021]]). Dit het ingesluit die gebruik van ’n spesifieke benattingsmiddel, en die grenslyn was sowat 70 m van die blad af, met meer gras daarop wat naatboulwerk bo draaiboulwerk bevoordeel het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/icc-world-cup/odi-world-cup-more-grass-bigger-boundaries-to-tackle-dew-factor/articleshow/103795737.cms?from=mdr |title=ODI World Cup: More grass, bigger boundaries to tackle dew factor |publisher=[[The Times of India]] |date=20 September 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
<center>
{| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%"
! [[Ahmedabad]]
! [[Bangalore]]
! [[Chennai]]
! [[Nieu-Delhi]]
|-
| [[Narendra Modi-stadion]]
| [[M. Chinnaswamy-stadion]]
| [[M. A. Chidambaram-stadion]]
| [[Feroz Shah Kotla Ground]]
|-
| <small>{{Koördinate|23|5|31.2|N|72|35|49.2|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Narendra Modi-stadion}}</small>
| <small>{{Koördinate|12|58|43.7|N|77|35|58.4|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=M. Chinnaswamy-stadion}}</small>
| <small>{{Koördinate|13|03|46|N|80|16|46|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=M. A. Chidambaram-stadion}}</small>
| <small>{{Koördinate|28|38|16|N|77|14|35|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Feroz Shah Kotla Ground}}</small>
|-
| Kapasiteit: '''132 000'''<ref name="Kapasiteit">{{en}} {{cite web |url=https://www.aljazeera.com/sports/2023/9/28/what-you-need-to-know-about-the-icc-cricket-world-cup-2023-stadiums |title=What you need to know about the ICC Cricket World Cup 2023 stadiums |publisher=[[Al Jazeera]] |date=28 September 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
| Kapasiteit: '''40 000'''<ref name="Kapasiteit" />
| Kapasiteit: '''38 000'''<ref name="Kapasiteit" />
| Kapasiteit: '''55 000'''<ref name="Kapasiteit" />
|-
| [[Lêer:Motera Stadium Ahmedabad Panorama.jpg|200px]]
| [[Lêer:India vs Australia Test Match at Bengaluru (13 March 2017).jpg|200px]]
| [[Lêer:MA Chidambaram Stadium In the Night during a CSK Game.jpg|200px]]
| [[Lêer:Arun Jaitley Stadium during India vs Australia 2019 ODI.jpg|200px]]
|-
!colspan=3 rowspan=10|{{Location map+|Indië|float=center|width=450|places=
{{Location map~ |Indië |lat=18.975 |long=72.825833 |label_size=100 |label=[[Mumbai]] |position=left}}
{{Location map~ |Indië |lat=32.2190 |long=76.3234 |label_size=100 |label=[[Dharamshala]] |position=top}}
{{Location map~ |Indië |lat=26.8467 |long=80.9462 |label_size=100 |label=[[Lucknow]] |position=bottom}}
{{Location map~ |Indië |lat=22.569722 |long=88.369722 |label_size=100 |label=[[Kolkata]] |position=left}}
{{Location map~ |Indië |lat=28.61 |long=77.23 |label_size=100 |label=[[Nieu-Delhi]] |position=bottom}}
{{Location map~ |Indië |lat=17.40 |long=78.45 |label_size=100 |label=[[Hyderabad, Indië|Hyderabad]] |position=right}}
{{Location map~ |Indië |lat=13.083888 |long=80.27 |label_size=100 |label=[[Chennai]] |position=right}}
{{Location map~ |Indië |lat=12.966666 |long=77.566666 |label_size=100 |label=[[Bangalore]] |position=left}}
{{Location map~ |Indië |lat=18.520278 |long=73.856667 |label_size=100 |label=[[Pune]] |position=right}}
{{Location map~ |Indië |lat=23.03 |long=72.58 |label_size=100 |label=[[Ahmedabad]] |position=top}}
}}
! [[Dharamshala]]
|-
| [[Himachal Pradesh-krieketverenigingstadion|HPCA-stadion]]
|-
| <small>{{Koördinate|32|11|51.62|N|76|19|33.59|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=HPCA-stadion}}</small>
|-
| Kapasiteit: '''23 000'''<ref name="Kapasiteit" />
|-
| [[Lêer:Dharamshala Cricket Stadium.jpg|200px]]
|-
! [[Hyderabad, Indië|Hyderabad]]
|-
| [[Rajiv Gandhi Internasionale Krieketstadion|Rajiv Gandhi-stadion]]
|-
| <small>{{Koördinate|17|24|23|N|78|33|1|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Rajiv Gandhi-stadion}}</small>
|-
| Kapasiteit: '''39 200'''<ref name="Kapasiteit" />
|-
| [[Lêer:Panorama of rajiv gandhi stadium.jpg|200px]]
|-
! [[Kolkata]]
! [[Lucknow]]
! [[Mumbai]]
! [[Pune]]
|-
| [[Eden Gardens]]
| [[BRSABV Ekana-krieketstadion]]
| [[Wankhedestadion]]
| [[Maharashtra-krieketverenigingstadion|MCA-stadion]]
|-
| <small>{{Koördinate|22|33|52.16|N|88|20|35.09|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Eden Gardens}}</small>
| <small>{{Koördinate|26|48|40|N|81|1|1|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=BRSABV Ekana-krieketstadion}}</small>
| <small>{{Koördinate|18|56|20.1|N|72|49|32.6|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Wankhedestadion}}</small>
| <small>{{Koördinate|18|40|28|N|73|42|23|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=MCA-stadion}}</small>
|-
| Kapasiteit: '''68 000'''<ref name="Kapasiteit" />
| Kapasiteit: '''50 000'''<ref name="Kapasiteit" />
| Kapasiteit: '''33 000'''<ref name="Kapasiteit" />
| Kapasiteit: '''37 000'''<ref name="Kapasiteit" />
|-
| [[Lêer:Eden Gardens, Kolkata (05).jpg|200px]]
| [[Lêer:Ekana cricket stadium .jpg|200px]]
| [[Lêer:Wankhede Stadium (86312941).jpeg|200px]]
| [[Lêer:Sahara Stadium Pune 4.jpg|200px]]
|}</center>
== Formaat ==
Die Krieketwêreldbeker 2023 is oor 46 dae tussen tien verskillende spanne oor 48 wedstryde beslis. Dit het op 5 Oktober 2023 op die Narendra Modi-stadion in Ahmedabad met die openingswedstryd tussen Engeland en Nieu-Seeland begin. Die toernooi het geëindig op 19 November met die eindstryd tussen Australië en Indië op dieselfde stadion, waartydens Australië die Krieketwêreldbekertrofee ingepalm het. ’n Soortgelyke formaat is voorheen tydens die [[Krieketwêreldbeker 1992]] gebruik, maar destyds het nege in plaas van tien nasionale krieketspanne deelgeneem; dieselfde formaat is tydens die [[Krieketwêreldbeker 2019]] gebruik, insluitende dieselfde aantal deelnemende lande (tien).
=== Kalender ===
Die Internasionale Krieketraad het die wedstrydskedule op 27 Junie 2023, presies 100 dae voor dié toernooi se begin, bekendgestel.<ref name="Wedstrydskedule" /> Op 9 Augustus 2023 is nege wedstryde, insluitende dié tussen Indië en Pakistan, deur die IKR herskeduleer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/date-changes-for-india-vs-pakistan-and-eight-other-world-cup-games-1390573 |title=Date changes for India-Pakistan and eight other World Cup games |publisher=ESPNcricinfo |date=9 Augustus 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> Die openingseremonie sou op 4 Oktober in die Narendra Modi-stadion in Ahmedabad gehou word, maar dit is deur die reëlingskomitee met ’n perskonferensie met die tien spankapteins vervang.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.independent.co.uk/sport/cricket/icc-world-cup-opening-ceremony-2023-b2424359.html |title=Will there be an opening ceremony for the ICC Cricket World Cup 2023? |publisher=[[The Independent]] |author=Sakshi Gupta |date=4 Oktober 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> Die volgende tabel dui die Krieketwêreldbeker 2023 se daaglikse program aan. ’n Rooi blokkie dui op die sluitingseremonie, ’n pers blokkie op wedstryde tydens die groepfase, ’n groen blokkie op wedstryde tydens die uitklopfase en ’n geel blokkie op die eindstryd.
{| class="wikitable left center" "style=margin:0.5em auto;font-size:95%;line-height:1.25em"
|+ Aantal daaglikse wedstryde tydens die toernooi
|-
! scope=col |Groepfase<br />Oktober/November
! scope=col |Do<br />5
! scope=col |Vr<br />6
! scope=col |Sa<br />7
! scope=col |So<br />8
! scope=col |Ma<br />9
! scope=col |Di<br />10
! scope=col |Wo<br />11
! scope=col |Do<br />12
! scope=col |Vr<br />13
! scope=col |Sa<br />14
! scope=col |So<br />15
! scope=col |Ma<br />16
! scope=col |Di<br />17
! scope=col |Wo<br />18
! scope=col |Do<br />19
! scope=col |Vr<br />20
! scope=col |Sa<br />21
! scope=col |So<br />22
! scope=col |Ma<br />23
! scope=col |Di<br />24
! scope=col |Wo<br />25
! scope=col |Do<br />26
! scope=col |Vr<br />27
! scope=col |Sa<br />28
! scope=col |So<br />29
! scope=col |Ma<br />30
! scope=col |Di<br />31
! scope=col |Wo<br />1
! scope=col |Do<br />2
! scope=col |Vr<br />3
! scope=col |Sa<br />4
! scope=col |So<br />5
! scope=col |Ma<br />6
! scope=col |Di<br />7
! scope=col |Wo<br />8
! scope=col |Do<br />9
! scope=col |Vr<br />10
! scope=col |Sa<br />11
! scope=col |So<br />12
|- align=center
| align=left|Groepfase
<!-- 5 -->| bgcolor=#c364f3| 1
<!-- 6 -->| bgcolor=#c364f3| 1
<!-- 7 -->| bgcolor=#c364f3| 2
<!-- 8 -->| bgcolor=#c364f3| 1
<!-- 9 -->| bgcolor=#c364f3| 1
<!-- 10 -->| bgcolor=#c364f3| 2
<!-- 11 -->| bgcolor=#c364f3| 1
<!-- 12 -->| bgcolor=#c364f3| 1
<!-- 13 -->| bgcolor=#c364f3| 1
<!-- 14 -->| bgcolor=#c364f3| 1
<!-- 15 -->| bgcolor=#c364f3| 1
<!-- 16 -->| bgcolor=#c364f3| 1
<!-- 17 -->| bgcolor=#c364f3| 1
<!-- 18 -->| bgcolor=#c364f3| 1
<!-- 19 -->| bgcolor=#c364f3| 1
<!-- 20 -->| bgcolor=#c364f3| 1
<!-- 21 -->| bgcolor=#c364f3| 2
<!-- 22 -->| bgcolor=#c364f3| 1
<!-- 23 -->| bgcolor=#c364f3| 1
<!-- 24 -->| bgcolor=#c364f3| 1
<!-- 25 -->| bgcolor=#c364f3| 1
<!-- 26 -->| bgcolor=#c364f3| 1
<!-- 27 -->| bgcolor=#c364f3| 1
<!-- 28 -->| bgcolor=#c364f3| 2
<!-- 29 -->| bgcolor=#c364f3| 1
<!-- 30 -->| bgcolor=#c364f3| 1
<!-- 31 -->| bgcolor=#c364f3| 1
<!-- 1 -->| bgcolor=#c364f3| 1
<!-- 2 -->| bgcolor=#c364f3| 1
<!-- 3 -->| bgcolor=#c364f3| 1
<!-- 4 -->| bgcolor=#c364f3| 2
<!-- 5 -->| bgcolor=#c364f3| 1
<!-- 6 -->| bgcolor=#c364f3| 1
<!-- 7 -->| bgcolor=#c364f3| 1
<!-- 8 -->| bgcolor=#c364f3| 1
<!-- 9 -->| bgcolor=#c364f3| 1
<!-- 10 -->| bgcolor=#c364f3| 1
<!-- 11 -->| bgcolor=#c364f3| 2
<!-- 12 -->| bgcolor=#c364f3| 1
|-
! scope=col |Uitklopfase<br />November
! scope=col |Ma<br />13
! scope=col |Di<br />14
! scope=col |Wo<br />15
! scope=col |Do<br />16
! scope=col |Vr<br />17
! scope=col |Sa<br />18
! scope=col |So<br />19
|- align=center
|align=left|Seremonie
<!-- 13 -->|
<!-- 14 -->|
<!-- 15 -->|
<!-- 16 -->|
<!-- 17 -->|
<!-- 18 -->|
<!-- 19 -->| bgcolor=#d6325b|'''{{Afkorting|SS|Sluitingseremonie}}'''
|- align=center
|align=left|Uitklopfase
<!-- 13 -->|
<!-- 14 -->|
<!-- 15 -->| bgcolor=#00cc33| 1
<!-- 16 -->| bgcolor=#00cc33| 1
<!-- 17 -->|
<!-- 18 -->|
<!-- 19 -->| bgcolor=#ffcc00| '''1'''
|}
{|
| colspan=2 |'''Verklaring'''
|-
| {{sleutel|#d6325b|Sluitingseremonie}}
|-
| {{sleutel|#c364f3|Groepwedstryde}}
|-
| {{sleutel|#00cc33|Uitklopfase}}
|-
| {{sleutel|#ffcc00|Eindstryd}}
|}
=== Groepfase ===
Die Krieketwêreldbeker 2023 is deur tien nasionale krieketspanne beslis. Vir die groepfase is die tien deelnemende spanne in een enkele groep geplaas met dieselfde formaat as wat in 2019 gebruik is; elke span het een wedstryd teen elk van die ander spanne in dieselfde groep gespeel, dus het elke span nege wedstryde in die groepfase gespeel. Twee punte is vir ’n oorwinning toegeken, een vir ’n gelykop of onbesliste wedstryd en geen punte vir ’n nederlaag: spanne wat met dieselfde aantal punte geëindig het, is volgens lopietempo, dan boultempo en dan die uitslag van die direkte ontmoeting gerangskik. Die vier beste spanne het na die uitklopfase deurgedring.
=== Uitklopfase ===
Van die begin van dié fase af het die toernooi ’n uitklopformaat aangeneem wat uit drie wedstryde bestaan het: twee halfeindstryde en die eindstryd. Die vier beste spanne van die groep het na die uitklopfase deurgedring. Die eerste span het teen die vierde span en die tweede span teen die derde span in die halfeindstryde gespeel. Elke wedstryd in die uitklopfase moes met ’n oorwinning vir een van die spanne eindig. As daar ná albei kolfbeurte ’n gelykopuitslag was, is die wedstryd deur ’n Superboulbeurt beslis.
=== Effek op Kampioenetrofee 2025-kwalifisering ===
Die beste sewe spanne het saam met die gasheer Pakistan regstreeks gekwalifiseer vir die Kampioenetrofee 2025. Hulle was Afghanistan, Australië, Bangladesj, Engeland, Indië, Nieu-Seeland en Suid-Afrika.
== Betrokkenes ==
=== Skeidsregters en wedstrydbeamptes ===
’n Paneel van 16 skeidsregters en vier wedstrydbeamptes is vir die toernooi gebruik.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/3676407 |title=Match officials for the ICC Men’s Cricket World Cup 2023 named |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=8 September 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
==== Skeidsregters ====
{|
|- style="vertical-align:top"
||
* {{vlagikoon|Australië}} Paul Reiffel <small>([[Krieket Australië|Australië]])</small>
* {{vlagikoon|Australië}} Rod Tucker <small>([[Krieket Australië|Australië]])</small>
* {{vlagikoon|Australië}} Paul Wilson <small>([[Krieket Australië|Australië]])</small>
* {{vlagikoon|Bangladesj}} Sharfuddoula <small>([[Bengaalse Krieketraad|Bangladesj]])</small>
* {{vlagikoon|Engeland}} Michael Gough <small>([[Engelse en Walliese Krieketraad|Engeland]])</small>
* {{vlagikoon|Engeland}} Richard Illingworth <small>([[Engelse en Walliese Krieketraad|Engeland]])</small>
* {{vlagikoon|Engeland}} Richard Kettleborough <small>([[Engelse en Walliese Krieketraad|Engeland]])</small>
* {{vlagikoon|Engeland}} Alex Wharf <small>([[Engelse en Walliese Krieketraad|Engeland]])</small>
||
* {{vlagikoon|Indië}} Nitin Menon <small>([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Indië]])</small>
* {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} Chris Gaffaney <small>([[Nieu-Seeland Krieket|Nieu-Seeland]])</small>
* {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} Chris Brown <small>([[Nieu-Seeland Krieket|Nieu-Seeland]])</small>
* {{vlagikoon|Pakistan}} Ahsan Raza <small>([[Pakistanse Krieketraad|Pakistan]])</small>
* {{vlagikoon|Sri Lanka}} Kumar Dharmasena <small>([[Sri Lanka Krieket|Sri Lanka]])</small>
* {{vlagikoon|Suid-Afrika}} Marais Erasmus <small>([[Krieket Suid-Afrika|Suid-Afrika]])</small>
* {{vlagikoon|Suid-Afrika}} Adrian Holdstock <small>([[Krieket Suid-Afrika|Suid-Afrika]])</small>
* {{vlagikoon|Wes-Indië}} Joel Wilson <small>([[Krieket Wes-Indië|Wes-Indië]])</small>
|}
==== Wedstrydbeamptes ====
{|
|- style="vertical-align:top"
||
* {{vlagikoon|Indië}} Javagal Srinath <small>([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Indië]])</small>
* {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} Jeff Crowe <small>([[Nieu-Seeland Krieket|Nieu-Seeland]])</small>
||
* {{vlagikoon|Wes-Indië}} Richie Richardson <small>([[Krieket Wes-Indië|Wes-Indië]])</small>
* {{vlagikoon|Zimbabwe}} Andy Pycroft <small>([[Zimbabwe Krieket|Zimbabwe]])</small>
|}
=== Spanne ===
[[Lêer:2023 World Cup Total Number of ODI Caps per Team.svg|duimnael|Aantal EDI-wedstryde van al die spanne van die Krieketwêreldbeker teen toernooibegin op 5 Oktober 2023 rakende die spelers van die oorspronklike spanlys wat op 28 September 2023 aan die IKR voorgelê is.]]
Elke land kon 15 spelers vir die toernooi kies. Die spanne moes teen 28 September 2023 aan die Internasionale Krieketraad voorgelê word. Enige latere verandering het die goedkeuring deur die IKR vereis.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/3619358 |title=All the squads for ICC Men's Cricket World Cup 2023 |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=22 September 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> Teen 26 September is al die spanne bekendgemaak.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricketworldcup.com/news/3619358?sf182238836=1 |title=All the squads for ICC Men's Cricket World Cup 2023 |publisher=cricketworldcup.com |date=26 September 2023 |accessdate=4 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231004085421/https://www.cricketworldcup.com/news/3619358?sf182238836=1 |archive-date=4 Oktober 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die oudste speler was die Nederlander [[Wesley Barresi]] op 39 jaar, terwyl die jongste speler die Afghaan [[Noor Ahmad]] op 18 jaar was.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/icc-cricket-world-cup/youngest-oldest-player-team-average-age-odi-world-cup-2023-noor-ahmad-barresi-england-afghanistan-india-sri-lanka/article67377522.ece |title=ICC World Cup 2023: Youngest and oldest squads and players in the tournament |publisher=The Hindu |date=4 Oktober 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
== Wedstryde ==
Die wedstryde is in twee fases opgedeel, naamlik die groep- en die uitklopfase.
=== Groepfase ===
{| class="infobox bordered"
| style="background:#cfc;"|Kwalifiseer vir die uitklopfase én regstreeks vir die [[Kampioenetrofee 2025]].
|-
| style="background:#ffc;"|Uit die toernooi geskakel, maar kwalifiseer regstreeks vir die [[Kampioenetrofee 2025]].
|-
| style="background:;"|Uit die toernooi geskakel én loop regstreekse kwalifisering vir die Kampioenetrofee 2025 mis.
|}
[[Lêer:Cricketwedstrijd.jpg|duimnael|Wedstryd tussen Australië en Nederland op 25 Oktober]]
Tien spanne het aan die groepfase deelgeneem. Die groepfase het op 5 Oktober op die [[Narendra Modi-stadion]] in [[Ahmedabad]] met die openingswedstryd tussen die twee finaliste van die [[Krieketwêreldbeker 2019|2019-toernooi]] Engeland en Nieu-Seeland begin. Die vier beste spanne in die groep het na die uitklopfase deurgedring. Vir wedstryde tydens die groepfase is geen reserwedae in die geval van slegte weer opsy gesit nie.<ref name="Wedstrydskedule" /> Die sewe beste spanne het saam met die gasheer Pakistan vir die [[Kampioenetrofee 2025]] gekwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/2025-champions-trophy-qualification-at-stake-during-odi-world-cup-1406055 |title=2025 Champions Trophy qualification at stake during ODI World Cup |publisher=ESPNcricinfo |author=Nagraj Gollapudi, Matt Roller |date=29 Oktober 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
{| class="wikitable" style="text-align:center;"
!width=175|Span
!width=20|{{Afkorting|S|Wedstryde gespeel}}
!width=20|{{Afkorting|W|Wedstryde gewen}}
!width=20|{{Afkorting|V|Wedstryde verloor}}
!width=20|{{Afkorting|O|Onbeslis}}
!width=20|{{Afkorting|G|Gelykop}}
!width=20|{{Afkorting|LD|Lopieverskil}}
!width=20|{{Afkorting|LT|Lopietempo}}
!width=20|{{Afkorting|P|Punte}}
|- style="background:#cfc;"
|style="text-align:left;"|{{Cr-IN}}
|9||9||0||0||0||0||+2.570||'''18'''
|- style="background:#cfc;"
|style="text-align:left;"|{{Cr-ZA}}
|9||7||2||0||0||0||+1.261||'''14'''
|- style="background:#cfc;"
|style="text-align:left;"|{{Cr-AU}}
|9||7||2||0||0||0||+0.841||'''14'''
|- style="background:#cfc;"
|style="text-align:left;"|{{Cr-NZ}}
|9||5||4||0||0||0||+0.743||'''10'''
|- style="background:#ffc;"
|style="text-align:left;"|{{Cr-PK}}
|9||4||5||0||0||0||–0.199||'''8'''
|- style="background:#ffc;"
|style="text-align:left;"|{{Cr-AF}}
|9||4||5||0||0||0||–0.336||'''8'''
|- style="background:#ffc;"
|style="text-align:left;"|{{Cr-EN}}
|9||3||6||0||0||0||–0.572||'''6'''
|- style="background:#ffc;"
|style="text-align:left;"|{{Cr-BD}}
|9||2||7||0||0||0||–1.087||'''4'''
|-
|style="text-align:left;"|{{Cr-LK}}
|9||2||7||0||0||0||–1.419||'''4'''
|-
|style="text-align:left;"|{{Cr-NL}}
|9||2||7||0||0||0||–1.825||'''4'''
|}
{{Krieketwedstryd
| datum = 5 Oktober 2023
| tyd = 14:00 (IST)
| dagnag = ja
| span1 = {{Cr-EN}}
| telling1 = 282/9 (50 boulbeurte)
| span2 = {{Cr-NZ}}
| telling2 = 283/1 (36.2 boulbeurte)
| lopies1 = [[Joe Root]] 77 (86)
| paaltjies1 = [[Matt Henry]] 3/48 (10 boulbeurte)
| lopies2 = [[Devon Conway]] 152* (121)
| paaltjies2 = [[Sam Curran]] 1/47 (6 boulbeurte)
| uitslag = Nieu-Seeland wen met nege paaltjies
| verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2023-24-1367856/england-vs-new-zealand-1st-match-1384392/full-scorecard Telkaart]
| plek = [[Narendra Modi-stadion]], [[Ahmedabad]]<br />Bywoning: 47 518<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thecricketblog.info/2023/10/05/england-vs-new-zealand-ahmedabad-attendance-47518-2023-cricket-world-cup-first-match-crowd-motera/ |title=England vs New Zealand Ahmedabad Attendance 47,518 2023 Cricket World Cup First Match Crowd Motera |publisher=The Cricket Blog |date=5 Oktober 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
| skeidsregters = Kumar Dharmasena ([[Sri Lanka Krieket|SL]]) en Nitin Menon ([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Ind]])
| speler van die wedstryd = [[Rachin Ravindra]] (NZ)
| rondte =
| loot = Nieu-Seeland het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen.
| reën =
| notas = Al die elf Engelse kolwers teken dubbelsyfers aan, die eerste keer in die EDI-geskiedenis wat dit gebeur.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.geo.tv/latest/513184-england-set-unique-odi-batting-record-in-world-cup-opener |title=England set unique ODI batting record in World Cup 2023 opener |publisher=Geo News |date=5 Oktober 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
* ''[[Rachin Ravindra]] (NZ) teken sy eerste EDI-honderdtal aan.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket-world-cup-2023/story/england-vs-new-zealand-rachin-ravindra-hundred-world-cup-debut-ahmedabad-2445116-2023-10-05 |title=ENG v NZ: 23-year-old Rachin Ravindra hits hundred in spectacular World Cup debut |publisher=India Today |date=5 Oktober 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
* ''Beide [[Devon Conway]] en Rachin Ravindra (albei NZ) teken ’n krieketwêreldbekerhonderdtal aan.''<ref name="Batting">{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?class=2;filter=advanced;orderby=start;runsmin1=100;runsval1=runs;template=results;type=batting;view=innings |title=Statistics / Statsguru / One-Day Internationals / Batting Records |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
* ''Devon Conway en Rachin Ravindra teken met 273 lopies om die tweede paaltjie beide die hoogste Nieu-Seelandse paaltjievennootskap in dié tyd tydens ’n krieketwêreldbekerwedstryd en die hoogste Nieu-Seelandse tweede EDI-paaltjievennootskap in dié tyd aan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/icc-cricket-world-cup/england-vs-new-zealand-devon-conway-rachin-ravindra-273-partnership-world-cup-batting-records-ahmedabad/article67385329.ece |title=ENG vs NZ: Conway-Ravindra record fourth-highest World Cup partnership with 273-run stand |publisher=The Hindu |date=5 Oktober 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref><ref name="Partnership">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/fow-highest-partnerships-for-any-wicket/world-cup-12 |title=Highest partnerships for World Cup – Highest partnerships by runs |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
}}
{{Krieketwedstryd
| datum = 6 Oktober 2023
| tyd = 14:00 (IST)
| dagnag = ja
| span1 = {{Cr-PK}}
| telling1 = 286 (49 boulbeurte)
| span2 = {{Cr-NL}}
| telling2 = 205 (41 boulbeurte)
| lopies1 = [[Saud Shakeel]] 68 (52)
| paaltjies1 = [[Bas de Leede]] 4/62 (9 boulbeurte)
| lopies2 = [[Bas de Leede]] 67 (68)
| paaltjies2 = [[Haris Rauf]] 3/43 (9 boulbeurte)
| uitslag = Pakistan wen met 81 lopies
| verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2023-24-1367856/netherlands-vs-pakistan-2nd-match-1384393/full-scorecard Telkaart]
| plek = [[Rajiv Gandhi Internasionale Krieketstadion|Rajiv Gandhi-stadion]], [[Hyderabad, Indië|Hyderabad]]<br />Bywoning: 9 470<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thecricketblog.info/2023/10/06/pakistan-vs-netherlands-hyderabad-9470-attendance-2023-cricket-world-cup-match-report-2023/ |title=Pakistan vs Netherlands Hyderabad 9470 Attendance 2023 Cricket World Cup Match Report 2023 |publisher=The Cricket Blog |date=6 Oktober 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
| skeidsregters = Chris Brown ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) en Adrian Holdstock ([[Krieket Suid-Afrika|RSA]])
| speler van die wedstryd = [[Saud Shakeel]] (Pak)
| rondte =
| loot = Nederland het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen.
| reën =
| notas =
}}
{{Krieketwedstryd
| datum = 7 Oktober 2023
| tyd = 10:30 (IST)
| dagnag =
| span1 = {{Cr-AF}}
| telling1 = 156 (37.2 boulbeurte)
| span2 = {{Cr-BD}}
| telling2 = 158/4 (34.4 boulbeurte)
| lopies1 = [[Rahmanullah Gurbaz]] 47 (62)
| paaltjies1 = [[Mehidy Hasan]] 3/25 (9 boulbeurte)
| lopies2 = [[Nazmul Hossain Shanto]] 59* (83)
| paaltjies2 = [[Azmatullah Omarzai]] 1/9 (2 boulbeurte)
| uitslag = Bangladesj wen met ses paaltjies
| verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2023-24-1367856/afghanistan-vs-bangladesh-3rd-match-1384394/full-scorecard Telkaart]
| plek = [[Himachal Pradesh-krieketverenigingstadion|HPCA-stadion]], [[Dharamshala]]
| skeidsregters = Kumar Dharmasena ([[Sri Lanka Krieket|SL]]) en Joel Wilson ([[Krieket Wes-Indië|WI]])
| speler van die wedstryd = [[Mehidy Hasan]] (Ban)
| rondte =
| loot = Bangladesj het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen.
| reën =
| notas = [[Rahmanullah Gurbaz]] word die vinnigste Afghaanse kolwer in dié tyd wat sy 1 000ste EDI-lopie aanteken (in 27 kolfbeurte).''<ref name="BANvAFG">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2023-24-1367856/afghanistan-vs-bangladesh-3rd-match-1384394/match-report |title=Mehidy, with a little help from Shakib and Shanto, takes Bangladesh past Afghanistan |publisher=ESPNcricinfo |author=Hemant Brar |date=7 Oktober 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
* ''Bangladesj teken hul grootste krieketwêreldbekeroorwinning in dié tyd volgens oorblywende aflewerings aan (92).<ref name="BANvAFG" /><ref name="Largest">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/team-largest-margins/world-cup-12 |title=Largest margins by Innings, runs & wickets for World Cup |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
}}
{{Krieketwedstryd
| datum = 7 Oktober 2023
| tyd = 14:00 (IST)
| dagnag = ja
| span1 = {{Cr-ZA}}
| telling1 = 428/5 (50 boulbeurte)
| span2 = {{Cr-LK}}
| telling2 = 326 (44.5 boulbeurte)
| lopies1 = [[Rassie van der Dussen]] 108 (110)
| paaltjies1 = [[Dilshan Madushanka]] 2/86 (10 boulbeurte)
| lopies2 = [[Charith Asalanka]] 79 (65)
| paaltjies2 = [[Gerald Coetzee]] 3/68 (9 boulbeurte)
| uitslag = Suid-Afrika wen met 102 lopies
| verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2023-24-1367856/south-africa-vs-sri-lanka-4th-match-1384395/full-scorecard Telkaart]
| plek = [[Feroz Shah Kotla Ground]], [[Nieu-Delhi]]<br />Bywoning: 15 496<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thecricketblog.info/2023/10/08/south-africa-vs-sri-lanka-delhi-attendance-15496-cricket-world-cup-2023-kotla/ |title=South Africa vs Sri Lanka Delhi Attendance 15,496 Cricket World Cup 2023 Kotla |publisher=The Cricket Blog |date=8 Oktober 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
| skeidsregters = Richard Illingworth ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) en Sharfuddoula ([[Bengaalse Krieketraad|Ban]])
| speler van die wedstryd =
| rondte =
| loot = Sri Lanka het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen.
| reën =
| notas = [[Quinton de Kock]], [[Rassie van der Dussen]] en [[Aiden Markram]] (almal RSA) teken ’n krieketwêreldbekerhonderdtal aan.''<ref name="Batting" />
* ''Suid-Afrika teken die hoogste krieketwêreldbekertelling in dié tyd aan.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/icc-cricket-world-cup/highest-team-totals-scores-australia-south-africa-india-icc-odi-world-cup-batting-records/article67392625.ece/ |title=Highest ODI World Cup totals: South Africa hits 428/5, breaks record for highest score in SA vs SL WC 2023 match |publisher=The Hindu |date=7 Oktober 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
* ''[[Aiden Markram]] (RSA) teken die vinnigste krieketwêreldbekerhondertal in dié tyd aan (in 49 aflewerings).''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/icc-cricket-world-cup/fastest-hundreds-world-cup-batting-records-aiden-markram-49-ball-centrury-sa-vs-sl-full-list-record-news/article67392751.ece |title=Fastest ODI World Cup hundreds: Markram breaks record with 49-ball century in SA vs SL WC 2023 match |publisher=The Hindu |date=7 Oktober 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref><ref name="Fastest_Hundreds">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/cricket-world-cup-fastest-hundreds-1401412 |title=Cricket World Cup – Fastest Hundreds in ODIs |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
* ''Die 754 aangetekende lopies is die meeste in dié tyd tydens ’n krieketwêreldbekerwedstryd.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/icc-cricket-world-cup/most-runs-in-a-world-cup-match-highest-aggregate-south-africa-vs-sri-lanka-records-broken-delhi/article67393854.ece |title=SA vs SL: South Africa-Sri Lanka records highest aggregate in a World Cup match with 754 runs in Delhi |publisher=The Hindu |date=7 Oktober 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
}}
{{Krieketwedstryd
| datum = 8 Oktober 2023
| tyd = 14:00 (IST)
| dagnag = ja
| span1 = {{Cr-AU}}
| telling1 = 199 (49.3 boulbeurte)
| span2 = {{Cr-IN}}
| telling2 = 201/4 (41.2 boulbeurte)
| lopies1 = [[Steve Smith]] 46 (71)
| paaltjies1 = [[Ravindra Jadeja]] 3/28 (10 boulbeurte)
| lopies2 = [[KL Rahul]] 97* (115)
| paaltjies2 = [[Josh Hazlewood]] 3/38 (9 boulbeurte)
| uitslag = Indië wen met ses paaltjies
| verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2023-24-1367856/india-vs-australia-5th-match-1384396/full-scorecard Telkaart]
| plek = [[M. A. Chidambaram-stadion]], [[Chennai]]<br />Bywoning: 33 190<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thecricketblog.info/2023/10/08/india-vs-australia-chepauk-attendance-33190-world-cup-2023-ma-chidambaram-chennai/ |title=India vs Australia Chepauk Attendance 33,190 World Cup 2023 MA Chidambaram Chennai |publisher=The Cricket Blog |date=8 Oktober 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
| skeidsregters = Chris Gaffaney ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) en Richard Kettleborough ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]])
| speler van die wedstryd = [[KL Rahul]] (Ind)
| rondte =
| loot = Australië het die loot gewen en gekies om eerste te kolf.
| reën =
| notas = [[David Warner]] (Aus) word die vinnigste kolwer in dié tyd wat sy 1 000ste krieketwêreldbekerlopie aanteken (in 19 kolfbeurte).''<ref name="AUSvIND">{{en}} {{cite web |url=https://www.cricketworldcup.com/news/3731495 |title=By the numbers: Records broken as Starc, Warner and Kohli hit new heights |publisher=cricketworldcup.com |date=9 Oktober 2023 |accessdate=12 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231012043108/https://www.cricketworldcup.com/news/3731495 |archive-date=12 Oktober 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
* ''[[Mitchell Starc]] (Aus) word die vinnigste bouler in dié tyd wat sy 50ste EDI-paaltjie neem (in 19 boulbeurte).''<ref name="AUSvIND" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/icc-cricket-world-cup/mitchell-starc-fastest-to-50-wickets-odi-world-cups-19-innings-record-india-vs-australia-chennai/article67396369.ece |title=IND vs AUS: Mitchell Starc becomes the fastest to 50 wickets in ODI World Cups |publisher=The Hindu |date=8 Oktober 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
* ''[[Ravichandran Ashwin]] (Ind) speel in sy laaste EDI-wedstryd.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.olympics.com/en/news/ravichandran-ashwin-retires-interantional-indian-cricket-team |title=Ravichandran Ashwin, India’s spin bowling legend, retires from international cricket |publisher=[[Internasionale Olimpiese Komitee]] |author=Ali Asgar Nalwala |date=18 Desember 2024 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
}}
{{Krieketwedstryd
| datum = 9 Oktober 2023
| tyd = 14:00 (IST)
| dagnag = ja
| span1 = {{Cr-NZ}}
| telling1 = 322/7 (50 boulbeurte)
| span2 = {{Cr-NL}}
| telling2 = 223 (46.3 boulbeurte)
| lopies1 = [[Will Young (krieketspeler)|Will Young]] 70 (80)
| paaltjies1 = [[Roelof van der Merwe]] 2/56 (9 boulbeurte)
| lopies2 = [[Colin Ackermann]] 69 (73)
| paaltjies2 = [[Mitchell Santner]] 5/59 (10 boulbeurte)
| uitslag = Nieu-Seeland wen met 99 lopies
| verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2023-24-1367856/netherlands-vs-new-zealand-6th-match-1384397/full-scorecard Telkaart]
| plek = [[Rajiv Gandhi Internasionale Krieketstadion|Rajiv Gandhi-stadion]], [[Hyderabad, Indië|Hyderabad]]
| skeidsregters = Paul Reiffel en Rod Tucker ([[Krieket Australië|Aus]])
| speler van die wedstryd =
| rondte =
| loot = Nederland het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen.
| reën =
| notas = [[Sybrand Engelbrecht]] (Ned) het sy EDI-debuut gemaak.''
* ''[[Mitchell Santner]] (NZ) neem ’n vyf-paaltjie-oes.<ref name="Bowling">{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?class=2;filter=advanced;orderby=start;qualmin1=5;qualval1=wickets;size=100;template=results;type=bowling;view=innings |title=Statistics / Statsguru / One-Day Internationals / Bowling Records |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
}}
{{Krieketwedstryd
| datum = 10 Oktober 2023
| tyd = 10:30 (IST)
| dagnag =
| span1 = {{Cr-EN}}
| telling1 = 364/9 (50 boulbeurte)
| span2 = {{Cr-BD}}
| telling2 = 227 (48.2 boulbeurte)
| lopies1 = [[Dawid Malan]] 140 (107)
| paaltjies1 = [[Mahedi Hasan]] 4/71 (8 boulbeurte)
| lopies2 = [[Liton Das]] 76 (66)
| paaltjies2 = [[Reece Topley]] 4/43 (10 boulbeurte)
| uitslag = Engeland wen met 137 lopies
| verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2023-24-1367856/bangladesh-vs-england-7th-match-1384398/full-scorecard Telkaart]
| plek = [[Himachal Pradesh-krieketverenigingstadion|HPCA-stadion]], [[Dharamshala]]<br />Bywoning: 12 478
| skeidsregters = Ahsan Raza ([[Pakistanse Krieketraad|Pak]]) en Paul Wilson ([[Krieket Australië|Aus]])
| speler van die wedstryd = [[Dawid Malan]] (Eng)
| rondte =
| loot = Bangladesj het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen.
| reën =
| notas = [[Jonny Bairstow]] (Eng) speel in sy 100ste EDI-wedstryd.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/icc-cricket-world-cup-2023-jonny-bairstow-100th-odi-theres-been-a-few-ups-and-downs-1402154 |title=Bairstow, England cricket's 'great servant' who always comes back very strong |publisher=ESPNcricinfo |author=Matt Roller |date=9 Oktober 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
* ''[[Dawid Malan]] (Eng) teken ’n krieketwêreldbekerhonderdtal aan.''<ref name="Batting" />
* ''[[Joe Root]] oortref [[Graham Gooch]] se vorige rekord van 897 lopies en word Engeland se beste krieketwêreldbekerlopiemaker in dié tyd.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/england-vs-bangladesh-joe-root-highest-scorer-odi-world-cup-most-runs-graham-gooch-record/article67402968.ece/ |title=ENG vs BAN: Joe Root becomes England's highest run-scorer in ODI World Cup, surpasses Graham Gooch |publisher=The Hindu |date=10 Oktober 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
}}
{{Krieketwedstryd
| datum = 10 Oktober 2023
| tyd = 14:00 (IST)
| dagnag = ja
| span1 = {{Cr-LK}}
| telling1 = 344/9 (50 boulbeurte)
| span2 = {{Cr-PK}}
| telling2 = 345/4 (48.2 boulbeurte)
| lopies1 = [[Kusal Mendis]] 122 (77)
| paaltjies1 = [[Hasan Ali]] 4/71 (10 boulbeurte)
| lopies2 = [[Mohammad Rizwan]] 131* (121)
| paaltjies2 = [[Dilshan Madushanka]] 2/60 (9.2 boulbeurte)
| uitslag = Pakistan wen met ses paaltjies
| verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2023-24-1367856/pakistan-vs-sri-lanka-8th-match-1384399/full-scorecard Telkaart]
| plek = [[Rajiv Gandhi Internasionale Krieketstadion|Rajiv Gandhi-stadion]], [[Hyderabad, Indië|Hyderabad]]<br />Bywoning: 23 177<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thecricketblog.info/2023/10/10/pakistan-vs-sri-lanka-hyderabad-attendance-23177-cricket-world-cup-2023-match-report/ |title=Pakistan vs Sri Lanka Hyderabad Attendance 23,177 Cricket World Cup 2023 Match Report |publisher=The Cricket Blog |date=10 Oktober 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
| skeidsregters = Chris Gaffaney ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) en Alex Wharf ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]])
| speler van die wedstryd = [[Mohammad Rizwan]] (Pak)
| rondte =
| loot = Sri Lanka het die loot gewen en gekies om eerste te kolf.
| reën =
| notas = Beide [[Sadeera Samarawickrama]] (SL) en [[Abdullah Shafique]] (Pak) teken hul eerste EDI-honderdtal aan.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/sl-vs-pak-sadeera-samarawickrama-hits-his-maiden-world-cup-hundred-to-deflate-pakistan-2447080-2023-10-10 |title=SL vs PAK: Sadeera Samarawickrama hits his maiden World Cup hundred to deflate Pakistan |publisher=India Today |date=10 Oktober 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/abdullah-shafique-hits-hundred-on-world-cup-debut-against-sri-lanka-2447193-2023-10-10 |title=SL vs PAK: Abdullah Shafique shines on World Cup debut, hits maiden ODI hundred in high pressure chase |publisher=India Today |date=10 Oktober 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
* ''[[Kusal Mendis]] en Sadeera Samarawickrama (albei SL), asook Abdullah Shafique en [[Mohammad Rizwan]] (albei Pak) teken ’n krieketwêreldbekerhonderdtal aan.''<ref name="Batting" />
* ''Vir die derde keer ná Australië teen Pakistan in 1998 en Australië teen Indië in 2013 word in een enkele EDI-wedstryd vier honderdtalle aangeteken;<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/most-hundreds-in-an-innings-283070 |title=Most hundreds in an innings |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> dit is ook die eerste keer in ’n krieketwêreldbekerwedstryd.''<ref name="SLvPAK">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/icc-cricket-world-cup-2023-pakistan-record-the-highest-successful-chase-at-the-world-cup-1402403 |title=Pakistan record the highest successful chase at the World Cup |publisher=ESPNcricinfo |author=Sampath Bandarupalli |date=10 Oktober 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/67071645 |title=Cricket World Cup 2023: Pakistan complete record World Cup chase to beat Sri Lanka |publisher=[[BBC]] |author=Callum Matthews |date=10 Oktober 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
* ''Kusal Mendis teken die vinnigste krieketwêreldbekerhonderdtal in dié tyd vir Sri Lanka aan (in 65 aflewerings).''<ref name="SLvPAK" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/icc-world-cup/news/odi-world-cup-kusal-mendis-sadeera-samarawickrama-tons-power-sri-lanka-to-344/9-against-pakistan/articleshow/104319424.cms |title=ODI World Cup: Kusal Mendis, Sadeera Samarawickrama tons power Sri Lanka to 344/9 against Pakistan |publisher=The Times of India |date=10 Oktober 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
* ''[[Imam-ul-Haq]] (Pak) teken sy 3 000ste EDI-lopie aan.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/icc-cricket-world-cup/imam-ul-haq-fastest-to-score-3000-runs-record-babar-azam-icc-odi-world-cup-2023-pak-v-sl-stats/article67404223.ece |title=PAK vs SL, ODI World Cup: Imam-ul-Haq surpasses Babar Azam’s record to reach 3000 runs |publisher=The Hindu |date=10 Oktober 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
* ''Dit is die hoogste suksesvolle krieketwêreldbekerlopiejaagtog in dié tyd.''<ref name="SLvPAK" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/icc-cricket-world-cup/pakistan-vs-sri-lanka-highest-run-chase-in-odi-world-cup-history-record-hyderabad/article67405177.ece |title=ODI World Cup 2023: Pakistan completes highest run chase in WC history |publisher=The Hindu |date=10 Oktober 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?class=2;filter=advanced;innings_number=2;orderby=target;result=1;template=results;trophy=12;type=team;view=innings |title=Statistics / Statsguru / One-Day Internationals / Team records |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
* ''Dit is ook die hoogste suksesvolle lopiejaagtog in dié tyd tydens ’n EDI-toernooi.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?batting_fielding_first=2;class=2;filter=advanced;innings_number=2;orderby=target;result=1;template=results;trophy=12;trophy=44;type=team;view=innings |title=Statistics / Statsguru / One-Day Internationals / Team records |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
* ''Dit is Pakistan se agtste krieketwêreldbekeroorwinning oor Sri Lanka wat dit die grootste oorheersing in dié tyd maak.<ref name="SLvPAK" /><ref name="Oorheersing">{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?class=2;filter=advanced;orderby=won;qualmax1=0;qualval1=lost;template=results;trophy=12;type=team;view=opposition |title=Statistics / Statsguru / One-Day Internationals / Team records |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
}}
{{Krieketwedstryd
| datum = 11 Oktober 2023
| tyd = 14:00 (IST)
| dagnag = ja
| span1 = {{Cr-AF}}
| telling1 = 272/8 (50 boulbeurte)
| span2 = {{Cr-IN}}
| telling2 = 273/2 (35 boulbeurte)
| lopies1 = [[Hashmatullah Shahidi]] 80 (88)
| paaltjies1 = [[Jasprit Bumrah]] 4/39 (10 boulbeurte)
| lopies2 = [[Rohit Sharma]] 131 (84)
| paaltjies2 = [[Rashid Khan]] 2/57 (8 boulbeurte)
| uitslag = Indië wen met agt paaltjies
| verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2023-24-1367856/india-vs-afghanistan-8th-match-1384400/full-scorecard Telkaart]
| plek = [[Feroz Shah Kotla Ground]], [[Nieu-Delhi]]<br />Bywoning: 34 800<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thecricketblog.info/2023/10/11/india-vs-afghanistan-delhi-attendance-34800-cricket-world-cup-2023-kotla/ |title=India vs Afghanistan Delhi Attendance 34,800 Cricket World Cup 2023 Kotla |publisher=The Cricket Blog |date=11 Oktober 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
| skeidsregters = Michael Gough ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) en Paul Reiffel ([[Krieket Australië|Aus]])
| speler van die wedstryd = [[Rohit Sharma]] (Ind)
| rondte =
| loot = Afghanistan het die loot gewen en gekies om eerste te kolf.
| reën =
| notas = [[Rohit Sharma]] (Ind) teken ’n krieketwêreldbekerhonderdtal aan.''<ref name="Batting" />
* ''Rohit Sharma teken die meeste sesse in dié tyd in internasionale krieket aan (554).''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/icc-cricket-world-cup/rohit-sharma-most-international-sixes-breaks-chris-gayle-record-full-list-india-vs-afghanistan-odi-world-cup/article67407987.ece |title=Rohit Sharma breaks Chris Gayle’s record for most sixes in international cricket with 554th maximum |publisher=The Hindu |date=11 Oktober 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
* ''Rohit Sharma word ook die eerste kolwer wat sy sewende krieketwêreldbekerhonderdtal aanteken.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.business-standard.com/cricket/world-cup/rohit-sharma-breaks-sachin-s-record-for-most-centuries-in-world-cup-history-123101101151_1.html |title=Rohit Sharma breaks Sachin's record for most centuries in World Cup history |publisher=The Business Standard |date=11 Oktober 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
* ''Rohit Sharma teken die vinnigste krieketwêreldbekerhonderdtal in dié tyd vir Indië aan (in 63 aflewerings).<ref name="INDvNED" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.hindustantimes.com/cricket/rohit-sharma-smashes-fastest-world-cup-century-in-ind-vs-afg-clash-sachin-tendulkars-legendary-record-shattered-101697033251118.html |title=Rohit Sharma smashes India's fastest World Cup century in IND vs AFG tie, Sachin Tendulkar's legendary record shattered |publisher=[[Hindustan Times]] |date=11 Oktober 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
}}
{{Krieketwedstryd
| datum = 12 Oktober 2023
| tyd = 14:00 (IST)
| dagnag = ja
| span1 = {{Cr-ZA}}
| telling1 = 311/7 (50 boulbeurte)
| span2 = {{Cr-AU}}
| telling2 = 177 (40.5 boulbeurte)
| lopies1 = [[Quinton de Kock]] 109 (106)
| paaltjies1 = [[Glenn Maxwell]] 2/34 (10 boulbeurte)
| lopies2 = [[Marnus Labuschagne]] 46 (74)
| paaltjies2 = [[Kagiso Rabada]] 3/33 (8 boulbeurte)
| uitslag = Suid-Afrika wen met 134 lopies
| verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2023-24-1367856/australia-vs-south-africa-10th-match-1384401/full-scorecard Telkaart]
| plek = [[BRSABV Ekana-krieketstadion]], [[Lucknow]]
| skeidsregters = Richard Illingworth ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) en Joel Wilson ([[Krieket Wes-Indië|WI]])
| speler van die wedstryd = [[Quinton de Kock]] (RSA)
| rondte =
| loot = Australië het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen.
| reën =
| notas = [[Lungi Ngidi]] (RSA) speel in sy 50ste EDI-wedstryd.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.news24.com/sport/cricket/world-cup/of-batting-bunnies-and-renewed-pace-ngidi-in-fine-fettle-exemplifies-surge-in-proteas-attack-20231014 |title=Of batting 'bunnies' and renewed pace: Ngidi in fine fettle exemplifies surge in Proteas attack |publisher=[[Nuus24]] |author=Heinz Schenk |date=14 Oktober 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
* ''[[Quinton de Kock]] (RSA) teken ’n krieketwêreldbekerhonderdtal aan.''<ref name="Batting" />
* ''Dit is Australië se ergste krieketwêreldbekernederlaag in dié tyd.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/67093331 |title=Cricket World Cup 2023: Australia suffer heaviest World Cup defeat in South Africa trouncing |publisher=[[BBC]] |author=Callum Matthews |date=12 Oktober 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
}}
{{Krieketwedstryd
| datum = 13 Oktober 2023
| tyd = 14:00 (IST)
| dagnag = ja
| span1 = {{Cr-BD}}
| telling1 = 245/9 (50 boulbeurte)
| span2 = {{Cr-NZ}}
| telling2 = 248/2 (42.5 boulbeurte)
| lopies1 = [[Mushfiqur Rahim]] 66 (75)
| paaltjies1 = [[Lockie Ferguson]] 3/49 (10 boulbeurte)
| lopies2 = [[Daryl Mitchell]] 89* (67)
| paaltjies2 = [[Mustafizur Rahman]] 1/36 (8 boulbeurte)
| uitslag = Nieu-Seeland wen met agt paaltjies
| verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2023-24-1367856/bangladesh-vs-new-zealand-11th-match-1384402/full-scorecard Telkaart]
| plek = [[M. A. Chidambaram-stadion]], [[Chennai]]<br />Bywoning: 14 369<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thecricketblog.info/2023/10/13/new-zealand-vs-bangladesh-attendance-14369-2023-world-cup-chennai-ma-chidambaram-chepauk/ |title=New Zealand vs Bangladesh Attendance 14,369 2023 World Cup Chennai MA Chidambaram Chepauk |publisher=The Cricket Blog |date=13 Oktober 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
| skeidsregters = Kumar Dharmasena ([[Sri Lanka Krieket|SL]]) en Nitin Menon ([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Ind]])
| speler van die wedstryd = [[Lockie Ferguson]] (NZ)
| rondte =
| loot = Nieu-Seeland het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen.
| reën =
| notas = [[Trent Boult]] word die vinnigste – en die derde – Nieu-Seelandse bouler in dié tyd wat sy 200ste EDI-paaltjie neem (in 107 wedstryde).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/new-zealand-vs-bangladesh-trent-boult-milestone-chennai-fastest-200-wickets-2448570-2023-10-13 |title=World Cup 2023: Trent Boult becomes the 3rd fastest bowler to complete 200 ODI wickets |publisher=India Today |date=13 Oktober 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
}}
{{Krieketwedstryd
| datum = 14 Oktober 2023
| tyd = 14:00 (IST)
| dagnag = ja
| span1 = {{Cr-PK}}
| telling1 = 191 (42.5 boulbeurte)
| span2 = {{Cr-IN}}
| telling2 = 192/3 (30.3 boulbeurte)
| lopies1 = [[Babar Azam]] 50 (58)
| paaltjies1 = [[Jasprit Bumrah]] 2/19 (7 boulbeurte)
| lopies2 = [[Rohit Sharma]] 86 (63)
| paaltjies2 = [[Shaheen Afridi]] 2/36 (6 boulbeurte)
| uitslag = Indië wen met sewe paaltjies
| verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2023-24-1367856/india-vs-pakistan-12th-match-1384403/full-scorecard Telkaart]
| plek = [[Narendra Modi-stadion]], [[Ahmedabad]]
| skeidsregters = Marais Erasmus ([[Krieket Suid-Afrika|RSA]]) en Richard Illingworth ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]])
| speler van die wedstryd = [[Jasprit Bumrah]] (Ind)
| rondte =
| loot = Indië het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen.
| reën =
| notas = Dit is Indië se agtste krieketwêreldbekeroorwinning oor Pakistan wat dit die gesamentlik grootste oorheersing in dié tyd maak.<ref name="Oorheersing" />
}}
{{Krieketwedstryd
| datum = 15 Oktober 2023
| tyd = 14:00 (IST)
| dagnag = ja
| span1 = {{Cr-AF}}
| telling1 = 284 (49.5 boulbeurte)
| span2 = {{Cr-EN}}
| telling2 = 215 (40.3 boulbeurte)
| lopies1 = [[Rahmanullah Gurbaz]] 80 (57)
| paaltjies1 = [[Adil Rashid]] 3/42 (10 boulbeurte)
| lopies2 = [[Harry Brook]] 66 (61)
| paaltjies2 = [[Rashid Khan]] 3/37 (9.3 boulbeurte)
| uitslag = Afghanistan wen met 69 lopies
| verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2023-24-1367856/afghanistan-vs-england-13th-match-1384404/full-scorecard Telkaart]
| plek = [[Feroz Shah Kotla Ground]], [[Nieu-Delhi]]<br />Bywoning: 26 440<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thecricketblog.info/2023/10/15/england-vs-afghanistan-attendance-26440-world-cup-2023-kotla-delhi-arun-jaitley-stadium/ |title=England vs Afghanistan Attendance 26,440 World Cup 2023 Kotla Delhi Arun Jaitley Stadium |publisher=The Cricket Blog |date=15 Oktober 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
| skeidsregters = Sharfuddoula ([[Bengaalse Krieketraad|Ban]]) en Rod Tucker ([[Krieket Australië|Aus]])
| speler van die wedstryd = [[Mujeeb Ur Rahman]] (Afg)
| rondte =
| loot = Engeland het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen.
| reën =
| notas = [[Rahmat Shah]] en [[Mohammad Nabi]] (albei Afg) speel in hul 100ste en 150ste EDI-wedstryd onderskeidelik.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.crictracker.com/cricket-stats-mania/odi-world-cup-2023-match-13-eng-vs-afg-stats-review-gurbazs-power-hitting-rashids-brilliance-and-other-stats/ |title=ODI World Cup 2023, Match 13, ENG vs AFG Stats Review: Gurbaz's power-hitting, Rashid's brilliance and other stats |publisher=Crictracker |date=15 Oktober 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
* ''Dit is Afghanistan se eerste oorwinning oor Engeland in enige krieket ooit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/aghanistan-produce-1st-upset-of-world-cup-2023-beat-defending-champions-england-2449368-2023-10-15 |title=ENG vs AFG: Aghanistan produce biggest upset of World Cup 2023 with 69-run win over defending champions England |publisher=India Today |date=15 Oktober 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
}}
{{Krieketwedstryd
| datum = 16 Oktober 2023
| tyd = 14:00 (IST)
| dagnag = ja
| span1 = {{Cr-LK}}
| telling1 = 209 (43.3 boulbeurte)
| span2 = {{Cr-AU}}
| telling2 = 215/5 (35.2 boulbeurte)
| lopies1 = [[Kusal Perera]] 78 (82)
| paaltjies1 = [[Adam Zampa]] 4/47 (8 boulbeurte)
| lopies2 = [[Josh Inglis]] 58 (59)
| paaltjies2 = [[Dilshan Madushanka]] 3/38 (9 boulbeurte)
| uitslag = Australië wen met vyf paaltjies
| verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2023-24-1367856/australia-vs-sri-lanka-14th-match-1384405/full-scorecard Telkaart]
| plek = [[BRSABV Ekana-krieketstadion]], [[Lucknow]]
| skeidsregters = Chris Gaffaney ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) en Joel Wilson ([[Krieket Wes-Indië|WI]]) <small>vir [[Alex Wharf]] ([[Engelse en Walliese Krieketraad|ENG]])</small>
| speler van die wedstryd = [[Adam Zampa]] (Aus)
| rondte =
| loot = Sri Lanka het die loot gewen en gekies om eerste te kolf.
| reën =
| notas =
}}
{{Krieketwedstryd
| datum = 17 Oktober 2023
| tyd = 14:00 (IST)
| dagnag = ja
| span1 = {{Cr-NL}}
| telling1 = 245/8 (43 boulbeurte)
| span2 = {{Cr-ZA}}
| telling2 = 207 (42.5 boulbeurte)
| lopies1 = [[Scott Edwards]] 78* (69)
| paaltjies1 = [[Marco Jansen]] 2/27 (8 boulbeurte)
| lopies2 = [[David Miller]] 43 (52)
| paaltjies2 = [[Logan van Beek]] 3/60 (8.5 boulbeurte)
| uitslag = Nederland wen met 38 lopies
| verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2023-24-1367856/netherlands-vs-south-africa-15th-match-1384406/full-scorecard Telkaart]
| plek = [[Himachal Pradesh-krieketverenigingstadion|HPCA-stadion]], [[Dharamshala]]<br />Bywoning: 11 224<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thecricketblog.info/2023/10/18/south-africa-vs-netherlands-dharamshala-2023-attendance-11224-cricket-world-cup-17-october/ |title=South Africa vs Netherlands Dharamshala 2023 Attendance 11,224 Cricket World Cup 17 October |publisher=The Cricket Blog |date=18 Oktober 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
| skeidsregters = Michael Gough en Richard Kettleborough ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]])
| speler van die wedstryd = [[Scott Edwards]] (Ned)
| rondte =
| loot = Suid-Afrika het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen.
| reën = Wedstryd verkort weens reën tot 43 boulbeurte per span.
| notas = [[Kagiso Rabada]] (RSA) neem sy 150ste EDI-paaltjie.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.business-standard.com/cricket/world-cup/world-cup-2023-south-africa-s-kagiso-rabada-completes-150-odi-wickets-123101701381_1.html |title=World Cup 2023: South Africa's Kagiso Rabada completes 150 ODI wickets |publisher=The Business Standard |date=18 Oktober 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
* ''Ná die [[T20I-wêreldbeker 2022]] is dit Nederland se tweede oorwinning oor Suid-Afrika in enige krieket.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/icc-cricket-world-cup-2023-ned-vs-sa-south-africa-spooked-as-dutch-do-the-world-cup-double-1403888 |title=South Africa spooked as Dutch do the World Cup double |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |date=17 Oktober 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
* ''Dit is Suid-Afrika se eerste EDI-nederlaag teen ’n assosiaatlid ooit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/icc-cricket-world-cup-2023-ned-vs-sa-stats-netherlands-record-breaking-rearguard-blitz-1403885 |title=Stats – Netherlands' record-breaking rearguard blitz |publisher=ESPNcricinfo |author=Sampath Bandarupalli |date=17 Oktober 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
}}
{{Krieketwedstryd
| datum = 18 Oktober 2023
| tyd = 14:00 (IST)
| dagnag = ja
| span1 = {{Cr-NZ}}
| telling1 = 288/6 (50 boulbeurte)
| span2 = {{Cr-AF}}
| telling2 = 139 (34.4 boulbeurte)
| lopies1 = [[Glenn Phillips]] 71 (80)
| paaltjies1 = [[Naveen-ul-Haq]] 2/48 (8 boulbeurte)
| lopies2 = [[Rahmat Shah]] 36 (62)
| paaltjies2 = [[Lockie Ferguson]] 3/19 (7 boulbeurte)
| uitslag = Nieu-Seeland wen met 149 lopies
| verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2023-24-1367856/new-zealand-vs-afghanistan-16th-match-1384407/full-scorecard Telkaart]
| plek = [[M. A. Chidambaram-stadion]], [[Chennai]]<br />Bywoning: 15 525<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thecricketblog.info/2023/10/18/new-zealand-vs-afghanistan-chennai-2023-attendance-15525-cricket-world-cup-18-october/ |title=New Zealand vs Afghanistan Chennai 2023 Attendance 15,525 Cricket World Cup 18 October |publisher=The Cricket Blog |date=18 Oktober 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
| skeidsregters = Joel Wilson ([[Krieket Wes-Indië|WI]]) en Paul Wilson ([[Krieket Australië|Aus]])
| speler van die wedstryd = [[Glenn Phillips]] (NZ)
| rondte =
| loot = Afghanistan het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen.
| reën =
| notas = [[Mitchell Santner]] (NZ) neem sy 100ste EDI-paaltjie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.hindustantimes.com/cricket/new-zealand-vs-afghanistan-live-score-icc-15th-odi-world-cup-2023-today-17-october-nz-vs-afg-match-in-chennai-101697604716604.html |title=New Zealand vs Afghanistan highlights, World Cup 2023: Santner and Phillips guide NZ to massive 149-run win over AFG |publisher=[[Hindustan Times]] |date=18 Oktober 2023 |accessdate= 19 Oktober 2023}}</ref>
}}
{{Krieketwedstryd
| datum = 19 Oktober 2023
| tyd = 14:00 (IST)
| dagnag = ja
| span1 = {{Cr-BD}}
| telling1 = 256/8 (50 boulbeurte)
| span2 = {{Cr-IN}}
| telling2 = 261/3 (41.3 boulbeurte)
| lopies1 = [[Liton Das]] 66 (82)
| paaltjies1 = [[Ravindra Jadeja]] 2/38 (10 boulbeurte)
| lopies2 = [[Virat Kohli]] 103* (97)
| paaltjies2 = [[Mehidy Hasan]] 2/47 (10 boulbeurte)
| uitslag = Indië wen met sewe paaltjies
| verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2023-24-1367856/india-vs-bangladesh-17th-match-1384408/full-scorecard Telkaart]
| plek = [[Maharashtra-krieketverenigingstadion]], [[Pune]]<br />Bywoning: 33 610<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thecricketblog.info/2023/10/19/india-vs-bangladesh-pune-2023-attendance-33610-cricket-world-cup-19-october/ |title=India vs Bangladesh Pune 2023 Attendance 33,610 Cricket World Cup 19 October |publisher=The Cricket Blog |date=19 Oktober 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
| skeidsregters = Adrian Holdstock ([[Krieket Suid-Afrika|RSA]]) en Richard Kettleborough ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]])
| speler van die wedstryd = [[Virat Kohli]] (Ind)
| rondte =
| loot = Bangladesj het die loot gewen en gekies om eerste te kolf.
| reën =
| notas = Dit is Bangladesj se eerste EDI-wedstryd teen Indië in Indië sedert 1998.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2023-24-1367856/india-vs-bangladesh-17th-match-1384408/match-preview |title=Red-hot India gunning for fourth win against Bangladesh |publisher=ESPNcricinfo |author=Mohammad Isam |date=18 Oktober 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
* ''[[Mushfiqur Rahim]] word ná [[Shakib Al Hasan]] die tweede Bengaalse kolwer wat sy 1 000 krieketwêreldbekerlopie aanteken.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.tbsnews.net/sports/mushfiq-second-bangladeshi-reach-1000-wc-runs-goes-past-viv-richards-sourav-ganguly-722410 |title=Mushfiq second Bangladeshi to reach 1000 WC runs, goes past Viv Richards, Sourav Ganguly |publisher=The Business Standard |date=19 Oktober 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
* ''[[Virat Kohli]] (Ind) teken ’n krieketwêreldbekerhonderdtal aan.''<ref name="Batting" />
* ''Virat Kohli word die vinnigste kolwer in dié tyd wat sy 26 000ste internasionale lopie aanteken (in 567 kolfbeurte).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/icc-world-cup/news/virat-kohli-surpasses-sachin-tendulkar-to-become-fastest-to-26000-international-runs/articleshow/104561812.cms?from=mdr |title=Virat Kohli surpasses Sachin Tendulkar to become fastest to 26000 international runs |publisher=[[The Times of India]] |date=19 Oktober 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
}}
{{Krieketwedstryd
| datum = 20 Oktober 2023
| tyd = 14:00 (IST)
| dagnag = ja
| span1 = {{Cr-AU}}
| telling1 = 367/9 (50 boulbeurte)
| span2 = {{Cr-PK}}
| telling2 = 305 (45.3 boulbeurte)
| lopies1 = [[David Warner]] 163 (124)
| paaltjies1 = [[Shaheen Afridi]] 5/54 (10 boulbeurte)
| lopies2 = [[Imam-ul-Haq]] 70 (71)
| paaltjies2 = [[Adam Zampa]] 4/53 (10 boulbeurte)
| uitslag = Australië wen met 62 lopies
| verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2023-24-1367856/australia-vs-pakistan-18th-match-1384409/full-scorecard Telkaart]
| plek = [[M. Chinnaswamy-stadion]], [[Bangalore]]
| skeidsregters = Chris Brown ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) en Richard Illingworth ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]])
| speler van die wedstryd = [[David Warner]] (Aus)
| rondte =
| loot = Pakistan het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen.
| reën =
| notas = Beide [[David Warner]] en [[Mitchell Marsh]] (albei Aus) teken ’n krieketwêreldbekerhonderdtal aan.''<ref name="Batting" />
* ''David Warner en Mitchell Marsh teken met 259 lopies die hoogste Australiese eerste paaltjievennootskap in dié tyd tydens ’n krieketwêreldbekerwedstryd aan.''<ref name="Partnership" />
* ''David Warner en Mitchell Marsh se aanvangsvennootskap is ook die hoogste in dié tyd teen Pakistan tydens ’n krieketwêreldbekerwedstryd.''<ref name="AUSvPAK">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/icc-cricket-world-cup-2023-david-warner-mitchell-marsh-s-record-stand-in-a-six-hitting-blitz-1404402 |title=Stats – Warner and Marsh's record stand in a six-hitting blitz |publisher=ESPNcricinfo |author=Sampath Bandarupalli |date=20 Oktober 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
* ''Albei teken ook die meeste EDI-sesse in dié tyd deur aanvangskolwers aan (18).''<ref name="AUSvPAK" />
* ''Australië teken die hoogste krieketwêreldbekertelling in dié tyd teen Pakistan aan.''<ref name="AUSvPAK" />
* ''David Warner word die eerste kolwer wat drie krieketwêreldbekertellings met meer as 150 lopies aanteken.''<ref name="AUSvPAK" />
* ''Hy teken ook die hoogste individuele krieketwêreldbekertelling in dié tyd teen Pakistan aan en word ook die eerste kolwer met twee krieketwêreldbekerhonderdtalle teen Pakistan.''<ref name="AUSvPAK" />
* ''[[Shaheen Afridi]] (Pak) neem ’n vyf-paaltjie-oes.''<ref name="Bowling" />
* ''[[Adam Zampa]] (Aus) neem sy 150ste EDI-paaltjie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricket.com.au/news/3742912/australia-v-pakistan-cwc23-world-cup-bengaluru-report-scores-highlights-warner-marsh-zampa |title=Stoinis, Zampa come up clutch to down Pakistan |publisher=[[Krieket Australië]] |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
}}
{{Krieketwedstryd
| datum = 21 Oktober 2023
| tyd = 10:30 (IST)
| dagnag =
| span1 = {{Cr-NL}}
| telling1 = 262 (49.4 boulbeurte)
| span2 = {{Cr-LK}}
| telling2 = 263/5 (48.2 boulbeurte)
| lopies1 = [[Sybrand Engelbrecht]] 70 (82)
| paaltjies1 = [[Dilshan Madushanka]] 4/49 (9.4 boulbeurte)
| lopies2 = [[Sadeera Samarawickrama]] 91* (107)
| paaltjies2 = [[Aryan Dutt]] 3/44 (10 boulbeurte)
| uitslag = Sri Lanka wen met vyf paaltjies
| verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2023-24-1367856/netherlands-vs-sri-lanka-20th-match-1384410/full-scorecard Telkaart]
| plek = [[BRSABV Ekana-krieketstadion]], [[Lucknow]]
| skeidsregters = Marais Erasmus ([[Krieket Suid-Afrika|RSA]]) en Ahsan Raza ([[Pakistanse Krieketraad|Pak]])
| speler van die wedstryd = [[Sadeera Samarawickrama]] (SL)
| rondte =
| loot = Nederland het die loot gewen en gekies om eerste te kolf.
| reën =
| notas =
}}
{{Krieketwedstryd
| datum = 21 Oktober 2023
| tyd = 14:00 (IST)
| dagnag = ja
| span1 = {{Cr-ZA}}
| telling1 = 399/7 (50 boulbeurte)
| span2 = {{Cr-EN}}
| telling2 = 170 (22 boulbeurte)
| lopies1 = [[Heinrich Klaasen]] 109 (67)
| paaltjies1 = [[Reece Topley]] 3/88 (8.5 boulbeurte)
| lopies2 = [[Mark Wood]] 43* (17)
| paaltjies2 = [[Gerald Coetzee]] 3/35 (4 boulbeurte)
| uitslag = Suid-Afrika wen met 229 lopies
| verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2023-24-1367856/england-vs-south-africa-19th-match-1384411/full-scorecard Telkaart]
| plek = [[Wankhedestadion]], [[Mumbai]]<br />Bywoning: 28 033<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thecricketblog.info/2023/10/22/england-vs-south-africa-wankhede-mumbai-attendance-28033-cricket-world-cup-jansen-and-klaasen-star/ |title=England vs South Africa Wankhede Mumbai Attendance 28033 Cricket World Cup- Jansen and Klaasen star |publisher=The Cricket Blog |date=22 Oktober 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
| skeidsregters = Kumar Dharmasena ([[Sri Lanka Krieket|SL]]) en Nitin Menon ([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Ind]])
| speler van die wedstryd = [[Heinrich Klaasen]] (RSA)
| rondte =
| loot = Engeland het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen.
| reën =
| notas = Vir die eerste keer in 25 jaar het albei lande se nasionale spanne in krieket en [[rugby]] op dieselfde dag mekaar ontmoet en vir die eerste keer in krieketwêreldbekertoernooie ooit, aangesien [[Engelse nasionale rugbyspan|Engeland]] en [[Springbokke|Suid-Afrika]] tydens die [[Rugbywêreldbeker 2023]] se halfeindrondte in [[Frankryk]] mekaar ontmoet het.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2023-24-1367856/england-vs-south-africa-20th-match-1384411/match-preview |title=Both teams on the ropes ahead of heavyweight contest |publisher=ESPNcricinfo |author=Andrew Miller |date=20 Oktober 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
* ''[[Heinrich Klaasen]] (RSA) teken ’n krieketwêreldbekerhonderdtal aan.''<ref name="Batting" />
* ''Heinrich Klaasen en [[Marco Jansen]] teken met 151 lopies die hoogste Suid-Afrikaanse sesde paaltjievennootskap in dié tyd tydens ’n krieketwêreldbekerwedstryd aan.''<ref name="Partnership" /><ref name="RSAvENG">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/icc-cricket-world-cup-eng-vs-sa-stats-england-crash-to-their-biggest-odi-defeat-1404684 |title=Stats – England crash to their biggest ODI defeat |publisher=ESPNcricinfo |author=Sampath Bandarupalli |date=21 Oktober 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
* ''Suid-Afrika teken die hoogste EDI-telling in dié tyd teen Engeland aan.''<ref name="RSAvENG" />
* ''Engeland ly hul ergste EDI-nederlaag in dié tyd.''<ref name="RSAvENG" />
* ''Suid-Afrika word die eerste span wat ses krieketwêreldbekeroorwinnings met meer as 200 lopies aanteken.''<ref name="RSAvENG" />
* ''Suid-Afrika word ná Australië ook die tweede span wat sewe krieketwêreldbekertellings met meer as 350 lopies aanteken, en dit is die eerste keer wat Engeland meer as 350 lopies in ’n krieketwêreldbekerwedstryd afstaan.<ref name="RSAvENG" />
}}
{{Krieketwedstryd
| datum = 22 Oktober 2023
| tyd = 14:00 (IST)
| dagnag = ja
| span1 = {{Cr-NZ}}
| telling1 = 273 (50 boulbeurte)
| span2 = {{Cr-IN}}
| telling2 = 274/6 (48 boulbeurte)
| lopies1 = [[Daryl Mitchell]] 130 (127)
| paaltjies1 = [[Mohammed Shami]] 5/54 (10 boulbeurte)
| lopies2 = [[Virat Kohli]] 95 (104)
| paaltjies2 = [[Lockie Ferguson]] 2/63 (8 boulbeurte)
| uitslag = Indië wen met vier paaltjies
| verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2023-24-1367856/india-vs-new-zealand-21st-match-1384412/full-scorecard Telkaart]
| plek = [[Himachal Pradesh-krieketverenigingstadion|HPCA-stadion]], [[Dharamshala]]
| skeidsregters = Michael Gough ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) en Adrian Holdstock ([[Krieket Suid-Afrika|RSA]]) <small>vir [[Richard Kettleborough]] ([[Engelse en Walliese Krieketraad|ENG]])</small>
| speler van die wedstryd = [[Mohammed Shami]] (Ind)
| rondte =
| loot = Indië het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen.
| reën =
| notas = [[Daryl Mitchell]] (NZ) teken ’n krieketwêreldbekerhonderdtal aan.''<ref name="Batting" />
* ''[[Mohammed Shami]] (Ind) neem ’n vyf-paaltjie-oes.''<ref name="Bowling" />
* ''[[Shubman Gill]] (Ind) word die vinnigste kolwer in dié tyd wat sy 2 000ste EDI-lopie aanteken (in 38 kolfbeurte).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/world-cup-2023-shubman-gill-becomes-fastest-batter-to-2000-odi-runs-breaks-hashim-amla-12-year-old-record-2452353-2023-10-22 |title=World Cup 2023: Shubman Gill becomes fastest batter to 2000 ODI runs, breaks Hashim Amla’s 12-year-old record |publisher=India Today |author=Sabyasachi Chowdhury |date=22 Oktober 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
}}
{{Krieketwedstryd
| datum = 23 Oktober 2023
| tyd = 14:00 (IST)
| dagnag = ja
| span1 = {{Cr-PK}}
| telling1 = 282/7 (50 boulbeurte)
| span2 = {{Cr-AF}}
| telling2 = 286/2 (49 boulbeurte)
| lopies1 = [[Babar Azam]] 74 (92)
| paaltjies1 = [[Noor Ahmad]] 3/49 (10 boulbeurte)
| lopies2 = [[Ibrahim Zadran]] 87 (113)
| paaltjies2 = [[Hasan Ali]] 1/44 (10 boulbeurte)
| uitslag = Afghanistan wen met agt paaltjies
| verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2023-24-1367856/afghanistan-vs-pakistan-22nd-match-1384413/full-scorecard Telkaart]
| plek = [[M. A. Chidambaram-stadion]], [[Chennai]]<br />Bywoning: 23 284<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thecricketblog.info/2023/10/23/pakistan-vs-afghanistan-chennai-attendance-23284-chepauk-cricket-world-cup-2023/ |title=Pakistan vs Afghanistan Chennai Attendance 23,284 Chepauk Cricket World Cup 2023 |publisher=The Cricket Blog |date=23 Oktober 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
| skeidsregters = Paul Reiffel en Rod Tucker ([[Krieket Australië|Aus]])
| speler van die wedstryd = [[Ibrahim Zadran]] (Afg)
| rondte =
| loot = Pakistan het die loot gewen en gekies om eerste te kolf.
| reën =
| notas = Afghanistan teken hul hoogste suksesvolle EDI-lopiejaagtog in dié tyd aan.''<ref name="PAKvAFG">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2023-24-1367856/afghanistan-vs-pakistan-22nd-match-1384413/match-report |title=Gurbaz, Ibrahim, Rahmat boss 283 chase in Afghanistan's first ODI win over Pakistan |publisher=ESPNcricinfo |author=Ashish Pant |date=23 Oktober 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
* ''Dit is Afghanistan se eerste EDI-oorwinning oor Pakistan ooit.<ref name="PAKvAFG" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/pak-vs-afg-afghanistan-chase-down-283-to-register-first-ever-odi-win-vs-pakistan-2452813-2023-10-23 |title=PAK vs AFG, World Cup 2023: Afghanistan chase down 283 to register first-ever ODI win over Pakistan |publisher=India Today |date=23 Oktober 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
}}
{{Krieketwedstryd
| datum = 24 Oktober 2023
| tyd = 14:00 (IST)
| dagnag = ja
| span1 = {{Cr-ZA}}
| telling1 = 382/5 (50 boulbeurte)
| span2 = {{Cr-BD}}
| telling2 = 233 (46.4 boulbeurte)
| lopies1 = [[Quinton de Kock]] 174 (140)
| paaltjies1 = [[Hasan Mahmud]] 2/67 (6 boulbeurte)
| lopies2 = [[Mahmudullah]] 111 (111)
| paaltjies2 = [[Gerald Coetzee]] 3/62 (10 boulbeurte)
| uitslag = Suid-Afrika wen met 149 lopies
| verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2023-24-1367856/bangladesh-vs-south-africa-23rd-match-1384414/full-scorecard Telkaart]
| plek = [[Wankhedestadion]], [[Mumbai]]
| skeidsregters = Ahsan Raza ([[Pakistanse Krieketraad|Pak]]) <small>vir Alex Wharf ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]])</small> en Joel Wilson ([[Krieket Wes-Indië|WI]])
| speler van die wedstryd = [[Quinton de Kock]] (RSA)
| rondte =
| loot = Suid-Afrika het die loot gewen en gekies om eerste te kolf.
| reën =
| notas = [[Quinton de Kock]] (RSA) speel in sy 150ste EDI-wedstryd.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cnbctv18.com/sports/south-africa-vs-bangladesh-quinton-de-kock-hits-his-3rd-hundred-of-world-cup-2023-18139001.htm |title=South Africa vs Bangladesh: Quinton de Kock hits his 3rd hundred of World Cup 2023 |publisher=CNBCTV18 |author=Prakhar Sachdeo |date=24 Oktober 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
* ''Beide Quinton de Kock (RSA) en [[Mahmudullah]] (Ban) teken ’n krieketwêreldbekerhonderdtal aan.''<ref name="Batting" />
* ''Quinton de Kock teken die hoogste individuelle telling in dié tyd deur ’n paaltjiewagter tydens ’n krieketwêreldbekerwedstryd aan.''<ref name="RSAvBAN">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/icc-cricket-world-cup-2023-stats-south-africas-year-of-big-scores-and-big-wins-1405202 |title=Stats – South Africa's year of big scores and big wins |publisher=ESPNcricinfo |author=Sampath Bandarupalli |date=24 Oktober 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
* ''Quinton de Kock word die eerste Suid-Afrikaanse kolwer wat drie honderdtalle tydens een krieketwêreldbekertoernooi aanteken.''<ref name="RSAvBAN" />
* ''Suid-Afrika word die eerste span wat agt krieketwêreldbekertellings met meer as 350 lopies aanteken.''<ref name="RSAvBAN" />
* ''Mahmudullah word die eerste Bengaalse kolwer wat drie krieketwêreldbekerhonderdtalle aanteken.<ref name="RSAvBAN" />
}}
{{Krieketwedstryd
| datum = 25 Oktober 2023
| tyd = 14:00 (IST)
| dagnag = ja
| span1 = {{Cr-AU}}
| telling1 = 399/8 (50 boulbeurte)
| span2 = {{Cr-NL}}
| telling2 = 90 (21 boulbeurte)
| lopies1 = [[Glenn Maxwell]] 106 (44)
| paaltjies1 = [[Logan van Beek]] 4/74 (10 boulbeurte)
| lopies2 = [[Vikramjit Singh]] 25 (25)
| paaltjies2 = [[Adam Zampa]] 4/8 (3 boulbeurte)
| uitslag = Australië wen met 309 lopies
| verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2023-24-1367856/australia-vs-netherlands-24th-match-1384415/full-scorecard Telkaart]
| plek = [[Feroz Shah Kotla Ground]], [[Nieu-Delhi]]
| skeidsregters = Michael Gough ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) en Sharfuddoula ([[Bengaalse Krieketraad|Ban]])
| speler van die wedstryd = [[Glenn Maxwell]] (Aus)
| rondte =
| loot = Australië het die loot gewen en gekies om eerste te kolf.
| reën =
| notas = Beide [[David Warner]] en [[Glenn Maxwell]] (albei Aus) teken ’n krieketwêreldbekerhonderdtal aan.''<ref name="Batting" />
* ''David Warner word die eerste Australiër wat sy sesde krieketwêreldbekerhondertal aanteken.''<ref name="AUSvNED">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/icc-cricket-world-cup-2023-neth-vs-aus-stats-glenn-maxwell-smashes-the-fastest-odi-world-cup-century-1405363 |title=Glenn Maxwell smashes the fastest ODI World Cup century |publisher=ESPNcricinfo |author=Sampath Bandarupalli |date=25 Oktober 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
* ''Glenn Maxwell (Aus) teken die vinnigste krieketwêreldbekerhondertal in dié tyd aan (in 40 aflewerings).''<ref name="Fastest_Hundreds" /><ref name="AUSvNED" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/australia-vs-netherlands-glenn-maxwell-century-40-balls-fastest-hundred-2453567-2023-10-25 |title=AUS vs NED: Glenn Maxwell breaks Aiden Markram's record for fastest ODI World Cup hundred |publisher=India Today |date=25 Oktober 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
* ''Glenn Maxwell se EDI-honderdtal is ook die vinnigste in dié tyd vir Australië.''<ref name="Fastest_Hundreds" /><ref name="AUSvNED" />
* ''[[Bas de Leede]] (Ned) boul die duurste spel in dié tyd tydens ’n krieketwêreldbekerwedstryd en staan 115 lopies in sy tien boulbeurte af.''<ref name="AUSvNED" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/aus-vs-ned-netherlands-bas-de-leede-concedes-115-in-10-overs-for-most-expensive-odi-spell-ever-2453571-2023-10-25 |title=AUS vs NED: Netherlands' Bas de Leede concedes 115 in 10 overs for most expensive ODI spell ever |publisher=India Today |date=25 Oktober 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
* ''Australië teken die grootste krieketwêreldbekeroorwinning in dié tyd aan.<ref name="Largest" /><ref name="AUSvNED" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/icc-cricket-world-cup/aus-vs-ned-biggest-win-odi-world-cup-history-australia-record-largest-victory-margin-of-runs/article67458735.ece |title=AUS vs NED: Australia registers biggest victory in ODI World Cup history, beats Netherlands by 309 runs |publisher=The Hindu |date=25 Oktober 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
}}
{{Krieketwedstryd
| datum = 26 Oktober 2023
| tyd = 14:00 (IST)
| dagnag = ja
| span1 = {{Cr-EN}}
| telling1 = 156 (33.2 boulbeurte)
| span2 = {{Cr-LK}}
| telling2 = 160/2 (25.4 boulbeurte)
| lopies1 = [[Ben Stokes]] 43 (73)
| paaltjies1 = [[Lahiru Kumara]] 3/35 (7 boulbeurte)
| lopies2 = [[Pathum Nissanka]] 77* (83)
| paaltjies2 = [[David Willey]] 2/30 (5 boulbeurte)
| uitslag = Sri Lanka wen met agt paaltjies
| verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2023-24-1367856/england-vs-sri-lanka-25th-match-1384416/full-scorecard Telkaart]
| plek = [[M. Chinnaswamy-stadion]], [[Bangalore]]
| skeidsregters = Chris Brown ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) en Adrian Holdstock ([[Krieket Suid-Afrika|RSA]])
| speler van die wedstryd = [[Lahiru Kumara]] (SL)
| rondte =
| loot = Engeland het die loot gewen en gekies om eerste te kolf.
| reën =
| notas =
}}
{{Krieketwedstryd
| datum = 27 Oktober 2023
| tyd = 14:00 (IST)
| dagnag = ja
| span1 = {{Cr-PK}}
| telling1 = 270 (46.4 boulbeurte)
| span2 = {{Cr-ZA}}
| telling2 = 271/9 (47.2 boulbeurte)
| lopies1 = [[Saud Shakeel]] 52 (52)
| paaltjies1 = [[Tabraiz Shamsi]] 4/60 (10 boulbeurte)
| lopies2 = [[Aiden Markram]] 91 (93)
| paaltjies2 = [[Shaheen Afridi]] 3/45 (10 boulbeurte)
| uitslag = Suid-Afrika wen met een paaltjie
| verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2023-24-1367856/pakistan-vs-south-africa-26th-match-1384417/full-scorecard Telkaart]
| plek = [[M. A. Chidambaram-stadion]], [[Chennai]]<br />Bywoning: 29 983<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thecricketblog.info/2023/10/27/pakistan-vs-south-africa-chennai-2023-attendance-29983-chepauk-ma-chidambaram-world-cup/ |title=Pakistan vs South Africa Chennai 2023 Attendance 29,983 Chepauk MA Chidambaram World Cup |publisher=The Cricket Blog |date=27 Oktober 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
| skeidsregters = Paul Reiffel ([[Krieket Australië|Aus]]) en Alex Wharf ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]])
| speler van die wedstryd = [[Tabraiz Shamsi]] (RSA)
| rondte =
| loot = Pakistan het die loot gewen en gekies om eerste te kolf.
| reën =
| notas = [[Usama Mir]] het [[Shadab Khan]] (albei Pak) tydens die tweede kolfbeurt as ’n plaasvervanger vir harsingskudding vervang.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/usama-mir-named-as-concussion-sub-for-shadab-khan-1405705 |title=Pakistan bring in Usama Mir named as concussion sub for Shadab Khan |publisher=ESPNcricinfo |date=27 Oktober 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
}}
{{Krieketwedstryd
| datum = 28 Oktober 2023
| tyd = 10:30 (IST)
| dagnag =
| span1 = {{Cr-AU}}
| telling1 = 388 (49.2 boulbeurte)
| span2 = {{Cr-NZ}}
| telling2 = 383/9 (50 boulbeurte)
| lopies1 = [[Travis Head]] 109 (67)
| paaltjies1 = [[Glenn Phillips]] 3/37 (10 boulbeurte)
| lopies2 = [[Rachin Ravindra]] 116 (89)
| paaltjies2 = [[Adam Zampa]] 3/74 (10 boulbeurte)
| uitslag = Australië wen met vyf lopies
| verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2023-24-1367856/australia-vs-new-zealand-27th-match-1384418/full-scorecard Telkaart]
| plek = [[Himachal Pradesh-krieketverenigingstadion|HPCA-stadion]], [[Dharamshala]]
| skeidsregters = Marais Erasmus ([[Krieket Suid-Afrika|RSA]]) en Sharfuddoula ([[Bengaalse Krieketraad|Ban]])
| speler van die wedstryd = [[Travis Head]] (Aus)
| rondte =
| loot = Nieu-Seeland het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen.
| reën =
| notas = Australië word die eerste span wat in sy 100ste krieketwêreldbekerwedstryd speel.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.india.com/sports/aus-vs-nz-australia-create-history-become-first-team-to-play-100-world-cup-game-6452446/ |title=AUS Vs NZ: Australia Create History, Become First Team To Play 100 World Cup Game |publisher=India.com |author=Sunny Daud |date=28 Oktober 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
* ''Beide [[Travis Head]] (Aus) en [[Rachin Ravindra]] (NZ) teken ’n krieketwêreldbekerhonderdtal aan.''<ref name="Batting" />
* ''Australië word die eerste span wat drie agtereenvolgende EDI-tellings met meer as 350 lopies aanteken.''<ref name="AUSvNZ">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/icc-cricket-world-cup-2023-aus-vs-nz-stats-australia-first-team-to-hit-350-plus-in-three-consecutive-mens-odis-1405828 |title=Stats – The highest aggregate in a World Cup match |publisher=ESPNcricinfo |author=Sampath Bandarupalli |date=28 Oktober 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
* ''Australië teken vir die eerste keer 20 sesse in ’n EDI-wedstryd aan en dit is ook die meeste sesse teen Nieu-Seeland in dié tyd tydens ’n EDI-wedstryd.''<ref name="AUSvNZ" />
* ''Dit is die hoogste krieketwêreldbekertelling in dié tyd teen Nieu-Seeland.''<ref name="AUSvNZ" /><ref name="Highest_totals">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/team-highest-innings-totals/world-cup-12 |title=Highest totals For World Cup |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
* ''Nieu-Seeland teken die hoogste krieketwêreldbekerlopiejaagtog in dié tyd aan en dit is ook die meeste lopies in dié tyd wat Australië tydens ’n krieketwêreldbekerwedstryd afstaan.''<ref name="AUSvNZ" /><ref name="Highest_totals" />
* ''Rachin Ravindra teken die vinnigste krieketwêreldbekerhonderdtal in dié tyd vir Nieu-Seeland en ook die vinnigste in dié tyd teen Australië aan (in 77 aflewerings).''<ref name="AUSvNZ" />
* ''Die 771 aangetekende lopies is die meeste in dié tyd tydens ’n krieketwêreldbekerwedstryd.<ref name="AUSvNZ" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/icc-cricket-world-cup/most-runs-in-a-world-cup-match-highest-aggregate-australia-vs-new-zealand-records-broken-dharamsala/article67470126.ece |title=AUS vs NZ: Australia vs New Zealand records highest aggregate in World Cup match with 771 runs in Dharamsala |publisher=The Hindu |date=28 Oktober 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/team-highest-match-aggregates/world-cup-12 |title=Highest match aggregates For World Cup |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
}}
{{Krieketwedstryd
| datum = 28 Oktober 2023
| tyd = 14:00 (IST)
| dagnag = ja
| span1 = {{Cr-NL}}
| telling1 = 229 (50 boulbeurte)
| span2 = {{Cr-BD}}
| telling2 = 142 (42.2 boulbeurte)
| lopies1 = [[Scott Edwards]] 68 (89)
| paaltjies1 = [[Mustafizur Rahman]] 2/36 (10 boulbeurte)
| lopies2 = [[Mehidy Hasan]] 35 (40)
| paaltjies2 = [[Paul van Meekeren]] 4/23 (7.2 boulbeurte)
| uitslag = Nederland wen met 87 lopies
| verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2023-24-1367856/bangladesh-vs-netherlands-28th-match-1384419/full-scorecard Telkaart]
| plek = [[Eden Gardens]], [[Kolkata]]
| skeidsregters = Joel Wilson ([[Krieket Wes-Indië|WI]]) en Paul Wilson ([[Krieket Australië|Aus]])
| speler van die wedstryd = [[Paul van Meekeren]] (Ned)
| rondte =
| loot = Nederland het die loot gewen en gekies om eerste te kolf.
| reën =
| notas =
}}
{{Krieketwedstryd
| datum = 29 Oktober 2023
| tyd = 14:00 (IST)
| dagnag = ja
| span1 = {{Cr-IN}}
| telling1 = 229/9 (50 boulbeurte)
| span2 = {{Cr-EN}}
| telling2 = 129 (34.5 boulbeurte)
| lopies1 = [[Rohit Sharma]] 87 (101)
| paaltjies1 = [[David Willey]] 3/45 (10 boulbeurte)
| lopies2 = [[Liam Livingstone]] 27 (46)
| paaltjies2 = [[Mohammed Shami]] 4/22 (7 boulbeurte)
| uitslag = Indië wen met 100 lopies
| verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2023-24-1367856/india-vs-england-29th-match-1384420/full-scorecard Telkaart]
| plek = [[BRSABV Ekana-krieketstadion]], [[Lucknow]]<br />Bywoning: 46 000<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thecricketblog.info/2023/10/29/india-vs-england-lucknow-2023-attendance-46000-ekana-cricket-stadium-match-report-2023/ |title=India vs England Lucknow 2023 Attendance 46,000 Ekana Cricket Stadium Match Report 2023 |publisher=The Cricket Blog |date=29 Oktober 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
| skeidsregters = Adrian Holdstock ([[Krieket Suid-Afrika|RSA]]) en Rod Tucker ([[Krieket Australië|Aus]])
| speler van die wedstryd = [[Rohit Sharma]] (Ind)
| rondte =
| loot = Engeland het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen.
| reën =
| notas = [[Rohit Sharma]] (Ind) speel in sy 100ste EDI-wedstryd as [[Kaptein (sport)|kaptein]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/icc-world-cup/news/rohit-sharma-achieves-twin-milestones-during-world-cup-match-against-england/articleshow/104799555.cms |title=Rohit Sharma achieves twin milestones during World Cup match against England |publisher=[[The Times of India]] |date=29 Oktober 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
}}
{{Krieketwedstryd
| datum = 30 Oktober 2023
| tyd = 14:00 (IST)
| dagnag = ja
| span1 = {{Cr-LK}}
| telling1 = 241 (49.3 boulbeurte)
| span2 = {{Cr-AF}}
| telling2 = 242/3 (45.2 boulbeurte)
| lopies1 = [[Pathum Nissanka]] 46 (60)
| paaltjies1 = [[Fazalhaq Farooqi]] 4/34 (10 boulbeurte)
| lopies2 = [[Azmatullah Omarzai]] 73* (63)
| paaltjies2 = [[Dilshan Madushanka]] 2/48 (9 boulbeurte)
| uitslag = Afghanistan wen met sewe paaltjies
| verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2023-24-1367856/afghanistan-vs-sri-lanka-30th-match-1384421/full-scorecard Telkaart]
| plek = [[Maharashtra-krieketverenigingstadion]], [[Pune]]<br />Bywoning: 12 177<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thecricketblog.info/2023/10/30/afghanistan-vs-sri-lanka-pune-2023-attendance-12177-maharashtra-cricket-association-stadium-match-report-2023/ |title=Afghanistan vs Sri Lanka Pune 2023 Attendance 12,177 Maharashtra Cricket Association Stadium Match Report 2023 |publisher=The Cricket Blog |date=30 Oktober 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
| skeidsregters = Chris Gaffaney ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) en Richard Illingworth ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]])
| speler van die wedstryd = [[Fazalhaq Farooqi]] (Afg)
| rondte =
| loot = Afghanistan het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen.
| reën =
| notas = [[Rashid Khan]] (Afg) speel in sy 100ste EDI-wedstryd.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/afghanistan-vs-sri-lanka-rashid-khan-100-odi-milestone-reaction-pune-2455736-2023-10-30 |title=AFG vs SL, World Cup 2023: Rashid Khan relishes 'great achievement' of completing 100-ODI landmark |publisher=India Today |date=30 Oktober 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
* ''[[Hashmatullah Shahidi]] (Afg) teken sy 2 000ste EDI-lopie aan.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.ndtvprofit.com/sports/world-cup-2023-afghanistan-power-past-sri-lanka-by-7-wickets-10047911 |title=World Cup 2023: Afghanistan Power Past Sri Lanka By 7 Wickets |publisher=NDTV |date=30 Oktober 2023 |accessdate=11 Maart 2025 }}{{Dooie skakel|date=Julie 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
* ''Dit is Afghanistan se eerste krieketwêreldbekeroorwinning oor Sri Lanka ooit.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.crictracker.com/cricket-stats-mania/afghanistan-vs-sri-lanka-head-to-head-record-in-odi-world-cup-history/ |title=Afghanistan vs Sri Lanka Head to Head Record in ODI World Cup History |publisher=CricTracker |author=Pawan Ashok Sharma |date=30 Oktober 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
* ''Afghanistan teken vir die eerste keer twee agtereenvolgende krieketwêreldbekeroorwinnings aan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.insidethegames.biz/articles/afghanistan-sri-lanka-cricket-world-cup |title=Afghanistan make history with Cricket World Cup win over Sri Lanka |publisher=Inside the Games |author=Owen Lloyd |date=30 Oktober 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
}}
{{Krieketwedstryd
| datum = 31 Oktober 2023
| tyd = 14:00 (IST)
| dagnag = ja
| span1 = {{Cr-BD}}
| telling1 = 204 (45.1 boulbeurte)
| span2 = {{Cr-PK}}
| telling2 = 205/3 (32.3 boulbeurte)
| lopies1 = [[Mahmudullah]] 56 (70)
| paaltjies1 = [[Shaheen Afridi]] 3/23 (9 boulbeurte)
| lopies2 = [[Fakhar Zaman]] 81 (74)
| paaltjies2 = [[Mehidy Hasan]] 3/60 (9 boulbeurte)
| uitslag = Pakistan wen met sewe paaltjies
| verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2023-24-1367856/bangladesh-vs-pakistan-31st-match-1384422/full-scorecard Telkaart]
| plek = [[Eden Gardens]], [[Kolkata]]
| skeidsregters = Richard Kettleborough ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) en Nitin Menon ([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Ind]])
| speler van die wedstryd = [[Fakhar Zaman]] (Pak)
| rondte =
| loot = Bangladesj het die loot gewen en gekies om eerste te kolf.
| reën =
| notas = Beide [[Shaheen Afridi]] (Pak) en [[Mehidy Hasan]] (Ban) neem hul 100ste EDI-paaltjie.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/shaheen-afridi-fastest-pakistan-bowler-100-odi-wickets-fast-bowler-record/article67479892.ece |title=PAK vs BAN: Shaheen Afridi becomes fastest Pakistan bowler to 100 ODI wickets |publisher=The Hindu |date=31 Oktober 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
* <span style="color:red">''Bangladesj is hiermee uit die toernooi geskakel.</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2023-24-1367856/bangladesh-vs-pakistan-31st-match-1384422/match-report |title=Bangladesh knocked out after Afridi and Fakhar fashion big Pakistan win |publisher=ESPNcricinfo |author=Danyal Rasool |date=31 Oktober 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
}}
{{Krieketwedstryd
| datum = 1 November 2023
| tyd = 14:00 (IST)
| dagnag = ja
| span1 = {{Cr-ZA}}
| telling1 = 357/4 (50 boulbeurte)
| span2 = {{Cr-NZ}}
| telling2 = 167 (35.3 boulbeurte)
| lopies1 = [[Rassie van der Dussen]] 133 (118)
| paaltjies1 = [[Tim Southee]] 2/77 (10 boulbeurte)
| lopies2 = [[Glenn Phillips]] 60 (50)
| paaltjies2 = [[Keshav Maharaj]] 4/46 (9 boulbeurte)
| uitslag = Suid-Afrika wen met 190 lopies
| verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2023-24-1367856/new-zealand-vs-south-africa-32nd-match-1384423/full-scorecard Telkaart]
| plek = [[Maharashtra-krieketverenigingstadion]], [[Pune]]<br />Bywoning: 31 940<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thecricketblog.info/2023/11/01/south-africa-vs-new-zealand-pune-attendance-31940-gahunje-2023-cricket-world-cup-1-november/ |title=South Africa vs New Zealand Pune Attendance 31,940 Gahunje 2023 Cricket World Cup 1 November |publisher=The Cricket Blog |date=1 November 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
| skeidsregters = Kumar Dharmasena ([[Sri Lanka Krieket|SL]]) en Ahsan Raza ([[Pakistanse Krieketraad|Pak]])
| speler van die wedstryd = [[Rassie van der Dussen]] (RSA)
| rondte =
| loot = Nieu-Seeland het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen.
| reën =
| notas = Beide [[Quinton de Kock]] en [[Rassie van der Dussen]] (albei RSA) teken ’n krieketwêreldbekerhonderdtal aan.''<ref name="Batting" />
* ''Suid-Afrika teken die meeste sesse in dié tyd deur een span tydens ’n krieketwêreldbekertoernooi aan (82).''<ref name="RSAvNZ">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/south-africa-smash-englands-world-cup-six-hitting-record-1406564 |title=South Africa smash England's World Cup six-hitting record |publisher=ESPNcricinfo |author=Sampath Bandarupalli |date=1 November 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
* ''Suid-Afrika word die eerste span wat agt tellings met meer as 300 lopies in een kalenderjaar aanteken nadat hulle eerste gekolf het.''<ref name="RSAvNZ" />
* ''Suid-Afrika word ná Australië die tweede span wat vier tellings met meer as 350 lopies in een krieketwêreldbekertoernooi aanteken en hul altesaam negende in al die krieketwêreldbekertoernooie.''<ref name="RSAvNZ" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?class=2;filter=advanced;orderby=team_innings;runsmin1=350;runsval1=runs;template=results;trophy=12;type=team |title=Statistics / Statsguru / One-Day Internationals / Team records |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
* ''Quinton de Kock se teken die meeste krieketwêreldbekerlopies in dié tyd vir Suid-Afrika aan (545). Dit is ook die meeste in dié tyd deur ’n [[paaltjiewagter]] tydens ’n krieketwêreldbekertoernooi.''<ref name="RSAvNZ" />
* ''Quinton de Kock en Rassie van der Dussen word ná [[Tillakaratne Dilshan]] en [[Upul Tharanga]] (albei SL) die tweede paartjie wat twee paaltjievennootskappe met meer as 200 lopies in een krieketwêreldbekertoernooi aanteken.''<ref name="RSAvNZ" />
* ''Suid-Afrika word ná Sri Lanka die tweede span wat agt honderdtalle tydens ’n krieketwêreldbekertoernooi aanteken.''<ref name="RSAvNZ" />
* ''Suid-Afrika teken hul grootste EDI-telling in dié tyd teen Nieu-Seeland aan.''<ref name="RSAvNZ" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/headtohead/team-highest-innings-totals/south-africa-new-zealand-3vs5/one-day-internationals-2 |title=Highest totals for New Zealand vs South Africa in ODIs |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
* ''Dit is Suid-Afrika se eerste krieketwêreldbekeroorwinning oor Nieu-Seeland sedert die [[Krieketwêreldbeker 1999|1999-toernooi]].''<ref name="RSAvNZ" />
* ''Suid-Afrika word die eerste span wat nege EDI-wedstryde met meer as 100 lopies in een kalenderjaar kon wen.<ref name="RSAvNZ" />
}}
{{Krieketwedstryd
| datum = 2 November 2023
| tyd = 14:00 (IST)
| dagnag = ja
| span1 = {{Cr-IN}}
| telling1 = 357/8 (50 boulbeurte)
| span2 = {{Cr-LK}}
| telling2 = 55 (19.4 boulbeurte)
| lopies1 = [[Shubman Gill]] 92 (92)
| paaltjies1 = [[Dilshan Madushanka]] 5/80 (10 boulbeurte)
| lopies2 = [[Kasun Rajitha]] 14 (17)
| paaltjies2 = [[Mohammed Shami]] 5/18 (5 boulbeurte)
| uitslag = Indië wen met 302 lopies
| verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2023-24-1367856/india-vs-sri-lanka-33rd-match-1384424/full-scorecard Telkaart]
| plek = [[Wankhedestadion]], [[Mumbai]]
| skeidsregters = Chris Brown ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) en Paul Reiffel ([[Krieket Australië|Aus]])
| speler van die wedstryd = [[Mohammed Shami]] (Ind)
| rondte =
| loot = Sri Lanka het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen.
| reën =
| notas = [[Dilshan Madushanka]] (SL) neem sy eerste EDI-vyf-paaltjie-oes.''<ref name="Bowling" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/india-vs-sri-lanka-dilshan-madushanka-becomes-4th-sri-lanka-bowler-to-pick-a-5-wicket-haul-in-odi-world-cups-2457254-2023-11-02 |title=India vs Sri Lanka: Dilshan Madushanka becomes 4th Sri Lanka bowler to pick a 5-wicket haul in ODI World Cups |publisher=India Today |date=2 November 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
* ''Sri Lanka teken die vierde laagste krieketwêreldbekertelling en die laagste in dié tyd deur ’n [[Toetskrieket|toetsland]] aan.''<ref name="INDvSL">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/shami-smashes-records-while-sri-lanka-plunge-to-new-lows-1406799 |title=Shami smashes records, while Sri Lanka plunge to new lows |publisher=ESPNcricinfo |author=Sampath Bandarupalli |date=2 November 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref><ref name="Lowest_totals">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/team-lowest-innings-totals/world-cup-12 |title=Lowest totals For World Cup |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
* ''[[Mohammed Shami]] (Ind) word ná [[Mitchell Starc]] (Aus) die tweede bouler wat drie vyf-paaltjie-oeste in ’n krieketwêreldbekertoernooi neem.''<ref name="INDvSL" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?class=2;filter=advanced;orderby=start;qualmin1=5;qualval1=wickets;size=100;template=results;trophy=12;type=bowling;view=innings |title=Statistics / Statsguru / One-Day Internationals / Bowling records |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
* ''Mohammed Shami word ook die eerste Indiese bouler wat sy 45ste krieketwêreldbekerpaaltjie neem.''<ref name="INDvSL" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket-world-cup/mohammed-shami-becomes-indias-leading-wicket-taker-in-world-cup-with-fifer-vs-sri-lanka-9010973/ |title=Mohammed Shami becomes India’s leading wicket taker in World Cup history with fifer vs Sri Lanka |publisher=The Indian Express |date=2 November 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref><ref name="Wickets">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/bowling-most-wickets-career/world-cup-12 |title=Records in World Cup – Most wickets |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
* ''Hy word ook die eerste Indiese bouler wat vier EDI-vyf-paaltjie-oeste neem.''<ref name="INDvSL" />
* ''Sri Lanka word die eerste span wat vir die vierde keer in een kalenderjaar op minder as 100 lopies uitgeboul word, waarvan drie keer teen Indië.''<ref name="INDvSL" />
* ''Indië teken hul grootste krieketwêreldbekeroorwinning in dié tyd aan.''<ref name="Largest" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.hindustantimes.com/cricket/virat-kohli-mohammed-siraj-shine-as-india-break-record-for-largest-win-margin-by-runs-beat-sri-lanka-by-317-in-3rd-odi-101673789823671.html |title=Kohli, Siraj shine as India break record for largest win margin by runs, beat Sri Lanka by 317 in 3rd ODI |publisher=[[Hindustan Times]] |date=2 November 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/icc-cricket-world-cup/india-biggest-win-in-odi-world-cup-history-margin-of-runs-top-10-largest-victories-ind-vs-sl/article67490102.ece/ |title=India registers its biggest win in ODI World Cup history, second largest overall in WC |publisher=The Hindu |date=2 November 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
* ''Dit is die vierde EDI-oorwinning met meer 300 lopies in 2023, die meeste in dié tyd in een kalenderjaar.''<ref name="INDvSL" /><ref name="Largest" />
* <span style="color:green">''Indië vorder hiermee tot die halfeindrondte.</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.hindustantimes.com/cricket/india-become-first-team-to-qualify-for-2023-world-cup-semi-finals-with-unbeaten-7-7-record-101698934227925.html |title=India become first team to qualify for 2023 World Cup semi-finals with unbeaten 7/7 record |publisher=[[Hindustan Times]] |date=2 November 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
}}
{{Krieketwedstryd
| datum = 3 November 2023
| tyd = 14:00 (IST)
| dagnag = ja
| span1 = {{Cr-NL}}
| telling1 = 179 (46.3 boulbeurte)
| span2 = {{Cr-AF}}
| telling2 = 181/3 (31.3 boulbeurte)
| lopies1 = [[Sybrand Engelbrecht]] 58 (86)
| paaltjies1 = [[Mohammad Nabi]] 3/28 (9.3 boulbeurte)
| lopies2 = [[Hashmatullah Shahidi]] 56* (64)
| paaltjies2 = [[Saqib Zulfiqar]] 1/25 (3 boulbeurte)
| uitslag = Afghanistan wen met sewe paaltjies
| verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2023-24-1367856/afghanistan-vs-netherlands-34th-match-1384425/full-scorecard Telkaart]
| plek = [[BRSABV Ekana-krieketstadion]], [[Lucknow]]<br />Bywoning: 20 500<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thecricketblog.info/2023/11/03/netherlands-vs-afghanistan-attendance-20500-lucknow-match-report-2023/ |title=Netherlands vs Afghanistan Attendance 20,500 Lucknow Match Report 2023 |publisher=The Cricket Blog |date=3 November 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
| skeidsregters = Nitin Menon ([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Ind]]) en Sharfuddoula ([[Bengaalse Krieketraad|Ban]])
| speler van die wedstryd = [[Mohammad Nabi]] (Afg)
| rondte =
| loot = Nederland het die loot gewen en gekies om eerste te kolf.
| reën =
| notas = [[Mujeeb Ur Rahman]] (Afg) neem sy 100ste EDI-paaltjie.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/video/3764829 |title=Mujeeb gets to 100 |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=3 November 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
* ''Afghanistan kwalifiseer vir die eerste keer vir die [[Kampioenetrofee 2025]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://crictoday.com/cricket/daily-cricket-news/afghanistan-qualify-for-the-2025-champions-trophy/ |title=Afghanistan qualify for the 2025 Champions Trophy |publisher=Crictoday |date=4 November 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
}}
{{Krieketwedstryd
| datum = 4 November 2023
| tyd = 10:30 (IST)
| dagnag =
| span1 = {{Cr-NZ}}
| telling1 = 401/6 (50 boulbeurte)
| span2 = {{Cr-PK}}
| telling2 = 200/1 (25.3 boulbeurte)
| lopies1 = [[Rachin Ravindra]] 108 (94)
| paaltjies1 = [[Mohammad Wasim jr.]] 3/60 (10 boulbeurte)
| lopies2 = [[Fakhar Zaman]] 126* (81)
| paaltjies2 = [[Tim Southee]] 1/27 (5 boulbeurte)
| uitslag = Pakistan wen met 21 lopies ([[Duckworth-Lewis-Stern-metode|DLS-metode]])
| verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2023-24-1367856/new-zealand-vs-pakistan-35th-match-1384426/full-scorecard Telkaart]
| plek = [[M. Chinnaswamy-stadion]], [[Bangalore]]
| skeidsregters = Richard Kettleborough ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) en Paul Wilson ([[Krieket Australië|Aus]])
| speler van die wedstryd = [[Fakhar Zaman]] (Pak)
| rondte =
| loot = Pakistan het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen.
| reën = Ná reën tydens Pakistan se kolfbeurt is die wedstryd afgelas.
| notas = [[Ish Sodhi]] (NZ) speel in sy 50ste EDI-wedstryd.''
* ''Beide [[Rachin Ravindra]] (NZ) en [[Fakhar Zaman]] (Pak) teken ’n krieketwêreldbekerhonderdtal aan.''<ref name="Batting" />
* ''Rachin Ravindra word die eerste kolwer wat drie honderdtalle tydens sy eerste krieketwêreldbekertoernooi aanteken. Hy word ook die eerste Nieu-Seelandse kolwer wat drie honderdtalle in ’n krieketwêreldbekertoernooi aanteken.''<ref name="NZvPAK">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/icc-world-cup-2023-stats-rachin-emulates-sachin-as-nz-get-their-highest-wc-total-1407133 |title=Stats – Rachin emulates Sachin as NZ get their highest WC total |publisher=ESPNcricinfo |author=Sampath Bandarupalli |date=4 November 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
* ''Nieu-Seeland teken hul hoogste krieketwêreldbekertelling in dié tyd aan.''<ref name="Highest_totals" /><ref name="NZvPAK" />
* ''Nieu-Seeland teken ook die hoogste krieketwêreldbekertelling in dié tyd teen Pakistan aan.''<ref name="Highest_totals" /><ref name="NZvPAK" />
* ''[[Hasan Ali]] (Pak) neem sy 100ste EDI-paaltjie.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.business-standard.com/cricket/world-cup/world-cup-2023-pak-vs-nz-pakistan-s-hasan-ali-completes-100-odi-wickets-123110400540_1.html |title=World Cup 2023 PAK vs NZ: Pakistan's Hasan Ali completes 100 ODI wickets |publisher=The Business Standard |date=4 November 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
* ''[[Fakhar Zaman]] teken die vinnigste honderdtal in dié tyd vir Pakistan aan (in 63 aflewerings).''<ref name="NZvPAK" />
* ''Fakhar Zaman en [[Babar Azam]] teken met 194 lopies om die tweede paaltjie die hoogste Pakistanse paaltjievennootskap in dié tyd tydens ’n krieketwêreldbekerwedstryd aan.''<ref name="Partnership" /><ref name="NZvPAK" />
* ''Vir die eerste keer ly Nieu-Seeland vier agtereenvolgende nederlae tydens een enkele krieketwêreldbekertoernooi.''<ref name="NZvPAK" />
* <span style="color:green">''Suid-Afrika vorder hiermee tot die halfeindrondte.</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/world-cup-2023-south-africa-join-india-as-2nd-team-to-qualify-for-semi-finals-as-pakistan-beat-new-zealand-2458141-2023-11-04 |title=World Cup 2023: South Africa join India as 2nd team to qualify for semi-finals as Pakistan beat New Zealand |publisher=India Today |date=4 November 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
}}
{{Krieketwedstryd
| datum = 4 November 2023
| tyd = 14:00 (IST)
| dagnag = ja
| span1 = {{Cr-AU}}
| telling1 = 286 (49.3 boulbeurte)
| span2 = {{Cr-EN}}
| telling2 = 253 (48.1 boulbeurte)
| lopies1 = [[Marnus Labuschagne]] 71 (83)
| paaltjies1 = [[Chris Woakes]] 4/54 (9.3 boulbeurte)
| lopies2 = [[Ben Stokes]] 64 (90)
| paaltjies2 = [[Adam Zampa]] 3/21 (10 boulbeurte)
| uitslag = Australië wen met 33 lopies
| verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2023-24-1367856/australia-vs-england-36th-match-1384427/full-scorecard Telkaart]
| plek = [[Narendra Modi-stadion]], [[Ahmedabad]]<br />Bywoning: 55 052<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thecricketblog.info/2023/11/05/england-vs-australia-attendance-55052-ahmedabad-cwc-match-report-2023/ |title=England vs Australia Attendance 55,052 Ahmedabad Cricket World Cup 2023 Motera Narendra Modi Stadium |publisher=The Cricket Blog |date=5 November 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
| skeidsregters = Marais Erasmus ([[Krieket Suid-Afrika|RSA]]) en Chris Gaffaney ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]])
| speler van die wedstryd = [[Adam Zampa]] (Aus)
| rondte =
| loot = Engeland het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen.
| reën =
| notas = <span style="color:red">Engeland is hiermee uit die toernooi geskakel.</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/67319330 |title=Cricket World Cup 2023: England's defence ended by Australia defeat |publisher=[[BBC]] |author=Matthew Henry |date=4 November 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
}}
{{Krieketwedstryd
| datum = 5 November 2023
| tyd = 14:00 (IST)
| dagnag = ja
| span1 = {{Cr-IN}}
| telling1 = 326/5 (50 boulbeurte)
| span2 = {{Cr-ZA}}
| telling2 = 83 (27.1 boulbeurte)
| lopies1 = [[Virat Kohli]] 101* (121)
| paaltjies1 = [[Keshav Maharaj]] 1/30 (10 boulbeurte)
| lopies2 = [[Marco Jansen]] 14 (30)
| paaltjies2 = [[Ravindra Jadeja]] 5/33 (9 boulbeurte)
| uitslag = Indië wen met 243 lopies
| verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2023-24-1367856/india-vs-south-africa-37th-match-1384428/full-scorecard Telkaart]
| plek = [[Eden Gardens]], [[Kolkata]]<br />Bywoning: 58 000<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thecricketblog.info/2023/11/06/india-vs-south-africa-attendance-58000-kolkata-cwc-match-report-2023/ |title=India vs South Africa Attendance 58,000 Kolkata CWC Match Report 2023 |publisher=The Cricket Blog |date=6 November 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
| skeidsregters = Kumar Dharmasena ([[Sri Lanka Krieket|SL]]) en Paul Reiffel ([[Krieket Australië|Aus]])
| speler van die wedstryd = [[Virat Kohli]] (Ind)
| rondte =
| loot = Indië het die loot gewen en gekies om eerste te kolf.
| reën =
| notas = [[Virat Kohli]] (Ind) teken ’n krieketwêreldbekerhonderdtal aan.''<ref name="Batting" />
* ''Virat Kohli word ná [[Sachin Tendulkar]] die tweede Indiese kolwer wat sy 49ste EDI-honderdtal aanteken (49).''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/virat-kohli-equals-sachin-tendulkar-on-49-odi-hundreds-1406699 |title=Kohli on equalling Tendulkar's record of 49 ODI hundreds: 'It's stuff of dreams' |publisher=ESPNcricinfo |date=5 November 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref><ref name="INDvSA">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/icc-cricket-world-cup-2023-ind-vs-sa-stats-south-africa-s-worst-odi-defeat-kohli-levels-with-sachin-1407400 |title=Stats – New highs for Kohli; South Africa hit lowest low |publisher=ESPNcricinfo |author=Sampath Bandarupalli |date=5 November 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
* ''[[Ravindra Jadeja]] (Ind) neem ’n vyf-paaltjie-oes.''<ref name="Bowling" />
* ''Suid-Afrika teken hul laagste krieketwêreldbekertelling in dié tyd aan.''<ref name="Lowest_totals" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/128384/virat-kohlis-zenith-south-africas-nadir-cricbuzzcom |title=Virat Kohli's zenith, South Africa's nadir |publisher=Cricbuzz |author=Deepu Narayanan |date=5 November 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
* ''Indië word die eerste span wat sy teenstander vir die vierde keer in dieselfde kalenderjaar op minder as 100 lopies uitboul.''<ref name="INDvSA" />
* ''Indië word ook die eerste span wat vyf EDI-oorwinnings met meer as 200 lopies in dieselfde kalenderjaar aanteken.''<ref name="INDvSA" />
* ''Suid-Afrika ly hul ergste EDI-nederlaag in dié tyd.<ref name="INDvSA" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://supersport.com/cricket/icc-mens-world-cup-2023/news/22805c2d-ee2d-4930-b497-f96e4b83101d/kohli-equals-tendulkar-milestone-with-world-cup-ton-india-crush-south-africa |title=Kohli equals Tendulkar milestone with World Cup ton, India crush South Africa |publisher=[[SuperSport]] |date=5 November 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
}}
{{Krieketwedstryd
| datum = 6 November 2023
| tyd = 14:00 (IST)
| dagnag = ja
| span1 = {{Cr-LK}}
| telling1 = 279 (49.3 boulbeurte)
| span2 = {{Cr-BD}}
| telling2 = 282/7 (41.1 boulbeurte)
| lopies1 = [[Charith Asalanka]] 108 (105)
| paaltjies1 = [[Tanzim Hasan Sakib]] 3/80 (10 boulbeurte)
| lopies2 = [[Najmul Hossain Shanto]] 90 (101)
| paaltjies2 = [[Dilshan Madushanka]] 3/69 (10 boulbeurte)
| uitslag = Bangladesj wen met drie paaltjies
| verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2023-24-1367856/bangladesh-vs-sri-lanka-38th-match-1384429/full-scorecard Telkaart]
| plek = [[Feroz Shah Kotla Ground]], [[Nieu-Delhi]]
| skeidsregters = Marais Erasmus ([[Krieket Suid-Afrika|RSA]]) en Richard Illingworth ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]])
| speler van die wedstryd = [[Shakib Al Hasan]] (Ban)
| rondte =
| loot = Bangladesj het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen.
| reën =
| notas = [[Charith Asalanka]] (SL) teken ’n krieketwêreldbekerhonderdtal aan.''<ref name="Batting" />
* ''[[Angelo Mathews]] (SL) word die eerste speler in internasionale krieket wat weens verstroke tyd uitverklaar is.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/icc-world-cup/news/angelo-mathews-becomes-first-to-be-timed-out-in-international-cricket/articleshow/105011086.cms |title=Angelo Mathews Becomes First To Be 'Timed Out' In International Cricket |publisher=[[The Times of India]] |date=6 November 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
* ''Dit is Bangladesj se eerste krieketwêreldbekeroorwinning oor Sri Lanka ooit.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.hindustantimes.com/cricket/bangladesh-vs-sri-lanka-live-score-icc-world-cup-2023-today-6-november-ban-vs-sl-38-odi-match-arun-jaitley-new-delhi-101699248045417.html |title=Bangladesh vs Sri Lanka, World Cup Highlights: BAN pull off dramatic win, SL knocked out |publisher=[[Hindustan Times]] |date=6 November 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
* <span style="color:red">''Sri Lanka is hiermee uit die toernooi geskakel.</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/live/2023/nov/06/bangladesh-v-sri-lanka-cricket-world-cup-2023-live |title=Bangladesh win to eliminate Sri Lanka: Cricket World Cup 2023 – as it happened |publisher=[[The Guardian]] |author=Daniel Harris, Taha Hashim |date=6 November 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
}}
{{Krieketwedstryd
| datum = 7 November 2023
| tyd = 14:00 (IST)
| dagnag = ja
| span1 = {{Cr-AF}}
| telling1 = 291/5 (50 boulbeurte)
| span2 = {{Cr-AU}}
| telling2 = 293/7 (46.5 boulbeurte)
| lopies1 = [[Ibrahim Zadran]] 129* (143)
| paaltjies1 = [[Josh Hazlewood]] 2/39 (9 boulbeurte)
| lopies2 = [[Glenn Maxwell]] 201* (128)
| paaltjies2 = [[Rashid Khan]] 2/44 (10 boulbeurte)
| uitslag = Australië wen met drie paaltjies
| verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2023-24-1367856/afghanistan-vs-australia-39th-match-1384430/full-scorecard Telkaart]
| plek = [[Wankhedestadion]], [[Mumbai]]
| skeidsregters = Michael Gough en Alex Wharf ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]])
| speler van die wedstryd = [[Glenn Maxwell]] (Aus)
| rondte =
| loot = Afghanistan het die loot gewen en gekies om eerste te kolf.
| reën =
| notas = Beide [[Ibrahim Zadran]] (Afg) en [[Glenn Maxwell]] (Aus) teken ’n krieketwêreldbekerhonderdtal aan.''<ref name="Batting" />
* ''Ibrahim Zadran word die eerste Afghaanse kolwer wat ’n krieketwêreldbekerhonderdtal aanteken.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/ibrahim-zadran-becomes-first-afghanistan-batter-to-hit-hundred-in-world-cup-2459342-2023-11-07 |title=AUS vs AFG: Ibrahim Zadran becomes first Afghanistan batter to hit World Cup hundred |publisher=India Today |date=7 November 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
* ''Afghanistan teken hul hoogste telling in dié tyd tydens ’n EDI-toernooi aan.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/champions-trophy-2025/news/ibrahim-zadran-scripts-champions-trophy-record-with-fiery-knock-against-england |title=Ibrahim Zadran scripts Champions Trophy record with fiery knock against England |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=26 Februarie 2025 |accessdate=9 Maart 2025}}</ref>
* ''Glenn Maxwell en [[Pat Cummins]] teken met 202 lopies die hoogste agtste EDI-paaltjievennootskap in dié tyd aan.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thequint.com/sports/world-cup/icc-world-cup-2023-glenn-maxwell-every-record-made-with-201 |title=ICC World Cup 2023: Every Record Glenn Maxwell Made With His 201* vs Afghanistan |publisher=The Quint |date=8 November 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/highest-partnership-for-the-eighth-wicket-283596 |title=Highest partnership for the eighth wicket in ODIs |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
* ''Glenn Maxwell word die eerste Australiese kolwer wat ’n EDI-tweehonderdtal aanteken.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.hindustantimes.com/cricket/glenn-maxwell-hits-iconic-double-century-pulls-off-a-kapil-dev-to-deny-afghanistan-the-greatest-world-cup-upset-ever-101699365219621.html |title=Glenn Maxwell hits iconic double century, pulls off a Kapil Dev to deny Afghanistan the greatest World Cup upset ever |publisher=[[Hindustan Times]] |date=7 November 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
* ''Glenn Maxwell teken ook die hoogste individuele EDI-telling in dié tyd vir Australië aan en die hoogste in dié tyd deur ’n nie-aanvangskolwer vir enige span.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.wionews.com/cricket/odi-world-cup-2023-all-records-broken-during-glenn-maxwells-201-not-out-in-australia-vs-afghanistan-656405 |title=ODI World Cup 2023: All these records were broken during Glenn Maxwell's 201 not out in Aus vs Afg |publisher=WION |author=Prashant Talreja |date=8 November 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/most-runs-in-an-innings-by-batting-position-284242 |title=Records for ODI Matches |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
* ''Dit is ook die hoogste individuele EDI-telling in dié tyd vir ’n span wat tweede gekolf het.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/icc-cricket-world-cup/glenn-maxwell-highest-individual-score-in-run-chase-double-century-record-australia-vs-afghanistan-world-cup-2023/article67510092.ece |title=Maxwell records highest individual score in a run chase, slams double century during AUS vs AFG, World Cup 2023 match |publisher=The Hindu |date=7 November 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
* <span style="color:green">''Australië vorder hiermee tot die halfeindrondte.</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.livemint.com/sports/cricket-news/glenn-maxwell-australia-win-against-afghanistan/11699368712331.html |title=Australia vs Afghanistan: Glenn Maxwell's ‘Superhuman’ innings helps Australia beat Afghanistan by three wickets |publisher=Mint |date=7 November 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
}}
{{Krieketwedstryd
| datum = 8 November 2023
| tyd = 14:00 (IST)
| dagnag = ja
| span1 = {{Cr-EN}}
| telling1 = 339/9 (50 boulbeurte)
| span2 = {{Cr-NL}}
| telling2 = 179 (37.2 boulbeurte)
| lopies1 = [[Ben Stokes]] 108 (84)
| paaltjies1 = [[Bas de Leede]] 3/74 (10 boulbeurte)
| lopies2 = [[Teja Nidamanuru]] 41* (34)
| paaltjies2 = [[Moeen Ali]] 3/42 (8.2 boulbeurte)
| uitslag = Engeland wen met 160 lopies
| verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2023-24-1367856/england-vs-netherlands-40th-match-1384431/full-scorecard Telkaart]
| plek = [[Maharashtra-krieketverenigingstadion]], [[Pune]]<br />Bywoning: 9 217<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thecricketblog.info/2023/11/08/england-vs-netherlands-attendance-9217-cwc-match-report-2023/ |title=England vs Netherlands Pune Attendance 9217 Cricket World Cup 2023 Gahunje Stadium |publisher=The Cricket Blog |date=8 November 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
| skeidsregters = Ahsan Raza ([[Pakistanse Krieketraad|Pak]]) en Rod Tucker ([[Krieket Australië|Aus]])
| speler van die wedstryd = [[Ben Stokes]] (Eng)
| rondte =
| loot = Engeland het die loot gewen en gekies om eerste te kolf.
| reën =
| notas = [[Ben Stokes]] (Eng) teken ’n krieketwêreldbekerhonderdtal aan.''<ref name="Batting" />
* <span style="color:red">''Nederland is hiermee uit die toernooi geskakel.</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.livemint.com/sports/cricket-news/england-vs-netherlands-live-score-updates-icc-cricket-world-cup-2023-8-november-eng-vs-ned-buttler-stokes-edwards-pune/11699417863137.html |title=England vs Netherlands Live Score Updates: ENG vs NED, England defeat Netherlands by 160 runs |publisher=Mint |date=8 November 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
}}
{{Krieketwedstryd
| datum = 9 November 2023
| tyd = 14:00 (IST)
| dagnag = ja
| span1 = {{Cr-LK}}
| telling1 = 171 (46.4 boulbeurte)
| span2 = {{Cr-NZ}}
| telling2 = 172/5 (23.2 boulbeurte)
| lopies1 = [[Kusal Perera]] 51 (28)
| paaltjies1 = [[Trent Boult]] 3/37 (10 boulbeurte)
| lopies2 = [[Devon Conway]] 45 (42)
| paaltjies2 = [[Angelo Mathews]] 2/29 (4 boulbeurte)
| uitslag = Nieu-Seeland wen met vyf paaltjies
| verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2023-24-1367856/new-zealand-vs-sri-lanka-41st-match-1384432/full-scorecard Telkaart]
| plek = [[M. Chinnaswamy-stadion]], [[Bangalore]]<br />Bywoning: 16 500<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thecricketblog.info/2023/11/09/new-zealand-vs-sri-lanka-bengaluru-attendance-16500-cricket-world-cup-2023-chinnaswamy-stadium/ |title=New Zealand vs Sri Lanka Bengaluru Attendance 16,500 Cricket World Cup 2023 Chinnaswamy Stadium |publisher=The Cricket Blog |date=9 November 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
| skeidsregters = Adrian Holdstock ([[Krieket Suid-Afrika|RSA]]) en Joel Wilson ([[Krieket Wes-Indië|WI]])
| speler van die wedstryd = [[Trent Boult]] (NZ)
| rondte =
| loot = Nieu-Seeland het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen.
| reën =
| notas = [[Charith Asalanka]] (SL) speel in sy 50ste EDI-wedstryd.''
* ''[[Trent Boult]] word ná [[Tim Southee]] en [[Daniel Vettori]] die derde Nieu-Seelandse bouler wat sy 600 internasionale paaltjie neem. Hy word ook die eerste Nieu-Seelandse bouler wat sy 50ste krieketwêreldbekerpaaltjie neem.<ref name="Wickets" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thehindu.com/sport/cricket/icc-world-cup/trent-boult-becomes-new-zealands-first-bowler-to-claim-50-wickets-in-odi-world-cup/article67518567.ece |title=Trent Boult becomes New Zealand's first bowler to claim 50 wickets in ODI World Cup |publisher=The Hindu |date=9 November 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
}}
{{Krieketwedstryd
| datum = 10 November 2023
| tyd = 14:00 (IST)
| dagnag = ja
| span1 = {{Cr-AF}}
| telling1 = 244 (50 boulbeurte)
| span2 = {{Cr-ZA}}
| telling2 = 247/5 (47.3 boulbeurte)
| lopies1 = [[Azmatullah Omarzai]] 97* (107)
| paaltjies1 = [[Gerald Coetzee]] 4/44 (10 boulbeurte)
| lopies2 = [[Rassie van der Dussen]] 76* (95)
| paaltjies2 = [[Mohammad Nabi]] 2/35 (10 boulbeurte)
| uitslag = Suid-Afrika wen met vyf paaltjies
| verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2023-24-1367856/afghanistan-vs-south-africa-42nd-match-1384433/full-scorecard Telkaart]
| plek = [[Narendra Modi-stadion]], [[Ahmedabad]]<br />Bywoning: 10 927<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thecricketblog.info/2023/11/10/south-africa-vs-afghanistan-ahmedabad-attendance-10927-cricket-world-cup-2023-narendra-modi-stadium/ |title=South Africa vs Afghanistan Ahmedabad Attendance 10,927 Cricket World Cup 2023 Narendra Modi Stadium |publisher=The Cricket Blog |date=10 November 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
| skeidsregters = Chris Brown ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) en Nitin Menon ([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Ind]])
| speler van die wedstryd = [[Rassie van der Dussen]] (RSA)
| rondte =
| loot = Afghanistan het die loot gewen en gekies om eerste te kolf.
| reën =
| notas = [[Heinrich Klaasen]] en [[Kagiso Rabada]] (albei RSA) speel in hul 50ste en 100ste EDI-wedstryd onderskeidelik.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/icc-world-cup/news/world-cup-afghanistan-opt-to-bat-against-south-africa/articleshow/105118984.cms |title=World Cup: Afghanistan Opt To Bat Against South Africa |publisher=[[The Times of India]] |date=10 November 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
* ''Die 491 aangetekende lopies is die meeste in dié tyd tydens ’n EDI-wedstryd tussen Afghanistan en Suid-Afrika.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/headtohead/team-highest-match-aggregates/south-africa-afghanistan-3vs40/one-day-internationals-2 |title=Highest match aggregates for Afghanistan vs South Africa in ODIs |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
* <span style="color:red">''Afghanistan is hiermee uit die toernooi geskakel.''</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/icc-cricket-world-cup/afghanistan-eliminated-icc-odi-world-cup-2023-vs-australia-qualification-scenario-points-table/article67521181.ece |title=Afghanistan crashes out of ICC ODI World Cup 2023 |publisher=The Hindu |date=10 November 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
* ''[[Naveen-ul-Haq]] (Afg) speel in sy laaste EDI-wedstryd.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.wionews.com/sports/world-cup-2023-naveen-ul-haq-retires-from-odi-cricket-after-afghanistans-dream-wc-run-657516 |title=World Cup 2023: Naveen-ul-Haq retires from ODI cricket after Afghanistan's dream WC run |publisher=WION |author=Abhinav Singh |date=10 November 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
}}
{{Krieketwedstryd
| datum = 11 November 2023
| tyd = 10:30 (IST)
| dagnag =
| span1 = {{Cr-BD}}
| telling1 = 306/8 (50 boulbeurte)
| span2 = {{Cr-AU}}
| telling2 = 307/2 (44.4 boulbeurte)
| lopies1 = [[Towhid Hridoy]] 74 (79)
| paaltjies1 = [[Adam Zampa]] 2/32 (10 boulbeurte)
| lopies2 = [[Mitchell Marsh]] 177* (132)
| paaltjies2 = [[Taskin Ahmed]] 1/61 (10 boulbeurte)
| uitslag = Australië wen met agt paaltjies
| verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2023-24-1367856/australia-vs-bangladesh-43rd-match-1384434/full-scorecard Telkaart]
| plek = [[Maharashtra-krieketverenigingstadion]], [[Pune]]
| skeidsregters = Marais Erasmus ([[Krieket Suid-Afrika|RSA]]) en Ahsan Raza ([[Pakistanse Krieketraad|Pak]])
| speler van die wedstryd = [[Mitchell Marsh]] (Aus)
| rondte =
| loot = Australië het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen.
| reën =
| notas = [[Mitchell Marsh]] (Aus) teken ’n krieketwêreldbekerhonderdtal aan.''<ref name="Batting" />
* ''Australië teken hul eerste suksesvolle krieketwêreldbekerlopiejaagtog met meer as 300 lopies aan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2023-24-1367856/australia-vs-bangladesh-43rd-match-1384434/match-report |title=Mitchell Marsh 177* powers Australia to seventh straight win |publisher=ESPNcricinfo |author=Alex Malcolm |date=11 November 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
}}
{{Krieketwedstryd
| datum = 11 November 2023
| tyd = 14:00 (IST)
| dagnag = ja
| span1 = {{Cr-EN}}
| telling1 = 337/9 (50 boulbeurte)
| span2 = {{Cr-PK}}
| telling2 = 244 (43.3 boulbeurte)
| lopies1 = [[Ben Stokes]] 84 (76)
| paaltjies1 = [[Haris Rauf]] 3/64 (10 boulbeurte)
| lopies2 = [[Salman Ali Agha]] 51 (45)
| paaltjies2 = [[David Willey]] 3/56 (10 boulbeurte)
| uitslag = Engeland wen met 93 lopies
| verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2023-24-1367856/england-vs-pakistan-44th-match-1384435/full-scorecard Telkaart]
| plek = [[Eden Gardens]], [[Kolkata]]<br />Bywoning: 37 661<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thecricketblog.info/2023/11/11/england-vs-pakistan-kolkata-attendance-37661-cricket-world-cup-2023-eden-gardens/ |title=England vs Pakistan Kolkata Attendance 37,661 Cricket World Cup 2023 Eden Gardens |publisher=The Cricket Blog |date=11 November 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
| skeidsregters = Rod Tucker en Paul Wilson ([[Krieket Australië|Aus]])
| speler van die wedstryd = [[David Willey]] (Eng)
| rondte =
| loot = Engeland het die loot gewen en gekies om eerste te kolf.
| reën =
| notas = [[Haris Rauf]] (Pak) staan met 533 die meeste lopies in dié tyd tydens ’n krieketwêreldbekertoernooi af (in nege wedstryde).''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/icc-cricket-world-cup/haris-rauf-stats-most-runs-conceded-single-world-cup-edition-record-pak-v-eng/article67524454.ece |title=ENG vs PAK: Haris Rauf breaks record of most runs conceded in single World Cup edition |publisher=The Hindu |date=11 November 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
* ''[[David Willey]] (Eng) neem sy 100ste EDI-paaltjie.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/david-willey-retires-from-international-cricket-after-bowling-heroics-vs-pakistan-2461839-2023-11-11 |title=England's David Willey retires from international cricket after bowling heroics vs Pakistan: A nice way to finish |publisher=India Today |date=11 November 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
* <span style="color:green">''Nieu-Seeland vorder hiermee tot die halfeindrondte.''</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricketworldcup.com/news/3777995 |title=Semi-finalists confirmed for knockout stage of Cricket World Cup |publisher=cricketworldcup.com |date=11 November 2023 |accessdate=11 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231111145550/https://www.cricketworldcup.com/news/3777995 |archive-date=11 November 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
* <span style="color:red">''Pakistan is hiermee uit die toernooi geskakel.''</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2023-24-1367856/england-vs-pakistan-44th-match-1384435/match-report |title=Stokes and Willey fashion a last hurrah for England |publisher=ESPNcricinfo |author=Andrew Miller |date=11 November 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
* ''[[Moeen Ali]], [[Dawid Malan]], [[Jonny Bairstow]] en [[Chris Woakes]] (almal Eng) speel in hul laaste EDI-wedstryd.
}}
{{Krieketwedstryd
| datum = 12 November 2023
| tyd = 14:00 (IST)
| dagnag = ja
| span1 = {{Cr-IN}}
| telling1 = 410/4 (50 boulbeurte)
| span2 = {{Cr-NL}}
| telling2 = 250 (47.5 boulbeurte)
| lopies1 = [[Shreyas Iyer]] 128* (94)
| paaltjies1 = [[Bas de Leede]] 2/82 (10 boulbeurte)
| lopies2 = [[Teja Nidamanuru]] 54 (39)
| paaltjies2 = [[Mohammed Siraj]] 2/29 (6 boulbeurte)
| uitslag = Indië wen met 160 lopies
| verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2023-24-1367856/india-vs-netherlands-45th-match-1384436/full-scorecard Telkaart]
| plek = [[M. Chinnaswamy-stadion]], [[Bangalore]]
| skeidsregters = Chris Gaffaney ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) en Michael Gough ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]])
| speler van die wedstryd = [[Shreyas Iyer]] (Ind)
| rondte =
| loot = Indië het die loot gewen en gekies om eerste te kolf.
| reën =
| notas = Beide [[Shreyas Iyer]] en [[KL Rahul]] (albei Ind) teken ’n krieketwêreldbekerhonderdtal aan.''<ref name="Batting" />
* ''Indië word die eerste span wat agt EDI-tellings met meer 350 lopies in een kalenderjaar aanteken.''<ref name="INDvNED">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/icc-cricket-world-cup-2023-shreyas-iyer-kl-rahul-record-partnership-and-india-year-of-big-totals-and-1408525 |title=Stats – Iyer-Rahul's record partnership, and India's year of big totals and sixes |publisher=ESPNcricinfo |author=Sampath Bandarupalli |date=12 November 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
* ''Vir die eerste keer in ’n krieketwêreldbekerwedstryd teken die eerste vyf kolwers in ’n kolfbeurt meer as 50 lopies elk aan.''<ref name="INDvNED" />
* ''KL Rahul teken die vinnigste krieketwêreldbekerhonderdtal in dié tyd vir Indië aan (in 62 aflewerings).''<ref name="INDvNED" /><ref name="Fastest_Hundreds" />
* ''Shreyas Iyer en KL Rahul teken met 208 lopies die hoogste Indiese vierde paaltjievennootskap in dié tyd tydens ’n krieketwêreldbekerwedstryd aan.''<ref name="Partnership" /><ref name="INDvNED" />
* ''Indië word die eerste span wat 215 EDI-sesse in een kalenderjaar aanteken.''<ref name="INDvNED" />
* ''Rohit Sharma word die eerste kolwer wat 60 EDI-sesse in een kalenderjaar aanteken.<ref name="INDvNED" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/icc-world-cup/news/records-galore-as-india-post-their-second-best-world-cup-total-against-netherlands/articleshow/105169867.cms |title=Records galore as India post their second-best World Cup total against Netherlands |publisher=[[The Times of India]] |date=12 November 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
}}
=== Uitklopfase ===
[[Lêer:Narendra modi stadium 2023 Final between India and Australia.jpg|duimnael|Die Narendra Modi-stadion in Ahmedabad tydens die eindstryd tussen Australië en Indië op 19 November]]
Die uitklopfase het bestaan uit twee halfeindstryde, waarvan die twee wenners mekaar in die eindstryd op die Narendra Modi-stadion in Ahmedabad ontmoet het. Die Internasionale Krieketraad het verklaar dat indien Indië vir die halfeindstryd sou kwalifiseer, die wedstryd op die Wankhedestadion in Mumbai beslis sou word, tensy hul teenstander Pakistan was, dan sou die wedstryd op Eden Gardens in Kolkata beslis word. Albei halfeindstryde en die eindstryd het ’n reserwedag gehad.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/odi-world-cup-schedule-released-india-vs-pakistan-on-october-15-1384299 |title=2023 ODI World Cup schedule finally out; India vs Pakistan in Ahmedabad on October 15 |publisher=ESPNcricinfo |date=27 Junie 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
{{Tabel Beker 4
| RD1 = Halfeindrondte
| RD2 = Eindrondte
| RD1-hofie01 = 15 November – Wankhedestadion, Mumbai
| RD1-span01 = '''{{Cr-IN}}'''
| RD1-telling01 = '''397/4'''
| RD1-span02 = {{Cr-NZ}}
| RD1-telling02 = 327
| RD1-hofie02 = 16 November – Eden Gardens, Kolkata
| RD1-span03 = {{Cr-ZA}}
| RD1-telling03 = 212
| RD1-span04 = '''{{Cr-AU}}'''
| RD1-telling04 = '''215/7'''
| RD2-hofie01 = 19 November – Narendra Modi-stadion, Ahmedabad
| RD2-span01 = {{Cr-IN}}
| RD2-telling01 = 240
| RD2-span02 = '''{{Cr-AU}}'''
| RD2-telling02 = '''241/4'''
}}
==== Halfeindrondte ====
{{Krieketwedstryd
| datum = 15 November 2023
| tyd = 14:00 (IST)
| dagnag = ja
| span1 = {{Cr-IN}}
| telling1 = 397/4 (50 boulbeurte)
| span2 = {{Cr-NZ}}
| telling2 = 327 (48.5 boulbeurte)
| lopies1 = [[Virat Kohli]] 117 (113)
| paaltjies1 = [[Tim Southee]] 3/100 (10 boulbeurte)
| lopies2 = [[Daryl Mitchell]] 134 (119)
| paaltjies2 = [[Mohammed Shami]] 7/57 (9.5 boulbeurte)
| uitslag = Indië wen met 70 lopies
| verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2023-24-1367856/india-vs-new-zealand-1st-semi-final-1384437/full-scorecard Telkaart]
| plek = [[Wankhedestadion]], [[Mumbai]]<br />Bywoning: 32 801<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thecricketblog.info/2023/11/16/india-vs-new-zealand-mumbai-attendance-32801-cricket-world-cup-2023-wankhede-stadium/ |title=India vs New Zealand Mumbai Attendance 32,801 Cricket World Cup 2023 Wankhede Stadium Semi Final |publisher=The Cricket Blog |date=16 November 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
| skeidsregters = [[Richard Illingworth]] ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) en [[Rod Tucker]] ([[Krieket Australië|Aus]])
| speler van die wedstryd = [[Mohammed Shami]] (Ind)
| rondte =
| loot = Indië het die loot gewen en gekies om eerste te kolf.
| reën =
| notas = Indië en Nieu-Seeland het mekaar vir die tweede agtereenvolgende keer in ’n krieketwêreldbekerhalfeindstryd ontmoet.''
* ''Beide [[Mohammed Shami]] en [[Kuldeep Yadav]] (albei Ind) speel in hul 100ste EDI-wedstryd.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/world-cup-2023-mohammed-shami-plays-100th-odi-in-high-voltage-semi-final-against-new-zealand-2463122-2023-11-15 |title=World Cup 2023: Mohammed Shami plays 100th ODI in high-voltage semi-final against New Zealand |publisher=India Today |date=15 November 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
* ''Beide [[Virat Kohli]] en [[Shreyas Iyer]] (albei Ind), asook [[Daryl Mitchell]] (NZ) teken ’n krieketwêreldbekerhonderdtal aan.''<ref name="Batting" />
* ''[[Rohit Sharma]] (Ind) word die eerste kolwer wat sy 51ste ses in krieketwêreldbekertoernooie aanteken.''<ref name="Batting" /><ref name="INDvNZ">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/icc-cricket-world-cup-2023-ind-vs-nz-semi-final-stats-virat-kohli-and-rohit-sharma-record-breaking-spree-1408912 |title=Stats – Kohli and Rohit's record-breaking World-Cup spree |publisher=ESPNcricinfo |author=Sampath Bandarupalli |date=15 November 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?class=2;filter=advanced;orderby=sixes;template=results;trophy=12;type=batting |title=Statistics / Statsguru / One-Day Internationals / Batting records |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
* ''Hy word ook die eerste kolwer wat sy 31ste ses tydens een krieketwêreldbekertoernooi aanteken.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?class=2;filter=advanced;orderby=sixes;template=results;trophy=12;type=batting;view=series |title=Statistics / Statsguru / One-Day Internationals / Batting records |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
* ''[[Virat Kohli]] (Ind) word die eerste kolwer wat sy 50ste EDI-honderdtal aanteken.''<ref name="INDvNZ" /><ref name="Kohli">{{en}} {{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/icc-world-cup/news/sensational-virat-kohli-surpasses-sachin-tendulkar-with-record-breaking-50th-odi-ton/articleshow/105236074.cms |title=Sensational Virat Kohli Surpasses Sachin Tendulkar With Record-Breaking 50th ODI Ton |publisher=[[The Times of India]] |date=15 November 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
* ''Virat Kohli teken die meeste krieketwêreldbekerlopies in dié tyd aan (673).''<ref name="INDvNZ" /><ref name="Kohli" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/batting-most-runs-series/world-cup-12 |title=Most runs in a series For World Cup |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
* ''Shreyas Iyer (Ind) teken die vinnigste honderdtal in die tyd tydens ’n uitklopwedstryd aan (in 67 aflewerings).''<ref name="Fastest_Hundreds" /><ref name="INDvNED" />
* ''Indië teken die hoogste telling in dié tyd tydens ’n uitklopwedstryd aan.''<ref name="INDvNZ" />
* ''Mohammed Shami (Ind) neem ’n vyf-paaltjie-oes.<ref name="Bowling" /> Daarmee word hy die eerste bouler wat vier vyf-paaltjie-oeste tydens een krieketwêreldbekertoernooi neem.''<ref name="INDvNZ" />
* ''Mohammed Shami neem sewe paaltjies en word sodoende die eerste Indiese bouler wat sewe EDI-paaltjies en die vinnigste bouler in dié tyd wat 50 krieketwêreldbekerpaaltjies neem (in 17 kolfbeurte). Hy word ook die eerste bouler wat dié mylpaal in ’n uitklopwedstryd behaal.''<ref name="INDvNZ" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/icc-world-cup/news/mohammed-shami-becomes-fastest-to-50-wickets-in-odi-world-cup-history/articleshow/105241179.cms |title=Mohammed Shami becomes fastest to 50 wickets in ODI World Cup history |publisher=[[The Times of India]] |date=15 November 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
* ''Hy behaal ook die beste EDI-boulsyfer in dié tyd vir Indië.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.wionews.com/cricket/odi-world-cup-2023-india-pacer-mohammed-shami-reveals-why-he-felt-terrible-despite-seven-wickets-vs-nz-659162 |title=ODI World Cup 2023: India pacer Mohammed Shami reveals why he felt TERRIBLE despite seven wickets vs NZ |publisher=WION |author=Prashant Talreja |date=16 November 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
* ''Indië teken hul tiende agtereenvolgende EDI-oorwinning aan, gelyk aan hul langste wenreeks in dié tyd en ná Australië se elf oorwinnings die naaslangste wenreeks in krieketwêreldbekertoernooie.''<ref name="INDvAUS">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/icc-cricket-world-cup-2023-final-stats-travis-head-emulates-amarnath-aravinda-and-warne-1409763 |title=Travis Head emulates Amarnath, Aravinda and Warne |publisher=ESPNcricinfo |author=Sampath Bandarupalli |date=19 November 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
* ''Indië haal vir die vierde keer ná [[Krieketwêreldbeker 1983|1983]], [[Krieketwêreldbeker 2003|2003]] en [[Krieketwêreldbeker 2011|2011]] ’n krieketwêreldbekereindstryd.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/3rd-time-lucky-india-go-past-semi-final-hurdle-in-odi-world-cup-for-first-time-in-12-years-2463400-2023-11-15 |title=3rd time lucky: India go past semi-final hurdle in ODI World Cup for first time in 12 years |publisher=India Today |date=15 November 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
* ''Beide [[Trent Boult]] en [[Tim Southee]] (albei NZ) speel in hul laaste EDI-wedstryd.
}}
{{Krieketwedstryd
| datum = 16 November 2023
| tyd = 14:00 (IST)
| dagnag = ja
| span1 = {{Cr-ZA}}
| telling1 = 212 (49.4 boulbeurte)
| span2 = {{Cr-AU}}
| telling2 = 215/7 (47.2 boulbeurte)
| lopies1 = [[David Miller]] 101 (116)
| paaltjies1 = [[Mitchell Starc]] 3/34 (10 boulbeurte)
| lopies2 = [[Travis Head]] 62 (48)
| paaltjies2 = [[Tabraiz Shamsi]] 2/42 (10 boulbeurte)
| uitslag = Australië wen met drie paaltjies
| verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2023-24-1367856/australia-vs-south-africa-2nd-semi-final-1384438/full-scorecard Telkaart]
| plek = [[Eden Gardens]], [[Kolkata]]<br />Bywoning: 47 825<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thecricketblog.info/2023/11/17/south-africa-vs-australia-attendance-47825-eden-gardens-kolkata-2023-cricket-world-cup-2nd-semi-final/ |title=South Africa vs Australia Attendance 47,825 Eden Gardens Kolkata 2023 Cricket World Cup 2nd Semi Final |publisher=The Cricket Blog |date=17 November 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
| skeidsregters = [[Richard Kettleborough]] ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) en [[Nitin Menon]] ([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Ind]])
| speler van die wedstryd = [[Travis Head]] (Aus)
| rondte =
| loot = Suid-Afrika het die loot gewen en gekies om eerste te kolf.
| reën =
| notas = [[Tabraiz Shamsi]] (RSA) speel in sy 50ste EDI-wedstryd.''
* ''[[David Miller]] (RSA) teken ’n krieketwêreldbekerhonderdtal aan.<ref name="Batting" /> Daarmee word hy die eerste Suid-Afrikaanse kolwer wat ’n krieketwêreldbekerhonderdtal in ’n uitklopwedstryd aanteken.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/icc-cricket-world-cup/aus-vs-sa-david-miller-hundred-odi-world-cup-record-first-south-african-to-score-century-in-knockout-match-stats-list/article67540258.ece |title=AUS vs SA: Miller becomes first South African to score hundred in ODI World Cup knockout match |publisher=The Hindu |date=16 November 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
* ''Suid-Afrika verloor hul vyfde krieketwêreldbekerhalfeindstryd.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.skysports.com/cricket/news/12123/13009579/cricket-world-cup-south-africa-outclassed-by-formidable-australia-in-semi-final |title=Cricket World Cup: South Africa outclassed by formidable Australia in semi-final |publisher=[[Sky News]] |date=17 November 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
* ''Australië word die eerste span wat vir agt krieketwêreldbekereindstryde kwalifiseer.''<ref name="20jaar">{{en}} {{cite web |url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/world-cup-2023-final-india-vs-australia-narendra-modi-stadium-ahmedabad-rohit-sharma-pat-cummins-2463851-2023-11-16 |title=World Cup: 20 years after Johannesburg classic, India and Australia to meet in final in Ahmedabad |publisher=India Today |date=16 November 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
* ''[[Quinton de Kock]] (RSA) speel in sy laaste EDI-wedstryd.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/quinton-de-kock-to-retire-from-odis-after-world-cup-in-india-1396382 |title=De Kock to retire from ODIs after World Cup in India |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |date=5 September 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
}}
==== Eindstryd ====
{{Krieketwedstryd
| datum = 19 November 2023
| tyd = 14:00 (IST)
| dagnag = ja
| span1 = {{Cr-IN}}
| telling1 = 240 (50 boulbeurte)
| span2 = {{Cr-AU}}
| telling2 = 241/4 (43 boulbeurte)
| lopies1 = [[KL Rahul]] 66 (107)
| paaltjies1 = [[Mitchell Starc]] 3/55 (10 boulbeurte)
| lopies2 = [[Travis Head]] 137 (120)
| paaltjies2 = [[Jasprit Bumrah]] 2/43 (9 boulbeurte)
| uitslag = Australië wen met ses paaltjies
| verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2023-24-1367856/india-vs-australia-final-1384439/full-scorecard Telkaart]
| plek = [[Narendra Modi-stadion]], [[Ahmedabad]]<br />Bywoning: 92 453<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thecricketblog.info/2023/11/19/india-vs-australia-final-attendance-92453-ahmedabad-2023-cricket-world-cup-november-19-narendra-modi-stadium-motera/ |title=India vs Australia Final Attendance 92,453 Ahmedabad 2023 Cricket World Cup November 19 Narendra Modi Stadium Motera |publisher=The Cricket Blog |date=17 November 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
| skeidsregters = [[Richard Illingworth]] en [[Richard Kettleborough]] ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]])
| speler van die wedstryd = [[Travis Head]] (Aus)
| rondte =
| loot = Australië het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen.
| reën =
| notas = Australië en Indië ontmoet mekaar vir die eerste keer sedert die 2003-toernooi in ’n krieketwêreldbekereindstryd.''<ref name="20jaar" />
* ''[[Travis Head]] (Aus) teken ’n krieketwêreldbekerhonderdtal aan.''<ref name="Batting" />
* ''Hy teken die hoogste individuelle telling in dié tyd vir ’n span wat tweede gekolf het aan en word die eerste kolwer wat honderdtalle in twee eindstryde (ná die [[Wêreldtoetskampioenskap 2021–2023]]-eindstryd) aanteken. Sy altesaam 199 lopies in die uitklopfase is ook die meeste in dié tyd deur enige kolwer.''<ref name="INDvAUS" />
* ''Australië wen die krieketwêreldbeker vir ’n sesde keer.''<ref name="INDvAUS" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2023-24-1367856/india-vs-australia-final-1384439/match-report |title=Head's magnificent 137 leads Australia to sixth World Cup title |publisher=ESPNcricinfo |author=Andrew Miller |date=19 November 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref>
* ''Beide [[David Warner]] (Aus) en [[Suryakumar Yadav]] (Ind) speel in hul laaste EDI-wedstryd.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/news/world-australia-67855359 |title=Australia veteran David Warner retires from ODI cricket |publisher=[[BBC]] |author=Ayeshea Perera |date=1 Januarie 2024 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://crex.com/cricket-news/suryakumar-yadav-makes-shocking-revelation-on-his-struggling-odi-career-69b803c9bd5a29e966115377 |title=Suryakumar Yadav Makes Shocking Revelation On His Struggling ODI Career |publisher=Crex |author=Aakash Saini |date=16 Maart 2026 |accessdate=26 Maart 2026}}</ref>
}}
<br />
{| class="wikitable" style="text-align: center; margin: 0 auto;"
!Krieketwêreldkampioen 2023
|-
|align=center|'''{{Cr-AU}}'''
|}
== Statistiek ==
=== Finale puntestand ===
Hierdie tabel toon die finale puntestand van al tien deelnemende nasionale krieketspanne in die Krieketwêreldbeker 2023.
[[Lêer:2023 Cricket World Cup results.svg|duimnael|400px|Uitslag van die Krieketwêreldbeker 2023:
{{columns-list|2|
{{sleutel|#fd0|Kampioen}}
{{sleutel|#777|Naaswenner}}
{{sleutel|#c96|Halfeindrondte}}
{{sleutel|#c46|Groepfase}}
{{sleutel|#e0e0e0|Nie deelgeneem nie}}}}]]
{| class="wikitable" style="text-align:center"
!width=25|Rang
!width=165|Span
!width=25|Groep
!width=25|{{Afkorting|S|Wedstryde gespeel}}
!width=25|{{Afkorting|W|Wedstryde gewen}}
!width=25|{{Afkorting|O|Onbeslis}}
!width=25|{{Afkorting|V|Wedstryde verloor}}
!width=25|{{Afkorting|LV|Lopies vir}}
!width=25|{{Afkorting|LT|Lopies teen}}
!width=25|{{Afkorting|LD|Lopieverskil}}
!width=25|{{Afkorting|LT|Lopietempo}}
!width=25|{{Afkorting|P|Punte}}
|-
| colspan="12"| '''Finaliste'''
|- style="background:#fd0"
| 1 || style="text-align:left;"|{{Cr-AU}} || – || 11 || 9 || 0 || 2 || 3087 || 2801 || +286 || — || 18
|- style="background:#777;"
| 2 || style="text-align:left;"|{{Cr-IN}} || – || 11 || 10 || 0 || 1 || 3160 || 2276 || +884 || — || 20
|-
| colspan="12"| '''In die halfeindrondte uitgeskakel'''
|- style="background:#c96;"
| 3 || style="text-align:left;"|{{Cr-ZA}} || – || 10 || 7 || 0 || 3 || 2897 || 2373 || +524 || — || 14
|- style="background:#c96;"
| 4 || style="text-align:left;"|{{Cr-NZ}} || – || 10 || 5 || 0 || 5 || 2864 || 2676 || +188 || — || 10
|-
| colspan="12"| '''In die groepfase uitgeskakel'''
|- style="background:#c46;"
| 5 || style="text-align:left;"|{{Cr-PK}} || – || 9 || 4 || 0 || 5 || 2382 || 2607 || –225 || –0.199 || 8
|- style="background:#c46;"
| 6 || style="text-align:left;"|{{Cr-AF}} || – || 9 || 4 || 0 || 5 || 2095 || 2176 || –81 || –0.336 || 8
|- style="background:#c46;"
| 7 || style="text-align:left;"|{{Cr-EN}} || – || 9 || 3 || 0 || 6 || 2245 || 2291 || –46 || –0.572 || 6
|- style="background:#c46;"
| 8 || style="text-align:left;"|{{Cr-BD}} || – || 9 || 2 || 0 || 7 || 2053 || 2431 || –378 || –1.087 || 4
|- style="background:#c46;"
| 9 || style="text-align:left;"|{{Cr-LK}} || – || 9 || 2 || 0 || 7 || 2048 || 2459 || –411 || –1.419 || 4
|- style="background:#c46;"
| 10 || style="text-align:left;"|{{Cr-NL}} || – || 9 || 2 || 0 || 7 || 1862 || 2549 || –687 || –1.825 || 4
|}
=== Meeste lopies en paaltjies ===
{| class="toptextcells"
| Meeste lopies aangeteken:<ref name="Most_Runs" />
{| class="wikitable" style="text-align:center;"
|-
!
! Naam
! Lopies
|-
| 1
|style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Indië}} [[Virat Kohli]]
| 765
|-
| 2
|style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Indië}} [[Rohit Sharma]]
| 597
|-
| 3
|style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Suid-Afrika}} [[Quinton de Kock]]
| 594
|-
| 4
|style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} [[Rachin Ravindra]]
| 578
|-
| 5
|style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} [[Daryl Mitchell]]
| 552
|}
| Meeste paaltjies geneem:<ref name="Most_Wickets" />
{| class="wikitable" style="text-align:center;"
!
! Naam
! Paaltjies
|-
| 1
|style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Indië}} [[Mohammed Shami]]
| 24
|-
| 2
|style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Australië}} [[Adam Zampa]]
| 23
|-
| 3
|style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Sri Lanka}} [[Dilshan Madushanka]]
| 21
|-
|rowspan="2"| 4
|style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Indië}} [[Jasprit Bumrah]]
|rowspan="2"| 20
|-
|style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Suid-Afrika}} [[Gerald Coetzee]]
|}
|}
== Sien ook ==
{{Portaal|Krieket|Cricket ball.svg}}
* [[Rugbywêreldbeker 2023]]
== Verwysings ==
{{Verwysings|4}}
== Eksterne skakels ==
{{CommonsKategorie|Cricket World Cup 2023|Krieketwêreldbeker 2023}}
* {{en}} [https://www.cricketworldcup.com/ Amptelike webwerf van die Krieketwêreldbeker 2023]
* {{en}} [https://www.icc-cricket.com/ Amptelike webtuiste van die Internasionale Krieketraad]
* {{en}} [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2023-24-1367856 ''ICC Cricket World Cup 2023'']
* {{en}} {{IMDb-titel|15205896|Cricket World Cup 2023}}
{{Proteas (2023 Krieketwêreldbeker)}}
{{Navigasie Krieketwêreldbeker}}
{{Gesagsrekords}}
{{Voorbladster}}
{{DEFAULTSORT:Krieketwereldbeker 2023}}
[[Kategorie:Geskiedenis van Indië]]
[[Kategorie:Krieketkompetisies in Indië]]
[[Kategorie:Krieketwêreldbeker|2023]]
[[Kategorie:Sport in 2023]]
3pnz56yn76qhkoat4my9jpph452432d
Krimbrug
0
134608
3379229
3359821
2026-11-20T16:01:39Z
Maximiliaan Ronaldszoon
194050
3379229
wikitext
text/x-wiki
{|align=right style="border:#cccccc 1px solid; width:260px; margin-left:1em;"
|{{superimpose2
|collapse=1
|base=Kerch Strait, Ukraine, Russia, near natural colors satellite image, LandSat-5, 2011-08-30.jpg
|base_link=File:
|base_width=250px
|t=
|x=65|y=85
|t2=
|x2=80|y2=97
|t3=
|x3=94|y3=107
|t4=
|x4=104|y4=114
|t5=
|x5=104|y5=124
|t7=
|x7=115|y7=61
|t9=[[Kertsj-straat|<span style="{{rotate|-37|display=block}}; font-size:75%; color:white;">Kertsj-straat</span>]]
|x9=60|y9=77
|t10=[[See van Azof|<span style="color:white; font-size:75%">See van Azof</span>]]
|x10=110|y10=-10
|t11=[[Swartsee|<span style="color:white; font-size:75%">Swartsee</span>]]
|x11=110|y11=185
|float12=Green Dot.svg
|float12_width=10px
|float12_caption=Kerch
|float12_alt=Green dot that represents Kerch
|link12=Kerch
|x12=60|y12=65
|t13=<span style="background:white"> Kertsj </span>
|x13=25|y13=35
}}
<small>Die nuwe brug word deur die rooi lyn aangedui. Die bestaande roete van die veerboot is in blou.</small>
|}
[[Lêer:Крымский мост 21 декабря 2019 года.jpg|duimnael|Die Krimbrug in 2019]]
Die '''Krimbrug'''<ref>{{en}} {{cite web|url=https://thetruthspeaker.co/2017/10/28/crimea-bridge-a-real-exclusive-and-more-to-come/|title=Crimea Bridge: A Real Exclusive, and more to come!!|date=28 Oktober 2017|website=Thethruthspeaker.co|accessdate=13 Desember 2017|archive-date= 1 Desember 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201043748/https://thetruthspeaker.co/2017/10/28/crimea-bridge-a-real-exclusive-and-more-to-come/|url-status=dead}}</ref> ([[Russies]]: Крымский мост, ''Krimski most'', [ˈkrɨmskʲij most]; [[Oekraïens]]: Міст через Керченську протоку) is twee parallelle [[Brug|brûe]] met lane vir motors en treine wat die [[Russiese Federasie]] oor die [[Kertsj-straat]] na die [[Krim]] gebou het en wat nou gedeeltelik vernietig is. Dit strek tussen die Krim se Kertsj-skiereiland en die Taman-skiereiland in Rusland se [[Krasnodar-krai]]. Met 'n lengte van 18,1 km is dit die langste brug in [[Europa]].<ref>{{cite news |title=Рекорд России и Европы: как строили Крымский мост |url=http://www.ntv.ru/novosti/2018129/ |access-date=16 Mei 2018 |work=NTV |language=ru |archive-url=https://web.archive.org/web/20200320112633/https://www.ntv.ru/novosti/2018129/ |archive-date=20 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
Die kontrak vir die bou van die brug is in Januarie 2015 aan [[Arkadi Rotenberg]] se SGM-groep toegeken. Bouwerk het in Mei 2015 begin; die padbrug is op 15 Mei 2018 geopen en die spoorbrug is in 2019 geopen. Vanaf die somer van 2020 sal ook vragtreine op die brug kan ry.
Die brug het sy amptelike naam gekry ná ’n aanlyn stemming in Desember 2017, met "Kertsj-straatbrug" in die tweede plek.<ref>{{en}} {{cite news|title=‘Crimean Bridge’ Tops Online Vote To Name Kremlin’s Mega-Project|url=https://themoscowtimes.com/news/crimean-bridge-wins-in-online-vote-name-kremlins-mega-project-59975|accessdate=19 Januarie 2018|work=The Moscow Times}}</ref> Pres. [[Wladimir Poetin]] het die perseel op 14 Maart 2018, kort voor die Russiese presidentsverkiesing, besoek om die vordering te inspekteer van wat baie mense "Poetin se Brug" gedoop het.<ref>{{cite news |title=With Days to Go Until Election, Putin Visits Crimea |url=https://themoscowtimes.com/news/with-days-to-go-until-election-putin-visits-crimea-60810 |access-date=16 Maart 2018 |work=The Moscow Times |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190129095148/https://themoscowtimes.com/news/with-days-to-go-until-election-putin-visits-crimea-60810 |archive-date=29 Januarie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
Die brug se bou is 'n omstrede saak, omdat dit die Russiese Federasie verbind met die Krim wat steeds deur [[Oekraïne]] opgeëis word nadat Rusland dit ingelyf het. Die boukoste was die hoogstes ooit vir 'n brugprojek in Rusland - onder meer vanweë die geologiese besonderhede van die gebied waarin dit ontstaan het. Aangesien dit seismies aktief is, is die brug ontwerp om ook sterker aarbewings te kan weerstaan. Die sagte grond het vereis dat steunpilare sowat 100 meter diep in die seebodem ingedryf moes word.<ref>{{Cite web |url=https://mdz-moskau.eu/lang-hoch-teuer-russlands-kostspieligste-bruecken/ |title=''Moskauer Deutsche Zeitung, 10 Februarie 2020: Lang, hoch, teuer: Russlands kostspieligste Brücken. Besoek op 12 Februarie 2020'' |access-date=12 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200211234244/https://mdz-moskau.eu/lang-hoch-teuer-russlands-kostspieligste-bruecken/ |archive-date=11 Februarie 2020 |url-status=dead}}</ref>
== Geskiedenis ==
=== Vroeë voorstelle ===
[[Lêer:Kerch BridgePillar.jpg|duimnael|Dele van die ou brug uit die [[Tweede Wêreldoorlog]]]]
In die 1870's is ’n spoorlyn van [[Engeland]] deur die Krim en oor die Kertsj-straat na [[Indië]] oorweeg, maar as te duur beskou. In 1903 het tsaar [[Nikolaas II van Rusland|Nikolaaas II]] die idee van ’n brug oorweeg, maar daarvan afstand gedoen weens die [[Russies-Japannese Oorlog]] en kort daarna die [[Eerste Wêreldoorlog]].<ref name="thehimki.ru">{{cite web |url=http://thehimki.ru/novoe_na_thehimki_319.html |title=Мост жизни. К предистории Керченского моста |website=thehimki.ru |access-date=13 Desember 2017 |language=ru |archive-url=https://web.archive.org/web/20170907073150/http://thehimki.ru/novoe_na_thehimki_319.html |archive-date= 7 September 2017 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref>
In 1943, tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], is die idee weer geopper<ref>{{en}} [https://www.bloomberg.com/view/articles/2016-04-20/putin-s-bridge-embodies-his-soviet-revival-project "Crimean Bridge Measures the Span of Putin's Ambitions"], from bloomberg.com 20 April 2016</ref> en later in die jaar is selfs op bevel van [[Hitler]] begin met bouwerk aan ’n brug vir voertuie en treine. Die [[Duitsers]] het egter voor die [[Sowjetunie|Sowjetmagte]] gevlug en die brug, waarvan ’n derde voltooi was, opgeblaas.<ref>{{en}} ''Inside the Third Reich'' deur Albert Speer, hoofstuk 19, bl. 270 (1969, Engelse vertaling, 1970)</ref>
’n Brug van 4,5 km is in die somer van 1944, ná die bevryding van die Krim deur die [[Rooi Leër]], gebou met materiaal wat die [[Wehrmacht]] op die terrein agtergelaat het. Dit is egter binne maande deur vloeiende ys vernietig<ref>{{cite web |url=http://intersectionproject.eu/article/russia-europe/bridge-long-dream |title=The bridge-long dream |first=Petr |last=Bologov |work=intersectionproject.eu |date=27 Februarie 2017 |access-date=1 Julie 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200415074249/http://intersectionproject.eu/article/russia-europe/bridge-long-dream |archive-date=15 April 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> weens die afwesigheid van [[waterkering]]s.
Sedert 1944 is verskeie projekte voorgestel en pogings aangewend om ’n pad oor die seestraat te bou.
Vanaf die middel 1960's is die Kertsj-hidro-eenheidprojek (Керченский гидроузел) hier ontwikkel. Dit was ’n stelsel van damme en brûe oor die seestraat. Die projek het nie die lig gesien nie weens die verbrokkeling van die USSR.<ref>{{ru}} {{Cite journal|url=http://www.vokrugsveta.ru/vs/article/4841/|title=Проект для моря|journal=Wokroeg sweta|date= 1 Desember 1972|accessdate=19 Februarie 2016}}</ref><ref>{{ru}} {{Cite journal|url=http://zhurnalko.net/=nauka-i-tehnika/tehnika-molodezhi/1985-01--num34|title=На стыке двух морей (bl. 33-36)|journal=Technika Molodjozji|date= Januarie 1985|accessdate=19 Februarie 2016}}</ref>
=== Ná die Sowjettyd ===
[[Lêer:Президент России — 2016-03-18 — Осмотр района строительства Крымского моста.webm|duimnael|links|Pres. Poetin besoek die bouperseel in Maart 2016 (video)]]
[[Lêer:Kerch Strait Bridge, 2018-04-14.jpg|duimnael|Die onvoltooide Krimbrug soos uit die lug gesien (14 April 2018)]]
Die idee van ’n brug is weer opgehaal ná die verbrokkeling van die Sowjetunie, maar in 1994 kon die Russiese en [[Oekraïne|Oekraïense]] kante nie tot ’n vergelyk kom nie.<ref name="kommersant">{{ru}} {{Cite journal|url=http://www.kommersant.ru/doc.aspx?DocsID=216424|title=Лужков присоединяет Крым к России|journal=Kommersant|date= 8 April 1999|accessdate=25 April 2009}}</ref>
In 2010 het die Oekraïense president, [[Wiktor Janoekowitsj]], en sy Russiese ampgenoot, [[Dmitri Medwedef]], ’n ooreenkoms onderteken om ’n brug oor die Kertsj-seestraat te bou.<ref name=build>{{en}} [http://www.kyivpost.com/news/nation/detail/77597/ Azarov creates group for bridging the Kerch Strait], Kyiv Post (9 Augustus 2010)</ref><ref>{{en}} [http://www.kyivpost.com/news/nation/detail/91405/ Russia, Ukraine to construct bridge across Kerch Strait], Kyiv Post (26 November 2010)</ref> Laat in Januarie 2014 het die twee lande se regerings besluit ’n nuwe gesamentlike Russies-Oekraïense maatskappy sal die brug bou.<ref name="vedomosti_2014_02_14">{{ru}} [http://www.vedomosti.ru/finance/news/22780631/most-k-sosedyam «Автодор» приступает к подготовке проекта моста через Керченский пролив Читайте далее] Wedomosti (14 Februarie 2014)</ref>
Ná die anneksasie van die Krim deur Rusland in Maart 2014 te midde van die agteruitgang van betrekkinge tussen die twee lande, het Poetin aangekondig Rusland gaan ’n pad-en-spoorbrug oor die seestraat bou.<ref>{{cite news |url=http://rt.com/business/crimea-russia-kerch-bridge-857/ |agency=RT |title=Russia green lights road and rail bridge to Crimea |date=19 Maart 2014 |access-date=22 Maart 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191224034943/https://www.rt.com/business/crimea-russia-kerch-bridge-857/ |archive-date=24 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |url=http://en.ria.ru/russia/20140319/188581383/Russia-to-Build-Bridge-to-Crimea.html |agency=RIA Novosti |title=Russia to Build Bridge to Crimea |date=19 Maart 2014 |access-date=22 Maart 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20141025100721/http://en.ria.ru/russia/20140319/188581383/Russia-to-Build-Bridge-to-Crimea.html |archive-date=25 Oktober 2014 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |url=http://en.itar-tass.com/russia/724368 |agency=ITAR-TASS |title=Kerch Strait bridge to be built ahead of schedule — deputy minister |date=19 Maart 2014 |access-date=22 Maart 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20140330082033/http://en.itar-tass.com/russia/724368 |archive-date=30 Maart 2014 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In April het die Oekraïense regering Rusland ses maande kennis gegee van sy onttrekking aan die destydse ooreenkoms tussen die lande.<ref>{{cite news |url=http://en.itar-tass.com/russia/752262 |agency=ITAR-TASS |title=Ukraine withdraws from Kerch Strait bridge project with Russia |date=1 Oktober 2014 |access-date=1 Oktober 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20141130100245/http://en.itar-tass.com/russia/752262 |archive-date=30 November 2014 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
In Januarie 2015 is die kontrak vir die bou van ’n brug aan die SGM-groep toegeken. Volgens [[BBC News]] bou die groep, waarvan die hoof na bewering goeie vriende met Poetin is, eintlik [[pyplyn]]e en het dit geen ondervinding van die bou van brûe nie.<ref>{{cite news |url=http://www.bbc.com/news/world-europe-31067977?ocid=socialflow_twitter |agency=BBC News |title=Ukraine conflict: Putin ally to build bridge to Crimea |date=30 Januarie 2015 |access-date=30 Januarie 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191204091009/https://www.bbc.com/news/world-europe-31067977?ocid=socialflow_twitter |archive-date=4 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
== Ontwerp ==
Volgens die Russiese regering se beskrywingspunt van 1 September 2014 moet die brug vier lane vir voertuie en twee vir treine hê.<ref>{{cite web |url=http://sputniknews.com/russia/20140926/193305488/Russian-Railways-Head-Kerch-Strait-Bridge-Can-be-Adapted-for.html |title=Russian Railways Head: Kerch Strait Bridge Can be Adapted for High-Speed Trains |website=Sputniknews.com |access-date=13 Desember 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304054001/http://sputniknews.com/russia/20140926/193305488/Russian-Railways-Head-Kerch-Strait-Bridge-Can-be-Adapted-for.html |archive-date=4 Maart 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die vier voertuiglane loop parallel met die dubbele spoorlyn. Die hoofoorspanning oor die seestraat se skeepskanaal het ’n staalboogsteunstuk en is 227 meter breed, met ’n deurgangshoogte van 35 meter bo die water sodat skepe onderdeur kan vaar. Daar is drie dele: van die Taman-skiereiland tot die Toezla-skoorwal is 7 km; oor Toezla-eiland is 6,5 km; en van die eiland tot die Krim is 5,5 km (altesaam 19 km).<ref>{{cite web |url=https://www.rt.com/business/317368-russia-crimea-kerch-bridge/ |title=Russian bridge to Crimea going up at lightning speed (photo, video) |website=Rt.com |access-date=13 Desember 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200328042501/https://www.rt.com/business/317368-russia-crimea-kerch-bridge/ |archive-date=28 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
== Oekraïense aanvalle ==
Vanweë die Oekraïense weiering om Russiese bewind oor die Krim te erken, het die Krimbrug 'n stretegiese teiken geword tydens die [[Russies-Oekraïense Oorlog (2022-tans)|Russies-Oekraïense Oorlog]].
Op 8 Oktober 2022 was daar 'n groot ontploffing op die brug wat deel van die padseksie laat instort het en veroorsaak het dat van die olietenkskepe op die spoorlynseksie aan die brand geslaan het. Die voorsitter van die staatsraad van die Krim, Wladimir Konstantinof, het die ontploffing aan 'n Oekraïense aanval toegeskryf.<ref>{{cite web |url= https://www.bbc.com/news/world-europe-63183404 |title= Crimean bridge: Explosion is 'the beginning', says Zelensky adviser |date= 8 Oktober2022 |publisher= BBC }}</ref><ref>{{cite web |url= https://www.cnn.com/2022/10/08/europe/crimea-bridge-explosion-intl-hnk |title= Massive explosion cripples Crimea’s Kerch bridge, Russian officials say |date= Oct 8, 2022 |first1= Hannah |last1= Ritchie |first2= Tim |last2= Lister }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-63183409|title=Crimean bridge: Excitement and fear in Ukraine after bridge blast|publisher=BBC news}}</ref>
Op 17 November 2026 het die hoofspan van die padbrug ná ’n Oekraïense missielaanval ineengestort.<ref>{{Verwys web|titel=Ukraine strikes Crimea bridge for second time in two days, sending an arch crashing into the water and halting traffic|url=https://meduza.io/en/feature/2026/11/17/ukraine-strikes-crimea-bridge-for-second-time-in-two-days-sending-an-arch-crashing-into-the-water-and-halting-traffic|webwerf=meduza.io|taal=en|aanhaling=|besoekdatum=2026-11-20}}</ref>
== Verwysings ==
{{Verwysings|3}}
== Verdere leesstof ==
* {{en}} {{cite news |last1=MacFarquhar |first1=Neil |last2=Nechepurenko |first2=Ivan |title=Putin’s Bridge to Crimea May Carry More Symbolism Than Traffic |work=[[The New York Times]] |date=11 November 2017 |url=https://www.nytimes.com/2017/11/11/world/europe/vladimir-putin-russia-crimea-bridge.html |issn=0362-4331 |df=mdy-all }}
== Eksterne skakels ==
{{Commons-kategorie inlyn|Kerch Strait Bridge}}
* {{ru}} [http://www.most.life/ Amptelike webwerf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180516042342/http://www.most.life/ |date=16 Mei 2018 }}
{{Koördinate|45|18|N|36|30|O|region:RU_type:landmark|aansig=titel}}
[[Kategorie:Brûe in Rusland]]
[[Kategorie:Brûe in Oekraïne]]
[[Kategorie:Krim]]
[[Kategorie:Spoorvervoer in Rusland]]
ar2kvvt6mouqzcetojiatra87y9f7zr
3379230
3379229
2026-11-20T16:11:48Z
Maximiliaan Ronaldszoon
194050
3379230
wikitext
text/x-wiki
{|align=right style="border:#cccccc 1px solid; width:260px; margin-left:1em;"
|{{superimpose2
|collapse=1
|base=Kerch Strait, Ukraine, Russia, near natural colors satellite image, LandSat-5, 2011-08-30.jpg
|base_link=File:
|base_width=250px
|t=
|x=65|y=85
|t2=
|x2=80|y2=97
|t3=
|x3=94|y3=107
|t4=
|x4=104|y4=114
|t5=
|x5=104|y5=124
|t7=
|x7=115|y7=61
|t9=[[Kertsj-straat|<span style="{{rotate|-37|display=block}}; font-size:75%; color:white;">Kertsj-straat</span>]]
|x9=60|y9=77
|t10=[[See van Azof|<span style="color:white; font-size:75%">See van Azof</span>]]
|x10=110|y10=-10
|t11=[[Swartsee|<span style="color:white; font-size:75%">Swartsee</span>]]
|x11=110|y11=185
|float12=Green Dot.svg
|float12_width=10px
|float12_caption=Kerch
|float12_alt=Green dot that represents Kerch
|link12=Kerch
|x12=60|y12=65
|t13=<span style="background:white"> Kertsj </span>
|x13=25|y13=35
}}
<small>Die nuwe brug word deur die rooi lyn aangedui. Die bestaande roete van die veerboot is in blou.</small>
|}
[[Lêer:Крымский мост 21 декабря 2019 года.jpg|duimnael|Die Krimbrug in 2019]]
Die '''Krimbrug'''<ref>{{en}} {{cite web|url=https://thetruthspeaker.co/2017/10/28/crimea-bridge-a-real-exclusive-and-more-to-come/|title=Crimea Bridge: A Real Exclusive, and more to come!!|date=28 Oktober 2017|website=Thethruthspeaker.co|accessdate=13 Desember 2017|archive-date= 1 Desember 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201043748/https://thetruthspeaker.co/2017/10/28/crimea-bridge-a-real-exclusive-and-more-to-come/|url-status=dead}}</ref> ([[Russies]]: Крымский мост, ''Krimski most'', [ˈkrɨmskʲij most]; [[Oekraïens]]: Міст через Керченську протоку) is twee parallelle [[Brug|brûe]] met lane vir motors en treine wat die [[Russiese Federasie]] oor die [[Kertsj-straat]] na die [[Krim]] gebou het en wat nou gedeeltelik vernietig is. Dit strek tussen die Krim se Kertsj-skiereiland en die Taman-skiereiland in Rusland se [[Krasnodar-krai]]. Met 'n lengte van 18,1 km is dit die langste brug in [[Europa]].<ref>{{cite news |title=Рекорд России и Европы: как строили Крымский мост |url=http://www.ntv.ru/novosti/2018129/ |access-date=16 Mei 2018 |work=NTV |language=ru |archive-url=https://web.archive.org/web/20200320112633/https://www.ntv.ru/novosti/2018129/ |archive-date=20 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
Die kontrak vir die bou van die brug is in Januarie 2015 aan [[Arkadi Rotenberg]] se SGM-groep toegeken. Bouwerk het in Mei 2015 begin; die padbrug is op 15 Mei 2018 geopen en die spoorbrug is in 2019 geopen. Vanaf die somer van 2020 sal ook vragtreine op die brug kan ry.
Die brug het sy amptelike naam gekry ná ’n aanlyn stemming in Desember 2017, met "Kertsj-straatbrug" in die tweede plek.<ref>{{en}} {{cite news|title=‘Crimean Bridge’ Tops Online Vote To Name Kremlin’s Mega-Project|url=https://themoscowtimes.com/news/crimean-bridge-wins-in-online-vote-name-kremlins-mega-project-59975|accessdate=19 Januarie 2018|work=The Moscow Times}}</ref> Pres. [[Wladimir Poetin]] het die perseel op 14 Maart 2018, kort voor die Russiese presidentsverkiesing, besoek om die vordering te inspekteer van wat baie mense "Poetin se Brug" gedoop het.<ref>{{cite news |title=With Days to Go Until Election, Putin Visits Crimea |url=https://themoscowtimes.com/news/with-days-to-go-until-election-putin-visits-crimea-60810 |access-date=16 Maart 2018 |work=The Moscow Times |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190129095148/https://themoscowtimes.com/news/with-days-to-go-until-election-putin-visits-crimea-60810 |archive-date=29 Januarie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
Die brug se bou is 'n omstrede saak, omdat dit die Russiese Federasie verbind met die Krim wat steeds deur [[Oekraïne]] opgeëis word nadat Rusland dit ingelyf het. Die boukoste was die hoogstes ooit vir 'n brugprojek in Rusland - onder meer vanweë die geologiese besonderhede van die gebied waarin dit ontstaan het. Aangesien dit seismies aktief is, is die brug ontwerp om ook sterker aarbewings te kan weerstaan. Die sagte grond het vereis dat steunpilare sowat 100 meter diep in die seebodem ingedryf moes word.<ref>{{Cite web |url=https://mdz-moskau.eu/lang-hoch-teuer-russlands-kostspieligste-bruecken/ |title=''Moskauer Deutsche Zeitung, 10 Februarie 2020: Lang, hoch, teuer: Russlands kostspieligste Brücken. Besoek op 12 Februarie 2020'' |access-date=12 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200211234244/https://mdz-moskau.eu/lang-hoch-teuer-russlands-kostspieligste-bruecken/ |archive-date=11 Februarie 2020 |url-status=dead}}</ref>
== Geskiedenis ==
=== Vroeë voorstelle ===
[[Lêer:Kerch BridgePillar.jpg|duimnael|Dele van die ou brug uit die [[Tweede Wêreldoorlog]]]]
In die 1870's is ’n spoorlyn van [[Engeland]] deur die Krim en oor die Kertsj-straat na [[Indië]] oorweeg, maar as te duur beskou. In 1903 het tsaar [[Nikolaas II van Rusland|Nikolaaas II]] die idee van ’n brug oorweeg, maar daarvan afstand gedoen weens die [[Russies-Japannese Oorlog]] en kort daarna die [[Eerste Wêreldoorlog]].<ref name="thehimki.ru">{{cite web |url=http://thehimki.ru/novoe_na_thehimki_319.html |title=Мост жизни. К предистории Керченского моста |website=thehimki.ru |access-date=13 Desember 2017 |language=ru |archive-url=https://web.archive.org/web/20170907073150/http://thehimki.ru/novoe_na_thehimki_319.html |archive-date= 7 September 2017 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref>
In 1943, tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], is die idee weer geopper<ref>{{en}} [https://www.bloomberg.com/view/articles/2016-04-20/putin-s-bridge-embodies-his-soviet-revival-project "Crimean Bridge Measures the Span of Putin's Ambitions"], from bloomberg.com 20 April 2016</ref> en later in die jaar is selfs op bevel van [[Hitler]] begin met bouwerk aan ’n brug vir voertuie en treine. Die [[Duitsers]] het egter voor die [[Sowjetunie|Sowjetmagte]] gevlug en die brug, waarvan ’n derde voltooi was, opgeblaas.<ref>{{en}} ''Inside the Third Reich'' deur Albert Speer, hoofstuk 19, bl. 270 (1969, Engelse vertaling, 1970)</ref>
’n Brug van 4,5 km is in die somer van 1944, ná die bevryding van die Krim deur die [[Rooi Leër]], gebou met materiaal wat die [[Wehrmacht]] op die terrein agtergelaat het. Dit is egter binne maande deur vloeiende ys vernietig<ref>{{cite web |url=http://intersectionproject.eu/article/russia-europe/bridge-long-dream |title=The bridge-long dream |first=Petr |last=Bologov |work=intersectionproject.eu |date=27 Februarie 2017 |access-date=1 Julie 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200415074249/http://intersectionproject.eu/article/russia-europe/bridge-long-dream |archive-date=15 April 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> weens die afwesigheid van [[waterkering]]s.
Sedert 1944 is verskeie projekte voorgestel en pogings aangewend om ’n pad oor die seestraat te bou.
Vanaf die middel 1960's is die Kertsj-hidro-eenheidprojek (Керченский гидроузел) hier ontwikkel. Dit was ’n stelsel van damme en brûe oor die seestraat. Die projek het nie die lig gesien nie weens die verbrokkeling van die USSR.<ref>{{ru}} {{Cite journal|url=http://www.vokrugsveta.ru/vs/article/4841/|title=Проект для моря|journal=Wokroeg sweta|date= 1 Desember 1972|accessdate=19 Februarie 2016}}</ref><ref>{{ru}} {{Cite journal|url=http://zhurnalko.net/=nauka-i-tehnika/tehnika-molodezhi/1985-01--num34|title=На стыке двух морей (bl. 33-36)|journal=Technika Molodjozji|date= Januarie 1985|accessdate=19 Februarie 2016}}</ref>
=== Ná die Sowjettyd ===
[[Lêer:Президент России — 2016-03-18 — Осмотр района строительства Крымского моста.webm|duimnael|links|Pres. Poetin besoek die bouperseel in Maart 2016 (video)]]
[[Lêer:Kerch Strait Bridge, 2018-04-14.jpg|duimnael|Die onvoltooide Krimbrug soos uit die lug gesien (14 April 2018)]]
Die idee van ’n brug is weer opgehaal ná die verbrokkeling van die Sowjetunie, maar in 1994 kon die Russiese en [[Oekraïne|Oekraïense]] kante nie tot ’n vergelyk kom nie.<ref name="kommersant">{{ru}} {{Cite journal|url=http://www.kommersant.ru/doc.aspx?DocsID=216424|title=Лужков присоединяет Крым к России|journal=Kommersant|date= 8 April 1999|accessdate=25 April 2009}}</ref>
In 2010 het die Oekraïense president, [[Wiktor Janoekowitsj]], en sy Russiese ampgenoot, [[Dmitri Medwedef]], ’n ooreenkoms onderteken om ’n brug oor die Kertsj-seestraat te bou.<ref name=build>{{en}} [http://www.kyivpost.com/news/nation/detail/77597/ Azarov creates group for bridging the Kerch Strait], Kyiv Post (9 Augustus 2010)</ref><ref>{{en}} [http://www.kyivpost.com/news/nation/detail/91405/ Russia, Ukraine to construct bridge across Kerch Strait], Kyiv Post (26 November 2010)</ref> Laat in Januarie 2014 het die twee lande se regerings besluit ’n nuwe gesamentlike Russies-Oekraïense maatskappy sal die brug bou.<ref name="vedomosti_2014_02_14">{{ru}} [http://www.vedomosti.ru/finance/news/22780631/most-k-sosedyam «Автодор» приступает к подготовке проекта моста через Керченский пролив Читайте далее] Wedomosti (14 Februarie 2014)</ref>
Ná die anneksasie van die Krim deur Rusland in Maart 2014 te midde van die agteruitgang van betrekkinge tussen die twee lande, het Poetin aangekondig Rusland gaan ’n pad-en-spoorbrug oor die seestraat bou.<ref>{{cite news |url=http://rt.com/business/crimea-russia-kerch-bridge-857/ |agency=RT |title=Russia green lights road and rail bridge to Crimea |date=19 Maart 2014 |access-date=22 Maart 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191224034943/https://www.rt.com/business/crimea-russia-kerch-bridge-857/ |archive-date=24 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |url=http://en.ria.ru/russia/20140319/188581383/Russia-to-Build-Bridge-to-Crimea.html |agency=RIA Novosti |title=Russia to Build Bridge to Crimea |date=19 Maart 2014 |access-date=22 Maart 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20141025100721/http://en.ria.ru/russia/20140319/188581383/Russia-to-Build-Bridge-to-Crimea.html |archive-date=25 Oktober 2014 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |url=http://en.itar-tass.com/russia/724368 |agency=ITAR-TASS |title=Kerch Strait bridge to be built ahead of schedule — deputy minister |date=19 Maart 2014 |access-date=22 Maart 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20140330082033/http://en.itar-tass.com/russia/724368 |archive-date=30 Maart 2014 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In April het die Oekraïense regering Rusland ses maande kennis gegee van sy onttrekking aan die destydse ooreenkoms tussen die lande.<ref>{{cite news |url=http://en.itar-tass.com/russia/752262 |agency=ITAR-TASS |title=Ukraine withdraws from Kerch Strait bridge project with Russia |date=1 Oktober 2014 |access-date=1 Oktober 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20141130100245/http://en.itar-tass.com/russia/752262 |archive-date=30 November 2014 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
In Januarie 2015 is die kontrak vir die bou van ’n brug aan die SGM-groep toegeken. Volgens [[BBC News]] bou die groep, waarvan die hoof na bewering goeie vriende met Poetin is, eintlik [[pyplyn]]e en het dit geen ondervinding van die bou van brûe nie.<ref>{{cite news |url=http://www.bbc.com/news/world-europe-31067977?ocid=socialflow_twitter |agency=BBC News |title=Ukraine conflict: Putin ally to build bridge to Crimea |date=30 Januarie 2015 |access-date=30 Januarie 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191204091009/https://www.bbc.com/news/world-europe-31067977?ocid=socialflow_twitter |archive-date=4 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
== Ontwerp ==
Volgens die Russiese regering se beskrywingspunt van 1 September 2014 moet die brug vier lane vir voertuie en twee vir treine hê.<ref>{{cite web |url=http://sputniknews.com/russia/20140926/193305488/Russian-Railways-Head-Kerch-Strait-Bridge-Can-be-Adapted-for.html |title=Russian Railways Head: Kerch Strait Bridge Can be Adapted for High-Speed Trains |website=Sputniknews.com |access-date=13 Desember 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304054001/http://sputniknews.com/russia/20140926/193305488/Russian-Railways-Head-Kerch-Strait-Bridge-Can-be-Adapted-for.html |archive-date=4 Maart 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die vier voertuiglane loop parallel met die dubbele spoorlyn. Die hoofoorspanning oor die seestraat se skeepskanaal het ’n staalboogsteunstuk en is 227 meter breed, met ’n deurgangshoogte van 35 meter bo die water sodat skepe onderdeur kan vaar. Daar is drie dele: van die Taman-skiereiland tot die Toezla-skoorwal is 7 km; oor Toezla-eiland is 6,5 km; en van die eiland tot die Krim is 5,5 km (altesaam 19 km).<ref>{{cite web |url=https://www.rt.com/business/317368-russia-crimea-kerch-bridge/ |title=Russian bridge to Crimea going up at lightning speed (photo, video) |website=Rt.com |access-date=13 Desember 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200328042501/https://www.rt.com/business/317368-russia-crimea-kerch-bridge/ |archive-date=28 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
== Oekraïense aanvalle ==
Vanweë die Oekraïense weiering om Russiese bewind oor die Krim te erken, het die Krimbrug 'n stretegiese teiken geword tydens die [[Russies-Oekraïense Oorlog (2022-tans)|Russies-Oekraïense Oorlog]].
Op 8 Oktober 2022 was daar 'n groot ontploffing op die brug wat deel van die padseksie laat instort het en veroorsaak het dat van die olietenkskepe op die spoorlynseksie aan die brand geslaan het. Die voorsitter van die staatsraad van die Krim, Wladimir Konstantinof, het die ontploffing aan 'n Oekraïense aanval toegeskryf.<ref>{{cite web |url= https://www.bbc.com/news/world-europe-63183404 |title= Crimean bridge: Explosion is 'the beginning', says Zelensky adviser |date= 8 Oktober2022 |publisher= BBC }}</ref><ref>{{cite web |url= https://www.cnn.com/2022/10/08/europe/crimea-bridge-explosion-intl-hnk |title= Massive explosion cripples Crimea’s Kerch bridge, Russian officials say |date= Oct 8, 2022 |first1= Hannah |last1= Ritchie |first2= Tim |last2= Lister }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-63183409|title=Crimean bridge: Excitement and fear in Ukraine after bridge blast|publisher=BBC news}}</ref>
Op 17 November 2026 het die hoofspan van die padbrug ná ’n Oekraïense missielaanval in die see gestort.<ref>{{Verwys web|titel=Ukraine strikes Crimea bridge for second time in two days, sending an arch crashing into the water and halting traffic|url=https://meduza.io/en/feature/2026/11/17/ukraine-strikes-crimea-bridge-for-second-time-in-two-days-sending-an-arch-crashing-into-the-water-and-halting-traffic|webwerf=meduza.io|taal=en|aanhaling=|besoekdatum=2026-11-20}}</ref>
== Verwysings ==
{{Verwysings|3}}
== Verdere leesstof ==
* {{en}} {{cite news |last1=MacFarquhar |first1=Neil |last2=Nechepurenko |first2=Ivan |title=Putin’s Bridge to Crimea May Carry More Symbolism Than Traffic |work=[[The New York Times]] |date=11 November 2017 |url=https://www.nytimes.com/2017/11/11/world/europe/vladimir-putin-russia-crimea-bridge.html |issn=0362-4331 |df=mdy-all }}
== Eksterne skakels ==
{{Commons-kategorie inlyn|Kerch Strait Bridge}}
* {{ru}} [http://www.most.life/ Amptelike webwerf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180516042342/http://www.most.life/ |date=16 Mei 2018 }}
{{Koördinate|45|18|N|36|30|O|region:RU_type:landmark|aansig=titel}}
[[Kategorie:Brûe in Rusland]]
[[Kategorie:Brûe in Oekraïne]]
[[Kategorie:Krim]]
[[Kategorie:Spoorvervoer in Rusland]]
88qfd93cksnzkbkfjfie7gm55k61xlg
3379313
3379230
2026-11-20T18:50:22Z
BurgertB
2401
/* Oekraïense aanvalle */ treinwaens, nie skepe
3379313
wikitext
text/x-wiki
{|align=right style="border:#cccccc 1px solid; width:260px; margin-left:1em;"
|{{superimpose2
|collapse=1
|base=Kerch Strait, Ukraine, Russia, near natural colors satellite image, LandSat-5, 2011-08-30.jpg
|base_link=File:
|base_width=250px
|t=
|x=65|y=85
|t2=
|x2=80|y2=97
|t3=
|x3=94|y3=107
|t4=
|x4=104|y4=114
|t5=
|x5=104|y5=124
|t7=
|x7=115|y7=61
|t9=[[Kertsj-straat|<span style="{{rotate|-37|display=block}}; font-size:75%; color:white;">Kertsj-straat</span>]]
|x9=60|y9=77
|t10=[[See van Azof|<span style="color:white; font-size:75%">See van Azof</span>]]
|x10=110|y10=-10
|t11=[[Swartsee|<span style="color:white; font-size:75%">Swartsee</span>]]
|x11=110|y11=185
|float12=Green Dot.svg
|float12_width=10px
|float12_caption=Kerch
|float12_alt=Green dot that represents Kerch
|link12=Kerch
|x12=60|y12=65
|t13=<span style="background:white"> Kertsj </span>
|x13=25|y13=35
}}
<small>Die nuwe brug word deur die rooi lyn aangedui. Die bestaande roete van die veerboot is in blou.</small>
|}
[[Lêer:Крымский мост 21 декабря 2019 года.jpg|duimnael|Die Krimbrug in 2019]]
Die '''Krimbrug'''<ref>{{en}} {{cite web|url=https://thetruthspeaker.co/2017/10/28/crimea-bridge-a-real-exclusive-and-more-to-come/|title=Crimea Bridge: A Real Exclusive, and more to come!!|date=28 Oktober 2017|website=Thethruthspeaker.co|accessdate=13 Desember 2017|archive-date= 1 Desember 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201043748/https://thetruthspeaker.co/2017/10/28/crimea-bridge-a-real-exclusive-and-more-to-come/|url-status=dead}}</ref> ([[Russies]]: Крымский мост, ''Krimski most'', [ˈkrɨmskʲij most]; [[Oekraïens]]: Міст через Керченську протоку) is twee parallelle [[Brug|brûe]] met lane vir motors en treine wat die [[Russiese Federasie]] oor die [[Kertsj-straat]] na die [[Krim]] gebou het en wat nou gedeeltelik vernietig is. Dit strek tussen die Krim se Kertsj-skiereiland en die Taman-skiereiland in Rusland se [[Krasnodar-krai]]. Met 'n lengte van 18,1 km is dit die langste brug in [[Europa]].<ref>{{cite news |title=Рекорд России и Европы: как строили Крымский мост |url=http://www.ntv.ru/novosti/2018129/ |access-date=16 Mei 2018 |work=NTV |language=ru |archive-url=https://web.archive.org/web/20200320112633/https://www.ntv.ru/novosti/2018129/ |archive-date=20 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
Die kontrak vir die bou van die brug is in Januarie 2015 aan [[Arkadi Rotenberg]] se SGM-groep toegeken. Bouwerk het in Mei 2015 begin; die padbrug is op 15 Mei 2018 geopen en die spoorbrug is in 2019 geopen. Vanaf die somer van 2020 sal ook vragtreine op die brug kan ry.
Die brug het sy amptelike naam gekry ná ’n aanlyn stemming in Desember 2017, met "Kertsj-straatbrug" in die tweede plek.<ref>{{en}} {{cite news|title=‘Crimean Bridge’ Tops Online Vote To Name Kremlin’s Mega-Project|url=https://themoscowtimes.com/news/crimean-bridge-wins-in-online-vote-name-kremlins-mega-project-59975|accessdate=19 Januarie 2018|work=The Moscow Times}}</ref> Pres. [[Wladimir Poetin]] het die perseel op 14 Maart 2018, kort voor die Russiese presidentsverkiesing, besoek om die vordering te inspekteer van wat baie mense "Poetin se Brug" gedoop het.<ref>{{cite news |title=With Days to Go Until Election, Putin Visits Crimea |url=https://themoscowtimes.com/news/with-days-to-go-until-election-putin-visits-crimea-60810 |access-date=16 Maart 2018 |work=The Moscow Times |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190129095148/https://themoscowtimes.com/news/with-days-to-go-until-election-putin-visits-crimea-60810 |archive-date=29 Januarie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
Die brug se bou is 'n omstrede saak, omdat dit die Russiese Federasie verbind met die Krim wat steeds deur [[Oekraïne]] opgeëis word nadat Rusland dit ingelyf het. Die boukoste was die hoogstes ooit vir 'n brugprojek in Rusland - onder meer vanweë die geologiese besonderhede van die gebied waarin dit ontstaan het. Aangesien dit seismies aktief is, is die brug ontwerp om ook sterker aarbewings te kan weerstaan. Die sagte grond het vereis dat steunpilare sowat 100 meter diep in die seebodem ingedryf moes word.<ref>{{Cite web |url=https://mdz-moskau.eu/lang-hoch-teuer-russlands-kostspieligste-bruecken/ |title=''Moskauer Deutsche Zeitung, 10 Februarie 2020: Lang, hoch, teuer: Russlands kostspieligste Brücken. Besoek op 12 Februarie 2020'' |access-date=12 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200211234244/https://mdz-moskau.eu/lang-hoch-teuer-russlands-kostspieligste-bruecken/ |archive-date=11 Februarie 2020 |url-status=dead}}</ref>
== Geskiedenis ==
=== Vroeë voorstelle ===
[[Lêer:Kerch BridgePillar.jpg|duimnael|Dele van die ou brug uit die [[Tweede Wêreldoorlog]]]]
In die 1870's is ’n spoorlyn van [[Engeland]] deur die Krim en oor die Kertsj-straat na [[Indië]] oorweeg, maar as te duur beskou. In 1903 het tsaar [[Nikolaas II van Rusland|Nikolaaas II]] die idee van ’n brug oorweeg, maar daarvan afstand gedoen weens die [[Russies-Japannese Oorlog]] en kort daarna die [[Eerste Wêreldoorlog]].<ref name="thehimki.ru">{{cite web |url=http://thehimki.ru/novoe_na_thehimki_319.html |title=Мост жизни. К предистории Керченского моста |website=thehimki.ru |access-date=13 Desember 2017 |language=ru |archive-url=https://web.archive.org/web/20170907073150/http://thehimki.ru/novoe_na_thehimki_319.html |archive-date= 7 September 2017 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref>
In 1943, tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], is die idee weer geopper<ref>{{en}} [https://www.bloomberg.com/view/articles/2016-04-20/putin-s-bridge-embodies-his-soviet-revival-project "Crimean Bridge Measures the Span of Putin's Ambitions"], from bloomberg.com 20 April 2016</ref> en later in die jaar is selfs op bevel van [[Hitler]] begin met bouwerk aan ’n brug vir voertuie en treine. Die [[Duitsers]] het egter voor die [[Sowjetunie|Sowjetmagte]] gevlug en die brug, waarvan ’n derde voltooi was, opgeblaas.<ref>{{en}} ''Inside the Third Reich'' deur Albert Speer, hoofstuk 19, bl. 270 (1969, Engelse vertaling, 1970)</ref>
’n Brug van 4,5 km is in die somer van 1944, ná die bevryding van die Krim deur die [[Rooi Leër]], gebou met materiaal wat die [[Wehrmacht]] op die terrein agtergelaat het. Dit is egter binne maande deur vloeiende ys vernietig<ref>{{cite web |url=http://intersectionproject.eu/article/russia-europe/bridge-long-dream |title=The bridge-long dream |first=Petr |last=Bologov |work=intersectionproject.eu |date=27 Februarie 2017 |access-date=1 Julie 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200415074249/http://intersectionproject.eu/article/russia-europe/bridge-long-dream |archive-date=15 April 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> weens die afwesigheid van [[waterkering]]s.
Sedert 1944 is verskeie projekte voorgestel en pogings aangewend om ’n pad oor die seestraat te bou.
Vanaf die middel 1960's is die Kertsj-hidro-eenheidprojek (Керченский гидроузел) hier ontwikkel. Dit was ’n stelsel van damme en brûe oor die seestraat. Die projek het nie die lig gesien nie weens die verbrokkeling van die USSR.<ref>{{ru}} {{Cite journal|url=http://www.vokrugsveta.ru/vs/article/4841/|title=Проект для моря|journal=Wokroeg sweta|date= 1 Desember 1972|accessdate=19 Februarie 2016}}</ref><ref>{{ru}} {{Cite journal|url=http://zhurnalko.net/=nauka-i-tehnika/tehnika-molodezhi/1985-01--num34|title=На стыке двух морей (bl. 33-36)|journal=Technika Molodjozji|date= Januarie 1985|accessdate=19 Februarie 2016}}</ref>
=== Ná die Sowjettyd ===
[[Lêer:Президент России — 2016-03-18 — Осмотр района строительства Крымского моста.webm|duimnael|links|Pres. Poetin besoek die bouperseel in Maart 2016 (video)]]
[[Lêer:Kerch Strait Bridge, 2018-04-14.jpg|duimnael|Die onvoltooide Krimbrug soos uit die lug gesien (14 April 2018)]]
Die idee van ’n brug is weer opgehaal ná die verbrokkeling van die Sowjetunie, maar in 1994 kon die Russiese en [[Oekraïne|Oekraïense]] kante nie tot ’n vergelyk kom nie.<ref name="kommersant">{{ru}} {{Cite journal|url=http://www.kommersant.ru/doc.aspx?DocsID=216424|title=Лужков присоединяет Крым к России|journal=Kommersant|date= 8 April 1999|accessdate=25 April 2009}}</ref>
In 2010 het die Oekraïense president, [[Wiktor Janoekowitsj]], en sy Russiese ampgenoot, [[Dmitri Medwedef]], ’n ooreenkoms onderteken om ’n brug oor die Kertsj-seestraat te bou.<ref name=build>{{en}} [http://www.kyivpost.com/news/nation/detail/77597/ Azarov creates group for bridging the Kerch Strait], Kyiv Post (9 Augustus 2010)</ref><ref>{{en}} [http://www.kyivpost.com/news/nation/detail/91405/ Russia, Ukraine to construct bridge across Kerch Strait], Kyiv Post (26 November 2010)</ref> Laat in Januarie 2014 het die twee lande se regerings besluit ’n nuwe gesamentlike Russies-Oekraïense maatskappy sal die brug bou.<ref name="vedomosti_2014_02_14">{{ru}} [http://www.vedomosti.ru/finance/news/22780631/most-k-sosedyam «Автодор» приступает к подготовке проекта моста через Керченский пролив Читайте далее] Wedomosti (14 Februarie 2014)</ref>
Ná die anneksasie van die Krim deur Rusland in Maart 2014 te midde van die agteruitgang van betrekkinge tussen die twee lande, het Poetin aangekondig Rusland gaan ’n pad-en-spoorbrug oor die seestraat bou.<ref>{{cite news |url=http://rt.com/business/crimea-russia-kerch-bridge-857/ |agency=RT |title=Russia green lights road and rail bridge to Crimea |date=19 Maart 2014 |access-date=22 Maart 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191224034943/https://www.rt.com/business/crimea-russia-kerch-bridge-857/ |archive-date=24 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |url=http://en.ria.ru/russia/20140319/188581383/Russia-to-Build-Bridge-to-Crimea.html |agency=RIA Novosti |title=Russia to Build Bridge to Crimea |date=19 Maart 2014 |access-date=22 Maart 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20141025100721/http://en.ria.ru/russia/20140319/188581383/Russia-to-Build-Bridge-to-Crimea.html |archive-date=25 Oktober 2014 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |url=http://en.itar-tass.com/russia/724368 |agency=ITAR-TASS |title=Kerch Strait bridge to be built ahead of schedule — deputy minister |date=19 Maart 2014 |access-date=22 Maart 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20140330082033/http://en.itar-tass.com/russia/724368 |archive-date=30 Maart 2014 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In April het die Oekraïense regering Rusland ses maande kennis gegee van sy onttrekking aan die destydse ooreenkoms tussen die lande.<ref>{{cite news |url=http://en.itar-tass.com/russia/752262 |agency=ITAR-TASS |title=Ukraine withdraws from Kerch Strait bridge project with Russia |date=1 Oktober 2014 |access-date=1 Oktober 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20141130100245/http://en.itar-tass.com/russia/752262 |archive-date=30 November 2014 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
In Januarie 2015 is die kontrak vir die bou van ’n brug aan die SGM-groep toegeken. Volgens [[BBC News]] bou die groep, waarvan die hoof na bewering goeie vriende met Poetin is, eintlik [[pyplyn]]e en het dit geen ondervinding van die bou van brûe nie.<ref>{{cite news |url=http://www.bbc.com/news/world-europe-31067977?ocid=socialflow_twitter |agency=BBC News |title=Ukraine conflict: Putin ally to build bridge to Crimea |date=30 Januarie 2015 |access-date=30 Januarie 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191204091009/https://www.bbc.com/news/world-europe-31067977?ocid=socialflow_twitter |archive-date=4 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
== Ontwerp ==
Volgens die Russiese regering se beskrywingspunt van 1 September 2014 moet die brug vier lane vir voertuie en twee vir treine hê.<ref>{{cite web |url=http://sputniknews.com/russia/20140926/193305488/Russian-Railways-Head-Kerch-Strait-Bridge-Can-be-Adapted-for.html |title=Russian Railways Head: Kerch Strait Bridge Can be Adapted for High-Speed Trains |website=Sputniknews.com |access-date=13 Desember 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304054001/http://sputniknews.com/russia/20140926/193305488/Russian-Railways-Head-Kerch-Strait-Bridge-Can-be-Adapted-for.html |archive-date=4 Maart 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die vier voertuiglane loop parallel met die dubbele spoorlyn. Die hoofoorspanning oor die seestraat se skeepskanaal het ’n staalboogsteunstuk en is 227 meter breed, met ’n deurgangshoogte van 35 meter bo die water sodat skepe onderdeur kan vaar. Daar is drie dele: van die Taman-skiereiland tot die Toezla-skoorwal is 7 km; oor Toezla-eiland is 6,5 km; en van die eiland tot die Krim is 5,5 km (altesaam 19 km).<ref>{{cite web |url=https://www.rt.com/business/317368-russia-crimea-kerch-bridge/ |title=Russian bridge to Crimea going up at lightning speed (photo, video) |website=Rt.com |access-date=13 Desember 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200328042501/https://www.rt.com/business/317368-russia-crimea-kerch-bridge/ |archive-date=28 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
== Oekraïense aanvalle ==
Vanweë die Oekraïense weiering om Russiese bewind oor die Krim te erken, het die Krimbrug 'n stretegiese teiken geword tydens die [[Russies-Oekraïense Oorlog (2022-tans)|Russies-Oekraïense Oorlog]].
Op 8 Oktober 2022 was daar 'n groot ontploffing op die brug wat deel van die padseksie laat instort het en veroorsaak het dat van die olietenktreinwaens op die spoorlynseksie aan die brand geslaan het. Die voorsitter van die staatsraad van die Krim, Wladimir Konstantinof, het die ontploffing aan 'n Oekraïense aanval toegeskryf.<ref>{{cite web |url= https://www.bbc.com/news/world-europe-63183404 |title= Crimean bridge: Explosion is 'the beginning', says Zelensky adviser |date= 8 Oktober 2022 |publisher= BBC }}</ref><ref>{{cite web |url= https://www.cnn.com/2022/10/08/europe/crimea-bridge-explosion-intl-hnk |title= Massive explosion cripples Crimea’s Kerch bridge, Russian officials say |date= Oct 8, 2022 |first1= Hannah |last1= Ritchie |first2= Tim |last2= Lister }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-63183409|title=Crimean bridge: Excitement and fear in Ukraine after bridge blast|publisher=BBC news}}</ref>
Op 17 November 2026 het die hoofspan van die padbrug ná ’n Oekraïense missielaanval in die see gestort.<ref>{{Verwys web|titel=Ukraine strikes Crimea bridge for second time in two days, sending an arch crashing into the water and halting traffic|url=https://meduza.io/en/feature/2026/11/17/ukraine-strikes-crimea-bridge-for-second-time-in-two-days-sending-an-arch-crashing-into-the-water-and-halting-traffic|webwerf=meduza.io|taal=en|aanhaling=|besoekdatum=2026-11-20}}</ref>
== Verwysings ==
{{Verwysings|3}}
== Verdere leesstof ==
* {{en}} {{cite news |last1=MacFarquhar |first1=Neil |last2=Nechepurenko |first2=Ivan |title=Putin’s Bridge to Crimea May Carry More Symbolism Than Traffic |work=[[The New York Times]] |date=11 November 2017 |url=https://www.nytimes.com/2017/11/11/world/europe/vladimir-putin-russia-crimea-bridge.html |issn=0362-4331 |df=mdy-all }}
== Eksterne skakels ==
{{Commons-kategorie inlyn|Kerch Strait Bridge}}
* {{ru}} [http://www.most.life/ Amptelike webwerf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180516042342/http://www.most.life/ |date=16 Mei 2018 }}
{{Koördinate|45|18|N|36|30|O|region:RU_type:landmark|aansig=titel}}
[[Kategorie:Brûe in Rusland]]
[[Kategorie:Brûe in Oekraïne]]
[[Kategorie:Krim]]
[[Kategorie:Spoorvervoer in Rusland]]
j90vak69oo22qssa5aw6ncf02987ja5
3379322
3379313
2026-11-20T19:26:38Z
BurgertB
2401
Paar goed
3379322
wikitext
text/x-wiki
[[Beeld:Крымский мост 13 сентября 2019 года (1).jpg|thumb|300px|Die Krimbrug in 2019, voor die vernietiging van 'n deel daarvan in 2026.]]
Die '''Krimbrug'''<ref>{{en}} {{cite web|url=https://thetruthspeaker.co/2017/10/28/crimea-bridge-a-real-exclusive-and-more-to-come/|title=Crimea Bridge: A Real Exclusive, and more to come!!|date=28 Oktober 2017|website=Thethruthspeaker.co|accessdate=13 Desember 2017|archive-date= 1 Desember 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201043748/https://thetruthspeaker.co/2017/10/28/crimea-bridge-a-real-exclusive-and-more-to-come/|url-status=dead}}</ref> ([[Russies]]: Крымский мост, ''Krimski most''; [[Oekraïens]]: Міст через Керченську протоку, ''Mist tjerez Kerztjenski protokoe'') is twee parallelle [[Brug|brûe]] met lane vir motors en treine wat die [[Russiese Federasie]] oor die [[Kertsj-straat]] na die [[Krim]] gebou het en wat nou gedeeltelik vernietig is. Dit strek tussen die Krim se Kertsj-skiereiland en die Taman-skiereiland in Rusland se [[Krasnodar-krai]]. Met 'n lengte van 18,1 km is dit die langste brug in [[Europa]].<ref>{{cite news |title=Рекорд России и Европы: как строили Крымский мост |url=http://www.ntv.ru/novosti/2018129/ |access-date=16 Mei 2018 |work=NTV |language=ru |archive-url=https://web.archive.org/web/20200320112633/https://www.ntv.ru/novosti/2018129/ |archive-date=20 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
Die kontrak vir die bou van die brug is in Januarie 2015 aan Arkadi Rotenberg se SGM-groep toegeken. Bouwerk het in Mei 2015 begin; die padbrug is op 15 Mei 2018 geopen en die spoorbrug is in 2019 geopen. Vanaf die somer van 2020 sal ook vragtreine op die brug kan ry.
Die brug het sy amptelike naam gekry ná ’n aanlyn stemming in Desember 2017, met "Kertsj-straatbrug" in die tweede plek.<ref>{{en}} {{cite news|title=‘Crimean Bridge’ Tops Online Vote To Name Kremlin’s Mega-Project|url=https://themoscowtimes.com/news/crimean-bridge-wins-in-online-vote-name-kremlins-mega-project-59975|accessdate=19 Januarie 2018|work=The Moscow Times}}</ref> Pres. [[Wladimir Poetin]] het die perseel op 14 Maart 2018, kort voor die Russiese presidentsverkiesing, besoek om die vordering te inspekteer van wat baie mense "Poetin se Brug" gedoop het.<ref>{{cite news |title=With Days to Go Until Election, Putin Visits Crimea |url=https://themoscowtimes.com/news/with-days-to-go-until-election-putin-visits-crimea-60810 |access-date=16 Maart 2018 |work=The Moscow Times |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190129095148/https://themoscowtimes.com/news/with-days-to-go-until-election-putin-visits-crimea-60810 |archive-date=29 Januarie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
Die brug se bou is 'n omstrede saak, omdat dit die Russiese Federasie verbind met die Krim wat steeds deur [[Oekraïne]] opgeëis word nadat Rusland dit ingelyf het. Die boukoste was die hoogstes ooit vir 'n brugprojek in Rusland - onder meer vanweë die geologiese besonderhede van die gebied waarin dit ontstaan het. Aangesien dit seismies aktief is, is die brug ontwerp om ook sterker aarbewings te kan weerstaan. Die sagte grond het vereis dat steunpilare sowat 100 meter diep in die seebodem ingedryf moes word.<ref>{{Cite web |url=https://mdz-moskau.eu/lang-hoch-teuer-russlands-kostspieligste-bruecken/ |title=''Moskauer Deutsche Zeitung, 10 Februarie 2020: Lang, hoch, teuer: Russlands kostspieligste Brücken. Besoek op 12 Februarie 2020'' |access-date=12 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200211234244/https://mdz-moskau.eu/lang-hoch-teuer-russlands-kostspieligste-bruecken/ |archive-date=11 Februarie 2020 |url-status=dead}}</ref>
== Geskiedenis ==
=== Vroeë voorstelle ===
[[Lêer:Kerch BridgePillar.jpg|duimnael|Dele van die ou brug uit die [[Tweede Wêreldoorlog]]]]
In die 1870's is ’n spoorlyn van [[Engeland]] deur die Krim en oor die Kertsj-straat na [[Indië]] oorweeg, maar as te duur beskou. In 1903 het tsaar [[Nikolaas II van Rusland|Nikolaaas II]] die idee van ’n brug oorweeg, maar daarvan afstand gedoen weens die [[Russies-Japannese Oorlog]] en kort daarna die [[Eerste Wêreldoorlog]].<ref name="thehimki.ru">{{cite web |url=http://thehimki.ru/novoe_na_thehimki_319.html |title=Мост жизни. К предистории Керченского моста |website=thehimki.ru |access-date=13 Desember 2017 |language=ru |archive-url=https://web.archive.org/web/20170907073150/http://thehimki.ru/novoe_na_thehimki_319.html |archive-date= 7 September 2017 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref>
In 1943, tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], is die idee weer geopper<ref>{{en}} [https://www.bloomberg.com/view/articles/2016-04-20/putin-s-bridge-embodies-his-soviet-revival-project "Crimean Bridge Measures the Span of Putin's Ambitions"], from bloomberg.com 20 April 2016</ref> en later in die jaar is selfs op bevel van [[Hitler]] begin met bouwerk aan ’n brug vir voertuie en treine. Die [[Duitsers]] het egter voor die [[Sowjetunie|Sowjetmagte]] gevlug en die brug, waarvan ’n derde voltooi was, opgeblaas.<ref>{{en}} ''Inside the Third Reich'' deur Albert Speer, hoofstuk 19, bl. 270 (1969, Engelse vertaling, 1970)</ref>
’n Brug van 4,5 km is in die somer van 1944, ná die bevryding van die Krim deur die [[Rooi Leër]], gebou met materiaal wat die [[Wehrmacht]] op die terrein agtergelaat het. Dit is egter binne maande deur vloeiende ys vernietig<ref>{{cite web |url=http://intersectionproject.eu/article/russia-europe/bridge-long-dream |title=The bridge-long dream |first=Petr |last=Bologov |work=intersectionproject.eu |date=27 Februarie 2017 |access-date=1 Julie 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200415074249/http://intersectionproject.eu/article/russia-europe/bridge-long-dream |archive-date=15 April 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> weens die afwesigheid van [[waterkering]]s.
Sedert 1944 is verskeie projekte voorgestel en pogings aangewend om ’n pad oor die seestraat te bou.
Vanaf die middel 1960's is die Kertsj-hidro-eenheidprojek (Керченский гидроузел) hier ontwikkel. Dit was ’n stelsel van damme en brûe oor die seestraat. Die projek het nie die lig gesien nie weens die verbrokkeling van die USSR.<ref>{{ru}} {{Cite journal|url=http://www.vokrugsveta.ru/vs/article/4841/|title=Проект для моря|journal=Wokroeg sweta|date= 1 Desember 1972|accessdate=19 Februarie 2016}}</ref><ref>{{ru}} {{Cite journal|url=http://zhurnalko.net/=nauka-i-tehnika/tehnika-molodezhi/1985-01--num34|title=На стыке двух морей (bl. 33-36)|journal=Technika Molodjozji|date= Januarie 1985|accessdate=19 Februarie 2016}}</ref>
=== Ná die Sowjettyd ===
[[Lêer:Президент России — 2016-03-18 — Осмотр района строительства Крымского моста.webm|duimnael|links|Pres. Poetin besoek die bouperseel in Maart 2016 (video)]]
[[Lêer:Kerch Strait Bridge, 2018-04-14.jpg|duimnael|Die onvoltooide Krimbrug soos uit die lug gesien (14 April 2018)]]
Die idee van ’n brug is weer opgehaal ná die verbrokkeling van die Sowjetunie, maar in 1994 kon die Russiese en [[Oekraïne|Oekraïense]] kante nie tot ’n vergelyk kom nie.<ref name="kommersant">{{ru}} {{Cite journal|url=http://www.kommersant.ru/doc.aspx?DocsID=216424|title=Лужков присоединяет Крым к России|journal=Kommersant|date= 8 April 1999|accessdate=25 April 2009}}</ref>
In 2010 het die Oekraïense president, [[Wiktor Janoekowitsj]], en sy Russiese ampgenoot, [[Dmitri Medwedef]], ’n ooreenkoms onderteken om ’n brug oor die Kertsj-seestraat te bou.<ref name=build>{{en}} [http://www.kyivpost.com/news/nation/detail/77597/ Azarov creates group for bridging the Kerch Strait], Kyiv Post (9 Augustus 2010)</ref><ref>{{en}} [http://www.kyivpost.com/news/nation/detail/91405/ Russia, Ukraine to construct bridge across Kerch Strait], Kyiv Post (26 November 2010)</ref> Laat in Januarie 2014 het die twee lande se regerings besluit ’n nuwe gesamentlike Russies-Oekraïense maatskappy sal die brug bou.<ref name="vedomosti_2014_02_14">{{ru}} [http://www.vedomosti.ru/finance/news/22780631/most-k-sosedyam «Автодор» приступает к подготовке проекта моста через Керченский пролив Читайте далее] Wedomosti (14 Februarie 2014)</ref>
Ná die anneksasie van die Krim deur Rusland in Maart 2014 te midde van die agteruitgang van betrekkinge tussen die twee lande, het Poetin aangekondig Rusland gaan ’n pad-en-spoorbrug oor die seestraat bou.<ref>{{cite news |url=http://rt.com/business/crimea-russia-kerch-bridge-857/ |agency=RT |title=Russia green lights road and rail bridge to Crimea |date=19 Maart 2014 |access-date=22 Maart 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191224034943/https://www.rt.com/business/crimea-russia-kerch-bridge-857/ |archive-date=24 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |url=http://en.ria.ru/russia/20140319/188581383/Russia-to-Build-Bridge-to-Crimea.html |agency=RIA Novosti |title=Russia to Build Bridge to Crimea |date=19 Maart 2014 |access-date=22 Maart 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20141025100721/http://en.ria.ru/russia/20140319/188581383/Russia-to-Build-Bridge-to-Crimea.html |archive-date=25 Oktober 2014 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |url=http://en.itar-tass.com/russia/724368 |agency=ITAR-TASS |title=Kerch Strait bridge to be built ahead of schedule — deputy minister |date=19 Maart 2014 |access-date=22 Maart 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20140330082033/http://en.itar-tass.com/russia/724368 |archive-date=30 Maart 2014 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In April het die Oekraïense regering Rusland ses maande kennis gegee van sy onttrekking aan die destydse ooreenkoms tussen die lande.<ref>{{cite news |url=http://en.itar-tass.com/russia/752262 |agency=ITAR-TASS |title=Ukraine withdraws from Kerch Strait bridge project with Russia |date=1 Oktober 2014 |access-date=1 Oktober 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20141130100245/http://en.itar-tass.com/russia/752262 |archive-date=30 November 2014 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
In Januarie 2015 is die kontrak vir die bou van ’n brug aan die SGM-groep toegeken. Volgens [[BBC News]] bou die groep, waarvan die hoof na bewering goeie vriende met Poetin is, eintlik pyplyne en het dit geen ondervinding van die bou van brûe nie.<ref>{{cite news |url=http://www.bbc.com/news/world-europe-31067977?ocid=socialflow_twitter |agency=BBC News |title=Ukraine conflict: Putin ally to build bridge to Crimea |date=30 Januarie 2015 |access-date=30 Januarie 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191204091009/https://www.bbc.com/news/world-europe-31067977?ocid=socialflow_twitter |archive-date=4 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
== Ontwerp ==
Volgens die Russiese regering se beskrywingspunt van 1 September 2014 moet die brug vier lane vir voertuie en twee vir treine hê.<ref>{{cite web |url=http://sputniknews.com/russia/20140926/193305488/Russian-Railways-Head-Kerch-Strait-Bridge-Can-be-Adapted-for.html |title=Russian Railways Head: Kerch Strait Bridge Can be Adapted for High-Speed Trains |website=Sputniknews.com |access-date=13 Desember 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304054001/http://sputniknews.com/russia/20140926/193305488/Russian-Railways-Head-Kerch-Strait-Bridge-Can-be-Adapted-for.html |archive-date=4 Maart 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die vier voertuiglane loop parallel met die dubbele spoorlyn. Die hoofoorspanning oor die seestraat se skeepskanaal het ’n staalboogsteunstuk en is 227 meter breed, met ’n deurgangshoogte van 35 meter bo die water sodat skepe onderdeur kan vaar. Daar is drie dele: van die Taman-skiereiland tot die Toezla-skoorwal is 7 km; oor Toezla-eiland is 6,5 km; en van die eiland tot die Krim is 5,5 km (altesaam 19 km).<ref>{{cite web |url=https://www.rt.com/business/317368-russia-crimea-kerch-bridge/ |title=Russian bridge to Crimea going up at lightning speed (photo, video) |website=Rt.com |access-date=13 Desember 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200328042501/https://www.rt.com/business/317368-russia-crimea-kerch-bridge/ |archive-date=28 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
== Oekraïense aanvalle ==
Vanweë die Oekraïense weiering om Russiese bewind oor die Krim te erken, het die Krimbrug 'n stretegiese teiken geword tydens die [[Russies-Oekraïense Oorlog (2022-tans)|Russies-Oekraïense Oorlog]].
Op 8 Oktober 2022 was daar 'n groot ontploffing op die brug wat deel van die padseksie laat instort het en veroorsaak het dat van die olietenktreinwaens op die spoorlynseksie aan die brand geslaan het. Die voorsitter van die staatsraad van die Krim, Wladimir Konstantinof, het die ontploffing aan 'n Oekraïense aanval toegeskryf.<ref>{{cite web |url= https://www.bbc.com/news/world-europe-63183404 |title= Crimean bridge: Explosion is 'the beginning', says Zelensky adviser |date= 8 Oktober 2022 |publisher= BBC }}</ref><ref>{{cite web |url= https://www.cnn.com/2022/10/08/europe/crimea-bridge-explosion-intl-hnk |title= Massive explosion cripples Crimea’s Kerch bridge, Russian officials say |date= Oct 8, 2022 |first1= Hannah |last1= Ritchie |first2= Tim |last2= Lister }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-63183409|title=Crimean bridge: Excitement and fear in Ukraine after bridge blast|publisher=BBC news}}</ref>
Op 17 November 2026 het die hoofspan van die padbrug ná ’n Oekraïense missielaanval in die see gestort.<ref>{{Verwys web|titel=Ukraine strikes Crimea bridge for second time in two days, sending an arch crashing into the water and halting traffic|url=https://meduza.io/en/feature/2026/11/17/ukraine-strikes-crimea-bridge-for-second-time-in-two-days-sending-an-arch-crashing-into-the-water-and-halting-traffic|webwerf=meduza.io|taal=en|aanhaling=|besoekdatum=2026-11-20}}</ref>
== Verwysings ==
{{Verwysings|3}}
== Verdere leesstof ==
* {{en}} {{cite news |last1=MacFarquhar |first1=Neil |last2=Nechepurenko |first2=Ivan |title=Putin’s Bridge to Crimea May Carry More Symbolism Than Traffic |work=[[The New York Times]] |date=11 November 2017 |url=https://www.nytimes.com/2017/11/11/world/europe/vladimir-putin-russia-crimea-bridge.html |issn=0362-4331 |df=mdy-all }}
== Eksterne skakels ==
{{Commons-kategorie inlyn|Kerch Strait Bridge}}
* {{ru}} [http://www.most.life/ Amptelike webwerf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180516042342/http://www.most.life/ |date=16 Mei 2018 }}
{{Koördinate|45|18|N|36|30|O|region:RU_type:landmark|aansig=titel}}
[[Kategorie:Brûe in Rusland]]
[[Kategorie:Brûe in Oekraïne]]
[[Kategorie:Krim]]
[[Kategorie:Spoorvervoer in Rusland]]
pyt3k82e6dy36yyldkhdxafebdgfhhz
Lugvaartuig
0
140597
3379146
3373438
2026-11-20T12:20:27Z
Aliwal2012
39067
verwyder databoks...te veel Engelse terme
3379146
wikitext
text/x-wiki
[[Lêer:Collection_of_military_aircraft.jpg|duimnael|regs|300px|[[NASA]]-toetslugvaartuie]]
[[Lêer:Mi-8_(RA-24477)_Helicopter_in_SPB.jpg|duimnael|regs|Die Mil Mi-8 is die mees vervaardigde helikopter in die geskiedenis]]
'n '''Lugvaartuig''' is 'n [[voertuig]] wat deur die [[Aarde se atmosfeer|atmosfeer van die aarde]] of deur enige atmosfeer kan beweeg.<ref name ="dictionary" /> Dit oorkom die [[swaartekrag]] met statiese stukrag, oftewel [[dryfvermoë]], met die dinamiese [[stukrag]] van 'n [[vlerkprofiel]], of in enkele gevalle met die dryfkrag van sy enjins.<ref name ="dictionary" /> Tipiese voorbeelde van lugvaartuie sluit in [[Vliegtuig|vliegtuie]], [[Hommeltuig|hommeltuie]], rotorvliegtuie (waaronder [[helikopter]]s), [[Lugskip|lugskepe]], [[Sweeftuig|sweeftuie]] en [[warmlugballon]]ne.<ref name ="wingsoverkansas" />
Die menslike bedryf rondom lugvaartuie staan as [[lugvaart]] bekend, en die wetenskap van die ontwerp en bou van lugvaartuie as [[lugvaartkunde]]. 'n Bemande lugvaartuig word deur 'n [[vlieënier]] aan boord gevlieg, terwyl 'n onbemande lugvaartuig op 'n afstand of outonoom deur [[rekenaar]]s aan boord beheer kan word. Lugvaartuie word volgens verskillende maatstawwe ingedeel, onder meer die manier waarop hulle stukrag kry, hul aandrywing en hul gebruik.
== Geskiedenis ==
[[Lêer:Aviation (Nouveaau Larousse,c. 1900) DSCN2832.jpg|duimnael|alt='n Illustrasie van verskeie vliegmasjienprototipes en -ontwerpe uit die 19de eeu.|Lugvaart in die 19de eeu]]
Die geskiedenis van die lugvaart strek oor meer as twee millennia, van die vroegste uitvindings soos vlieërs en pogings om van torings af te spring tot [[Supersoniese snelheid|supersoniese]] en hipersoniese vlug in aangedrewe straalvliegtuie wat swaarder as lug is. Vlieërvlug in [[China]], wat etlike honderde jare v.C. dateer, word as die vroegste voorbeeld van mensgemaakte vlug beskou.<ref name ="britannica-vlieer" /> In die 15de eeu het [[Leonardo da Vinci]] ontwerpe vir vliegmasjiene gemaak wat lugvaartkundige begrippe ingesluit het, maar die beperkings van die kennis van sy tyd het dit onwerkbaar gemaak.<ref name ="davinci" />
Teen die einde van die 18de eeu het die [[Montgolfier-broers]] die warmlugballon uitgevind, wat kort daarna tot bemande vlugte gelei het. Omtrent dieselfde tyd het die ontdekking van [[waterstof]]gas tot die uitvinding van die waterstofballon gelei.<ref name ="crouch" /> Verskillende teorieë in die [[meganika]] uit dieselfde tydperk, soos vloeidinamika en [[Newton se bewegingswette]], het tot die ontwikkeling van die moderne [[aërodinamika]] gelei, veral deur George Cayley.
In die 19de eeu, en veral in die tweede helfte daarvan, het eksperimente met sweeftuie die grondslag gelê om die dinamika van lugvaartuie met vlerke te verstaan, veral deur Cayley, [[Otto Lilienthal]] en [[Octave Chanute]]. Teen die begin van die 20ste eeu het vooruitgang in enjintegnologie en aërodinamika beheerde, aangedrewe, bemande vlug swaarder as lug vir die eerste keer moontlik gemaak. In 1903 het die [[Wright-broers]], ná hul baanbrekersnavorsing en eksperimente met vlerkontwerp en vliegtuigbeheer, al die nodige elemente saamgevoeg om die eerste vliegtuig te bou en te vlieg.<ref name ="bbc-eeue" /> Die basiese samestelling met sy kenmerkende kruisvormige stert is teen 1909 gevestig, waarna ontwerp en werkverrigting vinnig verbeter het met die hulp van kragtiger enjins.
Die eerste vaartuie van die lug was die starre, stuurbare ballonne wat [[Ferdinand von Zeppelin]] ontwikkel het en wat met lugskepe sinoniem geword het. Hulle het langafstandvlug tot in die 1930's oorheers, toe groot [[Vliegboot|vliegbote]] vir transoseaniese roetes gewild geraak het. Ná die [[Tweede Wêreldoorlog]] is die vliegbote op hul beurt deur vliegtuie vervang wat van die land af werk en wat eers deur beter skroefenjins en daarna deur [[Straalmotor|straalmotors]] veel groter vermoëns gekry het. Die straalmotor het sowel burgerlike lugreise as [[Militêre vliegtuig|militêre lugvaart]] omvorm.
In die tweede helfte van die 20ste eeu het die ontwikkeling van digitale elektronika groot vooruitgang in vluginstrumentasie en in elektroniese vlugbeheerstelsels, bekend as vlieg-per-draad, meegebring.<ref name ="columbia" /> In die 21ste eeu is onbemande hommeltuie wyd vir militêre, kommersiële en ontspanningsdoeleindes gebruik. Met gerekenariseerde beheerstelsels het ontwerpe wat inherent onstabiel is, soos vlieënde vlerke, ook haalbaar geword.
== Indeling ==
=== Ligter as lug ===
[[Lêer:Colorado Springs Hot Air Balloon Competition.jpg|duimnael|Warmlugballonne]]
[[Lêer:USS Akron (ZRS-4) in flight over Manhattan, circa 1931-1933.jpg|duimnael|Die lugskip USS ''Akron'' oor Manhattan in die 1930's]]
Lugvaartuie wat ligter as lug is, ook ''aërostate'' genoem, gebruik dryfvermoë om in die lug te sweef, min of meer soos skepe op water dryf. Hulle word deur een of meer groot selle of kappe gekenmerk wat met 'n gas gevul is wat minder [[digtheid|dig]] as die omringende lug is, soos [[helium]], waterstof of warm lug. Ander gasse wat ligter as lug is, werk teoreties ook, maar sulke gasse moet daarby veilig vir menslike gebruik wees, dus nie brandbaar of giftig nie.<ref name ="hysgas" />
Klein warmlugballonne, bekend as hemellanterns, is reeds voor die 3de eeu v.C. in antieke China uitgevind en hoofsaaklik by kulturele feeste gebruik, hoewel hulle ook militêre doeleindes gehad het.<ref name ="hemellanterns" /> Saam met vlieërs was hulle die twee vorms van onbemande lugvaartuie wat in China ontstaan het.<ref name ="vlieers-china" /> Vlieërs is ook in die weermag gebruik, maar anders as hemellanterns word hul vlug deur die verskil in lugdruk onder en bo die vlieër veroorsaak.<ref name ="vlieer-lugdruk" />
=== Swaarder as lug ===
Lugvaartuie wat swaarder as lug is, ook ''aërodiene'' genoem, is digter as lug en moet daarom een of ander manier vind om genoeg stukrag te kry om hul gewig te oorkom. Dinamiese stukrag kan op twee maniere voortgebring word: aërodinamiese stukrag deurdat lug verby 'n vlerkprofiel vloei, waaraan die naam ''aërodien'' sy ontstaan het, of aangedrewe stukrag in die vorm van reaksiekrag uit die dryfkrag van enjins wat na onder gerig is.<ref name ="aerokragte" /><ref name ="vuurpylbeginsels" />
Aërodinamiese stukrag met vlerke is die algemeenste en kan op twee maniere verkry word. Vastevlerkvliegtuie, waaronder vliegtuie en sweeftuie, laat lug verby die [[Vlerk (lugvaart)|vlerke]] vloei deurdat die hele lugvaartuig vorentoe deur die lug beweeg, terwyl rotorvliegtuie, soos helikopters en outogiro's, dit vermag deur lang, beweeglike vlerke vinnig om 'n mas te laat draai.<ref name ="rotorvliegtuie" /><ref name ="aerokragte" /> Die samestelling van verskeie rotorblaaie op een mas staan as 'n rotor bekend.
==== Vastevlerkvliegtuie ====
[[Lêer:Van's RV-6 wingtips.jpg|duimnael|'n Tipiese tuisgeboude vastevlerkvliegtuig vir algemene lugvaart, 'n Van's RV-6]]
Sweeftuie was een van die eerste vorms van die vastevlerkvliegtuig en is 'n besondere soort lugvaartuig wat geen enjin nodig het nie.<ref name ="nasa-sweeftuie" /> George Cayley was die eerste mens wat 'n sweeftuig gebou het wat 'n persoon kon dra, en hy was ook die eerste om die vier groot aërodinamiese kragte te ontdek.<ref name ="cayley" /> Die eerste aangedrewe vliegtuig is deur Wilbur en Orville Wright uitgevind.<ref name ="nasa-wie" />
==== Rotorvliegtuie ====
'n Rotorvliegtuig is 'n lugvaartuig swaarder as lug met roterende vlerke wat om 'n vertikale mas draai om stukrag voort te bring. Die [[Internasionale Burgerlugvaartorganisasie]] (ICAO) omskryf 'n rotorvliegtuig as een wat "in vlug deur die reaksies van die lug op een of meer rotors ondersteun word".<ref name ="icao-bylae7" />
Rotorvliegtuie sluit in die algemeen lugvaartuie in waar een of meer rotors deur die hele vlug stukrag verskaf, soos helikopters, outogiro's en girodines. Saamgestelde rotorvliegtuie vul die rotor met bykomende dryfenjins, skroewe of statiese stukragoppervlakke aan. Sommige soorte, soos helikopters, kan vertikaal opstyg en land. 'n Lugvaartuig wat rotorstukrag vir vertikale vlug gebruik maar in horisontale vlug uitsluitlik na vastevlerkstukrag oorskakel, is nie 'n rotorvliegtuig nie, maar 'n omskakelvliegtuig.
==== Ander maniere om stukrag te verkry ====
'n Hefliggaam is 'n lugvaartuig wat stukrag deur die vorm van sy romp eerder as deur vlerke of rotors voortbring. NASA het hefliggame in die 1960's en 1970's vir die eerste keer eksperimenteel gebruik, maar die gedagte het in die 1950's ontstaan.<ref name ="hefliggame" />
'n Lugvaartuig wat aangedrewe stukrag gebruik, kan vertikaal opstyg en land. Sulke lugvaartuie moet van vertikale na sywaartse beweging oorskakel, wat as die gevaarlikste fase van 'n vlug beskou word.<ref name ="aangedrewe-stukrag" /> Soorte aangedrewe stukrag sluit onder meer vertikaal opstygende straalvliegtuie, soos die Harrier-sprongstraler, en kantelrotors, soos die Bell Boeing V-22 Osprey, in.<ref name ="harrier" /><ref name ="v22" />
'n Ornitopter is 'n lugvaartuig wat stukrag deur die beweging van sy vlerke voortbring, soos 'n voël vlieg.<ref name ="ornitopter" />
== Bou en stelsels ==
Die hoofdele van 'n lugvaartuig word in die algemeen in drie kategorieë verdeel: die struktuur of lugraam, die aandrywingstelsel of kragbron as die lugvaartuig aangedrewe is, en die [[avionika]].<ref name ="asa-woordeboek" />
=== Lugraam ===
Die lugraam bestaan uit die hoofdraende elemente van die lugvaartuig, die toebehore daarvan en die vlugbeheerstelsels.<ref name ="asa-woordeboek" /> 'n Lugvaartuig wat ligter as lug is, maak op dryfvermoë staat om in die lug te bly, want die digtheid van die lugvaartuig as geheel is laer as dié van die omringende lug. Die hoofbestanddeel is een of meer gaskapsules van ligte materiaal wat 'n gas bevat wat minder dig as lug is, en wat 'n groot volume lug verplaas om genoeg opwaartse krag te lewer om sy eie [[gewig]] te oorkom.<ref name ="chambers" /> Loonvrag, oftewel passasiers en vrag, word dan aan aangehegte onderdele gedra, soos 'n mandjie, 'n gondel, 'n kajuit of verskillende hegpunte. By lugskepe, wat teen die wind moet kan vlieg, word die gaskapsules dikwels deur 'n stewiger buitenste omhulsel of 'n lugraam beskerm, met bykomende gassakke, ballonette genoem, om die dryfvermoë te help reël.
'n Lugvaartuig wat swaarder as lug is, maak op aërodinamiese stukrag staat, oftewel op die opwaartse krag wat die lugstroom voortbring. Vliegtuie gebruik vlerke, of vlerkprofiele, om die lugstroom so te rig dat dit stukrag lewer. Vlerke word meestal met 'n binneraamwerk van hout of metaal gebou waaroor 'n vel gespan word.<ref name ="faa-konstruksie" /> Rotorvliegtuie gebruik 'n rotor wat soos 'n roterende vlerk optree en hulle in staat stel om op een plek te sweef. Wanneer sulke lugvaartuie loonvrag dra, word dit gewoonlik binne die romp vervoer, maar vrag kan ook buite die lugvaartuig of binne die vlerk vasgemaak word. Anders as lugvaartuie ligter as lug, wat hul hoogte deur hul gewig te verander beheer, gebruik dié swaarder as lug vlugbeheeroppervlakke om hoogte te beheer, of verhoog of verlaag die stukrag op hul vlerk deur hul spoed aan te pas.<ref name ="faa-aerodinamika" /> Aangesien hulle gewoonlik vinniger as lugvaartuie ligter as lug beweeg, het die meeste 'n starre struktuur wat uit 'n raam met 'n vel daaroor bestaan.
=== Aandrywing ===
Die bron van dryfkrag vir 'n lugvaartuig word gewoonlik die kragbron genoem en behels die [[Motor|enjin]], die skroef of rotor indien daar een is, straalmondstukke en dryfkragomkeerders indien daar sulkes is, en die toebehore wat vir die werking van die enjin nodig is, soos die aansitter, die ontstekingstelsel, die inlaat- en uitlaatstelsel, die brandstofstelsel, die smeerstelsel, die enjinverkoelingstelsel en die enjinbeheerstelsels.<ref name ="asa-woordeboek" />
==== Onaangedrewe lugvaartuie ====
[[Lêer:PH-1274 Rolladen-Schneider LS-4b.JPG|duimnael|'n Sweeftuig, 'n Rolladen-Schneider LS4]]
Onaangedrewe lugvaartuie se kenmerk is dat hulle nie self dryfkrag deur enjins kan lewer nie, wat beteken dat hulle vir volgehoue vlug van die omgewing afhanklik is. Sweeftuie buit byvoorbeeld hul aërodinamiese eienskappe uit om groot afstande af te lê. Tegnieke soos termiese sirkeling, waar 'n sweeftuig in warm lug invlieg wat dit laat styg, verleng die vlugtyd.<ref name ="sweeftuigbeginsels" />
Omdat daar geen enjin is nie, is hulp met die aanvanklike dryfkrag gewoonlik nodig om vlug te verseker. 'n Algemene manier om 'n sweeftuig te lanseer, is lugsleep, waar 'n ander lugvaartuig die sweeftuig tot 'n hoogte sleep waarvandaan volgehoue vlug moontlik is.<ref name ="sweeftuiglansering" /> Die stuur van 'n sweeftuig is ook rudimentêr: ingewikkelder sweeftuie het gewoonlik stuurstokke, terwyl eenvoudiger lugvaartuie soos hangsweeftuie op die vlieënier se liggaamlike koördinasie staatmaak om die massamiddelpunt te verskuif.<ref name ="sweeftuigstuur" />
==== Aangedrewe lugvaartuie ====
[[Lêer:Lockheed Martin F-22A Raptor JSOH.jpg|duimnael|'n Lockheed Martin F-22A Raptor-straalvliegtuig]]
'n Aangedrewe lugvaartuig het 'n bron van meganiese krag wat dryfkrag lewer. Dit is gewoonlik 'n enjin, soos in die geval van vliegtuie.<ref name ="nasa-straalmotor" /> Aangedrewe lugvaartuie word tipies deur [[Binnebrandenjin|binnebrandenjins]], hetsy suierenjins of [[Turbine|turbines]], aangedryf wat [[fossielbrandstof|fossielbrandstowwe]] verbrand, meestal [[petrol]] of straalbrandstof.<ref name ="nasa-binnebrand" /> 'n Baie klein aantal word deur [[Vuurpyl|vuurpylkrag]], ramstraalaandrywing of [[Elektriese motor|elektriese motors]] aangedryf, of deur binnebrandenjins van ander soorte of met ander brandstowwe.<ref name ="nasa-elektries" /> 'n Paar het, vir kort vlugte, op menslike spierkrag gewerk, soos die Gossamer Condor.<ref name ="bryan" /><ref name ="mensaangedrewe" />
Skroefvliegtuie maak, soos die naam aandui, op skroewe staat om dryfkrag te lewer. Teenoor enjins met skroewe kan straalmotors veel groter dryfkrag en hoër spoed lewer, en bo omtrent 12 000 m ook groter doeltreffendheid.<ref name ="nasa-ch10" />
Hoewel sommige rotorvliegtuie, soos rotorvlieërs, onaangedrewe kan wees, word die meeste deur suierenjins of turboskroefenjins aangedryf. Sommige rotorvliegtuie, waaronder outogiro's en girodines, word deur 'n gewone skroef of straalmotor voortgedryf terwyl die rotor onaangedrewe is, maar die meeste moderne rotorvliegtuie het 'n aangedrewe rotor wat hulle in staat stel om op een plek te sweef.<ref name ="faa-helikopter" />
=== Avionika ===
Die avionika bestaan uit alle elektroniese vlugbeheerstelsels en verwante toerusting, waaronder elektroniese instrumentasie in die [[stuurkajuit]], navigasie, [[radar]], monitering en kommunikasiestelsels.<ref name ="asa-woordeboek" /><ref name ="janes-woordeboek" />
== Vlugeienskappe ==
=== Vlugperke ===
Die vlugperke van 'n lugvaartuig is sy goedgekeurde ontwerpvermoëns wat betref lugsnelheid, lasfaktor en [[hoogte]].<ref name ="ecfr-vlugperke" /><ref name ="lasfaktor" />
=== Bereik ===
[[Lêer:Boeing 777-200LR banking over mountain.jpg|duimnael|Die [[Boeing 777]]-200LR is die passasiersvliegtuig met die grootste bereik en kan meer as halfpad om die wêreld vlieg.]]
Die maksimum totale bereik is die grootste afstand wat 'n lugvaartuig tussen opstyging en landing kan vlieg. Die bereik van 'n aangedrewe lugvaartuig word deur die energiebergingsvermoë van sy brandstof beperk, hetsy chemies of elektries, en daarby deur perke op gewig en volume.<ref name ="wragg-bereik" /> Die bereik van 'n onaangedrewe lugvaartuig hang van faktore soos die oorlandspoed en die omgewingstoestande af. Die bereik kan as die oorlandse grondsnelheid vermenigvuldig met die maksimum tyd in die lug beskou word. Die brandstoftydperk van 'n aangedrewe lugvaartuig word deur die beskikbare brandstof, met inagneming van die vereiste reserwebrandstof, en deur die tempo van verbruik bepaal. Die [[Airbus A350|Airbus A350-900ULR]] is een van die passasiersvliegtuie met die grootste bereik en kan 18 000 km sonder tussenlanding vlieg.<ref name ="airbus-a350" />
Sommige lugvaartuie kan energie in die lug uit die omgewing opneem, byvoorbeeld deur [[sonkrag]] in te samel of deur stygende lugstrome, of deur in die lug brandstof in te neem. Sulke lugvaartuie kan teoreties 'n onbeperkte bereik hê.
Die oorplasingsbereik is die grootste bereik wat 'n lugvaartuig op 'n oorplasingsvlug kan behaal. Dit beteken gewoonlik 'n maksimum brandstoflading, soms met bykomende brandstoftenks, en die minimum toerusting, en verwys na die vervoer van lugvaartuie sonder passasiers of vrag. Die gevegsradius is 'n verwante maat wat op die grootste afstand berus wat 'n oorlogsvliegtuig van sy operasionele basis af kan aflê om 'n doel te bereik en met minimale reserwes na sy oorspronklike vliegveld terug te keer.
=== Vlugdinamika ===
Vlugdinamika is die wetenskap van die oriëntasie en beheer van lugvaartuie in drie dimensies. Die drie kritieke parameters daarvan is die rotasiehoeke in drie dimensies om die [[massamiddelpunt]] van die vaartuig, bekend as helling, rol en gier. Gesamentlik staan hulle as die houding van die lugvaartuig bekend, in normale vlug hoofsaaklik relatief tot die atmosferiese raamwerk, maar ook relatief tot die terrein gedurende opstyging of landing, of wanneer daar laag gevlieg word. Die begrip houding is nie tot vastevlerkvliegtuie beperk nie en strek ook tot rotorvliegtuie soos helikopters en tot lugskepe, waar die vlugdinamika waarmee die houding bepaal en beheer word, heeltemal anders is.
Beheerstelsels verstel die oriëntasie van 'n vaartuig om sy massamiddelpunt. 'n Beheerstelsel sluit vlugbeheeroppervlakke in wat, wanneer hulle uitgeslaan word, 'n moment om die massamiddelpunt skep wat die lugvaartuig in helling, rol en gier laat draai. 'n Hellingmoment kom byvoorbeeld van 'n krag wat op 'n afstand voor of agter die massamiddelpunt uitgeoefen word, wat die lugvaartuig se neus laat lig of sak.
'n Vastevlerkvliegtuig vermeerder of verminder die stukrag wat die vlerke lewer wanneer dit sy neus lig of laat sak, deurdat die aanvalshoek groter of kleiner word. Die rolhoek staan op 'n vastevlerkvliegtuig ook as die kantelhoek bekend, en die vliegtuig "kantel" gewoonlik om die horisontale rigting van vlug te verander. 'n Lugvaartuig is van neus tot stert vaartbelyn om [[sleurkrag]] te verminder, wat dit voordelig maak om die syglyhoek naby nul te hou. 'n Lugvaartuig kan egter doelbewus laat sygly word om die sleurkrag en die daaltempo tydens landing te vergroot, om sy koers tydens 'n landing in 'n systroomwind dieselfde as die aanloopbaan se koers te hou, en tydens vlug met asimmetriese krag.<ref name ="dtic" />
==== Stabiliteit ====
[[Lêer:Aircraft tail.JPG|duimnael|Die stertvlakke van 'n [[Boeing 747]]-200]]
'n Vaste vlerk is tipies onstabiel in helling, rol en gier. Die hellings- en gierstabiliteit van gewone vastevlerkontwerpe vereis horisontale en vertikale stabiliseerders,<ref name ="asa-woordeboek" /><ref name ="groundup" /> wat soos die vere aan 'n pyl optree.<ref name ="lugredery-handboek" /> Dié stabiliserende oppervlakke laat die aërodinamiese kragte in ewewig kom en stabiliseer die vlugdinamika van helling en gier.<ref name ="asa-woordeboek" /><ref name ="groundup" />
==== Beheer ====
Op 'n vastevlerkvliegtuig het elke as sy eie vlugbeheeroppervlak. [[Rolroer|Rolroere]], skarnieroppervlakke wat gewoonlik aan die agterkant van die vlerk sit, kan die stukrag aan die een kant van die vlerk verhoog of verlaag, wat die lugvaartuig na die een kant laat kantel. [[Hoogteroer|Hoogteroere]], gewoonlik in die horisontale stabiliseerder, word gebruik om die stukrag wat die stert lewer te verhoog of te verlaag, wat die lugvaartuig se neus laat lig of sak en op sy beurt die stukrag van die vlerk beïnvloed.<ref name ="faa-beheer" /> Wanneer die rolroere egter gebruik word om 'n lugvaartuig na links te laat draai, moet die regterrolroer na onder kantel, wat meer sleurkrag as die linkerrolroer skep en die lugvaartuig na regs laat gier. Om dié krag teen te werk, het die meeste vastevlerkvliegtuie 'n rigtingroer op die vertikale stabiliseerder wat die lugstroom na die stert links of regs kan aflei om die gier van die lugvaartuig te beheer.<ref name ="faa-beheer" />
In rotorvliegtuie word beheer hoofsaaklik deur die sikliese kantel van die rotor se blaaie verkry, wat die aanvalshoek van die blaaie aan die een kant vergroot en dié aan die ander kant verklein.<ref name ="faa-rotor" /> Net soos die rigtingroer op 'n vastevlerkvliegtuig, sit daar op 'n rotorvliegtuig met 'n aangedrewe rotor 'n stertrotor wat die rotasiedryfkrag van die rotor teenwerk en die lugvaartuig in vorentoe vlug laat draai.<ref name ="faa-rotor" /> Rotorvliegtuie met onaangedrewe rotors, soos outogiro's, gebruik 'n rigtingroer vir gier.
== Uiterstes van grootte en spoed ==
=== Grootte ===
Die grootste lugvaartuig volgens afmetings en volume was in 2016 die Britse Airlander 10, 'n hibriede lugskip met sowel helikopter- as vastevlerkeienskappe. Dit is 92 m lank, kan na berigte spoede tot 148 km/h haal en kan twee weke lank met 'n loonvrag van tot 10 000 kg in die lug bly.<ref name ="telegraph" /><ref name ="cnn-ongeluk" />
Die grootste lugvaartuig volgens gewig en die grootste gewone vastevlerkvliegtuig wat ooit gebou is, was in 2016 steeds die [[Antonof An-225|Antonof An-225 ''Mrija'']]. Dié ses-enjin-vragvliegtuig van die 1980's, in die [[Sowjetunie]] se Oekraïense SSR gebou, was 84 m lank met 'n vlerkspan van 88 m. Dit hou die wêreldrekord vir loonvrag nadat dit 194 517 kg goedere vervoer het, en het vragte van 100 t kommersieel gedra. Met 'n maksimum gelaaide gewig van 550 tot 700 t was dit ook die swaarste lugvaartuig wat tot op daardie stadium gebou is, en dit kon teen 800 km/h kruis.<ref name ="grootste-aero" /><ref name ="chronicle" /> Die vliegtuig is tydens die oorlog tussen Rusland en [[Oekraïne]] verwoes.<ref name ="cnbc-an225" />
Die grootste militêre vliegtuie is die Oekraïense Antonov An-124 ''Ruslan'', die wêreld se tweede grootste vliegtuig, wat ook as burgerlike vragvliegtuig gebruik word,<ref name ="nasa-tweede" /> en die Amerikaanse [[Lockheed C-5 Galaxy]], wat gelaai meer as 380 t weeg.<ref name ="grootste-aero" /><ref name ="nasa-wyeromp" /> Die agt-enjin-[[Hughes H-4 Hercules]] met suierenjins en skroewe, 'n Amerikaanse houtvliegboot vir vervoer uit die Tweede Wêreldoorlog met 'n groter vlerkspan (94 m) as enige huidige lugvaartuig en 'n sterthoogte gelyk aan dié van die hoogste, die [[Airbus A380|Airbus A380-800]] op 24,1 m, het in die laat 1940's net een kort sprong gemaak en nooit buite grondeffek gevlieg nie.<ref name ="grootste-aero" />
Die grootste burgerlike vliegtuie, buiten die bogenoemde An-225 en An-124, is die [[Airbus Beluga]]-vragvliegtuig wat van die [[Airbus A300]]-passasiersvliegtuig afgelei is, die [[Boeing 747 Dreamlifter|Boeing Dreamlifter]]-vragvliegtuig wat van die Boeing 747 afgelei is, en die dubbeldek-Airbus A380, die wêreld se grootste passasiersvliegtuig.<ref name ="grootste-aero" /><ref name ="nyt-airbus" /> In die 1960's was die Boeing 747-200B die swaarste lugvaartuig wat ooit gebou is, met 'n maksimum gewig van meer as 400 t.<ref name ="nasa-wyeromp" />
=== Spoed ===
Die vinnigste vastevlerkvliegtuig en vinnigste sweeftuig is die [[Pendeltuig]], wat teen bykans [[Mach-getal|Mach]] 25, of 28 000 km/h, die atmosfeer weer binnegegaan het.<ref name ="nasa-spoedgebiede" />
Die vinnigste aangetekende vlug van 'n aangedrewe lugvaartuig, en daarmee ook van een wat lug inasem, was dié van die NASA X-43A ''Pegasus'', 'n eksperimentele navorsingslugvaartuig met 'n hefliggaam wat deur 'n straalmotor met supersoniese verbranding aangedryf is, teen Mach 9,68 of 10 870 km/h op 16 November 2004.<ref name ="guinness-x43" />
Voor die X-43A was die vinnigste aangetekende vlug van 'n aangedrewe vliegtuig, en steeds die rekord vir die vinnigste bemande aangedrewe vliegtuig, dié van die [[North American X-15]], 'n vuurpylaangedrewe vliegtuig, teen Mach 6,7 of 7 274 km/h op 3 Oktober 1967.<ref name ="guinness-bemand" />
Die vinnigste bemande aangedrewe vliegtuig wat lug inasem, is die Lockheed SR-71 Blackbird, 'n Amerikaanse verkenningstraalvliegtuig met vaste vlerke, wat op 28 Julie 1976 3 529,56 km/h behaal het.<ref name ="fai-sr71" />
== Omgewingsimpak ==
Vliegtuigenjins lewer gasse, geraas en deeltjies uit die verbranding van fossielbrandstowwe, wat kommer oor hul wêreldwye gevolge en oor die plaaslike luggehalte wek.<ref name ="icao-uitlaatgasse" />
Straalpassasiersvliegtuie dra tot [[klimaatsverandering]] by deur [[koolstofdioksied]], die bes verstane [[kweekhuisgas]], uit te stoot: in 2018 het wêreldwye kommersiële lugvaart 2,4% van die koolstofdioksieduitstoot veroorsaak.<ref name ="icct" /> Teen 2020 was die lugvaart se uitstoot 70% hoër as in 2005, en dit kan teen 2050 met 300% groei.<ref name ="ek-lugvaart" /> Beter brandstofverbruik, geoptimeerde vlugroetes en [[lugverkeerbeheer]], en die verhandeling van uitstootregte en koolstofverrekening kan die bedryf se omgewingsvoetspoor verklein.<ref name ="ek-lugvaart" />
== Gebruike ==
=== Militêre lugvaartuie ===
[[Lêer:Color Photographed B-17E in Flight.jpg|duimnael|'n [[Boeing B-17 Flying Fortress|Boeing B-17E]] in vlug]]
'n Militêre lugvaartuig is enige lugvaartuig wat deur 'n wettige of opstandige gewapende mag van enige aard bedryf word.<ref name ="gunston" /> Militêre lugvaartuie is óf gevegs- óf nie-gevegslugvaartuie. Gevegslugvaartuie is ontwerp om vyandelike toerusting met hul eie wapens te vernietig en word tipies net deur weermagte ontwikkel en aangeskaf.<ref name ="gunston" /> Nie-gevegslugvaartuie, soos vervoervliegtuie en brandstoftenkvliegtuie, is nie primêr vir geveg ontwerp nie, maar kan wapens vir selfverdediging dra. Hulle werk hoofsaaklik in steunrolle en kan deur weermagte of deur burgerlike organisasies ontwikkel word.
=== Burgerlike lugvaartuie ===
[[Lêer:Continental 737-824 landing at KSAN.jpg|duimnael|'n [[Boeing 737]]-800 van United Airlines land in November 2010 op die internasionale lughawe van San Diego, 'n voorbeeld van 'n kommersiële lugvaartdiens.]]
Burgerlike lugvaart is een van die twee hoofkategorieë van vlieg en verteenwoordig alle lugvaart wat nie militêr of staatsgebonde is nie, sowel privaat as kommersieel. Die meeste lande ter wêreld is lede van die Internasionale Burgerlugvaartorganisasie, waardeur hulle gemeenskaplike standaarde en aanbevole praktyke vir burgerlike lugvaart gesamentlik bepaal.
Burgerlike lugvaart bestaan uit drie hoofkategorieë: kommersiële lugvervoer, waaronder geskeduleerde en ongeskeduleerde passasiers- en [[Lugvrag|vragvlugte]]; lugwerk, waar 'n lugvaartuig vir gespesialiseerde dienste soos [[landbou]], [[fotografie]], opmeting en soek-en-reddingswerk gebruik word; en algemene lugvaart, wat al die ander burgerlike vlugte insluit, privaat of kommersieel.<ref name ="icao-bylae6" /> Hoewel geskeduleerde lugvervoer wat passasiersgetalle betref die groter bedryf is, is algemene lugvaart groter wat die aantal vlugte betref.<ref name ="ntsb" />
Sommige lande tref ook 'n regulatoriese onderskeid op grond daarvan of lugvaartuie vir huur gevlieg word. Kommersiële lugvaart sluit die meeste of al die vlieg in wat vir huur gedoen word, veral geskeduleerde dienste van [[Lugredery|lugrederye]], terwyl private lugvaart vlieëniers insluit wat vir hul eie doeleindes vlieg, soos ontspanning of sakevergaderings, sonder enige vergoeding. Alle geskeduleerde lugvervoer is kommersieel, maar algemene lugvaart kan óf kommersieel óf privaat wees. Normaalweg moet die vlieënier, die lugvaartuig en die operateur al drie deur afsonderlike kommersiële lisensies, registrasies en bedryfsertifikate gemagtig word om kommersiële bedrywighede te verrig.
=== Eksperimentele lugvaartuie ===
'n Eksperimentele lugvaartuig is 'n lugvaartuig wat bedoel is om nuwe lugruimtetegnologie en ontwerpbegrippe te toets. Die term navorsingslugvaartuig verwys daarteenoor in die algemeen na lugvaartuie wat aangepas is om wetenskaplike studies soos weernavorsing of geofisiese opmeting te doen, soos 'n navorsingsvaartuig op see.<ref name ="noaa" /> In Australië, die Verenigde State en sommige ander lande het die term "eksperimentele lugvaartuig" ook 'n bepaalde regsbetekenis. Dit dui dan gewoonlik op 'n lugvaartuig wat met 'n eksperimentele sertifikaat gevlieg word.<ref name ="14cfr" />
=== Modelvliegtuie ===
Modelvliegtuie is tipies kleinskaalse replikas van werklike lugvaartuie, of nuwe ontwerpe wat kleiner as die meeste passasiersvliegtuie gebou word. Statiese modelvliegtuie, wat nie kan vlieg nie, word gewoonlik nie as lugvaartuie beskou nie, maar kan gebruik word om aspekte van 'n vlieënde lugvaartuig, soos sy aërodinamika, te toets. Vlieënde modelle word gewoonlik deur elektriese motors of verbrandingsenjins aangedryf, of is sweeftuie, maar daar is baie ander maniere van aandrywing, soos opgewonde rekke en klein straalmotors. Die meeste vlieënde modelvliegtuie word met 'n radio beheer, vlieg vry, of word deur drade beheer wat die vlieënier vashou.
== Verwysings ==
{{Verwysings|verwysings=
<ref name ="dictionary">{{en}}[http://www.dictionary.com/browse/aircraft dictionary.com:aircraft]</ref>
<ref name ="wingsoverkansas">{{en}}[https://wingsoverkansas.com/features/a1037/ wingsoverkansas.com:Different Kinds & Types of Aircraft] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180628182611/https://wingsoverkansas.com/features/a1037/ |date=28 Junie 2018 }}</ref>
<ref name ="britannica-vlieer">{{Verwys web |titel=Kite |werk=Encyclopædia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/kite-aeronautics |besoekdatum=5 Desember 2024 |taal=en}}</ref>
<ref name ="davinci">{{Verwys vaktydskrif |van=Botelho Parra |voornaam=Rogerio |datum=14 September 2018 |titel=Leonardo da Vinci Interdisciplinarity |url=https://www.icas.org/icas_archive/ICAS2018/data/papers/ICAS2018_0301_paper.pdf |vaktydskrif=31st Congress of the International Council of the Aeronautical Sciences |volume=1 |nommer=1 |bladsy=10 |taal=en}}</ref>
<ref name ="crouch">{{Verwys boek |van=Crouch |voornaam=Tom |titel=Wings: A History of Aviation from Kites to the Space Age |uitgewer=W.W. Norton & Co |datum=2004 |plek=New York |isbn=0-393-32620-9 |taal=en}}</ref>
<ref name ="bbc-eeue">{{Verwys nuus |titel=Flying through the ages |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/special_report/1998/11/98/great_balloon_challenge/299568.stm |werk=BBC News |besoekdatum=18 Oktober 2024 |taal=en}}</ref>
<ref name ="columbia">{{Verwys ensiklopedie |ensiklopedie=Columbia Electronic Encyclopedia |uitgawe=6 |titel=Aviation |hoofstuk=The Era of Mass Commercial Aviation |bladsye=1-2 |uitgewer=Columbia University Press |datum=1 Maart 2021 |taal=en}}</ref>
<ref name ="hysgas">{{Verwys web |titel=What Is a Lifting Gas? |url=https://www.naa.edu/lifting-gas/ |webwerf=National Aviation Academy |datum=12 Januarie 2022 |besoekdatum=26 April 2025 |taal=en}}</ref>
<ref name ="hemellanterns">{{Verwys web |titel=The Fascinating History of Hot Air Balloons: From Ancient Sky Lanterns to Modern Marvels |url=https://www.historytools.org/stories/the-fascinating-history-of-hot-air-balloons-from-ancient-sky-lanterns-to-modern-marvels |werk=History Tools |datum=26 Mei 2024 |besoekdatum=26 April 2025 |argief-url=https://web.archive.org/web/20250515073130/https://www.historytools.org/stories/the-fascinating-history-of-hot-air-balloons-from-ancient-sky-lanterns-to-modern-marvels |argiefdatum=15 Mei 2025 |url-status=dood |taal=en}}</ref>
<ref name ="vlieers-china">{{Verwys web |outeur=MAK |titel=The Origin of Kites in Ancient China |url=https://cskites.com/blog/the-origin-of-kites-in-ancient-china/ |webwerf=CS Kites |datum=22 Januarie 2025 |besoekdatum=26 April 2025 |argief-url=https://web.archive.org/web/20250515082241/https://cskites.com/blog/the-origin-of-kites-in-ancient-china/ |argiefdatum=15 Mei 2025 |url-status=dood |taal=en}}</ref>
<ref name ="vlieer-lugdruk">{{Verwys web |outeur=Ashish |titel=Why Is It Difficult To Fly Kites On Non-Windy Days? |url=https://www.scienceabc.com/pure-sciences/physics-kite-flying-how-to-make-aerodynamic-structure.html |webwerf=ScienceABC |datum=2 Augustus 2016 |besoekdatum=26 April 2025 |taal=en}}</ref>
<ref name ="aerokragte">{{Verwys web |outeur=Laurent |titel=Understanding the Aerodynamic Forces in Flight |url=https://www.studyflight.com/understanding-the-aerodynamic-forces-in-flight/ |webwerf=Study flight |datum=15 November 2023 |besoekdatum=26 April 2025 |taal=en}}</ref>
<ref name ="vuurpylbeginsels">{{Verwys web |titel=Rocket Principles |url=https://www.grc.nasa.gov/WWW/k-12/rocket/TRCRocket/rocket_principles.html |webwerf=NASA |datum=13 Mei 2021 |besoekdatum=26 April 2025 |taal=en}}</ref>
<ref name ="rotorvliegtuie">{{Verwys web |titel=2.1.2: Rotorcraft |url=https://eng.libretexts.org/Bookshelves/Aerospace_Engineering/Fundamentals_of_Aerospace_Engineering_(Arnedo)/02:_Generalities/2.01:_Classification_of_aerospace_vehicles/2.1.02:_Rotorcraft |webwerf=Engineering LibreTexts |datum=20 Desember 2021 |besoekdatum=26 April 2025 |taal=en}}</ref>
<ref name ="nasa-sweeftuie">{{Verwys web |titel=Gliders |url=https://www1.grc.nasa.gov/beginners-guide-to-aeronautics/gliders/ |werk=NASA Glenn Research Center |argief-url=https://web.archive.org/web/20250308232351/https://www1.grc.nasa.gov/beginners-guide-to-aeronautics/gliders/ |argiefdatum=8 Maart 2025 |besoekdatum=26 April 2025 |taal=en}}</ref>
<ref name ="cayley">{{Verwys web |titel=The Pioneers: An Anthology: Sir George Cayley Bt. (1773-1857) |url=https://ctie.monash.edu.au/hargrave/cayley.html |webwerf=ctie.monash.edu.au |argief-url=https://web.archive.org/web/20180128034900/https://ctie.monash.edu.au/hargrave/cayley.html |argiefdatum=28 Januarie 2018 |besoekdatum=26 April 2025 |taal=en}}</ref>
<ref name ="nasa-wie">{{Verwys web |titel=Who Invented the Airplane? (Grades K-4) |url=https://www.nasa.gov/learning-resources/for-kids-and-students/who-invented-the-airplane-grades-k-4/ |webwerf=NASA |datum=1 Desember 2003 |besoekdatum=26 April 2025 |taal=en}}</ref>
<ref name ="icao-bylae7">{{en}} Internasionale Burgerlugvaartorganisasie, ''Annex 7'', besoek op 30 September 2009.</ref>
<ref name ="hefliggame">{{Verwys web |titel=Lifting Bodies |url=https://www.nasa.gov/aeronautics/aircraft/lifting-bodies/ |webwerf=NASA |datum=28 Februarie 2014 |besoekdatum=27 April 2025 |taal=en}}</ref>
<ref name ="aangedrewe-stukrag">{{Verwys web |titel=Powered-Lift Aircraft |url=https://skybrary.aero/articles/powered-lift-aircraft |webwerf=SKYbrary |besoekdatum=27 April 2025 |taal=en}}</ref>
<ref name ="harrier">{{Verwys web |van=Siminski |voornaam=Jacek |titel=Harrier: The Story Of The "Jump Jet" That Helped Margaret Thatcher Win The Falklands War |url=https://theaviationist.com/2013/04/11/harrier-story/ |webwerf=The Aviationist |datum=11 April 2013 |besoekdatum=27 April 2025 |taal=en}}</ref>
<ref name ="v22">{{Verwys web |titel=V-22 Osprey |url=https://www.aviation.marines.mil/About/Aircraft/Tilt-Rotor/pubDate/20250423/ |webwerf=Marines |besoekdatum=27 April 2025 |argief-url=https://web.archive.org/web/20260526215920/https://www.aviation.marines.mil/About/Aircraft/Tilt-Rotor/pubDate/20250423/ |argiefdatum=26 Mei 2026 |url-status=dood |taal=en}}</ref>
<ref name ="ornitopter">{{Verwys nuus |titel="World's first" ornithopter takes flight |url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-11410410 |werk=BBC News |datum=24 September 2010 |besoekdatum=27 April 2025 |taal=en}}</ref>
<ref name ="janes-woordeboek">{{Verwys boek |redakteur=Gunston, Bill |titel=Jane's Aerospace Dictionary |uitgewer=Jane's |datum=1980 |plek=Londen |taal=en}}</ref>
<ref name ="chambers">{{Verwys boek |url=https://books.google.com/books?id=pz2ORay2HWoC |titel=The Chambers Dictionary |van=Chambers |voornaam=Allied |datum=1998 |uitgewer=Allied Publishers |isbn=9788186062258 |bladsy=541 |aanhaling=the gas-bag of a balloon or airship |taal=en}}</ref>
<ref name ="faa-konstruksie">{{en}} [https://www.faa.gov/sites/faa.gov/files/05_phak_ch3_0.pdf Federal Aviation Administration, ''Pilot's Handbook of Aeronautical Knowledge'', hoofstuk 3: Aircraft Construction], bl. 4, 5, 9.</ref>
<ref name ="faa-aerodinamika">{{en}} [https://www.faa.gov/sites/faa.gov/files/07_phak_ch5_0.pdf Federal Aviation Administration, ''Pilot's Handbook of Aeronautical Knowledge'', hoofstuk 5: Aerodynamics], bl. 2, 3.</ref>
<ref name ="sweeftuigbeginsels">{{Verwys web |titel=Understanding the Principles of Glider Flight |url=https://physicscore.com/articles/principles-of-glider-flight/ |besoekdatum=27 April 2025 |taal=en}}</ref>
<ref name ="sweeftuiglansering">{{Verwys web |titel=How Gliders Fly |url=https://www.beverley-soaring.org.au/about-gliding/how-gliders-fly/ |webwerf=Beverley Soaring Society |besoekdatum=27 April 2025 |taal=en |argief-url=https://web.archive.org/web/20250428022901/https://www.beverley-soaring.org.au/about-gliding/how-gliders-fly/ |argiefdatum=28 April 2025 |url-status=dead}}</ref>
<ref name ="sweeftuigstuur">{{Verwys web |titel=Can you steer a glider? |url=https://enviroliteracy.org/can-you-steer-a-glider/ |webwerf=The Environmental Literacy Council |datum=21 April 2025 |besoekdatum=27 April 2025 |taal=en}}</ref>
<ref name ="nasa-straalmotor">{{Verwys web |titel=How does a jet engine work? |url=https://www.grc.nasa.gov/www/k-12/UEET/StudentSite/engines.html |webwerf=NASA |datum=13 Mei 2021 |besoekdatum=27 April 2025 |taal=en}}</ref>
<ref name ="mensaangedrewe">{{Verwys web |van=Paleja |voornaam=Ameya |titel=Human-powered aircraft: A plane with "impossible engineering" and no engine |url=https://interestingengineering.com/innovation/lazarus-human-powered-aircraft |webwerf=Interesting Engineering |besoekdatum=27 April 2025 |taal=en}}</ref>
<ref name ="nasa-binnebrand">{{Verwys web |titel=Internal Combustion Engine |url=https://www.grc.nasa.gov/www/k-12/airplane/icengine.html |webwerf=NASA Glenn Research Center |besoekdatum=12 September 2022 |taal=en}}</ref>
<ref name ="nasa-elektries">{{Verwys web |titel=Electrified Aircraft Propulsion |url=https://www1.grc.nasa.gov/aeronautics/eap/ |webwerf=NASA Glenn Research Center |besoekdatum=12 September 2022 |taal=en}}</ref>
<ref name ="bryan">{{Verwys boek |van=Bryan |voornaam=C.D.B. |titel=The National Air and Space Museum |uitgewer=Abrams |datum=1984 |plek=New York |taal=en}}</ref>
<ref name ="nasa-ch10">{{Verwys web |titel=Quest for Performance: The Evolution of Modern Aircraft, hoofstuk 10-3 |url=http://www.hq.nasa.gov/pao/History/SP-468/ch10-3.htm |uitgewer=NASA |besoekdatum=26 Maart 2010 |argief-url=https://web.archive.org/web/20100914184628/http://www.hq.nasa.gov/pao/History/SP-468/ch10-3.htm |argiefdatum=14 September 2010 |taal=en}}</ref>
<ref name ="faa-helikopter">{{en}} [https://www.faa.gov/sites/faa.gov/files/regulations_policies/handbooks_manuals/aviation/helicopter_flying_handbook/hfh_ch02.pdf Federal Aviation Administration, ''Helicopter Flying Handbook'': Aerodynamics], bl. 15, 18.</ref>
<ref name ="ecfr-vlugperke">{{Verwys web |titel=eCFR: Code of Federal Regulations, 14 CFR 23.335 |url=http://ecfr.gpoaccess.gov/cgi/t/text/text-idx?type=simple;c=ecfr;cc=ecfr;region=DIV1;q1=23.335;rgn=div8;view=text;idno=14 |besoekdatum=1 April 2015 |argief-url=https://web.archive.org/web/20120402202400/http://ecfr.gpoaccess.gov/cgi/t/text/text-idx?type=simple%3Bc%3Decfr%3Bcc%3Decfr%3Bregion%3DDIV1%3Bq1%3D23.335%3Brgn%3Ddiv8%3Bview%3Dtext%3Bidno%3D14 |argiefdatum=2 April 2012 |url-status=dood |taal=en}}</ref>
<ref name ="lasfaktor">{{Verwys web |titel=Load factor |url=http://www.access.gpo.gov/ecfr/graphics/pdfs/ec28se91.001.pdf |argief-url=https://web.archive.org/web/20100601204507/http://www.access.gpo.gov/ecfr/graphics/pdfs/ec28se91.001.pdf |argiefdatum=1 Junie 2010 |formaat=PDF |taal=en}}</ref>
<ref name ="wragg-bereik">{{Verwys boek |van=Wragg |voornaam=David W. |titel=A Dictionary of Aviation |uitgawe=1 |uitgewer=Osprey |datum=1973 |bladsy=221 |isbn=9780850451634 |taal=en}}</ref>
<ref name ="airbus-a350">{{Verwys web |titel=Airbus A350 Family Facts and Figures, April 2024 |url=https://www.airbus.com/sites/g/files/jlcbta136/files/2024-04/Airbus-A350-Family-Facts-and-Figures%20April-2024.pdf |webwerf=airbus.com |uitgewer=Airbus |datum=2024 |formaat=PDF |besoekdatum=18 Junie 2024 |taal=en}}</ref>
<ref name ="dtic">{{Verwys boek |outeur=Defense Technical Information Center |url=https://archive.org/details/DTIC_ADA124610 |titel=Fixed Wing Stability and Control Theory and Flight Test Techniques |datum=1 November 1981 |bladsy=V-5 |taal=en}}</ref>
<ref name ="asa-woordeboek">{{Verwys boek |van=Crane |voornaam=Dale |titel=Dictionary of Aeronautical Terms |uitgawe=3 |uitgewer=Aviation Supplies & Academics |plek=Newcastle, Washington |datum=1997 |isbn=1-56027-287-2 |taal=en}}</ref>
<ref name ="groundup">{{Verwys boek |titel=From the Ground Up |uitgawe=27 |uitgewer=Aviation Publishers Co. Limited |bladsy=10 |isbn=0-9690054-9-0 |taal=en}}</ref>
<ref name ="lugredery-handboek">{{Verwys web |titel=Airline Handbook, hoofstuk 5: How Aircraft Fly |url=http://www.airlines.org/ATAResources/Handbook/Pages/AirlineHandbookChapter5HowAircraftFly.aspx |uitgewer=Air Transport Association |argief-url=https://web.archive.org/web/20100620150339/http://airlines.org/ATAResources/Handbook/Pages/AirlineHandbookChapter5HowAircraftFly.aspx |argiefdatum=20 Junie 2010 |url-status=dood |taal=en}}</ref>
<ref name ="faa-beheer">{{en}} [https://www.faa.gov/sites/faa.gov/files/08_phak_ch6.pdf Federal Aviation Administration, ''Pilot's Handbook of Aeronautical Knowledge'', hoofstuk 6: Flight Controls], bl. 3, 5, 8.</ref>
<ref name ="faa-rotor">{{en}} [https://www.faa.gov/sites/faa.gov/files/regulations_policies/handbooks_manuals/aviation/faa-h-8083-21.pdf Federal Aviation Administration, ''Rotorcraft Flying Handbook''], bl. 13, 35.</ref>
<ref name ="telegraph">{{Verwys nuus |titel=World's largest aircraft the Airlander takes first flight |url=https://www.telegraph.co.uk/news/2016/08/17/worlds-largest-aircraft-the-airlander-takes-first-flight/ |koerant=The Daily Telegraph |plek=Londen |datum=16 Augustus 2016 |besoekdatum=22 November 2016 |argief-url=https://web.archive.org/web/20161122224818/http://www.telegraph.co.uk/news/2016/08/17/worlds-largest-aircraft-the-airlander-takes-first-flight/ |argiefdatum=22 November 2016 |taal=en}}</ref>
<ref name ="cnn-ongeluk">{{Verwys nuus |van=Kottasova |voornaam=Ivana |titel=The world's largest aircraft crashes after 2nd test flight |url=https://money.cnn.com/2016/08/24/technology/worlds-largest-aircraft-crash-airlander-10/ |werk=CNN Tech |datum=24 Augustus 2016 |besoekdatum=22 November 2016 |argief-url=https://web.archive.org/web/20161122224325/https://money.cnn.com/2016/08/24/technology/worlds-largest-aircraft-crash-airlander-10/ |argiefdatum=22 November 2016 |taal=en}}</ref>
<ref name ="grootste-aero">{{Verwys web |titel=Ask Us: Largest Plane in the World |url=http://www.aerospaceweb.org/question/design/q0188.shtml |webwerf=Aerospaceweb.org |besoekdatum=22 November 2016 |taal=en}}</ref>
<ref name ="chronicle">{{Verwys nuus |van=Rumbaugh |voornaam=Andrea |titel=World's biggest airplane lands at Bush airport |url=http://www.chron.com/business/article/World-s-largest-airplane-lands-at-Bush-airport-10622046.php |koerant=Houston Chronicle |datum=18 November 2016 |argief-url=https://web.archive.org/web/20161123052928/http://www.chron.com/business/article/World-s-largest-airplane-lands-at-Bush-airport-10622046.php |argiefdatum=23 November 2016 |taal=en}}</ref>
<ref name ="cnbc-an225">{{Verwys web |van=Shead |voornaam=Sam |titel=Photos show world's largest cargo plane destroyed in Ukraine |url=https://www.cnbc.com/2022/04/04/antonov-an-225-wreckage-worlds-largest-plane-destroyed-in-ukraine.html |webwerf=CNBC |datum=4 April 2022 |besoekdatum=25 Januarie 2023 |taal=en}}</ref>
<ref name ="nasa-tweede">{{Verwys web |titel=World's Second Largest Aircraft |url=https://www.nasa.gov/centers/glenn/multimedia/imagegallery/image_feature_028_Antonov.html |uitgewer=NASA |datum=28 Julie 2013 |besoekdatum=22 November 2016 |argief-url=https://web.archive.org/web/20161122222701/https://www.nasa.gov/centers/glenn/multimedia/imagegallery/image_feature_028_Antonov.html |argiefdatum=22 November 2016 |taal=en}}</ref>
<ref name ="nasa-wyeromp">{{Verwys web |van=Loftin |voornaam=Laurence K. |titel=Wide-Body Transports |werk=Quest for Performance: The Evolution of Modern Aircraft, NASA SP-468 |url=https://history.nasa.gov/SP-468/ch13-5.htm |uitgewer=NASA |datum=1985 |besoekdatum=22 November 2016 |argief-url=https://web.archive.org/web/20130607034616/http://history.nasa.gov/SP-468/ch13-5.htm |argiefdatum=7 Junie 2013 |taal=en}}</ref>
<ref name ="nyt-airbus">{{Verwys nuus |titel=Airbus reviews A380 schedule |url=https://www.nytimes.com/2008/04/29/business/worldbusiness/29iht-airbus.4.12438349.html |koerant=The New York Times |datum=29 April 2008 |besoekdatum=22 November 2016 |argief-url=https://web.archive.org/web/20170202002211/http://www.nytimes.com/2008/04/29/business/worldbusiness/29iht-airbus.4.12438349.html |argiefdatum=2 Februarie 2017 |taal=en}}</ref>
<ref name ="nasa-spoedgebiede">{{Verwys web |redakteur=Benson, Tom |titel=Speed Regimes: Hypersonic Re-Entry |url=https://www.grc.nasa.gov/WWW/BGH/hihyper.html |uitgewer=NASA Glenn Research Center |argief-url=https://web.archive.org/web/20161123052843/https://www.grc.nasa.gov/WWW/BGH/hihyper.html |argiefdatum=23 November 2016 |taal=en}}</ref>
<ref name ="guinness-x43">{{Verwys web |titel=Fastest aircraft, air-breathing engine: X-43 |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/fastest-aircraft-air-breathing-engine |werk=Guinness World Records |datum=16 November 2004 |taal=en}}</ref>
<ref name ="guinness-bemand">{{Verwys web |titel=Fastest speed in a non-spacecraft aircraft |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/78491-fastest-aircraft-rocket-powered |werk=Guinness World Records |datum=3 Oktober 1967 |taal=en}}</ref>
<ref name ="fai-sr71">{{Verwys web |titel=Current record, Powered Aeroplanes, Absolute, Speed |url=https://www.fai.org/record/8879 |uitgewer=Fédération Aéronautique Internationale |datum=28 Julie 1976 |taal=en}} {{Dooie skakel|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
<ref name ="icao-uitlaatgasse">{{Verwys web |titel=Aircraft Engine Emissions |url=https://www.icao.int/environmental-protection/pages/aircraft-engine-emissions.aspx |uitgewer=Internasionale Burgerlugvaartorganisasie |besoekdatum=23 Oktober 2020 |argief-url=https://web.archive.org/web/20190727040541/https://www.icao.int/environmental-protection/Pages/aircraft-engine-emissions.aspx |argiefdatum=27 Julie 2019 |taal=en}}</ref>
<ref name ="icct">{{Verwys web |outeur=Graver, Brandon |outeur2=Zhang, Kevin |outeur3=Rutherford, Dan |titel=CO2 emissions from commercial aviation, 2018 |url=https://theicct.org/sites/default/files/publications/ICCT_CO2-commercl-aviation-2018_20190918.pdf |uitgewer=International Council on Clean Transportation |datum=September 2019 |formaat=PDF |besoekdatum=10 Januarie 2020 |argief-url=https://web.archive.org/web/20191120065456/https://theicct.org/sites/default/files/publications/ICCT_CO2-commercl-aviation-2018_20190918.pdf |argiefdatum=20 November 2019 |taal=en}}</ref>
<ref name ="ek-lugvaart">{{Verwys web |titel=Reducing emissions from aviation |url=https://ec.europa.eu/clima/policies/transport/aviation_en |webwerf=Climate Action |uitgewer=Europese Kommissie |datum=23 November 2016 |besoekdatum=1 Junie 2019 |argief-url=https://web.archive.org/web/20180622053225/https://ec.europa.eu/clima/policies/transport/aviation_en |argiefdatum=22 Junie 2018 |taal=en}}</ref>
<ref name ="gunston">{{Verwys boek |van=Gunston |voornaam=Bill |titel=Jane's Aerospace Dictionary |datum=1987 |uitgewer=Jane's Publishing Company Limited |plek=Londen |bladsy=274 |isbn=978-0-7106-0365-4 |taal=en}}</ref>
<ref name ="icao-bylae6">{{Verwys boek |titel=Annex 6, Operation of Aircraft Part I, International Commercial Air Transport: Aeroplanes |hoofstuk=1. Definitions |hoofstuk-url=https://www.verifavia.com/bases/ressource_pdf/299/icao-annex-6-part-i.pdf |uitgawe=9 |datum=Julie 2010 |uitgewer=Internasionale Burgerlugvaartorganisasie |bladsye=1, 3, 5 |isbn=9789292315368 |besoekdatum=17 Maart 2019 |argief-url=https://web.archive.org/web/20230318231957/https://www.verifavia.com/bases/ressource_pdf/299/icao-annex-6-part-i.pdf |argiefdatum=18 Maart 2023 |taal=en}}</ref>
<ref name ="ntsb">{{Verwys web |titel=Aviation Accident Statistics |url=https://www.ntsb.gov/aviation/Table1.htm |uitgewer=National Transportation Safety Board |besoekdatum=16 Augustus 2009 |argief-url=https://web.archive.org/web/20090901224856/https://www.ntsb.gov/aviation/Table1.htm |argiefdatum=1 September 2009 |taal=en}}</ref>
<ref name ="noaa">{{Verwys web |titel=NOAA research aircraft |url=https://www.aoml.noaa.gov/hrd/about_hrd/aircraft.html |webwerf=National Oceanic and Atmospheric Administration |besoekdatum=29 September 2024 |taal=en}}</ref>
<ref name ="14cfr">{{Verwys web |titel=14 CFR 21.175 |url=http://rgl.faa.gov/Regulatory_and_Guidance_Library/rgFAR.nsf/0/71F1608EE6AAF580862576E4005B24C6?OpenDocument |uitgewer=Federal Aviation Administration |besoekdatum=12 Januarie 2018 |argief-url=https://web.archive.org/web/20180912092021/http://rgl.faa.gov/Regulatory_and_Guidance_Library/rgFAR.nsf/0/71F1608EE6AAF580862576E4005B24C6?OpenDocument |argiefdatum=12 September 2018 |taal=en}}</ref>
}}
== Eksterne skakels ==
{{Commons-kategorie inlyn|Aircraft}}
* {{af}} [http://b.org.za/fly/Lugvaartterme.pdf Lugvaartterme]
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Lugvaart]]
cq7wanyyyfefoty6ojwtm12oy6ej4ya
Houtskool (kuns)
0
195682
3379271
3306084
2026-11-20T17:49:53Z
InternetArchiveBot
131157
Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379271
wikitext
text/x-wiki
[[Lêer:Charcoal_sticks_051907.jpg|duimnael|4 "Wingerdstok" houtskoolstokke en 4 saamgeperste houtskoolstokke. Tekenmateriaal.]]
'''Kunstenaarshoutskool''' is 'n vorm van 'n droë kunsmedium gemaak van fyngemaalde organiese materiaal wat bymekaar gehou word met gom of wasbinder.<ref>{{cite web|url=http://museartanddesign.com/2011/09/charcoal-powdered-compressed-willow-and-vine/|title=Charcoal: powdered, compressed, willow and vine|date=7 September 2011|publisher=Muse Art and Design|accessdate=7 September 2018|archive-date=31 Augustus 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120831055917/http://museartanddesign.com/2011/09/charcoal-powdered-compressed-willow-and-vine/|url-status=dead}}</ref>
Hierdie [[houtskool]] word dikwels gebruik deur kunstenaars vir hul veelsydige eienskappe, soos die growwe tekstuur wat merke minder permanent maak as ander kunsmedia.<ref>{{cite journal|journal=Interdisciplinary Science Reviews|url=http://www.personal.rdg.ac.uk/~scsharip/Charcoal.htm|title=On Charcoal|accessdate=15 September 2013|first=Peter J F|last=Harris|volume=24|issue=4|pages=301–306|date=1999|doi=10.1179/030801899678966}}</ref> Houtskool kan lyne produseer wat baie lig is, of intens swart is, terwyl dit maklik verwissel, maar dit kwesbaar maak vir vlekke op die papier gelaat. Die medium droë toegepas kan word op byna enige oppervlak van gladde baie grof. Fikseermiddels word dikwels gebruik om houtskooltekeninge in hul posisie te stol, deur te verhoed dat die houtskoolstof afgevee word.
Die metode wat gebruik word om kunstenaarshoutskool te vervaardig is soortgelyk aan ander velde, soos die vervaardiging van kruit en kookbrandstof ({{en}} ''charcoal''). Die tipe houtmateriaal en voorbereidingsmetode laat toe dat 'n verskeidenheid van houtskoolvorme en -teksture geproduseer word.<ref>{{cite web |url=http://www.evanlindquist.com/othermedia/makecharcoal.html |title=How to Make Drawing Charcoal |first=Evan |last=Lindquist |access-date=7 September 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190223102029/https://evanlindquist.com/othermedia/makecharcoal.html |archive-date=23 Februarie 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
== Tipes houtskool ==
Daar is verskillende tipes en gebruike van houtskool as 'n kunsmedium, maar die algemeen gebruikte tipes is: saamgeperste, wingerdstok en potlood.
'''Saamgeperste houtskool''' (ook na verwys as houtskoolstokke) word gevorm in 'n blok of 'n stok. Intensiteit van die skakering word bepaal deur die hardheid, wat weer afhang van die hoeveelheid gom of wasbande wat gebruik is tydens die produksieproses. 'n Sagter houtskoolstok produseer intense swart merke terwyl 'n harder een ligter merke oplewer.<ref>{{cite book |url=http://www.trueart.info/carbon-based.htm |chapter=Carbon Based |title=Art Hardware: The Definitive Guide to Artists’ Materials |date=1987 |first=Steven |last=Saitzky |isbn=9780823002672 |publisher=Watson-Guptill |access-date= 7 September 2018 |archive-date=21 September 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130921055916/http://www.trueart.info/carbon-based.htm |url-status=dead }}</ref>
'''Wingerdstokhoutskool''' is lang, dun houtskoolstokke wat verkry word deur die verbranding van wingerdlote in 'n oond sonder lug. Die verwyderbare eienskappe van wingerdstokhoutskool in 'n skets deur afstof en skoonmaak is 'n voordeel vir kunstenaars in die maak van voorlopige sketse of basiese komposisies. Dit maak ook wingerdstokhoutskool minder geskik vir die skep van gedetailleerde beelde.
'''Houtskoolpotlode''' bestaan uit saamgeperste houtskool, toegevou in 'n omslag van hout. Dit word ontwerp om soortgelyk te wees aan grafietpotlode, met behoud van die meeste eienskappe van houtskool. Hulle word dikwels gebruik vir fyn en bros gedetailleerde tekeninge, terwyl die gebruiker se hande skoongehou word.
Ander vorme van kunstenaarshoutskool soos '''houtskoolkryt''' is gedurende die 19de eeu ontwikkel en word deur karikatuurtekenaars gebruik.<ref>{{cite web |url=http://www.wisegeek.org/what-are-charcoal-pencils.htm |first=Mary |last=Elisabeth |editor-first=Niki |editor-last=Foster |title=What are Charcoal Pencils? |access-date=15 September 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170706225711/http://www.wisegeek.org/what-are-charcoal-pencils.htm |archive-date=6 Julie 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> '''Houtskoolpoeiers''' word gebruik om patrone en plonsing te skep, 'n oordragmetode van patrone van een oppervlak na die ander.
Daar is groot verskille in kunstenaarshoutskool, afhangende van die verhouding van die bestanddele: saamgeperste houtskool, verbrande bas, klei, lampswart pigment, en 'n klein hoeveelheid van ultramaryn. Hoe langer die mengsel verhit word, hoe sagter word dit.<ref>{{cite web |url=http://artmaterials.ca/advice/articles/compressed-charcoal-how-its-made/ |title=How to Choose Drawing Materials: Compressed Charcoal- How it's made? |publisher=RUSART Art Supplies |access-date=7 September 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180402171338/http://artmaterials.ca/advice/articles/compressed-charcoal-how-its-made |archive-date= 2 April 2018 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref>
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
{{en-vertaal|Charcoal (art)}}
== Eksterne skakels ==
{{Commons-kategorie inlyn|Charcoal (art material)}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Kunsmateriale]]
8p58xusq35x9oma027r6ntru8zmk5gu
Kevin Chamberlin
0
207798
3379153
3306809
2026-11-20T12:34:40Z
Rooiratel
90342
Beeld bygevoeg
3379153
wikitext
text/x-wiki
{{Weesbladsy}}
{{Inligtingskas Akteur
| Naam = Kevin Chamberlin
| Beeld = Kevin Chamberlin (46047741285).jpg
| Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks -->
| Beeldonderskrif =
| Geboortenaam =
| Alias =
| Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1963|11|25}}
| Geboorteplek =
| Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]]
| Sterfdatum =
| Sterfplek =
| Ouers =
| Lewensmaat =
| Kinders =
| Skool =
| Universiteit =
| Beroep = Akteur, regisseur, en skrywer
| Aktiewe jare = 1992–nou
| Noemenswaardige rolprente =
| Webwerf =
| IMDb = 0150255
| Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges -->
}}
'''Kevin Chamberlin''' (gebore 25 November 1963) is 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] akteur, regisseur, en skrywer. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente ''Die Hard with a Vengeance'' (1995) en ''Road to Perdition'' (2002), en in die televisiereekse ''Modern Family'' (2009) en ''Grace and Frankie'' (2015).
== Filmografie ==
=== Rolprente ===
* 1995: ''Die Hard with a Vengeance''
* 2001: ''Herman U.S.A.''
* 2002: ''Road to Perdition''
* 2005: ''Loudmouth Soup''
* 2007: ''The Girl Next Door''
* 2018: ''The Nightmare Gallery''
* 2019: ''Caught up in''
=== Televisiereekse ===
* 2007: ''State of Mind''
* 2009: ''Modern Family''
* 2011: ''Jessie''
* 2015: ''Grace and Frankie''
=== Televisierolprente ===
* 2015: ''A Christmas Melody''
=== Video's ===
* 2016: ''Walk It Out''
== Eksterne skakels ==
* {{IMDb|0150255|Kevin Chamberlin}}
* {{Twitter|kevinchamberlin|Kevin Chamberlin}}
{{Gesagsrekords}}
{{DEFAULTSORT:Chamberlin, Kevin}}
[[Kategorie:Geboortes in 1963]]
[[Kategorie:Lewende mense]]
[[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 20ste eeu]]
[[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 21ste eeu]]
8p3ch78alnuf2m08mq6rhxuj6tpnkw8
Futuris
0
215910
3379513
2837172
2026-11-21T10:03:37Z
Sobaka
328
3379513
wikitext
text/x-wiki
'''Futuriste''' of '''futuroloë''' is [[wetenskaplike]]s en sosiale wetenskaplikes wie se spesialiteit die [[toekomskunde]], toekomsnavorsing of futurologie is. Dit verwys na die pogings om stelselmatig verkenning van toekoms vooruitsigte en toekoms moontlikhede te doen. Dit ondersoek voorts hoe hierdie toekomste kan ontstaan vanaf die hede. Die fokus is soms ook op die toekoms van die menslike samelewing of self die toekoms van die lewe op die [[aarde]] in die algemeen.
==Definisie==
===Vorige futuriste en die opkoms van die term===
Die term "futuris" verwys meestal na mense wat hulself met die toekoms en [[Vooruitskouing (Toekomskunde)|vooruitskouing]] bemoei (soms genoem tendensanaliste) soos skrywers, konsultante, denkers, organisatoriese leiers en ander wat [[interdissiplinêre]] en stelseldenke gebruik. Hul gebruik dit om privaat en publieke organisasies te adviseer oor uiteenlopende globale tendense, moontlike scenarios, ontluikende markgeleenthede en risikobestuur. 'n Futuris moet nie verwar word met die die avantgardistiese [[kunsstroming]] [[futurisme]] nie.
Die [[Oxford English Dictionary]] identifiseer die vroegste gebruik van die term futurisme in [[Engels]] as [[1842]], om in 'n [[teologie]]se konteks te verwys na die [[Christelike]] [[eskatologie]]se neiging van daardie tyd. Die volgende aangetekende gebruik is die etiket wat deur die Nederlandse en Russiese "Futuriste" aangeneem is, die artistieke, literêre en politieke bewegings van die 1920's en 1930's wat die verlede verwerp het en vurig spoed, tegnologie en dikwels gewelddadige verandering omhels het.
Visionêre skrywers soos [[Jules Verne]], [[Edward Bellamy]], en [[H.G. Wells]] was nie in hul tyd as futuriste gekarakteriseer nie. Die term futurologie in sy hedendaagse sin is eers in die middel van die 1940's deur die Duitse professor [[Ossip K. Flechtheim]] geskep, wat 'n nuwe wetenskap van moontlikheid voorgestel het. Flechtheim het geargumenteer dat selfs as stelselmatige vooruitskatting nie meer as die onderdeel van statisties hoogs waarskynlike veranderingsprosesse sou onthul het nie en hul vooruitgang gekarteer het, dit steeds belangrike sosiale waarde sou hê.<ref>[[:de:Ossip K. Flechtheim|Flechtheim, O]] (1972). [http://www.ghandchi.com/iranscope/Anthology/Flechtheim.htm Futurology-The New Science of Probability?] in Toffler, A (1972). ''The Futurists'' p. 264-276</ref>
In die middel van die 1940's het die eerste professionele "futuristiese" raadgewende instansies soos [[RAND Korporasie]] en [[SRI International]] begin met langtermynbeplanning, stelselmatige dryfkrag waarneming, scenario-ontwikkeling en visioene skep, tydens die eerste militêre en regeringsooreenkoms van die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Beginende in die 1950's, is die dienste gelewer aan private instellings en korporasies. Die bekendstelling van [[scenariobeplanning]] is aan [[Herman Kahn]] toegeskryf deur sy werk vir die Amerikaanse Weermag in die 1950's by die RAND Korporasie waar hy 'n tegniek ontwikkel om die toekoms in stories te beskryf asof dit deur mense in die toekoms geskryf is. Hy het die term "scenarios" aangeneem om hierdie stories te beskryf.<ref name="Schwartz1991">Schwartz, Peter. . The Art of the Long View: Planning for the Future in an Uncertain World New York: Currency Doubleday, 1991.</ref> Die tydperk vanaf die laat 1940's tot die middel van die 1960's is die konseptuele en metodologiese grondslae van die moderne toekomsstudieveld geskep. [[Bertrand de Jouvenel]] se ''The Art of Conjecture'' in 1963 en [[Dennis Gabor]] se ''Inventing the Future'' in 1964 word beskou as sleutel vroeë werke, en die eerste universiteitskursus wat uitsluitlik aan die toekoms gewy is, is in 1966 deur die futuris [[Alvin Toffler]] by die New School aangebied.<ref>Bell, W. (1997). ''Foundations of Futures Studies: Volume 1'' New Brunswick: Transaction Publishers., p. 60. {{ISBN|1-56000-271-9}}.</ref>
Daar is 'n aantal organisasies wat spesialiseer in hierdie veld, insluitend die Wêreldtoekomsvereniging (''World Future Society'') en die [[World Futures Studies Federation|Wêreldtoekomsstudiesfederasie]] (''World Futures Studies Federation'').
===Moderne futuriste===
Die konsep futuris sluit uiteenlopende amateur, professionele en akademiese groepe in as visioenêre, vooruitsienende konsultante, korporatiewe strateë, beleidsontleders, kulturele kritici, beplanners, bemarkers, voorspellers, voorspellingsmarkontwikkelaars, padaanweisers, bedryfsnavorsers, beleggingsbestuurders, [[aktuaris]]se, en ander risiko-ontleders en toekomstgerigte individue wat opgelei word in die meeste akademiese dissiplines. Hierdie dissiplines sluit onder andere in [[antropologie]], kompleksiteitstudies, [[rekenaarwetenskap]], [[ekonomie]], [[ingenieurswese]], stadsbeplanning, evolusionêre biologie, [[geskiedenis]], bestuur, [[wiskunde]], [[filosofie]], fisiese wetenskappe, [[politieke wetenskap]], [[sielkunde]], [[sosiologie]], [[stelselteorie]], tegnologie-studies, tendensanalise en ander dissiplines.
==Toekomsstudies==
Toekomsstudies, wat soms as toekomskunde, futurologie, toekomsnavorsing en vooruitsig (''foresight'') bekendstaan, kan opgesom word as "die moontlike, die waarskynlike en die verkieslike " plus wildekaarte (''wildcards'') wat lae waarskynlikheid, hoë impak gebeurtenisse aandui, indien hulle plaasvind. Selfs met hoëprofiel, waarskynlike gebeurtenisse, soos die daling van telekommunikasiekoste, die groei van die [[internet]], of die verouderende demografie van bepaalde lande, is daar dikwels beduidende onsekerheid in die tempo of voortsetting van 'n tendens. So, 'n belangrike deel van tendensanalise is die bestuur van onsekerheid en risiko.<ref>[http://www.wfs.org/ownermanual.htm ''The Future: An Owner's Manual'', World Future Society] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061019004708/http://www.wfs.org/ownermanual.htm |date=2006-10-19 }}</ref>
==Futuriste en futurologie==
Nie alle futuriste werk in die praktyk van futurologie soos algemeen gedefinieer nie, veral voorkonvensionele futuriste het oor die algemeen nie. Daar is godsdienstige futuriste, [[Astrologie|astroloë]], [[Okkultisme|okkultiste]], [[New Age-beweging|New Age]]-prekers, ens wat metodologieë gebruik wat dié studie insluit, maar hulle persoonlike openbaring of geloofsgebaseerde werk sal nie binne 'n konsensusdefinisie van futurologie soos dit in akademici of deur vakkundiges gebruik word, val nie.
Verskeie skrywers word erken as futuriste. Hulle ondersoek tendense, veral in tegnologie, en skryf hul waarnemings, gevolgtrekkings en voorspellings. Aanvanklik was baie futuriste by akademiese instellings. [[John McHale]], skrywer van ''The Future of the Future'', het 'n ''Futures Directory'' gepubliseer, en het 'n dinktenk genaamd die Centre For Integrative Studies aan 'n universiteit gestig. Futuriste het begin met konsultasie of met geld verdien as sprekers soos Alvin Toffler, [[John Naisbitt]], [[Faith Popcorn]], [[Matthias Horx]] en [[Patrick Dixon]]. Frank Feather is 'n sakespreker wat homself as 'n pragmatiese futuris voorstel. Futuriste werk ook in die akademie soos [[Richard Slaughter]]. Hy is gefokus het op die ontwikkeling van die teorie en praktyk van toekoms in die onderwys; die oorgang van empiriese na kritiese toekomswerk en om integrale teorie in toekomskunde te bring.<ref name=integral>{{cite web |url=http://www.foresightinternational.com.au/previous-works/integral-futures-methodologies |title=Futures and integral futures |publisher=Foresight. |date=1975-04-15 |accessdate=2013-12-24 |archive-date=2013-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131224105741/http://www.foresightinternational.com.au/previous-works/integral-futures-methodologies |url-status=dead }}</ref> Toekomkundiges soos [[Jerome Glenn]], die uitvoerende direkteur van die Millennium-projek, fokus weer op die 15 globale uitdagings vir die toekoms van die mensdom te evalueer <ref>[http://www.mzz.gov.si/nc/en/newsroom/news/article/141/27574/ Minister Žbogar receives the Director of the Millennium Project, Jerome C. Glenn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304054810/http://www.mzz.gov.si/nc/en/newsroom/news/article/141/27574/ |date= 4 Maart 2016 }} ''Republic of Slovenia- Ministry of Foreign Affairs'' 8 Oktober 2010</ref> Sommige futuriste het samehang met [[wetenskapfiksie]], en sommige wetenskapfiksie skrywers, soos [[Arthur C. Clarke]],<ref>{{cite web |url=http://www.arthurcclarke.net/?scifi=2 |title=Archived copy |access-date=6 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200308022831/https://www.arthurcclarke.net/?scifi=2 |archive-date=8 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> staan bekend as futuriste. In die inleiding tot die ''[[The Left Hand of Darkness]]'' onderskei [[Ursula K. Le Guin]] futuriste van romanskrywers, skryf vir futurologie is die besigheid van profete, heldersiendes en futuriste. In haar woorde is 'n skrywer se besigheid om te lieg. [[Jamais Cascio]] is byvoorbeeld 'n bydraer tot besprekings oor die etiek en praktiese aard van geo-ingenieurswese.
'n Vraelys waaraan 108 futuriste deelgeneem het,<ref>[[Sohail Inayatullah]], ed., The Views of Futurists. Vol 4, The Knowledge Base of Futures Studies. Brisbane, Foresight International, 2001.</ref> is die volgende gedeelde aannames gevind:
1. Ons is in die middel van 'n historiese transformasie. Huidige tye is nie net deel van die normale [[geskiedenis]] nie.
2. Veelvuldige perspektiewe is op die kern van toekomsstudies, insluitende onkonvensionele denke, interne kritiek en kruiskulturele vergelyking.
3. Oorweging van alternatiewe. Futuriste sien hulself nie as waardevrye voorspellers nie, maar in plaas daarvan bewus van verskeie moontlikhede, waaronder deelnemende toekomste.
4. Futuriste in die algemeen beskou hul rol om die toekoms in elke persoon vry te maak, en om beter openbare eienaarskap van die toekoms te vestig. Dit is waar oor die hele wêreld heen.
5. Langtermyn-beleidstransformasie. Alhoewel sommige meer beleidsgeoriënteerd is as ander, glo almal dat die werk van toekomsstudies is om openbare beleid te beȉnvloed, sodat dit bewustelik en eksplisiet die langtermyn in ag neem.
6. Deel van die proses om alternatiewe toekomste te skep en openbare (korporatiewe of internasionale) beleid te beïnvloed, is interne transformasie. Tydens internasionale vergaderings word strukturele en individuele faktore ewe belangrik beskou.Complexity. Futuriste glo dat 'n eenvoudige een-dimensionele of enkel-dissiplinêre oriëntering nie bevredigend is nie. Transdissiplinêre benaderings wat kompleksiteit ernstig neem, is nodig. [[Stelselteorie|Stelseldenke]], veral in die evolusionêre dimensie, is ook van kardinale belang.
7. Futuriste word gemotiveer deur verandering. Hulle is nie tevrede met bloot beskrywing en/of voorspelling nie. Hulle begeer 'n aktiewe rol in die transformasie van die wêreld.
8. Hulle is hoopvol vir 'n beter toekoms as 'n "vreemde aantreker".
9. Die meeste glo dat hulle pragmatiste in hierdie wêreld is, self soos hulle hulleself voorstel en vir 'n ander werk. Futuriste het 'n langtermyn perspektief.
10. Volhoubare toekomste, word verstaan om besluite te neem wat nie toekomstige opsies beperk nie, wat beleid oor natuur, geslag en ander aanvaarde paradigmas insluit. Dit geld vir korporatiewe futuriste en ander [[Nieregeringsorganisasie|nieregeringsorganisasies]]s. Omgewingsvolhoubaarheid word versoen met die tegnologiese, geestelike en [[poststrukturalisme|poststrukturele]] ideale. [[Volhoubaarheid]] is nie 'n ideaal vir die "terug na die natuur" nie, maar eerder die insluit van die [[tegnologie]] en die [[kultuur]].
== Sien ook ==
* [[Fabienne Goux-Baudiment]]
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
== Nota ==
* Hierdie artikel is vertaal vanuit die Engelse Wikipedia
[[Kategorie:Tyd]]
[[Kategorie:Toekomsstudies]]
pz4fyv1xswe8k1vjjai9u6c4soypycj
Jerzy Buzek
0
216979
3379366
3310348
2026-11-20T22:11:05Z
InternetArchiveBot
131157
Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379366
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Ampsbekleër
| naam = Jerzy Buzek
| beeld = Buzek 3200.jpg
| beeldonderskrif = Jerzy Buzek
| orde = Minister-president van Pole
| termynaanvang = [[1997]]
| termyneinde = [[2001]]
| voorganger = [[Włodzimierz Cimoszewicz]]
| opvolger = [[Leszek Miller]]
| geboortedatum =
| geboortejaar = 1940
| geboortemaand = 7
| geboortedag = 3
| geboorteplek = Smilovici, [[Tsjeggo-Slowakye]]<br /><small>(onder Nazi-besetting)</small>
| sterftedatum =
| sterfteplek =
| party = Solidarność
| orde2 = President van die Europese Parlement
| termynaanvang2 = [[14 Julie]] [[2009]]
| termyneinde2 = [[17 Januarie]] [[2012]]
| voorganger2 = [[Hans-Gert Pöttering]]
| opvolger2 = [[Martin Schulz]]
| orde3 =
| termynaanvang3 =
| termyneinde3 =
| voorganger3 =
| opvolger3 =
| orde4 =
| termynaanvang4 =
| termyneinde4 =
| voorganger4 =
| opvolger4 =
| kiesafdeling4 =
| eggenoot =
| kinders =
| alma_mater =
| religie =
| handtekening = Jerzy_Buzek_Signature.svg
| militer =
| lojaliteit =
| tak =
| diensjare =
| rang =
| eenheid =
| oorloe =
| toekennings =
}}
'''Jerzy Karol Buzek''' (3 Julie 1940, Smilovici, tans [[Tsjeggië]] - ) is 'n [[Pole|Poolse]] politikus en huidige lid van die Europese Parlement. Hy was minister-president van Pole van 1997-2001 en president van die [[Europese Parlement]] van 14 Julie 2009 tot 17 Januarie 2012. <ref name="Madrid">{{Verwys web |titel=Club of Madrid |url=http://www.clubmadrid.org/miembro/jerzy-buzek/ |argief-url=https://web.archive.org/web/20180128121218/http://www.clubmadrid.org/miembro/jerzy-buzek/ |argiefdatum=28 Januarie 2018 |besoekdatum=20 Oktober 2018 |url-status=dead}}</ref>
== Minister-president van Pole ==
Buzek is chemies ingenieur en lid van [[Solidarność]] sedert hierdie beweging se vroeë dae en het 'n groot rol daarin gespeel. Van 1997 tot 2001 het hy sy land as minister-president gedien. Hierdie tydperk word deur baie groot veranderings rakende pensioene, gesondheidsorg, plaaslike en regionale bestuur, onderwys en mynbou gekenmerk. Hy het sy land die NATO ingevoer en die basis vir die EU-lidmaatskap gelê. <ref name="Madrid"/>
== President van die Europese Parlement ==
Buzek was die eerste president uit die Oos-Europese state wat in 2004 lid van die EU geword het. Onder hom het die invoering van die [[Verdrag van Lissabon]] plaasgevind en hy het 'n belangrike rol in die ratifiseringsproses gespeel. 'n Ander onderwerp wat sy aandag gehad het is energie. Saam met [[Jacques Delors]] het hy die inisiatief geneem om 'n Europese Energie Gemeenskap te stig. <ref name="Madrid"/>
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
{{Presidente van die Europese Parlement}}
{{Saadjie}}
{{Gesagsrekords}}
{{DEFAULTSORT:Buzek, Jerzy}}
[[Kategorie:Eerste Ministers van Pole]]
[[Kategorie:Presidente van die Europese Parlement]]
[[Kategorie:Geboortes in 1940]]
[[Kategorie:Lewende mense]]
rv9hzk6hb7b0nx93oglfups34pbq2y0
Kepler-24
0
227473
3379384
3068669
2026-11-21T02:17:28Z
InternetArchiveBot
131157
Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379384
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas ster
| naam= Kepler-24
| beeld=
| onderskrif=
| sterrebeeld= [[Lier (sterrebeeld)|Lier]]<ref name=IAU_const>{{citation | contribution=Lyra – constellation boundary | title=The Constellations | publisher=International Astronomical Union | url=http://www.iau.org/public/constellations/#lyr | accessdate=2011-12-15 | archivedate=2013-06-05 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20130605024208/http://www.iau.org/public/constellations/#lyr | argief-url=https://web.archive.org/web/20130605024208/http://www.iau.org/public/constellations/#lyr | argiefdatum=2013-06-05 | besoekdatum=2018-12-09 | url-status=dead }}</ref>
| bayernaam=
| spektraaltipe= G5<ref name=epe>{{citation |first1=Jean |last1=Schneider |title=Star: Kepler-24 |work=Extrasolar Planets Encyclopaedia |publisher=Paris Observatory |url=http://exoplanet.eu/star.php?st=Kepler-24 |accessdate=2013-12-18 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120505102332/http://exoplanet.eu/star.php?st=Kepler-24 |archivedate=2012-05-05}}</ref>
| soort= [[Hoofreeks]]ster
| RK= {{RK|19|21|39.1858}}
| Dek= {{Dek|+38|20|37.450}}
| magnitude=
| skynmagnitude= 15,5<ref name=nasa_ames>{{citation | title=Kepler-24b | publisher=Nasa Ames Research Center | url=http://kepler.nasa.gov/Mission/discoveries/kepler24b/ | accessdate=2011-12-06 | archivedate=2017-03-31 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20170331023018/https://kepler.nasa.gov/Mission/discoveries/kepler24b/ | argief-url=https://web.archive.org/web/20170331023018/https://kepler.nasa.gov/Mission/discoveries/kepler24b/ | argiefdatum=2017-03-31 | besoekdatum=2018-12-09 | url-status=dead }}</ref>
| absolute magnitude=
| B-V =
| U-B =
| massa= {{nowrap|1.11}}<ref name=nasa_ames/>
| radius= {{nowrap|1.07 ± 0.16}}<ref name=nasa_ames/>
| ligsterkte= {{nowrap|0.79 ± 0.04}}<ref name=nasa_ames/>
| ouderdom=
| temperatuur= {{nowrap|5800 ± 200}}<ref name=nasa_ames/>
| afstand=
| rotasiespoed=
| fe-h= {{nowrap|–0.24 ± 0.40}}<ref name=nasa_ames/>
| veranderlik=
| veelvoudig=
| planete=
| name= KOI-1102, KIC 3231341, [[2MASS]] J19213918+3820375
}}
'''Kepler-24''' is ’n ster in die noordelike [[sterrebeeld]] [[Lier (sterrebeeld)|Lier]]. Dit is geleë by [[regte klimming]] {{RK|19|21|39.0}} en [[deklinasie]] {{Dek|+38|20|37}}.<ref name=keplerdiscoveries>{{cite web |title=Kepler Discoveries |date=5 Desember 2011 |url=http://kepler.nasa.gov/Mission/discoveries/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20111015012618/http://kepler.nasa.gov/Mission/discoveries/ |archive-date=15 Oktober 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Met ’n [[skynbare magnitude]] van 15,5<ref name=nasa_ames/> is die ster te dof om met die blote oog te sien.
{{Wentelkas begin
| table_ref = <ref name="Gaia DR2"/><ref name=epe/>
}}
{{Wentelkas
| exoplanet = d
| mass =
| semimajor = 0,051
| period = 4,244384
| radius_earth = 1,67
}}
{{Wentelkas
| exoplanet = b
| mass = < 1,6
| semimajor = 0,106
| period = 8,1453
| radius_earth = 2,4
}}
{{Wentelkas
| exoplanet = c
| mass = < 1,6
| semimajor = 0,068
| period = 12,3335
| radius_earth = 2,8
}}
{{Wentelkas
| exoplanet = e
| mass =
| semimajor = 0,138
| period = 18,998355
| radius_earth = 2,78
}}
{{Wentelkas einde}}
== Verwysings ==
{{Verwysings|30em|verwysings=
<ref name="Gaia DR2">{{Verwys web |url=http://webviz.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-5?-out.add=.&-source=I/345/gaia2&-c=290.41326209101%20%2b38.34372832977,eq=ICRS,rs=0.005 |titel=Gaia Data Release 2 Vizier catalog entry |webwerf=webviz.u-strasbg.fr |argief-url=https://web.archive.org/web/20200707061433/http://webviz.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-5?-out.add=.&-source=I/345/gaia2&-c=290.41326209101%20%2b38.34372832977,eq=ICRS,rs=0.005 |argiefdatum=7 Julie 2020 |url-status=dood}}</ref>
}}
==Eksterne skakels==
* [[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Kepler-24|Engelse Wikipedia]]
{{Lug3|19|21|39.0|+|38|20|37|aansig=titel}}
{{Sterplanete}}
[[Kategorie:Lier (sterrebeeld)]]
[[Kategorie:Planetêre stelsels]]
[[Kategorie:Kepler-voorwerpe]]
[[Kategorie:2MASS-voorwerpe]]
[[Kategorie:G-tipe hoofreekssterre]]
be42ak08olrmk5rpnq9p3hiqsks23ww
Kepler-26
0
227474
3379385
3068675
2026-11-21T02:17:29Z
InternetArchiveBot
131157
Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379385
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas ster
| naam= Kepler-26
| beeld=
| onderskrif=
| sterrebeeld= [[Lier (sterrebeeld)|Lier]]<ref name=IAU_const>{{citation | contribution=Lyra – constellation boundary | title=The Constellations | publisher=International Astronomical Union | url=http://www.iau.org/public/constellations/#lyr | accessdate=2011-12-15 | archivedate=2013-06-05 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20130605024208/http://www.iau.org/public/constellations/#lyr | argief-url=https://web.archive.org/web/20130605024208/http://www.iau.org/public/constellations/#lyr | argiefdatum=2013-06-05 | besoekdatum=2018-12-09 | url-status=dead }}</ref>
| bayernaam=
| spektraaltipe= K<ref name=epe>{{citation |first1=Jean |last1=Schneider |title=Star: Kepler-24 |work=Extrasolar Planets Encyclopaedia |publisher=Paris Observatory |url=http://exoplanet.eu/star.php?st=Kepler-24 |accessdate=2013-12-18 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120505102332/http://exoplanet.eu/star.php?st=Kepler-24 |archivedate=2012-05-05}}</ref>
| soort= [[Hoofreeks]]ster
| RK= {{RK|18|59|45.8407}}<ref name="Gaia DR2"/>
| Dek= {{Dek|+46|33|59.438}}<ref name="Gaia DR2"/>
| magnitude=
| skynmagnitude= 15,473<ref name=nasa_ames>{{citation | title=Kepler-24b | publisher=Nasa Ames Research Center | url=http://kepler.nasa.gov/Mission/discoveries/kepler24b/ | accessdate=2011-12-06 | archivedate=2017-03-31 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20170331023018/https://kepler.nasa.gov/Mission/discoveries/kepler24b/ | argief-url=https://web.archive.org/web/20170331023018/https://kepler.nasa.gov/Mission/discoveries/kepler24b/ | argiefdatum=2017-03-31 | besoekdatum=2018-12-09 | url-status=dead }}</ref>
| absolute magnitude=
| B-V =
| U-B =
| massa= {{nowrap|0,65}}<ref name=nasa_ames/>
| radius= {{nowrap|0,59}}<ref name=nasa_ames/>
| ligsterkte= {{nowrap|0,1}}<ref name=nasa_ames/>
| ouderdom=
| temperatuur= {{nowrap|4 500}}<ref name=nasa_ames/>
| afstand=
| rotasiespoed= {{nowrap|1,9}}<ref name=nasa_ames/>
| fe-h= {{nowrap|-0,21}}<ref name=nasa_ames/>
| veranderlik=
| veelvoudig=
| planete=
| name= [[Kepler Object of Interest|KOI]]-250, KIC 9757613, [[2MASS]] J18594583+4633595
}}
'''Kepler-26''' is ’n [[Sterreklassifikasie#Klas K|K-tipe]] ster in die noordelike [[sterrebeeld]] [[Lier (sterrebeeld)|Lier]]. Dit is geleë by [[regte klimming]] {{RK|18|59|45.839}} en [[deklinasie]] {{Dek|+46|33|59.54}}.<ref name=keplerdiscoveries>{{cite web |title=Kepler Discoveries |date=5 Desember 2011 |url=http://kepler.nasa.gov/Mission/discoveries/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20111015012618/http://kepler.nasa.gov/Mission/discoveries/ |archive-date=15 Oktober 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Met ’n [[skynbare magnitude]] van 15,5<ref name=nasa_ames/> is die ster te dof om met die blote oog te sien.
{{Wentelkas begin
| table_ref = <ref name=epe/>
}}
{{Wentelkas
| exoplanet = d
| mass =
| semimajor = 0,039
| period = 3,543919
| radius_earth = 1,07
}}
{{Wentelkas
| exoplanet = b
| mass = 0,38
| semimajor = 0,085
| period = 12,2829
| radius_earth = 3,59
}}
{{Wentelkas
| exoplanet = c
| mass = 0,38
| semimajor = 0,107
| period = 17,2513
| radius_earth = 3,58
}}
{{Wentelkas
| exoplanet = e
| mass =
| semimajor = 0,22
| period = 46,827915
| radius_earth = 2,41
}}
{{Wentelkas einde}}
== Verwysings ==
{{Verwysings|30em|verwysings=
<ref name="Gaia DR2">{{Verwys web |url=http://webviz.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-5?-out.add=.&-source=I/345/gaia2&-c=290.41326209101%20%2b38.34372832977,eq=ICRS,rs=0.005 |titel=Gaia Data Release 2 Vizier catalog entry |webwerf=webviz.u-strasbg.fr |argief-url=https://web.archive.org/web/20200707061433/http://webviz.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-5?-out.add=.&-source=I/345/gaia2&-c=290.41326209101%20%2b38.34372832977,eq=ICRS,rs=0.005 |argiefdatum=7 Julie 2020 |url-status=dood}}</ref>
}}
==Eksterne skakels==
* [[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Kepler-26|Engelse Wikipedia]]
{{Lug3|18|59|45.839|+|46|33|59.54|aansig=titel}}
{{Sterplanete}}
[[Kategorie:Lier (sterrebeeld)]]
[[Kategorie:Planetêre stelsels]]
[[Kategorie:Kepler-voorwerpe]]
[[Kategorie:2MASS-voorwerpe]]
[[Kategorie:K-tipe hoofreekssterre]]
o2rxx6po9sriah9ptdo8mhunbxznmqm
Lys van die hoogste geboue in Suid-Afrika
0
230385
3379481
3373449
2026-11-21T08:42:22Z
InternetArchiveBot
131157
Red 0 verwysing(s) en merk 8 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379481
wikitext
text/x-wiki
[[Lêer:Johannesburg CBD.jpg|regs|duimnael|[[Johannesburg]], die ekonomiese hoofstad van Suid-Afrika.]]
[[Lêer:Cape Town N2.jpg|regs|duimnael|[[Kaapstad]], die oudste stad in Suid-Afrika en 'n belangrike ekonomiese sentrum.]]
[[Lêer:Skyline-of-pretoria.jpg|regs|duimnael|[[Pretoria]], uitvoerende hoofstad van Suid-Afrika.]]
[[Lêer:VWestDurban.jpg|regs|duimnael|[[Durban]], 'n belangrike ekonomiese sentrum van Suid-Afrika.]]
[[Suid-Afrika]] is die mees strukturele en ekonomies ontwikkelde land op die [[Afrika]]-kontinent. As sodanig, het die groot stede 'n konstruksie ontploffing beleef wat die meeste ander stede van soortgelyke grootte in Afrika nie ervaar het nie. Gevorderde ontwikkeling is opvallend gelokaliseer rondom vyf gebiede: [[Kaapstad]], [[Gqeberha]], [[Durban]], [[Bloemfontein]] en [[Pretoria]]/[[Johannesburg]]. Buite hierdie vyf ekonomiese sentrums, is ontwikkeling marginaal en armoede is nog steeds algemeen ten spyte van die regering se opheffingspogings. Gevolglik is die oorgrote meerderheid van Suid-Afrikaners arm. Die sleutel marginale gebiede ervaar egter vinnige groei. Hierdie gebiede sluit die [[Tuinroete]] ([[Mosselbaai]] tot [[Plettenbergbaai]]), die [[Rustenburg]] area, [[Nelspruit]] area, die Kaapse Weskus, en die KwaZulu-Natalse noordkus in.
== Hoogste geboue ==
[[Lêer:Southern Life Center, Johannesburg, South Africa.jpg|regs|duimnael|Die Southern Life Sentrum in Johannesburg.]]
[[Lêer:Nelson Mandela Square at night-001.jpg|duimnael|Michelangelo-toring]]
[[Lêer:Sandton.jpg|duimnael|Sandton]]
[[Lêer:SandtonGP-skyline.jpg|duimnael|Sandton stadsprofiel]]
Hierdie lys rangskik Suid-Afrikaanse geboue wat ten minste 100 m hoog is. Dit word gebaseer op die standaard hoogtemeting. Dit sluit torings en argitektoniese besonderhede in.
{| class="wikitable sortable" style="margin-bottom: 33px;"
!Naam
!Hoogte<br />(argitektonies)
!Vloere
!Gebou
!Stad
! class="unsortable" |Notas
|-
|[[Die Leonardo (Sandton)|Die Leonardo]]
|style="text-align:center;"| 234m
|style="text-align:center;"| 55
|2019
|Johannesburg
|Die hoogste gebou in Suid-Afrika en vierde hoogste op die Afrikakontinent.
|-
|[[Carlton-sentrum]]
| style="text-align:center;" |223m
| style="text-align:center;" |50
|1973
|[[Johannesburg]]
|Was die hoogste gebou in Suid-Afrika en op die Afrikakontinent tot 2019.<br />
|-
|[[Ponte-toringgebou]]
| style="text-align:center;" |173m
| style="text-align:center;" |54
|1975
|Johannesburg
|
|-
|[[Marble Towers]]
| style="text-align:center;" |152m
| style="text-align:center;" |32
|1973
|Johannesburg
|-
|[[Pearl Dawn]]
| style="text-align:center;" |152m
| style="text-align:center;" |31
|2010
|Durban
|<ref>[http://www.emporis.com/application/?nav=building&lng=3&id=221181emporis.com- Pearl Dawn, Durban]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Hoogste gebou buite die middestad besigheidsarea en hoogste in Durban. Deel van die Pêrels van Umhlanga Onwikkeling.
|-
|[[Suid-Afrikaanse Reserwebank]]
| style="text-align:center;" |150m
| style="text-align:center;" |38
|1988
|[[Pretoria]]
|<ref>{{cite web |url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=southafricanreservebankbuilding-pretoria-southafrica |title=South African Reserve Bank Building, Pretoria – 103551 – EMPORIS |first=Emporis |last=GmbH |website=www.emporis.com |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20070324101347/http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=southafricanreservebankbuilding-pretoria-southafrica |archive-date=24 Maart 2007 |url-status=dead |df=dmy-all |access-date=2 Januarie 2019 }}</ref> Hoogste gebou in Pretoria
|-
|88 on Field
| style="text-align:center;" |146m
| style="text-align:center;" |26
|1985
|Durban
|<ref>[http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=88onfield-durban-southafricaemporis.com-88onField 88 on Field]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Hoogste gebou in Durban-sentraal.
|-
|Sandton City Office Tower
| style="text-align:center;" |141m
| style="text-align:center;" |22
|1973
|Sandton
|Uitgestrek in 2014.
|-
|Michelangelo Towers
| style="text-align:center;" |140m
| style="text-align:center;" |34
|2005
|Sandton
|Die hoogste hotel in Suid-Afrika.
|-
|ABSA-toring
| style="text-align:center;" |140m
| style="text-align:center;" |32
|1970
|Johannesburg
|-
|KwaDukuza eGoli Hotel Tower 1
| style="text-align:center;" |140m
| style="text-align:center;" |40
|1970
|Johannesburg
|<ref>{{cite web |url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=kwadukuzaegolihoteltower1-johannesburg-southafrica |title=Kwa Dukuza Egoli Hotel Tower 1, Johannesburg – 103523 – EMPORIS |first=Emporis |last=GmbH |website=www.emporis.com |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20070210190740/http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=kwadukuzaegolihoteltower1-johannesburg-southafrica |archive-date=10 Februarie 2007 |url-status=dead |df=dmy-all |access-date=2 Januarie 2019 }}</ref> Gesluit vanaf 1998 tot verdere kennisgewing.
|-
|Trust Bank-gebou
| style="text-align:center;" |140m
| style="text-align:center;" |31
|1970
|Johannesburg
|<ref>{{cite web|url=http://www.emporis.com/application/?nav=building&lng=3&id=trustbankbuilding-johannesburg-southafrica|title=Trust Bank Building, Johannesburg – 103536 – EMPORIS|first=Emporis|last=GmbH|date=|website=www.emporis.com}} {{Dooie skakel|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
|-
|[[Portside Tower]]
| align="center" |139m
| align="center" |32
|2014
|Kaapstad
|<ref>{{cite web |url=http://www.iolproperty.co.za/roller/news/entry/cape_town_s_tallest_building |title=Cape Town's tallest building officially unveiled: Property News from IOLProperty |website=www.iolproperty.co.za |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190709163924/http://www.iolproperty.co.za/roller/news/entry/cape_town_s_tallest_building |archive-date=9 Julie 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web|url=http://portside.co.za/building|title=Portside Tower - The Building|date=|website=portside.co.za|access-date= 2 Januarie 2019|archive-date=19 Oktober 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141019044228/http://portside.co.za/building|url-status=dead}}</ref>Hoogste gebou in Kaapstad.
|-
|[[Standard Bank-sentrum]]
| style="text-align:center;" |139m
| style="text-align:center;" |34
|1968
|Johannesburg
|<ref>{{cite web |url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=5286 |title=Standard Bank Centre, Johannesburg – SkyscraperPage.com |website=skyscraperpage.com |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180219090152/http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=5286 |archive-date=19 Februarie 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
|-
|Southern Life-sentrum
| style="text-align:center;" |138m
| style="text-align:center;" |30
|1973
|Johannesburg
|<ref>{{cite web |url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=6786 |title=Southern Life Centre, Johannesburg – SkyscraperPage.com |website=skyscraperpage.com |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612141124/http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=6786 |archive-date=12 Junie 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
|-
|Monte Blanc
| style="text-align:center;" |133m
| style="text-align:center;" |40
|1985
|Durban
|<ref>{{cite web |url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=7477 |title=Monte Blanc, Durban – SkyscraperPage.com |website=skyscraperpage.com |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180219090154/http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=7477 |archive-date=19 Februarie 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
|-
|ABSA-toring Pretoria
| style="text-align:center;" |132m
| style="text-align:center;" |38
|1976
|Pretoria
|<ref>{{cite web |url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=8742 |title=ABSA Tower, Pretoria – SkyscraperPage.com |website=skyscraperpage.com |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180219090147/http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=8742 |archive-date=19 Februarie 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
|-
|Old Mutual-sentrum
| style="text-align:center;" |130m
| style="text-align:center;" |33
|1995
|Durban
|<ref>{{cite web |url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=6144 |title=Old Mutual Centre, Durban – SkyscraperPage.com |website=skyscraperpage.com |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612141029/http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=6144 |archive-date=12 Junie 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
|-
|UCS Building
| style="text-align:center;" |128m
| style="text-align:center;" |29
|1976
|Johannesburg
|<ref>{{cite web |url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=9340 |title=UCS Building, Johannesburg – SkyscraperPage.com |website=skyscraperpage.com |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180219090156/http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=9340 |archive-date=19 Februarie 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
|-
|1 Thibault Square
| style="text-align:center;" |127m
| style="text-align:center;" |31
|1972
|Kaapstad
|<ref>{{cite web |url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=6547 |title=BP Centre, Cape Town – SkyscraperPage.com |website=skyscraperpage.com |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20181009092546/https://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=6547 |archive-date=9 Oktober 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
|-
|The Spinnaker
| style="text-align:center;" |124m
| style="text-align:center;" |27
|2007
|Durban
|<ref>{{cite web |url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=39718 |title=The Spinnaker, Durban – SkyscraperPage.com |website=skyscraperpage.com |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180219090159/http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=39718 |archive-date=19 Februarie 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
|-
|Kine Centre
| style="text-align:center;" |123m
| style="text-align:center;" |27
|1974
|Johannesburg
|<ref>{{cite web |url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=9341 |title=Kine Centre, Johannesburg – SkyscraperPage.com |website=skyscraperpage.com |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180219090140/http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=9341 |archive-date=19 Februarie 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
|-
|Embassy Building
| style="text-align:center;" |120m
| style="text-align:center;" |28
|1991
|Durban
|<ref>{{cite web |url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=7478 |title=Embassy Building, Durban – SkyscraperPage.com |website=skyscraperpage.com |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180219090200/http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=7478 |archive-date=19 Februarie 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
|-
|Metlife Centre
| style="text-align:center;" |119m
| style="text-align:center;" |28
|1993
|[[Kaapstad]]
|<ref>{{cite web|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=metlifecentre-capetown-southafrica|title=Metlife Centre, Cape Town – 103483 – EMPORIS|first=Emporis|last=GmbH|date=|website=www.emporis.com}} {{Dooie skakel|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
|-
|Atterbury House
| style="text-align:center;" |119m
| style="text-align:center;" |29
|1976
|[[Kaapstad]]
|<ref>{{cite web |url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=7455 |title=Shell House, Cape Town – SkyscraperPage.com |website=skyscraperpage.com |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180219090145/http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=7455 |archive-date=19 Februarie 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
|-
|Carlton Hotel
| style="text-align:center;" |119m
| style="text-align:center;" |30
|1973
|Johannesburg
|<ref>{{cite web |url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=7474 |title=Carlton Centre Hotel, Johannesburg – SkyscraperPage.com |website=skyscraperpage.com |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180219090239/http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=7474 |archive-date=19 Februarie 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Gesluit vanaf 1997 tot verdere kennisgewing.
|-
|Pearl Breeze
| style="text-align:center;" |118m
| style="text-align:center;" |25
|2010
|Durban
|-
|Southern Sun Garden Court Marine Parade
| style="text-align:center;" |118m
| style="text-align:center;" |28
|1985
|Durban
|<ref>{{cite web |url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=6798 |title=Holiday Inn Durban – Marine Parade, Durban – SkyscraperPage.com |website=skyscraperpage.com |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180219090157/http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=6798 |archive-date=19 Februarie 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
|-
|Southern Sun Garden Court North Beach
| style="text-align:center;" |118m
| style="text-align:center;" |33
|1978
|Durban
|<ref>{{cite web |url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=6795 |title=Holiday Inn Garden Court North Beach, Durban – SkyscraperPage.com |website=skyscraperpage.com |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180219090303/http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=6795 |archive-date=19 Februarie 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
|-
|ABSA-sentrum Kaapstad
| style="text-align:center;" |117m
| style="text-align:center;" |34
|1970
|Kaapstad
|<ref name="skyscraperpage.com">{{cite web |url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=7469 |title=ABSA Centre Cape Town, Cape Town – SkyscraperPage.com |website=skyscraperpage.com |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180219090214/http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=7469 |archive-date=19 Februarie 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
|-
|[[Radiopark]]
| style="text-align:center;" |117m
| style="text-align:center;" |30
|1962
|Johannesburg
|-
|Civitasgebou
| style="text-align:center;" |112m
| style="text-align:center;" |31
|1973
|Pretoria
|
|-
|320 West Street
| style="text-align:center;" |111m
| style="text-align:center;" |30
|1973
|Durban
|<ref>{{cite web |url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=8622 |title=320 West Street, Durban – SkyscraperPage.com |website=skyscraperpage.com |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180219090215/http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=8622 |archive-date=19 Februarie 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
|-
|Poyntons-sentrum
| style="text-align:center;" |110m
| style="text-align:center;" |30
|1968
|Pretoria
|<ref>{{cite web |url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=8743 |title=Poyntons Centre, Pretoria – SkyscraperPage.com |website=skyscraperpage.com |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180219090136/http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=8743 |archive-date=19 Februarie 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
|-
|Schlesinger-gebou
| style="text-align:center;" |110m
| style="text-align:center;" |21
|1965
|Johannesburg
|<ref>{{cite web |url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=9343 |title=Schlesinger Building, Johannesburg – SkyscraperPage.com |website=skyscraperpage.com |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200405151433/https://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=9343 |archive-date=5 April 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
|-
|Golden Acre
| style="text-align:center;" |110m
| style="text-align:center;" |28
|1979
|Kaapstad
|<ref>{{cite web |url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=1345 |title=Golden Acre, Cape Town – SkyscraperPage.com |website=skyscraperpage.com |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180219090237/http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=1345 |archive-date=19 Februarie 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
|-
|Protea Hotel Landmark Lodge
| style="text-align:center;" |110m
| style="text-align:center;" |31
|1976
|Durban
|<ref>{{cite web |url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=7479 |title=Protea Hotel Landmark Lodge, Durban – SkyscraperPage.com |website=skyscraperpage.com |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180219090138/http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=7479 |archive-date=19 Februarie 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
|-
|The Palace
| style="text-align:center;" |110m
| style="text-align:center;" |26
|1986
|Durban
|<ref name="skyscraperpage.com1">{{cite web |url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=7480 |title=The Parade, Durban – SkyscraperPage.com |website=skyscraperpage.com |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180219090144/http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=7480 |archive-date=19 Februarie 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
|-
|Landbou-uniegebou
| style="text-align:center;" |110m
| style="text-align:center;" |30
|1968
|Pretoria
|
|-
|John Ross House
| style="text-align:center;" |109m
| style="text-align:center;" |33
|1973
|Durban
|-
|Durban Bay House
| style="text-align:center;" |106m
| style="text-align:center;" |32
|1986
|Durban
|-
|Southern Sun Cape Sun
| style="text-align:center;" |105m
| style="text-align:center;" |32
|1982
|Kaapstad
|<ref>{{cite web |url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=5781 |title=Holiday Inn Cape Town, Cape Town – SkyscraperPage.com |website=skyscraperpage.com |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180219090202/http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=5781 |archive-date=19 Februarie 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
|-
|Highpoint Hillbrow
| style="text-align:center;" |105m
| style="text-align:center;" |25
|1972
|Johannesburg
|<ref>{{cite web |url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=9344 |title=Highpoint Hillbrow, Johannesburg – SkyscraperPage.com |website=skyscraperpage.com |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180219090219/http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=9344 |archive-date=19 Februarie 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
|-
|Radisson Blu Hotel & Residence
| style="text-align:center;" |104m
| style="text-align:center;" |26
|1993
|Kaapstad
|-
|Maluti
| style="text-align:center;" |104m
| style="text-align:center;" |33
|1984
|Durban
|-
|Transnet Tower
| style="text-align:center;" |103m
| style="text-align:center;" |27
|1973
|Durban
|-
|Pearl Sky
| style="text-align:center;" |102m
| style="text-align:center;" |31
|2010
|[[Durban]]
|-
|101 Victoria Embankment
| style="text-align:center;" |102m
| style="text-align:center;" |38
|1981
|Durban
|-
|Servamus House
| style="text-align:center;" |102m
| style="text-align:center;" |25
|1973
|Durban
|-
|Saambou-gebou
| style="text-align:center;" |102m
| style="text-align:center;" |30
|1951
|Pretoria
|-
|Wes-Kaapse Provinsiale Administrasiegebou
| style="text-align:center;" |101m
| style="text-align:center;" |26
|1976
|Kaapstad
|-
|Loch Logan Park
| style="text-align:center;" |100m
| style="text-align:center;" |20
|1983
|Bloemfontein
|-
|Bowmans Gilfillan Building
| style="text-align:center;" |100m
| style="text-align:center;" |18
|2017
|Sandton
|}
== Stede met die meeste wolkekrabbers ==
Hierdie tabel toon Suid-Afrikaanse stede met ten minste een voltooide wolkekrabber van meer as 100 meter in hoogte.
{| class="wikitable" style="margin-bottom: 10px;"
!Rang
!Stad
!≥100 m
!≥150 m
!≥200 m
!≥250 m
!Totale
|-
|1
|Durban
|18
|1
|–
|–
|19
|-
|2
|Johannesburg
|13
|2
|2
|–
|17
|-
|3
|Kaapstad
|10
|–
|–
|–
|10
|-
|4
|Pretoria
|6
|1
|–
|–
|7
|-
|5
|Sandton
|2
|–
|1
|–
|3
|-
|6
|Bloemfontein
|2
|–
|–
|–
|2
|}
== Noemenswaardige geboue in Johannesburg ==
[[Johannesburg]] beskik oor 'n verskeidenheid van kommersiële en residensiële [[gebou]]e, so daar is ook 'n paar moderne geboue soos die KwaDukuza eGoli Hotel en die Trust Bank-Gebou. Die Johannesburg-Pretoria gekombineerde metropolitaanse gebied het die digste konsentrasie van wolkekrabbers op die kontinent en een van die digste ter wêreld. '''[[Carlton-sentrum]]''' is 'n wolkekrabber en winkelsentrum geleë in die middestad van Johannesburg, Suid-Afrika. Teen 223 meter, was dit die hoogste gebou in Afrika en ongeveer die helfte van die hoogte van die Willis Toring (die voormalige Sears-Toring) in Chicago. Toe dit oorspronklik voltooi is was dit die hoogste gebou in die suidelike halfrond. Die Carlton-sentrum het 50 vloere, en is 223 m lank, sowat 40 m te kort om deel van die wêreld se top 100 wolkekrabbers te wees. Die fondasies van die twee geboue in die kompleks is 3.5 m in deursnee en is 20 m verleng na die rotsbodem toe, 30 m onder die straatvlak. Die gebou bestaan uit beide kantore en winkels, en beslaan meer as 46 persent van die oppervlakte onder die grondvlak. 'n Uitsigarea op die 50ste verdieping bied 'n uitsig van Johannesburg en Pretoria. Die gebou word deur [[Transnet]] besit.
'''Ponte City''' is 'n wolkekrabber in die [[Hillbrow]]-woonbuurt van Johannesburg, Suid-Afrika. Dit is in 1975 gebou tot 'n hoogte van 173 m, wat dit die hoogste residensiële gebou in Afrika maak. Die 54-verdiepinggebou is silindries, met 'n oop middel sodat bykomende lig in die woonstelle kan kom. Die middelruimte is bekend as "die kern" en styg bo 'n ongelyke rotsvloer uit. Ponte City was 'n uiters aantreklike adres as gevolg van sy uitsig oor die hele Johannesburg en omgewing. Die advertensieteken op die bokant van die gebou is die hoogste en grootste teken in die suidelike halfrond. Dit adverteer die Suid-Afrikaanse selfoonmaatskappy [[Vodacom]].
'''Marmer Towers''' is 'n wolkekrabber in die sentrale sakegebied van Johannesburg, Suid-Afrika. Dit is in 1973 gebou en is 32 verdiepings hoog. Die gebou het ook 'n agtverdieping parkeergarage. Dit het die grootste elektroniese teken in die Suidelike Halfrond, met 'n grootte van 44 x 32 x 12 meter. Dit is gemaak van 'n mengsel van beton en marmer. Die belangrikste gebruik van die gebou is vir kommersiële kantore.
'''KwaDukuza eGoli Hotel''' is 'n wolkekrabber in die sentrale sakegebied van Johannesburg, Suid-Afrika. Die kompleks is gebou in 1970 oorspronklik as "Die Tollman Towers" (wat besit is deur díe prominente Suid-Afrikaanse familie). Dit bestaan uit twee aparte torings, waarvan een 40 verdiepings het en die ander 22 en dit is verbind deur 'n vier-verdieping podium met 'n swembad dek en 'n atletiekbaan. Die gebou was vir baie jare leeg omdat die hotel, Die Johannesburg Sun, verskuif het na Sandton. Die gebou is toe omgeskakel in 'n Holiday Inn, wat ook vinnig gefaal het. Die nuwe KwaDukuza eGoli Hotel is geopen in 2001, toe dit 3000 polisiebeamptes vir die wêreldberaad op volhoubare ontwikkeling gehuisves het. Op daardie stadium het dit aan Merk Whitehead van Whitehead Ondernemings behoort, maar die hotel het ook toegemaak. Die gebou is gesluit tot verdere kennisgewing.
'''Sandton City''' is 'n winkelsentrum geleë in Sandton, Johannesburg, wat gebou is as pionier-sentrum in 1973. Die toring is gebou as deel van 'n besigheidspark vir die middestad van Sandton, 'n voorstad van Johannesburg. Liberty Properties het in 2008 aangekondig dat Sandton City 'n bedrag van R1,77 miljard sou ontvang om dit op te gradeer. Liberty Properties [[hoof- uitvoerende beampte]] Samuel Ogbo het 'n visie van die kompleks gesien as Suid-Afrika se eie Wall Street. Die herontwikkeling sou die konstruksie van 'n 60-verdieping kantoortoring insluit, 'n nuwe kleinhandel- en kantoorruimte asook residensiële woonstelle. Die uitbreiding sou strek oor 30 000 vierkante meter en die totale kompleks sal 'n bruto verhuurbare gebied van 158 000 vierkante meter hê.
'''Trust Bank-gebou''' is 'n wolkekrabber in die sentrale sakegebied van Johannesburg, Suid-Afrika. Dit is in 1970 tot 'n hoogte van 140 meter gebou. Die gebou was die hoofkantoor van die voormalige Trust Bank van Suid-Afrika, en het een van die grootste bankkelders in Suid-Afrika. Die gebou is in Februarie 2003 verkoop vir R 6,4 miljoen (VS$ 640 000), wat kan veroorsaak dat die naam verander word na dié van die nuwe huurder.
'''Diagonal Straat 11''' is 'n wolkekrabber in Johannesburg, Suid-Afrika. Dit is in 1984 tot 'n hoogte van 80 meter gebou. Dit is ontwerp om soos 'n diamant te lyk wat die verskillende dele van die sentrale sakegebied op elke hoek van die gebou reflekteer.
[[Lêer:Johannesburg CBD.jpg|senter|duimnael|500x500px|Panoramies Die sentrale sake gebied van [[Johannesburg]].]]
== Tydlyn van die hoogste geboue in Suid-Afrika ==
'n Tydlyn van die hoogste geboue bo 100 m. Al die geboue is ingesluit, maar enige gesloopte of vernietige geboue word uitgelaat.
{| class="wikitable" style="margin-bottom: 34px;"
!Naam
!Stad
!Jare as hoogste
!Meter
!Voet
!Vloere
!Foto
|-
|[[Die Leonardo (Sandton)|Die Leonardo]]
|Johannesburg
|2019 – hede
|234
|
|55
|[[Lêer:The Leonardo - Under Construction.jpg|raamloos|75px]]
|-
|[[Carlton-sentrum]]
|Johannesburg
|1973–2019
|223
|732
|50
|[[Lêer:Carlton Centre 2.jpg|raamloos|98x98px]]
|-
|[[Marble Towers|Marmer Torings]]
|Johannesburg
|1973-1973
|152
|499
|32
|[[Lêer:Johannesburg view topofCC 03.jpg|raamloos|74x74px]]
|-
|KwaDukuza eGoli Hotel Toring 1
|Johannesburg
| rowspan="2" |1970–1973
|140
|460
|40
|[[Lêer:Johannesburg view topofCC 03.jpg|raamloos|75x75px]]
|-
|Trust Bank-gebou
|Johannesburg
|140
|460
|31
|[[Lêer:Downtown Joburg.jpg|raamloos|74x74px]]
|-
|[[Standard Bank-sentrum]]
|Johannesburg
|1968–1970
|139
|456
|34
|[[Lêer:JHFMARS Standard Bank Centre, cnr Fox, Hollard, Main and Simmonds str Johannesburg St no 1116010 - Copy.jpg|raamloos|115x115px]]
|-
|[[Radiopark]]
|Johannesburg
|1962–1968
|117
|384
|30
|-
|Saambou-gebou
|Pretoria
|1961–1962
|102
|335
|30
|[[Lêer:Prétoria-skyline.jpg|raamloos|98x98px]]
|}
== Hoogste voltooi, onder konstruksie, goedgekeurde en beplande ==
Hierdie is 'n lys van wolkekrabbers wat voltooi is, In aanbou is, goedgekeur of beplan word in Suid-Afrika, maar is teen Maart 2018 nog nie voltooi nie.
<big>'''In aanbou, goedgekeur of beplan'''</big>
{| class="wikitable sortable"
!Naam
! style="width:75px;" |Hoogte<br /><small>m </small>
!Verdiepings
!Jaar
!Stad
!Status
|-
|W Hotel & wonings
|145 m
|36
|2024/2025
|Kaapstad
|Beplan
|-
|zero2one
|142 m
|46
|2020
|Kaapstad
|Beplan
|-
|The Vogue
|138 m
|38
|2020
|Kaapstad
|Beplan
|-
|Northern Lights
|132 m
|38
|2020
|Sandton
|Beplan
|-
|16 on Bree
|131 m
|36
|2020
|Kaapstad
|Voltooi
|-
|Oceans Umhlanga Toring 1
|125 m
|30
|2019
|Umhlanga
|In aanbou
|-
|Oceans Umhlanga Toring 2
|125 m
|30
|2019
|Umhlanga
|In aanbou
|-
|The Modern
|~120 m
|32
|2021
|Kaapstad
|Beplan
|-
|Radisson Blu Hotel
|122 m
|25
|2019
|Umhlanga
|In aanbou
|-
|Umhlanga Arch
|
|28
|2020
|Umhlanga
|Voltooi
|-
|The Rubik
|89 m
|27
|2023
|Kaapstad
|In aanbou
|-
|Menlyn Link
|
|26
|2023
|Pretoria
|Beplan
|-
|Harbour Arch #1
|
|23
|2023
|Kaapstad
|In aanbou
|-
|Harbour Arch #2
|
|23
|nie bekend
|Kaapstad
|Beplan
|-
|Hilton Garden Inn
|
|23
|2020
|Umhlanga
|In aanbou
|}
== Hoogste geboue wat gevisualiseer is wat nie gekanselleer is nie ==
Hierdie is 'n lys van geboue wat meer as 100 m hoog is en nog nie gekanselleer is nie.
{| class="wikitable" style="margin-bottom: 33px;"
!Naam
!Hoogte
!Vloere
!Jaar
!Stad
|-
|Durban Iconic Tower
|370 m
|88
|TBA
|Durban
|}
== Sien ook ==
* Lys van die hoogste geboue en strukture in Suid-Afrika
* Lys van die hoogste strukture in Suid-Afrika
* Lys van die hoogste geboue in Kaapstad
* Lys van die hoogste strukture in die wêreld deur die land
* Lys van Wêreld-erfenisterreine in Afrika
* Lys van die hoogste geboue in Afrika
* Lys van die hoogste geboue in die Filippyne
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
[[Kategorie:Wolkekrabbers in Suid-Afrika]]
142p9a5cm1h746rfwg35xltaxkndg5u
Lyn Wadley
0
247156
3379476
3367866
2026-11-21T08:22:28Z
InternetArchiveBot
131157
Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379476
wikitext
text/x-wiki
{{Weesbladsy}}
{{Inligtingskas Wetenskaplike
| naam = Lyn Wadley
| beeld =
| breedte = <!-- Vul net 220 in, nie 220px -->
| beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks -->
| beeldonderskrif =
| geboortenaam =
| geboortedatum =
| geboorteplek =
| sterftedatum =
| sterfteplek =
| plek van graf =
| blyplek =
| burgerskap =
| nasionaliteit =
| vakgebied = [[Argeologie]]
| werkplek = [[Universiteit van die Witwatersrand]]
| alma mater = [[Universiteit van Kaapstad]]</br>[[Universiteit van die Witwatersrand]]
| doktorale promotor =
| akademiese adviseurs =
| doktorale studente =
| ander studente =
| bekend vir = Vroeë menslike-denkvermoë
| beïnvloed deur =
| invloed op =
| toekennings =
| handtekening =
| webblad =
| voetnotas =
}}
'''Lyn Wadley''' FRSSAf is 'n ereprofessor in [[argeologie]], geaffilieer met die Department van Argeologie en die Instituut vir Evolusie aan die [[Universiteit van die Witwatersrand]].<ref name="WITS"/>
== Opleiding ==
Wadley het in 1977 haar meestersgraad aan die [[Universiteit van Kaapstad]] behaal en in 1986 haar PhD aan die [[Universiteit van die Witwatersrand]].<ref name="LinkedIn"/> Haar proefskrif was getiteld "A Social And Ecological Interpretation Of The Later Stone Age In The Southern Transvaal." ('n Sosiale en ekologiese interpretasie van die later-Steentydperk in die Suidelike Transvaal).<ref name="Innopac"/>
== Loopbaan ==
Wadley het van 1982 tot 2004 aan die Universiteit van die Witwatersrand gedoseer.<ref name="WITS"/> Alhoewel sy van die universiteit afgetree het, hou sy steeds toesig oor doktorale studente. Sy het 'n span argeoloë na die Sibudu-steenskuiling in [[KwaZulu-Natal]] gelei en het nuwe bewyse vir vroeë mense se kognitiewe vermoë ontbloot.<ref name="maropeng"/>
Sy is gelys op die Thomson Reuterslys van hoogs-aangehaalde navorsers.<ref>{{en}}[http://highlycited.com/ Thomson Reuters lys van hoogs aangehaalde navorsers]. </ref>
In 2014 het die Koninklike Vereniging<!-- "Vereniging" is die naam van 'n dorp, alle ander "associations" word "vereniging" gespel --> van Suid-Afrika haar 'n genoot gemaak.
== Navorsing ==
Vir haar doktorale-navorsing het sy 'n model van die sosiale organisasie van [[holoseen]] (Later-steentydperk-jagterversamelaars) ontwikkel wat fokus op seisoenale samevoeging en verspreiding van groepe. By uitgrawings het sy 'n moontlike versamelingsplek, Jubilee-skuiling, en 'n moontlike verspreidingsgebied, Cave James, geïdentifiseer.<ref name="Wadley1"/>
Ná haar Ph.D het sy Rose Cottage Cave in die [[Vrystaat]] begin uitgrawe.<ref name="Rose"/> Haar navorsing het gefokus op die Holocene en Pleistocene Later-Steentydperk en op die Middel-Steentydperk. Die opgrawings het belangrike inligting opgelewer oor die tegnologiese organisasie van die Middel-Steentyd Howieson se Poort industrie en op die kognitiewe kompleksiteit van moderne menslike gedrag gedurende hierdie deel van die middelste Steentydperk.<ref name="Wadley2"/><ref name="Mes"/>
Wadley is die direkteur van die navorsingseenheid ACACIA (Ancient Cognition and Culture in Africa) (Antieke Kognisie en Kultuur in Afrika) aan die Universiteit van die Witwatersrand. Die doel van hierdie navorsingseenheid is om kwessies van [[kognisie]] en kultuur in die Middelste [[Steentydperk]] in Suid-Afrika te ondersoek. Die argeologiese materiaal wat deur die ACACIA-personeel en gegradueerde studente die afgelope 12 jaar ontleed is, was in die Sibudu grot in [[KwaZulu-Natal]] ontdek. Wadley het ook eksperimentele argeologie gedoen om tegniese prosesse wat tydens die Middeleeue aangeneem is, te verstaan.<ref name="WITS"/>
== Verwysings ==
{{Verwysings| verwysings=
<ref name="WITS">{{cite web |title=Lyn Wadley |url=http://www.wits.ac.za/gsm/academic/science/geography/staff/lyn-wadley/5693/lyn_wadley.html |website=Witwatersrand University |access-date=12 Maart 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20141222123457/http://www.wits.ac.za/gsm/academic/science/geography/staff/lyn-wadley/5693/lyn_wadley.html |archive-date=22 Desember 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
<ref name="LinkedIn">{{en}}{{cite web|url=https://za.linkedin.com/pub/lyn-wadley/a/289/322|title=Lyn Wadley|accessdate=12 Maart 2019|url-status=dead|archiveurl=https://archive.is/20160514195135/https://za.linkedin.com/pub/lyn-wadley/a/289/322|archivedate=14 May 2016|df=}}</ref>
<ref name="maropeng">{{cite web |title=Lyn Wadley |url=http://www.maropeng.co.za/news/entry/imagining_the_past_professor_lyn_wadley |website=maropeng.co.za |access-date=12 Maart 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180919211212/https://www.maropeng.co.za/news/entry/imagining_the_past_professor_lyn_wadley |archive-date=19 September 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
<ref name="Wadley1">{{en}}{{cite book |last1=Wadley |first1=Lyn |title=Hunters and Gatherers of the Southern Transvaal: Social and Ecological Interpretation |date=1987 |publisher=British Archaeological Reports |location=University of Michigan |isbn=9780860544920 |edition=BAR International Series |url=https://books.google.co.za/books/about/Later_Stone_Age_Hunters_and_Gatherers_of.html |archivedate=30 June 2010 |language=en |format=Digitized}}</ref>
<ref name="Rose">{{en}}{{cite journal|last1=Wadley |first1=L. |last2=Harper |first2=P. |year=1989 |title=Rose Cottage Cave Revisited: Malan's Middle Stone Age | journal = South African Archaeological Bulletin|url=https://www.jstor.org/stable/3888316 |volume = 44 | issue = |pages = 23–32 |jstor=3888316}}</ref>
<ref name="Wadley2">{{en}}{{cite journal|last1=Wadley |first1=L. |year=2001 | title=What is Cultural Modernity? A General View and a South African Perspective from Rose Cottage Cave | journal=Cambridge Archaeological Journal | volume=11 | issue= | pages=201–221 | doi=10.1017/S0959774301000117}}</ref>
<ref name="Mes">{{en}}{{cite journal| last1=Soriano | first1=S. | last2=Villa | first2=P. | last3=Wadley | first3=L. | year=2007 | title= Blade technology and tool forms in the Middle Stone Age of South Africa: the Howiesons Poort and post-Howiesons Poort at Rose Cottage Cave | url = | journal = Journal of Archaeological Science | volume = 34 | issue = | pages = 681–703 | doi = 10.1016/j.jas.2006.06.017}}</ref>
<ref name="Innopac">{{cite web |title=PhD Thesis: A Social And Ecological Interpretation Of The Later Stone Age In The Southern Transvaal. - Lyn Wadley |website=University of the Witwatersrand e-catalogue |url=http://innopac.wits.ac.za/record=b1131905~S0 |access-date=12 Maart 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200428013514/http://innopac.wits.ac.za/record=b1131905~S0 |archive-date=28 April 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
}}
== Eksterne skakels ==
*[https://www.researchgate.net/profile/Lyn_Wadley Publikasies deur Lyn Wadley op ''ResearchGate'']
*[https://sahris.sahra.org.za/people/lyn-wadley Lyn Wadley op die Suid-Afrikaanse Erfenishulpbronne-agentskap]
*[https://www.royalsocietysa.org.za/?page_id=759 Lyn Wadley op die Koninklike Vereniging van Suid-Afrika se webwerf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180905155258/http://www.royalsocietysa.org.za/?page_id=759 |date= 5 September 2018 }}
{{DEFAULTSORT:Wadley, Lyn}}
[[Kategorie:Argeologie van Suid-Afrika]]
[[Kategorie:Lewende mense]]
[[Kategorie:Alumni van die Universiteit Kaapstad]]
a7p4krju2g1411vfrzvpums9gsz40uh
Volksetimologie
0
264546
3379147
3327492
2026-11-20T12:21:05Z
AFM
21229
/* Suid-Afrikaanse Engels */
3379147
wikitext
text/x-wiki
'''Volksetimologie''' is die klankverandering (opsetlik of onopsetlik) van woorde wat betekenisloos is<ref name="prinsloo" /> tot nuwe woorde wat verstaanbaarder is.<ref name="Botha" /> Die ongewone woorde<ref name="Rossouw" /> is uitgespreek soos dit vir die sprekers (die gewone mens, breedweg die volk) geklink het en is soms verander of vervorm tot 'n woord wat bekend klink (hetsy deur klank-, hetsy deur begripassosiasie).<ref name="HSPietersburg" /><ref name="Rossouw" /><ref name="DuToitPJ" /><ref name="Basson" /> Volksetimologieë is in Afrikaans eiegoed, en nie uit Nederlands oorgeërf nie. Dit het hetsy uit misverstand, hetsy uit onkunde, hetsy grappenderwys in die volksmond ontstaan.<ref name="DeKlerk" /><ref name="Vandermerweponelis" /> In wese speel volksetimologie nie 'n belangrike rol in die vorming van die nuwe Afrikaanse woordeskat nie.<ref name="Rossouw">Rossouw, P.J., Du Toit, H.A., Louw, I.J., Jurgens, M.L., Theron, J.W. s.j. ''Die Lewende Taal: Afrikaans as moedertaal vir die nuwe Senior Sekondêre Kursus (Standerds 9 en 10) en vir ander klasse van gelykstaande ontwikkeling.'' Kaapstad: Juta. pp. 150-151</ref> In die negentiende-eeuse Transvaalse koerante word veral met baie konsepte en eiename van Britse (imperialistiese) herkoms mee die spot gedryf.<ref name="CombrinkVanRensburg" />
== Begrip ==
Volgens die taalkundige J.J. Smith is die begrip ''Volksetymologie'' in 1852 gemunt deur die Duitse taalgeleerde, "W. Förstemann" (d.i. Ernst Wilhelm Förstemann), wel gegrond op 'n ander taalopvatting. Förstemann en ander taalgeleerdes het destyds die wyse om 'n onbekende woordvorm meer "volks" of "eie" te maak as iets positiefs beskou, 'n uiting van die ware en gesonde volksgees. Hierdie volksgees het geen vrede met 'n woord wat hy nie begryp nie en omskep dit in iets wat vir hom iets beteken (byna soos 'n oester wat 'n pragtige nuwe pêrel skep uit 'n irriterende sandkorreltjie). Vir hierdie taalgeleerdes was volksetimologie dus werklik 'n etimologie wat die volk doelbewus beoefen het.<ref name="Smith150" />
Die moderne taalkundiges is nie hiermee eens nie, want 'n volk is van nature lui en gaan slaan nie eers die woordherkoms van elke woord na waaroor hy struikel nie. Die gewone spreker besig elke dag duisende woorde en bekommer hom nie in die minste oor die oorsprong daarvan nie. Volksetimologie geskied daarom ook op 'n onbewuste wyse - en het werklik niks met die ware wetenskaplike aard van die etimologie (die navorsing van die woordherkoms) uit te waai nie. Tog bestaan "volksetimologie" letterlik sodra die volk spekuleer waar 'n woord vandaan kom, byvoorbeeld wanneer 'n seun die ''sabbat'' met ''bad'' in verband bring (omdat mens op die sabbat jou weeklikse bad inkry), of om ''koekmakranka'' as verbastering van ''goed vir krampe'' te beskou (as geneesmiddel vir maagaandoenings),<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB06:000001768:pdf Coetzee, A.J. 1938. ''Die Afrikaanse Volksgeloof''. Amsterdam: N.V. Swets & Zeitlinger.], bl. 158: "ons ou mense het baie graag koekmakrankas op brandewyn laat trek, en vir hulle was dit 'n probate middel teen allerhande maagaandoeninge. Hulle het ook vas geglo dat "koekmakranka" 'n verbastering vir "goed vir krampe" is (dus volksetimologie, — A.J.C.); want, so beweer hul, daar is niks so goed vir krampe in die maag as koekmakranka-brandewyn nie."</ref> maar dit is die uitsondering op die reël.<ref name="Smith150" />
Self 'n goeie voorbeeld van hierdie tipe "volksetimologie" sou wees 'n naam soos Kapokberg, geleë in die Wes-Kaap. Omrede die woord "kapok" in die moderne Afrikaans geredelik verbind word met [[sneeu]], sou die Afrikaanssprekende sonder meer dink die berg is so genoem omdat daar so baie sneeuneerslae in die wintermaande moet wees. Dit is 'n vergissing, want [[Nicolas-Louis de Lacaille]] skryf in sy joernaal op 16 Augustus 1752: ''ce nom lui vient d'une espece d'Arbuste qui porte une fleur qui est une forte de ouate, appellée Kapoc dans les Indes, on l'y cultive pour en faire des lits, comme sont nos lits de plumes.'' (hierdie naam is afkomstig van 'n struikspesie, wat 'n blom dra wat so sterk soos watte is, genaamd "Kapoc" in (Nederlands)-Indië, wat verbou word om beddens te maak (stop), soos ons verebeddens is.)<ref>[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k1043867/f1.item.texteImage/f1n420.pdf?download=1 De Lacaille, N-L. 1763. ''Journal historique du voyage fait au Cap de Bonne-Espérance''. Paris: Chez Guillyn. p. 173.]</ref>
Nog 'n treffende voorbeeld is "die knoop deurhaak", wat eintlik "die knoop deurhak" moet wees. Vergelyk Engels ''hack (and slash)'' en Duits ''Hacken'' en ook in die ouer woord ''houthakker'' (houtkapper), dit wil sê deurkap. Hier vind mens die vervorming van ''die Gordiaanse knoop'' '''deurhak''', naamlik 'n byna onoorkomelike moeilikheid te bowe kom. In die Griekse mitologie het [[Gordius]], die mitiese koning van Frigië (rondom die hedendaagse Turkye), 'n ingewikkelde knoop gemaak in die riem aan die disselboom van sy strydwa. Wie ook al dit kon loswikkel of losmaak, sou wêreldheerser word. Niemand kon egter daarin slaag nie, en [[Alexander die Grote]], in hoogseie persoon, het uiteindelik die kortpad gekies en die knoop met sy swaard '''deurgehak'''.<ref>WAT, s.v. Gordiaans</ref>
Self het Smith geen probleem met die ingeburgerde begrip nie, al is dit hoe misleidend, "mits ons op ons hoede is en geen verkeerde konklusies uit die naam trek nie".<ref name="Smith150">Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 150</ref> [[H.J.J.M. van der Merwe]] voer ook aan hierdie begrip is misleidend, "want die term gee dikwels aanleiding tot verwarring met 'etimologie', die taalwetenskap wat hom besighou met die herkoms van woorde". Hy stel 'n ander benaming voor, "iets soos ''verdraaiing''".<ref name="Vandermerwe" />
== Wenslikheid en standaardisering ==
Baie grappige vervorminge is eendagsvlieë wat nooit werklik deel van die blywende taalskat word nie. Die problematiek is die erkenning daarvan.
Volgens J.J. Smith is die skryftaal nie die getroue beeld van die spreektaal nie - juis omdat dialekte, streekstale en die idiolek in so 'n mate verskil dat ander Afrikaanssprekendes die konteks met moeite sal verstaan, of glad nie. Volgens hom moet die skryftaal so naby as moontlik aan Nederlands bly, "sodat Nederlanders sonder groot inspanning ons boeke kan lees en in ons literatuur kan belangstel"; dus, 'n groter afsetgebied vir die Afrikaanse boek. Wedersyds kan die Afrikaanssprekendes steeds met gemak deur Nederlandse tekste verryk word. Waar daar dus 'n keuse tussen twee woordvorme of spellinge bestaan, behoort die keuse te wees die een wat die naaste op die Nederlands lyk. Die beginsel bestaan om in 'n eenheidstaal alle vervorminge te vermy wat nie buite sekere kringe of streke bekend is nie.
Die enigste uitsondering is waar die nuwe volksvorme wel op skrif mag verskyn, soos in romans en ander verhalende werke, "om sekere sprekers of klasse te kenskets, of om lokale kleur aan die vertelling te bied". Wat algemeen gesê word en oral as beskaafde taal geld (en nie [[neerlandisme|neerlandisties onafrikaans]] voorkom nie, soos bv. ''nagskade'' ('nachtschade') in stede van [[nastergal]]; hoewel ''populier'' tog ook destyds onafrikaans gelyk het teenoor ''poplier'', ''poppelier'', ''paplier'', ''pappelier'', ''pampelier'' en tans die norm in die skryftaal is), verdien ook erkenning op skrif.<ref>Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 154-157</ref>
== Onopsetlike verdraaiing ==
Van die woorde word as korrek in Afrikaans aanvaar, omrede dit nie opsetlik in Afrikaans verdraai is nie, maar uit onkunde (of misverstand) ontstaan het:<ref name="DeKlerk" /><ref name="Ponelis" />
* '''blaasbalk''' (''blaasbalg; balg = sak, dierpens, buik'')<ref name="Potgieter" /><ref name="Botha" /><ref name="DeKlerk" /><ref name="Rossouw" /><ref name="DuToitPJ" /><ref name="Ponelis">Ponelis, F.A., Senekal, H.E.J. & De Klerk, W.J. 1972. ''Die patroon van Afrikaans: Taalstruktuur vir Seniors''. Johannesburg: Afrikaanse Pers-Boekhandel. p. 365</ref><ref name="Vandermerwe" /><ref name="Basson" />
* '''aamborstig''' (''ang- of engborstig; dit hou verband met angs'')<ref name="DeKlerk" /><ref name="Vandermerwe" />
* '''balhorig''' (''balorig of baloorig = onwillig, stuurs'')<ref name="Potgieter" /><ref name="DeKlerk" />
* '''domkrag''' (''duimkrag'')<ref name="DeKlerk" /><ref name="Ponelis" />
* '''dronknes''' (''Eng. drunkenness'')<ref name="DeKlerk" />
* '''hangmat''' (''hamaca'')<ref name="DuToitPJ" />
* '''kanferfoelie''' of '''kaperfoelie''' (''capri folium (bokblare); Eng. caprifoil'')<ref name="HSPietersburg" /><ref name="DeKlerk" /><ref name="DuToitPJ" />
* '''kappertjie''' (blomsoort, ''Tropaeolum majus'') (''kapusynerblom'' (meer Neerlandisties volgens [[WAT]]) < ''kapucijnbloem'' (Nederlands), vergelykbaar met Frans ''capucine'' (1694)<ref>[https://www.cnrtl.fr/etymologie/capucine cnrtl.fr s.v. capucine, subst. fem]</ref> en Duits ''Kapuzinerkresse'',<ref>[https://web.archive.org/web/20130206104506/http://www.presse.uni-wuerzburg.de/einblick/single_special/artikel/kapuzinerk/ Kapuzinerkresse ist Arzneipflanze des Jahres]</ref> wat almal verwys na die kappie, soos gedra deur 'n spesifieke monnikorde)
* '''katjiepiering''' (''Maleisies katjoe-piring'')<ref name="DeKlerk" /><ref name="Ponelis" /><ref name="Basson" />
* '''koperkapel''' (''Port. cobra de cappello'')<ref name="Potgieter" /><ref name="Botha" /><ref name="DeKlerk" /><ref name="Ponelis" /><ref name="Basson" />
* '''kothuis''' (''Eng. cottage'')<ref name="DeKlerk" /><ref name="DuToitPJ" /><ref name="Carstens" /><ref name="Vandermerweponelis" />
* '''laksman''' (''Mal. laksamana = skerpregter'')<ref name="DeKlerk" />
* '''liddoring''' (''likdoring < likdoorn: lik = lyf; vergelyk litteken < likteken of lijkteken'')<ref name="Potgieter">[https://dspace.nwu.ac.za/bitstream/handle/10394/8397/Hoofstuk24.pdf?sequence=9 Potgieter, Dirk Jacobus. 1930. ''Juta se nuwe Afrikaanse grammatika vir middelbare skole.'' Kaapstad : Juta. p. 256]</ref><ref name="DeKlerk" /><ref name="Ponelis" /><ref name="Vandermerweponelis" />
* '''muisneste''' (''muizenissen = bepeinsinge, gedagtes; musen = om te peins oor kleinigheidjies'')<ref name="Botha" /><ref name="DeKlerk" /><ref name="Rossouw" /><ref name="Basson" />
* '''nagmerrie''' (''nachtmare of nagmare; mare = kennis, tyding, besoeking, kwelgees, spook, gedagte'')<ref name="Botha" /><ref name="DeKlerk" /><ref name="DuToitPJ" /><ref name="Ponelis" /><ref name="Vandermerwe">[[H.J.J.M. van der Merwe|Van der merwe, H.J.J.M.]] (red.). 1972. ''Afrikaans: sy aard en ontwikkeling''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 134</ref><ref name="Basson" /><ref name="Vandermerweponelis" />
* '''perlemoen''' (''perlemoer < parelmoeder < leenvertaling van Middellatyn 'mater perlarum' (moeder van die pêrels) '')<ref name="Potgieter" /><ref name="Botha" /><ref name="DeKlerk" /><ref name="Ponelis" /><ref name="Basson" />
* '''ribbok''' (''reebok'')<ref name="Smith156" /><ref>[http://www.etymologiebank.nl/trefwoord/reebok etymologiebank.nl, s.v. reebok] (die Suid-Afrikaanse bok is aanvanklik vernoem na die Europese boksoort, maar hoort nie tot dieselfde familie nie)</ref>
* '''sondvloed''' of '''sonvloed''' (''sinfluot = groot vloed, sind = [http://www.etymologiebank.nl/trefwoord/zondvloed altyd, voortdurend, aanhoudend]'')<ref name="DeKlerk" /><ref name="Rossouw" /><ref name="Ponelis" /><ref name="Basson" /><ref>Therblanche, H.J. 1973. Die Wonder van Afrikaans. In: ''Pronk'', 5 Oktober, p. 92: Ons woord ''sondvloed'' het niks met sonde te doen nie. Die oudste Nederlandse vorm is sintvloed wat letterlik 'n "groot vloed" beteken. Dit is egter opmerklik dat die Duitse Sündflut letterlik "sondevloed" beteken. Ons vind die Nederlandse woord "sintvloet" die eerste in 'n geskrif van 'n streek wat aan Duitsland grens, sodat dit moontlik 'n ontlening uit Duits kon wees.</ref>
* '''spinnerak''' (''spinnerag of spinrag; rag = netwerk, weefsel'')<ref name="Botha">Combink, J. 1989. 'Afrikaanse morfologie: 'n oorsig'. In: Botha, T.J.R. ''Inleiding tot die Afrikaanse taalkunde''. Tweede, hersiene uitgawe. Pretoria: Academica, p. 249</ref><ref name="DeKlerk" /><ref name="Rossouw" /><ref name="Basson" />
* '''vabond''' (''vagebond = rondloper'')<ref name="DeKlerk" />
* '''vel(d)stoel''' (''valtstoel; valt = vou'')<ref name="Potgieter" /><ref name="DeKlerk" /><ref name="Ponelis" />
* '''[[weeluis]]''', of '''weerluis''' (''weegluis: weeg = wand, muur'')<ref name="DeKlerk" /><ref name="Rossouw" /><ref name="DuToitPJ" />
* '''[[waatlemoen]]''' (''waterlemoen < watermeloen < meloen met water'')<ref name="Basson" /><ref>Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 159: ''Waterlemoen'' is 'n vervorming van ''watermeloen'' (soos uit die Engelse ''watermelon'' te sien is). Die woord ''meloen'' kom uit Frans ''melon'', Latyn ''melo'', 'n ontleding uit Grieks ''mêlon'' "appel" [...] Die vervorming ''waterlemoen'' het natuurlik tot stand gekom onder invloed van die bekende vrugtenaam ''lemoen'', en dit is ook van heel oue datum, daar dit o.a. te lees is in Van Riebeeck se Daghverhaal (sic) en in Wouter Schouten se ''Oost-Indische Voyagie'' (1676).</ref>
== Opsetlike verdraaiing ==
Die volgende woorde is opsetlike verdraaiing:<ref name="DeKlerk" /><ref name="Ponelis" />
* '''baiesukkel''' (''Eng. bicycle'')<ref name="Smith154c" /><ref name="Potgieter" /><ref name="HSPietersburg" /><ref name="DeKlerk" /><ref name="VanEeden" /><ref name="VanderWalt">Van der Walt, C.P., Van Aardt, C.P. & Eksteen, L.C. 1973. ''Taalstudie vir die middelbare skool (9+10)'' Derde uitgawe, eerste druk. Johannesburg: Voortrekkerpers. p.337</ref><ref name="Vandermerwe" /><ref name="Basson" /><ref name="Vandermerweponelis" />
* '''Bakkely''' [ou Transvaals wat sinspeel op baklei] (''Sir [[Henry Barkly]]'')<ref name="CombrinkVanRensburg" />
* '''binnevet''' of '''die binnevet van die boud''' (''Eng. benefit (of the doubt)'')<ref name="Botha" /><ref name="DeKlerk" /><ref name="Carstens" /><ref name="Basson">Basson, M.A., Kromhout, J., Nel, P.G., Senekal, J.H. 1973. ''Afrikaans vir die Student: Die suiwer woord.'' Johannesburg: Voortrekkerpers. p. 205</ref><ref name="Vandermerweponelis" />
* '''Blou Armaans''' (''Fr. blanc mange'')<ref name="DuToitPJ" />
* '''Bottelbier''' (''Bartle Frere'')<ref name="Ponelis" />
* '''vir botter of vir wors''' (''Eng. for better or for worse'')<ref name="DuToitPJ" />
* '''bromkatjies''' of '''bromkaatjies''' (''Eng. bronchitis'')<ref name="Smith153a" /><ref name="HSPietersburg">Ongepubliseerde klasgids vir standerds 9 en 10, Afrikaans Hoërgraad, Hoërskool Pietersburg. s.j. bl. 31.</ref><ref name="DeKlerk" /><ref name="Rossouw" /><ref name="DuToitPJ" /><ref name="Carstens" /><ref name="Basson" /><ref name="Vandermerweponelis" />
* '''De Malle Boch''' (''Malaboch, kaptein'')<ref name="CombrinkVanRensburg" />
* '''Die ou duiwel se slypsteen''' (''Eng. Sir Theophilus Shepstone'')<ref name="Potgieter" /><ref name="DeKlerk">De Klerk, P.F., Esterhuizen, B.J. Hammann, H.J.R., Neethling, E.L. 1994. ''Afrikaans my taal'' 1986-sillabus, Tweede uitgawe, twaalfde druk. Kaapstad: Maskew Miller Longman, pp. 221-222.</ref><ref name="Vandermerweponelis" />
* '''duisendtree''' of '''-treë''' (''Eng. dysentery'')<ref name="Smith153a" /><ref name="DeKlerk" /><ref name="DuToitPJ" /><ref name="Vandermerwe" /><ref name="Vandermerweponelis" /><ref name="prinsloo" />
* '''eendjiebyter''' (''Eng. incubator'')<ref name="HSPietersburg" /><ref name="Botha" /><ref name="DeKlerk" /><ref name="Ponelis" /><ref name="Vandermerwe" /><ref name="Basson" /><ref name="Vandermerweponelis" /><ref name="Smith151a">Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 151: In sekere kringe hoor ons dikwels praat van "eendjiebyter" in plaas van die Engelse ''incubator'', van "kaiingpeper" in plaas van ''Cayenne-peper'', van "deur-die-bos-pere" in plaas van ''beurré Bosc-pere''; en ek het selfs gehoor van 'n kleurling wat vir "Piston Brommers" (''Western Province'') voetbal gespeel het. Die woord ''kuwe'' (van 'n vis) het ons ou mense seker maar selde op skrif gesien; en dit is dan ook geen wonder dat dit in meer as een Afrikaanse huisgesin tot "kiewiete" vervorm is nie.</ref>
* '''Francies''' (''Eng. franchise'')<ref name="CombrinkVanRensburg">Van Rensburg, M.C.J. & Combrink, J.H. 1984. 'Transvaalse Afrikaans'. In: Botha, T.J.R, [[Johan Combrink|Combrink, J.G.H.]] & Odendal, F.F. (reds.). ''Inleiding tot Die Afrikaanse Taalkunde''. Eerste uitgawe, eerste druk. Pretoria: Academia. pp. 107-108.</ref>
* ''' 'n Ingesuurde paartjie'''<ref>WAT s.v. insuur; weinig gebruiklik</ref> - 'n ''Gesensureerde'' paartjie (wat deur die kerk onder sensuur geplaas is, bv. vir ontug; en dus in die pekel sit)
* '''Gladsteen''' (''Eng. Gladstone'')<ref name="Smith154b" /><ref name="DeKlerk" /><ref name="VanEeden">Van Eeden, M.F. s.j. Onderwyskollege Pretoria Taalkunde Derde- en Vierdejaars. (Ongepubliseerd), p. 44</ref><ref name="Vandermerweponelis" />
* '''godliewerolie''' (''Eng. codliver oil'')<ref name="Vandermerweponelis" />
* '''halsband''' (''Eng. husband'')<ref name="DeKlerk" /><ref name="Carstens" /><ref name="Vandermerwe" /><ref name="Vandermerweponelis" />
* '''katteskeer''' (''katkiseer'')<ref name="Ponelis" />
* '''Keet''' (''Eng. Keate'')<ref name="CombrinkVanRensburg" />
* '''kosmyniks''' (''Eng. cosmetics'')<ref name="DeKlerk" /><ref name="DuToitPJ" /><ref name="Basson" />
* '''Krisjan Kaiings''' (''Eng. Christian Science'')<ref name="DeKlerk" /><ref name="Ponelis" />
* '''leek''' (''Eng. league'')<ref name="CombrinkVanRensburg" />
* '''Lord Roberts van Kan-daar''' (Lord Roberts van ''Kandahar''; maar nie ''Kan-hier'' nie)<ref name="Smith154b" />
* '''Martjie Louw''' (''Eng. Martial Law'')<ref name="Smith154b" /><ref name="Potgieter" /><ref name="HSPietersburg" /><ref name="Botha" /><ref name="DeKlerk" /><ref name="VanderWalt" /><ref name="Vandermerweponelis" /><ref name="prinsloo" />
* '''merrie-korhaan''' (''Eng. merry-go-round'')<ref name="DeKlerk" />
* '''mieliekopter''' (''helikopter'')<ref>''Haas Das hou konsert''. 2007. "Mieliekopterlied". DVD. Gert van Tonder/Louise Smit. Sony BMG.</ref>
* '''modderkar''' (''Eng. motor car'')<ref name="Smith154c">Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 154: 'n ''Bicycle'' word 'n ''baiesukkel'' en 'n ''motorkar'' word 'n ''modderkar''.</ref><ref name="Potgieter" /><ref name="DeKlerk" />
* '''Mosdop en Gaarland''' (''Eng. Mossop and Garland'')<ref name="Smith154b" />
* '''neusbek''' (''Eng. nosebag - van 'n perd'')<ref name="DeKlerk" />
* '''oliekolonie''' (''Fr. eau de Cologne; Keulse water / water van Keulen'')<ref name="Smith153a" /><ref name="Botha" /><ref name="DeKlerk" /><ref name="Rossouw" /><ref name="DuToitPJ" /><ref name="VanderWalt" /><ref name="Carstens">Carstens, W.A.M. 2003. ''Norme vir Afrikaans : enkele riglyne by die gebruik van Afrikaans''. Pretoria: Van Schaik. p. 135.</ref><ref name="Basson" /><ref name="Vandermerweponelis" />
* '''Ou Soudie''' (''Henry Southy'')<ref name="CombrinkVanRensburg" />
* '''Oujan-Langjan''' (''Eng. Owen Lanyon'')<ref name="DeKlerk" /><ref name="Vandermerweponelis" />
* '''rek hom pens''' (''Eng. recompense'')<ref name="DuToitPJ" />
* '''Rooiversbul''' (''Eng. sir Redvers Buller'')<ref name="Potgieter" /><ref name="Ponelis" /><ref name="CombrinkVanRensburg" />
* '''rypatrys''' (''Eng. repatriation'')<ref name="DeKlerk" /><ref name="Ponelis" /><ref name="VanderWalt" /><ref name="VanEeden" /><ref name="Vandermerweponelis">Van der Merwe, H.J.J.M & Ponelis, F. 1982. ''Die korrekte woord''. Pretoria. J.L. Van Schaik, p. 214.</ref>
* '''Saalsak, Meelsak en Appel-in-die-een-oog''' of '''Saalsak, Meelsak en Appel-eenoog''' (''Sadrag, Mesag en Abednégo'')<ref name="Smith154b">Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 154: Veral vreemd-klinkende woorde word op hierdie wyse opsetlik in Afrikaans-klinkende woorde verander, en ons hoor dan b.v. van ''Gladsteen'' vir ''Gladstone'' en van ''Mosdop en Gaarland'', vir ''Mossop and Garland''. Lord Roberts van ''Kandahar'' word lord Roberts van ''Kan-daar'' (maar nie van ''Kan-hier'' nie), en ''martial law'' word ''Martjie Louw''. Selfs Bybelname word so vervorm - soos die bekende ''Saalsak, Meelsak en Appel-eenoog'' (in plaas van ''Sadrach, Mesach en Abednego'') kan getuig.</ref><ref name="DuToitPJ">Du Toit, P.J. 1991. ''Taalleer vir Onderwyser en Student''. Tweede uitgawe, Derde druk. Pretoria: Academica. p. 41</ref><ref name="VanEeden" /><ref name="Vandermerweponelis" />
* '''Spaanse vlooi''' (''Eng. Spanish flu'')<ref name="HSPietersburg" /><ref name="Ponelis" />
* '''Trippelmerrie''' (''Tipperary'')<ref name="VanEeden" />
* '''witstippelmerrie''' (''Eng. vegetable marrow'')<ref name="HSPietersburg" /><ref name="DeKlerk" /><ref name="Ponelis" /><ref name="VanEeden" />
== Ander voorbeelde ==
* '''aalwyn, alwyn''' (''alwee, alewee'')<ref name="Smith156" />
* '''advokaatpeer''' (''avokado'')<ref name="Vandermerwe" /><ref name="Vandermerweponelis" /><ref>Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 158: ''Advokaatpeer'' het in die eerste instansie niks hoegenaamd met ''advokaat'' "pleitbesorger" te doen nie. ''Advokaat'' in hierdie vrugtenaam is 'n vervorming van die Spaanse ''aquacate'' wat direkt aan die Mexicaanse naam van die vrug ontleen is. Reeds in Spaans vind ons die vervorming tot ''avocado'' "pleitbesorger", en vandaar het dit in Engels oorgegaan. In Amerikaans-Engels is die woord toe nog verder vervorm tot ''Alligator-pear''. Hier by ons word ''avocado'' ook dikwels in Afrikaans gebruik; maar waarom aan die Spaans-Engelse vervorming die voorkeur bo die suiwer Nederlandse vervorming gegee word, is nie reg duidelik nie. Miskien klink dit meer geleerd!</ref>
* '''afgrond''' (''affront'')<ref>Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 152: 'n Geleerde persoon uit dieselfde streek geboortig, was ook totaal verwonderd om te verneem dat jy iemand 'n ''affront'' aandoen, en nie 'n ''afgrond'' nie.</ref>
* '''afskort, afskorting''' (''afskot'')<ref name="Smith156" />
* '''aspaai''' (''Eng. I spy'')<ref name="HSPietersburg" /><ref name="prinsloo">Prinsloo, A. F. 2001. ''Feite, flaters en fiksie: 'n Opgaaf van die ware, die onware en die onwaarskynlike.'' Kaapstad: Human & Rousseau Uitgewers, p. 125. </ref>
* '''Australiese voëls''' (''Eng. starlings'', spreeus)<ref>Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 152: Iemand het b.v. van die Rhodesspreeus as ''starlings'' hoor praat; maar hy het die vreemdvormige woord nie goed in sy geheue vasgehou nie - met die gevolg dat hy nou ''Australiese voëls'' sê as hy ''starlings'' bedoel.</ref>
* '''bankrotwurm''' (''Eng. bancroft's filariasis'')<ref name="prinsloo" />
* '''bewerasies''' (''Eng. beverages'')<ref>Eloïse Cupido. Tussenin, op Radio Sonder Grense. 20 September 2024. 11:06 - 11:08</ref>
* '''Bloukop die leeu''' (''Fr. Beaucoup de L'eau, 'n Franshoekse plaasnaam vir 'volop water' '')<ref name="Botha" />
* '''bromkos''' (''bronkors'')<ref name="Smith156" />
* '''buggerygars''' (''budgerigars'', budgies)<ref>Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 149: Onder welopgevoede mense het ek al van "buggerygars" in plaas van ''budgerigars'' (Australiese sebra-papegaaitjies) hoor praat;[...]</ref>
* '''burgermeester'''* (''burgemeester [burg + meester]; meester van 'n burg (oorspronklik ''kasteel'', later ''stad''), nie van mense/burgers nie'')<ref name="Ponelis" />
* '''deur-die-bos-pere''' (''Fr. beurré Bosc-pere'')<ref name="Smith151a" />
* '''deur die mat val''' (''door de mand vallen'')<ref>Smith, J.J. 1962. "Herinnerings aan outydse strawwe". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 85-86: Daar sal ons vind dat die gewone vorm ''door de mand vallen'' is, maar die betekenis in moderne Nederlands is "ten slotte moet beken, skuld bely." Hierdie vorm en betekenis vind ons nie alleen in die agtiende en sewentiende eeu nie, maar ook in die Middelnederlands van die middeleeue. Naas hierdie betekenis vind ons egter gedurende die sewentiende eeu ook "met skade van iets afkom, nie in iets slaag nie."; en in die Vlaamssprekende gedeeltes van België is die betekenis "nie in iets slaag nie, misluk" vandag nog die gewone betekenis.
In Duits val iemand ''durch den Korb'' - d.w.s. deur die korf of mandjie - wanneer sy versoek geweier word; en die uitdrukking word veral gebruik wanneer 'n huwelikaansoek afgewys word. Maar ''durch den Korb fallen'', later eenvoudig verkort tot ''durchfallen'', het in Duits ook die gewone betekenis van "sak by 'n eksamen".<br/>Uit die voorgaande is dit seker duidelik dat ''mand'' die oudste vorm in die uitdrukking is, en dat ons ''mat'' daarvan 'n vervorming moet wees - wat inderdaad ook maklik te verstaan is aangesien ons nie meer die woord ''mand'' in die alledaagse spreektaal ken nie, maar slegs die verkleinwoord ''mandjie''.<br/>
[...]
Verskeie taalgeleerdes is van mening dat ons uitdrukking terug te voer is tot die ou middeleeuse straf waarby die veroordeelde in 'n mandjie wat bokant 'n grag opgehang is, geplaas en tentoongestel geword het. Hy het geen kos of water gekry nie, maar net 'n mes. Sodra hy in die mandjie geplaas is, begin die kwajongens hom met allerhande vuiligheid te gooi, tot sy mandjie vol en hy totaal besmeerd is. As hy dit nie langer kan uithou nie, dan gryp hy die mes en sny die tou deur waaraan die mandjie hang, om dan met mandjie en al in die water te val. Maar sodra hy by die wal kom, word hy weer opnuut ingestoot en ondergedompel - totdat hy uiteindelik, ná vyf-en-twintig poginge, toegelaat word om te ontvlug.<br/>
[...]
Dat hierdie mand-straf die oorsprong van die gesegde is, staat egter glad nie vas nie; en vir my altans is die redenering van die Nederlandse Woordeboek teen die aanname van hierdie verklaring afdoende. Nie alleen pas die betekenis nie goed nie, maar die gebruik van die voorsetsel ''deur'' in ons uitdrukking pleit baie sterk teen die verklaring: die veroordeelde het immers met mandjie en al, en nie ''deur'' die mandjie, in die water geval nie.</ref>
* '''dikstertmerrie''' (skertsend, ''Eng. dictionary'')<ref name="WAT">[[WAT]]</ref>
* '''eengaal''' (''egaal'')<ref>Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 151: Die vreemde woord ''egaal'' het ook nie dikwels in die lektuur van Nederlandse dialektsprekers of van ons eie ou mense voorgekom nie; dit was toe die natuurlikste ding van die wêreld vir hulle om die woord met ''een'' te gaan verbind, met die gevolg dat "eengaal" 'n heel gewone spreektaalvorm in die Nederlandse dialekte sowel as in gesproke Afrikaans is.</ref>
* '''ellieroos''' (''Eng. Early Rose'')<ref name="prinsloo" />
* '''engeltjie verlaat ons''' (''encephalartos (blom)'')<ref name="Potgieter" />
* '''goeiechristenpeer''' (''Fr. bonchretienpeer'')<ref name="Rossouw" />
* '''gops''' (galery of agterste sitplekke, ''Eng. gods'')<ref>Therblanche, H.J. 1973. Die Wonder van Afrikaans. In: ''Pronk'', 19 Oktober, p. 92: Ek het baie gesukkel met die woordafleiding van die woord ''gops'' (agteraf buurt, agteraf streek, agteraf persoon), en 'n kollega het na navrae in sy taalrubriek inligting gekry dat dit van die Engelse ''god(s)'' kom. Die agterste en goedkoopste sitplekke in die teaters is spottend met die hemel en die gode verbind, miskien omdat hulle so hoog was. Vgl. bv. Frans ''paradis'', Nederlands ''engelenbak'', Engels ''gods''. Die persone wat daar sit, is uit die laer range van die volk en gedra hulle swak en soos agteraf mense. In Suid-Afrika het ''gops'' moontlik deur volksetimologie uit hierdie ''gods'' ontstaan.</ref>
* '''hartomlyning'''* (verkeerdelike gebruik vir ''hartomleiding'')
* '''hasie-ablou''' (kinderspel, ''Eng. castles are blue'')<ref name="prinsloo" />
* '''Hy is 'n man '''''van toet'''''; was hy beter, dan was hy goed''' (Maleisies: ''bantoet'')<ref>Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 152: Baie bekend onder ons is die spreekwoord: ''Hy is 'n man van toet; was hy beter, dan was hy goed.'' Maar die betekenis en oorsprong van ''toet'' het al meer as een persoon hoofbrekings gegee; en Afrikaanse geleerdes het soms gemeen dat ons aansluiting moet soek by Nederlands ''toeten'' in die spreekwoord: ''Hij weet van toeten noch blazen''... - d.w.s. "Hy weet volstrek niks." Baie waarskynliker egter is dat ons hier 'n vervorming het van die Maleise woord ''bantoet'', wat "agterlik" of "in ontwikkeling gestuit" beteken.</ref>
* '''janloers''' (''jaloers''; vergelyk ook: ''Jan'' se baadjie aanhê, jaloers wees)<ref name="Smith156" />
* '''kaiingpeper''' (''Cayenne-peper'')<ref name="Smith151a" />
* '''kiewiete''' (''kuwe'' of ''kieue'')<ref name="Smith151a" />
* '''Kinders is 'n seën van die Here, maar hul hou die''' '''''motte''''' '''uit die klere''' (''Nederlands: Kinderen zijn een zegen des Heren, maar zij houden de'' '''noppen''' ''van de kleren''; noppen = pluis op wolstof)<ref name="Smith154a">Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 153-154: ''Knoppies'' in ''in sy knoppies wees'' is 'n vervorming van ''noppies''. Die woord ''nop'' beteken "pluis op wolstof" en is blykbaar dieselfde as die Engelse ''nap''. As iemand in sy noppies is, beteken dit eintlik dat hy nuwe kleren aanhet - klere waaraan die pluisies of wolvlokkies nog sit. So 'n persoon is natuurlik in sy gloria. Die vervorming van ''noppies'' tot ''knoppies'' is oud, daar dit reeds in die Nederlands van die sewentiende eeu voorkom.
Dieselfde woord ''nop'' het ook bestaan in die spreekwoord: ''Kinders is 'n seën van die Here, maar hul hou die motte uit die klere.'' Dit moet natuurlik aan elkeen duidelik wees dat ''motte'' nie hier juis baie geskik is nie. Die meeste mense skyn te dink dat die laaste gedeelte van die spreekwoord beteken dat die uitgaaf aan kinders verbonde belet dat iemand kisklere daarop kan nahou, waarin motte mag kom. Maar die verklaring is gesog. Gelukkig gee die Nederlandse vorm van die spreekwoord die oplossing: ''Kinderen zijn een zegen des Heren, maar zij houden de noppen van de kleren.''</ref>
* '''koetemplaar''' ['afskaffer'] (''Eng. good templar'')<ref name="Ponelis" />
* '''koringduif''' (''horingkuif'')<ref name="WAT" /><ref>Ponelis, F.A., Senekal, H.E.J. & De Klerk, W.J. 1972. ''Die patroon van Afrikaans: Taalstruktuur vir Seniors''. Johannesburg: Afrikaanse Pers-Boekhandel. p. 319: Die woord ''koringduif'' is naamlik 'n volksetimologiese vervorming van ''horingkuif''.</ref>
*'''iemand se lof afsteek''' (''iemand die loef afsteek'')<ref>Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 149: Ja, 'n senator van ons Parlement het eenmaal in my teenwoordigheid vertel hoe hy iemand se lof afgesteek het - en hy het daarby 'n beweging met sy plat hand gemaak precies asof hy 'n groeiende plant se lof of blare met 'n graaf of skoffel afsteek. Die senator het blykbaar nie meer die ou seewoord ''loef'', wat "windkant" beteken, verstaan nie; en sy handbeweging was 'n afdoende bewys dat die uitdrukking ''iemand die loef afsteek'' vir hom ver verwyderd was van die ou seilskip-dae, toe dit vir een skip moontlik was om 'n voordeel op 'n ander skip te behaal deur tussen hom en die windkant te kom en sodoende sy windkant te onderskep.</ref>
* '''in die kluis, in die pluis''' (''inkluis'')<ref>Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 152: Ook die vreemde woord ''inkluis'' skyn in sommige kringe moeite te veroorsaak, en 'n heel party mense sê daarvoor ''in die kluis'', selfs ''in die pluis'' - b.v. ''Hulle was almaal hier, Jan in die pluis''.</ref>
* '''Piston Brommers''' (''Eng. Western Province'')<ref name="Smith151a" />
* '''sy moses teëkom''' (''Mal. musak, moesoek = vyand, teenstander, meerdere'')<ref name="Rossouw" /><ref name="Basson" />
* '''Oom Kosie sukkel baie in Afrika / Oom Kosie sukkel lekker in Afrika / Kosie sukkel in (die) Afrika''' (''Xhosa, Nkosi Sikelel' iAfrika (God seën Afrika)'')
* '''op sint/op sent''' (''absent'')<ref>Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 152: By ons ou mense kan ons heel dikwels hoor dat iemand ''op sent'' (of ''op sint'') is, wanneer hy nie teenwoordig is nie. Dit is natuurlik die vreemde woord ''absent''; maar dit is heel duidelik dat selfs die betekenis enigsins deur ''op soek'' beïnvloed is.</ref>
* '''pietersieliekompleister''' (''Eng. basilicon ointment'')<ref name="Smith153a">Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 153: Ons vind allerlei verdraaiinge van Engelse name: b.v. ''oliekolonie'' van ''eau-de-Cologne'', ''pietersieliekompleister'' van ''basilicon ointment'', ''polgraspille'' van ''polychrest pills'', ''pynkelder'' van ''pain-killer'', ''samboksalf'' van ''Zam-Buk ointment''. Ook name van siektes - b.v. ''bromkatjies'' van ''bronchitis'', ''duisendtree'' van ''dysentery''.</ref>
* '''polgraspille''' (''Eng. polychrest pills'')<ref name="Smith153a" />
* '''pynkelder''' (''Eng. pain killer'')<ref name="Smith153a" />
* '''ramnak''' (''almanak'')<ref>Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 149: 'n Dag of wat gelede vra ek [...] hoe oud hy is. "Nee, baas," antwoord hy, "dit weet ek nie nou so reg nie; maar ek sal op die ramnak kyk, en dan sal ek vir baas sê." Die vervorming van die vreemdklinkende ''almanak'' tot 'n woord met ten minste één heel bekende lettergreep is 'n voorbeeld van 'n verskynsel wat in alle tale op te merk is, en wat bekend staan onder die naam "volksetymologie".</ref>
* '''rofkas''' (''rough cast'')<ref name="HSPietersburg" />
* '''roubord''' (''robot'')<ref>Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik, p. 149: [...] en dit was ook waarlik geen agteraf boer wat "roubord" vir ''robot'' gesê het nie.</ref>
* '''samboksalf''' (''sambuksalf'' > ''Eng. Zam-Buk ointment'')<ref name="Rossouw" /><ref name="DuToitPJ" /><ref name="Smith153a" />
* '''skotskar''' (Duits ''Schuttkarren'')<ref>Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik, p. 152: Ook ons ''skotskar'' heet op Engels altyd ''Scotch cart'', hoewel ons woord volstrek niks met die Skotland of die Skotte te doen het nie, ''maar'' eintlik "puin-kar" of "vullis-kar" beteken en ongetwyfeld dieselfde woord as die Duitse ''Schuttkarren'' is.</ref><ref>Branford, J. 1987. ''A Dictionary of South African English''. Third Edition. Cape Town: Oxford University Press. p. 311: '''Scotch cart''' [...] A small stout two-wheeled tip cart, horse- or ox-drawn, used for carting rubbish, manure, etc.; also formerly used for taking ''blue ground'' for washing or sorting on the Diamond Fields. [''fr. Afk. skotskar, fr. High Germ. Schuttkarren ''tip cart'' fr. Ger. schütten ''to spill, pour out]''</ref>
* '''skuinspan''' (''skuimspaan'')<ref name="Smith156" />
* '''soveel van iets weet as 'n kat van sy van''' (''soveel van iets weet soos kat van saffraan'')<ref>Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 152: 'n Ander persoon het die betreklik weinig gebruikte uitdrukking ''so veel van iets weet soos 'n kat van saffraan'' gehoor; maar kan hom die ongewone woord ''saffraan'' nie precies herinner nie, en nou sê hy ewe ernstig dat mnr. X net so veel van 'n sekere saak weet as 'n kat van ''sy van''. En daar is ten minste een streek in ons land waar, in verband met hierdie uitdrukking, vandag taamlik algemeen in die kat se van geglo word, en waar die meeste mense niks van saffraan wil weet nie.</ref>
* '''dit gaan ou traan''' (''dit gaan ou trant'')<ref>Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 153: ''Dit gaan ou trant'' word dikwels vervorm tot: ''Dit gaan ou traan'', daar die ou woord ''trant'' "manier, gewoonte" nie meer so maklik kan onthou word nie en dan onder die invloed van die meer bekende ''traan'' kom te staan.</ref><ref name="Rossouw" />
* '''steentjieskweek, eendjieskweek, uintjieskweek''' (''Oos-Indiese kweek'')<ref name="Smith156">Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 156</ref>
* '''Stywe Fisante''' (''Peter Stuyvesant''-sigarette)<ref>Van Nierop, L. 2000. ''Skrikkelkind: Girly se storie''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers. bl. 37: ''Ek onthou een van die seuns het skelm 'n zol gerol toe ou mies Steenkamp uitklim. Oe, daai soet het vir my tog so lekker geruik. Baie lekkerder as die'' '''Stywe Fisante''' ''wat ek vandag nog skelm in my longe intrek. Maar dis 'n ander storie - die ophou rook, bedoel ek. Dis eers later wat ek sou hoor daai soet reuk is dagga.''</ref><ref>Van Nierop, L. 2000. ''Skrikkelkind: Girly se storie''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers. bl. 64: ''En net daar begin my life-long romance met sieghrets. Ek ken toe nog nie die brands se name nie. Sien net die gekreukelde wit pakkie met die rooi letters langs hom, iets van Pieter en 'n stywe fisant. Toe doop ek dit sommer '''Stywe Fisante'''.</ref>
* '''tweespalk''' (''tweespalt'')<ref name="Potgieter" /><ref name="Rossouw" />
* '''in iemand se vaalwater kom''' (''in iemand se vaarwater kom'')<ref name="Rossouw" />
* '''voet by stuk hou''' (''voet by stek (grens) hou'')<ref name="Rossouw" />
* ''' 'n waak neem'''* (''Eng. to take a walk''; 'n entjie gaan stap, loop, wandel)<ref>[http://www.dbnl.org/tekst/scho145oors01_01/ Schonken, F. Th. 1914. ''De oorsprong der Kaapsch-Hollandsche volksoverleveringen'' (ed. D. Fuldauer). Amsterdam: Swets & Zeitlinger. bl. 134]: ''Daardoor komt het, dat bijvoorbeeld het woord ‘wandeling’ niet inheemsch schijnt, en toen nu de zaak ingang vond in het stadsleven, werd het woord aan het Engelsch ontleend, waarbij zelfs het werkwoord mede overkwam: ‘een waak neem’ (take a walk), in plaats van ‘een wandeling doen'.'' | Oorspronklik geskryf: ''So kommt es, dass z. B. das Wort „wandeling" nicht einheimisch scheint, und als nun die Sache Eingang fand, wurde der Begriff dem Engl. entlehnt, wobei selbst das Verbum mit hinübersiedelte: „een waak neem" (take a walk) statt „een wandeling doen".''</ref>
* '''weergal''' (''weerga'')<ref>Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 153: Meer as een Karroo-bewoner het my ook al vertel van iemand wat sonder ''weergal'' (in plaas van ''weerga'') is.</ref>
== Nederlands ==
* '''appelflauwte''' (''apoplexie'')<ref name="Smith153b" />
* '''appelkoos''' (''abrikoos'')<ref name="DeKlerk" /><ref name="Ponelis" /><ref>Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 158: ''Appelkoos'' dank natuurlik sy vorm aan die inwerking van ''appel'', maar oorspronklik het dit daar niks mee te doen nie. Die Nederlandse vorm is ''abrikoos'', wat eintlik op die meervoud van die Franse ''abricot'' teruggaan, wat weer op sy beurt via Arabies en Grieks uit Latyn ''praecox'' "vroegryp" kom. Die appelkoos is eintlik die vroegryp vrug, in teenstelling met die perske, wat later ryp is. Ook die Engelse ''apricot'' kom van Frans ''abricot''. Die eerste lettergreep ''a'' in hierdie woorde is 'n oorblyfsel van die Arabiese lidwoord ''al'' "die", wat ons ook nog kan sien in ''alchemie'', ''algebra'', ''alkohol'', ''alkoof'', en ander woorde van Arabiese oorsprong. Gedurende die middeleeue het die Arabiese beskawing, veral deur die Moorse heerskappy in Spanje, veel invloed uitgeoefen, en talle van Arabiese woorde het toe in die tale van Wes-Europa gekom. Die vervorming ''appelkoos'' is oud en het beslis nie op Suid-Afrikaanse bodem ontstaan nie, daar ons dit reeds in Nederlandse geskrifte van die sewentiende eeu en ook in verskeie Nederlandse dialekte aantref.</ref>
* '''in je knopjes zijn''' (''in je nopjes zijn'')<ref name="Smith154a" />
* '''jeukdoos'''<ref>[https://www.dbnl.org/tekst/_nie017195801_01/_nie017195801_01_0076.php Charles, J.B. 1958. Kerk en voetbal. In:''De Nieuwe Stem'' (13):482-495]: De muziek wordt voortgebracht door een hels verlichte, een waanzinnig grote en lelijke maar effectieve jeukdoos, juke-box, zoals de Amerikanen zeggen.</ref> (skertsend) (''Eng. jukebox'' (1939) < ''jook organ'' (1937, ouer benaming), afgelei uit ''jook joint'' (1935, "hoerhuis, bordeel") < ''juke/joog'' (''boos'', ''onbetaamlik'', ''ongeorden'', uit Gullah, kreool-Engels uit die kusgebied van Suid-Carolina, Georgia en noord-Florida).<ref>[https://www.etymonline.com/word/jukebox Online Etymology Dictionary s.v. jukebox]</ref>)
* '''klapper''' (''Maleisies: kelapa'')<ref>Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. pp. 158-159: ''Klapper'', ons gewone naam vir die kokosnoot, is 'n vervorming van die Maleise naam van die vrug, naamlik ''kelapa''. Die vorm ''klapper'' het in Oos-Indië onder die Nederlandse seevaarders en handelaars ontstaan, en is vandaar na die Kaap oorgebring. Dit kom herhaaldelik voor in die Indies-Nederlandse geskrifte lank voor die stigting van die Kaapse volkplanting.</ref>
* '''kwast''' (''Eng. squash'')<ref>Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 154-155: Professor De Vooys, van Utrecht, meen hom nog te herinner hoe die woord ''kwast'', die Nederlandse vervorming van die Engelse ''squash'', "suurlemoendrank", oorspronklik as grappige verdraaiing gevoel is; vandag is ''kwast'' egter die algemeen erkende Nederlandse ekwiwalent van ''squash''.</ref><ref>[http://www.etymologiebank.nl/trefwoord/kwast4 Etymologiebank.nl] s.v. "kwast"</ref>
* '''op sluit''' (''absoluut'')<ref>Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 152: Ons hoor dikwels dat iemand iets ''op sluit'' wil doen; en baie van ons weet nie eens meer dat hierdie ''op sluit'' 'n vervorming van die woord ''absoluut'' is nie. Dit is ongetwyfeld 'n baie ou vervorming, daar ons dit reeds in enkele Nederlandse dialekte aantref.</ref>
* '''ruiterzalf''' (''ruitezalf'')<ref name="Smith153b" /><ref name="DuToitPJ" />
* '''scheurbuik''' (''Lat. scorbutus'')<ref name="Smith153b">Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 153: Ook in die Nederlandse volkstaal is sulke vervorminge volop, en enkele daarvan is selfs in die algemene taal opgeneem - b.v. ''appelflauwte'' "ligte dikwels geveinsde floute" ('n vervorming van ''apoplexie'') en ''ruitersalf'' ('n vervorming van ''ruitesalf'' - d.w.s. 'n salf teen ''ruit'', "skurfte"). Die eerste koloniste het ''ruitersalf'' ook na Suid-Afrika gebring, waar dit vandag nog 'n heel bekende middel teen skurfte is. Ook ''skeurbuik'' (uit Middellatyn ''scorbutus'') is 'n Nederlandse vervorming.</ref><ref name="DeKlerk" />
== Suid-Afrikaanse Engels ==
* '''Cape cart''' (''kapkar'')<ref>Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik, p. 152: Precies op dieselfde manier het Engelssprekendes van ons ''kapkar'' die plausibele ''Cape cart'' gemaak - wat dan weer in party Nederlandse boeke met ''Kaapse kar'' vertaal word!</ref><ref>Branford, J. 1987. ''A Dictionary of South African English''. Third Edition. Cape Town: Oxford University Press. p. 63: '''Cape cart''' [...] [''mistrans. of Afk. kapkar, kap ''hood + ''kar'' cart]</ref>
* '''Scotch cart''' ([[skotskar]] > D. ''Schuttkarren'')
== Suider-Afrikaanse plekname ==
{| class="wikitable"
|'''Vervorming'''
|'''Oorspronklik'''
|'''Betekenis'''
|-
|Cannaan's Land<ref>Raper, P.E. 1972. ''Streekname in Suid-Afrika en Suidwes''. Kaapstad: Tafelberg, bl. 151: 'Cannaan's Land' blyk die Blankes se poging te wees om die naam Cannaland, wat sy oorsprong in die Hottentots het, weer te gee.</ref>
|Kannaland
|
|-
|Cheridouws Poort<ref name="Bothaplekname">Botha, T.J.R. 1984. "Pleknaamkunde". In: ''Inleiding tot die Afrikaanse Taalkunde''. Kaapstad: Academica. {{ISBN|0 86874 184 1}} . bl. 287-288; 292-293</ref>
|Tsoaridoas (Khoinaam)
|“agterpoort”
|-
|Committees Flats<ref>Raper, P.E. 1972. ''Streekname in Suid-Afrika en Suidwes''. Kaapstad: Tafelberg, bl. 151: [[Kommetjiesvlakte]], wat verband hou met die Afrikaanse woord 'kommetjies', en inderdaad vol klein panne is wat aan kommetjies herinner, is deur die Engelse koloniste tot 'Committees Flats' vervorm. Die moontlikheid bestaan, en word tans deur die Pleknamekomitee ondersoek, dat die Afrikaanse naam 'n verminking van die Hottentotse woord is wat deur Pettman weergegee word as "Commages".</ref>
|[[Kommetjiesvlakte]]
|
|-
|[[Goodhouse]]<ref name="Bothaplekname" />
|Gūdaos (Khoinaam)
|“skaapdrif”
|-
|Gousrivier<br>Goudsrivier<br>Goudrivier<ref>Raper, P.E. 1972. ''Streekname in Suid-Afrika en Suidwes''. Kaapstad: Tafelberg, bl. 151: 'Gouritsriviervallei', vernoem na die Gouriekwa-Hottentotstam, is deur Blankes Gousrivier, Goudsrivier, en Goudrivier genoem. Blykbaar het hierdie vervorming ontstaan as gevolg van vinnige uitspraak van die oorspronklike naam, sodat ons hier met 'n sinkopeïese vorm te doen het.</ref>
|Gouritsrivier
|
|-
|Grappies<ref name="Bothaplekname" />
|Xorabes (Khoinaam)
|“graafwaterplek”
|-
|Gous<ref name="Bothaplekname" />
|≠Goas (Khoinaam)
|“modder(plek)”
|-
|Kaap<br>Kaapseberg<ref>Raper, P.E. 1972. ''Streekname in Suid-Afrika en Suidwes''. Kaapstad: Tafelberg, bl. 151: 'Ghaap' is afgelei van die Hottentotwoord !hab, wat "plato" beteken. Vir die Blanke intrekkers het dié naam baie geklink soos "kaap", wat wel vir hulle betekenis gehad het, en omdat hulle nie die betekenis van die oorspronklike naam geweet het nie, het hulle sonder meer "-berg" bygevoeg, sodat die naam "Kaapseberg" tot stand gekom het.</ref>
|Ghaap → !hab
|"plato", "platoberg"
|-
|[[Kraairivier]]<ref>Raper, P.E. 1972. ''Streekname in Suid-Afrika en Suidwes''. Kaapstad: Tafelberg, bl. 151: 'Kraairivier', die naam van 'n rivier en 'n veldkornetskap, is 'n vervorming van die Engelse naam 'Grey's River'</ref>
|Grey's River
|vernoem na genl. sir [[Henry George Grey]]
|-
|Oubees<ref name="Bothaplekname" />
|!Khobes (Khoinaam)
|“kalkfontein”
|-
|Ouhoop<ref>Raper, P.E. 1972. ''Streekname in Suid-Afrika en Suidwes''. Kaapstad: Tafelberg, bl. 52: Auob is langs die Auobrivier, 'n sytak van die Nossobrivier, in Gordonia geleë. Die naam 'Auob' is afgelei van die Namas, naamlik uo-!ab (Bitterrivier). Die Basters, wat ná 1865 met hierdie streeknaam kennis gemaak het, het dit sonder die suigklank uitgespreek, dit wil sê Uo-ab. Metatesis het plaasgevind, 'uo' > 'ou', waar 'ou' in Afrikaans 'n tweeklank is. Daarna het assimilasie ingetree ('Ouab' > 'Ouob'), en verskerping van die slotklank (b > p), wat meegebring het dat die Blankes die naam uitgespreek het as 'Ouhoop'.</ref>
|Auob → uo-!ab
|"Bitterrivier"
|-
|Slangapiesberg<ref>Du Plessis, E.J. 1973. '' 'n Ondersoek na die oorsprong en betekenis van Suid-Afrikaanse berg- en riviername (1973)'' Kaapstad: Tafelberg-uitgewers, bl. 27: "Hlangampisi > Slangapiesberg (Slang Apies Berg)".</ref>
|Hlangampisi,<ref>[https://upjournals.co.za/index.php/EUSA/article/download/5435/3270 Raper, P.E. 1975. Interlinguistic contact in onomastics in South Africa. ''Actes Du XIe Congres International des Sciences Onomastiques'' Sofia, herdruk in, Raper, P. E. 1978. Interlinguistic contact in onomastics in South Africa. ''English Usage in Southern Africa'', 9(1), 1-9.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210417053416/https://upjournals.co.za/index.php/EUSA/article/download/5435/3270 |date=17 April 2021 }}: 'Slang' is the Afrikaans word for 'snake'; apie is 'little monkey'. But Slangapiesberg has no reference to either snake or monkey. We have a Folk etymological corruption of the Bantu 'Hlangampisi' plus Afrikaans 'berg', meaning 'mountain'. The initial Hl is a lateral spirant, thus easily interpreted as s.</ref> 'n verkorting van IDlangampisi
|"Plek of berg van die hiëna"<ref>[Möller, L. A. (2019). Multilingual Place Names in Southern Africa. ''Names'', 67(1), 5–15. https://doi.org/10.1080/00277738.2017.1415536 : "Similarly, the mountain name IDlangampisi underwent multilingual toponymic metamorphoses, appearing as Hlangampisi or iDlangampisi It is another example of reinterpretation of an obsolete generic term from Bushman leading to an apparent tautology. Several versions of the origin and meaning of the name have been encountered, namely “gathering place of the hyena”, “feeding place of the hyena”, the “place of the raw meat eaters” i.e. “scavengers”. Since it is the name of a prominent mountain, it may be assumed that it had already been named long before other language speakers arrived, translating and adapting it because of its “unknown” generic and loss of meaning. Analysis of the component dlang shows that it was either adapted from a proto-type generic !goa, “mountain” (Bleek 1956, 737), thus “mountain of the hyena”, or that the word //goaan already stood for “hyena”, in which case it was correctly translated, with the Zulu word mpisi “hyena” added, that resulted in the tautology “hyena+hyena”. In the toponym it was grammatically adapted by Nguni prefixes which led to different interpretations. Phonologic adaptations occurred by softening of the clicks ! and // to dl or hl and eliding the oa of the phonemic cluster oaaŋ to ang (since juxta-positioning of two vowels does not occur in Nguni). The Afrikaans-speakers heard the name Hlangampisi, reinterpreted it phonologically and with folk-etymological adaptation to a name understandable in their own language, Slangapiesberg, which means “snake monkeys’ mountain” "</ref>
|-
|Sneesvlakte<br>Sneeze Flats<ref>Raper, P.E. 1972. ''Streekname in Suid-Afrika en Suidwes''. Kaapstad: Tafelberg, bl. 151-152: 'Sneesvlakte', sowel as die Engelse ekwivalent 'Sneeze Flats', is 'n vervorming van 'Sineesvlakte'. Hierdie streek is so genoem want dit is deur Hottentotte bewoon, wie se gelerige gelaatskleur aan dié van Sjinese (Sinese) herinner het.</ref>
|Sineesvlakte
|"Sjineesvlakte"
|-
|Sous<ref name="Bothaplekname" />
|Tsaus (Khoinaam)
|“put”
|}
== Verwysings ==
{{verwysings|4}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Etimologie]]
[[Kategorie:Taalkunde]]
ntv0lrk5gh1mpoda8h5bfq5bz2dllay
3379148
3379147
2026-11-20T12:22:36Z
AFM
21229
/* Ander voorbeelde */
3379148
wikitext
text/x-wiki
'''Volksetimologie''' is die klankverandering (opsetlik of onopsetlik) van woorde wat betekenisloos is<ref name="prinsloo" /> tot nuwe woorde wat verstaanbaarder is.<ref name="Botha" /> Die ongewone woorde<ref name="Rossouw" /> is uitgespreek soos dit vir die sprekers (die gewone mens, breedweg die volk) geklink het en is soms verander of vervorm tot 'n woord wat bekend klink (hetsy deur klank-, hetsy deur begripassosiasie).<ref name="HSPietersburg" /><ref name="Rossouw" /><ref name="DuToitPJ" /><ref name="Basson" /> Volksetimologieë is in Afrikaans eiegoed, en nie uit Nederlands oorgeërf nie. Dit het hetsy uit misverstand, hetsy uit onkunde, hetsy grappenderwys in die volksmond ontstaan.<ref name="DeKlerk" /><ref name="Vandermerweponelis" /> In wese speel volksetimologie nie 'n belangrike rol in die vorming van die nuwe Afrikaanse woordeskat nie.<ref name="Rossouw">Rossouw, P.J., Du Toit, H.A., Louw, I.J., Jurgens, M.L., Theron, J.W. s.j. ''Die Lewende Taal: Afrikaans as moedertaal vir die nuwe Senior Sekondêre Kursus (Standerds 9 en 10) en vir ander klasse van gelykstaande ontwikkeling.'' Kaapstad: Juta. pp. 150-151</ref> In die negentiende-eeuse Transvaalse koerante word veral met baie konsepte en eiename van Britse (imperialistiese) herkoms mee die spot gedryf.<ref name="CombrinkVanRensburg" />
== Begrip ==
Volgens die taalkundige J.J. Smith is die begrip ''Volksetymologie'' in 1852 gemunt deur die Duitse taalgeleerde, "W. Förstemann" (d.i. Ernst Wilhelm Förstemann), wel gegrond op 'n ander taalopvatting. Förstemann en ander taalgeleerdes het destyds die wyse om 'n onbekende woordvorm meer "volks" of "eie" te maak as iets positiefs beskou, 'n uiting van die ware en gesonde volksgees. Hierdie volksgees het geen vrede met 'n woord wat hy nie begryp nie en omskep dit in iets wat vir hom iets beteken (byna soos 'n oester wat 'n pragtige nuwe pêrel skep uit 'n irriterende sandkorreltjie). Vir hierdie taalgeleerdes was volksetimologie dus werklik 'n etimologie wat die volk doelbewus beoefen het.<ref name="Smith150" />
Die moderne taalkundiges is nie hiermee eens nie, want 'n volk is van nature lui en gaan slaan nie eers die woordherkoms van elke woord na waaroor hy struikel nie. Die gewone spreker besig elke dag duisende woorde en bekommer hom nie in die minste oor die oorsprong daarvan nie. Volksetimologie geskied daarom ook op 'n onbewuste wyse - en het werklik niks met die ware wetenskaplike aard van die etimologie (die navorsing van die woordherkoms) uit te waai nie. Tog bestaan "volksetimologie" letterlik sodra die volk spekuleer waar 'n woord vandaan kom, byvoorbeeld wanneer 'n seun die ''sabbat'' met ''bad'' in verband bring (omdat mens op die sabbat jou weeklikse bad inkry), of om ''koekmakranka'' as verbastering van ''goed vir krampe'' te beskou (as geneesmiddel vir maagaandoenings),<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB06:000001768:pdf Coetzee, A.J. 1938. ''Die Afrikaanse Volksgeloof''. Amsterdam: N.V. Swets & Zeitlinger.], bl. 158: "ons ou mense het baie graag koekmakrankas op brandewyn laat trek, en vir hulle was dit 'n probate middel teen allerhande maagaandoeninge. Hulle het ook vas geglo dat "koekmakranka" 'n verbastering vir "goed vir krampe" is (dus volksetimologie, — A.J.C.); want, so beweer hul, daar is niks so goed vir krampe in die maag as koekmakranka-brandewyn nie."</ref> maar dit is die uitsondering op die reël.<ref name="Smith150" />
Self 'n goeie voorbeeld van hierdie tipe "volksetimologie" sou wees 'n naam soos Kapokberg, geleë in die Wes-Kaap. Omrede die woord "kapok" in die moderne Afrikaans geredelik verbind word met [[sneeu]], sou die Afrikaanssprekende sonder meer dink die berg is so genoem omdat daar so baie sneeuneerslae in die wintermaande moet wees. Dit is 'n vergissing, want [[Nicolas-Louis de Lacaille]] skryf in sy joernaal op 16 Augustus 1752: ''ce nom lui vient d'une espece d'Arbuste qui porte une fleur qui est une forte de ouate, appellée Kapoc dans les Indes, on l'y cultive pour en faire des lits, comme sont nos lits de plumes.'' (hierdie naam is afkomstig van 'n struikspesie, wat 'n blom dra wat so sterk soos watte is, genaamd "Kapoc" in (Nederlands)-Indië, wat verbou word om beddens te maak (stop), soos ons verebeddens is.)<ref>[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k1043867/f1.item.texteImage/f1n420.pdf?download=1 De Lacaille, N-L. 1763. ''Journal historique du voyage fait au Cap de Bonne-Espérance''. Paris: Chez Guillyn. p. 173.]</ref>
Nog 'n treffende voorbeeld is "die knoop deurhaak", wat eintlik "die knoop deurhak" moet wees. Vergelyk Engels ''hack (and slash)'' en Duits ''Hacken'' en ook in die ouer woord ''houthakker'' (houtkapper), dit wil sê deurkap. Hier vind mens die vervorming van ''die Gordiaanse knoop'' '''deurhak''', naamlik 'n byna onoorkomelike moeilikheid te bowe kom. In die Griekse mitologie het [[Gordius]], die mitiese koning van Frigië (rondom die hedendaagse Turkye), 'n ingewikkelde knoop gemaak in die riem aan die disselboom van sy strydwa. Wie ook al dit kon loswikkel of losmaak, sou wêreldheerser word. Niemand kon egter daarin slaag nie, en [[Alexander die Grote]], in hoogseie persoon, het uiteindelik die kortpad gekies en die knoop met sy swaard '''deurgehak'''.<ref>WAT, s.v. Gordiaans</ref>
Self het Smith geen probleem met die ingeburgerde begrip nie, al is dit hoe misleidend, "mits ons op ons hoede is en geen verkeerde konklusies uit die naam trek nie".<ref name="Smith150">Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 150</ref> [[H.J.J.M. van der Merwe]] voer ook aan hierdie begrip is misleidend, "want die term gee dikwels aanleiding tot verwarring met 'etimologie', die taalwetenskap wat hom besighou met die herkoms van woorde". Hy stel 'n ander benaming voor, "iets soos ''verdraaiing''".<ref name="Vandermerwe" />
== Wenslikheid en standaardisering ==
Baie grappige vervorminge is eendagsvlieë wat nooit werklik deel van die blywende taalskat word nie. Die problematiek is die erkenning daarvan.
Volgens J.J. Smith is die skryftaal nie die getroue beeld van die spreektaal nie - juis omdat dialekte, streekstale en die idiolek in so 'n mate verskil dat ander Afrikaanssprekendes die konteks met moeite sal verstaan, of glad nie. Volgens hom moet die skryftaal so naby as moontlik aan Nederlands bly, "sodat Nederlanders sonder groot inspanning ons boeke kan lees en in ons literatuur kan belangstel"; dus, 'n groter afsetgebied vir die Afrikaanse boek. Wedersyds kan die Afrikaanssprekendes steeds met gemak deur Nederlandse tekste verryk word. Waar daar dus 'n keuse tussen twee woordvorme of spellinge bestaan, behoort die keuse te wees die een wat die naaste op die Nederlands lyk. Die beginsel bestaan om in 'n eenheidstaal alle vervorminge te vermy wat nie buite sekere kringe of streke bekend is nie.
Die enigste uitsondering is waar die nuwe volksvorme wel op skrif mag verskyn, soos in romans en ander verhalende werke, "om sekere sprekers of klasse te kenskets, of om lokale kleur aan die vertelling te bied". Wat algemeen gesê word en oral as beskaafde taal geld (en nie [[neerlandisme|neerlandisties onafrikaans]] voorkom nie, soos bv. ''nagskade'' ('nachtschade') in stede van [[nastergal]]; hoewel ''populier'' tog ook destyds onafrikaans gelyk het teenoor ''poplier'', ''poppelier'', ''paplier'', ''pappelier'', ''pampelier'' en tans die norm in die skryftaal is), verdien ook erkenning op skrif.<ref>Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 154-157</ref>
== Onopsetlike verdraaiing ==
Van die woorde word as korrek in Afrikaans aanvaar, omrede dit nie opsetlik in Afrikaans verdraai is nie, maar uit onkunde (of misverstand) ontstaan het:<ref name="DeKlerk" /><ref name="Ponelis" />
* '''blaasbalk''' (''blaasbalg; balg = sak, dierpens, buik'')<ref name="Potgieter" /><ref name="Botha" /><ref name="DeKlerk" /><ref name="Rossouw" /><ref name="DuToitPJ" /><ref name="Ponelis">Ponelis, F.A., Senekal, H.E.J. & De Klerk, W.J. 1972. ''Die patroon van Afrikaans: Taalstruktuur vir Seniors''. Johannesburg: Afrikaanse Pers-Boekhandel. p. 365</ref><ref name="Vandermerwe" /><ref name="Basson" />
* '''aamborstig''' (''ang- of engborstig; dit hou verband met angs'')<ref name="DeKlerk" /><ref name="Vandermerwe" />
* '''balhorig''' (''balorig of baloorig = onwillig, stuurs'')<ref name="Potgieter" /><ref name="DeKlerk" />
* '''domkrag''' (''duimkrag'')<ref name="DeKlerk" /><ref name="Ponelis" />
* '''dronknes''' (''Eng. drunkenness'')<ref name="DeKlerk" />
* '''hangmat''' (''hamaca'')<ref name="DuToitPJ" />
* '''kanferfoelie''' of '''kaperfoelie''' (''capri folium (bokblare); Eng. caprifoil'')<ref name="HSPietersburg" /><ref name="DeKlerk" /><ref name="DuToitPJ" />
* '''kappertjie''' (blomsoort, ''Tropaeolum majus'') (''kapusynerblom'' (meer Neerlandisties volgens [[WAT]]) < ''kapucijnbloem'' (Nederlands), vergelykbaar met Frans ''capucine'' (1694)<ref>[https://www.cnrtl.fr/etymologie/capucine cnrtl.fr s.v. capucine, subst. fem]</ref> en Duits ''Kapuzinerkresse'',<ref>[https://web.archive.org/web/20130206104506/http://www.presse.uni-wuerzburg.de/einblick/single_special/artikel/kapuzinerk/ Kapuzinerkresse ist Arzneipflanze des Jahres]</ref> wat almal verwys na die kappie, soos gedra deur 'n spesifieke monnikorde)
* '''katjiepiering''' (''Maleisies katjoe-piring'')<ref name="DeKlerk" /><ref name="Ponelis" /><ref name="Basson" />
* '''koperkapel''' (''Port. cobra de cappello'')<ref name="Potgieter" /><ref name="Botha" /><ref name="DeKlerk" /><ref name="Ponelis" /><ref name="Basson" />
* '''kothuis''' (''Eng. cottage'')<ref name="DeKlerk" /><ref name="DuToitPJ" /><ref name="Carstens" /><ref name="Vandermerweponelis" />
* '''laksman''' (''Mal. laksamana = skerpregter'')<ref name="DeKlerk" />
* '''liddoring''' (''likdoring < likdoorn: lik = lyf; vergelyk litteken < likteken of lijkteken'')<ref name="Potgieter">[https://dspace.nwu.ac.za/bitstream/handle/10394/8397/Hoofstuk24.pdf?sequence=9 Potgieter, Dirk Jacobus. 1930. ''Juta se nuwe Afrikaanse grammatika vir middelbare skole.'' Kaapstad : Juta. p. 256]</ref><ref name="DeKlerk" /><ref name="Ponelis" /><ref name="Vandermerweponelis" />
* '''muisneste''' (''muizenissen = bepeinsinge, gedagtes; musen = om te peins oor kleinigheidjies'')<ref name="Botha" /><ref name="DeKlerk" /><ref name="Rossouw" /><ref name="Basson" />
* '''nagmerrie''' (''nachtmare of nagmare; mare = kennis, tyding, besoeking, kwelgees, spook, gedagte'')<ref name="Botha" /><ref name="DeKlerk" /><ref name="DuToitPJ" /><ref name="Ponelis" /><ref name="Vandermerwe">[[H.J.J.M. van der Merwe|Van der merwe, H.J.J.M.]] (red.). 1972. ''Afrikaans: sy aard en ontwikkeling''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 134</ref><ref name="Basson" /><ref name="Vandermerweponelis" />
* '''perlemoen''' (''perlemoer < parelmoeder < leenvertaling van Middellatyn 'mater perlarum' (moeder van die pêrels) '')<ref name="Potgieter" /><ref name="Botha" /><ref name="DeKlerk" /><ref name="Ponelis" /><ref name="Basson" />
* '''ribbok''' (''reebok'')<ref name="Smith156" /><ref>[http://www.etymologiebank.nl/trefwoord/reebok etymologiebank.nl, s.v. reebok] (die Suid-Afrikaanse bok is aanvanklik vernoem na die Europese boksoort, maar hoort nie tot dieselfde familie nie)</ref>
* '''sondvloed''' of '''sonvloed''' (''sinfluot = groot vloed, sind = [http://www.etymologiebank.nl/trefwoord/zondvloed altyd, voortdurend, aanhoudend]'')<ref name="DeKlerk" /><ref name="Rossouw" /><ref name="Ponelis" /><ref name="Basson" /><ref>Therblanche, H.J. 1973. Die Wonder van Afrikaans. In: ''Pronk'', 5 Oktober, p. 92: Ons woord ''sondvloed'' het niks met sonde te doen nie. Die oudste Nederlandse vorm is sintvloed wat letterlik 'n "groot vloed" beteken. Dit is egter opmerklik dat die Duitse Sündflut letterlik "sondevloed" beteken. Ons vind die Nederlandse woord "sintvloet" die eerste in 'n geskrif van 'n streek wat aan Duitsland grens, sodat dit moontlik 'n ontlening uit Duits kon wees.</ref>
* '''spinnerak''' (''spinnerag of spinrag; rag = netwerk, weefsel'')<ref name="Botha">Combink, J. 1989. 'Afrikaanse morfologie: 'n oorsig'. In: Botha, T.J.R. ''Inleiding tot die Afrikaanse taalkunde''. Tweede, hersiene uitgawe. Pretoria: Academica, p. 249</ref><ref name="DeKlerk" /><ref name="Rossouw" /><ref name="Basson" />
* '''vabond''' (''vagebond = rondloper'')<ref name="DeKlerk" />
* '''vel(d)stoel''' (''valtstoel; valt = vou'')<ref name="Potgieter" /><ref name="DeKlerk" /><ref name="Ponelis" />
* '''[[weeluis]]''', of '''weerluis''' (''weegluis: weeg = wand, muur'')<ref name="DeKlerk" /><ref name="Rossouw" /><ref name="DuToitPJ" />
* '''[[waatlemoen]]''' (''waterlemoen < watermeloen < meloen met water'')<ref name="Basson" /><ref>Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 159: ''Waterlemoen'' is 'n vervorming van ''watermeloen'' (soos uit die Engelse ''watermelon'' te sien is). Die woord ''meloen'' kom uit Frans ''melon'', Latyn ''melo'', 'n ontleding uit Grieks ''mêlon'' "appel" [...] Die vervorming ''waterlemoen'' het natuurlik tot stand gekom onder invloed van die bekende vrugtenaam ''lemoen'', en dit is ook van heel oue datum, daar dit o.a. te lees is in Van Riebeeck se Daghverhaal (sic) en in Wouter Schouten se ''Oost-Indische Voyagie'' (1676).</ref>
== Opsetlike verdraaiing ==
Die volgende woorde is opsetlike verdraaiing:<ref name="DeKlerk" /><ref name="Ponelis" />
* '''baiesukkel''' (''Eng. bicycle'')<ref name="Smith154c" /><ref name="Potgieter" /><ref name="HSPietersburg" /><ref name="DeKlerk" /><ref name="VanEeden" /><ref name="VanderWalt">Van der Walt, C.P., Van Aardt, C.P. & Eksteen, L.C. 1973. ''Taalstudie vir die middelbare skool (9+10)'' Derde uitgawe, eerste druk. Johannesburg: Voortrekkerpers. p.337</ref><ref name="Vandermerwe" /><ref name="Basson" /><ref name="Vandermerweponelis" />
* '''Bakkely''' [ou Transvaals wat sinspeel op baklei] (''Sir [[Henry Barkly]]'')<ref name="CombrinkVanRensburg" />
* '''binnevet''' of '''die binnevet van die boud''' (''Eng. benefit (of the doubt)'')<ref name="Botha" /><ref name="DeKlerk" /><ref name="Carstens" /><ref name="Basson">Basson, M.A., Kromhout, J., Nel, P.G., Senekal, J.H. 1973. ''Afrikaans vir die Student: Die suiwer woord.'' Johannesburg: Voortrekkerpers. p. 205</ref><ref name="Vandermerweponelis" />
* '''Blou Armaans''' (''Fr. blanc mange'')<ref name="DuToitPJ" />
* '''Bottelbier''' (''Bartle Frere'')<ref name="Ponelis" />
* '''vir botter of vir wors''' (''Eng. for better or for worse'')<ref name="DuToitPJ" />
* '''bromkatjies''' of '''bromkaatjies''' (''Eng. bronchitis'')<ref name="Smith153a" /><ref name="HSPietersburg">Ongepubliseerde klasgids vir standerds 9 en 10, Afrikaans Hoërgraad, Hoërskool Pietersburg. s.j. bl. 31.</ref><ref name="DeKlerk" /><ref name="Rossouw" /><ref name="DuToitPJ" /><ref name="Carstens" /><ref name="Basson" /><ref name="Vandermerweponelis" />
* '''De Malle Boch''' (''Malaboch, kaptein'')<ref name="CombrinkVanRensburg" />
* '''Die ou duiwel se slypsteen''' (''Eng. Sir Theophilus Shepstone'')<ref name="Potgieter" /><ref name="DeKlerk">De Klerk, P.F., Esterhuizen, B.J. Hammann, H.J.R., Neethling, E.L. 1994. ''Afrikaans my taal'' 1986-sillabus, Tweede uitgawe, twaalfde druk. Kaapstad: Maskew Miller Longman, pp. 221-222.</ref><ref name="Vandermerweponelis" />
* '''duisendtree''' of '''-treë''' (''Eng. dysentery'')<ref name="Smith153a" /><ref name="DeKlerk" /><ref name="DuToitPJ" /><ref name="Vandermerwe" /><ref name="Vandermerweponelis" /><ref name="prinsloo" />
* '''eendjiebyter''' (''Eng. incubator'')<ref name="HSPietersburg" /><ref name="Botha" /><ref name="DeKlerk" /><ref name="Ponelis" /><ref name="Vandermerwe" /><ref name="Basson" /><ref name="Vandermerweponelis" /><ref name="Smith151a">Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 151: In sekere kringe hoor ons dikwels praat van "eendjiebyter" in plaas van die Engelse ''incubator'', van "kaiingpeper" in plaas van ''Cayenne-peper'', van "deur-die-bos-pere" in plaas van ''beurré Bosc-pere''; en ek het selfs gehoor van 'n kleurling wat vir "Piston Brommers" (''Western Province'') voetbal gespeel het. Die woord ''kuwe'' (van 'n vis) het ons ou mense seker maar selde op skrif gesien; en dit is dan ook geen wonder dat dit in meer as een Afrikaanse huisgesin tot "kiewiete" vervorm is nie.</ref>
* '''Francies''' (''Eng. franchise'')<ref name="CombrinkVanRensburg">Van Rensburg, M.C.J. & Combrink, J.H. 1984. 'Transvaalse Afrikaans'. In: Botha, T.J.R, [[Johan Combrink|Combrink, J.G.H.]] & Odendal, F.F. (reds.). ''Inleiding tot Die Afrikaanse Taalkunde''. Eerste uitgawe, eerste druk. Pretoria: Academia. pp. 107-108.</ref>
* ''' 'n Ingesuurde paartjie'''<ref>WAT s.v. insuur; weinig gebruiklik</ref> - 'n ''Gesensureerde'' paartjie (wat deur die kerk onder sensuur geplaas is, bv. vir ontug; en dus in die pekel sit)
* '''Gladsteen''' (''Eng. Gladstone'')<ref name="Smith154b" /><ref name="DeKlerk" /><ref name="VanEeden">Van Eeden, M.F. s.j. Onderwyskollege Pretoria Taalkunde Derde- en Vierdejaars. (Ongepubliseerd), p. 44</ref><ref name="Vandermerweponelis" />
* '''godliewerolie''' (''Eng. codliver oil'')<ref name="Vandermerweponelis" />
* '''halsband''' (''Eng. husband'')<ref name="DeKlerk" /><ref name="Carstens" /><ref name="Vandermerwe" /><ref name="Vandermerweponelis" />
* '''katteskeer''' (''katkiseer'')<ref name="Ponelis" />
* '''Keet''' (''Eng. Keate'')<ref name="CombrinkVanRensburg" />
* '''kosmyniks''' (''Eng. cosmetics'')<ref name="DeKlerk" /><ref name="DuToitPJ" /><ref name="Basson" />
* '''Krisjan Kaiings''' (''Eng. Christian Science'')<ref name="DeKlerk" /><ref name="Ponelis" />
* '''leek''' (''Eng. league'')<ref name="CombrinkVanRensburg" />
* '''Lord Roberts van Kan-daar''' (Lord Roberts van ''Kandahar''; maar nie ''Kan-hier'' nie)<ref name="Smith154b" />
* '''Martjie Louw''' (''Eng. Martial Law'')<ref name="Smith154b" /><ref name="Potgieter" /><ref name="HSPietersburg" /><ref name="Botha" /><ref name="DeKlerk" /><ref name="VanderWalt" /><ref name="Vandermerweponelis" /><ref name="prinsloo" />
* '''merrie-korhaan''' (''Eng. merry-go-round'')<ref name="DeKlerk" />
* '''mieliekopter''' (''helikopter'')<ref>''Haas Das hou konsert''. 2007. "Mieliekopterlied". DVD. Gert van Tonder/Louise Smit. Sony BMG.</ref>
* '''modderkar''' (''Eng. motor car'')<ref name="Smith154c">Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 154: 'n ''Bicycle'' word 'n ''baiesukkel'' en 'n ''motorkar'' word 'n ''modderkar''.</ref><ref name="Potgieter" /><ref name="DeKlerk" />
* '''Mosdop en Gaarland''' (''Eng. Mossop and Garland'')<ref name="Smith154b" />
* '''neusbek''' (''Eng. nosebag - van 'n perd'')<ref name="DeKlerk" />
* '''oliekolonie''' (''Fr. eau de Cologne; Keulse water / water van Keulen'')<ref name="Smith153a" /><ref name="Botha" /><ref name="DeKlerk" /><ref name="Rossouw" /><ref name="DuToitPJ" /><ref name="VanderWalt" /><ref name="Carstens">Carstens, W.A.M. 2003. ''Norme vir Afrikaans : enkele riglyne by die gebruik van Afrikaans''. Pretoria: Van Schaik. p. 135.</ref><ref name="Basson" /><ref name="Vandermerweponelis" />
* '''Ou Soudie''' (''Henry Southy'')<ref name="CombrinkVanRensburg" />
* '''Oujan-Langjan''' (''Eng. Owen Lanyon'')<ref name="DeKlerk" /><ref name="Vandermerweponelis" />
* '''rek hom pens''' (''Eng. recompense'')<ref name="DuToitPJ" />
* '''Rooiversbul''' (''Eng. sir Redvers Buller'')<ref name="Potgieter" /><ref name="Ponelis" /><ref name="CombrinkVanRensburg" />
* '''rypatrys''' (''Eng. repatriation'')<ref name="DeKlerk" /><ref name="Ponelis" /><ref name="VanderWalt" /><ref name="VanEeden" /><ref name="Vandermerweponelis">Van der Merwe, H.J.J.M & Ponelis, F. 1982. ''Die korrekte woord''. Pretoria. J.L. Van Schaik, p. 214.</ref>
* '''Saalsak, Meelsak en Appel-in-die-een-oog''' of '''Saalsak, Meelsak en Appel-eenoog''' (''Sadrag, Mesag en Abednégo'')<ref name="Smith154b">Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 154: Veral vreemd-klinkende woorde word op hierdie wyse opsetlik in Afrikaans-klinkende woorde verander, en ons hoor dan b.v. van ''Gladsteen'' vir ''Gladstone'' en van ''Mosdop en Gaarland'', vir ''Mossop and Garland''. Lord Roberts van ''Kandahar'' word lord Roberts van ''Kan-daar'' (maar nie van ''Kan-hier'' nie), en ''martial law'' word ''Martjie Louw''. Selfs Bybelname word so vervorm - soos die bekende ''Saalsak, Meelsak en Appel-eenoog'' (in plaas van ''Sadrach, Mesach en Abednego'') kan getuig.</ref><ref name="DuToitPJ">Du Toit, P.J. 1991. ''Taalleer vir Onderwyser en Student''. Tweede uitgawe, Derde druk. Pretoria: Academica. p. 41</ref><ref name="VanEeden" /><ref name="Vandermerweponelis" />
* '''Spaanse vlooi''' (''Eng. Spanish flu'')<ref name="HSPietersburg" /><ref name="Ponelis" />
* '''Trippelmerrie''' (''Tipperary'')<ref name="VanEeden" />
* '''witstippelmerrie''' (''Eng. vegetable marrow'')<ref name="HSPietersburg" /><ref name="DeKlerk" /><ref name="Ponelis" /><ref name="VanEeden" />
== Ander voorbeelde ==
* '''aalwyn, alwyn''' (''alwee, alewee'')<ref name="Smith156" />
* '''advokaatpeer''' (''avokado'')<ref name="Vandermerwe" /><ref name="Vandermerweponelis" /><ref>Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 158: ''Advokaatpeer'' het in die eerste instansie niks hoegenaamd met ''advokaat'' "pleitbesorger" te doen nie. ''Advokaat'' in hierdie vrugtenaam is 'n vervorming van die Spaanse ''aquacate'' wat direkt aan die Mexicaanse naam van die vrug ontleen is. Reeds in Spaans vind ons die vervorming tot ''avocado'' "pleitbesorger", en vandaar het dit in Engels oorgegaan. In Amerikaans-Engels is die woord toe nog verder vervorm tot ''Alligator-pear''. Hier by ons word ''avocado'' ook dikwels in Afrikaans gebruik; maar waarom aan die Spaans-Engelse vervorming die voorkeur bo die suiwer Nederlandse vervorming gegee word, is nie reg duidelik nie. Miskien klink dit meer geleerd!</ref>
* '''afgrond''' (''affront'')<ref>Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 152: 'n Geleerde persoon uit dieselfde streek geboortig, was ook totaal verwonderd om te verneem dat jy iemand 'n ''affront'' aandoen, en nie 'n ''afgrond'' nie.</ref>
* '''afskort, afskorting''' (''afskot'')<ref name="Smith156" />
* '''aspaai''' (''Eng. I spy'')<ref name="HSPietersburg" /><ref name="prinsloo">Prinsloo, A. F. 2001. ''Feite, flaters en fiksie: 'n Opgaaf van die ware, die onware en die onwaarskynlike.'' Kaapstad: Human & Rousseau Uitgewers, p. 125. </ref>
* '''Australiese voëls''' (''Eng. starlings'', spreeus)<ref>Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 152: Iemand het b.v. van die Rhodesspreeus as ''starlings'' hoor praat; maar hy het die vreemdvormige woord nie goed in sy geheue vasgehou nie - met die gevolg dat hy nou ''Australiese voëls'' sê as hy ''starlings'' bedoel.</ref>
* '''bankrotwurm''' (''Eng. bancroft's filariasis'')<ref name="prinsloo" />
* '''bewerasies''' (''Eng. beverages'')<ref>Eloïse Cupido. Tussenin, op Radio Sonder Grense. 20 September 2024. 11:06 - 11:08</ref>
* '''Bloukop die leeu''' (''Fr. Beaucoup de L'eau, 'n Franshoekse plaasnaam vir 'volop water' '')<ref name="Botha" />
* '''bromkos''' (''bronkors'')<ref name="Smith156" />
* '''buggerygars''' (''budgerigars'', budgies)<ref>Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 149: Onder welopgevoede mense het ek al van "buggerygars" in plaas van ''budgerigars'' (Australiese sebra-papegaaitjies) hoor praat;[...]</ref>
* '''burgermeester'''* (''burgemeester [burg + meester]; meester van 'n burg (oorspronklik ''kasteel'', later ''stad''), nie van mense/burgers nie'')<ref name="Ponelis" />
* '''deur-die-bos-pere''' (''Fr. beurré Bosc-pere'')<ref name="Smith151a" />
* '''deur die mat val''' (''door de mand vallen'')<ref>Smith, J.J. 1962. "Herinnerings aan outydse strawwe". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 85-86: Daar sal ons vind dat die gewone vorm ''door de mand vallen'' is, maar die betekenis in moderne Nederlands is "ten slotte moet beken, skuld bely." Hierdie vorm en betekenis vind ons nie alleen in die agtiende en sewentiende eeu nie, maar ook in die Middelnederlands van die middeleeue. Naas hierdie betekenis vind ons egter gedurende die sewentiende eeu ook "met skade van iets afkom, nie in iets slaag nie."; en in die Vlaamssprekende gedeeltes van België is die betekenis "nie in iets slaag nie, misluk" vandag nog die gewone betekenis.
In Duits val iemand ''durch den Korb'' - d.w.s. deur die korf of mandjie - wanneer sy versoek geweier word; en die uitdrukking word veral gebruik wanneer 'n huwelikaansoek afgewys word. Maar ''durch den Korb fallen'', later eenvoudig verkort tot ''durchfallen'', het in Duits ook die gewone betekenis van "sak by 'n eksamen".<br/>Uit die voorgaande is dit seker duidelik dat ''mand'' die oudste vorm in die uitdrukking is, en dat ons ''mat'' daarvan 'n vervorming moet wees - wat inderdaad ook maklik te verstaan is aangesien ons nie meer die woord ''mand'' in die alledaagse spreektaal ken nie, maar slegs die verkleinwoord ''mandjie''.<br/>
[...]
Verskeie taalgeleerdes is van mening dat ons uitdrukking terug te voer is tot die ou middeleeuse straf waarby die veroordeelde in 'n mandjie wat bokant 'n grag opgehang is, geplaas en tentoongestel geword het. Hy het geen kos of water gekry nie, maar net 'n mes. Sodra hy in die mandjie geplaas is, begin die kwajongens hom met allerhande vuiligheid te gooi, tot sy mandjie vol en hy totaal besmeerd is. As hy dit nie langer kan uithou nie, dan gryp hy die mes en sny die tou deur waaraan die mandjie hang, om dan met mandjie en al in die water te val. Maar sodra hy by die wal kom, word hy weer opnuut ingestoot en ondergedompel - totdat hy uiteindelik, ná vyf-en-twintig poginge, toegelaat word om te ontvlug.<br/>
[...]
Dat hierdie mand-straf die oorsprong van die gesegde is, staat egter glad nie vas nie; en vir my altans is die redenering van die Nederlandse Woordeboek teen die aanname van hierdie verklaring afdoende. Nie alleen pas die betekenis nie goed nie, maar die gebruik van die voorsetsel ''deur'' in ons uitdrukking pleit baie sterk teen die verklaring: die veroordeelde het immers met mandjie en al, en nie ''deur'' die mandjie, in die water geval nie.</ref>
* '''dikstertmerrie''' (skertsend, ''Eng. dictionary'')<ref name="WAT">[[WAT]]</ref>
* '''eengaal''' (''egaal'')<ref>Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 151: Die vreemde woord ''egaal'' het ook nie dikwels in die lektuur van Nederlandse dialektsprekers of van ons eie ou mense voorgekom nie; dit was toe die natuurlikste ding van die wêreld vir hulle om die woord met ''een'' te gaan verbind, met die gevolg dat "eengaal" 'n heel gewone spreektaalvorm in die Nederlandse dialekte sowel as in gesproke Afrikaans is.</ref>
* '''ellieroos''' (''Eng. Early Rose'')<ref name="prinsloo" />
* '''engeltjie verlaat ons''' (''encephalartos (blom)'')<ref name="Potgieter" />
* '''goeiechristenpeer''' (''Fr. bonchretienpeer'')<ref name="Rossouw" />
* '''gops''' (galery of agterste sitplekke, ''Eng. gods'')<ref>Therblanche, H.J. 1973. Die Wonder van Afrikaans. In: ''Pronk'', 19 Oktober, p. 92: Ek het baie gesukkel met die woordafleiding van die woord ''gops'' (agteraf buurt, agteraf streek, agteraf persoon), en 'n kollega het na navrae in sy taalrubriek inligting gekry dat dit van die Engelse ''god(s)'' kom. Die agterste en goedkoopste sitplekke in die teaters is spottend met die hemel en die gode verbind, miskien omdat hulle so hoog was. Vgl. bv. Frans ''paradis'', Nederlands ''engelenbak'', Engels ''gods''. Die persone wat daar sit, is uit die laer range van die volk en gedra hulle swak en soos agteraf mense. In Suid-Afrika het ''gops'' moontlik deur volksetimologie uit hierdie ''gods'' ontstaan.</ref>
* '''hartomlyning'''* (verkeerdelike gebruik vir ''hartomleiding'')
* '''hasie-ablou''' (kinderspel, ''Eng. castles are blue'')<ref name="prinsloo" />
* '''Hy is 'n man '''''van toet'''''; was hy beter, dan was hy goed''' (Maleisies: ''bantoet'')<ref>Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 152: Baie bekend onder ons is die spreekwoord: ''Hy is 'n man van toet; was hy beter, dan was hy goed.'' Maar die betekenis en oorsprong van ''toet'' het al meer as een persoon hoofbrekings gegee; en Afrikaanse geleerdes het soms gemeen dat ons aansluiting moet soek by Nederlands ''toeten'' in die spreekwoord: ''Hij weet van toeten noch blazen''... - d.w.s. "Hy weet volstrek niks." Baie waarskynliker egter is dat ons hier 'n vervorming het van die Maleise woord ''bantoet'', wat "agterlik" of "in ontwikkeling gestuit" beteken.</ref>
* '''janloers''' (''jaloers''; vergelyk ook: ''Jan'' se baadjie aanhê, jaloers wees)<ref name="Smith156" />
* '''kaiingpeper''' (''Cayenne-peper'')<ref name="Smith151a" />
* '''kiewiete''' (''kuwe'' of ''kieue'')<ref name="Smith151a" />
* '''Kinders is 'n seën van die Here, maar hul hou die''' '''''motte''''' '''uit die klere''' (''Nederlands: Kinderen zijn een zegen des Heren, maar zij houden de'' '''noppen''' ''van de kleren''; noppen = pluis op wolstof)<ref name="Smith154a">Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 153-154: ''Knoppies'' in ''in sy knoppies wees'' is 'n vervorming van ''noppies''. Die woord ''nop'' beteken "pluis op wolstof" en is blykbaar dieselfde as die Engelse ''nap''. As iemand in sy noppies is, beteken dit eintlik dat hy nuwe kleren aanhet - klere waaraan die pluisies of wolvlokkies nog sit. So 'n persoon is natuurlik in sy gloria. Die vervorming van ''noppies'' tot ''knoppies'' is oud, daar dit reeds in die Nederlands van die sewentiende eeu voorkom.
Dieselfde woord ''nop'' het ook bestaan in die spreekwoord: ''Kinders is 'n seën van die Here, maar hul hou die motte uit die klere.'' Dit moet natuurlik aan elkeen duidelik wees dat ''motte'' nie hier juis baie geskik is nie. Die meeste mense skyn te dink dat die laaste gedeelte van die spreekwoord beteken dat die uitgaaf aan kinders verbonde belet dat iemand kisklere daarop kan nahou, waarin motte mag kom. Maar die verklaring is gesog. Gelukkig gee die Nederlandse vorm van die spreekwoord die oplossing: ''Kinderen zijn een zegen des Heren, maar zij houden de noppen van de kleren.''</ref>
* '''koetemplaar''' ['afskaffer'] (''Eng. good templar'')<ref name="Ponelis" />
* '''koringduif''' (''horingkuif'')<ref name="WAT" /><ref>Ponelis, F.A., Senekal, H.E.J. & De Klerk, W.J. 1972. ''Die patroon van Afrikaans: Taalstruktuur vir Seniors''. Johannesburg: Afrikaanse Pers-Boekhandel. p. 319: Die woord ''koringduif'' is naamlik 'n volksetimologiese vervorming van ''horingkuif''.</ref>
*'''iemand se lof afsteek''' (''iemand die loef afsteek'')<ref>Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 149: Ja, 'n senator van ons Parlement het eenmaal in my teenwoordigheid vertel hoe hy iemand se lof afgesteek het - en hy het daarby 'n beweging met sy plat hand gemaak precies asof hy 'n groeiende plant se lof of blare met 'n graaf of skoffel afsteek. Die senator het blykbaar nie meer die ou seewoord ''loef'', wat "windkant" beteken, verstaan nie; en sy handbeweging was 'n afdoende bewys dat die uitdrukking ''iemand die loef afsteek'' vir hom ver verwyderd was van die ou seilskip-dae, toe dit vir een skip moontlik was om 'n voordeel op 'n ander skip te behaal deur tussen hom en die windkant te kom en sodoende sy windkant te onderskep.</ref>
* '''in die kluis, in die pluis''' (''inkluis'')<ref>Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 152: Ook die vreemde woord ''inkluis'' skyn in sommige kringe moeite te veroorsaak, en 'n heel party mense sê daarvoor ''in die kluis'', selfs ''in die pluis'' - b.v. ''Hulle was almaal hier, Jan in die pluis''.</ref>
* '''Piston Brommers''' (''Eng. Western Province'')<ref name="Smith151a" />
* '''sy moses teëkom''' (''Mal. musak, moesoek = vyand, teenstander, meerdere'')<ref name="Rossouw" /><ref name="Basson" />
* '''Oom Kosie sukkel baie in Afrika / Oom Kosie sukkel lekker in Afrika / Kosie sukkel in (die) Afrika''' (''Xhosa, Nkosi Sikelel' iAfrika (God seën Afrika)'')
* '''op sint/op sent''' (''absent'')<ref>Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 152: By ons ou mense kan ons heel dikwels hoor dat iemand ''op sent'' (of ''op sint'') is, wanneer hy nie teenwoordig is nie. Dit is natuurlik die vreemde woord ''absent''; maar dit is heel duidelik dat selfs die betekenis enigsins deur ''op soek'' beïnvloed is.</ref>
* '''pietersieliekompleister''' (''Eng. basilicon ointment'')<ref name="Smith153a">Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 153: Ons vind allerlei verdraaiinge van Engelse name: b.v. ''oliekolonie'' van ''eau-de-Cologne'', ''pietersieliekompleister'' van ''basilicon ointment'', ''polgraspille'' van ''polychrest pills'', ''pynkelder'' van ''pain-killer'', ''samboksalf'' van ''Zam-Buk ointment''. Ook name van siektes - b.v. ''bromkatjies'' van ''bronchitis'', ''duisendtree'' van ''dysentery''.</ref>
* '''polgraspille''' (''Eng. polychrest pills'')<ref name="Smith153a" />
* '''pynkelder''' (''Eng. pain killer'')<ref name="Smith153a" />
* '''ramnak''' (''almanak'')<ref>Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 149: 'n Dag of wat gelede vra ek [...] hoe oud hy is. "Nee, baas," antwoord hy, "dit weet ek nie nou so reg nie; maar ek sal op die ramnak kyk, en dan sal ek vir baas sê." Die vervorming van die vreemdklinkende ''almanak'' tot 'n woord met ten minste één heel bekende lettergreep is 'n voorbeeld van 'n verskynsel wat in alle tale op te merk is, en wat bekend staan onder die naam "volksetymologie".</ref>
* '''rofkas''' (''rough cast'')<ref name="HSPietersburg" />
* '''roubord''' (''robot'')<ref>Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik, p. 149: [...] en dit was ook waarlik geen agteraf boer wat "roubord" vir ''robot'' gesê het nie.</ref>
* '''samboksalf''' (''sambuksalf'' > ''Eng. Zam-Buk ointment'')<ref name="Rossouw" /><ref name="DuToitPJ" /><ref name="Smith153a" />
* [[skotskar]] (Duits ''Schuttkarren'')<ref>Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik, p. 152: Ook ons ''skotskar'' heet op Engels altyd ''Scotch cart'', hoewel ons woord volstrek niks met die Skotland of die Skotte te doen het nie, ''maar'' eintlik "puin-kar" of "vullis-kar" beteken en ongetwyfeld dieselfde woord as die Duitse ''Schuttkarren'' is.</ref><ref>Branford, J. 1987. ''A Dictionary of South African English''. Third Edition. Cape Town: Oxford University Press. p. 311: '''Scotch cart''' [...] A small stout two-wheeled tip cart, horse- or ox-drawn, used for carting rubbish, manure, etc.; also formerly used for taking ''blue ground'' for washing or sorting on the Diamond Fields. [''fr. Afk. skotskar, fr. High Germ. Schuttkarren ''tip cart'' fr. Ger. schütten ''to spill, pour out]''</ref>
* '''skuinspan''' (''skuimspaan'')<ref name="Smith156" />
* '''soveel van iets weet as 'n kat van sy van''' (''soveel van iets weet soos kat van saffraan'')<ref>Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 152: 'n Ander persoon het die betreklik weinig gebruikte uitdrukking ''so veel van iets weet soos 'n kat van saffraan'' gehoor; maar kan hom die ongewone woord ''saffraan'' nie precies herinner nie, en nou sê hy ewe ernstig dat mnr. X net so veel van 'n sekere saak weet as 'n kat van ''sy van''. En daar is ten minste een streek in ons land waar, in verband met hierdie uitdrukking, vandag taamlik algemeen in die kat se van geglo word, en waar die meeste mense niks van saffraan wil weet nie.</ref>
* '''dit gaan ou traan''' (''dit gaan ou trant'')<ref>Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 153: ''Dit gaan ou trant'' word dikwels vervorm tot: ''Dit gaan ou traan'', daar die ou woord ''trant'' "manier, gewoonte" nie meer so maklik kan onthou word nie en dan onder die invloed van die meer bekende ''traan'' kom te staan.</ref><ref name="Rossouw" />
* '''steentjieskweek, eendjieskweek, uintjieskweek''' (''Oos-Indiese kweek'')<ref name="Smith156">Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 156</ref>
* '''Stywe Fisante''' (''Peter Stuyvesant''-sigarette)<ref>Van Nierop, L. 2000. ''Skrikkelkind: Girly se storie''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers. bl. 37: ''Ek onthou een van die seuns het skelm 'n zol gerol toe ou mies Steenkamp uitklim. Oe, daai soet het vir my tog so lekker geruik. Baie lekkerder as die'' '''Stywe Fisante''' ''wat ek vandag nog skelm in my longe intrek. Maar dis 'n ander storie - die ophou rook, bedoel ek. Dis eers later wat ek sou hoor daai soet reuk is dagga.''</ref><ref>Van Nierop, L. 2000. ''Skrikkelkind: Girly se storie''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers. bl. 64: ''En net daar begin my life-long romance met sieghrets. Ek ken toe nog nie die brands se name nie. Sien net die gekreukelde wit pakkie met die rooi letters langs hom, iets van Pieter en 'n stywe fisant. Toe doop ek dit sommer '''Stywe Fisante'''.</ref>
* '''tweespalk''' (''tweespalt'')<ref name="Potgieter" /><ref name="Rossouw" />
* '''in iemand se vaalwater kom''' (''in iemand se vaarwater kom'')<ref name="Rossouw" />
* '''voet by stuk hou''' (''voet by stek (grens) hou'')<ref name="Rossouw" />
* ''' 'n waak neem'''* (''Eng. to take a walk''; 'n entjie gaan stap, loop, wandel)<ref>[http://www.dbnl.org/tekst/scho145oors01_01/ Schonken, F. Th. 1914. ''De oorsprong der Kaapsch-Hollandsche volksoverleveringen'' (ed. D. Fuldauer). Amsterdam: Swets & Zeitlinger. bl. 134]: ''Daardoor komt het, dat bijvoorbeeld het woord ‘wandeling’ niet inheemsch schijnt, en toen nu de zaak ingang vond in het stadsleven, werd het woord aan het Engelsch ontleend, waarbij zelfs het werkwoord mede overkwam: ‘een waak neem’ (take a walk), in plaats van ‘een wandeling doen'.'' | Oorspronklik geskryf: ''So kommt es, dass z. B. das Wort „wandeling" nicht einheimisch scheint, und als nun die Sache Eingang fand, wurde der Begriff dem Engl. entlehnt, wobei selbst das Verbum mit hinübersiedelte: „een waak neem" (take a walk) statt „een wandeling doen".''</ref>
* '''weergal''' (''weerga'')<ref>Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 153: Meer as een Karroo-bewoner het my ook al vertel van iemand wat sonder ''weergal'' (in plaas van ''weerga'') is.</ref>
== Nederlands ==
* '''appelflauwte''' (''apoplexie'')<ref name="Smith153b" />
* '''appelkoos''' (''abrikoos'')<ref name="DeKlerk" /><ref name="Ponelis" /><ref>Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 158: ''Appelkoos'' dank natuurlik sy vorm aan die inwerking van ''appel'', maar oorspronklik het dit daar niks mee te doen nie. Die Nederlandse vorm is ''abrikoos'', wat eintlik op die meervoud van die Franse ''abricot'' teruggaan, wat weer op sy beurt via Arabies en Grieks uit Latyn ''praecox'' "vroegryp" kom. Die appelkoos is eintlik die vroegryp vrug, in teenstelling met die perske, wat later ryp is. Ook die Engelse ''apricot'' kom van Frans ''abricot''. Die eerste lettergreep ''a'' in hierdie woorde is 'n oorblyfsel van die Arabiese lidwoord ''al'' "die", wat ons ook nog kan sien in ''alchemie'', ''algebra'', ''alkohol'', ''alkoof'', en ander woorde van Arabiese oorsprong. Gedurende die middeleeue het die Arabiese beskawing, veral deur die Moorse heerskappy in Spanje, veel invloed uitgeoefen, en talle van Arabiese woorde het toe in die tale van Wes-Europa gekom. Die vervorming ''appelkoos'' is oud en het beslis nie op Suid-Afrikaanse bodem ontstaan nie, daar ons dit reeds in Nederlandse geskrifte van die sewentiende eeu en ook in verskeie Nederlandse dialekte aantref.</ref>
* '''in je knopjes zijn''' (''in je nopjes zijn'')<ref name="Smith154a" />
* '''jeukdoos'''<ref>[https://www.dbnl.org/tekst/_nie017195801_01/_nie017195801_01_0076.php Charles, J.B. 1958. Kerk en voetbal. In:''De Nieuwe Stem'' (13):482-495]: De muziek wordt voortgebracht door een hels verlichte, een waanzinnig grote en lelijke maar effectieve jeukdoos, juke-box, zoals de Amerikanen zeggen.</ref> (skertsend) (''Eng. jukebox'' (1939) < ''jook organ'' (1937, ouer benaming), afgelei uit ''jook joint'' (1935, "hoerhuis, bordeel") < ''juke/joog'' (''boos'', ''onbetaamlik'', ''ongeorden'', uit Gullah, kreool-Engels uit die kusgebied van Suid-Carolina, Georgia en noord-Florida).<ref>[https://www.etymonline.com/word/jukebox Online Etymology Dictionary s.v. jukebox]</ref>)
* '''klapper''' (''Maleisies: kelapa'')<ref>Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. pp. 158-159: ''Klapper'', ons gewone naam vir die kokosnoot, is 'n vervorming van die Maleise naam van die vrug, naamlik ''kelapa''. Die vorm ''klapper'' het in Oos-Indië onder die Nederlandse seevaarders en handelaars ontstaan, en is vandaar na die Kaap oorgebring. Dit kom herhaaldelik voor in die Indies-Nederlandse geskrifte lank voor die stigting van die Kaapse volkplanting.</ref>
* '''kwast''' (''Eng. squash'')<ref>Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 154-155: Professor De Vooys, van Utrecht, meen hom nog te herinner hoe die woord ''kwast'', die Nederlandse vervorming van die Engelse ''squash'', "suurlemoendrank", oorspronklik as grappige verdraaiing gevoel is; vandag is ''kwast'' egter die algemeen erkende Nederlandse ekwiwalent van ''squash''.</ref><ref>[http://www.etymologiebank.nl/trefwoord/kwast4 Etymologiebank.nl] s.v. "kwast"</ref>
* '''op sluit''' (''absoluut'')<ref>Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 152: Ons hoor dikwels dat iemand iets ''op sluit'' wil doen; en baie van ons weet nie eens meer dat hierdie ''op sluit'' 'n vervorming van die woord ''absoluut'' is nie. Dit is ongetwyfeld 'n baie ou vervorming, daar ons dit reeds in enkele Nederlandse dialekte aantref.</ref>
* '''ruiterzalf''' (''ruitezalf'')<ref name="Smith153b" /><ref name="DuToitPJ" />
* '''scheurbuik''' (''Lat. scorbutus'')<ref name="Smith153b">Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik. p. 153: Ook in die Nederlandse volkstaal is sulke vervorminge volop, en enkele daarvan is selfs in die algemene taal opgeneem - b.v. ''appelflauwte'' "ligte dikwels geveinsde floute" ('n vervorming van ''apoplexie'') en ''ruitersalf'' ('n vervorming van ''ruitesalf'' - d.w.s. 'n salf teen ''ruit'', "skurfte"). Die eerste koloniste het ''ruitersalf'' ook na Suid-Afrika gebring, waar dit vandag nog 'n heel bekende middel teen skurfte is. Ook ''skeurbuik'' (uit Middellatyn ''scorbutus'') is 'n Nederlandse vervorming.</ref><ref name="DeKlerk" />
== Suid-Afrikaanse Engels ==
* '''Cape cart''' (''kapkar'')<ref>Smith, J.J. 1962. "'n Paar gedagtes oor Volksetymologie". In: ''Op ons taalakker''. Pretoria: J.L. van Schaik, p. 152: Precies op dieselfde manier het Engelssprekendes van ons ''kapkar'' die plausibele ''Cape cart'' gemaak - wat dan weer in party Nederlandse boeke met ''Kaapse kar'' vertaal word!</ref><ref>Branford, J. 1987. ''A Dictionary of South African English''. Third Edition. Cape Town: Oxford University Press. p. 63: '''Cape cart''' [...] [''mistrans. of Afk. kapkar, kap ''hood + ''kar'' cart]</ref>
* '''Scotch cart''' ([[skotskar]] > D. ''Schuttkarren'')
== Suider-Afrikaanse plekname ==
{| class="wikitable"
|'''Vervorming'''
|'''Oorspronklik'''
|'''Betekenis'''
|-
|Cannaan's Land<ref>Raper, P.E. 1972. ''Streekname in Suid-Afrika en Suidwes''. Kaapstad: Tafelberg, bl. 151: 'Cannaan's Land' blyk die Blankes se poging te wees om die naam Cannaland, wat sy oorsprong in die Hottentots het, weer te gee.</ref>
|Kannaland
|
|-
|Cheridouws Poort<ref name="Bothaplekname">Botha, T.J.R. 1984. "Pleknaamkunde". In: ''Inleiding tot die Afrikaanse Taalkunde''. Kaapstad: Academica. {{ISBN|0 86874 184 1}} . bl. 287-288; 292-293</ref>
|Tsoaridoas (Khoinaam)
|“agterpoort”
|-
|Committees Flats<ref>Raper, P.E. 1972. ''Streekname in Suid-Afrika en Suidwes''. Kaapstad: Tafelberg, bl. 151: [[Kommetjiesvlakte]], wat verband hou met die Afrikaanse woord 'kommetjies', en inderdaad vol klein panne is wat aan kommetjies herinner, is deur die Engelse koloniste tot 'Committees Flats' vervorm. Die moontlikheid bestaan, en word tans deur die Pleknamekomitee ondersoek, dat die Afrikaanse naam 'n verminking van die Hottentotse woord is wat deur Pettman weergegee word as "Commages".</ref>
|[[Kommetjiesvlakte]]
|
|-
|[[Goodhouse]]<ref name="Bothaplekname" />
|Gūdaos (Khoinaam)
|“skaapdrif”
|-
|Gousrivier<br>Goudsrivier<br>Goudrivier<ref>Raper, P.E. 1972. ''Streekname in Suid-Afrika en Suidwes''. Kaapstad: Tafelberg, bl. 151: 'Gouritsriviervallei', vernoem na die Gouriekwa-Hottentotstam, is deur Blankes Gousrivier, Goudsrivier, en Goudrivier genoem. Blykbaar het hierdie vervorming ontstaan as gevolg van vinnige uitspraak van die oorspronklike naam, sodat ons hier met 'n sinkopeïese vorm te doen het.</ref>
|Gouritsrivier
|
|-
|Grappies<ref name="Bothaplekname" />
|Xorabes (Khoinaam)
|“graafwaterplek”
|-
|Gous<ref name="Bothaplekname" />
|≠Goas (Khoinaam)
|“modder(plek)”
|-
|Kaap<br>Kaapseberg<ref>Raper, P.E. 1972. ''Streekname in Suid-Afrika en Suidwes''. Kaapstad: Tafelberg, bl. 151: 'Ghaap' is afgelei van die Hottentotwoord !hab, wat "plato" beteken. Vir die Blanke intrekkers het dié naam baie geklink soos "kaap", wat wel vir hulle betekenis gehad het, en omdat hulle nie die betekenis van die oorspronklike naam geweet het nie, het hulle sonder meer "-berg" bygevoeg, sodat die naam "Kaapseberg" tot stand gekom het.</ref>
|Ghaap → !hab
|"plato", "platoberg"
|-
|[[Kraairivier]]<ref>Raper, P.E. 1972. ''Streekname in Suid-Afrika en Suidwes''. Kaapstad: Tafelberg, bl. 151: 'Kraairivier', die naam van 'n rivier en 'n veldkornetskap, is 'n vervorming van die Engelse naam 'Grey's River'</ref>
|Grey's River
|vernoem na genl. sir [[Henry George Grey]]
|-
|Oubees<ref name="Bothaplekname" />
|!Khobes (Khoinaam)
|“kalkfontein”
|-
|Ouhoop<ref>Raper, P.E. 1972. ''Streekname in Suid-Afrika en Suidwes''. Kaapstad: Tafelberg, bl. 52: Auob is langs die Auobrivier, 'n sytak van die Nossobrivier, in Gordonia geleë. Die naam 'Auob' is afgelei van die Namas, naamlik uo-!ab (Bitterrivier). Die Basters, wat ná 1865 met hierdie streeknaam kennis gemaak het, het dit sonder die suigklank uitgespreek, dit wil sê Uo-ab. Metatesis het plaasgevind, 'uo' > 'ou', waar 'ou' in Afrikaans 'n tweeklank is. Daarna het assimilasie ingetree ('Ouab' > 'Ouob'), en verskerping van die slotklank (b > p), wat meegebring het dat die Blankes die naam uitgespreek het as 'Ouhoop'.</ref>
|Auob → uo-!ab
|"Bitterrivier"
|-
|Slangapiesberg<ref>Du Plessis, E.J. 1973. '' 'n Ondersoek na die oorsprong en betekenis van Suid-Afrikaanse berg- en riviername (1973)'' Kaapstad: Tafelberg-uitgewers, bl. 27: "Hlangampisi > Slangapiesberg (Slang Apies Berg)".</ref>
|Hlangampisi,<ref>[https://upjournals.co.za/index.php/EUSA/article/download/5435/3270 Raper, P.E. 1975. Interlinguistic contact in onomastics in South Africa. ''Actes Du XIe Congres International des Sciences Onomastiques'' Sofia, herdruk in, Raper, P. E. 1978. Interlinguistic contact in onomastics in South Africa. ''English Usage in Southern Africa'', 9(1), 1-9.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210417053416/https://upjournals.co.za/index.php/EUSA/article/download/5435/3270 |date=17 April 2021 }}: 'Slang' is the Afrikaans word for 'snake'; apie is 'little monkey'. But Slangapiesberg has no reference to either snake or monkey. We have a Folk etymological corruption of the Bantu 'Hlangampisi' plus Afrikaans 'berg', meaning 'mountain'. The initial Hl is a lateral spirant, thus easily interpreted as s.</ref> 'n verkorting van IDlangampisi
|"Plek of berg van die hiëna"<ref>[Möller, L. A. (2019). Multilingual Place Names in Southern Africa. ''Names'', 67(1), 5–15. https://doi.org/10.1080/00277738.2017.1415536 : "Similarly, the mountain name IDlangampisi underwent multilingual toponymic metamorphoses, appearing as Hlangampisi or iDlangampisi It is another example of reinterpretation of an obsolete generic term from Bushman leading to an apparent tautology. Several versions of the origin and meaning of the name have been encountered, namely “gathering place of the hyena”, “feeding place of the hyena”, the “place of the raw meat eaters” i.e. “scavengers”. Since it is the name of a prominent mountain, it may be assumed that it had already been named long before other language speakers arrived, translating and adapting it because of its “unknown” generic and loss of meaning. Analysis of the component dlang shows that it was either adapted from a proto-type generic !goa, “mountain” (Bleek 1956, 737), thus “mountain of the hyena”, or that the word //goaan already stood for “hyena”, in which case it was correctly translated, with the Zulu word mpisi “hyena” added, that resulted in the tautology “hyena+hyena”. In the toponym it was grammatically adapted by Nguni prefixes which led to different interpretations. Phonologic adaptations occurred by softening of the clicks ! and // to dl or hl and eliding the oa of the phonemic cluster oaaŋ to ang (since juxta-positioning of two vowels does not occur in Nguni). The Afrikaans-speakers heard the name Hlangampisi, reinterpreted it phonologically and with folk-etymological adaptation to a name understandable in their own language, Slangapiesberg, which means “snake monkeys’ mountain” "</ref>
|-
|Sneesvlakte<br>Sneeze Flats<ref>Raper, P.E. 1972. ''Streekname in Suid-Afrika en Suidwes''. Kaapstad: Tafelberg, bl. 151-152: 'Sneesvlakte', sowel as die Engelse ekwivalent 'Sneeze Flats', is 'n vervorming van 'Sineesvlakte'. Hierdie streek is so genoem want dit is deur Hottentotte bewoon, wie se gelerige gelaatskleur aan dié van Sjinese (Sinese) herinner het.</ref>
|Sineesvlakte
|"Sjineesvlakte"
|-
|Sous<ref name="Bothaplekname" />
|Tsaus (Khoinaam)
|“put”
|}
== Verwysings ==
{{verwysings|4}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Etimologie]]
[[Kategorie:Taalkunde]]
ciijmze7nhf3wfn1k3eixtn1f3x2016
Jorge Ibargüengoitia
0
264728
3379373
3327518
2026-11-20T23:43:45Z
InternetArchiveBot
131157
Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379373
wikitext
text/x-wiki
[[Lêer:Jorge Ibargüengoitia.jpg|duimnael|Jorge Ibargüengoitia in 1965.]]
'''Jorge Ibargüengoitia Antillón''' (Guanajuato, [[22 Januarie]] [[1928]] – Mejorada del Campo, [[27 November]] [[1983]]) was 'n [[Mexico|Meksikaanse]] romanskrywer en dramaturg.<ref> https://www.literatura.us/jorge/index.html</ref> Hy het kritiese sukses behaal het met sy [[satire]]s, waarvan drie in [[Engels]] verskyn het: ''The Dead Girls'', ''Two Crimes'', en ''The Lightning of August''. Sy toneelstukke sluit in ''Susana y los Jóvenes'' en ''Ante varias esfinges'', wat albei uit die 1950's dateer. Sy werk sluit ook kortverhale en kronieke in<ref name=":1">{{Cite web |last=Castañeda |first=Jaime |date=1986 |title=Jorge Ibargüengoitia. Humorismo y Narrativa |url=http://estudios.itam.mx/sites/default/files/estudiositammx/files/007/000169823.pdf |access-date=24 Maart 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240619081404/http://estudios.itam.mx/sites/default/files/estudiositammx/files/007/000169823.pdf |archive-date=19 Junie 2024 |url-status=dead}}</ref> en word tans beskou as een van die mees invloedryke skrywers in Latyns-Amerikaanse letterkunde.<ref>{{Cite web |title=Jorge Ibargüengoitia |url=https://www.planetadelibros.com.mx/autor/jorge-ibarguengoitia/000002198 |access-date=2022-10-26 |website=PlanetadeLibros |language=es-mx}}</ref>
In 1955 het hy 'n Rockefeller-beurs ontvang om in [[New York]] te studeer; vyf jaar later het hy die Mexico City literêre toekenning ontvang. Hy is dood in Avianca-vlug 011, wat op 27 November 1983 neergestort het terwyl dit in [[Madrid]], [[Spanje]], probeer land het.
== Werke ==
=== Teater ===
* ''Susana y los jóvenes'' (1954)
* ''La lucha con el ángel'' (1955)
* ''Clotilde en su casa, como Un adulterio exquisito'' (1955)
* ''Ante varias esfinges'' (1959)
* ''El viaje superficial'' (1960)
* ''El atentado'' – Premio Casa de las Américas, 1963
* ''La conspiración vendida'' (1975)
* ''Los buenos manejos'' (1980)
=== Roman ===
* ''Los relámpagos de agosto'' (1965)
* ''Maten al león'' (1969)
* ''Estas ruinas que ves'' (1975)
* ''Las muertas'' (1977)
* ''Dos crímenes'' (1979)
* ''Los conspiradores'' (1981)
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
== Eksterne skakels ==
{{Commons-kategorie inlyn}}
{{Gesagsrekords}}
{{DEFAULTSORT:Ibar, Jorge}}
[[Kategorie:Meksikaanse skrywers]]
[[Kategorie:Geboortes in 1928]]
[[Kategorie:Sterftes in 1983]]
[[Kategorie:Gewilde saadjies]]
lot82qvv1yhij86hjbloj1c90kf7dxk
Rytuig
0
265983
3379143
3328297
2026-11-20T12:18:12Z
AFM
21229
/* Algemene ontwikkeling */
3379143
wikitext
text/x-wiki
[[Lêer:Reconstruction of a Roman traveling carriage richly decorated with bronze fittings, Romisch-Germanisches Museum, Cologne (8115675659).jpg|duimnael|Herkonstruksie van 'n Romeinse reiswa rytuig versier met brons toebehore, [[Romisch-Germanisches Museum]], [[Keulen]]]]
'n '''Rytuig''' is 'n privaat vierwielvoertuig vir mense en word meestal deur perde getrek. Tweedehandse privaatwaens was algemene openbare vervoer, die ekwivalent van moderne motors wat as taxi's gebruik word.
Die ontwikkeling van '''rytuie''' is sinoniem met die ontwikkeling van die [[beskawing]]. Sedert die vroegste tye het die [[mens]] 'n drang na [[reis]] en verkenning gehad om so die beskawing uit te dra, en rytuie was hiervoor noodsaaklik.
Reeds in [[5 000 v. C.]] is die [[slee]] waarskynlik al gebruik, en teen [[Circa|ca.]] [[700 v.C.|700 v.C]]. was die strydwa reeds in [[Engeland]] bekend. In [[Suid-Afrika]] moes 'n onherbergsame binneland verken word en [[Europa|Europese]] [[wa]]ens is vir hierdie doel by die Suid-Afrikaanse toestande aangepas. Jare later, toe rytuie hier gevestig was, het Suid-Afrika nie agteruitgestaan vir die res van die wêreld wat 'n verskeidenheid van rytuie betref nie. Ondanks probleme soos swak [[Pad|paaie]] het die vakmanskap en ondernemingsgees van rytuigbouers tog rytuie van formaat opgelewer.
Met die koms van die [[motor]], waardeur gerief en spoed verseker is, behoort hierdie ou rytuie vir altyd tot die verlede: dit is vandag slegs [[museum]]- en versamelaarstukke. Sommige ou rytuie word egter vandag nog plaaslik en oorsee vir sekere seremonies gebruik, byvoorbeeld die koetse van die [[Verenigde Koninkryk|Britse]] koningshuis, dié van die Lord Mayor of London, die [[Nederland]]se glaskoets en die [[Goue Koets]] wat in [[1898]] as inhuldigingsgeskenk aan koningin [[Wilhelmina van Nederland|Wilhelmina]] geskenk is. In Suid-Afrika word die vroeë rytuie ook nie net as vervoermiddels beskou nie, maar dit het kultuurbesit geword: die [[ossewa]], die vierperdewa en die [[poskoets]].
== Algemene ontwikkeling ==
Die Romeine was baanbrekers op die gebied van rytuie en het 'n groot verskeidenheid van rytuie vervaardig. Hulle het onder meer renwaens vir wedrenne gebou, maar ook groter waens waarmee gereis is. Met die bekende segewa het die Romeine na 'n oorwinning op die oorlogsveld teruggekeer huis toe.
Gedurende die vroeë [[Middeleeue]], na die val van die [[Romeinse Ryk]], was daar geen verdere ontwikkeling op hierdie gebied nie, en al rytuie wat gedurende die donker tyd behoue gebly het, was die primitiewe plaaswa en boerekar. Eers teen [[1200 v.C.|1200 n.C]]. is karre, waens en koetse vervaardig en gebruik.
In die Middeleeue is daar meestal te [[perd]] gereis. Die rede hiervoor was hoofsaaklik die swak toestand van die paaie en 'n gebrek aan [[Veringstelsel|vering]], wat ʼn reis per wa baie ongemaklik gemaak het. Die veerstelsel is eers in die [[15de eeu|15e eeu]] gebou deur die kas van die wa aan rieme bo die onderstel op te hang. In die [[13de eeu|13e eeu]] is [[draagstoel]]e in allerlei vorme gebruik. Die wipkar, wat 'n voorloper van die [[skotskar]] was, is waarskynlik die eerste rytuig uit die Angel-Saksiese wêreld waaroor iets bekend is. Teen omstreeks [[1450]] is koetse algemeen in die hele [[Europa]] gebruik en die koets was veral by die Italiaanse adel baie gewild. Die eerste werklike staatsiekoets dateer uit die Hongaarse stad Koczy, waarvan die naam ''koets'' afgelei is, en waar die keiserlike rytuigpark gevestig was. Die koets is in Nederland bekend gestel toe Louise de Coligny (1555- 1620) ʼn koets uit Frankryk vir haar troue bestel het. Oopkoetse en staatsiekoetse was teen die einde van die 16e eeu algemeen in Europa. Die 2 tipes koetse was die voorlopers van die calèche en barouche. Intussen het die boere steeds die ou plaaskarre en -waens gebruik. Aan die begin van die 17e eeu is die sogenaamde chare gebruik, wat die voorloper van die toekoets was, en in [[1660]] het Philippe de Chiesa ʼn toe, goed geveerde koets gebou, bekend as die berlyner. Omdat glas so duur was, kon slegs die rykes rytuie met skuifvensters van glas bekostig, wat veral teen [[1667]] gewild geraak het. Ook die karos (reiskoets) uit Italië dateer uit die 16e en 17e eeu. Aanvanklik het die karos 'n plat dak gehad, met gordyne binne aan die sykante. Ten einde meer reisigers as die gebruiklike 4 te vervoer, is 'n sogenaamde hang aan die sykante aangebring met 'n leersak vir die passasiers se bene. Die sykante en dak van die karos was dikwels ryklik versier. Uit Frankryk het 'n eenperdkar (sjees) in [[1670]] sy verskyning gemaak. Dit was 'n ligte tweewielrytuig en die voorloper van die meeste tweewielrytuie wat later sou volg. Gedurende die 18e eeu is groot vordering gemaak en verbeterings aangebring. Enkele voorbeelde hiervan is die [[Gregory Gig]] uit Engeland, die Franse diligence en kabriolet en die landauer uit Duitsland, wat 'n baie gewilde rytuig was. Verbeterings het nie net op die gebied van tipes en voorkoms plaasgevind nie, maar ook op tegniese gebied. Die veringstelsels het merkwaardig verbeter sowel as die krinkspil en remstelsel. Teen [[1790]] is ysterbladvere, maar nog in kombinasie met rieme, gebruik. Namate paaie verbeter het en vaart al hoe belangriker geword het, en nywerheidsontwikkeling die vervaardiging van onderdele ook goedkoper gemaak het, het die aantal rytuie vinnig vermeerder. Daar was toe ook 'n groot verskeidenheid van rytuie, byvoorbeeld die staatsierytuig, waarvan die bok (sitplek van 'n koetsier) met fluweel beklee was, en wat met wapens op die panele en silwer of goue ornamente versier was. Tot hierdie tipe behoort die berlyner, die caleche en die barouche. Die triomfkar of segekar was 'n besondere tipe berlyner met slegs twee sitplekke, terwyl die barouche 'n oopkoets met 'n kap oor die agterste sitplek was. Ander tipe rytuie was die janplesierwa en die faëton. Dan was daar rytuie vir daaglikse gebruik soos die berlyner de ville, coupé en landauer. 'n Tweesitpleklandauer het as die landauet bekend gestaan. In Engeland was die tweewielhansom baie gewild. Ander tweewiel rytuie was die kapsjees uit Friesland, die Gelderse kapkar, die hondekar, die tilbury, die tonneau en die kabriolet. Wat vierwielrytuie betref, was daar die highflyer, waentjie en Franse jagwa. Die begin van die 19e eeu is ingelui met die Duitse baroucheplesierwa en die Franse dormeuse. Nog meer tipes faetons het ontwikkel en in 1829 het 'n nuwe rytuig, die omnibus, verskyn waarvoor 3 perde langs mekaar ingespan is: Die poskoets, wat teen 1880 vir openbare vervoer gebruik is, is ʼn swaar rytuig met plek vir tussen 10 en 20 mense en is deur 'n span van 4 perde getrek wat gereeld vervang moes word. Hierdie rytuie was gewoonlik voorsien van 'n remblok wat met die voet beheer is. Teen [[1830]] het die Hansom-"keb" sy verskyning gemaak. Hierdie gewilde rytuig is deur een perd getrek. Lord Brougham het in 1839 'n ligte toekoets ontwerp wat ook deur net een perd getrek is, naamlik die Brougham, en 3 jaar later is die waentjie (wagonnette) in [[Engeland]] gebou. Teen die einde van die 19e eeu was daar bykans 'n honderd verskillende soorte rytuie, onder meer die Victoria, Norfolk-kar, verewaentjie, sovereign, carriol, malvernkar, tilbury en chaise. Die rytuie, maar soms net die naam, is deur verskillende lande oorgeneem en verander. Gewoonlik het 'n nuwe rytuig 'n ander een vervang, byvoorbeeld die tilbury wat in die plek van die chaise gekom het. Die faëton-modelle het so vermeerder dat daar later van die faëton-familie gepraat is, byvoorbeeld die Emperor, Victoria, Stanhope, Beatrice, ensovoorts. In Engeland was daar toe ongeveer 3 tipes triomfkoetse, 3 tipes landauers, omtrent 7 model le tweewielhondekarre (byvoorbeeld die Oxford, Windsor, Manchester, ensovoorts), etlike soorte waentjies, eenperdkarre en rytuie met saamgestelde name. Die Victoria-faëton, wat in [[1870]] op die mark gekom het, was waarskynlik een van die laaste soorte wat ontwerp is. Veranderinge wat konstruksie betref, het onder meer die volgende ingesluit: die staaldrukveer, die C-veer, 'n nuwe krinkspil, verbeterde asse, in 1884 die Warner-naaf, en in 1886 'n wielband waarop soliede rubberbande gepas het. Versierings en bykomstighede het groot aandag geniet en 'n ligte disselboom is toe algemeen gebruik - dit het in der waarheid klopdisselboom met die ontwikkeling van rytuie gegaan. Vakmanne het hulle op 'n bewonderenswaardige wyse van hul taak gekwyt en net die beste materiaal is gebruik. Die wa, aan die ander kant, het byna geen ontwikkeling getoon nie, hoofsaaklik omdat die wa 'n lang leeftyd gehad het en omdat dit ontwerp is vir die doel waarvoor dit gebruik is. Die waens het nie baie swaar gewerk nie, die dorpe was naby mekaar geleë en die vragte was redelik lig. Verkenning oor onherbergsame dele was nie nodig soos in die geval van Suid-Afrika nie - dit was alles faktore wat tot die lang gebruik van die wa bygedra het. Bekende soorte waens was die Hollandse boerewa en die wipkar. Waens uit Engeland wat op die Hollandse boerewa gebaseer was, is die Sussex-, die Berkshire-, die Hampshire- en die Gloucesterboerewaens. Vroeg in die [[18de eeu|18e eeu]] het die stage wagon, wat deur 8 tot 10 perde getrek is, sy verskyning gemaak. Hoewel die wa basies nie ontwikkel het nie, is waens vir sekere funksies gebruik, wat wel sekere veranderings meegebring het, byvoorbeeld waens vir vullisverwydering, waens vir die vervoer van gewonde soldate, ensovoorts.
Suid-Afrika
=== Algemene oorsig ===
[[Jan van Riebeeck]] het geen rytuie uit [[Nederland]] na die [[Kaapprovinsie|Kaap]] saamgebring nie, maar die eerste rytuig is nie lank na sy koms nie in [[1652]] gebou. Hierdie rytuig was 'n tweewielkar wat deur osse getrek is. Waens is later algemeen gebruik, onder meer vir ekspedisies na die binneland.
Die wa uit [[Nederland]] het die grondslag gelê vir waens, hoewel talle aanpassings gedoen moes word. [[Donkiekar]]re is algemeen gebruik, asook die Nederlandse "speelwagen", wat waarskynlik die voorloper van die verewaentjie was. Talle probleme, soos die gebrek aan paaie en trekdiere is ondervind, en Van Riebeeck was klaarblyklik nie baie ingenome met die idee van [[Ossewa|osse]] as trekdiere nie. Perdewaens is egter later gebruik, onder andere deur lady [[Anne Barnard]]. Teen die einde van die [[18de eeu|18e eeu]] het die toestand verbeter nadat perde ingevoer is en die rytuig as vervoermiddel algemeen gebruik is.
'n Verslag van [[William Byrd|William Bird]] dui daarop dat daar teen [[1882]] 'n verskeidenheid van rytuie aan die Kaap was: die berlyner, barouche, landauer, tilbury, ligte karretjie (curricle) en sjees was gewild. Die paaie het gevolglik ook toe verbeter, in so mate dat 'n poskoets vir die Kaapstad-Swellendamroete in [[1843]] ingestel is. Teen [[1849]] was die Hansom-"keb" die eerste huurrytuig in Kaapstad. Geveerde karre is egter eers in [[1851]] noord van die [[Oranjerivier|Oranje]] aangetref.
Die omnibus het in [[1860]] sy verskyning in [[Natalse Regeringspoorweë|Natal]] en Kaapstad gemaak, en in [[1862]] het die Natallers ook kennis gemaak met die [[faëton]] en landauer. Allerlei rytuie het hul verskyning gemaak en die ontwikkeling van rytuie in Suid-Afrika het goed tred gehou met die van oorsese lande.
=== 'n Beskrywing van rytuie in Suid-Afrika ===
Perdewaens vorm net soos die ossewa deel van Suid-Afrika se kultuur. Hierdie tipe wa is in volksliedjies besing (Die [[vierperdewa]]) en dan was daar ook die agtperdewa wat soms die [[Sarie Marais-wa]] genoem is. Die molwa, waarskynlik 'n afstammeling van die Kaapse [[perdewa]], is 'n klein en ligte tipe [[wa]] en is soms ook deur muile getrek. Net soos in [[Europa]] en Engeland, was spesiale waens vir spesiale behoeftes nodig en gevolglik was sekere veranderings noodsaaklik.
ʼn Mens dink hier byvoorbeeld aan die vervoer van wolbale, vragte hooi, vullis, ensovoorts. Aan die begin van die [[20ste eeu|20e eeu]] het die trollie op die toneel verskyn. Dit was gebaseer op die plan van die molwa maar sonder die langwa, amper soos die moderne sleepwa. Hoewel goewerneur [[Simon van der Stel]] 'n staatsiekoets gehad het, was dit 'n redelik onbekende rytuig in Suid-Afrika, veral omdat hier geen adelstand was nie, en die Victoria's en landauers is algemeen deur hooggeplaaste persone gebruik.
Pres. [[Paul Kruger]] het wel ʼn baie spoggerige staatsiekoets gehad, wat van uitstekende vakmanskap getuig. Hierdie koets, ʼn berlyner-coupé, wat in [[1879]] deur Turril en Seuns van [[Londen]] gemaak is, het pres. Kruger in [[1898]] as ampskoets gekoop nadat dit aanvanklik as geskenk vir hom aangebied is. Baie aandag aan detail is hier gegee: volop silwer- en bronswerk, satynstoffeerwerk en trappe wat met fluweel en vilt oorgetrek is. Hierdie pragtige rytuig word vandag in die [[Krugerhuismuseum]] bewaar.
Vir private gebruik was die landauer, die Brougham en die Victoria baie gewild. Die landauer was 'n vierwielkoets wat deur 4 of 6 perde getrek is en het 2 afslaankappe gehad wat na voor en na agter kon afslaan. Dit sitplekke was regoor mekaar. Later was daar ook 'n kleiner tipe landauer vi r 2 persone beskikbaar, bekend as die [[landauet]]. ʼn Kenmerk van die landauer, wat by uitstek ʼn deftige rykmanskoets was, was die deurtjie bokant die trap.
Die Victoria, van die faëton-familie, was in 2 modelle beskikbaar, waarvan die tweesitplekmodel die meeste gebruik is. Die kap van die Victoria was slegs oor die agterbank en het na voor opgeslaan. Pres. [[Marthinus Theunis Steyn|M. T. Steyn]] het ʼn Victoria as ampskoets gebruik, terwyl pres. Kruger ook dikwels ʼn Victoria vir private besoeke gebruik het. Die Brougham, deur die Franse ook ʼn coupé genoem, is 'n toekoets met ʼn vaste kap en baie weelderige stoffering. Daar was 'n venster aan elke deur en daar was ook 'n klein venstertjie aan die agterkant.
Die Brougham het dieselfde vering as die landauer en die [[Victoria]] gehad. Ander tipe koetse soos onder meer die barouche, die janplesierkar en die sogenaamde drag is nie baie algemeen in Suid-Afrika gebruik nie. Omdat daar deur die jare soveel verskillende faëtons ontwikkel het, is dit moeilik om vaste kenmerke daar te stel. Daar kan wel gesê word dat faëtons oop was aan die kant en deur die eienaar self gedryf is. Die spaaider, wat 'n ou bekende in Suid-Afrika was, behoort tot die faëtonfamilie; so ook die (ligte) perdewaentjie en die vierwielhondekarre.
Die spaaider het teen omstreeks 1870 op die toneel verskyn en het waarskynlik sy naam te danke aan die groot wiele en ligte bakwerk wat amper soos 'n spinnekop lyk. Ook onder die tipe is daar 'n groot verskeidenheid: die spaaider kan deur 2 of 4 perde getrek word, daar kan 1 of 2 bankies wees, sommige het afslaantente gehad en selfs die grootte van die wiele het verskil. Die Amerikaanse spaaider, ofte wel die verewaentjie, is dikwels in Suid-Afrika gesien.
'n Ander tipe spaaider is die hondekar wat oorspronklik in [[Engeland]] gebruik is waarin die jaghonde gelaai is. Hierdie rytuig se wiele is hoog en die voor- en agterwiele is omtrent ewe hoog. Hoewel die doel van die hondekar (waarvoor hierdie rytuig oorspronklik gebruik is) verval het, het die naam en voorkoms behoue gebly. Die (ligte) perdewaentjie (surrey) uit Engeland is 'n oopkoets met 4 of 6 sitplekke en was veral in die [[Verenigde State van Amerika|VSA]] gewild vir plesierritte.
In Suid-Afrika was die rytuig egter nie gewild nie. Later het die spaaider-faëton op die toneel verskyn en was soos die Amerikaanse verewaentjie (buggy) en die faëton, wat hoofsaaklik vir stadsgebruik bedoel was, terwyl die spaaider, die perdewaentjie en die vierwielhondekar meestal op die platteland gebruik is. Die brik was 'n ligte tipe rytuig op 4 wiele volgens die Amerikaanse patroon wat nie tot die koetsfamilie behoort nie. Die wa, wat ook die Nagmaalswa of -waentjie genoem is, tel ook onder hierdie groep.
Die oorspronklike Amerikaanse plaaswaentjie was lig en kort en is ʼn buck-board (spaaider) genoem. Die verewa het groot aftrek in Suid-Afrika gekry en het 'n hele aantal name gehad, onder meer die vierperdewa, die Nagmaalswa of kapwaentjie. Die verewa het sy oorsprong in Nederland gehad. Hierdie geveerde tentwa het regop lere in plaas van relings en veral die ouer tipes, waar die lere agter hoër is as voor, herinner aan die [[kakebeenwa]]. Die tentklappe kon voor en agter opgerol word, en sommige het aan die kante oprolbare vensterklappe gehad.
Verewaens wat deur bekende Suid-Afrikaanse rytuigmakers gemaak is, was die Gypsy, die Express, die Explorer, die Kroonstad, die Humpata en andere. Hierdie rytuig was veral bekend vir gesinsgebruik - vir kuier of kerk, vandaar die naam Nagmaalswa. Gedurende die [[Anglo-Boereoorlog]] is die verewa ook as veldambulans gebruik. Vir openbare vervoer is daar van die huurrytuig of "keb", die omnibus, die waentjie, die perdetrem en die poskoets gebruik gemaak. Die woord ''keb'' (afgelei van die Engelse "cab") is in allerlei tipes opgemerk.
Die Hansom-"keb" is afkomstig uit Engeland en was van 1849 af in [[Kaapstad]] verkrygbaar, en van daar het dit na ander groot stede versprei. In dieselfde tyd is die omnibus gebruik en tot 12 mense kon hiermee vervoer word. Die kondukteur het op die agtertrap van die omnibus sy plekkie gehad. Daar was 'n groot verskeidenheid van waentjies en net soveel verskille, sodat dit moeilik is om tussen ʼn brikrytuig, 'n waentjie en 'n jagwa te onderskei. Die perdetrem is nie lank gebruik voordat dit deur elektrisiteitsaandrywing vervang is nie. Wat die poskoets betref, is die Zeederbergtipe ongelukkig die enigste soort van die beroemde rytuie wat behoue gebly het. Die Zeederbergkoets kan in die [[Africana Museum|Africanamuseum]] in [[Johannesburg]] besigtig word.
Eens beroemde name soos die Zeederberg, George Heys, Cobb & Kie. en die Gibson Brothers' Red Star Line, wat die 960 km tussen [[Kaapstad]] en [[Kimberley]] in vyf dae kon aflê, moes plek maak vir die koms van die trein. Teen 1893 was daar 16 maatskappye met 74 poskoetse wat landwyd gebruik is. Wat die verskillende soorte karre betref, is daar weer eens baie tipes en net soveel verskil le. Name soos onder meer skotskar, bokkiekar en plaaskar is maar van die enkeles wat aan hierdie rytuie gegee is.
Daar word egter onderskei tussen oop en kapkarre. Die bekende treppie het twee disselbome met plek vir 2 persone op die bankie gehad en is deur slegs een perd getrek. Die goewernantekar (wat duidelik maak waarvoor die kar gebruik is), die ralli en die dennett is 3 tipes treppies. Die ralli het 'n interessante vorm met rondings aan die sye wat oor die wiele buig en sodoende modderskerms vorm. 'n Ander bekende oopkar was die bokkiekar.
Die Kaapse bokkiekar het regop sye gehad wat na agter hoër geword het, anders as die bokkie in die binneland. Laasgenoemde het altyd modderskerms gehad. Wat tentkarre betref, was die ligte karretjie (curricle) en die kabriolet ou bekendes. Die "curricle" is ʼn tweewielrytuig met een disselboom en is opgevolg deur die Franse [[kabriolet]]. Die Engelse gig (sjees) het ook soms 'n kap gehad. (Die gig sonder 'n kap is 'n treppie genoem en behoort tot die oopkartipes.)
Dan was daar die twyfelaar met 2 banke waarop die passasiers rug teen rug gesit het. Die [[karet]] kon afgeslaan en as voetplank gebruik word, maar is gewoonlik deur kettings of 'n leerband in 'n skuins posisie gehou. Die Maleierkar was groter en swaarder en kon 4 tot 6 mense vervoer. Die Broers Malcomess en Scott van [[Queenstown]] was bekende vervaardigers van kapkarre. Soms was dit nodig om die kar by spesiale funksies aan te pas, soos die geval was met die wa.
Daar was byvoorbeeld 'n poskar, 'n skotskar, 'n bakkerskar, 'n slagterskar en ʼn boskar. Die hortjieskar is deur smouse gebruik en het 'n bakruimte vir groente, blomme of ander ware gehad. Die skotskar is 'n baie eenvoudige kar wat soms ook deur osse getrek is. Ongelukkig het die meeste soorte karre, met uitsondering van die skotskar en boskar, nie behoue gebly nie. In die Kaap word kapkarre vandag nog aangetref en volgens die tradisionele patrone gebou.
'n Voorbeeld hiervan is die viskar waarmee die vissmous gewoonlik op Vrydae rondry en met 'n vishoring sy koms aankondig. By spesiale en ander feesgeleenthede sien 'n mens ook soms nog ou rytuie - 'n stukkie romantiek wat 'n mens herinner aan die rustige dae van lank gelede toe brandstofpryse en verkeersoortredings nog ongekend was.
== Sien ook ==
* [[Ossewa]]
* [[Koets]]
== Bronnelys ==
* Cave, N.: This artist re-creates in metal, wood & wheels. In: Lantern. Tydskrif vir Kennis en Kultuur. Jaargang 25, nr. 4, Junie 1976
* Davis, Ilse: Rytuie van weleer. In: Suid-Afrikaanse Panorama. Jaargang 34, nr. 3, Maart 1989. ISSN 0491-4783
* [[Wêreldspektrum]], 1982, {{ISBN|0908409656}}, volume 24, bl. 189 - 194
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Vervoer]]
sfe6b5jcnu5jx48blgaz43k60v6z1qm
Jennie Kim
0
274742
3379363
3330399
2026-11-20T22:00:52Z
InternetArchiveBot
131157
Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379363
wikitext
text/x-wiki
[[Lêer:Kim Jennie (김제니) 06.png|duimnael|225px|Jennie Kim 2023]]
'''Jennie Kim''' ([[Koreaans]]: 제니 김) (gebore 16 Januarie 1996) is 'n Suid-Koreaanse sanger van popmusiek en lid van die [[Blackpink]] meisiegroep.<ref>[http://news.donga.com/3/07/20160811/79708918/4 [블랙핑크 VS 투애니원③] 블랙핑크는 누구?]</ref><ref>[https://m.entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0003887417 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190327161303/https://m.entertain.naver.com/read?oid=109&aid=0003887417 |date=27 Maart 2019 }} YG, 제니 솔로곡 블랙핑크 콘서트서 최초 공개 결정[공식입장</ref><ref>{{cite web |url=http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/album.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=&targetTime=46&hitYear=2018&termGbn=week |title=Solo |date=22 noiembrie 2018 |access-date=22 noiembrie 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200516014653/http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/album.gaon?nationGbn=T |archive-date=16 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
== Eksterne skakels ==
{{Commons-kategorie inlyn}}
{{Saadjie}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Geboortes in 1996]]
[[Kategorie:Suid-Koreaanse sangers]]
[[Kategorie:Lewende mense]]
[[Kategorie:K-pop]]
cuesn0gkywjepnlck4lq1oozdlqdj1t
Maximilien Robespierre
0
281517
3379145
3332205
2026-11-20T12:20:12Z
AFM
21229
/* Die Franse Revolusie */
3379145
wikitext
text/x-wiki
[[Lêer:Robespierre.jpg|duimnael|Robespierre c. 1790 (anoniem)]]
'''Maximilien Robespierre''' (6 Mei 1758 - 28 Julie 1794) is in [[Arras]], [[Frankryk]], waar sy pa 'n prokureur was, gebore. Net soos sy pa en sy oupa het Robespierre 'n [[regsgeleerde]] geword en gou bekendheid verwerf vir sy dienste aan die armes wat nie 'n regsgeleerde kon bekostig nie. Robespierre het van vroeg af reeds in die [[politiek]] belang gestel en het hartstogtelik in die beginsels van die Franse filosoof [[Jean-Jacques Rousseau|Jean Jacques Rousseau]] geglo. Hy was oortuig daarvan dat Rousseau se geskrifte die antwoord op die probleme van die wêreld bevat het. Die geskrifte het getoon hoe die mens eens gelukkig en vry was, maar hoe sommige mense mettertyd niks meer as slawe vir andere geword het nie. Robespierre se belangstelling in die politiek het gaandeweg toegeneem, en in [[1789]], kort voor die uitbreek van die [[Rewolusie]], is hy tot die Franse parlement, die State-Generaal, verkies.
Robespierre se karakter was in baie opsigte 'n geslote boek. Te oordeel aan sy dade moes hy 'n wrede, genadelose [[tiran]] gewees het, maar sy karakter het ook 'n ander sy gehad. Hy was 'n man van stiptelike eerlikheid, wat nooit die mag wat hy oor beskik het gebruik het om homself te verryk nie. By baie mense van daardie tyd was hy bekend as “die onomkoopbare". In werklikheid was hy stil, skugter en hoflik. Hy was baie gesteld op sy kleredrag en het baie tyd aan die versorging van sy hare bestee.
Aangesien hy klein van postuur was, het hy die gewoonte gehad om skoene met hoë hakke te dra. Robespierre het volgens alle getuienis geen persoonlike gewin in die [[Franse Rewolusie|Franse Revolusie]] gesoek nie, maar vir die ideale waarna hy so hartstogtelik gestrewe het, sou hy enigiets doen, hoe afgryslik dit ook al was.
== Die Franse Revolusie ==
In die beginjare van die Revolusie het Robespierre 'n taamlik onbeduidende rol gespeel. Die mag was gesentraliseer in die hande van die Nasionale Vergadering, en hierdie liggaam het Robespierre as 'n uiterste ekstremis en gevaarlike persoon beskou. Elders het Robespierre egter groot invloed gehad. In daardie tyd het talle politieke klubs in [[Frankryk]] die lig gesien. Die belangrikste van hierdie klubs was die [[Jakobyn|Jakobyne]] (die naam is ontleen aan die klooster waar hierdie groep gewoonlik byeengekom het).
Dit was hier waar Robespierre met sy toesprake, wat gewoonlik ʼn bietjie gevorderd was vir die gewone lede, 'n groot indruk gemaak het. Aanvanklik het die invloed van die Jakobyne egter beperk gebly, maar hul kans sou spoedig kom. Nadat die Revolusie drie jaar lank aan die gang was, het die inwoners van Parys weereens rusteloos geword. Daar was 'n gebrek aan voedsel en daar is ook vermoed dat sekere persone besig was om die werk van die Revolusie ongedaan te maak.
Die volgende jaar het 'n oorlog met [[Pruise]] en [[Oostenryk]] uitgebreek en die vermoede het ontstaan dat koning [[Lodewyk XVI van Frankryk|Lodewyk XVI]] kop in een mus met die vyand was. Die gevolg was dat die koning op [[21 Januarie]] [[1793]] tereggestel is. Tien maande later, in Oktober [[1793]], het [[Marie Antoinette]] ook onder die guillotine gesterf. Kort na die teregstelling van Lodewyk XVI het [[Groot-Brittanje|Brittanje]] ook tot die oorlog toegetree, en toe was Frankryk se posisie eers benard.
Daarby het die bevelvoerder van die Franse magte na die vyand oorgeloop in 'n stadium toe die vyandelike magte vinnig besig was om Frankryk binne te val. Die geleentheid waarop die Jakobyne so lank en geduldig gewag het, het nou aangebreek. Eers het hulle die inwoners van [[Parys]] opgesweep en daarna beheer van die regering oorgeneem. Die eerste ding wat hulle gedoen het, was om hul grootste vyande, die [[Girondiste]], se leiers te arresteer.
Daarna het die leiers van die Jakobyne 'n komitee vir openbare veiligheid in die lewe geroep. Robespierre was 'n lid van hierdie komitee, maar hy was 'n tyd lank ondergeskik aan die kleurryke en kragtige persoonlikheid van [[Georges Danton]]. Die Jakobyne het nou besluit dat 'n skrikbewind nodig was om [[Frankryk]] te red. Dit het gelei tot die massa-teregstelling onder die guillotine van alle teenstanders en vermeende teenstanders van die Jakobyne.
Intussen het die Franse troepe sukses op die slagveld behaal. Nie alleen is die vyand gestuit nie, maar ook teruggedryf. Hierdie sukses het 'n gejuig oor die hele land laat opgaan, en Danton was van mening dat die skrikbewind beëindig moes word. Robespierre wou egter nie daarvan hoor nie, en toe Danton nie wou kopgee nie, het Robespierre gesê, “jy sal my in 'n [[skotskar]] na die [[guillotine]] volg!” Robespierre het nou die alleenmag gehad en niemand het hom durf teengaan nie.
Die Nasionale Konvensie, wat die Nasionale Vergadering vervang het, is deur Robespierre die swye opgelê en het alles gedoen wat hy verlang het. Die Konvensie het selfs toegestem tot die stigting van 'n nuwe revolusionêre geloof in Frankryk met Robespierre as die opperpriester.
== Sy einde ==
Robespierre het dinge egter te ver gevoer, en dit het tot sy val gelei. Die wette wat bepaal het dat dit nie noodsaaklik was dat getuies opgeroep moes word wanneer verdagtes verhoor word nie, en wat die immuniteit wat lede van die Konvensie tot in daardie stadium geniet het, afgeskaf het, was die laaste strooi. Die lede van die Konvensie het hul moed bymekaar geskraap en teen Robespierre in opstand gekom. Op die nag tussen [[27 Julie|27]] en [[24 Julie|28 Julie]] [[1794]] is die saal waarin Robespierre en sy vriende vergader het bestorm by die Nasionale Wag onder leiding van [[Jean-Paul Barras]], en Robespierre is in die kakebeen geskiet. Die volgende dag is hy na die [[guillotine]] gelei sonder formele regsproses of doodveroordeling.
== Bronnelys ==
* KENNIS, 1980, {{ISBN|0798108258}}, volume 3, bl. 553
== Eksterne skakels ==
{{Commons-kategorie inlyn|Maximilien de Robespierre}}
{{Gesagsrekords}}
{{DEFAULTSORT:Robespierre, Maximilien}}
[[Kategorie:Franse politici]]
[[Kategorie:Diktators]]
[[Kategorie:Franse Rewolusie]]
[[Kategorie:Geboortes in 1758]]
[[Kategorie:Sterftes in 1794]]
i9unxu1bdq4xmvoncjtffn07zphqrah
Gebruiker:GerardM/Fellows of the National Academy of Sciences, Arts and Letters of Burkina Faso
2
287207
3379484
3279920
2026-11-21T09:07:22Z
ListeriaBot
118572
Wikidata list updated [V2]
3379484
wikitext
text/x-wiki
[https://tools.wmflabs.org/reasonator/?q=Q69526984 Fellows of the National Academy of Sciences, Arts and Letters of Burkina Faso]
{{Wikidata list
|sparql=
SELECT
DISTINCT ?item
(COUNT(DISTINCT ?publications) AS ?count)
(REPLACE(STR(?item), ".*Q", "Q") AS ?qid)
(CONCAT( "[[toolforge:scholia/author/", ?qid , "|", ENCODE_FOR_URI(?count), "]] / ", "[[toolforge:scholia/author/", ?qid , "/missing{{!}}📖]]") AS ?scholia)
WHERE {
?item wdt:P166 wd:Q69526984 .
OPTIONAL { ?publications wdt:P50 ?item }
}
GROUP BY ?item|section=
|sort=P166/Q75746002/P585
|sort_order=desc
|columns=label:Article,P106,P496,P1960,P214,P166/Q69526984/P585:Date conferred,P18:Image,?scholia:Publications (known/missing)
|thumb=128
|min_section=2
}}
{| class='wikitable sortable'
! Article
! beroep
! ORCID-ID
! Google Scholar author ID
! VIAF ID
! Date conferred
! Image
! Publications (known/missing)
|-
| ''[[:d:Q58252388|Halidou Tinto]]''
| ''[[:d:Q1650915|navorser]]''
| [https://orcid.org/0000-0002-0472-3586 0000-0002-0472-3586]<br/>[https://orcid.org/0000-0003-4653-7041 0000-0003-4653-7041]
|
| [https://viaf.org/en/viaf/5740147665829460670001 5740147665829460670001]
| 2025
|
| [[toolforge:scholia/author/Q58252388|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q58252388/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q34176386|Jacques Simpore]]''
| ''[[:d:Q1650915|navorser]]''
| [https://orcid.org/0000-0002-0415-9161 0000-0002-0415-9161]
| [https://scholar.google.com/citations?user=IhV_bywAAAAJ IhV_bywAAAAJ]
| [https://viaf.org/en/viaf/46206610 46206610]
| 2013
|
| [[toolforge:scholia/author/Q34176386|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q34176386/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q136105992|Jean Koulidiati]]''
| ''[[:d:Q3400985|akademikus]]''<br/>''[[:d:Q1650915|navorser]]''
|
|
|
| 2013
|
| [[toolforge:scholia/author/Q136105992|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q136105992/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q134680428|Sanata Bamba-Pakotogo]]''
| ''[[:d:Q12773412|parasitologist]]''
|
|
|
| 2020-12-22
|
| [[toolforge:scholia/author/Q134680428|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q134680428/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q72544202|Guiguemde Robert Tinga]]''
| ''[[:d:Q1650915|navorser]]''
|
|
|
| 2013
|
| [[toolforge:scholia/author/Q72544202|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q72544202/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q70962238|Paco Sereme]]''
| ''[[:d:Q1650915|navorser]]''
|
|
| [https://viaf.org/en/viaf/313544860 313544860]
| 2013
|
| [[toolforge:scholia/author/Q70962238|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q70962238/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q69526970|Chantal Yvette Zoungrana]]''
| ''[[:d:Q901|wetenskaplike]]''<br/>''[[:d:Q4764960|animal nutritionist]]''
|
|
|
| 2013
|
| [[toolforge:scholia/author/Q69526970|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q69526970/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q87410913|Yvonne Libona Bonzi Coulibaly]]''
| ''[[:d:Q593644|chemikus]]''
|
|
|
| 2013
|
| [[toolforge:scholia/author/Q87410913|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q87410913/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q118123554|Alain Joseph Sissao]]''
| ''[[:d:Q1622272|universiteit onderwyser]]''<br/>''[[:d:Q81708330|teacher of literature]]''<br/>''[[:d:Q101405849|thesis advisor]]''
|
|
| [https://viaf.org/en/viaf/69151553 69151553]
| 2013
|
| [[toolforge:scholia/author/Q118123554|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q118123554/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q102409307|Blaise Somé]]''
|
|
|
|
| 2013
|
| [[toolforge:scholia/author/Q102409307|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q102409307/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q5671567|Amadé Ouédraogo]]''
| [[Plantkundige|botanis]]
|
|
|
| 2020-12-22
|
| [[toolforge:scholia/author/Q5671567|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q5671567/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q102414939|Oumarou Sié]]''
|
|
|
|
| 2020-12-22
|
| [[toolforge:scholia/author/Q102414939|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q102414939/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q56569212|Blami Dao]]''
| ''[[:d:Q1650915|navorser]]''
| [https://orcid.org/0000-0002-1030-5567 0000-0002-1030-5567]
|
|
| 2013
|
| [[toolforge:scholia/author/Q56569212|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q56569212/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q61473041|Wendpoulomdé Aimé Désiré Kaboré]]''
| ''[[:d:Q1650915|navorser]]''
| [https://orcid.org/0000-0003-4220-9534 0000-0003-4220-9534]
|
|
| 2025
|
| [[toolforge:scholia/author/Q61473041|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q61473041/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q134717813|Jean-Noël Poda]]''
| ''[[:d:Q82955|politikus]]''
|
|
|
| 2013
|
| [[toolforge:scholia/author/Q134717813|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q134717813/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q12897461|Stanislas Ouaro]]''
| [[wiskundige]]<br/>''[[:d:Q82955|politikus]]''
| [https://orcid.org/0000-0003-0671-2378 0000-0003-0671-2378]
|
| [https://viaf.org/en/viaf/67146634459841932040 67146634459841932040]
| 2013
| [[Lêer:Stanislas Ouaro - 2019 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[toolforge:scholia/author/Q12897461|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q12897461/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q136747247|Arouna Ouedraogo]]''
|
|
|
|
| 2013
|
| [[toolforge:scholia/author/Q136747247|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q136747247/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q136747662|Diarra Yé-Ouattara]]''
|
|
|
|
| 2013
|
| [[toolforge:scholia/author/Q136747662|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q136747662/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q136748144|Joseph Bathiebo]]''
|
|
|
|
| 2020-12-22
|
| [[toolforge:scholia/author/Q136748144|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q136748144/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q136748157|Karifa Bayo]]''
|
|
|
|
| 2020-12-22
|
| [[toolforge:scholia/author/Q136748157|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q136748157/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q136750167|Sadouanouan Malo]]''
|
| [https://orcid.org/0000-0001-5867-1024 0000-0001-5867-1024]
|
|
| 2025
|
| [[toolforge:scholia/author/Q136750167|1]] / [[toolforge:scholia/author/Q136750167/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q16946444|Hamidou Toure]]''
| [[wiskundige]]
|
|
| [https://viaf.org/en/viaf/198994396 198994396]
| 2013
|
| [[toolforge:scholia/author/Q16946444|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q16946444/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q136752643|Oumarou Savadogo]]''
|
|
|
|
| 2025
|
| [[toolforge:scholia/author/Q136752643|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q136752643/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q136752726|Afsata Pare-Kabore]]''
|
|
|
|
| 2020-12-22
|
| [[toolforge:scholia/author/Q136752726|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q136752726/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q61351922|Martin Zongo]]''
| [[onderwyser]]<br/>''[[:d:Q16532929|administrator]]''
|
|
|
| 2022-02-17
| [[Lêer:Martin Zongo.jpg|center|128px]]
| [[toolforge:scholia/author/Q61351922|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q61351922/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q136752843|Georges Compaore]]''
|
|
|
|
| 2020-12-22
|
| [[toolforge:scholia/author/Q136752843|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q136752843/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q136752872|Issa Abdou Moumoula]]''
|
|
|
|
| 2022-02-17
|
| [[toolforge:scholia/author/Q136752872|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q136752872/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q136752889|Willy Moussa Batenga]]''
|
|
|
|
| 2022-02-17
|
| [[toolforge:scholia/author/Q136752889|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q136752889/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q136753177|Abou Napon]]''
|
|
|
|
| 2025
|
| [[toolforge:scholia/author/Q136753177|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q136753177/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q136753182|Taladidia Thiombiano]]''
|
|
|
|
| 2013
|
| [[toolforge:scholia/author/Q136753182|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q136753182/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q136753504|Idrissa Ouedraogo]]''
| [[skrywer]]<br/>''[[:d:Q1650915|navorser]]''
| [https://orcid.org/0000-0001-6058-0359 0000-0001-6058-0359]
|
| [https://viaf.org/en/viaf/51768129 51768129]
| 2020-12-22
|
| [[toolforge:scholia/author/Q136753504|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q136753504/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q136756692|Augustin M.G. Loada]]''
|
|
|
|
| 2020-12-22
|
| [[toolforge:scholia/author/Q136756692|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q136756692/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q136756802|Dominique Kabre]]''
|
|
|
|
| 2022-02-17
|
| [[toolforge:scholia/author/Q136756802|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q136756802/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q114698852|Séni Mahamadou Ouedraogo]]''
| ''[[:d:Q82955|politikus]]''
|
|
|
| 2020-12-22
|
| [[toolforge:scholia/author/Q114698852|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q114698852/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q131280337|Joseph Paré]]''
| ''[[:d:Q16402907|semiotician]]''<br/>''[[:d:Q21281706|academic administrator]]''
|
|
| [https://viaf.org/en/viaf/106510066 106510066]
| 2013
|
| [[toolforge:scholia/author/Q131280337|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q131280337/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q136759743|Balibié Serge Auguste Bayala]]''
|
|
|
|
| 2022-02-17
|
| [[toolforge:scholia/author/Q136759743|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q136759743/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q136759764|Pam Zahongo]]''
|
|
|
|
| 2022-02-17
|
| [[toolforge:scholia/author/Q136759764|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q136759764/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q136759843|Mady Koanda]]''
|
|
|
|
| 2025
|
| [[toolforge:scholia/author/Q136759843|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q136759843/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q136759886|Gnanderman Sirpe]]''
|
|
|
|
| 2025
|
| [[toolforge:scholia/author/Q136759886|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q136759886/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q131282822|Salaka Sanou]]''
| ''[[:d:Q1622272|universiteit onderwyser]]''<br/>''[[:d:Q81708330|teacher of literature]]''
|
|
| [https://viaf.org/en/viaf/247151114 247151114]
| 2013
|
| [[toolforge:scholia/author/Q131282822|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q131282822/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q136762385|Michel Sedego]]''
|
|
|
|
| 2013
|
| [[toolforge:scholia/author/Q136762385|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q136762385/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q136762465|Martin Bikienga]]''
|
|
|
|
| 2020-12-22
|
| [[toolforge:scholia/author/Q136762465|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q136762465/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q136762652|Aboubacar Togueyen]]''
|
|
|
|
| 2020-12-22
|
| [[toolforge:scholia/author/Q136762652|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q136762652/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q136771572|Robert S. Soudre]]''
|
|
|
|
| 2013
|
| [[toolforge:scholia/author/Q136771572|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q136771572/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q136771589|Pierre I. Guissou]]''
|
|
|
|
| 2013
|
| [[toolforge:scholia/author/Q136771589|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q136771589/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q136771618|Hamidou Hamadou Tamboura]]''
|
|
|
|
| 2020-12-22
|
| [[toolforge:scholia/author/Q136771618|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q136771618/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q136771623|Georges Anicet Ouedraogo]]''
|
|
|
|
| 2020-12-22
|
| [[toolforge:scholia/author/Q136771623|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q136771623/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q136771624|Samdpawinde Macaire Ouedraogo]]''
|
|
|
|
| 2020-12-22
|
| [[toolforge:scholia/author/Q136771624|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q136771624/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q1685010|Jean-Luc Bambara]]''
| ''[[:d:Q1281618|beeldhouer]]''
|
|
|
| 2022-02-17
| [[Lêer:Jean-Luc-Bambara-20180902.jpg|center|128px]]
| [[toolforge:scholia/author/Q1685010|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q1685010/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q92815724|Oumar Traoré]]''
| ''[[:d:Q1650915|navorser]]''
| [https://orcid.org/0000-0003-0874-762X 0000-0003-0874-762X]
|
|
| 2020-12-22
|
| [[toolforge:scholia/author/Q92815724|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q92815724/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q113867921|Filiga Michel Sawadogo]]''
| ''[[:d:Q1650915|navorser]]''<br/>''[[:d:Q82955|politikus]]''
|
|
| [https://viaf.org/en/viaf/59198143 59198143]
| 2013
|
| [[toolforge:scholia/author/Q113867921|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q113867921/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q100605458|Jean-François Kobiane]]''
| ''[[:d:Q1650915|navorser]]''
|
| [https://scholar.google.com/citations?user=pcHvvdwAAAAJ pcHvvdwAAAAJ]
|
| 2022-02-17
|
| [[toolforge:scholia/author/Q100605458|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q100605458/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q102341469|Moussa Ouattara]]''
|
|
|
|
| 2013
|
| [[toolforge:scholia/author/Q102341469|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q102341469/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q116766437|Adjima Thiombiano]]''
| [[Plantkundige|botanis]]<br/>''[[:d:Q1622272|universiteit onderwyser]]''<br/>''[[:d:Q82955|politikus]]''
| [https://orcid.org/0000-0002-9294-9381 0000-0002-9294-9381]
| [https://scholar.google.com/citations?user=p209sbMAAAAJ p209sbMAAAAJ]
|
| 2013
| [[Lêer:Adjima Thiombiono.jpg|center|128px]]
| [[toolforge:scholia/author/Q116766437|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q116766437/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q60835426|Frédéric Ouattara]]''
| ''[[:d:Q169470|fisikus]]''<br/>''[[:d:Q1622272|universiteit onderwyser]]''<br/>''[[:d:Q82955|politikus]]''
|
|
|
| 2020-12-22
| [[Lêer:Frédéric Ouattara - 2022 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[toolforge:scholia/author/Q60835426|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q60835426/missing|📖]]
|-
| ''[[:d:Q62569076|Lassana Sangaré]]''
| [[Outeur (skrywer)|outeur]]
|
|
|
| 2013
|
| [[toolforge:scholia/author/Q62569076|0]] / [[toolforge:scholia/author/Q62569076/missing|📖]]
|}
{{Wikidata list end}}
85ntv7pe5b77phmyhwxu5x343su8ifw
Potberg
0
289971
3379181
3361169
2026-11-20T13:25:11Z
Aliwal2012
39067
[[:Kategorie:Berge van Suid-Afrika]] verwyder; [[:Kategorie:Berge van die Wes-Kaap]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]])
3379181
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Berg
| Naam = Potberg
| Foto =
| Foto onderskrif =
| Hoogte = 590
| Ligging = [[Wes-Kaap]], [[Suid-Afrika]]
| Bergreeks =
| Prominensie =
| Koördinate = {{Koördinate|34|22|18|S|20|33|51|O|type:mountain|aansig=inlyn,titel}}
| Topografiese kaart =
| Tipe = Bergpiek
| geonames = 964357
}}
{{Location map|Suid-Afrika |float = right |width=200 | caption = Ligging van Potberg in Suid-Afrika | label = Potberg|position=right|background=white|lat=-34.37154|long=20.56408}}
{{Location map|Wes-Kaap |float = right |width=200 | caption = Ligging van Potberg in Wes-Kaap | label = Potberg|position=right|background=white|lat=-34.37154|long=20.56408}}
'''Potberg''' is 'n berg in die [[Overberg-distriksmunisipaliteit]], provinsie [[Wes-Kaap]], in die suidweste van Suid-Afrika geleë. Die naaste dorpies is [[Malgas]] en [[Witsand]].
== Geografie ==
Die Potberg is 590 meter [[Seespieël|bo seevlak]] geleë. Die landskap rondom Potberg is plat in die noordweste, maar in die suidooste is dit heuwelagtig. Potberg is die hoogste punt in die omgewing. Minder as 2 mense per vk. kilometer bewoon die gebied rondom Potberg<ref name = "nasapop"/> en tipiese [[Plant|plantegroei]] van die [[Wes-Kaap]]se [[fynbos]] kom volop hier voor.
== Klimaat ==
Die klimaat rondom Potberg is 'n gematigde kusklimaat met winterreën. Die gemiddelde jaarlikse [[temperatuur]] is 15 °C. Die warmste maand is Desember met 22 °C, en die koudste is Julie met 9 °C.<ref name = "nasa"/> Die gemiddelde reënval is 731 millimeter per jaar. Die natste maand is Augustus, met 92 millimeter reën, en die droogste Desember op 17 millimeter.<ref name = "nasarain"/>
== Flora ==
Die [[potbergsuikerbos]] en [[potbergspeldekussing]] is na die berg vernoem.
== Verwysings ==
{{Verwysings|verwysings=
<ref name= "nasapop">{{cite web |url=http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP |title=NASA Earth Observations: Population Density |access-date=30 Mei 2019 |publisher=NASA/SEDAC |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190629115513/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP |archive-date=29 Junie 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
<ref name= "nasa">{{cite web |url=http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php |title=NASA Earth Observations Data Set Index |access-date=30 Mei 2019 |publisher=NASA |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200511075542/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php |archive-date=11 Mei 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
<ref name= "nasarain">{{cite web |url=http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M |title=NASA Earth Observations: Rainfall (1 month - TRMM) |access-date=30 Mei 2019 |publisher=NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200511075534/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M |archive-date=11 Mei 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
}}
== Eksterne skakel ==
* [http://www.geonames.org/964357/potberg.html Google-kaart van die Potberg] by Geonames.org (cc-by)
{{Saadjie}}
[[Kategorie:Berge van die Wes-Kaap]]
cx5idmkzsl5iip2rb0vl38mwuv8bdg5
3379182
3379181
2026-11-20T13:27:15Z
Aliwal2012
39067
3379182
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Berg
| Naam = Potberg
| Foto =
| Foto onderskrif =
| Hoogte = 590
| Ligging = [[Wes-Kaap]], [[Suid-Afrika]]
| Bergreeks =
| Prominensie =
| Koördinate = {{Koördinate|34|22|18|S|20|33|51|O|type:mountain|aansig=inlyn,titel}}
| Topografiese kaart =
| Tipe = Bergpiek
| geonames = 964357
}}
{{Location map|Suid-Afrika |float = right |width=260 | caption = Ligging van die Potberg in Suid-Afrika | label = Potberg|position=right|background=white|lat=-34.37154|long=20.56408}}
{{Location map|Wes-Kaap |float = right |width=260 | caption = Ligging van die Potberg in die Wes-Kaap | label = Potberg|position=right|background=white|lat=-34.37154|long=20.56408}}
'''Potberg''' is 'n berg in die [[Overberg-distriksmunisipaliteit]], provinsie [[Wes-Kaap]], in die suidweste van Suid-Afrika geleë. Die naaste dorpies is [[Malgas]] en [[Witsand]].
== Geografie ==
Die Potberg is 590 meter [[Seespieël|bo seevlak]] geleë. Die landskap rondom Potberg is plat in die noordweste, maar in die suidooste is dit heuwelagtig. Potberg is die hoogste punt in die omgewing. Minder as 2 mense per vk. kilometer bewoon die gebied rondom Potberg<ref name = "nasapop"/> en tipiese [[Plant|plantegroei]] van die [[Wes-Kaap]]se [[fynbos]] kom volop hier voor.
== Klimaat ==
Die klimaat rondom Potberg is 'n gematigde kusklimaat met winterreën. Die gemiddelde jaarlikse [[temperatuur]] is 15 °C. Die warmste maand is Desember met 22 °C, en die koudste is Julie met 9 °C.<ref name = "nasa"/> Die gemiddelde reënval is 731 millimeter per jaar. Die natste maand is Augustus, met 92 millimeter reën, en die droogste Desember op 17 millimeter.<ref name = "nasarain"/>
== Flora ==
Die [[potbergsuikerbos]] en [[potbergspeldekussing]] is na die berg vernoem.
== Verwysings ==
{{Verwysings|verwysings=
<ref name= "nasapop">{{cite web |url=http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP |title=NASA Earth Observations: Population Density |access-date=30 Mei 2019 |publisher=NASA/SEDAC |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190629115513/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP |archive-date=29 Junie 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
<ref name= "nasa">{{cite web |url=http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php |title=NASA Earth Observations Data Set Index |access-date=30 Mei 2019 |publisher=NASA |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200511075542/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php |archive-date=11 Mei 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
<ref name= "nasarain">{{cite web |url=http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M |title=NASA Earth Observations: Rainfall (1 month - TRMM) |access-date=30 Mei 2019 |publisher=NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200511075534/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M |archive-date=11 Mei 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
}}
== Eksterne skakel ==
* [http://www.geonames.org/964357/potberg.html Google-kaart van die Potberg] by Geonames.org (cc-by)
[[Kategorie:Berge van die Wes-Kaap]]
pd3ud3yaa2z0hibb2gm89aek7gb0ova
Kogelberg
0
290099
3379168
3334128
2026-11-20T12:54:52Z
Aliwal2012
39067
[[:Kategorie:Berge van Suid-Afrika]] verwyder; [[:Kategorie:Berge van die Wes-Kaap]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]])
3379168
wikitext
text/x-wiki
[[Lêer:Kogel_Bay,_Gordon's_Bay,_South_Africa.JPG|regs|duimnael|300px|'n Lugfoto van die Koegelbaai-kuslyn en die [[R44 (Suid-Afrika)|R44]] wat daarlangs loop.]]
[[Lêer:Kogelberg_Biosphere_Reserve_-_city_of_Cape_Town.JPG|regs|duimnael|300px|Inheemse fynbos in die [[Kogelberg-natuurreservaat]].]]
Die '''Kogelberg''' is 'n reeks berge langs die kus van [[Valsbaai]] in die [[Wes-Kaap]] van [[Suid-Afrika]]. Hulle vorm deel van die [[Kaapse Plooigordel]], beginnende suid van die [[Elgin|Elgin-vallei]] en vorm 'n steil kusstreek tot by [[Kleinmond]].
Die Kogelberg-gebied het die steilste en hoogste hellings wat direk in die oseaan inloop van enige kusstreek in [[Suider-Afrika]].
Die berge bestaan hoofsaaklik uit Tafelberg-sandsteen en vorm 'n baie ruwe terrein, wat uiters ryk is aan [[fynbos]], die inheemse Kaapse flora. Die omliggende bergreekse van die Elginvallei word beskou as die middelpunt van die [[Kaapse floraryk|Kaapse blommeryk]]. Hulle bevat meer plantspesies as elders in die blommestreek, en 'n groot deel van die bergreeks word nou beskerm in die massiewe [[Kogelberg-natuurreservaat]]. Die unieke plaaslike plantegroei word geklassifiseer as Kogelberg sandsteenfynbos.
[[Lêer:Pringle_Bay.jpg|regs|duimnael|300px| [[Pringlebaai]] naby Kaap Hangklip aan die Kogelbergkus ]]
== Infrastruktuur ==
Dorpe in hierdie streek sluit in:
* [[Rooi-els, Wes-Kaap|Rooiels]]
* [[Pringlebaai]]
* [[Bettysbaai]]
* [[Kleinmond]]
* [[Grabouw]]
== Sien ook ==
* [[Kogelberg-natuurreservaat]]
* [[R44 (Suid-Afrika)|R44-roete]]
== Eksterne skakels ==
* [http://www.unesco.org/mabdb/br/brdir/directory/biores.asp?code=SAF+01&mode=all UNESCO - Kogelberg Biosfeerreservaat]
{{Saadjie}}
{{Sjabloon:Bergreekse van die Kaapse Plooigordel}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Berge van die Wes-Kaap]]
4jxf2xr91c50fo179m3z6g6ph2ihtdj
Antoniesberg
0
293294
3379203
2359864
2026-11-20T13:53:42Z
Aliwal2012
39067
[[:Kategorie:Berge van Suid-Afrika]] verwyder; [[:Kategorie:Berge van die Wes-Kaap]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]])
3379203
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Berg
| Naam = Antoniesberg
| Foto =
| Foto onderskrif =
| Hoogte = 1 699
| Ligging = [[Wes-Kaap]], [[Suid-Afrika]]
| Bergreeks =
| Prominensie =
| Koördinate = {{Koördinate|33.448|S|23.467|O|type:mountain|aansig=inlyn,titel}}
| Topografiese kaart =
| Tipe = Inselberg
| geonames = 1022547
}}
{{Location map|Suid-Afrika |float = right |width=260 | caption = Ligging van Antoniesberg in Suid-Afrika | label = Antoniesberg|position=right|background=white|lat=-33.44805|long=23.46705}}
'''Antoniesberg''' is 'n [[inselberg]] wat oos-wes strek en is oos van die beginpunt van die [[Swartberg]]. Die [[N9 (Suid-Afrika)|N9 nasionale pad]] gaan tussen Antoniesberg en die Swartberg deur. Die berg is 18 km lank. [[Willowmore]] is ongeveer 18 km noord van die berg. Die [[Baviaanskloofberge]] is ongeveer 14 km oos van Antoniesberg.
{{Saadjie}}
[[Kategorie:Berge van die Wes-Kaap]]
56c2nw3tmy6fysz1plju0p2oq21m2bd
Towerkop
0
300238
3379161
3335472
2026-11-20T12:44:15Z
Aliwal2012
39067
3379161
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Berg
| Naam = Towerkop
| Foto = Towerkop.jpg
| Foto onderskrif = Towerkop net noord van Ladismith
| Hoogte = 2 189<ref name="peakbagger">{{en}} [https://www.peakbagger.com/peak.aspx?pid=11277 "Towerkop, South Africa"]. Peakbagger.com. Besoek op 28 April 2020.</ref>
| Ligging = [[Wes-Kaap]], [[Suid-Afrika]]
| Bergreeks = [[Swartberg]]
| Prominensie = 430 meter
| Koördinate = {{Koördinate|33|25|17|S|21|12|24|O|type:mountain|aansig=inlyn,titel}}
| Topografiese kaart =
| Tipe =
| Rotsouderdom =
| Laaste uitbarsting =
| Eerste bestyging datum =
| Eerste bestyging persoon =
| Maklikste klimroete =
| Vertaling van naam =
| Taal =
| Uitspraak =
| duimdrukkerkaart = Suid-Afrika
| duimdrukkeretiketposisie = regs
| duimdrukkerkaartgrootte = 280
| duimdrukkerkaartbyskrif =
| breedtegraad = 33
| breedtegraad_m = 25
| breedtegraad_s = 17
| breedtegraad_NS = S
| lengtegraad = 21
| lengtegraad_m = 12
| lengtegraad_s = 24
| lengtegraad_OW = O
}}
'''Towerkop''' is 'n opvallende bergspits by [[Ladismith]] in die [[Klein-Karoo]] van Suid-Afrika.
== Ligging ==
Die piek lê in die Klein [[Swartberg]]e, 8 km noodnoordwes van Ladismith en wes van die naburige spitse Elandsberg (Toringberg) en [[Seweweekspoortpiek]]. Towerkop kan vanaf 100 km ver af al gesien word.
== Die piek ==
Die bergspits bereik 'n hoogte van 2 189 m bo seespieël en is op Seweweekspoortpiek en [[Matroosberg]] na die hoogste punt in die [[Wes-Kaap]]. Die besondere rotstoring met steil wande van 150 m bestaan uit 'n westelike en 'n oostelike piek geskei deur 'n nou rotsskeur. Lank is aanvaar dat die westelike piek onklimbaar is totdat 'n jongeling Gustav Nefdt die skynbaar onmoontlike in 1885 vermag het. Eers in 1947 is die spits weer bereik. Sedertdien bly dit 'n uitdaging vir bergklimmers. Alle toegangspaaie na die piek is in privaat eiendom. In die winter is die piek soms met sneeu bedek. Volksvertellings deel mee dat 'n heks in haar woede die kop in twee verdeel het.
== Ter vergelyking ==
* [[Berg Everest]] is met 'n hoogte van 8 848 m bo seevlak die hoogste bergpiek in die wêreld.
* Berg Kibo by [[Kilimandjaro]] in [[Tanzanië]] bereik 'n hoogte van 5 859 m en is die hoogste piek in Afrika.
* In Suid-Afrika is [[Thabana Ntlenyana]] in die [[Drakensberge]] op 3 842 m die hoogste punt.
* In die [[Oos-Kaap]] bereik [[Kwaduma]] in die Drakensberge 3 019 m en is daardie provinsie se hoogste punt. Die [[Kompasberg]] by [[Nieu-Bethesda]] in die [[Sneeuberge]] is 2 502 m hoog.
* Kriegersbaken (Murchpunt) in die [[Noord-Kaap]] (ook in die Sneeuberge naby Nieu-Bethesda) bereik 2 156 m bo seevlak.
;[[Wes-Kaap]]:
* a Seweweekspoortpiek 2 325 m bo seespieël is die hoogste punt in Suid-Afrika wes van die Kompasberg.
* b Matroosberg 2 249 m in die [[Hexrivierberge]] by [[De Doorns]].
* c '''Towerkop 2 189 m''' en Elandsberg 2 127 m.
* d Groot Winterhoekpiek 2 077 m in die [[Groot-Winterhoekberge]].
* e Sneeukop in die [[Skurweberg, Wes-Kaap|Skurweberg]] 2 070 m.
* f [[Sneeuberg]] in die [[Sederberg (berg)|Sederberg]] 2 028 m.
* g Du Toitspiek in die [[Klein-Drakensteinberge]] 1 995 m.
* h Cradockpiek in die [[Outeniekwaberge]] 1 578 m.
* i Oom Stan se liggie teen Elandsberg is op 1 350 m.
* j [[Tafelberg]] bereik 'n hoogte van 1 085 m bo seevlak. Towerkop is dus amper twee maal so hoog bo seespieël as Tafelberg.
== Lees ook ==
* [[Lys van bergpieke in Suid-Afrika]]
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
== Bibliografie ==
* Burman, Jose: A peak to climb – the story of South African mountaineering. Kaapstad: C. Struik, 1966.
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Berge van die Wes-Kaap]]
5mayg32blrtbmvo4tolpii4l82kf633
Olifantsrivierberge
0
300703
3379166
3335530
2026-11-20T12:52:57Z
Aliwal2012
39067
[[:Kategorie:Berge van Suid-Afrika]] verwyder; [[:Kategorie:Berge van die Wes-Kaap]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]])
3379166
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Berg
| Naam = Olifantsrivierberge
| Foto = The coastal region of South Africa (iss071e580719), Piketberg.jpg
| Foto onderskrif = Die bergreeks vorm 'n skerp rand aan die oostekant (bo op beeld) van die [[Swartland]]
| Hoogte = 857
| Ligging = [[Wes-Kaap]], [[Suid-Afrika]]
| Bergreeks =
| Prominensie =
| Koördinate = {{Koördinate|32.5872|S|18.9193|O|type:mountain|aansig=inlyn,titel}}
| Topografiese kaart =
| Tipe = Bergreeks
| geonames = 3363391
}}
{{Location map|Wes-Kaap |float = right |width=280 | caption = Ligging van die Olifantsrivierberge in Wes-Kaap | label = Olifantsrivierberge|position=right|background=white|lat=-32.58718|long=18.9193}}
'''Olifantsrivierberge''' is 'n nou bergreeks wat in die [[Weskus-distriksmunisipaliteit]], in die noordweste van die provinsie [[Wes-Kaap]], Suid-Afrika, geleë is en deel van die [[Kaapse Plooigordel]] uitmaak. Die bergreeks se naam is van die [[Olifantsrivier, Namakwaland|Olifantsrivier]] afgelei wat noordwaarts deur [[Namakwaland]] vloei. Die [[Piekenierskloofpas]] dra die [[N7]]-nasionale pad oor die berg. [[Citrusdal]] is net oos van die berg op die Olifantsrivier se regteroewer geleë, met die [[Kouebokkeveldberge]] insgelyk aan die oosoewer.
== Bron ==
* [https://mapcarta.com/19072460 Olifantsrivierberge] op ''Mapcarta'', Besoek op 18 Mei 2020.
{{Sjabloon:Bergreekse van die Kaapse Plooigordel}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Berge van die Wes-Kaap]]
d4co6hth8yp5lyo6c1yzc2d24quc03j
Wikipedia:Wikiprojek Suid-Afrika
4
303482
3379348
3373503
2026-11-20T20:07:54Z
Sobaka
328
/* Nuwe artikels */ skakel
3379348
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas wikiprojek
| naam = Suid-Afrika
| beeld = WikiProject South Africa logo.svg
| beeldgrootte = 180px
| beskrywing = Die Suid-Afrikaanse vlag in die vorm van die land se grondgebied
| kortpad = [[WP:SA]]
| kategorie = Suid-Afrika
| portaal = Suid-Afrika
| commons = South Africa
| banier = Wikiprojek Suid-Afrika
| gebruikerboks = Gebruiker Wikiprojek Suid-Afrika
}}
Welkom by '''Wikiprojek Suid-Afrika'''! Dit is 'n samewerkingsgebied vir Wikipediane wat belangstel in die verbetering van die dekking van Suid-Afrikaanse artikels. As u weet van aktiewe redakteurs wat bygedra het tot Suid-Afrika-verwante artikels of verwante Wikiprojekte, verwys hulle dan na hierdie projek. Nuwe deelnemers is welkom; voel asseblief vry om hier aan te sluit! Kyk ook vir ons [[Portaal:Suid-Afrika]].
==Deelnemers==
Om deel te word van Wikiprojek Suid-Afrika, wysig hierdie afdeling en plaas <b><code><nowiki>#~~~~</nowiki></code></b> hieronder in '''alfabetiese volgorde'''.
#-- [[Lêer:Wapen van die Oos-Kaap.png|20px]] [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] ([[Gebruikerbespreking:Aliwal2012|kontak]]) 10:06, 1 Junie 2020 (UTC)
#-- [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|skil 'n appeltjie]]) 19:44, 31 Mei 2020 (UTC)
#-- [[Gebruiker:Lefcentreright|Lefcentreright]] ([[Gebruikerbespreking:Lefcentreright|kontak]]) 17:10, 29 Mei 2020 (UTC)
#-- [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:14, 25 Junie 2020 (UTC)
#-- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]] [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:59, 31 Mei 2020 (UTC)
#-- [[Gebruiker:TapticInfo|TapticInfo]] ([[Gebruikerbespreking:TapticInfo|kontak]]) [[Gebruiker:TapticInfo|TapticInfo]] ([[Gebruikerbespreking:TapticInfo|kontak]]) 09:02, 15 Augustus 2021 (UTC)
==Sjablone==
=== Sjablone om te voltooi / verbeter ===
{{Artikels oor Suid-Afrika|state=uncollapsed}}
{{Suid-Afrikaanse kookkuns|state=uncollapsed}}
=== Sjablone om te gebruik ===
Plaas die <nowiki>{{Wikiprojek Suid-Afrika artikel}}</nowiki> op die besprekingsbladsy van alle artikels wat deel is wan WIkiprojek Suid-Afrika.
Sien die volgende lys van Suid-Afrikaanse saadjie sjablone. Ontkiem sommer 'n saadjie.
===Saadjie===
*{{[[Sjabloon:Suid-Afrika-saadjie|Suid-Afrika-saadjie]]}} – verwante kategorie – [[:Kategorie:Suid-Afrika-saadjies]]
:*{{[[Sjabloon:Suid-Afrika-geo-saadjie|Suid-Afrika-geo-saadjie]]}} – verwante kategorie: [[:Kategorie:Suid-Afrikaanse geografiesaadjies]]
::*{{[[Sjabloon:Gauteng saadjie|Gauteng saadjie]]}}
::*{{[[Sjabloon:KwaZulu-Natal saadjie|KwaZulu-Natal saadjie]]}}
::*{{[[Sjabloon:Limpopo saadjie|Limpopo saadjie]]}}
::*{{[[Sjabloon:Mpumalanga saadjie|Mpumalanga saadjie]]}}
::*{{[[Sjabloon:Noord-Kaap saadjie|Noord-Kaap saadjie]]}}
::*{{[[Sjabloon:Noordwes saadjie|Noordwes saadjie]]}}
::*{{[[Sjabloon:Oos-Kaap saadjie|Oos-Kaap saadjie]]}}
::*{{[[Sjabloon:Wes-Kaap saadjie|Wes-Kaap saadjie]]}}
::*{{[[Sjabloon:Vrystaat saadjie|Vrystaat saadjie]]}}
:*{{[[Sjabloon:Suid-Afrikaanse-bio-saadjie|Suid-Afrikaanse-bio-saadjie]]}} – [[:Kategorie:Suid-Afrikaanse biografiesaadjies]]
::*{{[[Sjabloon:Suid-Afrikaanse-politikus-saadjie|Suid-Afrikaanse-politikus-saadjie]]}} – [[:Kategorie:Suid-Afrikaanse politikus saadjies]]
:*{{[[Sjabloon:Suid-Afrika-geskiedenis-saadjie|Suid-Afrika-geskiedenis-saadjie]]}} – [[:Kategorie:Suid-Afrikaanse geskiedenissaadjies]]
:*{{[[Sjabloon:Suid-Afrika-struktuur-saadjie|Suid-Afrika-struktuur-saadjie]]}} – [[:Kategorie:Suid-Afrikaanse struktuur saadjies]]
== Nuwe artikels ==
{{div col|colwidth=24em}}
* [[Inboekstelsel]]
* [[Departement van Internasionale Betrekkinge en Samewerking]]
* [[Buitelandse betrekkinge van Suid-Afrika]]
* [[Lys van diplomatieke missies van Suid-Afrika]]
* [[Lys van diplomatieke missies in Suid-Afrika]]
* [[Wet op die Erkenning van die Onafhanklikheid van Namibië, 1990]]
* [[Jürgen Schadeberg]]
* [[Sjebeen]]
* [[Umqombothi]]
* [[Nigel Morgan]]
* [[George Bizos]]
* [[Danny Titus]]
* [[Tsotsi]]
* [[Sarafina! (1992 film)]]
* [[District 9]]
* [[Suid-Afrikaanse filmbedryf]]
* [[U-Carmen eKhayelitsha]]
* [[Slag van Soutrivier]]
* [[Jonas Gwangwa]]
* [[Amathole- beskermde seegebied]]
* [[Rubicon-toespraak]]
* [[Carl von Hirschberg]]
* [[Dawid Stuurman]]
* [[Xiaomei Havard]]
* [[Karima Brown]]
* [[Jimmy Abbott]]
* [[Aubrey Kruger]]
* [[Graeme Bloch]]
* [[National Union of South African Students]]
* [[Suid-Afrikaanse militêre geskiedenis]]
* [[Koevoet (polisie-eenheid)|Koevoet]]
* [[Goue renoster van Mapungubwe]]
* [[Suid-Afrikaanse onrus van 2021]]
* [[Parlementsgebou (Kaapstad)]]
* [[Simonstad-ooreenkoms]]
* [[David Benatar]]
* [[Carl Walter Meyer]]
* [[André Walters]]
* [[Dana Snyman]]
* [[Yu Chi Chan-klub]]
* [[Dana Niehaus]]
* [[Satanskoraal]]
* [[Mike Schüssler]]
* [[John Berks]]
* [[John Weston]]
* [[Barry Ronge]]
* [[Lionel Peterson]]
* [[Don Mattera]]
* [[Aggrey Klaaste]]
* [[Patrick Soon-Shiong]]
* [[Len Taunyane]]
* [[David Christiaan de Waal]]
* [[William Duncan Baxter]]
* [[Glenda Kemp]]
* [[Dennis East]]
* [[Dawid van Lill]]
* [[Mpho Phalatse]]
* [[Franci Swanepoel]]
* [[Leopold Scholtz]]
* [[Klimaatsverandering in Suid-Afrika]]
* [[Omgewingskwessies in Suider-Afrika]]
* [[Alois Hugo Nellmapius]]
* [[Drum (tydskrif)]]
* [[Mark Pilgrim]]
* [[Murunwa Makwarela]]
* [[Kgosientso Ramokgopa]]
* [[Stephanie Kemp]]
* [[Thapelo Amad]]
* [[Kirsten Neuschäfer]]
* [[Thabo Bester]]
* [[James Alexander]]
* [[Rob Hersov]]
* [[Guillaume Chenu de Chalezac]]
* [[WESSA]]
* [[Eusebius McKaiser]]
* [[Erik Holm]]
* [[Dricus du Plessis]]
* [[Michael Lapsley]]
* ''[[Scope]]''
* [[Nthato Motlana]]
* [[Hans van Heerden]]
* [[RISE Mzansi]]
* [[Eeben Barlow]]
*[[Televisie in Suid-Afrika]]
* [[Piet Meyer]]
* [[Klaas de Jonge]]
* [[Beurtkrag]]
* [[Suid-Afrikaanse energiekrisis]]
* [[Overvaal Stereo]]
* [[Change Starts Now]]
* [[Mbongeni Ngema]]
* [[Umkhonto we Sizwe (politieke party)]]
* [[Peter Magubane]]
* [[Edwill van Aarde]]
* [[Kholeka Gcaleka]]
* [[Pip Freedman]]
* [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 2024]]
* [[African Congress for Transformation]]
* [[Nasionale Vervolgingsgesag]]
* [[Build One South Africa]]
* [[Mapsixteen Civic Movement]]
* [[Dikwankwetla Party of South Africa]]
* [[Afrikaans 100-projek]]
* [[Suid-Afrika se regverdige energieoorganginvesteringsplan]]
* [[Veelpartyhandves]]
* [[Pan Africanist Movement]]
* [[Africa Restoration Alliance]]
* [[Dire Tladi]]
* [[Tyla]]
* [[Operation Dudula]]
* [[Abadin Tadia Tjoessoep]]
* [[People's Movement for Change]]
* [[Team Sugar South Africa]]
* [[Mike Procter]]
* [[John Hlophe]]
* [[Ian Cameron]]
* [[Hans Heese]]
* [[Valke (SAPD)]]
* [[Dingaan Thobela]]
* [[David de Lange]]
* [[Odile Harington]]
* [[Louis van Schoor]]
* [[Annelise de Vries]]
* [[Operasie Vula]]
* [[Koos van der Merwe]]
* [[Hylton Nel]]
* [[Danie Odendaal]]
* [[End Conscription Campaign]]
* [[Shifty Records]]
* [[Douw Steyn]]
* [[R.W. Johnson]]
* [[Ebrahim Rasool]]
* [[Barbara Masekela]]
* [[Brand Fourie]]
* [[Tshepisong]]
* [[Neil de Beer]]
* [[Tshidi Madia]]
* [[Jan Boland Coetzee]]
* [[Deon Fourie (generaal)|Deon Fourie]]
* [[Maxi Schoeman]]
* [[Kenny Kunene]]
* [[Lis Lange]]
* [[Katiso Molefe]]
* [[DJ Sumbody]]
* [[Brett Herron (politikus)]]
* [[Marianne Thamm]]
* [[Benjamin Mauerberger]]
* [[Madlanga-kommissie]]
* [[Groot Vyf-kartel]]
* [[G20-spitsberaad in Johannesburg 2025]]
* [[Mary de Haas]]
* [[Leonora van den Heever]]
* [[Lichtenstein-kasteel (Suid-Afrika)]]
* [[Brown Mogotsi]]
* [[William H. Andrews]]
* [[The Continent (digitale koerant)]]
* [[Gerald Olitzki]]
* [[DJ Warras]]
* [[Marius van der Merwe]]
* [[Paul O’Sullivan]]
* [[Francis Guthrie]]
* [[Clem Sunter]]
* [[Susan Lombaard]]
* [[Nicholas Haysom]]
* [[Percy Sieff]]
* [[Nathan Kirsh]]
* [[Ruan Fourie]]
* [[Johnny Davids]]
* [[Jan Wilkens]]
* [[Suid-Afrikaanse kernwapenprogram]]
* [[Abdul Minty]]
* [[Ina Paarman]]
* [[Rietvlei-vliegtuigongeluk (1943)]]
* [[Portchie]]
* [[George Kusche]]
* [[J.J. Alcock]]
* [[March and March]]
* [[Jacinta Ngobese-Zuma]]
* [[Dina Pule]]
* [[Feroz Khan]]
* [[Jack Bloom]]
* [[Frans Cronje (politieke ontleder)]]
* [[John Kane-Berman]]
* [[Crossby Vusi Shongwe]]
* [[Staatsveiligheidsagentskap]]
* [[Spy Cables (uitgelekte intelligensiedokumente)]]
* [[Cass Abrahams]]
* [[Ernst Kotzé]]
* [[Souttert]]
* [[Incwala]]
* ''[[The Eye of the Needle (1972 boek)]]''
* [[Wolfie Kodesh]]
* [[David Friedberg]]
* [[Bosveld Stereo]]]
* [[Johannes Schumacher]]
* [[George Pemba]]
* [[Frederick Timpson I'Ons]]
* [[Job Kekana]]
* [[Liliesleaf (plaas)]]
* [[Study Project on Christianity in Apartheid Society]]
* [[ǀXam en ǂKhomani-hartland]]
* [[Ernest Mancoba]]
* [[Christer Uggla]]
* [[Boerekommando]]
* [[Mauser-model 1895]]
* [[Josef Hammar]]
* [[Inval van die Kaapkolonie (1795)]]
* ''[[São José Paquete Africa]]''
* [[Bushveldt Carbineers]]
* [[Martini-Henry]]
* [[Ntshingwayo]]
* [[Ndebele-huisskilderkuns]]
* [[Xibelani-dans]]
* [[Mbandzeni]]
* [[Noni Jabavu]]
* [[Petrus Delport]]
* [[Jan Pieterszoon Coen]]
* [[Zola (musikant)]]]]
* [[Suid-Afrikaanse kuns]]
* [[Pollystraat-kunssentrum]]
* [[Durant Sihlali]]
* [[Barton Keep]]
* [[Sakkie Spangenberg]]
* [[Nuwe Hervorming Netwerk]]
* [[Albert Pretorius]]
* [[Chris Lamprecht]]
* [[Solly Mapaila]]
* [[Eddie Eckstein]]
* [[Daryl Swanepoel]]
{{div col end}}
[[Kategorie:Wikipedia]]
[[Kategorie:Suid-Afrika|*]]
[[Kategorie:Wikipedia:Wikiprojek Suid-Afrika| ]]
325yhffitxx921i07y8r6u6ss39iv28
Glenda Gray
0
303496
3379159
3358976
2026-11-20T12:40:01Z
InternetArchiveBot
131157
Red 0 verwysing(s) en merk 2 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379159
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox scientist
| name = Glenda Gray
| birth_date = {{birth date and age|1962|12|14|df=y}}
| image = Glenda Gray SA.jpg
| birth_place = [[Boksburg]]
| nationality = [[Suid-Afrika]]ans
| field = [[Geneeskunde]], [[kindergeneeskunde]], [[MIV]]
| work_institution = [[Universiteit van die Witwatersrand]]<br/>[[Suid-Afrikaanse Raad vir Mediese Navorsing]]<br/>[[Columbia Universiteit]]
| alma_mater = [[Universiteit van die Witwatersrand]]
| known_for = [[MIV]] navorsing<br/>President van die [[Suid-Afrikaanse Mediese Navorsingsraad]].{{R|SAMRC|Kullinan}}
| spouse = Jacobus Kloppers
| children = 3
}}
'''Glenda Elisabeth Gray''' <small>MB BCh, FC Paeds, DSc (hc), [[Orde van Mapungubwe|OMS]]</small> is 'n Suid-Afrikaanse dokter, wetenskaplike en aktivis wat spesialiseer in [[MIV]]-medisyne en in die versorging van kinders. In 2012 is sy bekroon met Suid-Afrika se grootste eer, die [[Orde van Mapungubwe]] (silwer).{{R|Mapungubwe}} Sy is in 2014 as die eerste vroulike president van die [[Suid-Afrikaanse Mediese Navorsingsraad]] aangestel,{{R|Kullinan}} is in 2017 deur die tydskif ''[[Time (tydskrif)|TIME]]'' as een van die "100 invloedrykste mense" erken{{R|Time|NRF}} en is as een van die "50 magtigste vroue in Afrika" deur Forbes Afrika in 2020 erken.{{R|Forbes}} Haar navorsingskundigheid behels die ontwikkeling van mikrobisiede vir [[Seksueel oordraagbare infeksie|seksueel oordraagbare siektes]] en MIV-[[Entstof|entstowwe]].{{R|Dugmore}} Van haar werk of sienings is deur sommige beskou as kontroversieel.
== Vroeë lewe, opvoeding en loopbaan ==
Gray was die vyfde van ses kinders wat in 1962 in die goudmynstad [[Boksburg]] gebore is. Haar pa was 'n meganiese ingenieur aan die myne en haar ma was 'n boekhouer. Onder die apartheidsregering van destyds was Boksburg 'n lae-inkomste, ras-gesegregeerde stad. Haar familie was nie kenmerkend van die inwoners van die stad nie omdat hulle nie net wit vriende gehad het nie.{{R|Engel}}
Gray het vanaf die ouderdom van ses besluit dat sy 'n dokter sou word. Haar familie het die onderwys baie waardeer: haar vader was die eerste in sy gesin wat op universiteit was en vyf van die ses kinders het aan universiteit gestudeer. Drie van hulle, waaronder Gray, het in hoër grade voortgegaan en akademiese loopbane nagestreef, maar hul vader het nie daarin geslaag om dit te sien nie, want hy is oorlede toe Grey 16 was.{{R|Engel}}
=== Anti-apartheidaktivisme ===
Gray het in 1980 aan [[Universiteit van die Witwatersrand]] begin studeer waar sy ses jaar aan die mediese skool gestudeer het, gevolg deur sewe jaar spesialisasie in pediatrie.{{R|wits}} Haar broers en susters was al op universiteit en een van haar broers was betrokke by 'n radikale studente-unie wat teen apartheid gekant was. Gray het haar by die Gesondheidswerkersvereniging aangesluit, 'n groep wat se voornemens was om Suid-Afrika se hospitale te integreer. In 1983 is die eerste MIV / VIGS-gevalle en sterftes in Suid-Afrika bevestig, en Gray het haar daartoe verbind om Suid-Afrikaanse gemeenskappe te leer hoe om MIV te voorkom.{{R|Engel}}
=== MIV-navorsing en aktivisme ===
Teen die tyd dat Grey haar opleiding as pediater in 1993 voltooi het, was MIV algemeen onder baie kinders wat opgeneem is in die [[Chris Hani Baragwanath-hospitaal]], die grootste hospitaal in Afrika,{{R|Bara}} geleë aan die buitewyke van Suid-Afrika se grootste swart-woonbuurt, [[Soweto]]. In 1993 het Gray saam met 'n kollega James McIntyre 'n perinatale MIV-kliniek in Soweto gestig.
In 1996 het Gray die UNAIDS PETRA-studie begin, in vyf stedelike omgewings in Suid-Afrika, [[Tanzanië]] en [[Uganda]], om die doeltreffendheid van 'n korter anti-retrovirale verloop van behandeling te bepaal.{{R|unaids|TimeLine}} Gray het in 1999 'n International Fogarty-genootskap ontvang om kliniese epidemiologie te bestudeer.{{R|TimeLine}}
[[Lêer:Fogarty-nih-50th-symposium-panel-ncds (28770784048).jpg|duimnael|Glenda Gray (aan die regterkant) op die Fogarty NIH 50ste simposium, 1 Mei 2018]]
Sy was die uitvoerende direkteur van die Perinatale MIV-navorsingseenheid,{{R|PHRU|EDCTP}} deel van die Mediese Skool van die Universiteit van die Witwatersrand, wat in die Chris Hani Baragwanath-hospitaal gesetel is voordat sy as president van die Mediese Navorsingsraad aangestel is in 2014.{{R|Kullinan}} MIV was oor die algemeen nie aangeteken as 'n oorsaak van dood gedurende die 1990's en 2000's nie, maar die gevolge daarvan kon gesien word in die babas- en kindersterftesyfers.{{R|Stats}}
Vroeg in 2020 is 'n effektiwiteitstudie vir 'n MIV-entstof wat gelei is deur Gray vroeg gestaak. Die studie, waarby 5407 MIV-onbesmette deelnemers betrokke was, is in 2016 begin en moes tot 2022 voortduur. Voorlopige gegewens wat in Januarie 2020 besigtig is om veiligheid en effektiwiteit te evalueer, het getoon dat daar 129 MIV-infeksies in die ingeënte groep en 123 in die [[plasebo]]-kontrolegroep was. Baie MIV-wetenskaplikes het nie geglo dat die studie sou slaag nie, aangesien 'n vorige effektiwiteitstudie in [[Thailand]] 'n effektiwiteit van slegs 31% getoon het. Gray het geglo dat 'n nuwe studie die moeite werd is omdat die MIV-epidemie in Suid-Afrika so ernstig is. Die onafhanklike moniteringsraad wat die voorlopige resultate geëvalueer het, het tot die gevolgtrekking gekom dat dit nutteloos was om met die studie voort te gaan.{{R|Science2020}}
== Erkenning en lidmaatskap ==
Gray is 'n lid van die Akademie vir Wetenskap van Suid-Afrika, 'n buitelandse medewerker van die Amerikaanse "Institute of Medicine", 'n A-gegradeerde wetenskaplike aan die Nasionale Navorsingstigting van Suid-Afrika,{{R|NRF}} 'n mede-hoofondersoeker vir die "HIV Vaccine Trials Network"{{R|HVTN}} en 'n genoot van die "American Academy of Microbiology".{{R|Woodward|Eisen|ASMacademy}}
Verder:
* In 1997 is Grey bekroon met "Femina se Vrou van die 90's".{{R|TimeLine}}
* Gray is geprofileer as een van die "Ikone van die Eeu" in die Jaar 2000 versamelaarsuitgawe van die tydskrif ''Longevity''.{{R|TimeLine}}
* In 2001 het die tydskrif ''Science'' a profiel geskryf oor Gray en haar kollega, James McIntyre.{{R|TimeLine}}
* In 2002 het [[Nelson Mandela]] die ''2002 Mandela Award for Health and Human Rights'' aan Gray oorhandig.{{R|KFF|EDCTP}}
* In 2003 word Grey geprofileer in die boek "Inspirational Women at Work".{{R|TimeLine|Kritzinger}}
* In 2009 ontvang sy die N’Galy - Mann-lesingskap ter erkenning van haar bydrae tot MIV-navorsing.{{R|wits}}
* Sy het 'n eredoktorsgraad van die Simon Fraser-universiteit ontvang in 2012.{{R|PubMed|SFU}}
* In 2013 is sy bekroon met die "Outstanding African Scientist Award" deur die "European and Developing Countries Clinical Trials Partnership".{{R|EDCTP}}
* In 2014 word Gray die eerste vrouepresident van die mediese navorsingsraad.{{R|Kullinan}}
* Gray is in 2015 verkies tot lid van die "African Academy of Sciences".{{R|AAS}}
* Gray is deur die tydskrif TIME in 2017 aangewys as een van "100 invloedrykste mense".{{R|Time|NRF}}
* In 2019 het [[Rhodes-universiteit]] in [[Grahamstad]] Gray 'n eredoktorsgraad in wette toegeken (LLD, hc).{{R|groc_Rhod}}
* Grey is in 2020 deur Forbes Afrika onder "Afrika se 50 magtigste vroue" gelys.{{R|Forbes}}
== Kontroversies ==
=== Babaformule ===
Gray is gewoond aan kontroversies. Tydens haar eerste navorsingsaanbieding in 1996 tydens 'n internasionale VIGS-konferensie, het sy die posisie voorgestaan dat MIV-positiewe vroue in ontwikkelende lande hul babas babasformule eerder as borsmelk moet voer om die oordrag van MIV van moeder na kind te vermy. Die heersende mening in daardie tyd was dat die risiko van babadood deur [[Diarree|diarree-siektes]], wat veroorsaak word deur besoedelde water met die babamengsel te meng, die kans om MIV op te doen, uitgewig het.{{R|Nestle}} Grey se navorsing in die Soweto-gemeenskappe het aangedui dat babasformule veilig gebruik kon word maar dit het haar in direkte konflik gebring met die aktiviste wat boikotte teen Nestle gelei het, vanweë hul babavormule, sedert die 1970s.{{R|businessinsider}}.
In 'n gerandomiseerde kliniese proef wat van 1992 tot 1998 in Nairobi, Kenia, uitgevoer is om die effek van babaformule en borsmelk op die oordragskoers van MIV te toets, is bevind dat die "gebruik van borsmelkvervangers 44% van baba-infeksies verhoed het met aansienlik verbeterde MIV-1-vrye oorlewing."{{R|Nduati}} 'n opvolgende studie wat tussen 2001 en 2003 gedoen is, het egter weer 'n babaformule teen borsmelk getoets, maar ook in die teenwoordigheid van antiretrovirale middels (zidovudine en neviropine). Dit het getoon dat "teen die ouderdom van 18 maande daar geen noemenswaardige verskil was in babassterftes nie."{{R|ENN}} Dit het ook getoon dat "sterftes in die borsvoedings- en zidovudien-groep meer waarskynlik by MIV-geïnfekteerde babas was en op ''ouer ouderdomme'' in vergelyking met die sterftes in die groep wat met formules gevoed word."{{R|ENN}} Die mees algemene oorsake van babadood tydens die studie was diarree en longontsteking oor die hele studiegroep.{{R|ENN}} Die morbiditeit en sterftesyfers onder babas wat die babavormule gekry het was groter as dié wat in die Nairobi, Kenia-studie gerapporteer is, wat 'n soortgelyke sterftesyfer na 2 jaar toon, maar 'n aansienlik laer MIV-vrye oorlewingsyfer in die borsvoedingsgroep toon. Hierdie verskil kan verklaar word deur die toegang tot skoon munisipale water wat die Nairobi-vroue gehad het, maar die Botswana-vroue nie gehad het nie.{{R|ENN}} Die [[Wêreldgesondheidsorganisasie]] beveel aan om borsvoeding te gee vir MIV-positiewe moeders wat antiretrovirale middels neem.{{R|WHO2}}
=== AZT ===
Die middel Zidovudine (ook bekend as azidotimidien (AZT)) is 'n antiretrovirale middel wat gebruik kan word om die oordrag van MIV van moeder na kind tydens geboorte te voorkom. Die behandeling was 14 weke lank, en vroue in ontwikkelende lande kon dit nie bekostig nie. Ten spyte van kritiek deur 'n redaksie van die jouernaal ''The New England Journal of Medicine'', het Gray 'n studie uitgevoer (wat 'n studie uit Thailand herhaal het) wat 'n korter behandelingstydperk teen 'n [[plasebo]] getoets het en het bewys het dat die kortertyperk effektief was.{{R|Engel|Fogarty|Mbali}} Die Suid-Afrikaanse regering het egter onder president [[Thabo Mbeki]] en minister van gesondheid [[Nkosazana Dlamini-Zuma]], het toestemming geweier om die middel te gebruik, aangesien dit as te duur beskou is. Gray was betrokke in die klandestiene verkryging van die dwelm en behandeling van pasiënte, in teenstand teen die regering.{{R|Engel}}
Gray, saam met [[Zackie Achmat]] en ander, was betrokke by die begin van die ''Treatment Action Campaign'' (TAC), 'n organisasie vir MIV / VIGS-aktivisme.{{R|Engel}} Eers nadat Grey die ''2002 Mandela Award for Health and Human Rights'' ontvang het en na die regsgevegte in 2003 waarby die TAC betrokke was, was [[nevirapien]], 'n middel wat meer effektief as AZT was in die voorkoming van MIV-oordrag van moeder na kind,{{R|nevirapine}} en ander antiretrovirale middels amptelik deur die regering goedgekeur vir gebruik in Suid-Afrika.{{R|SAJS}} Teen daardie tydstip is Nkosazana Dlamini-Zuma vervang as Minister van Gesondheid deur [[Manto Tshabalala-Msimang]] en die regering se teenstand teen anti- retrovirale middels het verander van een van bekostigbaarheid na die goedkeuring van [[tradisionele Afrika-medisyne]] oor konvensionele behandeling.{{R|Lewandowsky}}
=== COVID-19 ===
In 2020 is Gray aangestel as lid van die die Suid-Afrikaanse regering se Mediese Advieskomitee oor die [[Covid-19-pandemie in Suid-Afrika|koronaviruspandemie]]. Op 26 Maart 2020 het die Suid-Afrikaanse regering 'n bykans totale inperking op alle inwoners opgelê. Vanaf 1 Mei 2020 is die inperking geleidelik onder 'n vyf-fase plan opgehef. Op 15 Mei 2020 het Gray 'n verklaring afgelê waarin sy gesê het: "Aanvanklik was daar goeie rede om die sluiting in werking te stel om die verspreiding van die virus te vertraag en tyd te koop om die gesondheidstelsel gereed te kry, en dit is grootliks bereik." Sy is van mening dat "die sluiting heeltemal opgehef moet word en dat nie-farmaseutiese ingrepe (NPI), soos handewas, maskers, sosiale afstand en 'n verbod op byeenkomste, in plek moet wees."{{R|KarrimEvans}} Daarbenewens het sy opgemerk dat:
* 'n Toenemende aantal gevalle wanvoeding in hospitale gesien is, onder meer in die Chris Hani Baragwanath-hospitaal. "Ons het al dekades lank geen ondervoeding gesien nie, en daarom sien ons dit vir die eerste keer in die hospitaal," het sy gesê.{{R|KarrimEvans}}
* Die uitfasering in 'n "maand-tot-maand"-manier het geen basis in die wetenskap nie. Baie regulasies vir inperking was "duim-suig", met geen rasionaal daaragter nie.
Sy het aan die media gesê:{{R|KarrimEvans}}
{{Aanhalingskas|quote = Hierdie strategie is nie in die wetenskap gebaseer nie en is nie heeltemal gemeet nie. [Dit is] amper asof iemand regulasies uit hul duim suig en slegte idees uitvoer, eerlik. Teenoor 'n jong bevolking weier ons om mense uit te laat. Ons laat hulle drie uur per dag oefen en kla dan dat daar opeenhoping is in hierdie tyd. Ons straf kinders en skop hulle uit die skool uit en ons vat hul opvoeding weg. Vir wat? Waar is die wetenskaplike bewyse daarvoor?}}
Minister van Gesondheid, [[Zweli Mkhize]], het gesê dat Gray "feitelik verkeerde en ongegronde verklarings gemaak het."{{R|Mkhize}} Hy het daarop gewys dat die regering 'n navorsingsubkomitee aangestel het waaran Gray behoort en hy het gesê dat die opmerking met die duim-suig " die gesamentlike werk en inspanning waaraan die Nasionale Coronavirus-kommissie, die kabinet en die regering as geheel betrokke is ondermyn"{{R|Mkhize}} Wat die opmerking oor skoling betref, het hy gesê: " Die departement van basiese onderwys het met verskeie belanghebbendes beraadslaag oor die regte benadering tot die opening van skole."{{R|Mkhize}}
Na aanleiding van Mkhize se opmerkings, het die waarnemende direkteur-generaal van die departement van gesondheid, Anban Pillay, gesê dat 'n ondersoek na Grey se optrede nodig is.{{R|Basson}} Die Suid-Afrikaanse Mediese Navorsingsraad het op 25 Mei 2020 om verskoning gevra vir die uitlatings van Grey en het sy personeel verbied om met die media te praat{{R|Herman}} terwyl meer as 250 akademici steunverklarings vir Gray uitgereik het.{{R|DM|Dasoo|Malala}}
Die volgende dag, 26 Mei 2020, het Mkhize gesê dat hy "die professor Glenda Gray-saak as geslote beskou" en genoem dat "daar geen basis is om enige inmenging met akademiese vryheid voor te stel nie."{{R|Gerber}}
== Geselekteerde publikasies ==
Gray het meer as 300 wetenskaplike artikels geskryf of is mede-outeur daarvan, insluitend:{{R|PubMed}}
* {{cite journal | authors=MADHI, SHABIR A.; GRAY, GLENDA E.; HUEBNER, ROBIN E.; SHERMAN, GAYLE; MCKINNON, DIANE; PETTIFOR, JOHN M.| title=Correlation between CD4+ lymphocyte counts, concurrent antigen skin test and tuberculin skin test reactivity in human immunodeficiency virus type 1-infected and -uninfected children with tuberculosis | journal=The Pediatric Infectious Disease Journal | publisher=Ovid Technologies (Wolters Kluwer Health) | volume=18 | issue=9 | year=1999 | issn=0891-3668 | doi=10.1097/00006454-199909000-00011 | pages=800–805| language=Engels}}
* {{cite journal | authors=Schramm, Diana B.; Kuhn, Louise; Gray, Glenda E.; Tiemessen, Caroline T.| title=In Vivo Effects of HIV-1 Exposure in the Presence and Absence of Single-Dose Nevirapine on Cellular Plasma Activation Markers of Infants Born to HIV-1-Seropositive Mothers | url=https://archive.org/details/sim_journal-of-acquired-immune-deficiency-syndromes_2006-08-15_42_5/page/545| journal=JAIDS Journal of Acquired Immune Deficiency Syndromes | publisher=Ovid Technologies (Wolters Kluwer Health) | volume=42 | issue=5 | year=2006 | issn=1525-4135 | doi=10.1097/01.qai.0000225009.30698.ce | pages=545–553| language=Engels}}
* {{cite journal | authors=Mnyani, Coceka N.; Tait, Carol L.; Peters, Remco P.H.; Struthers, Helen; Violari, Avy; Gray, Glenda; Buchmann, Eckhart J.; Chersich; Matthew F.; McIntyre, James A. | title=Implementation of a PMTCT programme in a high HIV prevalence setting in Johannesburg, South Africa: 2002–2015 | journal=Southern African Journal of HIV Medicine | publisher=AOSIS | volume=21 | issue=1 | date=23 Maart 2020 | issn=2078-6751 | doi=10.4102/sajhivmed.v21i1.1024| language=Engels}}
* {{cite journal | authors=Shen, Xiaoying; Laher, Fatima; Moodie, Zoe; McMillan, Arthur S.; Spreng, =Rachel L.; Gilbert, Peter B.; Huang, Ying; Yates, Nicole L.; Grunenberg, Nicole; McElrath, Juliana M.; Allen, Mary; Pensiero, Michael; Mehra, Vijay L.; Van Der Meeren, Olivier; Barnett, Susan W.; Phogat, Sanjay; Gray, Glenda E.; Bekker, Linda-Gail; Corey, Lawrence; Tomaras, Georgia D.| title=HIV-1 Vaccine Sequences Impact V1V2 Antibody Responses: A Comparison of Two Poxvirus Prime gp120 Boost Vaccine Regimens | journal=Scientific Reports | publisher=Springer Science and Business Media LLC | volume=10 | issue=1 | date=7 Februarie 2020 | issn=2045-2322 | doi=10.1038/s41598-020-57491-z| language=Engels}}
Gray het bygedra tot en verskyn in verskeie boeke, waaronder:
* {{cite book | last=Mbali | first=M. | title=South African AIDS Activism and Global Health Politics | publisher=Palgrave Macmillan UK | series=Global Ethics | year=2013 | isbn=978-1-137-31216-7 | url=https://books.google.com/books?id=khm-aaoSOGYC&pg=PA121| language=Engels}}
* {{cite book | last=Mayer | first=K.H. | last2=Pizer | first2=H.F. | title=HIV Prevention: A Comprehensive Approach | publisher=Elsevier Science | year=2009 | isbn=978-0-08-092129-7 | url=https://books.google.com/books?id=_JsK3SfCgB0C| language=Engels}}
* {{cite book | last=Oppenheimer | first=Gerald M. | last2=Bayer | first2=Ronald | title=Shattered Dreams: An Oral History of the South African AIDS Epidemic | publisher=Oxford University Press, USA | year=2007 | isbn=978-0-19-530730-6 | url=https://books.google.com/books?id=9gMSDAAAQBAJ&pg=PA154| language=Engels}}
* {{cite book | last=Turok | first=K. | last2=Orford | first2=M. | title=Life and Soul: Portraits of Women who Move South Africa | publisher=Double Storey | year=2006 | isbn=978-1-77013-043-2 | url=https://books.google.com/books?id=VCAR_z6hHgUC&pg=PR50-IA4| language=Engels}}
* {{cite book | last=Kritzinger | first=Lisel | title=Inspirational women at work : 52 personal and life experiences shared to empower, encourage, uplift and inspire | publisher=LAPA | publication-place=Pretoria | year=2003 | isbn=978-0-7993-3177-6 | oclc=54828454 | page=302| language=Engels}}
== Kyk ook ==
* [[Linda-Gail Bekker]] mede-ondersoeker van die Sisonke-proef
== Verwysings ==
{{verwysings|30em|verwysings=
<ref name="AAS">{{cite web |title=The AAS |work=Gray Glenda Elisabeth |date=27 Mei 2020 |url=https://www.aasciences.africa/fellow/gray-glenda-elisabeth |access-date=27 Mei 2020 |language=Engels |archive-url=https://web.archive.org/web/20200527151359/https://www.aasciences.africa/fellow/gray-glenda-elisabeth |archive-date=27 Mei 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
<ref name="ASMacademy">{{cite web |url=http://academy.asm.org/index.php/fellows-info/fellows-elected-in-2012/306-glenda-e-gray |title=Glenda E Gray |work=American Society for Microbiology |date=2012 |access-date=26 Mei 2020 |language=Engels |archive-url=https://web.archive.org/web/20141017100158/http://academy.asm.org/index.php/fellows-info/fellows-elected-in-2012/306-glenda-e-gray |archive-date=17 Oktober 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
<ref name="Bara">{{cite web |last=Bowie |first=Shaun |title=Top 10 largest hospitals in the world - Healthcare News, Magazine and Website |work=Healthcare Global |date=15 Junie 2018 |url=https://www.healthcareglobal.com/top10/top-10-largest-hospitals-world |access-date=26 Mei 2020 |language=Engels |archive-url=https://web.archive.org/web/20190723222828/https://www.healthcareglobal.com/top10/top-10-largest-hospitals-world |archive-date=23 Julie 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
<ref name="Basson">{{cite news | title=Adriaan Basson: The truth behind THAT interview with Prof Glenda Gray | work=News24 | date=24 Mei 2020 | url=https://www.news24.com/Columnists/AdriaanBasson/adriaan-basson-the-truth-behind-that-interview-with-prof-glenda-gray-20200523 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200527182819/https://www.news24.com/Columnists/AdriaanBasson/adriaan-basson-the-truth-behind-that-interview-with-prof-glenda-gray-20200523?isapp=true | archive-date=27 Mei 2020 | url-status=live | access-date=27 Mei 2020| language=Engels}}</ref>
<ref name="businessinsider">{{cite news |url=https://www.businessinsider.com/nestles-infant-formula-scandal-2012-6#the-bad-publicity-sparked-a-global-boycott-of-nestl-11 |title=Every Parent Should Know The Scandalous History Of Infant Formula |last=Krasny |first=Jill |date=25 Junie 2012 |work=Business Insider |access-date=26 Mei 2020 |language=Engels |archive-url=https://web.archive.org/web/20200613230131/https://www.businessinsider.com/nestles-infant-formula-scandal-2012-6 |archive-date=13 Junie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
<ref name="Dasoo">{{cite news |last=Dasoo |first=Aslam |title=OPINION - Glenda Gray should be defended and her accusers should be in the dock |publisher=CityPress |date=23 Mei 2020 |url=https://city-press.news24.com/Voices/opinion-glenda-gray-should-be-defended-and-her-accusers-should-be-in-the-dock-20200523 |access-date=27 Mei 2020 |language=Engels |archive-url=https://web.archive.org/web/20200602160830/https://city-press.news24.com/Voices/opinion-glenda-gray-should-be-defended-and-her-accusers-should-be-in-the-dock-20200523 |archive-date=2 Junie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
<ref name="DM">{{cite news |last1=Staff Reporter |title=250 senior academics issue statement to support Prof Glenda Gray and ‘the Principle of Academic Freedom’ |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2020-05-25-250-senior-academics-issue-statement-to-support-prof-glenda-gray-and-the-principle-of-academic-freedom/ |access-date=27 Mei 2020 |publisher=Daily Maverick |date=25 Mei 2020 |language=Engels |archive-url=https://web.archive.org/web/20200612044026/https://www.dailymaverick.co.za/article/2020-05-25-250-senior-academics-issue-statement-to-support-prof-glenda-gray-and-the-principle-of-academic-freedom/ |archive-date=12 Junie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
<ref name="Dugmore">{{cite web |last=Dugmore |first=Heather |url=http://www.wits.ac.za/alumni/alumni%20news%20items/alumni201201/14875/news_item_14875.html |title=Anatomy of Glenda Gray and the war against HIV |work=wits.ac.za |publisher=University of the Witwatersrand |date=17 Januarie 2012 |access-date=26 Mei 2020 |language=Engels |archive-url=https://web.archive.org/web/20141108081351/http://www.wits.ac.za/alumni/alumni%20news%20items/alumni201201/14875/news_item_14875.html |archive-date=8 November 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
<ref name="EDCTP">{{cite web |title=Dr Glenda Gray and Dr Graeme Meintjes receive the 2013 EDCTP Awards for scientific excellence |work=EDCTP |date=2 Desember 2017 |url=http://www.edctp.org/prizes/dr-glenda-gray-dr-graeme-meintjes-receive-2013-edctp-awards-scientific-excellence/ |access-date=27 Mei 2020 |language=Engels |archive-url=https://web.archive.org/web/20171202124924/http://www.edctp.org/prizes/dr-glenda-gray-dr-graeme-meintjes-receive-2013-edctp-awards-scientific-excellence/ |archive-date=2 Desember 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
<ref name="Eisen">{{cite web |title=Full list of 2012 American Academy of Microbiology Fellows Announced |work=Jonathan Eisen's Lab |date=1 Maart 2012 |url=https://phylogenomics.me/2012/03/01/full-list-of-2012-american-academy-of-microbiology-fellows-announced/ |access-date=26 Mei 2020 |language=Engels |archive-url=https://web.archive.org/web/20200526145936/https://phylogenomics.me/2012/03/01/full-list-of-2012-american-academy-of-microbiology-fellows-announced/ |archive-date=26 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
<ref name="Engel">{{cite web |last=Engel |first=Mary |title=Glenda Gray: The HIV warrior |work=Fred Hutch |date=12 November 2014 |url=https://www.fredhutch.org/en/news/center-news/2014/11/glenda-gray-the-hiv-vaccine-warrior.html |access-date=26 Mei 2020 |language=Engels |archive-url=https://web.archive.org/web/20200603142919/https://www.fredhutch.org/en/news/center-news/2014/11/glenda-gray-the-hiv-vaccine-warrior.html |archive-date=3 Junie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
<ref name="ENN">{{Cite journal|last=Network (ENN)|first=Emergency Nutrition|date=12 Januarie 2006|title=Infant feeding strategies and PMTCT - Mashi trial from Botswana|url=http://www.ennonline.net/fex/29/pmtct|journal=Field Exchange 29|pages=25| language=Engels}}</ref>
<ref name="Fogarty">{{cite web |title=Preventing mother-to-child HIV transmission in South Africa: Q and A with Dr Glenda Gray |work=Fogarty International Center |date=18 Mei 2020 |url=https://www.fic.nih.gov/News/GlobalHealthMatters/november-december-2018/Pages/glenda-gray-hiv-aids-south-africa.aspx |access-date=26 Mei 2020 |language=Engels |archive-url=https://web.archive.org/web/20200409221415/https://www.fic.nih.gov/News/GlobalHealthMatters/november-december-2018/Pages/glenda-gray-hiv-aids-south-africa.aspx |archive-date=9 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
<ref name="Forbes">{{cite web |title=Africa’s 50 Most Powerful Women |website=Forbes Africa |date=6 Maart 2020 |url=https://www.forbesafrica.com/cover-story/2020/03/06/africas-50-most-powerful-women/ |access-date=27 Mei 2020 |language=Engels |archive-url=https://web.archive.org/web/20200610083231/https://www.forbesafrica.com/cover-story/2020/03/06/africas-50-most-powerful-women/ |archive-date=10 Junie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
<ref name="Gerber">{{webaanhaling| laaste=Gerber| eerste=Jan| titel=Mkhize on Glenda Gray matter: 'Let's leave the issue at that' | werk=News24 | datum=26 Mei 2020 | url=https://www.news24.com/SouthAfrica/News/mkhize-on-glenda-gray-matter-lets-leave-the-issue-at-that-20200526 | toegangsdatum=27 Mei 2020| taal=Engels}}</ref>
<ref name="groc_Rhod">{{cite web |title=Rhodes University honours five of Africa's best |work=grocotts.co.za |date=7 Maart 2019 |access-date=26 Mei 2020 |url=https://www.grocotts.co.za/2019/03/07/rhodes-university-honours-five-of-africas-best/ |language=Engels |archive-url=https://web.archive.org/web/20190307142912/https://www.grocotts.co.za/2019/03/07/rhodes-university-honours-five-of-africas-best/ |archive-date=7 Maart 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
<ref name="Herman">{{cite news |last=Herman |first=Paul |title=SAMRC board apologises for Prof Gray's comments, bars staff from speaking to media |work=News24 |date=25 Mei 2020 |url=https://www.news24.com/SouthAfrica/News/breaking-samrc-board-apologises-for-glenda-grays-comments-bars-staff-from-speaking-to-media-20200525 |access-date=27 Mei 2020 |language=Engels |archive-url=https://web.archive.org/web/20200527183254/https://www.news24.com/SouthAfrica/News/breaking-samrc-board-apologises-for-glenda-grays-comments-bars-staff-from-speaking-to-media-20200525 |archive-date=27 Mei 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
<ref name="HVTN">{{cite web |title=Glenda Gray, MBBCH, FCPaed (SA) |work=HIV Vaccine Trials Network |date=13 Oktober 2014 |url=http://www.hvtn.org/en/about/hvtn-leadership/gray-glenda.html |access-date=27 Mei 2020 |language=Engels |archive-url=https://web.archive.org/web/20141013042421/http://www.hvtn.org/en/about/hvtn-leadership/gray-glenda.html |archive-date=13 Oktober 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
<ref name="KarrimEvans">{{cite news |last1=Karrim |first1=Azarrah |last2=Evans |first2=Sarah |title=EXCLUSIVE - Unscientific and nonsensical: Top scientist slams government's lockdown strategy |work=News24 |date=16 Mei 2020 |url=https://www.news24.com/SouthAfrica/News/unscientific-and-nonsensical-top-scientific-adviser-slams-governments-lockdown-strategy-20200516 |access-date=27 Mei 2020 |language=Engels |archive-url=https://web.archive.org/web/20200516061321/https://www.news24.com/SouthAfrica/News/unscientific-and-nonsensical-top-scientific-adviser-slams-governments-lockdown-strategy-20200516 |archive-date=16 Mei 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
<ref name="KFF">{{cite web |title=Nelson Mandela Presents 2002 Mandela Award for Health and Human Rights |work=KFF.ORG |publisher=Kaiser Family Foundation |url=https://www.kff.org/other/nelson-mandela-presents-2002-mandela-award-for/ |access-date=26 Mei 2020 |language=Engels |archive-url=https://web.archive.org/web/20140729182111/http://kff.org/other/nelson-mandela-presents-2002-mandela-award-for/ |archive-date=29 Julie 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
<ref name="Kritzinger">{{cite book | last=Kritzinger | first=Lisel | title=Inspirational women at work : 52 personal and life experiences shared to empower, encourage, uplift and inspire | publisher=LAPA | publication-place=Pretoria | year=2003 | isbn=978-0-7993-3177-6 | oclc=54828454 | page=302| language=Engels}}</ref>
<ref name="Kullinan">{{cite web |last=Kullinan |first=Kerry |title=MRC announces first woman president |url=http://www.health-e.org.za/2014/03/18/mrc-announces-first-woman-president/ |work=health-e.org.za |publisher=The South African Health News Service |access-date=26 Mei 2020 |date=18 Maart 2014 |language=Engels |archive-url=https://web.archive.org/web/20151021114217/http://www.health-e.org.za/2014/03/18/mrc-announces-first-woman-president/ |archive-date=21 Oktober 2015 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
<ref name="Lewandowsky">{{cite web |last=Lewandowsky |first=S. |last2=Mann |first2= M.E | last3= Bauld |first3=L |last4=Hastings |first4= G |last5=Loftus |first5=E.F. |title=The Subterranean War on Science |website=Association for Psychological Science |date=20 Desember 2016 |url=http://www.psychologicalscience.org/observer/the-subterranean-war-on-science#.WFmPj56eRTY |access-date=27 Mei 2020 |language=Engels |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220200730/http://www.psychologicalscience.org/observer/the-subterranean-war-on-science#.WFmPj56eRTY |archive-date=20 Desember 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
<ref name="Malala">{{cite news |last=Malala |first=Justice |title=Beware, SA: bid to eject Prof Gray is a witch-hunt |work=Times Live |date=25 Mei 2020 |url=https://select.timeslive.co.za/ideas/2020-05-25-be-warned-sa-the-bid-to-eject-prof-gray-is-a-stalinist-witch-hunt/ |access-date=27 Mei 2020 |language=Engels |archive-url=https://web.archive.org/web/20200612190537/https://select.timeslive.co.za/ideas/2020-05-25-be-warned-sa-the-bid-to-eject-prof-gray-is-a-stalinist-witch-hunt/ |archive-date=12 Junie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
<ref name="Mapungubwe">{{cite web |title=National Orders Booklet 2013 |work=The Presidency |date=10 Mei 2019 |url=http://www.thepresidency.gov.za/content/national-orders-booklet-2013 |access-date=27 September 2019 |language=Engels |archive-url=https://web.archive.org/web/20190510081954/http://www.thepresidency.gov.za/content/national-orders-booklet-2013 |archive-date=10 Mei 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
<ref name="Mbali">{{cite book | last=Mbali | first=M. | title=South African AIDS Activism and Global Health Politics | publisher=Palgrave Macmillan UK | series=Global Ethics | year=2013 | isbn=978-1-137-31216-7 | url=https://books.google.com/books?id=khm-aaoSOGYC&pg=PA121 | access-date=27 Mei 2020 | page=121| language=Engels}}</ref>
<ref name="Mkhize">{{cite news |last=Mkhize |first=Zwelini |title=READ IN FULL - Zweli Mkhize's statement on Prof Glenda Gray's criticism of lockdown regulations |work=News24 |date=21 Mei 2020 |url=https://www.news24.com/SouthAfrica/News/read-in-full-zweli-mkhizes-statement-on-prof-glenda-grays-criticism-of-lockdown-regulations-20200521 |access-date=27 Mei 2020 |language=Engels |archive-url=https://web.archive.org/web/20200527181529/https://www.news24.com/SouthAfrica/News/read-in-full-zweli-mkhizes-statement-on-prof-glenda-grays-criticism-of-lockdown-regulations-20200521 |archive-date=27 Mei 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
<ref name="Nestle">{{Cite news|url=https://www.newspapers.com/image/191491849/|title=Baby formulas linked to infant deaths overseas|date=9 September 1978|work=Minneapolis Star|access-date=26 Mei 2020|publisher=INFACT Clearinghouse|url-access=subscription| language=Engels}}</ref>
<ref name="nevirapine">{{cite journal | authors=Lallemant, Marc; Jourdain, Gonzague; Le Coeur, Sophie; Mary, Jean Yves; Ngo-Giang-Huong, Nicole; Koetsawang, Suporn; Kanshana, Siripon; McIntosh, Kenneth; Thaineua, Vallop | title=Single-Dose Perinatal Nevirapine plus Standard Zidovudine to Prevent Mother-to-Child Transmission of HIV-1 in Thailand | journal=The New England Journal of Medicine | volume=351 | issue=3 | date=18 June 2006 | doi=10.1056/NEJMoa033500 | url=http://content.nejm.org/cgi/content/full/351/3/217 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060618192711/http://content.nejm.org/cgi/content/full/351/3/217 | archive-date=18 Junie 2006 | url-status=dead | access-date=26 Mei 2020 | language=Engels}}</ref>
<ref name="NRF">{{webaanhaling | titel=NRF A-Rated Researcher Among Time 100 Most Influential People - National Research Foundation | werk=nrf.ac.za | datum=16 Augustus 2017 | url=http://www.nrf.ac.za/media-room/news/nrf-rated-researcher-among-time-100-most-influential-people | argiefurl= https://web.archive.org/web/20170816185507/http://www.nrf.ac.za/media-room/news/nrf-rated-researcher-among-time-100-most-influential-people | argiefdatum=16 Augustus 2017 | toegangsdatum=27 Mei 2020| taal=Engels}}</ref>
<ref name="Nduati">{{cite journal |authors=Nduati, Ruth; John, Grace; Mbori-Ngacha, Dorothy; Richardson, Barbra; Overbaugh, Julie; Mwatha, Anthony; Ndinya-Achola, Jeckoniah; Bwayo, Job; Onyango, Francis E.; Hughes, James; Kreiss, Joan | title=Effect of Breastfeeding and Formula Feeding on Transmission of HIV-1 |url=https://archive.org/details/sim_jama_2000-03-01_283_9/page/1167 | journal=JAMA | publisher=American Medical Association (AMA) | volume=283 | issue=9 | date=1 March 2000 | issn=0098-7484 | doi=10.1001/jama.283.9.1167 | page=1167| language=Engels}}</ref>
<ref name="PHRU">{{cite web |url=http://www.phru.co.za/researchers/66-gray |title=GLENDA GRAY, MBBCH, FCPAED (SA) Executive Director |work=phru.co.za |publisher=Perinatal HIV Research Unit |date=2012 |language=Engels |archive-url=https://web.archive.org/web/20120516104253/http://www.phru.co.za/researchers/66-gray |archive-date=16 Mei 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
<ref name="PubMed">{{webaanhaling | titel=Gray Glenda - Search Results | werk=PubMed | url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/?term=Gray+Glenda%5BAuthor%5D | toegangsdatum=26 Mei 2020| taal=Engels}}</ref>
<ref name="SAJS">{{cite journal |last=Butler-Adams |first=John |title=Mother-to-child transmission of HIV and South Africa’s ‘HIV warrior’ |journal=South African Journal of Science |date=Julie 2017 |volume=113 |issue=7 |url=https://www.sajs.co.za/article/view/3977/5698 |accessdate=26 Mei 2020 |format=pdf| language=Engels}}</ref>
<ref name="SAMRC">{{webaanhaling |titel=Our President: Professor Glenda E. Gray |url=http://www.samrc.ac.za/about/president.htm |werk=SAMRC |uitgewer=South African Medical Research Council |toegangsdatum=26 Mei 2020 |argiefurl=https://web.archive.org/web/20180130112242/http://www.samrc.ac.za:80/about/president.htm |argiefdatum=30 Januarie 2018 |taal=Engels}}</ref>
<ref name="Science2020">{{cite web |title=Another HIV vaccine strategy fails in large-scale study |work=Science |date=3 Februarie 2020 |url=https://www.sciencemag.org/news/2020/02/another-hiv-vaccine-strategy-fails-large-scale-study |access-date=27 Mei 2020 |language=Engels |archive-url=https://web.archive.org/web/20200614164913/https://www.sciencemag.org/news/2020/02/another-hiv-vaccine-strategy-fails-large-scale-study |archive-date=14 Junie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
<ref name="SFU">{{webaanhaling| titel=SFU congratulates Dr. Glenda Gray| url=https://www.sfu.ca/sfunews/stories/2014/sfu-congratulates-dr-glenda-gray.html| uitgewer=Simon Fraser University, Vancouver| datum=20 Maart 2014| toegangsdatum=26 Mei 2020| argiefurl= https://web.archive.org/web/20140826114430/http://www.sfu.ca/sfunews/stories/2014/sfu-congratulates-dr-glenda-gray.html| argiefdatum=26 Augustus 2014|taal=Engels}}</ref>
<ref name="Stats">{{cite book |last1=Nannan |first1=N |last2=Dorrington |first2=R |last3=Laubscher |first3=R |last4=Zinyakatira |first4=N |last5=Prinsloo |first5=M |last6=Darikwa |first6=T |last7=Matzopulos |first7=R |last8=Bradshaw |first8=D |title=UNDER-5 MORTALITY STATISTICS IN SOUTH AFRICA: Shedding some light on the trend and causes 1997-2007 |url=https://www.samrc.ac.za/sites/default/files/files/2017-05-26/MortalityStatisticsSA.pdf |website=samrc.ac.za |publisher=Burden of Disease Research Unit (South African Medical Research Council) |accessdate=26 May 2020 |format=PDF |date=April 2012| isbn=978-1-920014-85-8| language=Engels}}</ref>
<ref name="Time">{{webaanhaling |laaste=O'Connor |eerste=Siobhan |titel=Glenda Gray {{!}} The 100 Most Influential People {{!}} Time |url=https://time.com/collection/2017-time-100/4742691/glenda-gray/ |werk=time.com |uitgewer=[[Time (tydskrif)|TIME]] |toegangsdatum=27 Mei 2020 |argiefurl=https://web.archive.org/web/20200103013836/https://time.com/collection/2017-time-100/4742691/glenda-gray/ |argiefdatum=3 Januarie 2020 |datum=2017| taal=Engels}}</ref>
<ref name="TimeLine">{{webaanhaling| titel=A Career Dedicated to HIV Research |url=http://www.mrc.ac.za/Media/2017/TimelineGlenda.pdf |werk=mrc.co.za |uitgewer=South African Medical Research Council |toegangsdatum=27 Mei 2020 |formaat=pdf |datum=2017| argiefdatum=11 Julie 2017| taal=Engels |argiefurl=https://web.archive.org/web/20170711001008/http://www.mrc.ac.za/Media/2017/TimelineGlenda.pdf }}</ref>
<ref name="unaids">{{cite web |title=MOTHER-TO-CHILD TRANSMISSION (MTCT) OF HIV |work=data.unaids.org |date=5 Augustus 1999 |url=http://data.unaids.org/publications/irc-pub04/qaweb99_en.html |access-date=27 Mei 2020 |language=Engels |archive-url=https://web.archive.org/web/20190323212729/http://data.unaids.org/publications/irc-pub04/qaweb99_en.html |archive-date=23 Maart 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref>
<ref name="WHO2">{{webaanhaling| titel=WHO {{!}} HIV and infant feeding| url=http://www.who.int/maternal_child_adolescent/topics/child/nutrition/hivif/en/| werk=WHO| toegangsdatum=27 Mei 2020| taal=Engels}}</ref>
<ref name="wits">{{cite web |author=The University of the Witwatersrand |title=Past student profiles |work=Universiteit van die Witwatersrand |date=2019 |url=https://www.wits.ac.za/clinicalmed/departments/paediatrics/division-of-community-paediatrics-/postgraduate-programmes/msc-in-child-health/past-student-profiles/ |access-date=27 Mei 2020 |language=Engels |archive-url=https://web.archive.org/web/20200527173249/https://www.wits.ac.za/clinicalmed/departments/paediatrics/division-of-community-paediatrics-/postgraduate-programmes/msc-in-child-health/past-student-profiles/ |archive-date=27 Mei 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
<ref name="Woodward">{{cite web |last=Woodward |first=Kristen |title=Glenda Gray appointed new president of South African Medical Research Council |website=Fred Hutch |date=20 Maart 2014 |url=https://www.fredhutch.org/en/news/releases/2014/03/glenda-gray-appointed-new-president-of-south-african-medical-research-council.html |access-date=26 Mei 2020 |language=Engels |archive-url=https://web.archive.org/web/20141022091119/http://www.fredhutch.org/en/news/releases/2014/03/glenda-gray-appointed-new-president-of-south-african-medical-research-council.html |archive-date=22 Oktober 2014 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
}}
{{beginboks}}
{{opvolgboks
|voor=Salim Abdool Karim
|titel=President van die Suid-Afrikaanse Raad vir Mediese Navorsing
|na=beklee
|jare=2014 - hede}}
{{eindboks}}
{{Gesagsrekords}}
{{DEFAULTSORT:Gray, Glenda}}
[[Kategorie:Suid-Afrikaanse wetenskaplikes]]
[[Kategorie:Suid-Afrikaanse geneeskundiges]]
[[Kategorie:Suid-Afrikaanse akademici]]
[[Kategorie:Lewende mense]]
[[Kategorie:Geboortes in 1962]]
[[Kategorie:Kovis-19]]
7tau6a2bsk1hpza6ki0a4o7wvsls4vv
Leer (stof)
0
307673
3379413
3336435
2026-11-21T06:22:12Z
InternetArchiveBot
131157
Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379413
wikitext
text/x-wiki
[[Lêer:Leathertools.jpg|duimnael|'n Verskeidenheid leerprodukte en gereedskap.]]
'''Leer''' is 'n duursame en buigsame materiaal geskep deur die [[looiery]] van diere se velle. Die mees algemene rou materiaal is [[Bees|beesvel]]. Dit kan vervaardig word op skale wat wissel van vakmanne tot op moderne industriële skaal.
Leer word gebruik om 'n verskeidenheid artikels te vervaardig, insluitend skoene, motorsitplekke, klere, sakke, boekbindings, mode-bykomstighede en meubels. Dit word vervaardig in 'n groot verskeidenheid soorte en style en versier deur 'n wye verskeidenheid tegnieke. Die vroegste rekord van leer artefakte dateer uit 2 200 v.C.
Leerverbruik is sedert die 20ste eeu deur diereregte-groepe (bv PETA) gekritiseer. Hierdie groepe beweer dat die koop of dra van leer oneties is omdat die vervaardiging van leer vereis dat diere doodgemaak word.
== Produksieprosesse ==
[[Lêer:Ledertrocknung_in_Suai.jpg|duimnael|Die uitdroog van leer in [[Oos-Timor]]]]
[[Lêer:Leather_tanning,_Fes.jpg|duimnael|Leerlooiery in [[Fes]], [[Marokko]]]]
[[Lêer:Tanned_leather.JPG|duimnael|Gelooide leer in [[Marrakesj]]]]
Die leervervaardigingsproses word in drie fundamentele subverwerkings verdeel: voorbereidingsfases, looiery en korsvorming. 'n Verdere onderverwerking, afwerking, kan in die leerproses gevoeg word, maar nie alle leer kry afwerking nie.
Die voorbereidingsfases is wanneer die vel voorberei word vir looiery. Voorbereidende stadiums kan week, haarverwydering, kalk, afbakening, [[Bleikmiddel|bleiking]] en [[Piekel-inmaak|inmaak]] insluit.
Looiery is 'n proses wat die [[proteïen]], veral kollageen, van die rou vel stabiliseer om die termiese, chemiese en mikrobiologiese stabiliteit van die [[huide en velle]] te verhoog, wat dit geskik maak vir 'n wye verskeidenheid eindresultate. Die belangrikste verskil tussen ruwe en gelooide huide is dat ruwe huide uitdroog om 'n harde, onbuigsame materiaal te vorm wat, wanneer dit weer natgemaak word, sal verflenter, terwyl gelooide materiaal droog word tot 'n buigsame vorm wat nie bevlek raak as dit weer natgemaak word nie.
Daar bestaan baie looiery metodes vir materiale, die tipiese proses is dat leerlooiers die huide in 'n drom laai en dit onderdompel in 'n tenk wat vloeistof bevat. Die huide week terwyl die trommel stadig om sy as draai, en die looiery dring stadig deur die dikte van die vel. Sodra die proses 'n egalige indringing bereik, verhoog die werkers die pH van die vloeistof stadig, wat die looimateriaal aan die leer vasmaak. Hoe meer looimateriaal vasgemaak is, hoe hoër is die leer se hidrotermiese stabiliteit en weerstand teen krimping.
Korsvorming is 'n proses wat leer verdun en bevogtig en bevat dikwels 'n kleurstof. Chemikalieë wat tydens korsing bygevoeg word, moet in plek wees. Korsvorming kulmineer met 'n droog- en versagtende werking en dit kan skeiding, skeer, kleur, bleiking of ander metodes insluit.
Met sommige leer voeg die leerlooier 'n oppervlakbedekking of 'afwerking' by. Afwerkings kan onder andere olie, borsel, vlegwerk, bedekking, polering, reliëf of glasuur insluit.
Leer kan geolie word om die waterweerstand te verbeter. Die deurrygingsproses na looiery vul die natuurlike olies aan wat nog in die leer self is, wat deur middel van herhaalde blootstelling aan water, gewas kan word. Gereelde olie van leer, met nertsolie, of 'n soortgelyke materiaal hou dit soepel en verbeter sy lewensduur dramaties.
=== Looi metodes ===
Looiprosesse verskil grotendeels in watter chemikalieë in die looiery gebruik word. Sommige algemene tipes sluit in:
* '''Basgelooide leer''' word met tannien (looisuur) gelooi wat uit plantaardige materiaal soos boombas bestaan wat in basfabrieke berei word, dit is die oudste bekende metode. Dit is soepel en ligbruin van kleur, met die presiese skakering afhangende van die mengsel van materiale en die kleur van die vel. Die [[Taankleurig|taankleur]] verkry sy naam van die voorkoms van ongeverfde gelooide leer. Leer met tannien gelooi is nie stabiel in water nie; dit is geneig om te verkleur, en as dit gelos word om te week en dan droog te word, krimp dit en word dit harder, 'n kenmerk van tannien-gelooide leer wat in die tradisionele skoenbedryf aan die lig gekom het. In warm water krimp dit drasties en raak gedeeltelik styf en uiteindelik bros. Gekookte leer is 'n voorbeeld hiervan, waar die leer verhard is deur in warm water gedompel te word, of in gekookte [[was]] of soortgelyke stowwe. Histories is dit na verharding soms as wapenrusting gebruik, asook vir [[Boekbindery|boekbinding]].
* '''Chroom-gelooide leer,''' uitgevind in 1858, is gelooi met behulp van chroom sulfate en ander [[chroom]][[Sout (chemiese stof)|soute]]. Dit staan ook bekend as 'natblou' vir die ligblou kleur van die ongeverfde leer. Die chroom-looiery-metode neem gewoonlik ongeveer een dag om te voltooi, waardeur dit die beste geskik is vir grootskaalse industriële gebruik. Dit is die algemeenste metode in moderne gebruik. Dit is soepel en buigbaarder as tannien-gelooide leer en verkleur nie of verloor vorm so drasties in water soos tannien-gelooide leer nie. Daar is egter kommer met hierdie looiery-metode, aangesien chroom 'n swaar metaal is.
* '''Aldehied-gelooide leer''' word gelooi met behulp van glutaraldehied- of oksasolidienverbindings. Dit word "natwit" genoem vanweë die ligte roomkleur. Dit is die hooftipe "chroomvrye" leer, wat gereeld in skoene vir babas en motors gesien word. [[Formaldehied]] is al in die verlede vir dié looiery gebruik; dit word uitgefaseer weens die gevaar vir werkers en die sensitiwiteit van baie mense vir formaldehied.
** '''Seemsleer''' is 'n vorm van aldehied-looiery wat 'n poreuse en hoogs waterabsorberende leer lewer. Seemsleer word gemaak met mariene olies (tradisioneel kabeljouolie) wat oksideer om die aldehiede te produseer.
* '''Harsing-gelooide leer''' word gemaak deur 'n arbeidsintensiewe proses wat geëmulgeerde olies gebruik, dikwels dié van dierlike harsings soos takbokke, beeste en buffels. Dit is bekend vir hul buitengewone sagtheid en wasbaarheid.
* '''Aluinleer''' word getransformeer met behulp vn aluminiumsoute gemeng met 'n verskeidenheid binders en proteïenbronne, soos [[meel]] en eiergeel. Aluimleer is nie eintlik gelooi nie; eerder word die proses "witlooiery" genoem, en die gevolglike materiaal keer terug na rouhuid as dit lank genoeg in water geweek word om die aluinsoute te verwyder.
== Grade ==
Oor die algemeen word leer in die volgende grade vervaardig:
* '''Top-grein leer''' van die buitenste laag van die vel, bekend as die grein, met fyner, digter verpakte vesels, wat lei tot sterkte en duursaamheid. Afhangend van die dikte, kan dit ook van die meer veselagtige onderlaag, bekend as die ondervel, bevat. Tipes leer met top-grein sluit in:
** '''Volgreinleer''' bevat die hele greinlaag sonder om die oppervlak te verwyder. Eerder as om uit te dra, ontwikkel dit 'n patina gedurende die bruikbare leeftyd. Dit word gewoonlik as die leer van die hoogste gehalte beskou. Meubels en skoene word dikwels van volgreinleer gemaak. Volgreinleer word tipies afgewerk met 'n oplosbare anilien kleurstof. Russiese leer is 'n vorm van volgreinleer.
** '''Gekorrigeerde greinleer''' het die oppervlak aan afwerkings behandel om 'n meer eenvormige voorkoms te gee. Dit behels gewoonlik dat die foute in die graan gestamp of geskuur is en dan die oppervlak wat gekleur en gebosseleer is.
** ''Nubuck'' is leer van top-grein wat aan die kant van die grein geskuur of gebuffer is om 'n effense tuit met kort proteïenvesels te gee, wat 'n fluweelagtige oppervlak lewer.
* '''Gesplete leer''' word geskep vanaf die linker ondervel sodra die top-grein van die vel geskei is, bekend as die druppelverdeling. In dikker huide kan die druppelverdeling verder verdeel word in 'n middelste verdeling en 'n vleisverdeling.
** '''Bicast-leer''' is gesplete leer met 'n poliuretaan- of viniellaag wat op die oppervlak aangebring is en geëmbosseer word om die voorkoms van 'n grein te gee. Dit is effens stywer as leer met top-grein, maar het 'n meer konsekwente tekstuur.
** '''Lakleer''' is leer wat 'n hoë glansafwerking kry deur die byvoeging van 'n deklaag. Dit dateer uit die laat 1700's en het wyd gewild geword nadat die uitvinder Seth Boyden die eerste massaproduksieproses in 1818 met behulp van 'n laksoliebasis ontwikkel het. Moderne weergawes is gewoonlik 'n vorm van tweeledige leer.
** '''Marokynleer''' is van die onderkant van 'n skeur vervaardig om 'n sagte, afgeronde afwerking te skep. Dit word dikwels van jonger of kleiner diere gemaak, aangesien volwassenes se velle dikwels 'n growwe, ruige dutjie tot gevolg het.
* '''Gebind leer''', ook ''gerekonstitueerde leer genoem'', is 'n materiaal wat leergedeeltes gebruik wat geslyp en saam met poliuretaan of lateks op 'n veselgaas gebind is. Die hoeveelheid leervesels in die mengsel wissel van 10% tot 90%, wat die eienskappe van die produk beïnvloed.
== Van ander diere ==
[[Lêer:«PhoneCases».png|regs|duimnael|Foonkassies in volstruisleer]]
Vandag word die meeste leer gemaak van beeshuide, wat neerkom op sowat 65% van alle leer geproduseer. Ander diere wat gebruik word, is skape (ongeveer 13%), bokke (ongeveer 11%), en varke (ongeveer 10%). Dit is moeilik om akkurate syfers van regoor die wêreld te verkry, veral vir gebiede waar die vel geëet kan word. <ref>{{Cite web |url=http://www.fao.org/economic/est/est-commodities/hides-skins/en/ |title=FAO |access-date=15 Julie 2020 |archive-date=10 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210410155126/http://www.fao.org/economic/est/est-commodities/hides-skins/en/ |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |url=http://www.leathercouncil.org/introtoleather.htm |title=International Council of Tanners |access-date=15 Julie 2020 |archive-date= 4 Augustus 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180804104737/http://www.leathercouncil.org/introtoleather.htm |url-status=dead }}</ref> Ander diere wat hieronder genoem word, vorm slegs 'n fraksie van 'n persentasie van die totale leerproduksie.
Perdehuide word gebruik om veral duursame leer te maak. ''Shell cordovan'' is 'n perdeleer wat nie van die buitenste vel vervaardig is nie, maar uit 'n onderlaag, slegs by perdespesies, wat die dop genoem word. Dit word gewaardeer vir sy spieëlagtige afwerking en anti-krimp-eienskappe.
Lam- en bokleer word in duurder klere vir sagte leer gebruik. ''Deerskin'' word wyd gebruik in werkshandskoene en binnesole van skoene.
Vir meer eksotiese leersoorte word die velle van diere soos [[slang]]e, [[krokodil]]le en [[volstruis]]e ingespan. Reptielvelle is bekend vir hul onderskeie patrone wat die skubbe van hul spesie weerspieël. Dit het gelei tot die jag en boerdery van hierdie spesies deels vir hul velle.
Kangaroo-leer word gebruik om items wat sterk en buigsaam moet wees, te maak. Dit is die materiaal wat die meeste in swepe gebruik word. Sommige motorfietsryers verkies kangaroe-leer vanweë die ligte gewig en skuurweerstand. <ref>{{Cite web|url=http://www.dainese.com/row/en/faq.html|title=FAQ|publisher=Dainese|access-date=7 February 2018|archive-date= 3 Junie 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190603022524/https://www.dainese.com/row/en/faq.html|url-status=dead}}</ref> Kangaroo-leer word ook gebruik vir sokker-skoene, <ref>{{cite web|url=http://soccersupremacy.com/adidas-cleat-review-adidas-profi-liga-cleat-review/|title=What type of Leather do I have?|publisher=Soccer Cleats 101|access-date=27 Julie 2010|archive-date=19 Oktober 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121019195909/http://soccersupremacy.com/adidas-cleat-review-adidas-profi-liga-cleat-review/|url-status=dead}}</ref> en boks oefensakke. <ref>{{Cite web|url=http://www.speedbagcentral.com/ssp/speed_bag_parts|title=Speed Bag Parts|publisher=Speed Bag Central|access-date=7 Februarie 2018|archive-date= 8 Februarie 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180208064102/http://www.speedbagcentral.com/ssp/speed_bag_parts|url-status=dead}}</ref>
Alhoewel hulle oorspronklik in die 19de eeu vir hul vere geteel is, is volstruise nou meer gewild vir vleis en leer. Volstruisleer het 'n kenmerkende knopperige voorkoms vanweë die groot follikels waar die vere gegroei het. Verskillende prosesse lewer verskillende afwerkings vir baie toepassings, insluitend bekleedsel, skoene, motorprodukte, bykomstighede en klere.
In [[Thailand]] word [[Dasyatidae|pylstert]]leer in beursies en gordels gebruik, pylstertleer is taai en duursaam. Die leer is dikwels swart geverf en bedek met klein ronde bultjies in die natuurlike patroon van die agterste rif van 'n dier. Hierdie bultjies word dan gewoonlik wit geverf om die versiering te beklemtoon. Rou huide van pylsterte word ook gebruik vir Chinese swaarde, Skotse mandjie-gehulde swaarde en Japannese swaarde. Pylstertleer word ook gebruik vir hoë wrywingsareas in motorfietswedrenne (veral in handskoene, waar die hoë weerstand dit help voorkom om deur te dring in die geval van 'n ongeluk).
Vir 'n gegewe dikte is visleer baie sterker as gevolg van die fyn kruisvesels.
== Omgewingsimpak ==
Leer lewer 'n mate van omgewingsimpak op, veral as gevolg van:
* Die koolstofvoetspoor van veeteelt.
* Gebruik van chemikalieë in die looiery (bv. [[Chroom]], ftalaatesters, nonielfenol-etoksilaat-seep, pentachloorfenol en [[oplosmiddel]]s).
* Lugbesoedeling as gevolg van die transformasieproses ([[waterstofsulfied]] word gevorm tydens vermenging met sure en [[ammoniak]] word vrygestel tydens verdeling).
=== Koolstofvoetspoor ===
Een raming van die koolstofvoetspoor van leerprodukte is 0.51 kg CO <sub>2-</sub> ekwivalent per £ 1 aan produksie teen kleinhandelpryse in 2010, of 0.71 kg CO <sub>2</sub> ekwiteit per £ 1 van die produksie teen 2010-bedryfspryse. <ref>Mike Berners-Lee, ''How Bad are Bananas: The Carbon Footprint of Everything'' (London: Profile, 2010), p. 201.</ref>
=== Watervoetspoor ===
Een ton huide of vel lewer in die algemeen 20 tot 80 m <sup>3</sup> afvalwater in, insluitend chroomvlakke van 100–400 mg / l, sulfiedvlakke van 200-800 mg / l, hoë vlakke van vet en ander vaste afvalstowwe, en opvallende besmetting van [[patogeen]]. Produsente voeg gereeld plaagdoders by om huide tydens vervoer te beskerm. Met vaste afvalstowwe wat tot 70% van die nat gewig van die oorspronklike huide uitmaak, vorm die looiery 'n aansienlike druk op waterbehandelingsinstallasies. <ref>{{Cite web|url=http://www.miga.org/documents/TanningandLeatherFinishing.pdf|title=Pollution Prevention and Abatement Handbook - Environmental Guidelines for Tanning and Leather Finishing|date=|publisher=Multilateral Investment Guarantee Agency, World Bank Group|access-date=2 January 2010}}</ref>
=== Wegdoening ===
Leer biodegradeer stadig - dit neem 25 tot 40 jaar om te ontbind. <ref>{{Cite web|url=https://www.caltrend.com/interesting-facts-about-leather/|title=Interesting Facts about Leather|publisher=CalTrend|access-date=7 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20210304085222/https://www.caltrend.com/interesting-facts-about-leather/|archive-date= 4 Maart 2021|url-status=dead}}</ref> Dit neem egter 500 of meer jare om viniel- en petrochemiese afgeleide materiale te ontbind. <ref>{{Cite web|url=https://www.livescience.com/33085-petroleum-derived-plastic-non-biodegradable.html|title=Why Doesn't Plastic Biodegrade?|date=2 March 2011|publisher=LIVESCIENCE|access-date=7 February 2018}}</ref>
=== Chemiese afvalverwydering ===
[[Lêer:Rajasthani_style_Leather_Jooti,local_artwork_Jaipur_India.jpg|duimnael| Leer jooti van Rajasthani-styl, Jaipur, Indië. ]]
Die looiery is veral besoedel in lande waar die omgewingsregulasies laks is, soos in [[Indië]], die wêreld se derde grootste produsent en uitvoerder van leer. Om 'n voorbeeld te gee van 'n doeltreffende stelsel om besoedeling teen te werk, word chroombelasting per geproduseer ton gewoonlik vanaf 8 kg verminder tot 1.5 kg. VOC- emissies word tipies van 30 kg/t verminder tot 2 kg / t in 'n behoorlik bestuurde fasiliteit. 'n Oorsig van die totale afname in besoedelingsbelasting wat volgens die Verenigde Nasies se nywerheidsontwikkelingsorganisasie bereikbaar is, <ref>{{Cite web|url=http://www.elaw.org/system/files/L_scope.pdf|title=The scope for decreasing pollution load in leather processing|date=9 August 2000|publisher=United Nations Industrial Development Organization Regional Programme for Pollution Control in the Tanning Industry in South-East Asia|archive-date=11 Julie 2009|access-date=2 January 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20090711005347/http://www.elaw.org/system/files/L_scope.pdf|url-status=dead}}</ref> plaas presiese gegewens oor die vermindering wat bereik kan word deur gevorderde metodes wat deur industriële beproefdheid bestaan, terwyl dit opgemerk word dat, "al kan die chroombesoedelingslading verminder word deur 94% met die bekendstelling van gevorderde tegnologie, die minimale residuele vrag van 0.15 kg / t ruwe vel kan steeds probleme veroorsaak tydens die gebruik van stortingsterreine en kompostering van slyk uit die behandeling van afvalwater weens die regulasies wat tans in sommige lande van krag is."
In [[Kanpur]], die self-verklaarde 'Leather City of World' - met 10 000 leerlooierye vanaf 2011 en 'n stad van drie miljoen aan die oewers van die [[Ganges]] - was die besoedelingsvlakke so hoog dat die besoedelingsbeheerraad ondanks 'n krisis in die bedryf besluit het om 49 hoogs besoedelde looierye uit 404 in Julie 2009 te sluit. In 2003 het die eenheid vir die verwydering van afvalwater van die looiery byvoorbeeld 22 ton chroombelaaide vaste afval per dag in die openbaar gestort. <ref>{{Cite web|url=http://www.cleanganga.com/articles/june03/chromium.php|title=Kanpur: chromium disaster|date=June 2003|publisher=Clean Ganga - Campaign for a cleaner Ganga|archive-url=https://web.archive.org/web/20030822012606/http://www.cleanganga.com/articles/june03/chromium.php|archive-date=22 August 2003|access-date=2 January 2010}}</ref>
In die Hazaribagh-woonbuurt Dhaka in [[Bangladesj|Bangladesh]], beland chemikalieë van looierye in die hoofrivier van Dhaka. Behalwe vir die omgewingskade, word die gesondheid van plaaslike fabriekswerkers en die eindverbruiker ook negatief beïnvloed. <ref>{{Cite web|url=https://www.hrw.org/news/2012/10/08/bangladesh-tanneries-harm-workers-poison-communities|title=Hazaribagh neighborhood of Dhaka poisoning staff, local villagers and planet|date=8 October 2012|publisher=Human Rights Watch|archive-url=https://web.archive.org/web/20170328091609/https://www.hrw.org/news/2012/10/08/bangladesh-tanneries-harm-workers-poison-communities|archive-date=28 March 2017|access-date=19 November 2016}}</ref> Na ongeveer 15 jaar van die uitspraak van die hooggeregshof, het die regering die naweek van 8 April 2017 meer as 100 looierye in die buurt gesluit.
Die hoër koste verbonde aan die behandeling van afvalwater as onbehandelde afvalwater lei tot onwettige storting om koste te bespaar. Byvoorbeeld, in 2001 in [[Kroasië]], het die vermindering van besoedeling US $ 70-100 per ton ruwe huide gekos, verwerk teen $ 43 / ton, vir onverantwoordelike gedrag. <ref>{{Cite web|url=http://archive.rec.org/ecolinks/bestpractices/PDF/croatia_hdko.pdf|title=Introduction of Low Pollution Processes in Leather Production|year=2001|publisher=EcoLinks|archive-url=https://web.archive.org/web/20100119162932/http://archive.rec.org/ecolinks/bestpractices/PDF/croatia_hdko.pdf|archive-date=19 January 2010|access-date=2 January 2010}}</ref> In November 2009 is een van Uganda se vernaamste leerbedrywe gevang wat direk afvalwater in 'n vleiland langs [[Victoriameer|die Victoriameer gestort het]]. <ref>{{Cite web|url=http://allafrica.com/stories/200911050279.html|title=Uganda: leather factory faces closure over pollution|date=5 November 2009|publisher=The Monitor|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604160403/http://allafrica.com/stories/200911050279.html|archive-date=4 June 2011|access-date=2 January 2010}}</ref>
== Rol van ensieme ==
[[Ensiem|Ensieme]] soos proteases, lipases en amilases speel 'n belangrike rol in die week, ontharing en ontvetting van leerproduksie. Proteases is die ensieme wat die meeste in leerproduksie gebruik word. Die ensiem mag nie kollageen of keratien beskadig of oplos nie, maar moet kaseïen, elastien, albumien, globulienagtige proteïene en nie-strukturele proteïene hidroliseer, wat nie noodsaaklik is vir leer nie.
Lipases word in die ontvettingsfunksie gebruik om vetdeeltjies wat in die vel ingebed is, te hidroliseer.
Amilases word gebruik om die vel sag te maak, die grein uit te haal en om aan die vel sterkte en buigsaamheid te verleen. Hierdie ensieme word selde gebruik.
== Bewaring en kondisionering ==
Die natuurlike vesels van leer breek met verloop van tyd. Suur leer is veral kwesbaar vir rooi verrotting, wat die poeier van die oppervlak en 'n verandering in konsekwentheid veroorsaak. Skade deur rooi verrotting word vererger deur hoë temperature en relatiewe vogtigheid. Alhoewel dit chemies onomkeerbaar is, kan behandelings die hanteringsterkte versterk en disintegrasie van rooi verrottende leer voorkom.
Blootstelling aan lang periodes van lae relatiewe vogtigheid (onder 40%) kan veroorsaak dat leer droog word en die veselagtige struktuur van die leer onomkeerbaar verander. Chemiese skade kan ook voorkom as gevolg van blootstelling aan omgewingsfaktore, insluitend [[ultraviolet]] lig, [[osoon]], [[suur]] van [[swawel]]- en stikstofbesoedelende stowwe in die lug, of deur 'n chemiese werking na enige behandeling met hardevet- of olieverbindings. Beide oksidasie en chemiese skade kom vinniger voor by hoër temperature.
Verskeie behandelings is beskikbaar, soos opknappers/bevogtigers. Saalseep word gebruik vir die skoonmaak, kondisionering en versagting van leer en leerskoene word behandel met skoenpolitoer.
== In die moderne kultuur ==
Vanweë die uitstekende weerstand teen wrywing en wind, het leer 'n gebruik in ruige beroepe. Die blywende beeld van 'n <nowiki><i>cowboy</i></nowiki> in leer, het plek gemaak vir die leer baadjie en leer-helm by die [[vlieënier]]. Toe motorfietse uitgevind is, het sommige ruiters swaar leerbaadjies [[Jas|gedra]] om hul te beskerm teen uitslag en windblaas; sommige dra ook vol leerbroeke om die onderlyf te beskerm.
Leer se buigsaamheid laat dit toe om rondom balle geplaas te word vir beskerming in sport. Vervolgens gebruik baie sportsoorte toerusting wat van leer gemaak word, soos kriekethandskoene en die bal wat in [[Amerikaanse voetbal|Amerikaanse voetbal gebruik word]].
Leer fetisjisme is die naam wat algemeen gebruik word om 'n [[Seksuele fetisjisme|fetisjistiese]] aantrekkingskrag te beskryf by mense wat leer dra, of in sekere gevalle na die kledingstukke self.
Baie rockgroepe (veral [[Heavy metal]] en punkgroepe in die 1980's) is bekend vir die dra van leerklere. Ekstreme metaal groepe en Goth-rockgroepe het uitgebreide swart leerklere. Leer het die afgelope drie dekades minder algemeen in die punkgemeenskap geword, aangesien daar teenkanting is teen die gebruik van leer van punks wat diereregte ondersteun.
Baie motors het opsionele of standaardleersitplekke.
== Godsdienstige sensitiwiteite ==
In lande met 'n beduidende bevolking van individue wat godsdienste beoefen wat beperkings op materiële keuses plaas, maak leerverkopers gewoonlik die leersoorte in hul produkte duidelik. Byvoorbeeld, leerskoene het 'n etiket wat die dier waaruit die leer kom, identifiseer. Hierdie etikettering help 'n [[Moslem]] om nie per ongeluk varkvel te koop nie, of 'n Hindoe om beesvel te vermy; dit vergemaklik godsdienstige onderhouding en respek. Baie vegetariese Hindoes gebruik nie enige vorm van leer nie. Sulke taboes verhoog die vraag na godsdienstig neutrale leer soos volstruis en [[Hertagtiges|takbokke]].
Die [[Judaïsme]] verbied die dra van leerskoene op [[Jom Kippoer]], [[Tisj'a be'Aw]] en tydens rou. <ref>{{Cite web|url=http://www.chabad.org/library/article_cdo/aid/281605/jewish/Wearing-Shoes.htm|title=Wearing Shoes - Mourning Observances of Shiva and Sheloshim|publisher=Chabad.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20091222161125/http://www.chabad.org/library/article_cdo/aid/281605/jewish/Wearing-Shoes.htm|archive-date=22 Desember 2009|access-date=20 Oktober 2009}}</ref>
[[Djainisme]] verbied die gebruik van leer, aangesien dit verkry word deur diere dood te maak.
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
== Verdere leeswerk ==
* Beeby, K.J. The Wonderful Story of Leather (PDF). UK: Harmatan.
* Lefroy, George Alfred (1884). The leather-workers of Daryaganj . Delhi: Cambridge Mission to Delhi.
* Leathers for Bookbinding and Upholstery (PDF). UK: Harmatan. 2002.
* Leather for Libraries (PDF). UK: Harmatan.
== Eksterne skakels ==
* {{Commonskat-inlyn|Leather}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Diereprodukte]]
j2vd7kvsu6g0ip8htzfmkh0xrkg6wue
Krzywy Domek
0
317638
3379407
3338713
2026-11-21T04:54:09Z
InternetArchiveBot
131157
Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379407
wikitext
text/x-wiki
{{Koördinate|54|26|38.91|N|18|34|0.3|E|aansig=titel}}
[[Lêer:Krzywy Domek w Sopocie.jpg|duimnael|Krzwt Domek]]
[[Lêer:Krzywy Domek Sopot 3.jpg|duimnael|Gedurende die nag]]
'''Krzywy Domek''' ( [[Pools]] vir "kromhuis") is 'n buitengewone [[gebou]] in [[Sopot]], [[Pole]].<ref>{{cite web |author= |title= Krzywy Domek website |url= http://krzywydomek.info/home-page.html |work= |publisher= |date= |accessdate= |archive-date= 25 Oktober 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201025185323/http://krzywydomek.info/home-page.html |url-status= dead }}</ref>
Krzywy Domek is in 2004 gebou. Dit is ongeveer 4 000 vierkante meter groot en maak deel uit van die Rezydent-[[winkelsentrum]]. Op die grondvloer is daar kommersiële persele, soos 'n voedselarea, kroeë, [[soesji]] eetplek, Costa-[[koffiewinkel]], 'n skoonheidssalon en 'n speletjieskamer. Die gebou is ook die setel van onder andere plaaslike tak van Radio RMF FM en RMF Maxxx.<ref>http://20lat.rmf.fm/tiki-index.php?page=RMF+FM+Tr%C3%B3jmiasto {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100120015354/http://20lat.rmf.fm/tiki-index.php?page=RMF+FM+Tr%C3%B3jmiasto |date=20 Januarie 2010 }} ,RMF FM Trójmiasto, 1 Mei 2010</ref>
Die gebou is ontwerp deur Szotyńscy & Zaleski, wat geïnspireer is deur die sprokiesillustrasies en tekeninge van Jan Marcin Szancer en Per Dahlberg. Dit kan vanaf die Monte Cassino- of Morskastraat ingegaan word.<ref>{{cite web |author= |title= Gdansk Life website |url=http://www.gdansk-life.com/poland/krzywy-dom-sopot |work= |publisher= |date= |accessdate=}}</ref>
Krzywy Domehet die eerste plek behaal op die lys van die 50 vreemdste geboue ter wêreld, opgestel deur Portal Village of Joy.<ref>[http://krzywydomek.info/o-krzywym-domku/o-nas.html Krzywy domek] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200813191630/http://krzywydomek.info/o-krzywym-domku/o-nas.html |date=13 Augustus 2020 }}. krzywydomek.info</ref>
== Galery ==
<gallery mode=packed heights=160>
Lêer:Krzywy Domek in Sopot.jpg|Ingang
Lêer:Sopot, Krzywy Domek - fotopolska.eu (19445).jpg|Syaansig
Lêer:Krzywy Domek w Sopocie klatka.jpg|Binnekant
</gallery>
== Sien ook ==
* [[Dansende huis]]
== Verwysings ==
{{ Verwysings }}
== Eksterne skakels ==
* {{Commonskat-inlyn|Crooked House in Sopot, Poland}}
{{vertaaluit| taalafk = en |Krzywy Domek}}
{{vertaaluit| taalafk = pl |Krzywy Domek}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Winkelsentrums]]
qdcgkt5xoyjxygwdxevi7x1nora9bxa
Ribbokkop
0
364493
3379307
2513555
2026-11-20T18:34:22Z
Aliwal2012
39067
3379307
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Berg
| Naam = Ribbokkop
| Foto = Malutiberge naby Lesotho-grens, oos van Clarens, a.jpg
| Foto onderskrif = Die [[Vrystaat]]se [[Malutiberge]] uit [[Clarens, Vrystaat|Clarens]]<br/>gesien, met Ribbokkop in die beeldmidde.
| Hoogte = 2 829
| Ligging = [[Vrystaat]], [[Suid-Afrika]]
| Bergreeks = [[Drakensberge]]
| Prominensie = 702 m bo omringende gebied
| Lengte = 14,4 km
| Koördinate = {{Koördinate|28.5653|S|28.60374|O|type:mountain|aansig=inlyn,titel}}
| Topografiese kaart =
| Tipe = Bergpiek
| geonames = 962386
}}
{{Location map|Vrystaat |float = right |width=240 | caption = Ligging van die Ribbokkop in die Oos-Vrystaat en teenaan Lesotho. | label = Ribbokkop|position=top|background=white|lat=-28.5653|long=28.60374}}
Die '''Ribbokkop''' is 'n bergpiek aan die suidekant van die [[Golden Gate-Hoogland- Nasionale Park]]<ref name="san1">{{cite web |title=Facts about the Golden Gate Highlands National Park |url= https://www.sanparks.org/docs/parks_golden_gate/facts.pdf |website=sanparks.org |publisher=Sanparks |access-date=18 July 2022}}</ref> in die {{nowrap|[[Oos-Vrystaat]]}}, [[Suid-Afrika]]. Die bergpiek is digby die [[Grens tussen Suid-Afrika en Lesotho|Lesothogrens]] in die voetheuwels van die [[Malutiberge]], die hoogste bergreeks van die [[Drakensberge]], geleë.
== Sien ook ==
* [[Lys van bergpieke in Suid-Afrika]]
==Verwysings==
{{verwysings}}
{{Vrystaat saadjie}}
[[Kategorie:Berge van die Vrystaat]]
jok0m2hqnsckd4bql5xk6tr90133osg
Kliodinamika
0
365124
3379388
3339116
2026-11-21T03:18:51Z
InternetArchiveBot
131157
Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379388
wikitext
text/x-wiki
'''Kliodinamika''' is 'n transdissiplinêre navorsingsgebied wat kulturele evolusie, ekonomiese geskiedenis / kliometrie, makrososiologie, die [[wiskunde|wiskundige]] [[model]]lering van historiese prosesse oor 'n lang tydvak bestudeer en die konstruksie en analise van historiese [[databasis]]se integreer.{{sfn|Turchin|2008}}
Kliodinamika behandel [[geskiedenis]] as 'n [[wetenskap]]. Sy beoefenaars ontwikkel [[teorie]]ë wat dinamiese prosesse verklaar soos die opkoms en ondergang van ryke, oplewing en bevordering van die bevolking, en die verspreiding en verdwyning van [[godsdiens]]te.{{sfn|Sussan|2013}}{{sfn|Schrodt|2005}} Hierdie [[teorie]]ë word in wiskundige modelle vertaal. Laastens word modelvoorspellings getoets teen [[data]]. Dus is die bou en ontleding van massiewe databasisse van historiese en argeologiese inligting een van die belangrikste doelstellings van kliodinamika.{{sfn|Spinney|2012}}
== Etimologie ==
[[Lêer:Clio.jpg|duimnael|Die geskiedenis [[Muse]], Klio— detail uit "Die Allegorie van Skilder" deur [[Johannes Vermeer]]]]
Die woord kliodinamika is saamgestel uit klio- en dinamika. In die [[Griekse mitologie]] is Klio die [[muse]] van die geskiedenis. In die algemeen is dinamika die studie van hoe en waarom verskynsels mettertyd verander.{{sfn|Parry|2013}}
Die term is oorspronklik in 2003 deur [[Peter Turchin]] geskep,{{sfn|Orf|2013}} en kan herlei word na die werk van figure soos [[Ibn Khaldun]], {{sfn|Tainter|2004|bl=488}} [[Alexandre Deulofeu]], [[Jack Goldstone]], [[Sergey Kapitsa]], [[Randall Collins]], [[John Komlos]] en [[Andrei Korotajef]].
== Wiskundige modellering van historiese dinamika ==
Baie historiese prosesse is dinamies deurdat dit mettertyd verander: bevolkings neem toe en daal, ekonomieë brei uit en krimp in, state groei en stort in duie, ensovoorts. As sodanig pas beoefenaars van kliodinamika wiskundige modelle toe om makrohistoriese patrone te verklaar - dinge soos die opkoms van ryke, sosiale ontevredenheid, [[burgeroorlog|burgeroorloë]] en ineenstorting van die staat.{{sfn|Spinney|2012}}{{sfn|Seabright|2004|bl=806-7}}{{sfn|Keen|Owen|2017}} Kliodinamika is die toepassing van 'n dinamiese [[Stelselteorie|stelselbenadering]] tot die sosiale wetenskappe in die algemeen en die bestudering van historiese dinamika in die besonder. Meer in die algemeen is hierdie benadering redelik algemeen en het dit sy waarde bewys in ontelbare toepassings (veral in die [[natuurwetenskap]]pe).
Die benadering van dinamiese [[stelsel]]s word sogenaamd omdat die hele verskynsel voorgestel word as 'n stelsel wat bestaan uit verskeie elemente (of substelsels) wat interaksie en dinamies verander (dws oor tyd). Eenvoudiger bestaan dit uit die neem van 'n holistiese verskynsel en die verdeling daarvan in afsonderlike dele wat vermoedelik met mekaar in wisselwerking is. In die benadering van dinamiese stelsels word met wiskundige formules eksplisiet uiteengesit hoe verskillende substelsels met mekaar interaksie het. Hierdie wiskundige beskrywing is die model van die stelsel, en 'n mens kan verskillende metodes gebruik om die dinamika wat deur die model voorspel word te bestudeer, en om die model te toets deur die voorspellings daarvan te vergelyk met waargenome [[Empirisme|empiriese]], dinamiese bewyse.
Alhoewel die fokus meestal op die dinamika van groot konglomerate van mense val, sluit die benadering van kliodinamika nie die insluiting van menslike agentskap in sy verklarende teorieë uit nie. Sulke vrae kan met agentgebaseerde rekenaarsimulasies ondersoek word.
== Databasisse en databronne ==
Kliodinamika maak staat op groot versamelings van bewyse om mededingende teorieë aan 'n wye verskeidenheid historiese prosesse te toets. Dit behels gewoonlik die bou van massiewe databasisse.{{sfn|Spinney|2016}} Die opkoms van digitale geskiedenis en verskillende navorsingstegnologieë het die afgelope paar jaar dit mootlik gemaak om groot databasisse op te stel.
Sommige prominente databasisse wat deur kliodinamika-kenners gebruik word, sluit in:
*Die Seshat: Global History Databank, wat stelselmatig vernuwende verslae van die politieke en sosiale organisasie van mensegroepe versamel en hoe samelewings deur die tyd tot 'n gesaghebbende databank ontwikkel het.{{sfn|Turchin|Brennan|Currie|Feeney|2015}} Seshat is ook verbonde aan die Evolution Institute, 'n nie-winsgewende dinkskrum wat 'ewolusiewetenskap gebruik om werklike probleme op te los'.
*D-PLACE (databasis van plekke, tale, kultuur en omgewing), wat inligting verskaf oor meer as 1 400 menslike sosiale formasies.{{sfn|Kirby|Gray|Greenhill|Jordan|2016}}
*The Atlas of Cultural Evolution, 'n argeologiese databasis wat deur Peter N. Peregrine geskep is.{{sfn|Peregrine|2003}}
*CHIA (Collaborative Information for Historical Analysis), 'n multidissiplinêre samewerkingspoging aangebied deur die [[Universiteit van Pittsburgh]] met die doel om historiese inligting te argiveer en data sowel as akademiese / navorsingsinstellings regoor die wêreld te koppel.<ref>{{cite web |url=http://www.chia.pitt.edu/ |title=CHIA: The Collaborative Information for Historical Analysis |website=www.chia.pitt.edu |access-date= 6 Desember 2020 |archive-date=30 Januarie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210130061404/http://www.chia.pitt.edu/ |url-status=dead }}</ref>
*International Institute of Social History, wat data versamel oor die wêreldwye sosiale geskiedenis van arbeidsverhoudinge, werkers en arbeid.<ref>{{cite web |url=https://socialhistory.org/en/research/specials/about-iish-research-programme |title=International Institute of Social History |website=socialhistory.org |access-date= 6 Desember 2020 |archive-date=10 Februarie 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170210215950/https://socialhistory.org/en/research/specials/about-iish-research-programme |url-status=dead }}</ref>
*Human Relations Area Files (eHRAF)
**[[Argeologie]] <ref>{{cite web|url=http://www.yale.edu/hraf/archaeology.htm|publisher=Human Relations Area Files| title=eHRAF Archaeology |website=www.yale.edu}}</ref>
**Wêreldkulture <ref>{{cite web|url=http://ehrafworldcultures.yale.edu/ehrafe/|publisher=Human Relations Area Files|title=eHRAF World Cultures|website=www.yale.edu|access-date=17 Maart 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20181011165202/http://ehrafworldcultures.yale.edu/ehrafe/|archive-date=11 Oktober 2018|url-status=dead}}</ref>
*Clio-Infra, 'n databasis van maatstawwe vir ekonomiese prestasie en ander aspekte van maatskaplike welstand op 'n wêreldwye steekproef van samelewings vanaf 1800 CE tot hede.<ref>{{cite web |url=https://www.clio-infra.eu/ |title=Clio-Infra |website=www.clio-infra.eu |access-date= 6 Desember 2020 |archive-date=24 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210424090649/https://www.clio-infra.eu/ |url-status=dead }}</ref>
*Die Google Ngram Viewer, 'n aanlyn-soekenjin wat die frekwensies van stelle met komma's afgebakende soekstringe identifiseer met behulp van 'n jaarlikse telling van n-gram, soos aangetref in die grootste aanlynkennis van mensekennis, die Google Books-korpus.
== Navorsing ==
=== Studierigtings ===
Vanaf 2016 is die hoofrigtings van akademiese studie in kliodinamika:
* Die koevolusionêre model van sosiale kompleksiteit en oorlogvoering, gebaseer op die teoretiese raamwerk van kulturele multivlakkeuse.{{sfn|Turchin|2003}}{{sfn|Turchin|2005}}{{sfn|Turchin|2009}}{{sfn|Turchin|2011}}{{sfn|Koyama|2016}}
* Die studie van [[revolusie]]s en rebellies.{{sfn|Goldstone|1991}}{{sfn|Turchin|2003}}{{sfn|Turchin|2005}}
* Struktuur-demografiese teorie en sekulêre siklusse.{{sfn|Turchin|Nefedov|2009}}{{sfn|Korotayev|Malkov|Khaltourina|2006b}}{{sfn|Korotayev|Khaltourina|2006}}{{sfn|Greby|2016}}{{sfn|Zeigler|2010}}{{sfn|Graber|2008}}
* Verduidelikings van die wêreldwye verspreiding van tale het voordeel getrek uit die empiriese bevinding dat die geografiese gebied waarin 'n taal gepraat word, nader verband hou met die politieke kompleksiteit van die sprekers as met alle ander veranderlikes wat ontleed word.{{sfn|Currie|Mace|2009}}
* Wiskundige modellering van die langtermyn ("duisendjarige") tendense van wêreldstelselanalise.{{sfn|Tsirel|2004}}{{sfn|Korotayev|Malkov|Khaltourina|2006a}}{{sfn|Korotayev|2006|p=44-62 etc.}}
* Struktuur-demografiese modelle van die moderne era rewolusies, insluitend die [[Arabiese Lente|Arabiese rewolusies van 2011]].{{sfn|Korotayev|Zinkina|2011}}
* Die ontleding van groot hoeveelhede historiese koerantinhoud is baanbrekerswerk deur Fabo Dzogang en Richard Burkhart{{sfn|Dzogang|Lansdall-Welfare|FindMyPast Newspaper Team|Cristianini|2016}}{{sfn|Burkhart|2016}} wat getoon het hoe periodieke strukture outomaties in historiese koerante ontdek kan word. 'n Soortgelyke analise is op [[sosiale media]] uitgevoer, wat weer sterk periodieke strukture openbaar.{{sfn|Dzogang|Lansdall-Welfare|Cristianini|2016}}
=== Organisasies ===
Daar is verskeie gevestigde geleenthede vir portuur beoordeelde kliodinamika-navorsing:
*''Cliodynamics: The Journal of Quantitative History and Cultural Evolution''<ref>[http://escholarship.org/uc/irows_cliodynamics ''Cliodynamics: The Journal of Quantitative History and Cultural Evolution'']</ref> is 'n eweknie-beoordeelde webgebaseerde (oop-toegang) joernaal wat op die transdissiplinêre gebied van kliodinamika publiseer. Dit poog om historiese modelle met data te integreer om teoretiese vordering te vergemaklik. Die eerste uitgawe is in Desember 2010 gepubliseer. Cliodynamics is 'n lid van ''Scopus'' en die ''Directory of Open Access Journals'' (DOAJ).
* Die Universiteit van Hertfordshire se ''Cliodynamics Lab'' <ref>{{Cite web |url=http://www.herts.ac.uk/digital-history/cliodynamics-lab |title=''The University of Hertfordshire's Cliodynamics Lab'' |access-date=2015-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208075734/http://www.herts.ac.uk/digital-history/cliodynamics-lab |archive-date=2015-12-08 |url-status=dead }}</ref> is die eerste laboratorium ter wêreld wat eksplisiet toegewy is aan die nuwe navorsingsgebied van kliodinamika. Dit word gelei deur Pieter François, wat die laboratorium in 2015 gestig het.
*Die ''Santa Fe Institute'' <ref>[http://www.santafe.edu/ Santa Fe Institute]</ref> is 'n private, nie-winsgewende navorsings- en opvoedingsentrum waar vooraanstaande wetenskaplikes worstel met dwingende en ingewikkelde probleme. Die instituut ondersteun werk in komplekse modellering van netwerke en dinamiese stelsels. Een van die gebiede van SFI-navorsing is kliodinamika.<ref>{{cite web |url=https://www.santafe.edu/news-center/news/cliodynamics-special-issue |title=History as Science:Journal for theoretical & mathematical history features 5 papers by SFI authors |website=www.santafe.edu}}</ref> In die verlede het die instituut 'n reeks gesprekke en vergaderings oor die teoretiese geskiedenis geborg.<ref>Byvoorbeeld, {{cite journal |url=http://escholarship.org/uc/search?entity=irows_cliodynamics;volume=2;issue=1 |title=An Inquiry into History, Big History, and Metahistory |website=www.santafe.edu}}</ref>
== Kritiek ==
Kritici van kliodinamika voer dikwels aan dat die ingewikkelde sosiale formasies van die verlede nie tot kwantifiseerbare, analiseerbare 'datapunte' gereduseer kan en moet word nie, want sodoende word elke historiese samelewing se besonderse omstandighede en dinamiek misken.{{sfn|Zhao|2006|p=309–310}}{{sfn|Lange|2012}}{{sfn|Tainter|2004|p=488–489}} Baie historici en sosiale wetenskaplikes voer aan dat daar geen veralgemeenbare oorsaaklike faktore is wat 'n groot aantal gevalle kan verklaar nie, maar dat historiese ondersoek moet fokus op die unieke trajekte van elke geval, wat die gemeenskaplikhede in die uitkomste waar dit bestaan, moet uitlig. Soos Zhao opmerk, "die meeste historici is van mening dat die belangrikheid van enige meganismes in die geskiedenis verander, en meer belangrik, daar is geen tyd-invariante struktuur wat al die historiese meganismes in 'n stelsel kan organiseer nie."{{sfn|Zhao|2006|p=309–310}}{{sfn|Lange|2012}}
Kliodinamika ondersteuners, aan die ander kant, beweer dat daar grootskaalse, makrohistoriese patrone bestaan wat die historiese dinamika van die meeste bekende gevalle kan verklaar, en dat hierdie patrone deur middel van sistematiese, wiskundige ontleding ontbloot kan word. Hulle voer aan dat die vermoë van kliodinamika-navorsing om hierdie patrone bloot te lê en historiese gebeure te verklaar, die haalbaarheid van die benadering toon. {{sfn|Turchin|2008}}
== Fiksie ==
[[Isaac Asimov]] gebruik 'n fiktiewe weergawe van hierdie dissipline, wat hy psigo-geskiedenis noem, as 'n belangrike storielyninstrument in sy ''Foundation''-reeks [[wetenskapfiksie]]romans.<ref>Finley, Klint. 2013. [https://www.wired.com/2013/04/cliodynamics-peter-turchin/ "Mathematicians Predict The Future With Data from the Past."] ''Wired''.</ref> Psigo-geskiedenis verskil van kliodinamika in sy poging om individue direk aan te laat sluit by samelewingsdinamika en die bonatuurlike hoë mate van akkuraatheid. Daarteenoor ontleed kliodinamika samelewings as groepe individue wat in steeds groter groepe gesetel is, wat uiteindelik en indirek 'n samelewing uitmaak.{{sfn|Turchin|2015}}
== Verwysings ==
{{Verwysings|4}}
===Bibliografie===
{{refbegin|40em}}
* Burkhart, Richard H. 2016. [https://sinews.siam.org/Details-Page/applied-mathematics-and-political-crises-1 "Applied Mathematics and Political Crises".] ''Siam News''.
* {{cite journal |last=Currie |first=Thomas E. |last2=Mace |first2=Ruth |date=2009 |title=Political complexity predicts the spread of ethnolinguistic groups |journal=PNAS |volume=106 |issue=18 |pages=7339–7344 |doi=10.1073/pnas.0804698106 |pmid=19380740 |pmc=2670878 |bibcode=2009PNAS..106.7339C }}
* {{Cite journal |last=Dzogang |first=Fabon |last2=Lansdall-Welfare |first2=Thomas |author3=FindMyPast Newspaper Team |last4=Cristianini |first4=Nello |date=2016-11-08 |title=Discovering Periodic Patterns in Historical News |journal=PLOS ONE |volume=11 |issue=11 |pages=e0165736 |doi=10.1371/journal.pone.0165736 |issn=1932-6203 |pmc=5100883 |pmid=27824911 |bibcode=2016PLoSO..1165736D }}
* {{cite book |vauthors=Dzogang F, Lansdall-Welfare T, Cristianini N |year=2016 |chapter=Seasonal Fluctuations in Collective Mood Revealed by Wikipedia Searches and Twitter Posts |title=Proceedings of the 2016 IEEE international conference on data mining workshop (SENTIRE), Barcelona |p=12–15 |chapter-url=http://sentic.net/sentire2016cristianini.pdf }}
* Finley, Klint. 2013. [https://www.wired.com/2013/04/cliodynamics-peter-turchin/ "Mathematicians Predict The Future With Data from the Past."] ''Wired''.
* [[Jack Goldstone|Goldstone J.]] 1991. ''Revolution and Rebellion in the Early Modern World''. Berkeley, California: University of California Press.
* {{cite journal |last=Graber |first=Robert B. |year=2008 |url=https://www.sociostudies.org/journal/articles/140571/ |title=Review of Andrey Korotayev, Artemy Malkov, and Darkia Khaltourina, Introduction to Social Macrodynamics (Three Volumes) |journal=Journal of Social Evolution and History |volume=7 |issue=2 }}
* {{cite magazine |last=Greby |first=James |date=2016 |url=https://www.inverse.com/article/23750-cliodynamics-america-cycle-of-violence-donald-trump |title='Cliodynamics' Research Proves American Freaks Out Every 50 Years |magazine=Inverse }}
* Keen, Steven, and Charles Owen. 2017.[https://www.youtube.com/watch?v=ajrWM6RSWBc&t=47m18s "The Value of Everything: E120. Professor Steve Keen Interview."] The Future of Money (segment starts at 47:18)
* {{cite journal |last1=Kirby |first1=Kathryn R. |last2=Gray |first2=Russell D. |last3=Greenhill |first3=Simon J. |last4=Jordan |first4=Fiona M. |last5=Gomes-Ng |first5=Stephanie |last6=Bibiko |first6=Hans-Jörg |last7=Blasi |first7=Damián E. |last8=Botero |first8=Carlos A. |last9=Bowern |first9=Claire |last10=Ember |first10=Carol R. |last11=Leehr |first11=Dan |last12=Low |first12=Bobbi S. |last13=McCarter |first13=Joe |last14=Divale |first14=William |title=D-PLACE: A Global Database of Cultural, Linguistic and Environmental Diversity |journal=PLOS ONE |date=2016 |volume=11 |issue=7 |pages=e0158391 |doi=10.1371/journal.pone.0158391 |pmid=27391016 |pmc=4938595 |bibcode=2016PLoSO..1158391K }}
* [[John Komlos|Komlos]] J., Nefedov S. 2002. Compact Macromodel of Pre-Industrial Population Growth. ''Historical Methods''. (35): 92–94.
* {{cite book |last=Korotayev |first=Andrey V. |chapter-url=https://ssrn.com/abstract=1703534 |chapter=The World System urbanization dynamics |p=44–62 |editor-last=Turchin |editor-first=Peter |editor-last2=Grinin |editor-first2=Leonid Efimovich |editor-last3=Korotayev |editor-first3=Andrey V. |editor-last4=de Munck |editor-first4=Victor C. |title=History & mathematics: Historical dynamics and development of complex societies |series=History & mathematics |location=Moscow |publisher=KomKniga/URSS |year=2006 |isbn=978-5-484-01002-8 }}
* {{cite book |last1=Korotayev |first1=Andrey V. |author-link1=Andrey Korotayev |last2=Malkov |first2=Artemy Sergeevich |last3=Khaltourina |first3=Daria |author-link3=Daria Khaltourina |year=2006a |title=Introduction to Social Macrodynamics: Compact Macromodels of the World System Growth |location=Moscow |publisher=URSS |isbn=978-5-484-00414-0 |url=https://www.academia.edu/32757085/Introduction_to_Social_Macrodynamics._Models_of_the_World_System_Development._Moscow_KomKniga_URSS_2006 <!--https://books.google.com/books?id=tyoryrjrzUMC--> }}
* {{cite book |last1=Korotayev |first1=Andrey V. |author-link1=Andrey Korotayev |last2=Malkov |first2=Artemy Sergeevich |last3=Khaltourina |first3=Daria |author-link3=Daria Khaltourina |year=2006b |title=Introduction to social macrodynamics: secular cycles and millennial trends |location=Moscow |publisher=URSS |isbn=978-5-484-00559-8 |url=https://www.academia.edu/22215616/Introduction_to_Social_Macrodynamics_Secular_Cycles_and_Millennial_Trends <!--https://books.google.com/books?id=zqcKVH_JIlEC--> }}
* {{cite book |last1=Korotayev |first1=Andrey V. |author-link1=Andrey Korotayev |last2=Khaltourina |first2=Daria |author-link2=Daria Khaltourina |year=2006 |title=Introduction to Social Macrodynamics: Secular Cycles and Millennial Trends in Africa |location=Moscow |publisher=URSS |isbn=978-5-484-00560-4 |url=https://books.google.com/books?id=GsNjTXueUWwC }} ([https://www.academia.edu/27503953/Introduction_to_Social_Macrodynamics_Secular_Cycles_and_Millennial_Trends_in_Africa Excerpts]) ([http://urss.ru/cgi-bin/db.pl?lang=en&blang=en&page=Book&id=37485 Publisher's page])
* {{cite journal |last1 = Korotayev |first1 = A. |author-link = Andrey Korotayev |last2 = Zinkina |first2 = J. |year = 2011 |title = Egyptian Revolution: A Demographic Structural Analysis |url = https://www.academia.edu/29300010 |journal = Entelequia. Revista Interdisciplinar |volume = 13 |pages = 139–169 }}
* [[Andrey Korotayev|Korotayev A.]] et al., [http://escholarship.org/uc/item/79t737gt A Trap At The Escape From The Trap? Demographic-Structural Factors of Political Instability in Modern Africa and West Asia. ''Cliodynamics'' 2/2 (2011): 1-28].
* {{cite journal |last=Koyama |first=Mark |title=Review of Ultra Society: how 10,000 years of war made humans the greatest cooperators on earth by Peter Turchin |journal=Journal of Bioeconomics |volume=18 |issue=3 |date=<!--21 September--> 2016 |issn=1387-6996 |doi=10.1007/s10818-016-9234-7 |pages=239–242 |url=https://mason.gmu.edu/~mkoyama2/About_files/Koyama_Review_Turchin.pdf }}
* {{cite journal |last=Lange |first=Matthew |year=2012 |url=https://www.academia.edu/11832274 |title=Comparative-Historical Methods |location=London |publisher=Sage }}
* {{cite magazine |last=Orf |first=Darren |year=2013 |url=http://www.popularmechanics.com/culture/a9539/can-math-predict-the-rise-and-fall-of-empires-15960155/ |title=Can Math Predict the Rise and Fall of Empires? |magazine=Popular Mechanics }}
* Parry, Marc. 2013 [http://www.chronicle.com/article/Quantifying-the-Past/137419/ "Quantitative History Makes a Comeback."] ''The Chronicle of Higher Education''.
* {{cite journal |last=Peregrine |first=Peter N. |date=2003 |url=http://eclectic.ss.uci.edu/~drwhite/worldcul/Archaeo/ |title=Atlas of Cultural Evolution |journal=World Cultures: Journal of Comparative and Cross-Cultural Research |volume=14 |issue=1 |access-date=10 Desember 2020 |archive-date=15 Desember 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191215092004/http://eclectic.ss.uci.edu/~drwhite/worldcul/Archaeo/ |url-status=dead }}
* {{cite journal |last=Schrodt |first=Philip A. |title=Historical Dynamics: Why States Rise and FallHistorical Dynamics: Why States Rise and Fall by Peter Turchin |url=https://archive.org/details/sim_contemporary-sociology_2005-03_34_2/page/213 |journal=Contemporary Sociology: A Journal of Reviews |volume=34 |issue=2 |year=2005 |issn=0094-3061 |doi=10.1177/009430610503400268 |pages=213–215 }}
* {{cite journal |last=Seabright |first=Paul |title=Book Review: Historical Dynamics: Why States Rise and Fall by Peter Turchin |journal=The Economics of Transition |volume=12 |issue=4 |year=2004 |issn=0967-0750 |doi=10.1111/j.0967-0750.2004.00203.x |pages=801–809 }}
* Spinney, Laura. 2012 [http://www.nature.com/news/human-cycles-history-as-science-1.11078 "Human cycles: History as Science."] ''Nature''.
* Spinney, Laura. 2016. [https://www.newscientist.com/article/mg23230950-600-the-database-that-is-rewriting-history-to-predict-the-future/ "The database that is rewriting history to predict the future."] ''New Scientist''.
* Sussan, Remi. 2013. [http://www.internetactu.net/2013/04/17/au-coeur-de-la-cliodynamique-12-les-cycles-historiques/ "Au coeur de la cliodynamique (1/2): les cycles historiques"]. ''Internet Actu''.
* {{cite journal |last=Tainter |first=Joseph A. |year=2004 |url=https://www.nature.com/nature/journal/v427/n6974/pdf/427488a.pdf |title=Plotting the downfall of society: Review of Historical Dynamics: Why States Rise and Fall by Peter Turchin |journal=Nature |volume=427 |issue=6974 |pages=488–489 |doi=10.1038/427488a }}
* {{anchor|{{sfnref|Tsirel|2004}}}}Tsirel, S. V. 2004. On the Possible Reasons for the Hyperexponential Growth of the Earth Population. ''Mathematical Modeling of Social and Economic Dynamics'' / Ed. by M. G. Dmitriev and A. P. Petrov, pp. 367–9. Moscow: Russian State Social University, 2004.
* {{cite book |author-link=Peter Turchin |last=Turchin |first=P. |year=2003 |url=http://cliodynamics.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=123&Itemid=70 |title=Historical Dynamics: Why States Rise and Fall |location=Princeton, NJ |publisher=Princeton University Press |access-date=10 Desember 2020 |archive-date= 2 Augustus 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160802043950/http://cliodynamics.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=123&Itemid=70 |url-status=dead }}
* {{cite book |author-link=Peter Turchin |last=Turchin |first=P. |year=2005 |title=War and Peace and War |publisher=Plume }}
* {{cite journal |last1 = Turchin |first1 = P. |author-link = Peter Turchin |year = 2009 |title = A theory for formation of large states |url = http://peterturchin.com/PDF/Turchin_JGH_2009.pdf |journal = Journal of Global History |volume = 4 |issue = 2 |pages = 191–217 |doi = 10.1017/s174002280900312x |access-date = 10 Desember 2020 |archive-date = 13 Desember 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20201213052037/http://peterturchin.com/PDF/Turchin_JGH_2009.pdf |url-status = dead }}
* {{cite journal |last1 = Turchin |first1 = P. |author-link = Peter Turchin |year = 2011 |title = Warfare and the Evolution of Social Complexity: A Multilevel-Selection Approach |url = http://escholarship.org/uc/item/7j11945r |journal = Structure and Dynamics |volume = 4 |issue = 3 |pages = 1–37 }}
* [[Peter Turchin|Turchin P.]] 2006. [http://peterturchin.com/PDF/Turchin_Korotayev_SEH_2006.pdf Population Dynamics and Internal Warfare: A Reconsideration] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210507030605/https://peterturchin.com/PDF/Turchin_Korotayev_SEH_2006.pdf |date=7 Mei 2021 }}. ''[[Social Evolution & History]]'' 5(2): 112–147 (with [[Andrey Korotayev]]).
* {{cite book |editor-last=Turchin |editor-first=Peter |editor-last2=Grinin |editor-first2=Leonid Efimovich |editor-last3=Korotayev |editor-first3=Andrey V. |editor-last4=de Munck |editor-first4=Victor C. |title=History & mathematics: Historical dynamics and development of complex societies |series=History & mathematics |location=Moscow |publisher=KomKniga/URSS |year=2006 |isbn=978-5-484-01002-8 |url=http://urss.ru/cgi-bin/db.pl?page=Book&id=53185&lang=en&blang=en }} (on [https://books.google.com/books?id=iX-TlWlnC3IC Google Books])
* {{cite journal |last=Turchin |first=Peter |author-link=Peter Turchin |title=Arise 'cliodynamics' |journal=Nature |volume=454 |issue=7200 |date=<!--3 July--> 2008 |issn=0028-0836 |doi=10.1038/454034a |pmid=18596791 |bibcode=2008Natur.454...34T |pages=34–35 |url=https://www.sott.net/article/161508-Transforming-history-into-science-Arise-cliodynamics }}
* [[Peter Turchin|Turchin P.]], Nefedov S. 2009. ''Secular Cycles.'' Princeton, NJ: Princeton University Press.
* {{cite journal |last1=Turchin |first1=Peter |last2=Brennan |first2=Rob |last3=Currie |first3=Thomas E. |last4=Feeney |first4=Kevin C. |last5=Francois |first5=Pieter |last6=Hoyer |first6=Daniel |last7=Manning |first7=Joseph G. |last8=Marciniak |first8=Arkadiusz |last9=Mullins |first9=Daniel |last10=Palmisano |first10=Alessio |last11=Peregrine |first11=Peter |last12=Turner |first12=Edward A. L. |last13=Whitehouse |first13=Harvey |date=<!--4 July--> 2015 |title=Seshat: The Global History Databank |journal=Cliodynamics: The Journal of Quantitative History and Cultural Evolution |volume=6 |issue=1 |pages=77–107 |issn=2373-7530 |doi=10.21237/c7clio6127917 |doi-access=free }}
* {{cite book |last=Turchin |first=Peter |date=2015 |title=Ultrasociety: How 10,000 Years of War Made Humans the Greatest Cooperators on Earth |publisher=Beresta Books |isbn=978-0996139519 }}
* {{cite journal |last=Zeigler |first=Donald |year=2010 |jstor=41887467 |title=Book Review: Secular Cycles by Peter Turchin, Sergey A. Nefedov |journal=International Social Science Review |volume=85 |issue=3/4 |pages=165–166 }}
* {{cite journal |last=Zhao |first=Dingxin |title=Historical Dynamics: Why States Rise and Fall. By Peter Turchin |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-sociology_2006-07_112_1/page/308 |journal=American Journal of Sociology |volume=112 |issue=1 |year=2006 |issn=0002-9602 |doi=10.1086/507802 |pages=308–310 }}
{{refend}}
{{en-vertaal|Cliodynamics}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Geskiedenis]]
0v4gyufkivmthr61g0xspww5yw8zg6y
Jennifer Doudna
0
365268
3379364
3339175
2026-11-20T22:02:27Z
InternetArchiveBot
131157
Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379364
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Wetenskaplike
| naam = Jennifer Doudna
| beeld = Professor Jennifer Doudna ForMemRS.jpg
| breedte = 220
| beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks -->
| beeldonderskrif =
| geboortenaam = Jennifer Anne Doudna
| geboortedatum = {{GDEO|1964|2|19}}
| geboorteplek = [[Washington, D.C.]], [[VSA|Verenigde State van Amerika]]
| sterftedatum =
| sterfteplek =
| plek van graf =
| blyplek =
| burgerskap =
| nasionaliteit = [[Amerika]]
| vakgebied = [[Biochemie]]{{R|Google Scholar}}
| werkplek = Universiteit van Colorado Boulder<br/>[[Yale-universiteit]]<br/>[[Universiteit van Kalifornië, Berkeley]]<br/>Gladstone-institute <br/>Universiteit van Kalifornië, San Francisco<br/>Johnson & Johnson
| alma mater = Pomona-kollege ([[Baccalaureus Artium|B.A.]])<br/>[[Harvard-universiteit]] (PhD)
| doktorale promotor = Jack Szostak
| doktorale studente =
| ander studente =
| bekend vir = {{Plainlist|
* Eerste X-straal-gebaseerde struktuur van katalitiese RNS
* RNS-steuring
* CRISPR}}
| beïnvloed deur = Rachel Haurwitz
| invloed op =
| toekennings = {{Plainlist|
* Alan T. Waterman-toekenning (2000)
* Jacob Heskel Gabbay-toekenning (2014)
* Deurbraakprys in Lewenswetenskappe (2015)
* Princess of Asturias-toekenning (2015)
* Tang-prys in Biofarmaseutiese Wetenskap (2016)
* Japan-prys (2017)
* Kavli-prys in Nanowetenskap (2018)
* Wolf-prys in [[Geneeskunde]] (2020)
* [[Nobelprys vir Chemie]] (2020)
}}
| handtekening =
| webblad = {{Plainlist|
* {{URL|rna.berkeley.edu}}
* {{URL|hhmi.org/scientists/jennifer-doudna}}}}
| voetnotas =
}}
'''Jennifer Anne Doudna''' (gebore op 19 Februarie 1964){{R|Britannica}} is 'n Amerikaanse [[Biochemie|biochemikus]] wat bekend is vir haar baanbrekerswerk in CRISPR-[[geen]]bewerking, waarvoor sy die [[Nobelprys vir Chemie]] in 2020 saam met [[Emmanuelle Charpentier]] ontvang het.{{R|NYT-20201007|NobelPress}} Sy is die Li Ka Shing-kanseliersvoorsitter in die Departement Chemie en die Departement Molekulêre en Selbiologie aan die [[Universiteit van Kalifornië, Berkeley]]. Sy is 'n ondersoeker aan die Howard Hughes Mediese instituut sedert 1997.{{R|cv}}
== Beknopte biografie ==
Doudna is in [[Washington, D.C.|Washington]] gebore en het in Hilo, [[Hawaii]] grootgeword. In 1985 het sy aan Pomona-kollege gestudeer en 'n Ph.D. behaal aan [[Harvard-universiteit]] se Mediese skool in 1989. Afgesien dat sy 'n professor aan Universiteit van Kalifornië, Berkeley is, is sy ook president en voorsitter van die raad van die Innovative Genomics-instituut, 'n fakulteit-wetenskaplike aan die Lawrence Berkeley nasionale laboratorium, 'n senior ondersoeker by die Gladstone-institute, en 'n adjunk professor in sellulêre en molekulêre farmakologie aan die Universiteit van Kalifornië, San Francisco.{{R|Google Scholar|UCB|Gladstone|nascast|pnasbio|Scopus}}
Doudna was 'n toonaangewende figuur in wat genoem word die "CRISPR-rewolusie" vir haar fundamentele werk en leierskap in die ontwikkeling van CRISPR-gemedieerde [[genoom]]redigering.{{R|DoudnaSternberg}} In 2012 was Doudna en Emmanuelle Charpentier die eerste wat voorgestel het dat CRISPR-Cas9 (ensieme van bakterieë wat mikrobiese immuniteit beheer) gebruik kan word vir programmeerbare redigering van genome,{{R|NobelPress|DoudnaSternberg}} wat nou beskou word as een van die belangrikste ontdekkings in die geskiedenis van biologie.{{R|NYT-20150511}}
== Toekennings ==
Doudna het fundamentele bydraes gelewer in biochemie en [[genetika]] en het vele gesogte toekennings en genootskappe ontvang, waaronder die Nobelprys vir chemie in 2020, met Charpentier, 'vir die ontwikkeling van 'n "metode vir genoomredigering",{{R|NYT-20201007|NobelPress}} die 2000 Alan T Waterman-toekenning vir haar navorsing oor die struktuur soos bepaal deur x-straalkristallografie van 'n ribosiem,{{R|Waterman}} en die deurbraakprys in lewenswetenskappe van 2015 vir CRISPR-Cas9-genoomredigeringstegnologie, met Charpentier.{{R|BP}} Sy was mede-ontvanger van die Gruber-prys in genetika (2015),{{R|Gruber}} die Tang-prys (2016),{{R|Tang}} die Canada Gairdner-internasionale toekenning (2016),{{R|Gairdner}} en die Japan-prys (2017).{{R|JP}}
Buiten die wetenskaplike gemeenskap is sy in 2015 aangewys as een van die [[Time (tydskrif)|Time]] 100-invloedrykste mense (saam met Charpentier),{{R|Time 2015}} en in 2016 was sy, saam met ander CRISPR-navorsers, as 'n naaswenner van Time se "[[Time se Persoon van die Jaar|Persoon van die Jaar]]" gelys.{{R|Time 2016}} In 2017 was sy die hoofskrywer (saam met Samuel Sternberg) van ''A Crack in Creation: Gene Editing and the Unthinkable Power to Control Evolution'',{{R|DoudnaSternberg}} 'n seldsame geval van die eerste persoon se weergawe van 'n groot wetenskaplike deurbraak, gerig op die algemene publiek, wat kort na die deurbraak gepubliseer is.{{R|Guardian}}
== Persoonlike lewe ==
As nadoktorale navorser aan die Universiteit van Colorado het Doudna vir Jamie Cate ontmoet, toe 'n gegradueerde student; hulle het saam aan 'n projek gewerk om die struktuur van die ribonukleïensuur-ensiem genoemd "Tetrahymena Groep I intron P4-P6" se katalitiese streek te kristalliseer en te bepaal. Hulle is getroud toe sy op [[Yale-universiteit|Yale]] skoolgehou het, en hulle het albei fakulteitsposisies aan [[Universiteit van Kalifornië, Berkeley]] aanvaar en saam daarheen verhuis. Cate is tans 'n professor in Berkeley en werk aan geenredigering van [[gis]]te om hul [[sellulose]]-fermentasie vir produksie van biobrandstof te verhoog. Doudna en Cate het 'n seun wat in 2003 gebore is wat "van rekenaars en wiskunde hou".{{R|NobelPress}}
== Verwysings ==
{{verwysings|verwysings=
<ref name="BP">{{cite web |title=Laureates: Jennifer A. Doudna |url=https://breakthroughprize.org/Laureates/2/L63 |website=breakthroughprize.org |accessdate=14 Desember 2020 |language=Engels}}</ref>
<ref name="Britannica">{{cite web |url=http://www.britannica.com/biography/Jennifer-Doudna |title=Jennifer Doudna – American biochemist |website=Encyclopædia Britannica Online |accessdate=14 Desember 2020 |language=Engels}}</ref>
<ref name="cv">{{cite web |title=Curriculum Vitae (Jennifer A. Doudna) |url=https://biosciences.lbl.gov/wp-content/uploads/2015/10/Doudna_cv_082815-CURRENT.pdf |publisher=Lawrence Berkeley National Laboratory |accessdate=14 Desember 2020 |language=Engels |archive-date=15 Januarie 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170115054118/https://biosciences.lbl.gov/wp-content/uploads/2015/10/Doudna_cv_082815-CURRENT.pdf |url-status=dead }}</ref>
<ref name="DoudnaSternberg">{{cite book |last1=Doudna |first1=Jennifer |last2=Sternberg |first2=Samuel H. |title=A crack in creation : gene editing and the unthinkable power to control evolution |url=https://archive.org/details/crackincreationg0000jenn |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |publication-place=Boston |year=2017 | isbn=978-0-544-71696-4 |oclc=953709904 | language=Engels}}</ref>
<ref name="Gairdner">{{cite web |title=Jennifer Doudna |url=http://gairdner.org/winners/index-of-winners/#Jennifer_Doudna |publisher=Canada Gairdner Foundation |accessdate=14 Desember 2020 |language=Engels}}</ref>
<ref name="Gladstone">{{cite web |last=Langelier |first=Julie |title=Jennifer Doudna Opens Laboratory at the Gladstone Institutes |url=https://gladstone.org/about-us/press-releases/jennifer-doudna-opens-laboratory-gladstone-institutes |website=Gladstone Institutes |language=Engels |date=5 September 2018 |access-date=14 Desember 2020 |archive-date=10 Oktober 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181010011117/https://gladstone.org/about-us/press-releases/jennifer-doudna-opens-laboratory-gladstone-institutes |url-status=dead }}</ref>
<ref name="Google Scholar">{{cite web | title=Jennifer Doudna | website=Google Scholar | url=https://scholar.google.com/citations?user=YO5XSXwAAAAJ | language=Engels}} {{Dooie skakel|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
<ref name="Gruber">{{cite web |title=2015 Genetics Prize: Jennifer Doudna |url=http://gruber.yale.edu/genetics/jennifer-doudna |publisher=The Gruber Foundation |accessdate=14 Desember 2020 |language=Engels}}</ref>
<ref name="Guardian">{{cite web |title=A Crack in Creation review – Jennifer Doudna, Crispr and a great scientific breakthrough |url=https://www.theguardian.com/books/2017/jun/17/a-crack-in-creation-by-jennifer-doudna-and-samuel-sternberg-review |accessdate=14 Desember 2020 |language=Engels}}</ref>
<ref name="JP">{{cite web |title=Laureates of the Japan Prize: Jennifer A. Doudna, Ph.D. |url=http://www.japanprize.jp/en/prize_prof_2017_doudna.html |publisher=The Japan Prize Foundation |accessdate=14 Desember 2020 |language=Engels |archive-url=https://web.archive.org/web/20171107055447/http://www.japanprize.jp/en/prize_prof_2017_doudna.html |archive-date= 7 November 2017 |url-status=dead}}</ref>
<ref name="nascast">{{cite web|title=Interview with Jennifer Doudna (2004)|url=http://www.nasonline.org/news-and-multimedia/podcasts/interviews/jennifer-doudna.html |publisher=National Academy of Sciences |archive-url=https://web.archive.org/web/20151218205247/http://www.nasonline.org/news-and-multimedia/podcasts/interviews/jennifer-doudna.html |archive-date=18 Desember 2015 |url-status=dead |accessdate=14 Desember 2020 |language=Engels}}</ref>
<ref name="NobelPress">{{cite web |title=Press release: The Nobel Prize in Chemistry 2020 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2020/press-release/ |website=nobelprize.org |publisher=Nobel Foundation |date=7 Oktober 2020 |accessdate=14 Desember 2020 |language=Engels}}</ref>
<ref name="NYT-20150511">{{cite news |last=Pollack |first=Andrew |title=Jennifer Doudna, a Pioneer Who Helped Simplify Genome Editing |url=https://www.nytimes.com/2015/05/12/science/jennifer-doudna-crispr-cas9-genetic-engineering.html |date=11 Mei 2015 |work=[[The New York Times]] |accessdate=14 Desember 2020 |language=Engels}}</ref>
<ref name="NYT-20201007">{{cite news |last1=Wu |first1=Katherine J. |last2=Zimmer |first2=Carl |last3=Peltier |first3=Elian |title=Nobel Prize in Chemistry Awarded to 2 Scientists for Work on Genome Editing |url=https://www.nytimes.com/2020/10/07/science/nobel-prize-chemistry-crispr.html |date=7 Oktober 2020 |work=[[The New York Times]] |accessdate=14 Desember 2020 |language=Engels}}</ref>
<ref name="pnasbio">{{Cite journal |doi=10.1073/pnas.0408147101 |pmid=15574498 |title=Biography of Jennifer A. Doudna |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=101 |issue=49 |pages=16987–9 |year=2004 |last=Marino |first=M. |bibcode=2004PNAS..10116987M |pmc=535403 |language=Engels}}</ref>
<ref name="Scopus">{{cite web |title=Scopus preview - Doudna, Jennifer A. - Author details |website=Scopus |url=https://www.scopus.com/authid/detail.uri?authorId=7006285665 |access-date=14 Desember 2020 |language=Engels}}</ref>
<ref name="Tang">{{cite web |url=http://www.tang-prize.org/en/owner.php?cat=11 |title=Laureates: Biopharmaceutical Science (2016) |publisher=Tang Prize Foundation |access-date=14 Desember 2020 |language=Engels}}</ref>
<ref name="Time 2015">{{cite web |title=Emmanuelle Charpentier & Jennifer Doudna |website=[[Time (tydskrif)|Time]] |date=15 April 2015 |url=https://time.com/collection-post/3822554/emmanuelle-charpentier-jennifer-doudna-2015-time-100/ |access-date=14 December 2020 |language=Engels |archive-date=28 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128090100/https://time.com/collection-post/3822554/emmanuelle-charpentier-jennifer-doudna-2015-time-100/ |url-status=dead }}</ref>
<ref name="Time 2016">{{cite web |title=CRISPR Technology Scientists on Their Gene Editing Tool |website=[[Time (tydskrif)|Time]] |url=http://time.com/time-person-of-the-year-2016-crispr-runner-up/ |access-date=14 December 2020 |language=Engels}}</ref>
<ref name="UCB">{{cite web |title=UC Berkeley's Jennifer Doudna wins 2020 Nobel Prize in Chemistry |url=https://news.berkeley.edu/2020/10/07/jennifer-doudna-wins-2020-nobel-prize-in-chemistry/ |publisher=University of California, Berkeley |accessdate=14 Desember 2020 |language=Engels}}</ref>
<ref name="Waterman">{{cite web |title=Alan T. Waterman Award Recipients, 1976 – present |url=https://www.nsf.gov/od/waterman/waterman_recipients.jsp |publisher=National Science Foundation |accessdate=14 Desember 2020 |language=Engels}}</ref>
}}
{{Nobelprys vir Chemie}}
{{Gesagsrekords}}
{{DEFAULTSORT:Doudna, Jennifer}}
[[Kategorie:Amerikaanse akademici]]
[[Kategorie:Amerikaanse bioloë]]
[[Kategorie:Biochemici]]
[[Kategorie:Nobelprys vir Chemie wenners]]
[[Kategorie:Geboortes in 1964]]
[[Kategorie:Lewende mense]]
40fj2yji3vcds1p4veb73dsycxx0h5u
Hillsdale Kollege
0
367624
3379246
3339317
2026-11-20T17:04:08Z
InternetArchiveBot
131157
Red 2 verwysing(s) en merk 0 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379246
wikitext
text/x-wiki
{{Weesbladsy}}
{{Inligtingskas Universiteit
| naam = Hillsdale Kollege
| beeld =
| beeldgrootte =
| leuse = Virtus Tentamine Gaudet
| oprigtingsdatum = {{begindatum en ouderdom|1844|12|4}}
| type = Vrye kunste kollege
| endowment = $528 miljoen (2016)<ref>{{Verwys web |url=http://hillsdalecollegian.com/2017/09/college-passes-fundraising-goal-endowment/ |titel=College passes fundraising goal |voornaam=Breana |van=Noble |datum=14 September 2017 |besoekdatum=4 Oktober 2017}}</ref>
| president = Larry P. Arnn
| provoos = Christopher VanOrman
| undergrad = 1,486
| stad = Hillsdale, Michigan
| deelstaat = [[Michigan]]
| land = Verenigde State
| kampus = Landelik, 400 akker (84 geboue)<ref>{{Verwys web |titel=College Profile |url=http://www.hillsdale.edu/about/profile |webwerf=Hillsdale College website |uitgewer=Hillsdale College |besoekdatum=2 September 2015}}</ref>
| former_names = Michigan Central College
| athletics = NCAA Division II – Great Midwest Athletic Conference
| noemnaam = Chargers
| webwerf = {{URL|hillsdale.edu}}<!--
| kenteken = [[Lêer:Hillsdale College Logo.jpg|250px|center|alt=Hillsdale College Logo]]-->
| koördinate = {{Koördinate|41.933|-84.632|type:edu_region:US-MI|display=title,inline}}
| fakulteit = 124 voltyds, 48 adjunk<ref>{{Verwys web |titel=College profile |url=http://www.hillsdale.edu/about/profile |webwerf=Hillsdale College website |uitgewer=Hillsdale College |besoekdatum=2 September 2015}}</ref>
| kleure = Blou en wit {{color box|blue}}{{color box|white}}
}}
[[Lêer:Hillsdale College gate.jpg|duimnael|regs|Die kollege se ingangshek]]
'''Hillsdale College''' is 'n private kollege (universiteit) wat geleë is in Hillsdale, Michigan. Dit is in 1844 gestig deur 'n groep voorstanders van die afskaffing van slawerny wat bekendgestaan het as die ''"Free Will Baptists"''. Dit bied 'n vrye kunste kurrikulum aan wat gebaseer is op die [[Westerse kultuur|Westerse erfenis]] as 'n produk van beide die [[Grieks-Romeinse wêreld|Grieks-Romeins]]e kultuur en die [[Joods-Christelik]]e tradisie.<ref>{{Verwys web |titel=Mission |url=http://www.hillsdale.edu/about/mission |uitgewer=Hillsdale College |datum=2016-03-02}}</ref> Hillsdale verwag dat elke student, afsonderlik van die betrokke student se hoofvak(ke), 'n kern-kurrikulum voltooi wat kursusse insluit oor die ''Groot Boeke'', die [[Grondwet van die Verenigde State]], biologie, chemie en fisika.<ref name=shining/>
Hillsdale is reeds sedert die einde van die 20ste eeu deel van 'n klein groepie kolleges in die [[Verenigde State van Amerika|VSA]] wat nie enige regeringshulp hoegenaamd ontvang nie, ten einde enige afdwinging van federale regstellende aksie-beleid te vermy. In pleks hiervan is die private kollege geheel en al aangewese op private befondsing. <ref name=shining>{{Verwys nuus |van1=Eckholm |voornaam1=Erik |titel=In Hillsdale College, a 'Shining City on a Hill' for Conservatives |url=https://www.nytimes.com/2017/02/01/education/edlife/hillsdale-college-great-books-constitution-conservatives.html |besoekdatum=9 Julie 2018 |werk=New York Times |datum=1 Februarie 2017}}</ref>
==Geskiedenis==
===Oprigting en grondlegging===
In Augustus 1844 het lede van die plaaslike gemeenskap van "Free Will Baptiste" besluit op die organisering van die denominasie se eerste kollege.<ref name=Moore>{{Verwys boek |van1=Moore |voornaam1=Vivian Elsie Lyon |titel=The First Hundred Years of Hillsdale College |datum=1944 |uitgewer=The Ann Arbor Press |plek=Ann Arbor, Mich. |oclc=4819396}} 588 pp.</ref>{{rp|4}} Nadat hulle skenkings bekom het, het hulle op 4 Desember 1844 die ''Michigan Central College'' in Spring Arbor, Michigan, gestig.<ref name=Moore />{{rp|6}} Dié ligging is nou die tuiste van Spring Arbor University. Alhoewel die kollege godsdienstig verbonde is, is die kollege amptelike nie-sektaries.<ref name=BaptistHistory1897>{{Verwys boek |titel=A Short History of the Baptists |van=Vedder |voornaam=Henry Clay |jaar=1897 |uitgewer=American Baptist Publication Society |bladsy=273 |url=https://books.google.com/books?id=gcISAAAAYAAJ&pg=PA273 |besoekdatum=2010-12-23}}</ref>
Onder die eerste president, Daniel McBride Graham, wat van 1844 tot 1848 aan die hoof van die instelling gestaan het, maak ''Michigan Central College'' sy deure oop met 'n stoor bestaande uit twee kamers en vyf studente. In Maart 1845 inkorporeer die regering van Michigan die kollege. Teen die einde van die eerste jaar was daar 25 voorgraadse studente aan die kollege ingeskryf.<ref name=Gilbert-Pioneer>{{Verwys boek |van1=Gilbert |voornaam1=Arlan K. |titel=Historic Hillsdale College: Pioneer in Higher Education, 1844–1900 |datum=1991 |uitgewer=Hillsdale College Press |plek=Hillsdale, Mich. |oclc=24636032 |isbn=978-0916308797 |url=https://archive.org/details/historichillsdal0000gilb |bladsy=274}}</ref>{{rp|12}}<ref name="presidents">{{Verwys web |url=http://www.hillsdale.edu/about/history/pastpresidents.asp |titel=Hillsdale College: Past Presidents |besoekdatum=2010-12-23}}</ref><ref name=Moore />{{rp|11}}
Edmund Burke Fairfield het in 1848 die presidentskap van die ''Michigan Central College'' oorgeneem. Op 20 Maart 1850 het die Michigan wetgewer aan die kollege die reg verleen om grade toe te ken.<ref name=Gilbert-Pioneer />{{rp|12–14}}<ref name=Moore />{{rp|116}} Die kollege het die tweede skool in Amerika geword wat vrye kunste-grade met 'n duur van vier jaar aan vroumense toegeken het. <ref>{{Verwys web |url=http://www2.ed.gov/offices/OERI/PLLI/webreprt.html |titel=Women's Colleges in the United States: History, Issues, and Challenges |outeur1=Irene Harwarth |outeur2=Mindi Maline |outeur3=Elizabeth DeBra |uitgewer=United States Department of Education, National Institute on Postsecondary Education, Libraries, and Lifelong Learning |besoekdatum=2010-12-23 |url-status=dood |argief-url=https://web.archive.org/web/20100614175420/http://www2.ed.gov/offices/OERI/PLLI/webreprt.html |argiefdatum=14 Junie 2010 |datumformaat=mdj-alles}}</ref><ref name=Gilbert-Pioneer />{{rp|12–14}}
Die kollege het mettertyd in so 'n mate gegroei dat dit in 1853 na Hillsdale, Michigan verhuis het, deels om toegang te hê tot die treinspoor wat die stad bedien het. Dit het aansienlike finansiële ondersteuning van die plaaslike inwoners, wat die 20-jaar oue dorp wou ontwikkel, ontvang.<ref name=Gilbert-Pioneer />{{rp|30}} Die hoeksteen van die nuwe gebou, Central Hall, is op 4 Julie 1853 gelê.<ref>{{Verwys web |url=http://www.springarbor.org/spring-arbor-mi-about/history.html |titel=Archived copy |besoekdatum=2014-09-18 |url-status=dood |argief-url=https://web.archive.org/web/20141117130718/http://www.springarbor.org/spring-arbor-mi-about/history.html |argiefdatum=17 November 2014 |datumformaat=mdj}}</ref><ref name=Moore />{{rp|24}} Nadat ''Michigan Central College'' se konstruksie en die skuif na die nuwe terrein voltooi is, het die kollege op 7 November 1855 sy deure oopgemaak as Hillsdale Kollege.
Fairfield het Hillsdale van 1848 tot 1869 gelei.<ref name="presidents" /> Gedurende sy presidentskap het hy bygedra tot die stigting van die [[Republikeinse Party (Verenigde State)|Republikeinse Party]] saam met [[Ransom Dunn]], in naburige Jackson, [[Michigan]].<ref name="fairfieldobit">{{Verwys nuus |titel=Dr. E.B. Fairfield Dead |koerant=New York Times |datum=19 November 1904 |url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1904/11/19/101349330.pdf}}</ref> Fairfield was 'n prominente leier en het die eerste konvensie van die Republikeinse Party in 1858 bygewoon. Hy is verkies as luitenant-goewerneur van Michigan. Hillsdale se vroeë reputasie as 'n anti-slawerny instelling en die rigtinggewende rol van dié kollege in die oprigting van die [[Republikeinse Party (Verenigde State)|Republikeinse Party]] het daartoe gelei dat verskeie noemenswaardige sprekers na die kampus genooi is, insluitende [[Frederick Douglass]] (wat die skool tydens twee aparte geleenthede besoek het) en Edward Everett, die orator wat [[Abraham Lincoln]] voorafgegaan het by [[Gettysburg]], Pennsilvanië.<ref name=Gilbert-Pioneer />{{rp|xxv, 49}} Die kollege het op 8 Augustus 1860 sy eerste grade toegeken. Op 20 Maart 1863 het die wetgewer van Michigan Hillsdale se ligging- en naamsverandering formeel gewettig.<ref name=Moore />{{rp|33}}
Hillsdale Kollege is nie meer geaffilieer met enige denominasie nie, maar die kollege se webwerf vermeld as volg: "the moral tenets of Christianity as commonly understood in the Christian tradition have been essential to the mission of the College".<ref>[https://www.hillsdale.edu/wp-content/uploads/2016/03/Founding-Docs-Mission-Moral-Commitments.pdf ''Guidelines Regarding the Mission and Moral Commitments of Hillsdale College''] Julie 2010</ref>
==Kampus==
[[Lêer:Hillsdale College Delp Hall.JPG|duimnael|300px|Die Delp-saal en Liberty Walk, oorkant Central Hall]]
Hillsdale se kampus, wat 200 akker beslaan, bevat verskeie instruksie- en kantoorgeboue, asook 13 residensiële sale, sewe "fraternity" en "sorority" huise, 'n atletiese kompleks, musieksaal, 'n kunste-, konferensie- en voorskoolse sentrum asook 'n hotel. Hillsdale Kollege bedryf ook die ''Hillsdale Academy'', 'n private K–12 vrye kunsteskool.<ref name="Hillsdale Academy">{{Verwys web |url=http://www.hillsdale.edu/academy/default.asp |titel=Hillsdale Academy |besoekdatum=2010-12-23}}</ref>
[[Lêer:Hillsdale College-Heritage Room.JPG|duimnael|Die Richardson Erfenis-kamer, wat gehuisves word in die Mossey-biblioteek]]
Hillsdale College is gekies om die persoonlike biblioteek van die ekonoom van die ''Oostenrykse Skool'', Ludwig von Mises, na sy dood te ontvang; die versameling werke word gehuisves in die Ludwig von Mises-kamer in die Mossey-biblioteek van die kollege. Die Mossey-biblioteek bevat ook versamelings van die werke van [[Russell Kirk]] en Richard Weaver, en is die tuiste van die Richardson Erfenis-kamer van die kollege. Die Erfenis-kamer is in 1994 gebou en bevat verskeie eerste drukke van boeke en skaars bundels, sowel as beeldhouwerke, skilderye en geskiedkundige artefakte.<ref>{{Verwys web |url=http://lib.hillsdale.edu/about/collections |titel=About – Collections – Mossey Library |webwerf=lib.hillsdale.edu |besoekdatum=2016-07-26}}</ref>
Die kollege se Slayton Arboretum is amptelik in 1922 geskep toe George A. Slayton en sy vrou 14 akker grond aan die kollege geskenk het. Die arboretum is in die vooruitsig gestel as 'n buitelug laboratorium en veldstasie vir studente en as 'n tuin vir die gemeenskap. Die aanvanklike aanplanting is verrig met plante wat geskenk is en met die arbeid van Hillsdale-studente en ander vrywilligers. In 1939 is Slayton Arboretum as een van Michigan se interessante plekke gelys en het tot 700 mense per dag die webwerf besoek.
Die kampus beskik oor die Liberty Walk, 'n loopbrug met bronsafbeeldings van beroemde staatsmanne. Dit sluit in [[George Washington]], [[Thomas Jefferson]], [[James Madison]], [[Abraham Lincoln]], [[Frederick Douglass]], [[Winston Churchill]], [[Margaret Thatcher]] , en [[Ronald Reagan]]. Reagan se standbeeld is op 7 Oktober 2011, die eeufees van sy geboorte, ingehuldig. Reagan het in 1977 die kollege besoek en gekonstateer: "Hillsdale verdien die waardering van almal wat werk vir vryheid." <ref>[http://hillsdaleoffer.com/node/7] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090926124814/http://hillsdaleoffer.com/node/7|date=26 September 2009}}</ref> Op 12 Mei 2017 het die kollege die Douglass-standbeeld ingehuldig, reg oorkant Lincoln se standbeeld. Douglass was in 1863 'n gas aan die kollege (tydens die [[Amerikaanse Burgeroorlog|Burgeroorlog]]), waar hy 'n toespraak gelewer het getiteld "Popular Error and Unpopular Truth". <ref>{{Verwys web |url=http://www.hillsdale.net/news/20170513/college-unveils-statue-of-frederick-douglass |titel=College unveils statue of Frederick Douglass |voornaam=Andrew King aking@hillsdale.net Twitter |van=@AndrewKingHDN |besoekdatum=4 Oktober 2017}}</ref> Madison se standbeeld is op 22 September 2020 ingehuldig. <ref> http://hillsdalecollegian.com/2020/09/college-holds-dedication-for-james-madison-statue / </ref>
==Noemenswaardige mense==
=== Noemenswaardige alumni ===
[[Lêer:Bion J Arnold.jpg|110px|duimnael|regs|Bion J. Arnold]]
[[Lêer:Joseph J. Cella official photo.jpg|110px|duimnael|regs|Joseph Cella, Ambassadeur tot Fiji]]
[[Lêer:Chocola.jpg|110px|duimnael|regs|Chris Chocola, voormalige lid van die Huis van Verteenwoordigers van die VSA]]
[[Lêer:Elizebeth-Friedman.jpg|110px|duimnael|regs|Elizebeth Friedman]]
[[Lêer:Gardner 4332078515 e5c35fbe13 o.jpg|110px|duimnael|regs|Washington Gardner]]
[[Lêer:Moses A Luce.jpg|110px|duimnael|regs|Moses A. Luce]]
====Politiek en die Reg====
* E. Ross Adair (1929), lid van die Huis van Verteenwoordigers van die VSA uit [[Indiana]]
* Chester Hardy Aldrich (1888), Goewerneur van Nebraska en regter van die Hooggeregshof van Nebraska<ref>{{Verwys web |url=http://www.nga.org/cms/home/governors/past-governors-bios/page_nebraska/col2-content/main-content-list/title_aldrich_chester.html |titel=Nebraska Governor Chester Hardy Aldrich |uitgewer=National Governors Association |besoekdatum=16 September 2012}}</ref>
* Joseph Cella (1991), Ambassadeur tot Fiji vir die VSA<ref>{{Verwys web |url=https://fj.usembassy.gov/our-relationship/our-ambassador/ |titel=Ambassador Joseph J. Cella |webwerf=U.S. Embassy in Fiji, Kiribati, Nauru, Tonga, and Tuvalu |taal=en-US |besoekdatum=2020-04-26 |argiefdatum=2020-04-09 |argief-url=https://web.archive.org/web/20200409075330/https://fj.usembassy.gov/our-relationship/our-ambassador/ |url-status=dood}}</ref>
* Chris Chocola (1984), lid van die Huis van Verteenwoordigers vir Indiana se 2de kiesafdeling en President van die Club for Growth<ref>{{Verwys web |url=http://www.nationaljournal.com/politics/why-the-club-for-growth-is-changing-leadership-20141211 |titel=Why the Club for Growth Is Changing Leadership |werk=www.nationaljournal.com |besoekdatum=9 Junie 2015}}</ref>
* Cyrus Cline (1876), lid van die Huis van Verteenwoordigers van die VSA uit Indiana
* David L. Cornwell (1964), lid van die Huis van Verteenwoordigers van die VSA uit Indiana
* Dan Crane (1958), lid van die Huis van Verteenwoordigers vir Illinois se 22ste en 19de kiesafdelings
* Phil Crane (1952), lid van die Huis van Verteenwoordigers vir Illinois se 8ste kiesafdeling
* Robert William Davis (1952), lid van die Huis van Verteenwoordigers vir Michigan se 11de kiesafdeling
* Solomon Robert Dresser (1865), lid van die Huis van Verteenwoordigers vir [[Pennsilvanië]] en stigter en president van S.R. Dresser Manufacturing Co., nou Dresser Industries<ref>{{Verwys web |url=http://bioguide.congress.gov/scripts/biodisplay.pl?index=D000493 |titel=Dresser, Solomon Robert – Biographical Information |werk=congress.gov |besoekdatum=9 Junie 2015 |argief-url=https://web.archive.org/web/20151017073940/http://bioguide.congress.gov/scripts/biodisplay.pl?index=D000493 |argiefdatum=17 Oktober 2015 |url-status=dead}}</ref>
* Spencer O. Fisher (c. 1865), lid van die Huis van Verteenwoordigers van die VSA vir Michigan se 10de kiesafdeling
* Albert J. Hopkins (1870), VSA Senator uit [[Illinois]]
* Henry M. Kimball (c. 1900), lid van die Huis van Verteenwoordigers van die VSA vir Michigan se 3de kiesafdeling
* Verner Main (1907), lid van die Huis van Verteenwoordigers van die VSA vir Michigan
* Spencer G. Millard (1877), Luitenant-Goewerneur van Kalifornië
* Joseph B. Moore (1879), regter verbonde aan die Hooggeregshof van Michigan
* Tom Morrison (1997), verteenwoordiger vir die 54ste Distrik in die Illinois Algemene Vergadering<ref>{{Verwys web |url=http://www.repmorrison54.com/ |titel=Illinois State Representative Thomas Morrison |werk=repmorrison54.com |besoekdatum=9 Junie 2015 |argiefdatum=7 November 2013 |argief-url=https://web.archive.org/web/20131107224223/http://www.repmorrison54.com/ |url-status=dood}}</ref>
* Aric Nesbitt (2001), lid van die Huis van Verteenwoordigers van Michigan (2011–2017), 66ste distrik en meerderheidsleier;<ref>{{Verwys web |url=http://gophouse.org/representatives/southwest/nesbitt/ |titel=Aric Nesbitt, District 66 |werk=Michigan House Republicans |besoekdatum=9 Junie 2015 |datum=2015-02-05 |argiefdatum=1 Desember 2016 |argief-url=https://web.archive.org/web/20161201194843/http://gophouse.org/representatives/southwest/nesbitt/ |url-status=dood}}</ref> President Pro Tempore of the Michigan State Senate (2019–huidig)
* Walter H. North (1896), regter verbonde aan die Hooggeregshof van Michigan<ref>{{Verwys web |url=http://www.law.umich.edu/historyandtraditions/students/Pages/ProfilePage.aspx?SID=6134&Year=1899 |titel=The Honorable Walter Harper North |uitgewer=University of Michigan Law School |besoekdatum=2011-04-13}}</ref>
* Jasper Packard (c. 1853), koerantredakteur en verteenwoordiger in die Huis van Verteenwoordigers van die VSA uit [[Indiana]]<ref>{{Verwys boek |url=https://books.google.com/books?id=oh3iAAAAMAAJ&q=jasper+packard+hillsdale&pg=PA146 |titel=Michigan Historical Collections |volume=6 |van1=Commission |voornaam1=Michigan Historical |jaar=1907}}</ref>
* Paul J. Ray, Administrateur van die "Office of Information and Regulatory Affairs"
* David Viviano (1994), regter verbonde aan die Hooggeregshof van Michigan<ref>{{Verwys web |url=http://ballotpedia.org/David_Viviano |titel=David Viviano |werk=ballotpedia.org |besoekdatum=9 Junie 2015}}</ref>
* Beth Walker (1987), regter verbonde aan die Hoogte Hof van Appél van [[Wes-Virginië]]
* Hans Zeiger (2007), skrywer en verteenwoordiger vir die 25ste wetgewende distrik van Washington<ref>{{Verwys web |url=http://houserepublicans.wa.gov/hans-zeiger/ |titel=Hans Zeiger |werk=Washington State House Republicans |besoekdatum=9 Junie 2015}}</ref>
====Militêre en openbare diens====
* Clinton B. Fisk (c. 1844), soldaat tydens die Amerikaanse Burgeroorlog en staatsman, naamgenoot van Fisk University en die presidensiële kandidaat vir die Prohibition Party in [[1888]]<ref>{{Verwys web |url=https://books.google.com/books?id=hf3hAAAAMAAJ&q=Clinton+B.+Fisk+hillsdale+college&pg=PA9 |titel=History of the Amphictyon Society of Hillsdale College, Hillsdale, Michigan |werk=google.com |van1=College) |voornaam1=Amphictyon Society (Hillsdale |jaar=1890}}</ref>
* Mary Hannah Fulton (1874), mediese sendeling in China
* Washington Gardner (1870), soldaat tydens die Amerikaanse Burgeroorlog en staatsman<ref>{{Verwys web |url=http://bioguide.congress.gov/scripts/biodisplay.pl?index=G000062 |titel=Gardner, Washington – Biographical Information |werk=congress.gov |argief-url=https://web.archive.org/web/20151017073940/http://bioguide.congress.gov/scripts/biodisplay.pl?index=G000062 |argiefdatum=17 Oktober 2015 |besoekdatum=11 Januarie 2021 |url-status=dead}}</ref>
* Moses A. Luce (1866), prokureur<ref>{{Verwys web |url=http://antietam.aotw.org/officers.php?officer_id=1101 |titel=Pvt Moses Augustine Luce |werk=aotw.org}}</ref>
* Erik Prince (1992), Navy SEAL en stigter van die Blackwater maatskappy
====Wetenskap en ingenieurswese====
* Bion J. Arnold, pionier in elektriese [[ingenieurswese]] en massa vervoer
====Akademiese aangeleenthede====
* Manuel Ayau (1973), politikus en stigter van die Universidad Francisco Marroquín<ref>{{Verwys web |url=http://muso.ufm.edu/en/index.php/Brief_Biography |titel=Brief Biography |werk=ufm.edu |besoekdatum=9 Junie 2015 |argief-url=https://web.archive.org/web/20150619132442/http://muso.ufm.edu/en/index.php/Brief_Biography |argiefdatum=19 Junie 2015 |url-status=dood |datumformaat=mdj-alles}}</ref>
* Elizebeth Friedman (1910), pionier in kriptologie
* Peter Leeson (2001), ekonoom<ref>{{Verwys web |url=http://www.cato-unbound.org/contributors/peter-t-leeson |titel=Peter T. Leeson |werk=Cato Unbound |besoekdatum=9 Junie 2015}}</ref>
* Robert P. Murphy (1998), ekonoom en skrywer<ref>{{Verwys web |url=http://www.desmogblog.com/robert-p-murphy |titel=Robert P. Murphy |werk=DeSmogBlog |besoekdatum=9 Junie 2015}}</ref>
* Gennady Stolyarov II (2008)
* Robert Page Sims (1897), kollege president
=== Noemenswaardige fakulteitslede ===
====Huidige fakulteitslede====
* Michael Anton, voormalige senior nasionale veiligheidsbeampte in die administrasie van President Trump<ref>{{Verwys web |url=https://www.hillsdale.edu/event/end-conservatism-rebirth-politics |titel=The End of Conservatism and the Rebirth of Politics |besoekdatum=29 November 2018}}</ref>
* Larry P. Arnn, opvoeder en politieke wetenskaplike<ref>{{Verwys web |url=http://www.hillsdale.edu/academics/display_profile.asp?cid%3D858989576 |titel=Archived copy |besoekdatum=2013-06-05 |url-status=dood |argief-url=https://web.archive.org/web/20130522002735/http://www.hillsdale.edu/academics/display_profile.asp?cid=858989576 |argiefdatum=22 Mei 2013 |datumformaat=mdj}}</ref>
* Michael Bauman, teoloog<ref>{{Verwys web |url=http://www.hillsdale.edu/academics/display_profile.asp?cid%3D858988881 |titel=Archived copy |besoekdatum=2010-02-02 |url-status=dood |argief-url=https://web.archive.org/web/20100528033338/http://www.hillsdale.edu/academics/display_profile.asp?cid=858988881 |argiefdatum=28 Mei 2010 |datumformaat=mdj}}</ref>
* Bradley J. Birzer, professor in geskiedenis en die houer van die Russell Amos Kirk Stoel in Amerikaanse Studies.<ref>{{Verwys web |titel=Brad Birzer |url=https://www.hillsdale.edu/faculty/bradley-birzer/ |webwerf=Hillsdale College |besoekdatum=20 Julie 2018}}</ref>
* Ronald J. Pestritto, Professor van [[Politiek]].<ref>{{Verwys web |titel=Ronald J. Pestritto |url=https://www.hillsdale.edu/faculty/ronald-pestritto/ |webwerf=Hillsdale College |besoekdatum=18 Februarie 2018}}</ref>
* Paul A. Rahe, geskiedkundige
* Gary L. Wolfram, ekonoom<ref>{{Verwys web |url=http://www.mackinac.org/bio.aspx?ID=46 |titel=Dr. Gary L. Wolfram |werk=mackinac.org |besoekdatum=10 Maart 2015}}</ref>
* D. G. Hart, geskiedkundige
* Mollie Hemingway, joernalis<ref>{{Verwys web |url=https://www.washingtonexaminer.com/opinion/how-hillsdale-college-helps-journalism-by-hiring-mollie-hemingway}}</ref>
* David Azerrad, voormalige direkteur en genoot aan die Heritage Stigting<ref>{{Verwys web |url=https://www.globenewswire.com/news-release/2019/10/30/1938163/0/en/Hillsdale-College-Welcomes-David-Azerrad-to-Washington-D-C-Campus.html}}</ref>
====Besoekende fakulteitslede en genote====
* [[Victor Davis Hanson]], klassikus en geskiedkundige<ref name="visit" />
* D.G. Hart, geskiedkundige
* Mark Helprin, romansier<ref>{{Verwys web |url=http://www.hillsdale.edu/academics/majors/english/news/speakers.asp |titel=Archived copy |besoekdatum=2010-04-29 |url-status=dood |argief-url=https://web.archive.org/web/20100528103822/http://www.hillsdale.edu/academics/majors/english/news/speakers.asp |argiefdatum=28 Mei 2010 |datumformaat=mdj}}</ref>
* Carl F.H. Henry, teoloog<ref name="visit" />
* David McCullough, geskiedkundige<ref name="visit" />
* Madsen Pirie, Britse navorser, skrywer en opvoeder<ref name="visit" />
* [[Mark Steyn]], joernalis<ref name="visit" />
* [[Clarence Thomas]], Mede-regter van die Federale Hooggeregshof van die Verenigde State van Amerika<ref name="visit" />
====Voormalige fakulteitslede====
* John Jay Butler, Free Will Baptiste teoloog
* Allan C. Carlson, geskiedkundige<ref>{{Verwys web |url=http://www.hillsdale.edu/academics/display_profile.asp?cid%3D859452680 |titel=Archived copy |besoekdatum=2010-02-02 |url-status=dood |argief-url=https://web.archive.org/web/20100528034849/http://www.hillsdale.edu/academics/display_profile.asp?cid=859452680 |argiefdatum=28 Mei 2010 |datumformaat=mdj}}</ref>
* [[Ransom Dunn]], dekaan en professor emeritus
* Clark Durant, opvoedkundige, kandidaat vir die Senaat, medestigter van Cornerstone Schools en Imprimis
* Richard Ebeling, ekonoom van die Oostenrykse Skool<ref>{{Verwys web |url=http://www.fff.org/aboutUs/bios/rme.asp |titel=Archived copy |besoekdatum=2010-04-29 |url-status=dood |argief-url=https://web.archive.org/web/20100612213144/http://fff.org/aboutUs/bios/rme.asp |argiefdatum=12 Junie 2010 |datumformaat=mdj}}</ref>
* Burton Folsom, ekonomiese geskiedkundige<ref>{{Verwys web |url=http://www.hillsdale.edu/academics/display_profile.asp?cid%3D858988614 |titel=Archived copy |besoekdatum=2010-02-02 |url-status=dood |argief-url=https://web.archive.org/web/20091015204443/http://www.hillsdale.edu/academics/display_profile.asp?cid=858988614 |argiefdatum=15 Oktober 2009 |datumformaat=mdj}}</ref>
* Martin Gilbert, amptelike biograaf van [[Winston Churchill]] en geskiedkundige<ref name="visit">{{Verwys web |url=http://www.hillsdale.edu/academics/faculty/visitingfellows.asp |titel=Academics/Programs/Visiting Fellows – Hillsdale College |werk=hillsdale.edu |besoekdatum=10 Maart 2015}}</ref>
* Daniel McBride Graham
* [[Russell Kirk]], konserwatiewe skrywer
* Madsen Pirie, Britse navorser en vooormalige besoeker in filosofie en logika
* Muddy Waters<ref>{{Verwys web |url=http://www.collegefootball.org/famersearch.php?id=50110 |argief-url=https://archive.today/20120724044051/http://www.collegefootball.org/famersearch.php?id=50110 |url-status=dood |argiefdatum=2012-07-24 |titel=College Football Hall of Fame || Famer Search}}</ref>
=== Noemenswaardige administrateurs en Promotors ===
[[Lêer:National_Memorial_Day_Parade,_Grand_Marshall,_Pat_Sajak,_Mon_30_May_2011_(11).jpg|110px|duimnael|regs|Patrick Leonard Sajak, President van die Hillsdale Kollege Raad van Trustees (2019-hede)]]
* Pat Sajak, Wheel of Fortune gasheer, President van die Hillsdale Kollege Raad van Trustees<ref>{{Verwys web |url=https://www.wsj.com/articles/the-conservative-wheelman-1443218583}}</ref>
* [[Rush Limbaugh]], bekende politieke kommentator en radio omroeper
* Hugh Hewitt, politieke kommentator
* [[Mark Levin]], bekende politieke kommentator en radio omroeper
==Verwysings==
{{Verwysings|2}}
== Eksterne skakels ==
{{commons category}}
* {{official website|http://www.hillsdale.edu/ }}
* [http://www.hillsdalecollegian.com/ ''The Hillsdale Collegian''], die kampuskoerant
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Amerikaanse universiteite]]
2vrk7pgjq3wpd06sc106sks23spi995
Pellaberg
0
367626
3379309
3339318
2026-11-20T18:35:11Z
Aliwal2012
39067
[[:Kategorie:Berge van Suid-Afrika]] verwyder; [[:Kategorie:Berge van die Noord-Kaap]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]])
3379309
wikitext
text/x-wiki
'''Pellaberg''', ook bekend as ''Groot-Pellaberg'', is 'n berg wat tussen [[Pella]] en die [[Oranjerivier]] in die [[Noord-Kaap]] is. Die berg is hoër as 1 130m, die oranjerivier is slegs 306 m bo seevlak. Daar is unieke plantegroei op die berg. Die seldsame [[Pella-aalwyn]] en [[Pella Kopieva]] kom hier voor.
{{Saadjie}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Berge van die Noord-Kaap]]
ti6ig6xdjlnlc8xaq6dlqoxv21gt12e
Touwsberg
0
367635
3379160
2965815
2026-11-20T12:40:36Z
Aliwal2012
39067
[[:Kategorie:Berge van Suid-Afrika]] verwyder; [[:Kategorie:Berge van die Wes-Kaap]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]])
3379160
wikitext
text/x-wiki
Die '''Touwsberg''' is 'n klein [[inselberg]] van ongeveer 20 km lank in die [[Klein-Karoo]]. Net noord van die Touwsberg begin die [[Swartberg]]. Daar kom verskeie unieke [[plant]]e op die berg voor.
{{Saadjie}}
[[Kategorie:Berge van die Wes-Kaap]]
f9wuuwp3rt1p1gfdbqisigqgn9w6rg0
Dabenorisberge
0
367639
3379297
3339326
2026-11-20T18:27:32Z
Aliwal2012
39067
[[:Kategorie:Berge van Suid-Afrika]] verwyder; [[:Kategorie:Berge van die Noord-Kaap]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]])
3379297
wikitext
text/x-wiki
'''Dabenorisberge''' is 'n [[inselberg]] wat ongeveer 8 km suid van die [[Oranjerivier]] in die [[Noord-Kaap]] is. Die berg is hoër as 930 m. Die seldsame [[Pella-aalwyn]] kom op die berg voor.
{{Saadjie}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Berge van die Noord-Kaap]]
27ggsy237qp2401fq0k787tvc57a69i
Gydoberg
0
368098
3379429
3339424
2026-11-21T07:04:56Z
Aliwal2012
39067
[[:Kategorie:Berge van Suid-Afrika]] verwyder; [[:Kategorie:Berge van die Wes-Kaap]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]])
3379429
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Berg
| Naam = Gydoberg
| Foto = Ceres (11210022123), Gydoberg.jpg
| Foto onderskrif = Ooswaartse gesig op Gydoberg van [[Gydopas]] af
| Hoogte = 1 616
| Lengte =
| Rigting = Noordoos
| Ligging = [[Wes-Kaap]], [[Suid-Afrika]]
| Bergreeks = [[Kaapse Plooigordel]]
| Prominensie =
| Koördinate = {{Koördinate|33.2351|S|19.3774|O|type:mountain|aansig=inlyn,titel}}
| Topografiese kaart =
| Tipe = Berg
| geonames =
}}
Die '''Gydoberg''' is 'n berg noord van [[Ceres]] in die [[Kaapse Wynland-distriksmunisipaliteit]] van die Wes-Kaap, Suid-Afrika. Dit het 'n hoogte van 1 616 m.<ref name="peakery">https://peakery.com/gydoberg-south-africa/</ref> Na die ooste sluit dit by die [[Waboomberge]] aan.
Gydo, op die Afrikaanse manier uitgespreek, sou volgens sommige "styl deurgang" beteken, maar is volgens 'n ander voorstel 'n soort [[Euphorbia|noors]] wat hier teen die hange groei.<ref name = gydo1>[https://www.sa-venues.com/attractionswc/gydo-pass.php Gydo Pass], sa-venues.com</ref>
== Flora en fauna ==
Die [[Gydo-tolbos]] is inheems aan die omgewing. Die ''[[Lepidochrysops gydoae]]'' ('n [[skoenlapper]]) kom net op die hange van hierdie en die Theronsberg voor. Die [[Koue Bokkeveld|Koue]]- en [[Warmbokkeveld]] wat weerskante van die berg gevind word, sou na [[springbok]]ke verwys wat eens hier algemeen was.<ref name = gydo1/>
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
== Eksterne skakels ==
* [https://www.instagram.com/explore/tags/gydoberg/ Gydoberg op instagram.com]
{{Saadjie}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Berge van die Wes-Kaap]]
cgnfkrf58yhqgeeximh7weahdvj7ypw
Suurberge
0
369429
3379165
3339611
2026-11-20T12:51:49Z
Aliwal2012
39067
[[:Kategorie:Berge van Suid-Afrika]] verwyder; [[:Kategorie:Berge van die Wes-Kaap]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]])
3379165
wikitext
text/x-wiki
[[lêer:Encephalartos longifolius05.jpg|duimnael|regs|[[Suurbergbroodboom]] (''E. longifolius'') in 'n vallei in die Suurberge]]
Die '''Suurberge'''<!--wel meervoud--> (voorheen '''Zuurberg''') is 'n bergreeks in die suidelike [[Sarah Baartman-distriksmunisipaliteit]] van die [[Oos-Kaap]], Suid-Afrika. Die reeks is sowat 70 kilometer lank van wes na oos, en vorm die oostelike eindpunt van die [[Kaapse Plooigordel]]. Die ruwe bergterrein word deur etlike klowe en rante deurkruis, en die hoogte wissel van sowat 200 m in die suidelike voetheuwels tot 'n maksimum van 936 m bo seevlak. Die suidhange word deur verskillende systrome van die Sondagsrivier gedreineer, waaronder die Kabouga-, Uie-, Wit- en Kromriviere.<ref name="wal1"/> Twee passe steek die berg van suid na noord oor, naamlik die [[Suurbergpas]] en [[Olifantskoppas]].
Die nedersettings [[Kirkwood]] en Bontrug (in die [[Sondagsrivier]]vallei), asook [[Paterson]] verder oos is almal aan die suidelike voet van die berg geleë.<ref name="wal1">{{cite book |last1=Walton |first1=Christopher (red.) |last2=O'Hagan |first2=Tim |title=Reader's Digest Atlas of Southern Africa |date=1984 |publisher=Reader's Digest Association South Africa |location=Kaapstad |isbn=0-947-008-02-0 |pages=94, 96}}</ref> Die [[Addo-olifant- Nasionale Park]] omvat ook 'n deel van die suidhange, en die park se Nyathi-ruskamp is hier geleë.
Die [[Suurbergkussingbos]] en [[Suurbergbroodboom]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan die algemene omgewing.
==Verwysings==
{{verwysings}}
{{koördinate|33|16|45|S|25|30|56|O|type:landmark_region:ZA|aansig=titel}}
{{Sjabloon:Bergreekse van die Kaapse Plooigordel}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Berge van die Wes-Kaap]]
n0pr9m6pubf4s8jhv9ztukcgvuaycwb
Lughawe Londen-Luton
0
370018
3379473
3360089
2026-11-21T08:07:41Z
InternetArchiveBot
131157
Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379473
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox airport
| name = London Luton Airport
| nativename =
| image = <!-- London Luton Airport logo 2014.svg -->
| image-width = 150
| image2 = Luton_Airport_from_the_air_(geograph_2962688).jpg
| image2-width = 290
| image2_alt = Luton-lughawe uit die lug
| IATA = LTN
| ICAO = EGGW
| type = Publiek
| owner = Luton Rising<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/uk-england-beds-bucks-herts-59336289|title=Luton Airport owners rebrand to become Luton Rising|work=BBC East|agency=[[BBC News]]|date=18 November 2021|access-date=19 November 2021|archive-date=18 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211118172524/https://www.bbc.com/news/uk-england-beds-bucks-herts-59336289|url-status=live}}</ref>
| operator = London Luton Airport Operations Ltd<ref name="airport-technology.com">{{cite news |url=https://uk.reuters.com/article/us-luton-ardian-m-a-amp/ardian-sells-49-percent-stake-in-luton-airport-concession-to-amp-capital-idUKKBN1HV142 |title=Ardian sells 49 percent stake in Luton Airport concession to AMP Capital |newspaper=Reuters |date=24 April 2018 |access-date=24 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190424093716/https://uk.reuters.com/article/us-luton-ardian-m-a-amp/ardian-sells-49-percent-stake-in-luton-airport-concession-to-amp-capital-idUKKBN1HV142 |archive-date=24 April 2019 |url-status=dead}}</ref>
| city-served = [[Groter Londen]], [[Bedfordshire]], [[Buckinghamshire]] en [[Hertfordshire]]
| location = [[Luton]], Engeland, VK
| opened = {{begin datum en ouderdom|df=yes|1938|7|16}}<ref name=80th>{{cite web |url=https://www.london-luton.co.uk/blog/july-2018/happy-birthday-london-luton-airport |website=www.london-luton.co.uk |title=Happy Birthday LLA |access-date=28 July 2020 |archive-date=28 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728232433/https://www.london-luton.co.uk/blog/july-2018/happy-birthday-london-luton-airport |url-status=live }}</ref>
| hub = <div>
* [[EasyJet]]
* Wizz Air</div>
| focus_city = <div>
* easyJet UK
* [[Ryanair]]
* TUI Airways
* Wizz Air UK</div>
| coordinates = {{coord|51|52|29|N|000|22|06|W|type:airport_region:GB-LUT|aansig=inlyn,titel}}
| pushpin_map = Bedfordshire
| pushpin_label = EGGW
| pushpin_map_caption = <center>Ligging in Bedfordshire en regs in Engeland</center>
| elevation-f = 526
| elevation-m = 160
| website = {{Official URL}}
| metric-rwy = yes
| r1-number = 07/25<ref>{{cite web|url=https://www.facebook.com/LDNLutonAirport/videos/284119792620034/|title=London Luton Airport: Runway designation change|via=www.facebook.com|access-date=8 April 2022|archive-date=8 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220408154624/https://www.facebook.com/LDNLutonAirport/videos/284119792620034/|url-status=live}}</ref>
| r1-length-f = 7 087
| r1-length-m = 2 162
| r1-surface = Teerbeton
| stat-year = 2019
| stat1-header = Passasiers
| stat1-data = 18 216 207
| stat2-header = Lugbewegings
| stat2-data = 142 000
| footnotes = {{cite web |url=https://www.london-luton.co.uk/CMSPages/GetFile.aspx?guid=7f219cda-8c6f-4b36-9b41-8ebbf2bf09b7 |title=2010 to 2017 Statistics |publisher=London Luton Airport}}
}}
[[Lêer:Easyjet planes at Luton Airport - geograph.org.uk - 1372835.jpg|duimnael|links|250px|Easyjet stralers by Luton Lughawe]]
[[Lêer:Airports serving london.png|duimnael|280px|Lughawens wat Londen bedien]]
'''Lughawe Londen-Luton''' ([[IATA]]: '''LTN''', [[ICAO]]: '''EGGW'''), voorheen Luton Internasionale Lughawe genoem,<ref name="history">{{cite web | title = Airport History | publisher = London Luton Airport | url = http://www.london-luton.co.uk/en/content/8/143/airport-history.html | access-date = 16 Julie 2007 | archive-url = https://archive.today/20070629073620/http://www.london-luton.co.uk/en/content/8/143/airport-history.html | archive-date = 29 Junie 2007 | url-status = dead }}</ref> is 'n internasionale lughawe geleë 2,4 km (1,5 myl) oos van Luton middestad in [[Engeland]],<ref name="aip">{{cite web |url=http://www.nats-uk.ead-it.com/public/index.php%3Foption=com_content&task=blogcategory&id=95&Itemid=144.html |title=London Luton – EGGW |publisher=Nats-uk.ead-it.com |access-date=21 April 2011 }}{{Dooie skakel|date=Oktober 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> en 45 km (28 myl) noord van [[Londen|Sentraal-Londen]]. Die lughawe is in besit van Londen Luton Airport Ltd (LLAL),<ref name="LLAL">{{cite web |url=http://www.llal.org.uk/LLAL-AboutUs.html |title=London Luton Airport Limited - About us |website=www.llal.org.uk |access-date=18 April 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170419110036/http://www.llal.org.uk/LLAL-AboutUs.html |archive-date=19 April 2017 |url-status=dead}}</ref> 'n maatskappy wat geheel en al deur Luton Borough Council besit word, en deur London Luton Airport Operations Ltd (LLAOL) bedryf word.<ref name="ownership">{{cite web |title=Ownership Profiles |url=https://www.london-luton.co.uk/ownership-profiles |website=www.london-luton.co.uk |access-date=19 Oktober 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191019092117/https://www.london-luton.co.uk/ownership-profiles |archive-date=19 Oktober 2019|url-status=live}}</ref>
== Agtergrond ==
'n Lughawe is op die terrein geopen op 16 Julie 1938. Tydens die Tweede Wêreldoorlog is die lughawe deur vegters van die [[Britse Lugmag]] (''Royal Air Force'') gebruik. Kommersiële aktiwiteite en algemene lugvaartvlugopleiding by Luton is in 1952 hervat. Teen die 1960's het Luton Lughawe 'n sleutelrol gespeel in die ontwikkeling van die pakketvakansiebesigheid; teen 1969 het 'n vyfde van alle vakansievlugte vanaf die VK vanaf Luton-lughawe vertrek. Vanaf die middel 1960's is besigheidsvliegtuie op die lughawe gebaseer. Gedurende die laat 1970's is 'n uitbreidingsplan by Luton begin om soveel as 5 miljoen passasiers per jaar te akkommodeer, hoewel die lughawe 'n vermindering in passasiersgetalle in die 1980's ervaar het. In 1990 is die lughawe herdoop na ''London Luton Airport'' om die lughawe se nabyheid aan die hoofstad te herbeklemtoon.
Die aankoms van nuwe operateurs by Luton gedurende die 1990's, soos die huuroperateur MyTravel Group en nuwe laekoste geskeduleerde vlugte van Debonair en [[EasyJet]], het bygedra tot 'n vinnige toename in passasiersgetalle wat dit die vinnigste groeiende groot lughawe in die VK gemaak het. In Augustus 1997, om 'n £80 miljoen uitbreiding van die lughawe te befonds, is 'n 30-jaar konsessie kontrak uitgereik aan 'n publiek-private vennootskap konsortium, London Luton Airport Operations Limited. Deur die 1990's is £30 miljoen in Luton se infrastruktuur en fasiliteite belê. In November 1999 is 'n nuwe terminaal van £40 miljoen deur [[koningin Elizabeth II]] en prins Philip geopen; die nuwe gebou huisves 60 inboektoonbanke, bagasie- en vluginligtingstelsels en 'n reeks kommersiële afsetpunte. Gedurende 2004/5 is die vertrek- en aankoms-sitkamers en ander fasiliteite teen 'n koste van £38 miljoen herontwikkel.
In 2018 het meer as 16,5 miljoen passasiers deur die lughawe beweeg, 'n rekordtotaal vir Luton wat dit die vyfde besigste lughawe in die VK maak.<ref name="stats">{{cite web |url=http://www.caa.co.uk/Data-and-analysis/UK-aviation-market/Airports/Datasets/ |title=Aircraft and passenger traffic data from UK airports |publisher=UK Civil Aviation Authority |date=3 Maart 2017 |access-date=14 Maart 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170211070518/http://www.caa.co.uk/Data-and-analysis/UK-aviation-market/Airports/Datasets/ |archive-date=11 Februarie 2017 |url-status=dead }}</ref> Dit is die vierde grootste lughawe wat die Londense gebied bedien na [[Lughawe Londen-Heathrow|Heathrow]], [[Lughawe Londen-Gatwick|Gatwick]] en [[Lughawe Londen-Stansted|Stansted]], en is een van Londen se ses internasionale lughawens saam met [[London City-lughawe|London City]] en Southend. Die lughawe dien as basis vir EasyJet, TUI Airways, [[Ryanair]] en Wizz Air. Die oorgrote meerderheid van die roetes wat bedien word, is binne Europa, alhoewel daar ook 'n paar huurvlug- en geskeduleerde roetes na bestemmings in Noord-Afrika en Asië is.
==Besigste roetes==
{|class="wikitable sortable"
|+ Besigste roetes na en van Luton (2022)<ref name="routestats">{{cite web |url=https://www.caa.co.uk/data-and-analysis/uk-aviation-market/airports/uk-airport-data/uk-airport-data-2022/annual-2022/ |title=Airport Data 2018 |date=21 March 2023 |publisher=UK Civil Aviation Authority |at=Tables 12.1(XLS) and 12.2 (XLS) |archive-url=https://web.archive.org/web/20170313043152/http://www.caa.co.uk/Data-and-analysis/UK-aviation-market/Airports/Datasets/UK-Airport-data/Airport-data-2022/ |archive-date=13 March 2017 |url-status=live |access-date=25 March 2023}}</ref>
|-
! Rang || Lughawe || Passasiers || Veran.<br />2021/22
|-
|1|| <!-- [[Henri Coandă Internasionale Lughawe]] moet nog geskep/vertaal word --> [[Boekarest]] ||align='right'| 457,368||{{increase}} 100.3%
|-
|2|| [[Lughawe Schiphol|Amsterdam]] ||align='right'| 414,313||{{increase}} 705.7%
|-
|3|| [[Málaga Lughawe|Málaga]] ||align='right'| 381,189||{{increase}} 198.1%
|-
|4|| <!-- [[Boedapest Ferenc Liszt Internasionale Lughawe]] --> [[Boedapest]] ||align='right'| 363,070||{{increase}} 160.1%
|-
|5|| [[Ben Gurion Internasionale Lughawe|Tel Aviv–Ben Gurion]] ||align='right'| 360,729||{{increase}} 675.1%
|-
|6|| [[Warskou Chopin-lughawe|Warsaw–Chopin]] ||align='right'| 342,471||{{increase}} 176.1%
|-
|7|| [[Dublin-lughawe|Dublin, Ierland]] ||align='right'| 328,568||{{increase}} 286.1%
|-
|8|| <!-- [[Belfast Internasionale Lughawe]] --> [[Belfast]], [[Noord-Ierland]] ||align='right'| 323,881||{{increase}} 99.1%
|-
|9|| <!-- [[Kraków John Paul II Internasionale Lughawe]] --> [[Kraków]] ||align='right'| 304,450||{{increase}} 205.4%
|-
|10||<!-- |[[Palma de Mallorca Lughawe]] --> [[Palma de Mallorca]] ||align='right'| 295,609||{{increase}} 214.3%
|}
== Verwysings ==
{{Verwysings|2}}
== Eksterne skakels ==
{{Commons-kategorie inlyn|London Luton Airport}}
{{Gesagsrekords}}
{{DEFAULTSORT:Luton Lughawe}}
[[Kategorie:Lughawens in Londen]]
oz1kzubvyfi2ug2zfxrkxqudyg9o8pl
Simonsberg
0
370136
3379170
3339741
2026-11-20T12:58:12Z
Aliwal2012
39067
3379170
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Berg
| Naam = Simonsberg
| Foto = Simonsberg sunset - panoramio.jpg
| Foto onderskrif = Syaansig in namiddagson
| Hoogte = 314
| Ligging = [[Wes-Kaap]], [[Suid-Afrika]]
| Bergreeks =
| Prominensie =
| Koördinate = {{Koördinate|33.8823|S|18.9256|O|type:mountain|aansig=inlyn,titel}}
| Topografiese kaart =
| Tipe =
| Rotsouderdom =
| duimdrukkerkaart = Wes-Kaap
| duimdrukkeretiketposisie = regs
| diumdrukkerkaartgrootte = 290
| duimdrukkerkaartbyskrif =
| breedtegraad = 33
| breedtegraad_m = 52
| breedtegraad_s = 56
| breedtegraad_NS = S
| lengtegraad = 18
| lengtegraad_m = 55
| lengtegraad_s = 32
| lengtegraad_OW = O
}}
Die '''Simonsberg''' is 'n bergpiek aan die suidelike [[Wes-Kaap]] van Suid-Afrika. Dit is geleë noordoos van die stad [[Stellenbosch]].
== Sien ook ==
* [[Lys van bergpieke in Suid-Afrika]]
{{Saadjie}}
{{Bergreekse van die Kaapse Plooigordel}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Berge van die Wes-Kaap]]
ms5sk8xn54zdugm37tvo7cf6o28887k
Ballochpiek
0
370139
3379291
2380419
2026-11-20T18:23:03Z
Aliwal2012
39067
3379291
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Berg
| Naam = Ballochpiek
| Foto =
| Foto onderskrif =
| Hoogte = 2 648
| Ligging = [[Oos-Kaap]], [[Suid-Afrika]]
| Bergreeks = [[Witteberg]], Suide-[[Drakensberg]]
| Prominensie = 313 m bo omliggende berg
| Lengte = 7,3 km
| Koördinate = {{Koördinate|30|40|18|S|27|42|17|O|type:mountain|aansig=inlyn,titel}}
| Topografiese kaart =
| Tipe =
| Rotsouderdom =
| Laaste uitbarsting =
| Eerste bestyging datum =
| Eerste bestyging persoon =
| Maklikste klimroete =
| duimdrukkerkaart = Suid-Afrika
| duimdrukkeretiketposisie = regs
| duimdrukkerkaartgrootte = 280
| duimdrukkerkaartbyskrif =
| breedtegraad = 30
| breedtegraad_m = 40
| breedtegraad_s = 17.8
| breedtegraad_NS = S
| lengtegraad = 27
| lengtegraad_m = 42
| lengtegraad_s = 16.7
| lengtegraad_OW = O
}}
Die '''Balloch''' is 'n bergpiek in die [[Witteberg]] in die [[Oos-Kaap]], [[Suid-Afrika]]. Die piek is 2 648 m hoog, een van die hoogste punte in die Oos-Kaap. Die bergpiek is net wes van die [[R393 (Suid-Afrika)|R393-streekspad]] tussen [[Lundinsnek]] en War Trail. Die [[Joggemspruit]] ontspring 'n ent oos van die Ballochpiek.
== Sien ook ==
* [[Lys van bergpieke in Suid-Afrika]]
[[Kategorie:Berge van die Oos-Kaap]]
5jpu58fvjsaphu9c64p0o64lh5uo2k6
Edge Hill
0
370140
3379466
2380424
2026-11-21T07:54:57Z
Aliwal2012
39067
3379466
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Berg
| Naam = Edge Hill
| Foto =
| Foto onderskrif =
| Hoogte = 2 670
| Ligging = [[Oos-Kaap]], [[Suid-Afrika]]
| Bergreeks = [[Witteberg]], Suide-[[Drakensberg]]
| Prominensie = 509 m bo omliggende berg
| Lengte = 5,5 km
| Koördinate = {{Koördinate|30|39|44|S|27|47|23|O|type:mountain|aansig=inlyn,titel}}
| Topografiese kaart =
| Tipe =
| Rotsouderdom =
| Laaste uitbarsting =
| Eerste bestyging datum =
| Eerste bestyging persoon =
| Maklikste klimroete =
| duimdrukkerkaart = Suid-Afrika
| duimdrukkeretiketposisie = regs
| duimdrukkerkaartgrootte = 280
| duimdrukkerkaartbyskrif =
| breedtegraad = 30
| breedtegraad_m = 39
| breedtegraad_s = 44.4
| breedtegraad_NS = S
| lengtegraad = 27
| lengtegraad_m = 47
| lengtegraad_s = 23.5
| lengtegraad_OW = O
}}
Die '''Edge Hill''' is 'n bergpiek in die [[Witteberg]] in die [[Oos-Kaap]], [[Suid-Afrika]]. Die piek is 2 670 m hoog, en lê direk oos van [[Lundinsnek]], die hoogste pas in die Oos-Kaap. Op die piek se noorde hang ontspring die Magqadanyana-spruit, 'n [[sytak]] van die [[Telerivier]] en 'n voorloper van die [[Oranjerivier]].
== Sien ook ==
* [[Lys van bergpieke in Suid-Afrika]]
[[Kategorie:Berge van die Oos-Kaap]]
bowjbwsui8geqw5gkig99wqb2ozavla
Cairntoul
0
370141
3379294
2618367
2026-11-20T18:26:29Z
Aliwal2012
39067
3379294
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Berg
| Naam = Cairntoul<br/><small>''Tsepeng''</small>
| Foto =
| Foto onderskrif =
| Hoogte = 2 779
| Ligging = [[Oos-Kaap]], [[Suid-Afrika]]
| Bergreeks = Suidelike [[Drakensberg]]
| Prominensie = 219 m bo omliggende berg
| Lengte = 1,0 km
| Koördinate = {{Koördinate|30|40|S|28|5|O|type:mountain|aansig=inlyn,titel}}
| Topografiese kaart =
| Tipe =
| Rotsouderdom =
| Laaste uitbarsting =
| Eerste bestyging datum =
| Eerste bestyging persoon =
| Maklikste klimroete =
| duimdrukkerkaart = Suid-Afrika
| duimdrukkeretiketposisie = regs
| duimdrukkerkaartgrootte = 280
| duimdrukkerkaartbyskrif =
| breedtegraad = 30
| breedtegraad_m = 40
| breedtegraad_s = 0
| breedtegraad_NS = S
| lengtegraad = 28
| lengtegraad_m = 5
| lengtegraad_s = 0
| lengtegraad_OW = O
}}
Die '''Cairntoul''' is 'n bergpiek in die Suidelike [[Drakensberg]] in die [[Oos-Kaap]], [[Suid-Afrika]]. Die piek is 2 779 m hoog, een van die hoogste punte in die Oos-Kaap. Die bergpiek is 160 km suid van Maseru, die hoofstad van [[Lesotho]], in die suidelike deel van die land geleë.
Die landskap rondom Cairntoul is meestal bergagtig. Die hoogste punt in die omgewing het 'n hoogte van 2779 meter en is 1,0 km noordoos van Cairntoul. Minder as 2 mense per vierkante kilometer woon rondom Cairntoul.<ref name="nasapop"/> Daar is geen dorp in die omgewing nie, behalwe die Tenahead Lodge & Spa. Die gebied rondom Cairntoul is byna heeltemal bedek met plantegroei.<ref name="nasalandcover"/>
== Klimaat ==
Cairntoul se klimaat is koel tot gematig. Die gemiddelde temperatuur is {{formatnum:12}} [[°C]]. Die warmste maand is Desember, op {{formatnum:18}} [[°C]], en die koudste Augustus, op {{formatnum:8}} °C.<ref name = "nasa"/> Die gemiddelde neerslag is {{formatnum:1061}} mm per jaar. Die meeste reën val in Januarie, gemiddeld {{formatnum:187}} mm, en die droogste maand is Mei, met {{formatnum:14}} mm.<ref name = "nasarain"/>
== Sien ook ==
* [[Lys van bergpieke in Suid-Afrika]]
== Verwysings ==
{{Verwysings|verwysings=
<ref name = "nasapop">{{Cite web|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP|title= NASA Earth Observations: Population Density|access-date= 30 Januarie 2016|publisher= NASA/SEDAC|archive-date= 9 Februarie 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160209064446/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP|url-status= dead}}</ref>
<ref name = "nasalandcover">{{Cite web|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1|title= NASA Earth Observations: Land Cover Classification|access-date= 30 Januarie 2016|publisher= NASA/MODIS|archive-date= 28 Februarie 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160228161657/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1|url-status= dead}}</ref>
<ref name = "nasa">{{Cite web|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php|title= NASA Earth Observations Data Set Index|access-date= 30 Januarie 2016|publisher= NASA|archive-date= 10 Mei 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200510015442/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php|url-status= dead}}</ref>
<ref name = "nasarain">{{Cite web|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M&year=2014|title= NASA Earth Observations: Rainfall (1 month - TRMM)|access-date= 30 Januarie 2016|publisher= NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission|archive-date= 9 Oktober 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20161009115736/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M&year=2014|url-status= dead}}</ref>}}
{{vertaaluit| taalafk = ceb|Cairntoul}}
[[Kategorie:Berge van die Oos-Kaap]]
9dncvlbv25xn3go2qznkhmw4e2bx03o
Avocapiek
0
370412
3379278
2383374
2026-11-20T18:03:59Z
Aliwal2012
39067
3379278
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Berg
| Naam = Avocapiek
| Foto =
| Foto onderskrif =
| Hoogte = 2 771
| Ligging = [[Oos-Kaap]], [[Suid-Afrika]]
| Bergreeks = [[Witteberg]] (Suide-[[Drakensberg]])
| Prominensie =
| Lengte =
| Koördinate = {{Koördinate|30.7094|S|27.5487|O|type:mountain|aansig=inlyn,titel}}
| Topografiese kaart =
| Tipe =
| Rotsouderdom =
| Maklikste klimroete =
| duimdrukkerkaart = Suid-Afrika
| duimdrukkeretiketposisie = regs
| duimdrukkerkaartgrootte = 280
| duimdrukkerkaartbyskrif =
| breedtegraad = 30
| breedtegraad_m = 42
| breedtegraad_s = 33.8
| breedtegraad_NS = S
| lengtegraad = 27
| lengtegraad_m = 32
| lengtegraad_s = 55.3
| lengtegraad_OW = O
}}
Die '''Avocapiek''' is 'n bergpiek in die [[Witteberg]] in die [[Oos-Kaap]], [[Suid-Afrika]]. Die piek is 2 771 m hoog, een van die hoogste punte in die Oos-Kaap. Die bergpiek is oos van [[Barkly-Oos]] en noord van [[Elliot]] naby die [[Barklypas]] geleë.
== Sien ook ==
* [[Lys van bergpieke in Suid-Afrika]]
== Eksterne skakels ==
* https://peakery.com/avoca-peak-south-africa/
[[Kategorie:Berge van die Oos-Kaap]]
tfyibdq40m5hjyp9okywot5tkfl7cpc
3379279
3379278
2026-11-20T18:08:55Z
Aliwal2012
39067
3379279
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Berg
| Naam = Avocapiek
| Foto =
| Foto onderskrif =
| Hoogte = 2 771
| Ligging = [[Oos-Kaap]], [[Suid-Afrika]]
| Bergreeks = [[Witteberg]] (Suide-[[Drakensberg]])
| Prominensie =
| Lengte =
| Koördinate = {{Koördinate|30.7094|S|27.5487|O|type:mountain|aansig=inlyn,titel}}
| Topografiese kaart =
| Tipe =
| Rotsouderdom =
| Maklikste klimroete =
| duimdrukkerkaart = Suid-Afrika
| duimdrukkeretiketposisie = regs
| duimdrukkerkaartgrootte = 280
| duimdrukkerkaartbyskrif =
| breedtegraad = 30
| breedtegraad_m = 42
| breedtegraad_s = 33.8
| breedtegraad_NS = S
| lengtegraad = 27
| lengtegraad_m = 32
| lengtegraad_s = 55.3
| lengtegraad_OW = O
}}
Die '''Avocapiek''' is 'n bergpiek in die [[Witteberg]] in die [[Oos-Kaap]], [[Suid-Afrika]]. Die piek is 2 771 m hoog, een van die hoogste punte in die Oos-Kaap. Die bergpiek is oos van [[Lady Grey]] en noord van [[Barkly-Oos]] geleë.
== Sien ook ==
* [[Lys van bergpieke in Suid-Afrika]]
== Eksterne skakels ==
* https://peakery.com/avoca-peak-south-africa/
[[Kategorie:Berge van die Oos-Kaap]]
jzx2wwx45dk3bawl9n4frn7i9ytfae5
Voëlklip se Berg
0
372275
3379436
2905962
2026-11-21T07:16:40Z
Aliwal2012
39067
[[:Kategorie:Berge van Suid-Afrika]] verwyder; [[:Kategorie:Berge van die Noord-Kaap]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]])
3379436
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Berg
| Naam = Voëlklip se Berg
| Foto =
| Foto onderskrif =
| Hoogte = 1 292
| Ligging = [[Noord-Kaap]], [[Suid-Afrika]]
| Bergreeks =
| Prominensie = 436 meter
| Lengte = 7,8 km
| Koördinate =
| Topografiese kaart =
| Tipe = Basalt
| Rotsouderdom = Neoargeaans tot vroeg-Paleoproterosoïes
| duimdrukkerkaart = Suid-Afrika
| duimdrukkeretiketposisie = regs
| diumdrukkerkaartgrootte = 290
| duimdrukkerkaartbyskrif =
| breedtegraad = 29
| breedtegraad_m = 46
| breedtegraad_s = 12
| breedtegraad_NS = S
| lengtegraad = 17
| lengtegraad_m = 51
| lengtegraad_s = 34
| lengtegraad_OW = O
}}
'''Voëlklip se Berg''' is 'n lae berg geleë in die [[Namakwa-distriksmunisipaliteit]] in die Noord-Kaapprovinsie, in die noordwestelike deel van Suid-Afrika.<ref name = "gn3359853"/> Dit is 1100 km wes van die hoofstad [[Pretoria]] en 12 km suid van [[Springbok, Noord-Kaap|Springbok]], op 'n hoogte van 1 752 meter bo seespieël geleë. Dit reik tot 436 meter bo die omliggende terrein en strek ongeveer 7,8 kilometer breed aan sy voet.
== Geografie==
Die land rondom Voëlklip se Berg is heuwelagtig in die ooste, maar in die weste is dit plat.<ref name = "vp"/> Die hoogste punt in die gebied het 'n hoogte van 1 342 meter en is 11,5 km oos van Voëlklip se Berg. Minder as 2 mense per vierkante kilometer woon rondom Voëlklip se Berg.<ref name = "nasapop"/> Die naaste groot dorp is Springbok, 12 km noord van Voëlklip se Berg. Die gebied rondom Voëlklip se Berg is byna heeltemal deur bos bedek.<ref name = "nasalandcover"/> In die streek rondom Voëlklip se Berg kom berge baie algemeen voor.
== Klimaat ==
Die klimaat is koel en droog.<ref name = "koppen"/> Die gemiddelde temperatuur is 22 °C. Die warmste maand is Januarie, op 30 °C, en die koudste Junie, op 10 °C.<ref name = "nasa"/> Die gemiddelde reënval is 215 mm per jaar. Die natste maand is Junie, met 42 mm reën, en die droogste Februarie, met 7 mm.<ref name = "nasarain"/>
== Verwysings ==
{{Verwysings|verwysings=
<ref name = "gn3359853">Geonameslink gnid=3359853 ''Voëlklip se Berg'' by Geonames.org (cc-by); pos opgedateer 2012-07-12</ref>
<ref name = "vp">{{Cite journal |url= |title= Viewfinder Panoramas Digital elevation Model|date= 2015-06-21|format= }}</ref>
<ref name = "nasapop">{{Cite web|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP|title= NASA Earth Observations: Population Density|access-date= 30 Januarie 2016|publisher= NASA/SEDAC|archive-date= 9 Februarie 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160209064446/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP|url-status= dead}}</ref>
<ref name = "nasalandcover">{{Cite web|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1|title= NASA Earth Observations: Land Cover Classification|access-date= 30 Januarie 2016|publisher= NASA/MODIS|archive-date= 28 Februarie 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160228161657/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1|url-status= dead}}</ref>
<ref name = "koppen">{{cite journal|last= Peel|first= M C|last2= Finlayson|first2= B L|date= |title= Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification|url= http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.html|journal= Hydrology and Earth System Sciences|publisher= |volume= 11|issue= |pages= 1633-1644|doi= 10.5194/hess-11-1633-2007|access-date= 30 Januarie 2016|archive-date= 10 Februarie 2017|archive-url= https://web.archive.org/web/20170210144308/http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.html|url-status= dead}}</ref>
<ref name = "nasa">{{Cite web|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php|title= NASA Earth Observations Data Set Index|access-date= 30 Januarie 2016|publisher= NASA|archive-date= 11 Mei 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200511075542/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php|url-status= dead}}</ref>
<ref name = "nasarain">{{Cite web|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M|title= NASA Earth Observations: Rainfall (1 month - TRMM)|access-date= 30 Januarie 2016|publisher= NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission|archive-date= 13 April 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200413164725/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M|url-status= dead}}</ref>
}}
{{vertaaluit| taalafk = ceb| il = Voëlklip se Berg}}
{{Noord-Kaap saadjie}}
[[Kategorie:Berge van die Noord-Kaap]]
83tdkmkdm25wr2q8f9c3kuu7r0rktn2
Aapberg
0
372277
3379283
2906044
2026-11-20T18:11:34Z
Aliwal2012
39067
[[:Kategorie:Berge van Suid-Afrika]] verwyder; [[:Kategorie:Berge van die Noord-Kaap]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]])
3379283
wikitext
text/x-wiki
{{Weesbladsy}}
{{Inligtingskas Berg
| Naam = Aapberg
| Foto =
| Foto onderskrif =
| Hoogte = 1 537
| Ligging = [[Noord-Kaap]], [[Suid-Afrika]]
| Bergreeks = Droëberge
| Prominensie = 135 meter
| Lengte = 2,5 km
| Koördinate =
| Topografiese kaart =
| Tipe =
| Rotsouderdom =
| duimdrukkerkaart = Suid-Afrika
| duimdrukkeretiketposisie = regs
| diumdrukkerkaartgrootte = 290
| duimdrukkerkaartbyskrif =
| breedtegraad = 32
| breedtegraad_m = 8
| breedtegraad_s = 54
| breedtegraad_NS = S
| lengtegraad = 20
| lengtegraad_m = 17
| lengtegraad_s = 5
| lengtegraad_OW = O
}}
Die '''Aapberg''' is 'n lae berg geleë in die [[Tankwa Karoo Nasionale Park|Tankwa Karoo]] in die [[Namakwa-distriksmunisipaliteit]], in die sentraalwestelike deel van Suid-Afrika.<ref name = "gn1023965"/> Dit is 50 km noordwes van [[Sutherland]], op 'n hoogte van 1 537 meter bo seespieël geleë. Dit reik tot 135 meter bo die omliggende terrein en strek ongeveer 2,5 kilometer breed aan sy voet.
== Geografie==
Die land rondom Aapberg is meestal heuwelagtig, maar in die noordooste is dit plat.<ref name = "vp"/> Die hoogste punt in die gebied het 'n hoogte van 1 619 meter en is 5,3 km noord van Aapberg. Daar woon minder as 2 mense per vk km rondom Aapberg.<ref name = "nasapop"/> Die naaste dorp in die omgewing is Sutherland. Die gebied rondom Aapberg word byna heeltemal deur bosgroei bedek.<ref name = "nasalandcover"/> In die streek rondom Aapberg kom valleie algemeen voor.
== Klimaat ==
Die klimaat is koud.<ref name = "koppen"/> Die gemiddelde temperatuur is 18 °C. Die warmste maand is Desember, op 28 °C, en die koudste Junie, op 6 °C.<ref name = "nasa"/> Die gemiddelde reënval is 341 mm per jaar. Die natste maand is Junie, met 51 mm reën, en die droogste September, met 13 mm.<ref name = "nasarain"/>
== Verwysings ==
{{Verwysings|verwysings=
<ref name = "gn1023965">Geonameslink gnid=1023965 ''Aapberg'' by Geonames.org (cc-by); pos opgedateer 2012-07-12;</ref>
<ref name = "vp">{{Cite journal |url= |title= Viewfinder Panoramas Digital elevation Model|date= 2015-06-21|format= }}</ref>
<ref name = "nasapop">{{Cite web|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP|title= NASA Earth Observations: Population Density|access-date= 30 Januarie 2016|publisher= NASA/SEDAC|archive-date= 9 Februarie 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160209064446/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP|url-status= dead}}</ref>
<ref name = "nasalandcover">{{Cite web|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1|title= NASA Earth Observations: Land Cover Classification|access-date= 30 Januarie 2016|publisher= NASA/MODIS|archive-date= 28 Februarie 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160228161657/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1|url-status= dead}}</ref>
<ref name = "koppen">{{cite journal|last= Peel|first= M C|last2= Finlayson|first2= B L|date= |title= Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification|url= http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.html|journal= Hydrology and Earth System Sciences|publisher= |volume= 11|issue= |pages= 1633-1644|doi= 10.5194/hess-11-1633-2007|access-date= 30 Januarie 2016|archive-date= 10 Februarie 2017|archive-url= https://web.archive.org/web/20170210144308/http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.html|url-status= dead}}</ref>
<ref name = "nasa">{{Cite web|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php|title= NASA Earth Observations Data Set Index|access-date= 30 Januarie 2016|publisher= NASA|archive-date= 10 Mei 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200510015442/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php|url-status= dead}}</ref>
<ref name = "nasarain">{{Cite web|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M|title= NASA Earth Observations: Rainfall (1 month - TRMM)|access-date= 30 Januarie 2016|publisher= NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission|archive-date= 11 Mei 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200511075534/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M|url-status= dead}}</ref>
}}
{{vertaaluit| taalafk = ceb| il = Aapberg}}
{{Noord-Kaap saadjie}}
[[Kategorie:Berge van die Noord-Kaap]]
tly1l94vdxa8r5p5dgm4xqkan8xqpnc
Abikwakop
0
372279
3379280
2906045
2026-11-20T18:10:01Z
Aliwal2012
39067
[[:Kategorie:Berge van Suid-Afrika]] verwyder; [[:Kategorie:Berge van die Noord-Kaap]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]])
3379280
wikitext
text/x-wiki
{{Weesbladsy}}
{{Inligtingskas Berg
| Naam = Abikwakop
| Foto =
| Foto onderskrif =
| Hoogte = 886
| Ligging = [[Noord-Kaap]], [[Suid-Afrika]]
| Bergreeks =
| Prominensie =
| Lengte =
| Koördinate =
| Topografiese kaart =
| Tipe =
| Rotsouderdom =
| duimdrukkerkaart = Suid-Afrika
| duimdrukkeretiketposisie = regs
| diumdrukkerkaartgrootte = 290
| duimdrukkerkaartbyskrif =
| breedtegraad = 29
| breedtegraad_m = 56
| breedtegraad_s = 6
| breedtegraad_NS = S
| lengtegraad = 20
| lengtegraad_m = 27
| lengtegraad_s = 53
| lengtegraad_OW = O
}}
'''Abikwakop''' is 'n heuwel geleë in die [[Namakwa-distriksmunisipaliteit]] in die Noord-Kaapprovinsie, in die noordwestelike deel van Suid-Afrika.<ref name = "gn1023773"/> Dit is 900 km suidwes van die hoofstad [[Pretoria]] tussen [[Kenhardt]] en [[Brandvlei]], op 'n hoogte van 866 meter bo seespieël geleë.
== Geografie==
Die land rondom Abikwakop is uitgestrek en plat.<ref name = "vp"/> Die hoogste punt in die omgewing het 'n hoogte van 956 meter en is 15 km wes van Abikwakop. Minder as 2 mense per vierkante kilometer woon rondom Abikwakop.<ref name = "nasapop"/> Daar is geen dorp in die omgewing nie. Die gebied rondom Abikwakop is ylbedek met karoobossies.<ref name = "nasalandcover"/>
== Klimaat ==
Die klimaat is koud.<ref name = "koppen"/> Die gemiddelde temperatuur is 22 °C. Die warmste maand is Januarie, op 32 °C, en die koudste Junie, op 9 °C.<ref name = "nasa"/> Die gemiddelde reënval is 212 mm per jaar. Die natste maand is Maart, met 42 mm reën, en die droogste September, met 3 mm.<ref name = "nasarain"/>
== Verwysings ==
{{Verwysings|verwysings=
<ref name = "gn1023773">Geonameslink gnid=1023773 ''Abikwakop'' by Geonames.org (cc-by); pos opgedateer 2012-07-12</ref>
<ref name = "vp">{{Cite journal |url= |title= Viewfinder Panoramas Digital elevation Model|date= 2015-06-21|format= }}</ref>
<ref name = "nasapop">{{Cite web|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP|title= NASA Earth Observations: Population Density|access-date= 30 Januarie 2016|publisher= NASA/SEDAC|archive-date= 9 Februarie 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160209064446/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP|url-status= dead}}</ref>
<ref name = "nasalandcover">{{Cite web|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1|title= NASA Earth Observations: Land Cover Classification|access-date= 30 Januarie 2016|publisher= NASA/MODIS|archive-date= 28 Februarie 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160228161657/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1|url-status= dead}}</ref>
<ref name = "koppen">{{cite journal|last= Peel|first= M C|last2= Finlayson|first2= B L|date= |title= Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification|url= http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.html|journal= Hydrology and Earth System Sciences|publisher= |volume= 11|issue= |pages= 1633-1644|doi= 10.5194/hess-11-1633-2007|access-date= 30 Januarie 2016|archive-date= 10 Februarie 2017|archive-url= https://web.archive.org/web/20170210144308/http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.html|url-status= dead}}</ref>
<ref name = "nasa">{{Cite web|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php|title= NASA Earth Observations Data Set Index|access-date= 30 Januarie 2016|publisher= NASA|archive-date= 10 Mei 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200510015442/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php|url-status= dead}}</ref>
<ref name = "nasarain">{{Cite web|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M|title= NASA Earth Observations: Rainfall (1 month - TRMM)|access-date= 30 Januarie 2016|publisher= NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission|archive-date= 11 Mei 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200511075534/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M|url-status= dead}}</ref>
}}
{{vertaaluit| taalafk = ceb| il = Abikwakop}}
{{Noord-Kaap saadjie}}
[[Kategorie:Berge van die Noord-Kaap]]
1paeel5ry3gxi5n86jerueggv8qx55t
Bitterfontein se Koppe
0
372341
3379287
2906186
2026-11-20T18:19:34Z
Aliwal2012
39067
[[:Kategorie:Berge van Suid-Afrika]] verwyder; [[:Kategorie:Berge van die Noord-Kaap]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]])
3379287
wikitext
text/x-wiki
{{Weesbladsy}}
{{Inligtingskas Berg
| Naam = Bitterfontein se Koppe
| Foto =
| Foto onderskrif =
| Hoogte = 589
| Ligging = [[Noord-Kaap]], [[Suid-Afrika]]
| Bergreeks =
| Prominensie =
| Lengte =
| Koördinate =
| Topografiese kaart =
| Tipe =
| Rotsouderdom =
| duimdrukkerkaart = Suid-Afrika
| duimdrukkeretiketposisie = regs
| diumdrukkerkaartgrootte = 290
| duimdrukkerkaartbyskrif =
| breedtegraad = 28
| breedtegraad_m = 53
| breedtegraad_s = 2
| breedtegraad_NS = S
| lengtegraad = 17
| lengtegraad_m = 44
| lengtegraad_s = 33
| lengtegraad_OW = O
}}
Die '''Bitterfontein se Koppe''' is geleë in die [[Namakwa-distriksmunisipaliteit]], in die noordwestelike deel van Suid-Afrika.<ref name = "gn3370038"/> Dit lê op 'n hoogte van 589 meter bo seevlak.
== Geografie==
Die land rondom Bitterfontein se Koppe is heuwelagtig in die noordweste, maar in die suidooste is dit plat.<ref name = "vp"/> Die hoogste punt in die gebied is Swartkop, 765 meter bo seespieël, 1,4 km suidoos van Bitterfontein se Koppe. Minder as 2 mense per vk km woon rondom Bitterfontein se Koppe<ref name = "nasapop"/> wat byna heeltemal verlate en onvrugbaar is.<ref name = "nasalandcover"/> Daar is geen dorp in die omgewing nie. In die omgewing van Bitterfontein se Koppe is fonteine buitengewoon algemeen.
== Klimaat ==
Die klimaat is droog.<ref name = "koppen"/> Die gemiddelde temperatuur is 23 °C. Die warmste maand is Februarie, op 32 °C, en die koudste Junie, op 12 °C.<ref name = "nasa"/> Die gemiddelde reënval is 104 millimeter per jaar. Die natste maand is Maart met 22 millimeter reën en die droogste Oktober met 1 mm.<ref name = "nasarain"/>
== Verwysings ==
{{Verwysings|verwysings=
<ref name = "gn3370038">Geonameslink gnid=3370038 ''Bitterfontein se Koppe'' by Geonames.org (cc-by); pos opgedateer 2012-07-12;</ref>
<ref name = "vp">{{Cite journal |url= |title= Viewfinder Panoramas Digital elevation Model|date= 2015-06-21|format= }}</ref>
<ref name = "nasapop">{{Cite web|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP|title= NASA Earth Observations: Population Density|access-date= 30 Januarie 2016|publisher= NASA/SEDAC|archive-date= 9 Februarie 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160209064446/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP|url-status= dead}}</ref>
<ref name = "nasalandcover">{{Cite web|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1|title= NASA Earth Observations: Land Cover Classification|access-date= 30 Januarie 2016|publisher= NASA/MODIS|archive-date= 28 Februarie 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160228161657/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1|url-status= dead}}</ref>
<ref name = "koppen">{{cite journal|last= Peel|first= M C|last2= Finlayson|first2= B L|date= |title= Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification|url= http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.html|journal= Hydrology and Earth System Sciences|publisher= |volume= 11|issue= |pages= 1633-1644|doi= 10.5194/hess-11-1633-2007|access-date= 30 Januarie 2016|archive-date= 29 Desember 2017|archive-url= https://web.archive.org/web/20171229112144/https://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.html|url-status= dead}}</ref>
<ref name = "nasa">{{Cite web|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php|title= NASA Earth Observations Data Set Index|access-date= 30 Januarie 2016|publisher= NASA|archive-date= 10 Mei 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200510015442/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php|url-status= dead}}</ref>
<ref name = "nasarain">{{Cite web|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M|title= NASA Earth Observations: Rainfall (1 month - TRMM)|access-date= 30 Januarie 2016|publisher= NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission|archive-date= 11 Mei 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200511075534/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M|url-status= dead}}</ref>
}}
{{vertaaluit| taalafk = ceb| il = Bitterfontein se Koppe}}
{{Noord-Kaap saadjie}}
[[Kategorie:Berge van die Noord-Kaap]]
06ries9vg46kknian1ad8h6l081g2yc
Die Poort se Berge
0
372379
3379300
2906280
2026-11-20T18:28:33Z
Aliwal2012
39067
[[:Kategorie:Berge van Suid-Afrika]] verwyder; [[:Kategorie:Berge van die Noord-Kaap]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]])
3379300
wikitext
text/x-wiki
{{Weesbladsy}}
{{Inligtingskas Berg
| Naam = Die Poort se Berge
| Foto =
| Foto onderskrif =
| Hoogte = 1 121
| Ligging = [[Noord-Kaap]], [[Suid-Afrika]]
| Bergreeks =
| Prominensie = 70 m
| Lengte = 2,9 km
| Koördinate = {{Koördinate|29|17|45|S|19|19|13|O|aansig=inlyn,titel}}
| Topografiese kaart =
| Tipe =
| Rotsouderdom =
| duimdrukkerkaart = Suid-Afrika
| duimdrukkeretiketposisie = regs
| diumdrukkerkaartgrootte = 290
| duimdrukkerkaartbyskrif =
| breedtegraad = 29
| breedtegraad_m = 17
| breedtegraad_s = 45
| breedtegraad_NS = S
| lengtegraad = 19
| lengtegraad_m = 19
| lengtegraad_s = 13
| lengtegraad_OW = O
}}
'''Die Poort se Berge''' is 'n berg geleë in die [[Namakwa-distriksmunisipaliteit]], [[Noord-Kaap]], in die noordwestelike deel van Suid-Afrika.<ref name = "gn3368648"/> Dit lê op 'n hoogte van 1 121 meter bo seevlak, 70 meter bo die omliggende terrein. Dit is ongeveer 2,9 kilometer breed aan sy voet.
== Geografie==
Die land rondom Die Poort se Berge is meestal plat.<ref name = "vp"/> Die hoogste punt in die gebied is 1165 meter bo seespieël, 14,6 km wes van Die Poort se Berge. Minder as 2 mense per vk km woon rondom Die Poort se Berge<ref name = "nasapop"/> wat byna heeltemal deur bos bedek is<ref name = "nasalandcover"/> Daar is geen dorp in die omgewing nie.
== Klimaat ==
Die klimaat is warm.<ref name = "koppen"/> Die gemiddelde temperatuur is 21 °C. Die warmste maand is Desember, op 31 °C, en die koudste Julie, teen 10 °C.<ref name = "nasa"/> Die gemiddelde reënval is 231 millimeter per jaar. Die natste maand is Julie met 42 millimeter reën en die droogste Mei met 4 mm.<ref name = "nasarain"/>
== Verwysings ==
{{Verwysings|verwysings=
<ref name = "gn3368648">Geonameslink gnid=3368648 ''Die Poort se Berge'' by Geonames.org (cc-by); pos opgedateer 2012-07-12;</ref>
<ref name = "vp">{{Cite journal |url= |title= Viewfinder Panoramas Digital elevation Model|date= 2015-06-21|format= }}</ref>
<ref name = "nasapop">{{Cite web|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP|title= NASA Earth Observations: Population Density|access-date= 30 Januarie 2016|publisher= NASA/SEDAC|archive-date= 9 Februarie 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160209064446/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP|url-status= dead}}</ref>
<ref name = "nasalandcover">{{Cite web|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1|title= NASA Earth Observations: Land Cover Classification|access-date= 30 Januarie 2016|publisher= NASA/MODIS|archive-date= 28 Februarie 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160228161657/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1|url-status= dead}}</ref>
<ref name = "koppen">{{cite journal|last= Peel|first= M C|last2= Finlayson|first2= B L|date= |title= Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification|url= http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.html|journal= Hydrology and Earth System Sciences|publisher= |volume= 11|issue= |pages= 1633-1644|doi= 10.5194/hess-11-1633-2007|access-date= 30 Januarie 2016|archive-date= 10 Februarie 2017|archive-url= https://web.archive.org/web/20170210144308/http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.html|url-status= dead}}</ref>
<ref name = "nasa">{{Cite web|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php|title= NASA Earth Observations Data Set Index|access-date= 30 Januarie 2016|publisher= NASA|archive-date= 10 Mei 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200510015442/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php|url-status= dead}}</ref>
<ref name = "nasarain">{{Cite web|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M|title= NASA Earth Observations: Rainfall (1 month - TRMM)|access-date= 30 Januarie 2016|publisher= NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission|archive-date= 11 Mei 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200511075534/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M|url-status= dead}}</ref>
}}
{{vertaaluit| taalafk = ceb| il = Die Poort se Berge}}
{{Noord-Kaap saadjie}}
[[Kategorie:Berge van die Noord-Kaap]]
6eu5fbb4pd5vramw4eiibe20bsydvnl
Die Goudgat
0
372380
3379299
2906277
2026-11-20T18:28:03Z
Aliwal2012
39067
[[:Kategorie:Berge van Suid-Afrika]] verwyder; [[:Kategorie:Berge van die Noord-Kaap]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]])
3379299
wikitext
text/x-wiki
{{Weesbladsy}}
{{Inligtingskas Berg
| Naam = Die Goudgat
| Foto =
| Foto onderskrif =
| Hoogte = 1 663
| Ligging = [[Noord-Kaap]], [[Suid-Afrika]]
| Bergreeks = Steenkampsberg
| Prominensie =
| Lengte =
| Koördinate =
| Topografiese kaart =
| Tipe =
| Rotsouderdom =
| duimdrukkerkaart = Suid-Afrika
| duimdrukkeretiketposisie = regs
| diumdrukkerkaartgrootte = 290
| duimdrukkerkaartbyskrif =
| breedtegraad = 32
| breedtegraad_m = 7
| breedtegraad_s = 43
| breedtegraad_NS = S
| lengtegraad = 21
| lengtegraad_m = 39
| lengtegraad_s = 40.5
| lengtegraad_OW = O
}}
'''Die Goudgat''' is 'n heuwel geleë in die Steenkampsberg ([[Namakwa-distriksmunisipaliteit|Namakwadistrik]]), in die suidwestelike deel van Suid-Afrika.<ref name = "gn1010410"/> Dit lê op 'n hoogte van 1663 meter bo seevlak.
== Geografie==
Die land rondom Die Goudgat is heuwelagtig in die suidooste, maar in die noordweste is dit plat.<ref name = "vp"/> Die hoogste punt in die gebied het 'n hoogte van 1 780 meter en is 2,6 km noordwes van Die Goudgat. Minder as 2 mense per vk kilometer woon rondom Die Goudgat.<ref name = "nasapop"/> Die naaste dorp in die omgewing is [[Fraserburg]]. Die gebied rondom Die Goudgat is byna heeltemal met bos bedek.<ref name = "nasalandcover"/> In die streek rondom Die Goudgat kom heuwels en valleie algemeen voor.<ref name = "vp"/>
== Klimaat ==
Die klimaat is warm.<ref name = "koppen"/> Die gemiddelde temperatuur is 18 °C. Die warmste maand is Januarie, op 29 °C, en die koudste Junie, op 7 °C.<ref name = "nasa"/> Die gemiddelde reënval is 308 millimeter per jaar. Die natste maand is Maart met 55 millimeter reën en die droogste September met 4 mm.<ref name = "nasarain"/>
== Verwysings ==
{{Verwysings|verwysings=
<ref name = "gn1010410">Geonameslink gnid=1010410 ''Die Goudgat'' by Geonames.org (cc-by); pos opgedateer 2012-07-12;</ref>
<ref name = "vp">{{Cite journal |url= |title= Viewfinder Panoramas Digital elevation Model|date= 2015-06-21|format= }}</ref>
<ref name = "nasapop">{{Cite web|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP|title= NASA Earth Observations: Population Density|access-date= 30 Januarie 2016|publisher= NASA/SEDAC|archive-date= 9 Februarie 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160209064446/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP|url-status= dead}}</ref>
<ref name = "nasalandcover">{{Cite web|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1|title= NASA Earth Observations: Land Cover Classification|access-date= 30 Januarie 2016|publisher= NASA/MODIS|archive-date= 28 Februarie 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160228161657/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1|url-status= dead}}</ref>
<ref name = "koppen">{{cite journal|last= Peel|first= M C|last2= Finlayson|first2= B L|date= |title= Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification|url= http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.html|journal= Hydrology and Earth System Sciences|publisher= |volume= 11|issue= |pages= 1633-1644|doi= 10.5194/hess-11-1633-2007|access-date= 30 Januarie 2016|archive-date= 10 Februarie 2017|archive-url= https://web.archive.org/web/20170210144308/http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.html|url-status= dead}}</ref>
<ref name = "nasa">{{Cite web|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php|title= NASA Earth Observations Data Set Index|access-date= 30 Januarie 2016|publisher= NASA|archive-date= 10 Mei 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200510015442/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php|url-status= dead}}</ref>
<ref name = "nasarain">{{Cite web|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M|title= NASA Earth Observations: Rainfall (1 month - TRMM)|access-date= 30 Januarie 2016|publisher= NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission|archive-date= 11 Mei 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200511075534/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M|url-status= dead}}</ref>
}}
{{vertaaluit| taalafk = ceb| il = Die Goudgat}}
{{Noord-Kaap saadjie}}
[[Kategorie:Berge van die Noord-Kaap]]
in95qx1h0m4fxrndj0hkmwr2tkpe49z
Coetzeesberg
0
372381
3379295
2906231
2026-11-20T18:27:03Z
Aliwal2012
39067
[[:Kategorie:Berge van Suid-Afrika]] verwyder; [[:Kategorie:Berge van die Noord-Kaap]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]])
3379295
wikitext
text/x-wiki
:''Nota: Hierdie berg moet nie verwar word met die [[Coetzeesberge]] in die Oos-Kaap nie.''
{{Inligtingskas Berg
| Naam = Coetzeesberg
| Foto =
| Foto onderskrif =
| Hoogte = 1 596
| Ligging = [[Noord-Kaap]], [[Suid-Afrika]]
| Bergreeks = Steenkampsberg
| Prominensie = 108 m
| Lengte = 1,6 km
| Koördinate =
| Topografiese kaart =
| Tipe =
| Rotsouderdom =
| duimdrukkerkaart = Suid-Afrika
| duimdrukkeretiketposisie = regs
| diumdrukkerkaartgrootte = 290
| duimdrukkerkaartbyskrif =
| breedtegraad = 32
| breedtegraad_m = 6
| breedtegraad_s = 18
| breedtegraad_NS = S
| lengtegraad = 21
| lengtegraad_m = 44
| lengtegraad_s = 15
| lengtegraad_OW = O
}}
Die '''Coetzeesberg''' is geleë in die [[Namakwa-distriksmunisipaliteit]], in die suidwestelike deel van Suid-Afrika en 900 km suidwes van Pretoria, die hoofstad van die land.<ref name = "gn1013153"/> Dit lê op 'n hoogte van 1 596 meter bo seespieël of 108 meter bo die omliggende landskap. Dit is ongeveer 1,6 kilometer breed aan sy voet. Coetzeesberg is deel van die Steenkampsberg.
== Geografie==
Die land rondom Coetzeesberg is heuwelagtig in die suidweste, maar in die noordooste is dit plat.<ref name = "vp"/> Die hoogste punt in die gebied is 1880 meter bo seespieël, 4,1 km suidoos van Coetzeesberg. Minder as 2 mense per vk km woon rondom Coetzeesberg.<ref name = "nasapop"/> Die naaste dorp in die omgewing is [[Fraserburg]]. Die omgewing van Coetzeesberg is bedek met bosse.<ref name = "nasalandcover"/>
== Klimaat ==
Die klimaat is koud.<ref name = "koppen"/> Die gemiddelde temperatuur is 18 °C. Die warmste maand is Januarie, op 29 °C, en die koudste Junie, op 7 °C.<ref name = "nasa"/> Die gemiddelde reënval is 308 millimeter per jaar. Die natste maand is Maart met 55 millimeter reën en die droogste September met 4 mm.<ref name = "nasarain"/>
== Verwysings ==
{{Verwysings|verwysings=
<ref name = "gn1013153">Geonameslink gnid=1013153 ''Coetzeesberg'' by Geonames.org (cc-by); pos opgedateer 2012-07-12;</ref>
<ref name = "vp">{{Cite journal |url= |title= Viewfinder Panoramas Digital elevation Model|date= 2015-06-21|format= }}</ref>
<ref name = "nasapop">{{Cite web|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP|title= NASA Earth Observations: Population Density|access-date= 30 Januarie 2016|publisher= NASA/SEDAC|archive-date= 9 Februarie 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160209064446/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP|url-status= dead}}</ref>
<ref name = "nasalandcover">{{Cite web|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1|title= NASA Earth Observations: Land Cover Classification|access-date= 30 Januarie 2016|publisher= NASA/MODIS|archive-date= 28 Februarie 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160228161657/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1|url-status= dead}}</ref>
<ref name = "koppen">{{cite journal|last= Peel|first= M C|last2= Finlayson|first2= B L|date= |title= Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification|url= http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.html|journal= Hydrology and Earth System Sciences|publisher= |volume= 11|issue= |pages= 1633-1644|doi= 10.5194/hess-11-1633-2007|access-date= 30 Januarie 2016|archive-date= 10 Februarie 2017|archive-url= https://web.archive.org/web/20170210144308/http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.html|url-status= dead}}</ref>
<ref name = "nasa">{{Cite web|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php|title= NASA Earth Observations Data Set Index|access-date= 30 Januarie 2016|publisher= NASA|archive-date= 26 April 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200426054225/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php|url-status= dead}}</ref>
<ref name = "nasarain">{{Cite web|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M|title= NASA Earth Observations: Rainfall (1 month - TRMM)|access-date= 30 Januarie 2016|publisher= NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission|archive-date= 11 Mei 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200511075534/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M|url-status= dead}}</ref>
}}
{{vertaaluit| taalafk = ceb| il = Coetzeesberg}}
{{Noord-Kaap saadjie}}
[[Kategorie:Berge van die Noord-Kaap]]
g963plbni8vusjmw2smu6ushzvkhzoz
Coetzeesberge
0
372382
3379303
2389447
2026-11-20T18:30:07Z
Aliwal2012
39067
[[:Kategorie:Berge van Suid-Afrika]] verwyder; [[:Kategorie:Berge van die Oos-Kaap]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]])
3379303
wikitext
text/x-wiki
:''Nota: Hierdie berge moet nie verwar word met die [[Coetzeesberg]] in die Noord-Kaap nie.''
{{Inligtingskas Berg
| Naam = Coetzeesberge
| Foto =
| Foto onderskrif =
| Hoogte = 1 646
| Ligging = [[Oos-Kaap]], [[Suid-Afrika]]
| Bergreeks =
| Prominensie =
| Lengte =
| Koördinate =
| Topografiese kaart =
| Tipe =
| Rotsouderdom =
| duimdrukkerkaart = Suid-Afrika
| duimdrukkeretiketposisie = regs
| diumdrukkerkaartgrootte = 290
| duimdrukkerkaartbyskrif =
| breedtegraad = 32
| breedtegraad_m = 21
| breedtegraad_s = 18.4
| breedtegraad_NS = S
| lengtegraad = 25
| lengtegraad_m = 7
| lengtegraad_s = 43.6
| lengtegraad_OW = O
}}
Die '''Coetzeesberge''' is geleë tussen [[Graaff-Reinet]] en [[Cradock]] in die [[Sarah Baartman-distriksmunisipaliteit]], in die [[Oos-Kaap]] van Suid-Afrika.<ref name = "gn1013152">Geonameslink gnid=1013152 ''Coetzeesberge'' by Geonames.org (cc-by); pos opgedateer 2012-07-12;</ref> Dit lê op 'n hoogte van 1 646 meter bo seespieël.
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
{{vertaaluit| taalafk = ceb| il = Coetzeesberge}}
{{Oos-Kaap saadjie}}
[[Kategorie:Berge van die Oos-Kaap]]
hmt28p4psgzvcdcf0a53mxkwhsgxkp1
Thaba Tsewu
0
374374
3379423
2905740
2026-11-21T06:55:01Z
Aliwal2012
39067
[[:Kategorie:Berge van Suid-Afrika]] verwyder; [[:Kategorie:Berge van die Oos-Kaap]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]])
3379423
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Berg
| Naam = Thaba Tsewu
| Foto =
| Foto onderskrif =
| Hoogte = 1 981
| Ligging = [[Oos-Kaap]], [[Suid-Afrika]]
| Bergreeks = [[Drakensberge]]
| Prominensie = 339 meter
| Koördinate = {{Koördinate|30|27|16|S|27|25|59|O|type:mountain|aansig=inlyn,titel}}
| Topografiese kaart =
| Tipe = [[Sandsteen]]
| Rotsouderdom = Neoargeaans tot vroeg-Paleoproterosoïes
| duimdrukkerkaart = Suid-Afrika
| duimdrukkeretiketposisie = links
| diumdrukkerkaartgrootte = 290
| duimdrukkerkaartbyskrif =
| breedtegraad = 30
| breedtegraad_m = 27
| breedtegraad_s = 16
| breedtegraad_NS = S
| lengtegraad = 27
| lengtegraad_m = 25
| lengtegraad_s = 59
| lengtegraad_OW = O
}}
'''Thaba Tsewu''' is 'n [[berg]] in Suid-Afrika.<ref name="gn947999"/> Dit is in die [[Joe Gqabi-distriksmunisipaliteit]] in die [[Oos-Kaap]]provinsie geleë, in die sentrale deel van die land, 600 km suid van Pretoria, die hoofstad van die land. Thaba Tsewu is 1 981 meter bo seevlak geleë, of 339 meter bo die omliggende terrein.<ref name="vp"/> Dit is ongeveer 7,8 kilometer breed aan sy basis.
== Geografie==
Die land rondom Thaba Tsewu is meestal heuwelagtig. Die hoogste punt in die gebied is KwaNojiki, 2 410 meter bo seespieël, 7,6 km suidoos van Thaba Tsewu. Daar woon ongeveer 214 mense per vk. kilometer rondom Thaba Tsewu, dus is dit relatief yl bevolk.<ref name="nasapop"/> Die gebied rondom Thaba Tsewu is meestal met ruigtes bedek,<ref name="nasalandcover"/> en berge kom baie algemeen voor.
== Klimaat ==
Die klimaat is gematig.<ref name="koppen" /> Die gemiddelde temperatuur is 17 [[Celsius|°C]]. Die warmste maand is Januarie, op 23 °C, en die koudste Julie, op 8 °C.<ref name="nasa" /> Die gemiddelde reënval is 914 millimeter per jaar. Die natste maand is Desember, met 156 millimeter reën, en die droogste Augustus, met 18 millimeter.<ref name="nasarain" />
== Verwysings ==
{{Verwysings|verwysings=
<ref name="gn947999">Thaba Tsewu gnid=937580 by Geonames.org (cc-by); databasis van 2017-02-28</ref>
<ref name="vp">{{Cite journal |url= |title= Viewfinder Panoramas Digital elevation Model|date= 2015-06-21|format= }}</ref>
<ref name="nasapop">{{Cite web|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP|title= NASA Earth Observations: Population Density|access-date= 30 Mei 2016|publisher= NASA/SEDAC|archive-date= 9 Februarie 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160209064446/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP|url-status= dead}}</ref>
<ref name="nasalandcover">{{Cite web|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1|title= NASA Earth Observations: Land Cover Classification|access-date= 30 Mei 2016|publisher= NASA/MODIS|archive-date= 28 Februarie 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160228161657/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1|url-status= dead}}</ref>
<ref name="koppen">{{cite journal|last= Peel|first= M C|last2= Finlayson|first2= B L|date= |title= Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification|url= http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.html|journal= Hydrology and Earth System Sciences|publisher= |volume= 11|issue= |pages= 1633-1644|doi= 10.5194/hess-11-1633-2007|access-date= 30 Mei 2016|archive-date= 10 Februarie 2017|archive-url= https://web.archive.org/web/20170210144308/http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.html|url-status= dead}}</ref>
<ref name="nasa">{{Cite web|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php|title= NASA Earth Observations Data Set Index|access-date= 30 Mei 2016|publisher= NASA|archive-date= 6 Augustus 2013|archive-url= https://web.archive.org/web/20130806035941/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php|url-status= dead}}</ref>
<ref name="nasarain">{{Cite web|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M|title= NASA Earth Observations: Rainfall (1 month - TRMM)|access-date= 30 Mei 2016|publisher= NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission|archive-date= 13 April 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200413164725/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M|url-status= dead}}</ref>
}}
{{Oos-Kaap saadjie}}
[[Kategorie:Berge van die Oos-Kaap]]
iq4pvon5y8hf8aej2ldx3yprsjzzdqu
Baviaansrivierberg
0
374695
3379284
2408648
2026-11-20T18:14:08Z
Aliwal2012
39067
3379284
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Berg
| Naam = Baviaansrivierberg
| Foto =
| Foto onderskrif =
| Hoogte = 1 487
| Ligging = [[Oos-Kaap]], [[Suid-Afrika]]
| Bergreeks =
| Prominensie =
| Koördinate = {{Koördinate|32.41667|S|26.16667|O|type:mountain|aansig=inlyn,titel}}
| Topografiese kaart =
| Tipe = [[Sandsteen]]
| Rotsouderdom =
| duimdrukkerkaart = Suid-Afrika
| duimdrukkeretiketposisie = onderkant
| diumdrukkerkaartgrootte = 290
| duimdrukkerkaartbyskrif =
| breedtegraad = 32
| breedtegraad_m = 25
| breedtegraad_s = 0
| breedtegraad_NS = S
| lengtegraad = 26
| lengtegraad_m = 10
| lengtegraad_s = 0
| lengtegraad_OW = O
}}
Die '''Baviaansrivierberg''' is 'n berg in die [[Oos-Kaap]], ongeveer 800 km suid van Pretoria, die [[hoofstad]] van [[Suid-Afrika]].
[[Kategorie:Berge van die Oos-Kaap]]
pdqfv0skjwwett84ekx72l9dmwlma7t
Hachalu Hundessa
0
374730
3379220
3340249
2026-11-20T14:33:40Z
InternetArchiveBot
131157
Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379220
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Persoon
| naam = Hachalu Hundessa
| beeld = Hachalu Hundessa 2019.jpg
| beeldonderskrif = Hachalu Hundessa in 2019.
| geboortedatum = 1986<ref name="BBC2"/>
| geboorteplek = Ambo, Oromia-streek, [[Ethiopië]]
| sterfdatum = {{Sterftedatum|2020|6|29|df=yes}}, op 33-34
| sterfplek = [[Addis Abeba]], Ethiopië
| doodsoorsaak = Skietwonde
| nasionaliteit =
| beroep = [[Sanger]], liedjieskrywer
| jare_aktief = 2008-'20
| styl = Ethiopiese musiek
| eggenoot = Fantu Demisse
| kinders = 2
| ouers = Gudatu Hora<br> Hundessa Bonsa
}}
'''Hachalu Hundessa''' ([[Oromo]]: Haacaaluu Hundeessaa Boonsaa; [[Amharies]]: ሃጫሉ ሁንዴሳ; 1986<ref name="BBC2"/> - 29 Junie 2020) was ’n [[Ethiopië|Ethiopiese]] [[sanger]], liedjieskrywer en menseregteaktivis. Hy het ’n aansienlike rol gespeel in die Oromo-protesoptogte van 2016 wat daartoe gelei het dat [[Abiy Ahmed]] die Oromo- Demokratiese Party en Ethiopiese Rewolusionêre Demokratiese Volksfront oorgeneem en in 2018 [[eerste minister]] geword het.<ref>{{citation |url=https://global.chinadaily.com.cn/a/202007/03/WS5efe91dba310834817256fd7.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20200703234844/https://global.chinadaily.com.cn/a/202007/03/WS5efe91dba310834817256fd7.html |archive-date=3 Julie 2020 |url-status=live |title=Ethiopian unrest fans destruction of Hailie Selassie statue in London |access-date=3 Julie 2020}}</ref>
==Persoonlike lewe==
Hachalu Hundessa is in 1986 in Ambo in die Oromia-streek van Ethiopië gebore<ref name="BBC2">{{cite news |title=The singer whose murder sparked Ethiopia protests |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-53238206 |work=BBC News |date=2 Julie 2020 |access-date=13 Julie 2020 |archive-date=13 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200713064411/https://www.bbc.com/news/world-africa-53238206 |url-status=live }}</ref> as die seun van [[Oromo (volk)|Oromo]]-ouers.<ref>{{Cite news|date=2020-07-02|title=Ethiopian singer buried amid ethnic unrest|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-53262998|access-date=2020-07-21|archive-date=7 Augustus 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807103423/https://www.bbc.com/news/world-africa-53262998|url-status=live}}</ref> Hy het as kind in skoolklubs gesing en beeste opgepas.<ref name="LNSA">{{cite news |author=Lethabo |title=Hachalu Hundessa Death, Dead - Hachalu Hundessa Died, Killed, Wife, Wiki, Bio |url=https://www.latestnewssouthafrica.com/2020/06/30/oromo-music-star-hachalu-hundessa-reportedly-killed/ |work=Latest News South Africa |date=30 Junie 2020 |access-date=30 Junie 2020 |archive-date=1 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200701063533/https://www.latestnewssouthafrica.com/2020/06/30/oromo-music-star-hachalu-hundessa-reportedly-killed/ |url-status=dead }}</ref> In 2003 is hy op 17-jarige ouderdom in hegtenis geneem weens deelname aan protesoptogte.<ref name="BBC"/> Hy was vyf jaar lank in die tronk en is in 2008 vrygelaat.<ref name="LNSA"/>
Hundessa was getroud met Fantu Demisse, by wie hy twee dogters gehad het.<ref>{{citation |title=Hachalu Hundessa - Ethiopia's murdered musician who sang for freedom |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-53238206 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200703005323/https://www.bbc.com/news/world-africa-53238206 |archive-date=3 Julie 2020 |url-status=live |access-date=2 Julie 2020}}</ref>
==Loopbaan==
Hundessa het die meeste van die liedjies van sy eerste album gekomponeer en die liriek daarvoor geskryf terwyl hy in die tronk was. Die album, ''Sanyii Mootii'', is in 2009 uitgereik. In 2013 het hy deur die [[VSA]] getoer en sy tweede album, ''Waa'ee Keenyaa'', uitgereik; dit was die no. 1-Afrika-verkoper op [[Amazon Music]].<ref name="LNSA"/> Hundessa het ’n week voor sy dood bekend gemaak hy skryf aan sy derde album, ''Maal Mallisaa''. In 2021 is die album op die herdenking van sy dood uitgereik.<ref name="Maal">{{cite news |url=https://www.bbc.com/afaanoromoo/oduu-57611399.amp |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204230557/https://www.bbc.com/afaanoromoo/oduu-57611399.amp |archive-date=4 Desember 2024 |url-status=live |title=Albamiin Haacaaluu Hundeessaa walleewwan 14 qabu torban dhufu akka gadhiifamu maatiin himan |language=Oromo}}</ref>
Hundessa se protesliedere het die Oromo-volk verenig en hulle aangespoor om teen onderdrukking in opstand te kom. Sy liedjies hou nou verband met die weerstand teen die regering wat in 2015 begin het en die Oromo-protesoptogte van 2016. Sy balade "Maalan Jira" (Wat se bestaan het ek) gaan oor die verskuiwing van die Oromo uit [[Addis Abeba]]. Maande nadat die enkelsnit in Junie 2015 uitgereik is, het protesoptogte teen die Addis Abeba-meesterpan deur die hele Oromia-streek voorgekom. Die liedjie het die "amptelike" lied geword van die opstandelinge sowel as een van die Oromo-musiekvideo's wat die meeste gekyk is.<ref>{{cite news |last1=Ademo |first1=Mohammed |title=Oromo Person of The Year 2017: Haacaaluu Hundeessaa |url=https://www.opride.com/longform/opride-oromo-person-year-2017-haacaaluu-hundeessaa/ |work=OPride |date=31 Desember 2017 |access-date=30 Junie 2020 |archive-date=19 Julie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190719041337/https://www.opride.com/longform/opride-oromo-person-year-2017-haacaaluu-hundeessaa/ |url-status=live }}</ref>
In Desember 2017 het Hundessa op ’n konsert in Addis Abeba gesing waar geld ingesamel is vir 700 000 Oromo wat verskuif is weens etniese geweld in die Somali-streek.<ref>{{cite news |last1=Allo |first1=Awol |title="We are here": The soundtrack to the Oromo revolution gripping Ethiopia |url=https://africanarguments.org/2018/03/30/we-are-here-the-soundtrack-to-the-oromo-revolution-gripping-ethiopia/ |work=African Arguments |date=30 Maart 2018 |access-date=30 Junie 2020 |archive-date=1 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200701083446/https://africanarguments.org/2018/03/30/we-are-here-the-soundtrack-to-the-oromo-revolution-gripping-ethiopia/ |url-status=live }}</ref>
==Moord en nadraai==
Hundessa is op die aand van 29 Junie 2020 in Addis Abeba geskiet.<ref name="BBC">{{cite news |title=Deadly protests erupt after Ethiopian singer killed |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-53233531 |work=BBC News |date=30 Junie 2020 |access-date=30 Junie 2020 |archive-date=1 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200701062145/https://www.bbc.com/news/world-africa-53233531 |url-status=live }}</ref> Hy het in die hospitaal gesterf.<ref name="LNSA"/> Duisende roubeklaers het buite die hospitaal byeengekom en die polisie het [[traangas]] gebruik om hulle uiteen te jaag. Twee mense is tydens die sanger se begrafnisdiens doodgeskiet en sewe beseer. Filenbar Uma, ’n lid van die opposisieparty die Oromo-bevrydingsfront, het vertel hoe sekuriteitsmagte geskiet het terwyl mense verhoed is om die begrafnis by te woon.<ref>{{Cite web|title=Police block mourners from Ethiopian singer Hachalu Hundessa's funeral|url=https://www.trtworld.com/africa/police-block-mourners-from-ethiopian-singer-hachalu-hundessa-s-funeral-37831|access-date=2020-07-21|website=Police block mourners from Ethiopian singer Hachalu Hundessa's funeral|language=tr-TR|archive-date=21 Julie 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721002446/https://www.trtworld.com/africa/police-block-mourners-from-ethiopian-singer-hachalu-hundessa-s-funeral-37831|url-status=live}}</ref>
Die polisie het verskeie verdagtes oor sy dood in hegtenis geneem.<ref name="BBC"/> Hundessa het na berig word doodsdreigemente ontvang, onder meer in die week voor sy dood.<ref name="BBC"/>
Hundessa se dood het protesoptogte in die Oromia-streek veroorsaak wat tot sowat 160 sterftes gelei het.<ref>{{Cite web |url=https://www.aljazeera.com/opinions/2020/7/5/haacaaluu-hundeessaa-a-towering-musician-and-an-oromo-icon |archive-url=https://web.archive.org/web/20260925124707/https://www.aljazeera.com/opinions/2020/7/5/haacaaluu-hundeessaa-a-towering-musician-and-an-oromo-icon |archive-date=25 September 2026 |url-status=live |title=Haacaaluu Hundeessaa: A towering musician and an Oromo icon |first=Awol K. |last=Allo |website=www.aljazeera.com}}</ref> By protesoptogte in [[Adama]] is nege mense gedood en 75 beseer.<ref name="NYT">{{cite news |last1=Dahir |first1=Abdi Latif |title=Hachalu Hundessa, Ethiopian Singer and Activist, Is Shot Dead |url=https://www.nytimes.com/2020/06/30/world/africa/ethiopia-hachalu-hundessa-dead.html |work=The New York Times |date=30 Junie 2020 |access-date=30 Junie 2020 |archive-date=1 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200701010106/https://www.nytimes.com/2020/06/30/world/africa/ethiopia-hachalu-hundessa-dead.html |url-status=live }}</ref> Nog mense is in opstande elders gedood, onder andere Hundessa se oom.<ref>{{cite news |last1=Ghedamu, Feleke, Adebayo |first1=Tefera, Bethlehem, Bukola |title=Slain Ethiopian activist and singer buried as 81 killed in protests |url=https://www.cnn.com/2020/07/02/africa/ethiopian-singer-buried-protests-intl/index.html |accessdate=3 Julie 2020 |publisher=CNN |archive-date=2 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200702170544/https://www.cnn.com/2020/07/02/africa/ethiopian-singer-buried-protests-intl/index.html |url-status=live }}</ref>
Op 30 Junie 2020 is die [[internet]] in Ethiopië in ’n groot mate geblokkeer, ’n maatreël wat die regering gewoonlik tydens onrus toepas.<ref>{{Cite web|last=|first=|date=2020-06-30|title=Internet cut in Ethiopia amid unrest following killing of singer|url=https://netblocks.org/reports/internet-cut-in-ethiopia-amid-unrest-following-killing-of-singer-pA25Z28b|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200706231816/https:///|archive-date= 6 Julie 2020|access-date=|website=NetBlocks|language=en-US}}</ref>
==Diskografie==
* ''Sanyii Mootii'' (2009)
* ''Waa'ee Keenya'' (2013)
* ''Maal Mallisaa'' (2021)<ref name="Maal" />
==Verwysings==
{{Verwysings|3}}
==Skakels==
{{CommonsKategorie-inlyn|Hachalu Hundessa}}
{{vertaaluit| taalafk = en | il = Hachalu Hundessa}}
{{Gesagsrekords}}
{{DEFAULTSORT:Hundessa, Hachalu}}
[[Kategorie:Geskiedenis van Ethiopië]]
[[Kategorie:Ethiopiërs]]
hk9uun0jfumrpcjnwwt226orh867wuz
Sydney Maree
0
383831
3379142
3373082
2026-11-20T12:17:31Z
Rooiratel
90342
3379142
wikitext
text/x-wiki
[[Lêer:Sydney Maree with schoolbooks, cropped.jpg|duimnael|Sydney Maree]]
'''Sydney Maree''' (gebore 9 September 1956) is 'n voormalige middelafstandatleet wat in die 1980's op internasionale vlak deelgeneem het. Hy is in [[Cullinan]], Suid-Afrika, gebore maar het later 'n Amerikaanse burger geword en aan verskeie kompetisies vir die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] deelgeneem.<ref>{{cite web|url=http://www.thepresidency.gov.za/orders/120203/part4.pdf|title=The Order of Ikhamanga in Silver - Sydney Maree|publisher=The Presidency, Republic of South Africa|access-date=August 28, 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140809073100/http://www.thepresidency.gov.za/orders/120203/part4.pdf|archive-date=August 9, 2014}}</ref>
== Lewe ==
Maree, wat onder die apartheidstelsel in Suid-Afrika as Kleurling geklassifiseer is, het in 'n township grootgeword. Hy het sy ma se nooiensvan ontvang omdat sy pa deur die veiligheidspolisie gesoek is as lid van die [[ANC-Jeugliga]].<ref name="sos">''Scotland on Sunday'': ''[http://scotlandonsunday.scotsman.com/athletics/South-African-icons-run-into.2585584.jp South African icons run into troubled times]''{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. 5 Desember 2004</ref> Op hoërskool word sy hardlooptalent ontdek en in 1976 hardloop hy 'n [[droommyl]] in 3:57,9 minute, onder die magiese limiet van vier minute. 'n Jaar later finansier die The Citizen koerant hom met 'n reis na die VSA. Maree het 'n kollegetoelatingstoets geslaag en 'n aanbod vir 'n atletiekbeurs aan die Villanova Universiteit aanvaar. Hier oefen hy onder die afrigter Jumbo Elliott, wat die maksimum uit sy atlete haal met onder andere 'n groot aantal intense spoedlopies.<ref>Arnd Krüger: Viele Wege führen nach Olympia. Die Veränderungen in den Trainingssystemen für Mittel- und Langstreckenläufer (1850–1997). In: N. Gissel (Hrsg.): ''Sportliche Leistung im Wandel''. Czwalina, Hamburg 1998, S. 41–56; vgl. auch Arnd Krüger: Periodization or Peaking at the right time. In: ''Track Technique'' 54, 1973, bl. 1720–1724.</ref>
Sydney Maree se sportvordering het spoedig tot politieke verstrengelinge gelei, aangesien Suid-Afrikaners in die buiteland weens die sportboikot uitgesluit is van internasionale kompetisies. Aan die einde van 1980 trou hy met die Amerikaner Lisa Rhoden (die huwelik, wat in 2004 geskei is, het vyf kinders). Aangesien Maree belowe is dat hy in die afsienbare toekoms 'n Amerikaanse burger sou word, het die IAAF hom vroeg in 1981 van die sanksies teen sy geboorteland verskoon en hom onder die Amerikaanse vlag laat begin deelneem. In 1984 ontvang hy Amerikaanse burgerskap.
In 1991 beëindig Maree sy sportloopbaan en begin by die beleggingsmaatskappy Fleming Martin werk. In 1995 verhuis hy terug na Suid-Afrika, waar hy voortgaan om as sakeman te werk. As hoof van die National Empowerment Fund is hy in 2004 van bedrog beskuldig en in 2008 tot tien jaar gevangenisstraf gevonnis (waarvan vyf opgeskort).<ref name="sos"/>
== Atletiek loopbaan ==
Maree het aan die Villanova-universiteit in die Verenigde State studeer, waar hy agt keer die NCAA All American kampioen was, een keer in die land, drie keer binnenshuis en vier keer buite die land. Hy was twee keer die NCAA-kampioen in die 1500 meter (1980, 1981) en aflos (1980, 1981), en een keer in die 5000 meter (1979). Hy wen ook die eerste Fifth Avenue Myl in 1981 met 'n tyd van 3:47,52, wat steeds as rekord bestaan.
Maree se grootste sukses het in Augustus 1983 gekom toe hy Steve Ovett se wêreldrekord in die 1500 m tydens 'n byeenkoms in [[Keulen]] gebreek het met 'n tyd van 3:31,24 min. Twee jaar later stel Maree 'n nuwe Amerikaanse rekord van 3:29,77 min in die 1500 m op, 'n paar weke voordat Saïd Aouita dit na 3:29,46 verbeter het. Maree was ook 'n uitstekende hardloper van die 5000 m, waarin hy in 1985 in Oslo 'n Amerikaanse rekord van 13:01,15 min opstel. Hy het net agter Aouita geëindig, wat 'n wêreldrekord opgestel het.
Maree se persoonlike beste sluit in bogenoemde 3:29,77 vir die 1500 meter (1985, die Amerikaanse rekord vir 20 jaar), 3:48,83 vir die myl (1981), 4:54,20 in die 2000 meter (1985, toe 'n Amerikaanse rekord), 7:33,37 vir die 3000 meter (1984, toe ook 'n Amerikaanse rekord), en die bogenoemde Amerikaanse rekord van 13:01,15 in die 5000 meter.<ref>{{Cite web |url=http://grfx.cstv.com/photos/schools/nova/sports/m-track/auto_pdf/2014-15/misc_non_event/menstrack-allamerican.pdf |title=menstrack-allamerican |access-date=31 Julie 2021 |archive-date= 5 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181105001321/http://grfx.cstv.com/photos/schools/nova/sports/m-track/auto_pdf/2014-15/misc_non_event/menstrack-allamerican.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://grfx.cstv.com/photos/schools/nova/sports/m-track/auto_pdf/2014-15/misc_non_event/menstrack-champs.pdf |title=menstrack-champs |access-date=31 Julie 2021 |archive-date= 5 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181105001321/http://grfx.cstv.com/photos/schools/nova/sports/m-track/auto_pdf/2014-15/misc_non_event/menstrack-champs.pdf |url-status=dead }}</ref>
== Verwysings ==
{{verwysings}}
{{Gesagsrekords}}
{{DEFAULTSORT:Maree, Sydney}}
[[Kategorie:Suid-Afrikaanse sportlui]]
[[Kategorie:Atletiek]]
[[Kategorie:Geboortes in 1956]]
[[Kategorie:Lewende mense]]
4d4n1bn8mfuvlylnp0q1ncoj926r4mr
Khumbudzo Ntshavheni
0
384169
3379387
3367607
2026-11-21T02:37:21Z
InternetArchiveBot
131157
Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379387
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Ampsbekleër
| naam = Khumbudzo Ntshavheni
| beeld = South African Minister Khumbudzo Ntshavheni (cropped).jpg
| beeldonderskrif = Ntshavheni in 2023
| geboortenaam = Khumbudzo Phophi Silence Ntshavheni
| geboortedatum = {{geboortedatum en ouderdom|1977|1|30|df=y}}
| geboortejaar =
| geboortemaand =
| geboortedag =
| geboorteplek = [[Sibasa]], [[Suid-Afrika]]
| sterftedatum =
| sterfteplek =
| party = [[African National Congress]]
| order1 = Minister in die Presidensie
| deputy1 = Nomasonto Motaung<br/>Kenneth Morolong
| president1 = [[Cyril Ramaphosa]]
| term_start1 = 6 Maart 2023
| term_end1 =
| successor1 =
| predecessor1 = [[Mondli Gungubele]]
| order2 = Minister van kommunikasie en digitale tegnologie
| president2 = [[Cyril Ramaphosa]]
| term_start2 = 5 Augustus 2021
| term_end2 = 6 Maart 2023
| predecessor2 = [[Stella Ndabeni-Abrahams]]
| successor2 =
| order3 = Waarnemende minister in die Presidensie
| president3 = [[Cyril Ramaphosa]]
| term_start3 = 28 Januarie 2021
| term_end3 = 5 Augustus 2021
| successor3 = [[Mondli Gungubele]]
| predecessor3 = [[Jackson Mthembu]]
| order4 = Minister van kleinsake-ontwikkeling
| term_start4 = 30 Mei 2019
| deputy4 = [[Rosemary Capa]]
| term_end4 = 5 Augustus 2021
| president4 = [[Cyril Ramaphosa]]
| predecessor4 = [[Lindiwe Zulu]]
| successor4 = [[Stella Ndabeni-Abrahams]]
| order5 = [[Lid van die Nasionale Vergadering van Suid-Afrika]]
| term_start5 = 22 Mei 2019
| term_end5 =
| president5 =
| predecessor5 =
| successor5 =
| spouse =
| partner = <!--For those with a domestic partner and not married-->
| relations =
| children =
| parents =
| residence =
| alma_mater = Bradford University<br/>[[Randse Afrikaanse Universiteit]]
| occupation =
| profession = [[Politikus]]
| religion =
| website =
| footnotes =
}}
'''Khumbudzo Phophi Silence Ntshavheni''' (gebore [[30 Januarie]] [[1977]]) is 'n Suid-Afrikaanse politikus en lid van die [[Nasionale Vergadering van Suid-Afrika]]. Sy dien sedert Maart 2023 as Minister in die Presidensie. Sy is ook 'n partylid van die [[African National Congress]].<ref>Stone, Setumo. [https://city-press.news24.com/News/new-minister-knows-all-about-small-business-20190603 New minister knows all about small business] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200221020829/https://city-press.news24.com/News/new-minister-knows-all-about-small-business-20190603 |date=21 Februarie 2020 }}, ''News24'', 3 Junie 2019. Besoek 28 Junie 2019.</ref> Sy was van 2019 tot 2021 minister van kleinsake-ontwikkeling en was ook die minister van kommunikasie en digitale tegnologie van 2021 tot 2023.
== Vroeë lewe en opvoeding ==
Ntshavheni is in [[Sibasa]] in die [[Transvaal|Transvaalprovinsie]] gebore. Sy het aan die Mbilwi Sekondêre Skool gematrikuleer en in 2008 'n MBA-graad aan die Bradford Universiteit in die [[Verenigde Koninkryk]] verwerf.<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.za/about-government/contact-directory/small-business-development-ministry/khumbudzo-phophi-silence|title=Khumbudzo Phophi Silence Ntshavheni|website=www.gov.za|access-date=29 Junie 2019|archive-date=20 Junie 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190620130910/https://www.gov.za/about-government/contact-directory/small-business-development-ministry/khumbudzo-phophi-silence|url-status=dead}}</ref> Haar ander kwalifikasies sluit in 'n BA Hons-graad in Ontwikkelingstudies en 'n BA Honneursgraad in Arbeidsverhoudinge, albei aan die [[Randse Afrikaanse Universiteit]] behaal.<ref name="ST">Mvumvu, Zingisa. [https://www.timeslive.co.za/sunday-times/news/2019-06-02-new-generation-of-politicians-step-up-to-the-big-table/ New generation of politicians step up to the big table], ''TimesLIVE'', 2 Junie 2019. Besoek 28 Junie 2019.</ref>
== Loopbaan ==
Ntshavheni was van 2008 tot 2010 die munisipale bestuurder van die [[Ba-Phalaborwa Plaaslike Munisipaliteit]] in [[Limpopo]]. Sy was voorheen die toerismebestuurder by Handel en Belegging van Limpopo, hoofinligtingsbeampte van die Limpopo Provinsiale Departement van Plaaslike Regering en Behuising. Sy was ook 'n dosent aan die [[Universiteit van Suid-Afrika]] en bedryfshoof by die Staatsinligtingstegnologie-agentskap (SITA).<ref>[https://www.gov.za/about-government/contact-directory/small-business-development-ministry/khumbudzo-phophi-silence Khumbudzo Phophi Silence Ntshavheni, Ms] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210812075645/https://www.gov.za/about-government/contact-directory/small-business-development-ministry/khumbudzo-phophi-silence |date=12 Augustus 2021 }}, ''South African Government''. Besoek 28 Junie 2019.</ref>
Ná haar verkiesing tot die Nasionale Vergadering in Mei 2019, het president [[Cyril Ramaphosa]] haar aangestel as die minister van kleinsake-ontwikkeling.<ref>[https://businesstech.co.za/news/government/319988/full-list-here-is-ramaphosas-new-cabinet/ Full list – here is Ramaphosa’s new cabinet], ''BusinessTech'', 29 Mei 2019. Besoek 28 Mei 2019.</ref><ref>[https://www.timeslive.co.za/politics/2019-05-31-in-pictures-meet-some-of-the-ministers-in-ramaphosas-cabinet/ IN PICTURES | Meet some of the ministers in Ramaphosa's cabinet], ''TimesLIVE''. Besoek 28 Junie 2019.</ref><ref>[https://citizen.co.za/news/south-africa/government/2136839/these-are-the-ministers-in-cyril-ramaphosas-new-cabinet-of-28-ministries/ These are the ministers in Cyril Ramaphosa’s new cabinet of 28 ministries]. Besoek 28 Junie 2019.</ref>
Na die dood van die minister in die presidensie: beplanning, monitering en evaluering, [[Jackson Mthembu]], in Januarie 2021, is Ntshavheni as sy waarnemende opvolger aangestel.
Tydens 'n kabinetskommeling op 5 Augustus 2021, kondig president Ramaphosa aan dat die minister van kommunikasie en digitale tegnologie [[Stella Ndabeni-Abrahams]] en Ntshavheni hul ministeriële poste sal omruil.
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
== Eksterne skakels ==
{{Commons-kategorie inlyn}}
{{Kabinet-Ramaphosa III}}
{{Kabinet-Ramaphosa II}}
{{Huidige LP's van Suid-Afrika}}
{{Gesagsrekords}}
{{DEFAULTSORT:Ntshavheni, Khumbudzo}}
[[Kategorie:Geboortes in 1977]]
[[Kategorie:Lewende mense]]
[[Kategorie:Lede van die Nasionale Vergadering van Suid-Afrika]]
[[Kategorie:Politici van die African National Congress]]
[[Kategorie:Suid-Afrikaanse ministers]]
[[Kategorie:Suid-Afrikaanse ministers van kommunikasie]]
[[Kategorie:Alumni van die Randse Afrikaanse Universiteit]]
bb3hisntfj69ncqhw0w9xr76h60ysbm
Bonteberg
0
385203
3379180
2618298
2026-11-20T13:23:36Z
Aliwal2012
39067
3379180
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Berg
| Naam = Bonteberg
| Foto =
| Foto onderskrif =
| Hoogte = 1 343 m
| Ligging = [[Wes-Kaap]], [[Suid-Afrika]]
| Bergreeks =
| Prominensie =
| Koördinate = {{Koördinate|33|12|54|S|20|2|34|O|type:mountain|aansig=inlyn,titel}}
| Topografiese kaart =
| Tipe = Bergpiek
| geonames = 1017598
}}
{{Location map|Wes-Kaap |float = right |width=280 | caption = Ligging van die Bonteberg in die Wes-Kaap | label = Bonteberg|position=right|background=white|lat=-33.2151|long=20.0428}}
Die '''Bonteberg''' is 'n berg in die [[Breedevallei Plaaslike Munisipaliteit]], provinsie [[Wes-Kaap]], in die suidweste van Suid-Afrika geleë.
== Geografie ==
Die Bonteberg is 1 343 meter [[Seespieël|bo seevlak]] geleë. Die landskap rondom Bontberg is gewoonlik heuwelagtig.<ref name="vp"/> Die hoogste punt in die gebied het 'n hoogte van 1,371 meter en is 2,8 km oos van Bonteberg.<ref name="vp"/> Die gebied rondom Bonteberg is byna heeltemal bedek met bos en valleie kom selde voor.<ref name="nasalandcover"/>
Tipiese [[Plant|plantegroei]] van die [[Wes-Kaap]]se [[fynbos]] kom volop hier voor.
== Verwysings ==
{{Verwysings|verwysings=
<ref name="vp">Viewfinder Panoramas Digital elevation Model</ref>
<ref name="nasalandcover">{{Cite web|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1|title= NASA Earth Observations: Land Cover Classification|access-date= 30 Mei 2016|publisher= NASA/MODIS|archive-date= 28 Februarie 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160228161657/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1|url-status= dead}}</ref>
}}
== Eksterne skakel ==
* [http://www.geonames.org/1017598/bontberg.html Google-kaart van die Bonteberg] by Geonames.org (cc-by)
[[Kategorie:Berge van die Wes-Kaap]]
bb1krsqzcuqew1wey66jafiy3jyjyvz
Waboomsberg
0
385204
3379212
3340521
2026-11-20T14:13:34Z
Aliwal2012
39067
3379212
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Berg
| Naam = Waboomsberg
| Foto =
| Foto onderskrif =
| Hoogte = 2 003 m
| Ligging = [[Wes-Kaap]], [[Suid-Afrika]]
| Bergreeks = [[Kaapse Plooigordel]]
| Prominensie =
| Koördinate = {{Koördinate|33|23|56|S|22|02|06|O|type:mountain|aansig=inlyn,titel}}
| Topografiese kaart =
| Tipe =
| geonames = 942237
}}
{{Location map|Wes-Kaap |float = right |width=240 | caption = Ligging van Waboomsberg in Wes-Kaap | label = Waboomsberg|position=right|background=white|lat=-33.356867 |long=21.998176}}
Die '''Waboomsberg''' is 'n prominente bergpiek in die Swartberge-natuurreservaat van die sentrale [[Swartberge]]. Dit is noordwes van [[Matjiesrivier (Swartberge)|Matjiesrivier]] en betreklik naby die suidpunt van die [[Swartbergpas]] geleë. Die piek is 2003 m bo seespieël.
Aanliggende pieke is Tierkop (2132 m), Oliewenberg (1856 m) en Aalwynkop (870 m). Verskillende voetslaanpaaie bied toegang tot die omgewing, insluitend die uitdagende 22 km lange Albertberg-voetslaanpad wat by De Hoek begin, en by 'n waterval eindig.
==Plaaslike flora==
<gallery>
Spatalla confusa vBerkel3.jpg|[[Wolbos]] te Waboomsberg
Paranomus dregei Nicola van Berkel 1.jpg|[[Parfuumsepter]] te Waboomsberg
Otholobium swartbergense Vanberkel 5.jpg|''[[Otholobium swartbergense|O. swartbergense]]'' te Waboomsberg
</gallery>
==Kyk ook==
* [[Waboomsberge]], noordoos van [[Montagu]]
* [[Waboomberge]], noordoos van [[Ceres]]
== Verwysings ==
* [https://peakvisor.com/peak/waboomsberg-yji7ivg1.html Waboomsberg], Peakvisor
* [https://peakvisor.com/park/swartberg-nature-reserve.html Swartberg-natuurreservaat], Peakvisor
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Berge van die Wes-Kaap]]
t0z65ie99m4vl11zip1p4pjbx79s6ju
Klipspringerberg
0
385205
3379172
3359639
2026-11-20T13:05:59Z
Aliwal2012
39067
3379172
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Berg
| Naam = Klipspringerberg
| Foto =
| Foto onderskrif =
| Hoogte = 1 413 m
| Ligging = [[Wes-Kaap]], [[Suid-Afrika]]
| Bergreeks =
| Prominensie =
| Koördinate = {{Koördinate|33|37|32|S|20|15|50|O|type:mountain|aansig=inlyn,titel}}
| Topografiese kaart =
| Tipe = Bergpiek
| geonames = 989011
}}
{{Location map|Wes-Kaap |float = right |width=280 | caption = Ligging van Klipspringerberg in die Wes-Kaap | label = Klipspringerberg |position=right|background=white|lat=-33.62558|long= 20.26378}}
'''Klipspringerberg''' is 'n berg in die [[Langeberg Plaaslike Munisipaliteit]], provinsie [[Wes-Kaap]], in die suidweste van Suid-Afrika geleë.
== Geografie ==
Die Klipspringerberg is 1 413 meter [[Seespieël|bo seevlak]] geleë. Die landskap rondom Klipspringerberg is heuwelagtig in die suidweste, maar in die noordooste is dit plat<ref name = "vp"/> Klipspringerberg is die hoogste punt in die gebied. Die gebied is ylbevolk en daar is geen dorp in die omgewing nie.<ref name= "nasapop"/> Die gebied rondom Klipspringerberg is byna heeltemal bedek met bos. In die omgewing van Klipspringerberg kom valleie selde voor.<ref name= "nasa"/>
Tipiese [[Plant|plantegroei]] van die [[Wes-Kaap]]se [[fynbos]] kom volop hier voor.
== Verwysings ==
{{Verwysings|verwysings=
<ref name = "vp">Viewfinder Panoramas</ref>
<ref name= "nasapop">{{cite web |url=http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP |title=NASA Earth Observations: Population Density |access-date=30 Mei 2019 |publisher=NASA/SEDAC |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190629115513/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP |archive-date=29 Junie 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
<ref name= "nasa">{{cite web |url=http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php |title=NASA Earth Observations Data Set Index |access-date=30 Mei 2019 |publisher=NASA |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200511075542/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php |archive-date=11 Mei 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
}}
== Eksterne skakel ==
* [http://www.geonames.org/989011/klipspringerberg.html Google-kaart van die Klipspringerberg] by Geonames.org (cc-by)
[[Kategorie:Berge van die Wes-Kaap]]
r7exp5mjd21msnm8ohiv4hwgpsnhbg5
Muishondberg
0
385809
3379183
2791393
2026-11-20T13:30:19Z
Aliwal2012
39067
3379183
wikitext
text/x-wiki
{{Weesbladsy}}
{{Inligtingskas Berg
| Naam = Muishondberg
| Foto =
| Foto onderskrif =
| Hoogte = 915 m
| Ligging = [[Wes-Kaap]], [[Suid-Afrika]]
| Bergreeks =
| Prominensie =
| Koördinate = {{Koördinate|32|59|54.7|S|20|10|40|O|aansig=titel,inlyn}}
| Topografiese kaart =
| Tipe =
| Rotsouderdom =
| Eerste bestyging datum =
| Eerste bestyging persoon =
| Maklikste klimroete =
| duimdrukkerkaart = Suid-Afrika
| duimdrukkeretiketposisie = regs
| diumdrukkerkaartgrootte = 280
| duimdrukkerkaartbyskrif =
| breedtegraad = 32
| breedtegraad_m = 59
| breedtegraad_s = 55
| breedtegraad_NS = S
| lengtegraad = 20
| lengtegraad_m = 10
| lengtegraad_s = 40
| lengtegraad_OW = O
}}
Die '''Muishondberg''' is 'n berg in 'n afgeleë gebied van die [[Suid-Afrika]]anse provinsie [[Wes-Kaap]], wat baie min deur toeriste besoek word. Dit word ook baie min op kaarte van die Wes-Kaap of Suid-Afrika aangedui, want dit is nie so bekend nie.
Die berg lê tussen die dorpe [[Ceres]], 'n sentrum van die [[sagtevrugte]]bedryf in Suid-Afrika, en [[Sutherland]], die sentrum van die [[sterrekunde]] in [[Afrika]] en die koudste dorp in die land, suid van die [[Tankwa Karoo Nasionale Park]].
== Sien ook ==
* [[Komsbergpas]]
* [[Muishondbergpas]]
* [[Verlatenkloofpas]]
{{Suid-Afrika-saadjie}}
[[Kategorie:Berge van die Wes-Kaap]]
9dnzzcdw57ci3vsswrk6wgp0mnbsj4f
Bobbejaansberg
0
386312
3379154
2461366
2026-11-20T12:34:54Z
Aliwal2012
39067
3379154
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Berg
| Naam = Bobbejaansberg
| Foto =
| Foto onderskrif =
| Hoogte = 89
| Ligging = [[Elandsbaai]], [[Wes-Kaap]]
| Bergreeks =
| Prominensie =
| Koördinate = {{Koördinate|32|19|38|S|18|20|20|O|aansig=titel,inlyn}}
| Topografiese kaart =
| Tipe =
| Rotsouderdom =
| Eerste bestyging datum =
| Eerste bestyging persoon =
| Maklikste klimroete =
| duimdrukkerkaart = Suid-Afrika
| duimdrukkeretiketposisie = regs
| diumdrukkerkaartgrootte = 280
| duimdrukkerkaartbyskrif =
| breedtegraad = 32
| breedtegraad_m = 19
| breedtegraad_s = 38
| breedtegraad_NS = S
| lengtegraad = 18
| lengtegraad_m = 20
| lengtegraad_s = 20
| lengtegraad_OW = O
}}
Die '''Bobbejaansberg''' is 'n klein berg in [[Elandsbaai]] digby die Atlantiese kus van die [[Suid-Afrika]]anse provinsie [[Wes-Kaap]], Vanaf die land steek die berg uit na die seebaai, waar dit as ''Baboon Point'' bekend staan.
'n [[Bobbejaansbergtonnel|Treintonnel]] deur die berg maak dit vir die [[Sishen-Saldanha-spoorlyn]] moontlik om verby die berg verder teen die kus langs af te beweeg.
{{Suid-Afrika-saadjie}}
[[Kategorie:Berge van die Wes-Kaap]]
tfi9kqwvpiuhsuvau55bnblb66b0fm1
Skurweberge (Ceres)
0
386422
3379164
3361516
2026-11-20T12:51:23Z
Aliwal2012
39067
[[:Kategorie:Berge van Suid-Afrika]] verwyder; [[:Kategorie:Berge van die Wes-Kaap]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]])
3379164
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Berg
| Naam = Skurweberge
| Foto = Ceres (11209872185).jpg
| Foto onderskrif = Die berge by 'n uitsigpunt te [[Michellspas]]
| Hoogte = 2 054
| Ligging = [[Wes-Kaap]]
| Bergreeks = [[Kaapse Plooiberge]]
| Prominensie = [[Sneeukop]]
| Topografiese kaart =
| Koördinate = {{Koördinate|32|50|38|S|19|23|23.3|O|type:mountain|aansig=inlyn,titel}}
| duimdrukkerkaart = Suid-Afrika
| duimdrukkeretiketposisie = regs
| diumdrukkerkaartgrootte = 300
| duimdrukkerkaartbyskrif =
| breedtegraad = 32
| breedtegraad_m = 50
| breedtegraad_s = 38
| breedtegraad_NS = S
| lengtegraad = 19
| lengtegraad_m = 23
| lengtegraad_s = 23.3
| lengtegraad_OW = O
}}
Die '''Skurweberge''' is 'n [[bergreeks]] in die [[Wes-Kaap]] van Suid-Afrika. Dit lê wes en suidoos van [[Ceres]] en skei die [[Warm Bokkeveld]] van die [[Boland]]. Digby Ceres gaan die [[Michellspas]] eers oor die berg en dan deur die kloof van die [[Dwarsrivier (Ceres)|Dwarsrivier]]. Dié area word in die Ceres-natuurreservaat bewaar, en sluit die valle en versnellings van die Dwarsrivier in. Die berge vorm deel van die [[Kaapse Plooigordel]], en [[Sneeukop]] (2 070 m) is die hoogste piek.<ref>{{Cite web |url=https://howhighis.net/how-high-is-sneeukop/ |title=How high is Sneeukop? |access-date=2 Maart 2025 |archive-date=2 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211102113548/https://howhighis.net/how-high-is-sneeukop/ |url-status=dead }}</ref>
== Verwysings ==
{{verwysings}}
{{Sjabloon:Bergreekse van die Kaapse Plooigordel}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Berge van die Wes-Kaap]]
07b7zduplnwcsri5gi6b1o9qtx1xmq9
Jonaskop
0
388527
3379163
2484084
2026-11-20T12:49:34Z
Aliwal2012
39067
3379163
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Berg
| Naam = Jonaskop
| Foto =
| Foto onderskrif =
| Hoogte = 1 646
| Lengte = 1,0 km
| Rigting =
| Ligging = [[Wes-Kaap]], [[Suid-Afrika]]
| Bergreeks = [[Riviersonderendberge]]
| Prominensie =
| Koördinate = {{Koördinate|33.96963|S|19.5061|O|type:mountain|aansig=inlyn,titel}}
| Topografiese kaart =
| Tipe = Bergpiek
| geonames =
}}
{{Location map|Wes-Kaap |float = right |width=280 | caption = Ligging van Jonaskop in die Wes-Kaap | label = Jonaskop|position=right|background=white|lat=-33.96963|long=19.5061}}
'''Jonaskop''' is 'n bergpiek wat deel is van die [[Riviersonderendberge]] in die [[Wes-Kaap]], [[Suid-Afrika]]. Hierdie bergreeks strek oor 'n afstand van 17,6 km en lê in 'n noordoostelike rigting vanaf die see.
[[Kategorie:Berge van die Wes-Kaap]]
7bwv40i1hw24hmztkansgjdk36eflp7
Wolfieskop
0
388528
3379167
2484085
2026-11-20T12:53:59Z
Aliwal2012
39067
3379167
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Berg
| Naam = Wolfieskop
| Foto =
| Foto onderskrif =
| Hoogte = 205
| Lengte = 2,7 km
| Rigting =
| Ligging = [[Wes-Kaap]], [[Suid-Afrika]]
| Bergreeks = [[Riviersonderendberge]]
| Prominensie =
| Koördinate = {{Koördinate|33.77655|S|18.85817|O|type:mountain|aansig=inlyn,titel}}
| Topografiese kaart =
| Tipe = Bergpiek
| geonames =
}}
{{Location map|Wes-Kaap|float = right |width=280 | caption = Ligging van Wolfieskop in die Wes-Kaap. | label = Wolfieskop|position=right|background=white|lat=-33.77655|long=18.85817}}
'''Wolfieskop''' is 'n bergpiek wat deel is van die [[Riviersonderendberge]] in die [[Wes-Kaap]], [[Suid-Afrika]]. Hierdie bergreeks strek oor 'n afstand van 17,6 km en lê in 'n noordoostelike rigting vanaf die see.
[[Kategorie:Berge van die Wes-Kaap]]
fx8aso1etodestekeo3jstuc3b8jj7e
Spandaukop
0
389040
3379431
2487251
2026-11-21T07:09:08Z
Aliwal2012
39067
3379431
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Berg
| Naam = Spandaukop
| Foto = Spandaukop_(32648093665).jpg
| Foto onderskrif = Spandaukop in [[Kamdeboo- Nasionale Park]]
| Hoogte = 1 316
| Ligging = [[Oos-Kaap]], [[Suid-Afrika]]
| Bergreeks = [[Kamdeboo-berge]]
| Prominensie = 360 meter
| Koördinate = {{Koördinate|32|17|3.9|S|24|31|8|O|type:mountain|aansig=inlyn,titel}}
| Topografiese kaart =
| Tipe =
| Rotsouderdom =
| duimdrukkerkaart = Suid-Afrika
| duimdrukkeretiketposisie = links
| duimdrukkerkaartgrootte = 290
| duimdrukkerkaartbyskrif =
| breedtegraad = 32
| breedtegraad_m = 17
| breedtegraad_s = 4
| breedtegraad_NS = S
| lengtegraad = 24
| lengtegraad_m = 31
| lengtegraad_s = 8
| lengtegraad_OW = O
}}
'''Spandaukop''' is 'n [[berg]]kop langs [[Graaff Reinet]] in die [[Dr Beyers Naudé Plaaslike Munisipaliteit]] in die [[Oos-Kaap]]provinsie van Suid-Afrika.
[[Kategorie:Berge van die Oos-Kaap]]
p2e15h9ijm8s1atlnisb86jnpnqdsqq
Mostertshoek
0
389484
3379186
3341235
2026-11-20T13:30:59Z
Aliwal2012
39067
[[:Kategorie:Berge van Suid-Afrika]] verwyder; [[:Kategorie:Berge van die Wes-Kaap]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]])
3379186
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Berg
| Naam = Mostertshoek
| Foto =
| Foto onderskrif =
| Hoogte = 801 m
| Ligging = [[Wes-Kaap]], [[Suid-Afrika]]
| Bergreeks = [[Kaapse Plooiberge]]
| Prominensie =
| Koördinate = {{Koördinate|33.15615|S|20.2423|O|type:mountain|aansig=inlyn,titel}}
| duimdrukkerkaart = Suid-Afrika
| duimdrukkeretiketposisie = regs
| diumdrukkerkaartgrootte = 280
| duimdrukkerkaartbyskrif =
| breedtegraad = 33
| breedtegraad_m = 9
| breedtegraad_s = 22
| breedtegraad_NS = S
| lengtegraad = 20
| lengtegraad_m = 14
| lengtegraad_s = 32
| lengtegraad_OW = O
}}
'''Mostertshoek''' is 'n bergpiek geleë in die [[Wes-Kaap]] provinsie van [[Suid-Afrika]].
== Eksterne skakels ==
* [https://www.summitpost.org/mostertshoek-twins/151638 Mostertshoek op summitpost.org]
{{Saadjie}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Berge van die Wes-Kaap]]
3fv1wc3l77c45j32r8cry05rv7yx89w
Lüderitz-lughawe
0
390827
3379503
2619470
2026-11-21T09:51:55Z
InternetArchiveBot
131157
Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379503
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox airport
| name = Lüderitz-lughawe
| nativename =
| image = Lüderitz Airport.jpg
| image-width = 240
| IATA = LUD
| ICAO = FYLZ
| type = Openbaar
| owner-oper = Namibia Airports Co.
| city-served = [[Lüderitz]], [[Namibië]]
| location =
| elevation-m = 139
| elevation-f = 457
| coordinates = {{coord|26|41|15|S|15|14|35|E|region:NA|display=inline,title}}
| pushpin_map = Namibië
| pushpin_label = '''FYLZ'''
| pushpin_map_caption = <center>Ligging van die lughawe in Namibië</center>
| website =
| metric-rwy = y
| r1-number = 04/22
| r1-length-m = 1 830
| r1-length-f = 6 004
| r1-surface = Teer
| r2-number = 12/30
| r2-length-m = 1 205
| r2-length-f = 3 953
| r2-surface = Gruis
| stat-year = 2006
| stat1-header = Lugbewegings
| stat1-data = 3 804
| stat2-header = Passasiers
| stat2-data = 15 694
| stat3-header = Vrag
| stat3-data = 12 ton
| footnotes = Bron: Namibia Airports Co.<ref name="na">{{Verwys web |titel=Namibia Airports Co. |url=http://www.airports.com.na/airports/luderitz-airport/4/ |argief-url=https://web.archive.org/web/20220602170943/http://www.airports.com.na/airports/luderitz-airport/4/ |argiefdatum= 2 Junie 2022 |besoekdatum= 2 Junie 2022 |url-status=dead}}</ref> WAD<ref name="WAD">[http://www.worldaerodata.com/wad.cgi?airport=FYLZ Lughawe-inligting vir FYLZ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304070103/http://worldaerodata.com/wad.cgi?airport=FYLZ |date= 4 Maart 2016 }} van DAFIF (effektief Oktober 2006)</ref>
}}
'''Lüderitz-lughawe''' ([[IATA]]: '''LUD''', [[ICAO]]: '''FYLZ''') is 'n [[lughawe]] wat [[Lüderitz]], 'n [[Lys van stede en dorpe in Namibië|dorp]] in die [[ǁKaras|ǁKaras-streek]] van [[Namibië]] bedien. Die lughawe is ongeveer 9 kilometer suidoos van die middedorp van Lüderitz, op die B4-pad.<ref>{{Cite web|url=http://www.wikimapia.org/#lat=-26.6539025&lon=15.1963234&z=13&l=0&m=h&gz=0;151656818;-266873430;0;432598;773335;0|title=Afstand van Lüderitz na die lughawe|website=[[WikiMapia]]|access-date=18 Feb 2010}}</ref>
== Lugrederye en bestemmings ==
* Geen geskeduleerde dienste nie
Nadat [[Air Namibia]] sy bedrywighede in Februarie 2021 gestaak het, is die lughawe sonder enige geskeduleerde dienste gelaat.
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
== Eksterne skakels ==
{{Commons-kategorie inlyn|Lüderitz Airport|Lüderitz-lughawe}}
*[http://ourairports.com/airports/FYLZ/pilot-info.html#general OurAirports - Lüderitz]
*[https://www.openstreetmap.org/#map=13/-26.6825/15.2445 OpenStreetMap - Lüderitz]
[[Lêer:Airport Terminal Luderitz.jpg|duimnael|links|350px|Lughawegebou by Luderitz]]
{{Lughawens in Namibië}}
[[Kategorie:Lughawens in Namibië]]
is6o8wbnd874wi6nxq1evy6hylmg87p
Koninklike Nieu-Seelandse Lugmag
0
390950
3379399
3341557
2026-11-21T03:53:12Z
InternetArchiveBot
131157
Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379399
wikitext
text/x-wiki
Die '''Koninklike Nieu-Seelandse Lugmag''' (afgekort '''RNZAF''') ([[Maori (taal)|Māori]]: ''Te Hokowhitu o Kahurangi'' "The Warriors of the Sky of New Zealand"; voorheen "War Party of the Blue")<ref>{{cite journal|author=Warrant Officer Wal Wallace|date=September 2009|title=New Māori Name for Air Force|journal=Air Force News|publisher=RNZAF|issue=107|issn=1175-2327|url=http://www.airforce.mil.nz/operations/airforce-news/archive/107/maori-for-air-force.htm|access-date=9 Oktober 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20130208134013/http://airforce.mil.nz/operations/airforce-news/archive/107/maori-for-air-force.htm|archive-date=8 Februarie 2013|url-status=live}}</ref> is die lugdienstak van [[Nieu-Seeland]] se weermag. Dit is gevorm uit Nieu-Seelandse elemente van die [[Koninklike Britse Lugmag]] en het in 1923 'n onafhanklike mag geword, hoewel baie RNZAF-lugbemanningslede steeds in die Koninklike Britse Lugmag gedien het tot die einde van die 1940's.
Die RNZAF het in die [[Tweede Wêreldoorlog]], Malaya, [[Korea-oorlog]], [[Viëtnamoorlog]] en die [[Golfoorlog]] geveg, asook verskeie VN-vredesmissies onderneem. Vanaf 'n hoogtepunt in 1945 van meer as 1 000 gevegsvliegtuie het die RNZAF gekrimp tot 'n sterkte van ongeveer 48 vliegtuie in 2022, met die fokus op maritieme patrollie- en vervoerpligte ter ondersteuning van die [[Koninklike Nieu-Seelandse Vloot]] en die Nieu-Seelandse Leër. Die RNZAF se luggevegvermoë het in 2001 geëindig, onder die Vyfde Arbeidsregering met die ontbinding van die [[McDonnell Douglas A-4 Skyhawk|A-4 Skyhawk]]- en Aermacchi MB-339-gebaseerde eskaders.
Die Lugmag word gelei deur 'n Lugvisemaarskalk wat die aanstelling van "Hoof van die Lugmag" beklee. Die RNZAF-leuse is dieselfde as dié van die [[Britse Lugmag]] (Royal Air Force), ''Per ardua ad astra'', wat beteken "Deur ontbering na die sterre".<ref>{{Cite web|url=http://www.raf.mod.uk/links/faqs.cfm|title=What Is The RAF motto|archive-url=https://web.archive.org/web/20100502065436/http://www.raf.mod.uk/links/faqs.cfm|archive-date=2 Mei 2010|access-date=9 Mei 2010}}</ref>
[[Lêer:Supermarine_Spitfire_IX_G-LFIX_-_Flying_Legends_2016_(28123071802).jpg|duimnael|Die gerestoureerde Mk IX Spitfire is eens deur die NZ-bobaas Johnnie Houlton DFC gevlieg. Dit is in 1946 na 'n dubbele opset omgeskakel.]]
[[Lêer:P51_Mustang_Wairarapa.jpg|links|duimnael|'n P-51D bewaar in No. 3 (Canterbury) TAF kleure]]
== Operasionele geskiedenis ==
===Antarktiese vlug===
Die RNZAF Antarktiese Vlug is in 1956 gevorm om die Statebond Trans-Antarktiese Ekspedisie by te staan, toegerus met 'n Auster Mk.7c wat gekoop is van die UK Air Ministry (NZ1707), De Havilland Canada DHC-3 Otter (NZ6081), en 'n De Havilland Canada DHC-2 Beaver (NZ6001, verander na NZ6010 om oorvleuelende getalle met 'n RNZAF [[Gloster Meteor]] te verwyder), verhard en toegerus met ski's.<ref>{{Cite web|url=https://www.airforcemuseum.co.nz/aircraft/auster-mk-7c/|title=Auster Mk.7c|website=Air Force Museum|language=en-NZ|access-date=2021-06-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://nzhistory.govt.nz/media/photo/rnzaf-antarctic-flight|title=RNZAF Antarctic Flight|website=nzhistory.govt.nz|language=en|access-date=2021-06-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://nzwarbirds.org.nz/gallery/warbirds-family-album/DHC2+Beaver.html|title=DHC2 Beaver|website=nzwarbirds.org.nz|access-date=2021-06-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624205020/https://nzwarbirds.org.nz/gallery/warbirds-family-album/DHC2+Beaver.html|archive-date=2021-06-24|url-status=dead}}</ref> Dit het gehelp om mans, hondespanne en voorrade te vervoer, en het geologiese kartering oor die somers van 1956, 1957 en 1958 uitgevoer voordat dit in 1960 ontbind is.
Bedrywighede in Antarktika is hervat in 1965 toe 'n Hercules, die eerste van wat jaarlikse somervlugte van [[Christchurch]] na die vasteland geword het, gevlieg het. Tot vandag toe bedryf die RNZAF beide Boeing 757 en [[Lockheed C-130 Hercules]] na Phoenix Vliegveld, Williams Field en die Ice Runway.
===Viëtnam-oorlog===
[[Lêer:RNZAF_UH-1H_Huey_(6131565976).jpg|links|duimnael|'n RNZAF UH-1H Huey]]
Vanaf 1962 was die primêre RNZAF-bydrae tot die Viëtnam-oorlog No. 40 Eskader RNZAF en No. 41 Eskader RNZAF wat troepevervoer verskaf het vir Nieu-Seeland, Australiese en Amerikaanse troepe met behulp van ''Handley Page Hastings'', ''Bristol 170 Freighter'' en [[C-130 Hercules]].<ref>{{cite book|last=McGibbon|first=Ian|title=New Zealand's Vietnam War: A History of Combat, Commitment and Controversy|year=|publisher=Exisle Publishing|isbn=1877568538|location=Auckland|pages=183}}</ref> Die eerste Nieu-Seelandse gevegstroepe is in 1965 per lug deur No. 40 Eskader na Suid-Viëtnam geneem.<ref>{{Cite web|url=https://nzhistory.govt.nz/war/rnzaf/overview-1946-2012|title=Overview: 1946-2012|website=nzhistory.govt.nz|language=en|access-date=2021-06-22}}</ref>
Vliegtuie het gereelde toevoerlopies van [[Singapoer]] na [[Ho Chi Minh-stad|Saigon]] gemaak. Canberra-bomwerpers is in 'n nie-gevegsrol ontplooi, met bemanning wat Amerikaanse operasies waargeneem het, en na Suid-Viëtnam ontplooi om gesamentlike opleiding met die [[Amerikaanse Lugmag]] te doen. In Junie 1996 het No. 9 Eskader RAAF na Suid-Viëtnam vertrek en hom by [[Vung Tau]] gevestig, toegerus met Bell UH-1 Iroquois-vliegtuie. Polities en operasioneel was dit voordelig vir die RNZAF om die [[Koninklike Australiese Lugmag|Australiërs]], wat 'n tekort aan beskikbare vlieëniers in die gesig gestaar het, by te staan. Altesaam 16 RNZAF-offisiere sou in operasionele diens in [[Viëtnamoorlog|Viëtnam]] by No. 9 Eskader RAAF dien. Luitenant Bill Waterhouse, die RNZAF se enigste Maori-helikoptervlieënier op daardie stadium, is in Januarie 1969 dood toe hy 'n Iroquois in [[Canberra]] gevlieg het terwyl hy voorberei het vir diens in Suid-Viëtnam.
Vlugte om die mediese span by Qui Nhon en die Nieu-Seelandse ambassade in Saigon te ondersteun, het voortgegaan ná die onttrekking van Nieu-Seelandse grondmagte in 1971. Vroeg in April 1975 het die eskader 'n afdeling by [[Tan Son Nhat Internasionale Lughawe]] naby Saigon gestig om Nieu-Seelandse personeel uit die land te ontruim namate Noord-Viëtnamese magte vinnig gevorder het. Die laaste No. 41 Eskader-vlug uit die land het op 21 April vertrek met 38 ambassadepersoneel (insluitend die Nieu-Seelandse ambassadeur) en vlugtelinge, net voor die val van Saigon.<ref>{{Cite web|url=https://vietnamwar.govt.nz/nz-vietnam-war/homecoming|title=Homecoming {{!}} VietnamWar.govt.nz, New Zealand and the Vietnam War|website=vietnamwar.govt.nz|access-date=2021-06-22}}</ref>
==ANZUK en ANZUS samewerking ==
Na die einde van konflik in Viëtnam het die RNZAF 'n sterker maritieme fokus aangeneem. Langafstand-toesigpatrollies het meer gereeld in die waters rondom Nieu-Seeland geword namate P-3 Orion-spanne en Vloot Westland Wasp-helikopters gejag het vir Sowjet- en Chinese vaartuie in Nieu-Seeland se eksklusiewe ekonomiese sone. Terselfdertyd het lugspanne nouer bande met die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] en [[Australië]] aangeneem deur die ANZUS-alliansie. Die eerste oorsese ontplooiing van die nuwe [[McDonnell Douglas A-4 Skyhawk|A-4 Skyhawk]] 's het in 1971 na RAAF-basis Williamtown en HMAS Albatross in Australië plaasgevind. Skyhawk-spanne is deur [[C-130 Hercules]], Andover- en later [[Boeing 727]]-vliegtuie ondersteun om grondondersteuningspersoneel te voorsien en die opstel van mobiele navigasiestelselstasies moontlik te maak. Daarbenewens is agt enkelsitplek Skyhawk's na [[Singapoer]] gestuur om aan Oefening Vanguard deel te neem. Ontplooiings het op 'n gereelde basis plaasgevind na Singapoer, [[Maleisië]] en [[Indonesië]].
[[Lêer:A-4K_with_75_Sqn_RNZAF_members_1982.JPEG|duimnael| Die A-4 Skyhawk NZ6206 wat by die Kin Nan-voorval betrokke was, word hier by die Clark-lugbasis, 1982, gesien.]]
===Kin Nan-voorval===
Die Kin Nan-voorval het in Maart 1976 plaasgevind. Die ''Kin Nan'' was 'n [[Taiwan]]ese inkvissersboot wat onwettig in Nieu-Seelandse water geopereer het. Na 'n versuim om te antwoord op waarskuwingskote en boodskappe van twee RNZN-patrolliebote, is verskeie Skyhawks gestuur om die skip te onderskep, gewapen met Zuni-vuurpyle en 20 mm-rondtes.<ref>{{Cite web|url=https://theaviationgeekclub.com/royal-new-zealand-air-force-a-4-pilot-who-fired-warning-shots-across-the-bow-of-a-taiwanese-squid-boat-retires-after-more-than-60-years-of-service/|title=Royal New Zealand Air Force A-4 pilot who fired warning shots across the bow of a Taiwanese squid boat retires after more than 60 years of service|last=Leone|first=Dario|date=2021-06-03|website=The Aviation Geek Club|language=en-GB|access-date=2021-06-22}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.stuff.co.nz/manawatu-standard/news/3783861/Dedication-kept-pilot-working-with-aircraft|title=Dedication kept pilot working with aircraft|date=2010-06-07|website=Stuff|language=en|access-date=2021-06-22}}</ref> ’n Skyhawk wat deur Jim Jennings geloods is, het ’n sarsie van 53 rondes op die boot afgevuur, wat dit laat stop en die vloot toegelaat het om aan boord te gaan.<ref name=":0">{{Cite web|title=Don Simms on the RNZAF Skyhawks|url=https://www.youtube.com/watch?v=F5sFmyxQSro|language=en|access-date=2021-06-22}}</ref> Die betrokke Skyhawk word by die Museum van Vervoer en [[Tegnologie]] in [[Auckland]] bewaar.<ref>{{Cite web|url=https://www.stuff.co.nz/auckland/5875808/MOTAT-reassembles-iconic-Skyhawk|title=MOTAT reassembles iconic Skyhawk|date=2011-10-29|website=Stuff|language=en|access-date=2021-06-22}}</ref>
[[Lêer:Boeing_727-100_(RNZAF)_91.jpg|links|duimnael|RNZAF [[Boeing 727]] in 2001.]]
Die einde van die [[Koue Oorlog]] het dramatiese veranderinge in die samestelling van die RNZAF meegebring. Met regeringsbeleid van die Vierde Arbeidersregering wat daarop aandring het om openbare besteding te verminder, het die RNZAF begin om sy fasiliteite te konsolideer, gelei deur die Minister van Verdediging Bob Tizard. Die ''Air Force Stores Depot'' by Te Rapa is in 1992 gesluit, met herontwikkeling in "The Base Shopping Centre".<ref name=":1">{{Cite web|url=http://www.airforce.mil.nz/about-us/history/the-post-war-years.htm|title=RNZAF - The Post War Years|date=2010-05-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20100522113240/http://www.airforce.mil.nz/about-us/history/the-post-war-years.htm|archive-date=2010-05-22|access-date=2021-06-22}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.cambridgeairforce.org.nz/RNZAF%20Stations%20Waikato%20BOP%20area.htm|title=RNZAF Waikato & Bay of Plenty Area|archive-url=https://web.archive.org/web/20130207203905/http://cambridgeairforce.org.nz/RNZAF%20Stations%20Waikato%20BOP%20area.htm|archive-date=7 February 2013|access-date=11 April 2013}}</ref> Op 14 September 1995 is die afsluitingsparade gehou vir die eerste RNZAF-vliegveld, RNZAF Station Wigram in Christchurch.<ref>{{Cite web|url=http://www.warbirdsite.com/booksnz2.html|title=Virtual Museum – New Zealand Aviation Books By Author from N to Z|website=warbirdsite.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20150212221744/http://warbirdsite.com/booksnz2.html|archive-date=12 February 2015|access-date=1 November 2012}}</ref> Die ondersteuningsbasis RNZAF Shelly Bay, geleë op Wellington se Miramar-skiereiland, het ook gesluit. Die [[helikopter]]- en voormalige seevliegtuigbasis ''RNZAF Hobsonville'' is aan ''Housing New Zealand'' verkoop, en word herontwikkel as 'n woongebied deur die "Hobsonville Land Company".<ref>{{Cite web|url=http://www.hobsonvillepoint.co.nz/about-the-point|title=Hobsonville Land Company|publisher=Hobsonville Land Company|archive-url=https://web.archive.org/web/20111106001346/http://www.hobsonvillepoint.co.nz/about-the-point|archive-date=6 November 2011|access-date=2 October 2011}}</ref> Beide Wigram en Hobsonvillle is herontwikkel in woongebiede, terwyl Shelly Bay verlate bly.
== Terugsnoei van uitgawes ==
Na aanleiding van die neoliberale ideologie van die 1990's, is nie-kernaktiwiteite soos onderhoud en spyseniering geprivatiseer of uitgekontrakteer.
Ten spyte van die vermindering in begroting en mannekrag, is internasionale ontplooiings deur die Lugmag uitgebrei.<ref name=":1" /> Tydens die Golfoorlog is twee Hercules-vragvliegtuie en personeel van No. 40 Eskader na die Golfoorlog ontplooi, waar hulle as deel van 'n Koninklike Lugmag Hercules Eskader opereer het. <ref>{{Cite web|url=https://teara.govt.nz/en/photograph/34548/new-zealand-airman-in-saudi-arabia-1991|title=New Zealand airman in Saudi Arabia, 1991|last=Taonga|first=New Zealand Ministry for Culture and Heritage Te Manatu|website=teara.govt.nz|language=en|access-date=2021-06-22}}</ref> No. 2 Eskader RNZAF lewer voortgesette diens by Nowra in [[Nieu-Suid-Wallis]], [[Australië]], en verskaf opleiding vir die [[Koninklike Australiese Vloot]] en omskakeling vir RNZAF Skyhawk-vlieëniers.
No. 42 Eskader het vyf maande in Somalië ontplooi, met drie Andover-vervoervliegtuie. Humanitêre lughysers is uitgevoer deur Hercules- en Boeing-vliegtuie van No. 40 Eskader in die [[Midde-Ooste]] en Rwanda. No. 40 Eskader het ook lugvervoerondersteuning aan die Nieu-Seelandse leërkontingent in [[Bosnië]] verskaf.
[[Lêer:Beechcraft_T-6_Texan_flying_by.jpg|duimnael| RNZAF T-6 Texan van No 14 Eskader]]
== Lugmag-erfenisvlug ==
Die ''Air Force Heritage Flight of New Zealand'' is 'n samewerkende vennootskap tussen die RNZAF en 'n aantal burgerlike organisasies wat in 2022 geskep is. Die doel daarvan is om erfenisvliegtuie te bedryf wat relevant is tot die geskiedenis en tradisies van die lugmag. Ter vervanging van die RNZAF Historiese vlug, verskaf die lugmagvlieëniers om 'n aantal vliegtuie te loods met die doel om vertoonvlugte en uitstallings in Nieu-Seeland te doen.
[[Lêer:RNZAF_parachutist_Whenuapai_Air_Show_2009.jpg|duimnael| ’n Lid van die RNZAF Valskermopleiding en Ondersteuningseenheid vertoon die valskermsoldaatvlag tydens die lugskou by Whenuapai in Maart 2009.]]
== Lugbemanning-uniform ==
As deel van die ''Air Warrior''-projek in 2016, het RNZAF-lugbemanning begin om MultiCam-uniform te toets om die DPM-variant wat hulle sedert die laat 1980's gebruik het, te vervang. Proewe vir die uniform is in 2016 voltooi.
Vir alle vliegopdragte dra lugbemanning 'n Nomex brandwerende groen een- of tweestukvliegpak. Vir operasies na 'n woestynomgewing dra lugbemanning 'n sandkleurige weergawe van die groen uniform.
[[Lêer:Badge_(AM_2001.25.31-1).jpg|duimnael|RNZAF vliegkenteken]]
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
{{en-vertaal|Royal New Zealand Air Force}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Lugmagte]]
[[Kategorie:Nieu-Seeland]]
ppu1sklg5tme8xtr30h63l5eo6u9afs
Rietberg
0
391469
3379310
2621351
2026-11-20T18:35:57Z
Aliwal2012
39067
3379310
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Berg
| Naam = Rietberg
| Foto =
| Foto onderskrif =
| Hoogte = 587
| Ligging = [[Kirkwood]], [[Oos-Kaap]],<br />[[Suid-Afrika]]
| Bergreeks =
| Prominensie =
| Koördinate = {{Koördinate|33|22|22|S|25|25|11|O|type:mountain|aansig=inlyn,titel}}
| Topografiese kaart =
| Tipe = [[sandsteen]]
| Rotsouderdom = Neoargeaans tot vroeg-Paleoproterosoïes
| duimdrukkerkaart = Oos-Kaap
| duimdrukkeretiketposisie = links
| duimdrukkerkaartgrootte = 280
| duimdrukkerkaartbyskrif = <center>Ligging van Rietberg in die Oos-Kaap</center>
| breedtegraad = 33
| breedtegraad_m = 22
| breedtegraad_s = 22
| breedtegraad_NS = S
| lengtegraad = 25
| lengtegraad_m = 25
| lengtegraad_s = 11
| lengtegraad_OW = O
}}
Die '''Rietberg''' is 'n [[berg]] geleë in die [[Sarah Baartman-distriksmunisipaliteit]],<ref name="gn962276" /> provinsie van die [[Oos-Kaap]], in die suidelike deel van Suid-Afrika, 900 km suid van die hoofstad Pretoria. Rietberg is 587 meter bo [[seespieël]] geleë.<ref name="gn962276" />
Die landskap rondom Rietberg is heuwelagtig in die noorde, maar na die suide is dit plat. Die hoogste punt in die omgewing het 'n hoogte van 889 meter en is 10,4 km noord van Rietberg.<ref name="vp" /> Daar woon ongeveer 30 mense per vierkante kilometer rondom Rietberg, 'n relatief klein bevolking.<ref name="nasapop" /> Die naaste groter dorp is [[Kirkwood]], 3,5 km suidoos van Rietberg. Die gebied rondom Rietberg is feitlik heeltemal met bosse en gras bedek.<ref name="nasalandcover" /> In die streek rondom Rietberg is valleie buitengewoon algemeen.
Die gemiddelde temperatuur is 19 °C. Die warmste maand is Januarie, teen 25 °C, en die koudste Junie, teen 12 °C.<ref name="nasa" /> Die gemiddelde reënval is 639 millimeter per jaar. Die natste maand is Oktober, met 98 mm reën, en die droogste Mei, met 24 mm.<ref name="nasarain" />
== Verwysings ==
{{Verwysings|verwysings=
<ref name="gn962276">Rietberg gnid=962276 by Geonames.org (cc-by); databasis van 2017-02-28</ref>
<ref name="vp">{{Cite journal |title= Viewfinder Panoramas Digital elevation Model|date= 2015-06-21}}</ref>
<ref name="nasapop">{{Cite web|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP|title= NASA Earth Observations: Population Density|access-date= 30 Mei 2016|publisher= NASA/SEDAC|archive-date= 9 Februarie 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160209064446/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP|url-status= dead}}</ref>
<ref name="nasalandcover">{{Cite web|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1|title= NASA Earth Observations: Land Cover Classification|access-date= 30 Mei 2016|publisher= NASA/MODIS|archive-date= 28 Februarie 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160228161657/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1|url-status= dead}}</ref>
<ref name="nasa">{{Cite web|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php|title= NASA Earth Observations Data Set Index|access-date= 30 Mei 2016|publisher= NASA|archive-date= 6 Augustus 2013|archive-url= https://web.archive.org/web/20130806035941/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php|url-status= dead}}</ref>
<ref name="nasarain">{{Cite web|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M|title= NASA Earth Observations: Rainfall (1 month - TRMM)|access-date= 30 Mei 2016|publisher= NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission|archive-date= 11 Mei 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200511075534/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M|url-status= dead}}</ref>
}}
{{vertaaluit| taalafk = ceb| il = Rietberg (bukid sa Habagatang Aprika, Eastern Cape)}}
{{Oos-Kaap saadjie}}
[[Kategorie:Berge van die Oos-Kaap]]
qqp8zsg54fokhznvqljnmauk5bjxd6c
John Weston
0
391481
3379371
3341738
2026-11-20T23:25:58Z
InternetArchiveBot
131157
Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379371
wikitext
text/x-wiki
[[Lêer:John Weston family.JPG|duimnael|John Weston en sy familie]]
'''John Weston''' (gebore '''Maximilian John Ludwick Weston''', [[17 Junie]] [[1873]] - [[24 Julie]] [[1950]]) was 'n Suid-Afrikaanse [[lugvaartingenieur]], pioniervlieënier, boer en soldaat. Hy het baie gereis in 'n motorkaravaan wat hy self ontwerp en gebou het.
Weston was 'n pionier van [[lugvaart]] in [[Suid-Afrika]].<ref name="Ob">Oberholzer H. "Pioneers of early aviation in South Africa." Memoirs van die Nasionale Museum, Memoir No 7, 1974.</ref><ref name="Illsley">Illsley J. W. "In Southern skies a pictorial history of early aviation in Southern Africa 1816 - 1940." Jonathan Ball Publishers, 2003.</ref> In 1911 het Weston die Lugvaartkundige Vereniging van Suid-Afrika gestig. Die Genootskap bied 'n tweejaarlikse gedenklesing ter ere van hom aan.<ref>[http://www.aessa.org.za] Aeronautical Society of South Africa website.</ref><ref>[http://www.johnwestonaviator.co.uk] Enthusiast website.</ref>
==Vroeë lewe==
Weston is gebore op [[17 Junie]] [[1873]], <ref>Album Pages Aeronauts, [http://interactive.ancestry.com/1283/31023_A200057-00084/7947?backurl=http%3a%2f%2fsearch.ancestry.com%2fcgi-bin%2fsse.dll%3fdb%3droyalaeroclub%26so%3d2%26pcat%3dROOT_CATEGORY%26gss%3dangs-g%26new%3d1%26rank%3d1%26gsfn%3djohn%26gsfn_x%3d1%26gsln%3dweston%26gsln_x%3d1%26msbdy_x%3d1%26msbdp%3d1%26MSAV%3d1%26msbdy%3d1872%26gskw%3dafrica%26gskw_x%3d1%26cpxt%3d1%26cp%3d11%26catbucket%3drstp%26uidh%3dg92&ssrc=&backlabel=ReturnSearchResults Great Britain, Royal Aero Club Aviators’ Certificates, 1910-1950 for John L Weston] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160422151341/http://interactive.ancestry.com/1283/31023_A200057-00084/7947?backurl=http%3a%2f%2fsearch.ancestry.com%2fcgi-bin%2fsse.dll%3fdb%3droyalaeroclub%26so%3d2%26pcat%3dROOT_CATEGORY%26gss%3dangs-g%26new%3d1%26rank%3d1%26gsfn%3djohn%26gsfn_x%3d1%26gsln%3dweston%26gsln_x%3d1%26msbdy_x%3d1%26msbdp%3d1%26MSAV%3d1%26msbdy%3d1872%26gskw%3dafrica%26gskw_x%3d1%26cpxt%3d1%26cp%3d11%26catbucket%3drstp%26uidh%3dg92&ssrc=&backlabel=ReturnSearchResults |date=22 April 2016 }} Ancestry.com (pay to view site). Besoek op 11 April 2016.</ref> in 'n [[ossewa]] by Fort Marshall, noordelike [[Natal (kolonie)|Natal]]. Sy pa se naam is onbekend. Sy ouers was dalk Brits. Weston se ma en suster, Lucy, is in 1928 in [[China]] aan [[cholera]] dood. Daar is geen geboorteregistrasie vir hom in die nasionale rekords in [[Pretoria]] nie.<ref name="Ob"/>
== Vroeë loopbaan ==
In 1888 is Weston as [[ingenieur]] by die J. Jaspar-maatskappy in [[Luik (stad)|Luik]], [[België]] opgelei en het toe vir de Puydt en Poncin Lighting and Power Company gewerk, waar hy tot die posisie van vennoot en tegniese adviseur gevorder het. In 1900 - 1901 het Weston M. Weston and Co., (Manufacture de la Lampe a arc, 1900) gestig, 'n maatskappy wat elektriese ligte in Luik vervaardig.
Weston het tydens die [[Tweede Vryheidsoorlog]] na Suid-Afrika teruggekeer om aan die kant van die Boere te veg. Weston, verarmd gelaat na die oorlog, het £100 by 'n vriend geleen en na [[Amerika]] gegaan.<ref name="Voor">"A Modern Voortrekker." ''Sunday Times'', Johannesburg, Transvaal, 11 Mei 1924</ref>
In 1903 het Weston aansoek gedoen om lidmaatskap van die British Institute of Electrical Engineers en die maatskappy het 'n kantoor in Birkenhead, [[Liverpool]], geopen.<ref name="Ob"/> Met die hulp van die Russiese Ambassade in [[Washington, D.C.|Washington D.C.]], is Weston aangestel as 'n ingenieur vir die Chinese Oostelike Spoorweg, wat op 'n gedeelte naby die [[Baikalmeer]] gewerk het. Dit was hier waar hy [[Russies]] leer praat het.<ref name="Voor"/> Die spoorlyn sou teen 1905 klaar wees, maar op 8 Februarie 1904 het [[Russies-Japannese Oorlog|Japan oorlog teen Rusland verklaar]]. Aanvanklik gestrand het Weston via Port Arthur, [[Mantsjoerye]], ontsnap. Daarna het hy wyd gereis om werk te soek.<ref name="Ob"/> Weston is op 17 September 1904 as 'n genoot van die ''Royal Geographical Society'' toegelaat.
Weston het vroeg in 1905 na Suid-Afrika teruggekeer. In Augustus 1906 trou hy met Elizabeth (Lily) Maria Jacoba Roux in [[Bloemfontein]]. Die egpaar het drie kinders gehad: Anna MacDougal (geb. 1908), Kathleen (geb. 1912), en Maximilian John (geb. 1915). Weston het 'n boer geword in Doornpoort en later in Kalkdam. In Mei 1909 verhuis die gesin na [[Brandfort]], [[Vrystaat]].<ref name="Ob"/>
==Bydrae tot lugvaart==
In 1907 - 1908, by Kalkdam, het Weston 'n vliegtuig gebou van 'n plan deur [[Gabriel Voisin]] met 'n Panhard-enjin, maar dit was onderaangedryf en het nooit gevlieg nie. Op 14 September 1910 het Weston in [[Engeland]] aangekom op pad na [[Franse nasionale rugbyspan|Frankryk]] om sy belangstelling in lugvaart na te streef.<ref name="National">The National Archives. "UK Incoming Passenger Lists, 1878–1960". www.ancestry.co.uk</ref>
===Frankryk===
In Frankryk is Weston by die [[Henri Farman]]-vliegskool by Étampes opgelei. Op 30 Desember 1910 het Weston solo by Étampes gevlieg en op 5 Januarie 1911 sy vlieëniertoets geslaag.<ref>''L’Aero'', 1 en 8 Januarie 1911</ref> Hy is op 3 Februarie 1911 deur die Franse Aero-klub vlieëniersertifikaat No. 357 toegeken.<ref name="Ob"/>
===Brandfort===
Weston het in 1911 na Suid-Afrika teruggekeer met 'n vliegtuig aangedryf deur 'n 50 pk Gnome-enjin. Die vliegtuig is die Weston-Farman genoem <ref name="Illsley"/> Op Brandfort het Weston vliegtuie en onderdele ingevoer en verkoop. Dit het die Blériot-eenvliegtuig, die Farman- en die Bristol-tweedekker, Gnome-enjins en Chauviére-propellers ingesluit.<ref name="Ob"/>
===Lugvaartkundige Vereniging van Suid-Afrika===
Weston was 'n stigterslid van die Lugvaartkundige Vereniging van Suid-Afrika. Hy het ook die John Weston Aviation Company gestig om fondse in te samel vir die stigting van 'n vliegskool met 'n permanente vliegveld. Die maatskappy se ryk borge het vlieënde demonstrasies in Suid-Afrika en Mosambiek gefinansier. In Desember 1909 het die Fransman, [[Albert Kimmerling]], die eerste aangedrewe vlug in Suid-Afrika in [[Oos-Londen]] gemaak. In Junie 1911 het Weston die Weston-Farman vir agt en 'n half minute by [[Kimberley]] gevlieg. Dit was 'n Suid-Afrikaanse rekord vir die duur van 'n vlug. Vliegvertonings van die maatskappy se vyf vliegtuie (een Weston-Farman, drie Bristols en een Farman) het gevolg in Johannesburg, [[Lourenço Marques]], Bloemfontein, Kaapstad, [[Kenilworth]], Oos-Londen, [[King William’s Town]] en [[Queenstown]].<ref name="Ob"/>
===Moeilikhede===
In 1912 was Weston onsuksesvol in sy pogings om as raadgewer vir die regering van [[Jan Smuts]] aangestel te word om beleggings in militêre vliegtuie en vlieënieropleiding te beding. Destyds het die vliegvertonings groot skares getrek, maar min beleggings. In Januarie 1913 is reëlings getref vir vliegvertonings op Brandfort. ’n Groot skare het op die renbaan saamgedrom toe ’n stofstorm begin en die vliegtuig vernietig het. Toe, vroeg in Februarie 1912, is die Brandfort-loods deur brandstigting vernietig. Weston het die aanbod van 'n gesamentlike onderneming met die vlieënier, Cecil Compton Paterson, van die hand gewys. Op 1 Julie 1913 is die Paterson Lugvaartsindikaat in Kimberley geregistreer en op 10 September 1913 het Paterson en die Unie-regering 'n ooreenkoms aangegaan oor die opleiding van die eerste Suid-Afrikaanse militêre vlieëniers vir wat later die [[Suid-Afrikaanse Lugmag]] sou word.<ref name="Ob"/>
==Eerste Wêreldoorlog==
Weston het in Junie 1913 na [[Engeland]] verhuis en teen Oktober 1913 het hy saam met die Willow's Aircraft Company gewerk aan militêre bestuurbare [[Lugskip|lugskepe]].<ref name="Ob"/> In Februarie 1914 het hy British Aeronaut's Certificate No. 38 (vir vlieënde ballonne) sowel as Airship Pilot's Certificate No.23 ontvang.<ref>[http://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/1914/1914%20-%200138.html "Committee Meeting."]''Flight'', 7 Februarie 1914.</ref>
Met die uitbreek van die [[Eerste Wêreldoorlog]] het Weston by die Suid-Afrikaanse magte aangesluit wat aan die Suidwes-Afrika-veldtog (die huidige [[Namibië]]) deelgeneem het. Hy was verantwoordelik vir die verskaffing en instandhouding van vliegvelde.<ref>L’Ange G. "Urgent imperial service: South African Forces in German South West Africa 1914 – 1915." Ashanti. Rivonia, South Africa. 1991.</ref> Op 6 Februarie 1915 sluit hy aan by die Suid-Afrikaanse Lugkorps (SAAK) met die rang van luitenant.<ref name="SWA">[http://samilitaryhistory.org/vol132hp.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100422130942/http://samilitaryhistory.org/vol132hp.html |date=22 April 2010 }} South African Military History organisation website.</ref> Eers op 1 Mei 1915 was vliegtuie vir Suid-Afrika se militêre magte beskikbaar en dit is toe as ondiensbaar bevind. Weston kon egter bakens plaas vir vlieëniers so ver as Garub, nou in [[Namibië]].<ref name="HH">[http://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/1915/1915%20-%200988.html "The S. A. Aviation Corps and their doings in S. W. Africa"] ''Flight''. 3 Desember 1915.</ref>
Nadat Duitse magte op 9 Julie 1915 in Suidwes-Afrika gekapituleer het, het Weston en sy gesin na Engeland gereis en op 9 September 1915 in Tilbury aangekom.<ref name="National"/> Op 1 Julie 1916 is hy as 'n tydelike sub-luitenant in die ''Royal Naval Volunteer Reserve'' aangestel vir pligte by die RNAS. Sy eerste plasing was na No. 3 Airplane Wing, Manston.<ref>''The London Gazette''. 4 Julie 1916.</ref> Op 28 September 1916 is hy bevorder tot tydelike waarnemende luitenant.<ref>''RNR Pay and Appointing Ledger.'' Fleet Air Arm Museum Archive Department and Research Centre.</ref> Die No. 3 (Vloot) Vleuel het gedurende die lente van 1916 gevorm. Weston se groep was een van die eerste vertrekke na 'n vliegveld by Luxeuil-les-Bains, wat oor 'n strategies belangrike Duitse vervaardigingsgebied bedryf is. Weston se rol het kalibrasie van passers en die verskaffing van gemerkte kaarte aan waarnemers en vlieëniers, intelligensiewerk en die herwinning van afgekiete lugmanne ingesluit. Hy het ook herstelwerk onderhandel vir plaaslike boere en inwoners wat deur sy eenheid se bedrywighede geraak is, aangesien hy [[Frans]] gepraat het.<ref name="manito">Dodds R. V. [http://www.manitobamilitaryaviationmuseum.com/PDF/No3Wing.pdf "Britain's first strategic bombing force: no. 3 naval wing."] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131109161627/http://www.manitobamilitaryaviationmuseum.com/PDF/No3Wing.pdf |date= 9 November 2013 }} ''The Roundel'', July – August 1963, Vol. 15, No. 6.</ref> Vanaf 28 Julie 1916 het Weston ook as vertaler gewerk.<ref name="3Wing">"No. 3 Wing R.N.A.S. 1916–1917 - Britain’s first strategic bombers." Appendix O, part 1. Fleet Air Arm Museum Archive Department and Research Centre.</ref>
Op 2 April 1917 is Weston geplaas as 'n kompasoffisier na die nommer 2 vleuel, RNAS, by Moudros op die Griekse eiland [[Lemnos]] in die [[Egeïese See]]. Weston het ook vliegveldkonstruksie, dreinering en padmaak bestuur. Hierdie plasing het 'n kort tydjie as 'n intelligensiebeampte in [[Port Said]] in [[Egipte]] ingesluit. Dit het ook opleiding van vlieëniers, bemanning en ingenieurs van die Helleense Vloot Lugdiens ingesluit.<ref>Thanos M. L. "Weston J." South African National War Museum file.</ref> Weston is beskryf as "'n deeglike en doeltreffende karteringbeampte, baie energiek en hardwerkend ... 'n baie bekwame 'E'-beampte". Hy het ten minste tot 1918 in Moudros gebly.<ref name="Ob"/> Tussen 1919 en 1921 het Weston twee reise na die Verenigde State van Amerika onderneem vir die lug ministerie. Hy verlaat die diens op 22 November 1923.<ref>''The London Gazette''. 4 Desember 1923</ref>
Met die stigting van die ''Royal Air Force'' uit die ''Royal Naval Air Service'' en die ''Royal Flying Corps'' op 1 April 1918, is Weston as 'n luitenant in die RAF aangestel. In Augustus 1918, terwyl hy gesekondeer is na die Britse Vlootsending na [[Griekeland]] as hoof van die tegniese afdeling, is hy bevorder tot "majoor terwyl hy spesiaal in diens was”.<ref>''The London Gazette'', 2 Augustus 1918</ref> Op 9 Januarie 1919 is Weston bevorder tot majoor ter erkenning van sy uitnemende diens.<ref>"Supplement to The London Gazette". 1 Januarie 1919</ref> In Julie 1919 is die "Kruis van Offisier van die Orde van die Verlosser" aan Weston toegeken.<ref>"Flight" 31 Julie 1919</ref> en in 1923 is hy bevorder tot vise-admiraal in die Koninklike Helleense Vloot. Weston het later sy Suid-Afrikaanse eiendom die "Admiraliteitslandgoed" genoem.<ref name="Ob"/>
==Reis==
===''Suid-Afrika''===
[[Lêer:Reizen, SFA022817766.jpg|duimnael|Weston (1924)]]
Weston het 'n liefde vir [[reis]] gehad en het dit by sy kinders aangemoedig. Terwyl hy in die VSA was, tussen 1919 en 1921, het Weston 'n Detroit-vervaardigde Commerce eenton-vragmotor met 'n Continental N-enjin gekoop. Die vragmotor is na Engeland verskeep, waar Weston dit omskep het in 'n motorhuis met slaapplek vir vyf.<ref name="palace">"Free staters see the world in a caravan." ''The Friend'', Bloemfontein, 17 Junie 1928.</ref> Weston het die voertuig geel met swart afwerking geverf en dit "''Suid-Afrika''" genoem.<ref name="WC">"Weston Caravan." Winterton Museum, South Africa.</ref> Die ''Suid-Afrika'' was in wese 'n groot houtstruktuur op die agterste onderstel van die vragmotor. Vensters is aan die voorkant van die woonkwartiere en in die kante van die lanterndak geplaas.<ref name="outspan">Rosenthal E. A. "South African caravans around the globe." ''The Outspan'', 3 Oktober 1930.</ref> Die voertuig kon regop op 'n skeepsdek gehys word. 'n Bordjie aan die kant lees: "Ons herehuis: 7 by 14 voet, Ons veld: die wêreld, Ons familie: die mensdom." en rondom dit, in 'n sirkel, "Round the World." Weston en sy gesin het 'n toer van 18 weke in die ''Suid-Afrika'' van Engeland na Griekeland onderneem. Die Westons het vir twee jaar in [[Athene]] gewoon, toe in Mei 1924, het in die ''Suid-Afrika'' teruggekeer na Engeland en vandaar na Suid-Afrika. In 1925 het Weston uitgebreide reise deur suidelike Afrika gemaak. In 1926 het die gesin probeer om terug te keer na Engeland, oorland. In 1927 het Weston gevind die motorkaravaan was nie geskik vir die reis nie en het teruggekeer na Kaapstad. (Die huis in Brandfort is in April 1928 verkoop.) Die motorhuis word steeds uitgestal as 'n uitstalling van die Winterton Museum.
===''Prairie Schooner''===
Die ''Prairie Schooner'' was 'n tweede motorkaravaan wat deur Weston gebou is. Dit het 'n verwyderbare leefarea met 'n seilbedekking gehad en was waterdig vir rivierkruisings. In 1931 - 1932 het Weston van [[Kaap Agulhas]], die mees suidelike punt van Afrika, na [[Belgrado]], [[Bulgarye]] (en na Engeland en terug) gereis.<ref name="Egypt">A. D. N. "Across Africa and Europe by car: the Weston family expedition." ''Egyptian Gazette.'' 24 Februarie 1932.</ref> Weston het die ''Prairie Schooner'' vir die res van sy lewe gebruik. In 1975 het die ''Prairie Schooner'' deelgeneem aan die Internasionale Veteraan- en Vintagemotortydren van Durban na Kaapstad. Dit is later deur Weston se skoonseun, Carl Rein Weston, aan die Winterton Museum, [[KwaZulu-Natal]], Suid-Afrika geskenk.<ref name="WC"/>
==Later lewe==
Met sy terugkeer na Suid-Afrika in 1933 het Weston 'n plaas in die Bergville-distrik, naby die [[Sterkfonteindam]], gekoop. Op 24 Julie 1950 is Weston en sy vrou in 'n aanval beseer. Weston is drie dae later op die ouderdom van 78 oorlede. Sy vrou het oorleef. Sy het saam met haar oudste dogter, Anna, in Transvaal gewoon en is op 91-jarige ouderdom oorlede.
==Verwysings==
{{Verwysings|2}}
{{Gesagsrekords}}
{{DEFAULTSORT:Weston, John}}
[[Kategorie:Suid-Afrikaanse ingenieurs]]
[[Kategorie:Lugvaartpioniers]]
[[Kategorie:Geboortes in 1873]]
[[Kategorie:Sterftes in 1950]]
87zplee2706wfhqcvsntjvwu36r166q
Swartkrans (Witteberge)
0
392000
3379435
3341823
2026-11-21T07:15:46Z
Aliwal2012
39067
[[:Kategorie:Vrystaat]] verwyder; [[:Kategorie:Berge van die Vrystaat]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]])
3379435
wikitext
text/x-wiki
{{Location map|Vrystaat|float = right |width=220 | caption = Ligging van die Swartkrans in die Vrystaat, Suid-Afrika. | label = Swartkrans|position=right|background=white|lat=-28.51034|long=28.01276}}
Die '''Swartkrans'''<ref name = "gn950923"/> is 'n bergpiek in die [[Witteberge]], 'n bergreeks aan die noordelike [[Drakensberg]] van die [[Oos-Vrystaat]].
Dit is geleë in die [[Thabo Mofutsanyana-distriksmunisipaliteit]] van die Vrystaatprovinsie, in die sentrale deel van die land, 300 km suid van Pretoria, die hoofstad van die land. Swartkrans se piek is 1 843 meter bo [[seespieël]], of 473 meter bo die omliggende terrein. Sy voetheuwels is ongeveer 21,5 kilometer breed. Swartkrans is deel van die Witteberge.
== Geografie ==
Die grond rondom Swartkrans is meestal heuwelagtig, maar in die noordweste is dit plat. Swartkrans is geleë op 'n hoogte wat 'n noord-suid rigting gee. Die hoogste punt in die gebied het 'n hoogte van 2 377 meter en is 14,6 km suid van Swartkrans.<ref name = "vp"/> Daar woon ongeveer 8 mense per vierkante kilometer rondom Swartkrans, 'n lae bevolking.<ref name = "nasapop"/> Swartkrans is amper heeltemal omring deur grasveld.<ref name = "nasalandcover"/> In die streek rondom Swartkrans is berge en heuwels buitengewoon algemeen.
== Klimaat ==
Die klimaat is vogtig en subtropies.<ref name = "koppen"/> Die gemiddelde temperatuur is 16 °C. Die warmste maand is Desember, teen 20 °C, en die koudste is Junie, teen 8 °C.<ref name = "nasa"/> Die gemiddelde reënval is 891 millimeter per jaar. Die natste maand is Desember, met 169 millimeter reën, en die droogste is Julie, met 10 millimeter.<ref name = "nasarain"/>
== Verwysings ==
{{Verwysings|verwysings=
<ref name = "gn950923">"Swartkrans" gnid=950923 by Geonames.org (cc-by); databasis van 2017-02-28</ref>
<ref name = "vp">{{Cite journal |title= Viewfinder Panoramas Digital elevation Model|date= 2015-06-21}}</ref>
<ref name = "nasapop">{{Cite web|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP|title= NASA Earth Observations: Population Density|access-date= 30 Januarie 2016|publisher= NASA/SEDAC|archive-date= 9 Februarie 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160209064446/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP|url-status= dead}}</ref>
<ref name = "koppen">{{cite journal|last= Peel|first= M C|last2= Finlayson|first2= B L|date= |title= Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification|url= http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.html|journal= Hydrology and Earth System Sciences|publisher= |volume= 11|issue= |pages= 1633-1644|doi= 10.5194/hess-11-1633-2007|access-date= 30 Mei 2016|archive-date= 10 Februarie 2017|archive-url= https://web.archive.org/web/20170210144308/http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.html|url-status= dead}}</ref>
<ref name = "nasalandcover">{{Cite web|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1|title= NASA Earth Observations: Land Cover Classification|access-date= 30 Mei 2016|publisher= NASA/MODIS|archive-date= 28 Februarie 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160228161657/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1|url-status= dead}}</ref>
<ref name = "nasa">{{Cite web|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php|title= NASA Earth Observations Data Set Index|access-date= 30 Mei 2016|publisher= NASA|archive-date= 11 Mei 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200511075542/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php|url-status= dead}}</ref>
<ref name = "nasarain">{{Cite web|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M|title= NASA Earth Observations: Rainfall (1 month - TRMM)|access-date= 30 Mei 2016|publisher= NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission|archive-date= 13 April 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200413164725/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M|url-status= dead}}</ref>
}}
{{vertaaluit| taalafk = ceb| il = Swartkrans}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Drakensberge]]
[[Kategorie:Berge van die Vrystaat]]
r8vv993fk2uh3u33qah23ivunnlwssl
Suikerbosrant (Witteberge)
0
392001
3379454
2512398
2026-11-21T07:38:17Z
Aliwal2012
39067
[[:Kategorie:Vrystaat]] verwyder; [[:Kategorie:Berge van die Vrystaat]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]])
3379454
wikitext
text/x-wiki
{{Location map|Vrystaat|float = right |width=220 | caption = Ligging van Suikerbosrant in die Vrystaat, Suid-Afrika. | label = Suikerbosrant|position=top|background=white|lat=-28.56233|long=28.08955}}
Die '''Suikerbosrant''' is 'n bergpiek in die [[Witteberge]], 'n bergreeks aan die noordelike [[Drakensberg]] van die [[Vrystaat]]. Die piek is 1 914 m bo [[seespieël]].
<!--
== Verwysings ==
{{Verwysings}} -->
{{Saadjie}}
[[Kategorie:Drakensberge]]
[[Kategorie:Berge van die Vrystaat]]
7kxz7bdn8sto7wh4iu8curlmmwb5j0g
Sinkoijellashoed
0
392002
3379453
2512397
2026-11-21T07:38:02Z
Aliwal2012
39067
[[:Kategorie:Vrystaat]] verwyder; [[:Kategorie:Berge van die Vrystaat]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]])
3379453
wikitext
text/x-wiki
{{Location map|Vrystaat|float = right |width=220 | caption = Ligging van Sinkoijellashoed in die Vrystaat, Suid-Afrika. | label = Sinkoijellashoed|position=top|background=white|lat=-28.66905|long=28.03409}}
Die '''Sinkoijellashoed''' is 'n bergpiek in die [[Witteberge]], 'n bergreeks aan die noordelike [[Drakensberg]] van die [[Vrystaat]]. Die piek is 1 914 m bo [[seespieël]].
<!--
== Verwysings ==
{{Verwysings}} -->
{{Saadjie}}
[[Kategorie:Drakensberge]]
[[Kategorie:Berge van die Vrystaat]]
e96e89fvhdr2ncjdya32mintle2phei
Rooikrans (Witteberge)
0
392003
3379452
2512399
2026-11-21T07:37:41Z
Aliwal2012
39067
[[:Kategorie:Vrystaat]] verwyder; [[:Kategorie:Berge van die Vrystaat]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]])
3379452
wikitext
text/x-wiki
{{Location map|Vrystaat|float = right |width=220 | caption = Ligging van die Rooikrans in die Vrystaat, Suid-Afrika. | label = Rooikrans|position=left|background=white|lat=-28.57367|long=27.9599}}
Die '''Rooikrans''' is 'n bergpiek in die [[Witteberge]], 'n bergreeks aan die noordelike [[Drakensberg]] van die [[Vrystaat]]. Die piek is 1 831 m bo [[seespieël]].
<!--
== Verwysings ==
{{Verwysings}} -->
{{Saadjie}}
[[Kategorie:Drakensberge]]
[[Kategorie:Berge van die Vrystaat]]
hhhsd4gqrtxhl7nwnxdne9i7f7hlt9v
Loskop (Witteberge)
0
392005
3379449
2512378
2026-11-21T07:36:01Z
Aliwal2012
39067
[[:Kategorie:Vrystaat]] verwyder; [[:Kategorie:Berge van die Vrystaat]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]])
3379449
wikitext
text/x-wiki
{{Location map|Vrystaat|float = right |width=220 | caption = Ligging van die Loskop in die Vrystaat, Suid-Afrika. | label = Loskop|position=right|background=white|lat=-28.64699|long=28.06177}}
Die '''Loskop''' is 'n bergpiek in die [[Witteberge]], 'n bergreeks aan die noordelike [[Drakensberg]] van die [[Vrystaat]]. Die piek is 1 877 m bo [[seespieël]].
<!--
== Verwysings ==
{{Verwysings}} -->
{{Saadjie}}
[[Kategorie:Drakensberge]]
[[Kategorie:Berge van die Vrystaat]]
gjwdd2ncifcf328rim1zqzukd9glv5o
Morkelberg
0
392006
3379450
2512383
2026-11-21T07:36:21Z
Aliwal2012
39067
[[:Kategorie:Vrystaat]] verwyder; [[:Kategorie:Berge van die Vrystaat]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]])
3379450
wikitext
text/x-wiki
{{Location map|Vrystaat|float = right |width=220 | caption = Ligging van die Morkelberg in die Vrystaat, Suid-Afrika. | label = Morkelberg|position=right|background=white|lat=-28.69483|long=28.05227}}
Die '''Morkelberg''' is 'n bergpiek in die [[Witteberge]], 'n bergreeks aan die noordelike [[Drakensberg]] van die [[Vrystaat]]. Die piek is 2 002 m bo [[seespieël]].
<!--
== Verwysings ==
{{Verwysings}} -->
{{Saadjie}}
[[Kategorie:Drakensberge]]
[[Kategorie:Berge van die Vrystaat]]
1jej2myu6vw642w39sadmy7454znqa1
Oorsprongberg
0
392007
3379451
2512388
2026-11-21T07:36:52Z
Aliwal2012
39067
[[:Kategorie:Vrystaat]] verwyder; [[:Kategorie:Berge van die Vrystaat]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]])
3379451
wikitext
text/x-wiki
{{Location map|Vrystaat|float = right |width=220 | caption = Ligging van die Oorsprongberg in die Vrystaat, Suid-Afrika. | label = Oorsprongberg|position=top|background=white|lat=-28.40319|long=28.09646}}
Die '''Oorsprongberg''' is 'n bergpiek in die [[Witteberge]], 'n bergreeks aan die noordelike [[Drakensberg]] van die [[Vrystaat]]. Die piek is 2 140 m bo [[seespieël]].
<!--
== Verwysings ==
{{Verwysings}} -->
{{Saadjie}}
[[Kategorie:Drakensberge]]
[[Kategorie:Berge van die Vrystaat]]
2lzartpfgsi86v17eszsmj3rjsjzx50
Klein Thababosigo
0
392008
3379448
2905263
2026-11-21T07:35:20Z
Aliwal2012
39067
[[:Kategorie:Vrystaat]] verwyder; [[:Kategorie:Berge van die Vrystaat]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]])
3379448
wikitext
text/x-wiki
[[Lêer:Little Thaba Bosigo - panoramio.jpg|duimnael|regs|Uitsig op die kop in die [[Witteberge]]]]
{{Location map|Vrystaat|float = right |width=220 | caption = Ligging van Klein Thababosigo in die Vrystaat, Suid-Afrika. | label = Klein Thababosigo|position=top|background=white|lat=-28.66466|long=28.06437}}
'''Klein Thababosigo'''<ref name = "gn990036"/> is 'n bergpiek in die [[Witteberge]], 'n bergreeks aan die noordelike [[Drakensberg]] van die [[Vrystaat]]. Die piek is 1 842 m bo [[seespieël]].
Dit is geleë in die [[Thabo Mofutsanyana-distriksmunisipaliteit]] in die [[Oos-Vrystaat]], in die sentrale deel van die land, 300 km suid van Pretoria, die hoofstad van die land. Klein Thababosigo is deel van Witteberge.
== Geografie ==
Die land rondom Klein Thababosigo is heuwelagtig in die weste, maar in die ooste is dit vlak. Die hoogste gebied rondom het 'n hoogte van 2 188 meter en is 1,9 km noordwes van Klein Thababosigo.<ref name = "vp"/> Daar woon ongeveer 124 mense per vierkante kilometer rondom Klein Thababosigo en is redelik dig bevolk.<ref name = "nasapop"/> Die naaste groter dorp is [[Fouriesburg]], 15 km oos van Klein Thababosigo. Die gebied rondom Klein Thababosigo is bedek met grasveld.<ref name = "nasalandcover"/> In die streek rondom Klein Thababosigo kom berge baie algemeen voor.
== Klimaat ==
Die klimaat is vogtig en subtropies.<ref name = "koppen"/> Die gemiddelde temperatuur is 17 °C. Die warmste maand is Desember, teen 22 °C, en die koudste is Junie, teen 8 °C.<ref name = "nasa"/> Die gemiddelde reënval is 891 millimeter per jaar. Die natste maand is Desember, met 169 millimeter reën, en die droogste is Julie, met 10 millimeter.<ref name = "nasarain"/>
== Verwysings ==
{{Verwysings|verwysings=
<ref name = "gn990036">"Klein Thababosigo" gnid=990036 by Geonames.org (cc-by); databasis van 2017-02-28</ref>
<ref name = "vp">{{Cite journal |title= Viewfinder Panoramas Digital elevation Model|date= 2015-06-21}}</ref>
<ref name = "nasapop">{{Cite web|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP|title= NASA Earth Observations: Population Density|access-date= 30 Januarie 2016|publisher= NASA/SEDAC|archive-date= 9 Februarie 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160209064446/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP|url-status= dead}}</ref>
<ref name = "koppen">{{cite journal|last= Peel|first= M C|last2= Finlayson|first2= B L|date= |title= Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification|url= http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.html|journal= Hydrology and Earth System Sciences|publisher= |volume= 11|issue= |pages= 1633-1644|doi= 10.5194/hess-11-1633-2007|access-date= 30 Mei 2016|archive-date= 10 Februarie 2017|archive-url= https://web.archive.org/web/20170210144308/http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.html|url-status= dead}}</ref>
<ref name = "nasalandcover">{{Cite web|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1|title= NASA Earth Observations: Land Cover Classification|access-date= 30 Mei 2016|publisher= NASA/MODIS|archive-date= 28 Februarie 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160228161657/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1|url-status= dead}}</ref>
<ref name = "nasa">{{Cite web|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php|title= NASA Earth Observations Data Set Index|access-date= 30 Mei 2016|publisher= NASA|archive-date= 10 Mei 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200510015442/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php|url-status= dead}}</ref>
<ref name = "nasarain">{{Cite web|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M|title= NASA Earth Observations: Rainfall (1 month - TRMM)|access-date= 30 Mei 2016|publisher= NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission|archive-date= 29 Junie 2019|archive-url= https://web.archive.org/web/20190629172738/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M|url-status= dead}}</ref>
}}
{{vertaaluit| taalafk = ceb| il = Klein Thababosigo}}
[[Kategorie:Drakensberge]]
[[Kategorie:Berge van die Vrystaat]]
7k6lng8o29r24paupi991l7l4ns2m83
Jacobsberg
0
392009
3379447
2513373
2026-11-21T07:34:36Z
Aliwal2012
39067
[[:Kategorie:Vrystaat]] verwyder; [[:Kategorie:Berge van die Vrystaat]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]])
3379447
wikitext
text/x-wiki
{{Location map|Vrystaat|float = right |width=220 | caption = Ligging van die Jacobsberg in die Vrystaat, Suid-Afrika. | label = Jacobsberg|position=top|background=white|lat=-28.59741|long=28.01478}}
Die '''Jacobsberg''' is 'n bergpiek in die [[Witteberge]], 'n bergreeks aan die noordelike [[Drakensberg]] van die [[Vrystaat]]. Die piek is 2 217 m bo [[seespieël]].
== Fotogalery ==
<gallery mode="packed" heights="200">
2011 4Peaks, Moolmanshoek - panoramio (3).jpg|Suidwaartse uitsig oor die Witteberge uit die omgewing van die Jacobsberg
2011 4Peaks, Moolmanshoek - panoramio (2).jpg|Noordwaartse uitsig oor die Witteberge uit die omgewing van die Jacobsberg
</gallery>
<!--
== Verwysings ==
{{Verwysings}} -->
{{Saadjie}}
[[Kategorie:Drakensberge]]
[[Kategorie:Berge van die Vrystaat]]
mgureththyahjxyn3eylytmo5unbcwu
Eerste Piramide
0
392010
3379446
2513370
2026-11-21T07:34:05Z
Aliwal2012
39067
[[:Kategorie:Vrystaat]] verwyder; [[:Kategorie:Berge van die Vrystaat]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]])
3379446
wikitext
text/x-wiki
[[Lêer:2011 4Peaks, Moolmanshoek - panoramio (1).jpg|duimnael|regs|Eerste Piramide te Moolmanshoek, Witteberge, Vrystaat]]
{{Location map|Vrystaat|float = right |width=220 | caption = Ligging van die Eerste Piramide in die Vrystaat, Suid-Afrika. | label = Eerste Piramide|position=top|background=white|lat=-28.61251|long=28.0046}}
Die '''Eerste Piramide''' is 'n bergpiek in die [[Witteberge]], 'n bergreeks aan die noordelike [[Drakensberg]] van die [[Vrystaat]]. Die piek is 2 069 m bo [[seespieël]].
<!--
== Verwysings ==
{{Verwysings}} -->
{{Saadjie}}
[[Kategorie:Drakensberge]]
[[Kategorie:Berge van die Vrystaat]]
hh4n0elu6n10qjvqo1wlv08d7aqx69l
Tweede Piramide
0
392011
3379455
2513371
2026-11-21T07:38:58Z
Aliwal2012
39067
[[:Kategorie:Vrystaat]] verwyder; [[:Kategorie:Berge van die Vrystaat]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]])
3379455
wikitext
text/x-wiki
[[Lêer:2011 4Peaks, Moolmanshoek - panoramio (5).jpg|duimnael|regs|Bestyging van die Tweede Piramide te Moolmanshoek, Witteberge, Vrystaat]]
{{Location map|Vrystaat|float = right |width=220 | caption = Ligging van die Tweede Piramide in die Vrystaat, Suid-Afrika. | label = Tweede Piramide|position=top|background=white|lat=-28.60481|long=28.00877}}
Die '''Tweede Piramide''' is 'n bergpiek in die [[Witteberge]], 'n bergreeks aan die noordelike [[Drakensberg]] van die [[Vrystaat]]. Die piek is 2 227 m bo [[seespieël]].
<!--
== Verwysings ==
{{Verwysings}} -->
{{Saadjie}}
[[Kategorie:Drakensberge]]
[[Kategorie:Berge van die Vrystaat]]
sai7kuv1cdg2svf9561qz6tkxv8e269
Tepelkop
0
392023
3379457
2905733
2026-11-21T07:39:40Z
Aliwal2012
39067
[[:Kategorie:Vrystaat]] verwyder; [[:Kategorie:Berge van die Vrystaat]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]])
3379457
wikitext
text/x-wiki
{{Location map|Vrystaat|float = right |width=220 | caption = Ligging van die Tepelkop in die Vrystaat, Suid-Afrika. | label = Tepelkop|position=top|background=white|lat=-28.39748|long=28.21164}}
Die '''Tepelkop'''<ref name = "gn949817"/> is 'n bergpiek in die [[Witteberge]], 'n bergreeks aan die noordelike [[Drakensberg]] van die [[Vrystaat]].<!-- Daar is 3 verwarrende Tepelkoppe op die Cebuano wiki... -->
Tepelkop lê in die [[Thabo Mofutsanyana-distriksmunisipaliteit]] in die [[Oos-Vrystaat]], in die sentrale deel van die land, ongeveer 290 km suid van [[Pretoria]], die land se hoofstad. Tepelkop se piek is 1 978 meter bo [[seespieël]] geleë, of 158 meter bo die omliggende terrein.<ref name = "vp"/> Dit is ongeveer 1,2 kilometer breed aan sy voet.<ref name = "vp"/>
== Geografie en klimaat ==
Die grond rondom Tepelkop is heuwelagtig in die noordweste, maar in die suidooste is dit plat. Tepelkop is geleë op 'n hoogte wat die oos-wes rigting gee. Die hoogste punt in die gebied het 'n hoogte van 2 174 meter en is 2,4 km noordwes van Tepelkop. Die gebied rondom Tepelkop is bedek met grasveld<ref name = "nasalandcover"/> en berge en heuwels kom baie algemeen voor.
Die klimaat by Tepelkop is vogtig en subtropies.<ref name = "koppen"/> Die gemiddelde temperatuur is 16 °C. Die warmste maand is Januarie, teen 20 °C, en die koudste is Junie, teen 8 °C.<ref name = "nasa"/> Die gemiddelde reënval is 835 millimeter per jaar. Die natste maand is Desember, met 180 millimeter reën, en die droogste is Julie, met 6 millimeter.<ref name = "nasarain"/>
== Verwysings ==
{{Verwysings|verwysings=
<ref name = "gn949817">"Tepelkop" gnid=949817 by Geonames.org (cc-by); databasis van 2017-02-28</ref>
<ref name = "vp">{{Cite journal |title= Viewfinder Panoramas Digital elevation Model|date= 2015-06-21}}</ref>
<ref name = "koppen">{{cite journal|last= Peel|first= M C|last2= Finlayson|first2= B L|date= |title= Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification|url= http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.html|journal= Hydrology and Earth System Sciences|publisher= |volume= 11|issue= |pages= 1633-1644|doi= 10.5194/hess-11-1633-2007|access-date= 30 Mei 2016|archive-date= 10 Februarie 2017|archive-url= https://web.archive.org/web/20170210144308/http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.html|url-status= dead}}</ref>
<ref name = "nasalandcover">{{Cite web|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1|title= NASA Earth Observations: Land Cover Classification|access-date= 30 Mei 2016|publisher= NASA/MODIS|archive-date= 28 Februarie 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160228161657/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1|url-status= dead}}</ref>
<ref name = "nasa">{{Cite web|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php|title= NASA Earth Observations Data Set Index|access-date= 30 Mei 2016|publisher= NASA|archive-date= 6 Augustus 2013|archive-url= https://web.archive.org/web/20130806035941/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php|url-status= dead}}</ref>
<ref name = "nasarain">{{Cite web|url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M|title= NASA Earth Observations: Rainfall (1 month - TRMM)|access-date= 30 Mei 2016|publisher= NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission|archive-date= 13 April 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200413164725/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M|url-status= dead}}</ref>
}}
{{vertaaluit| taalafk = ceb| il = Tepelkop}}
[[Kategorie:Drakensberge]]
[[Kategorie:Berge van die Vrystaat]]
bpkz32feqcj5nu5bveq6apuhrr4uh7c
The Sphinx (Witteberge)
0
392024
3379456
2512416
2026-11-21T07:39:21Z
Aliwal2012
39067
[[:Kategorie:Vrystaat]] verwyder; [[:Kategorie:Berge van die Vrystaat]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]])
3379456
wikitext
text/x-wiki
{{Location map|Vrystaat|float = right |width=220 | caption = Ligging van The Sphinx in die Vrystaat, Suid-Afrika. | label = The Sphinx|position=top|background=white|lat=-28.61667|long=28.03333}}
'''The Sphinx''' is 'n bergpiek in die [[Witteberge]], 'n bergreeks aan die noordelike [[Drakensberg]] van die [[Vrystaat]]. Die piek is 2 059 m bo [[seespieël]].
<!--
== Verwysings ==
{{Verwysings}} -->
{{Saadjie}}
[[Kategorie:Drakensberge]]
[[Kategorie:Berge van die Vrystaat]]
145v8ayu4ptlamh7umt3jeeqnmqirln
Blouberg (Vrystaat)
0
392111
3379289
2513302
2026-11-20T18:20:55Z
Aliwal2012
39067
3379289
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Berg
| Naam = Blouberg
| Foto = Oos-Vrystaat.jpg
| Foto onderskrif = Oos-Vrystaatse landskap by [[Clarens, Vrystaat|Clarens]] met die Blouberg op die agtergrond.
| Hoogte = 2 109
| Ligging = [[Vrystaat]], [[Suid-Afrika]]
| Bergreeks = [[Rooiberge]]
| Rotsouderdom =
| Prominensie =
| Lengte =
| Koördinate = {{Koördinate|28.3909|S|28.1861|O|type:mountain|aansig=inlyn,titel}}
| Topografiese kaart =
| Tipe = Bergpiek
| geonames = 1018567
| duimdrukkerkaart = Vrystaat
| duimdrukkeretiketposisie = bokant
| duimdrukkerkaartgrootte = 260
| duimdrukkerkaartbyskrif = Ligging van die Blouberg in die Oos-Vrystaat
| breedtegraad = 28
| breedtegraad_m = 23
| breedtegraad_s = 27
| breedtegraad_NS = S
| lengtegraad = 28
| lengtegraad_m = 11
| lengtegraad_s = 10
| lengtegraad_OW = O
}}
Die '''Blouberg''' is 'n bergpiek suid van [[Bethlehem, Vrystaat|Bethlehem]] en wes van [[Clarens, Vrystaat|Clarens]] in die [[Oos-Vrystaat]], [[Suid-Afrika]]. Die bergpiek is 'n deel van die [[Rooiberge]].
== Sien ook ==
* [[Lys van bergpieke in Suid-Afrika]]
==Verwysings==
{{verwysings}}
{{Vrystaat saadjie}}
[[Kategorie:Berge van die Vrystaat]]
m5snv3if357we0my0ro9500k4914w5v
Kolberg (Vrystaat)
0
392113
3379461
2513303
2026-11-21T07:45:56Z
Aliwal2012
39067
3379461
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Berg
| Naam = Kolberg
| Foto =
| Foto onderskrif =
| Hoogte = 2 119
| Ligging = [[Vrystaat]], [[Suid-Afrika]]
| Bergreeks = [[Rooiberge]]
| Prominensie =
| Lengte =
| Koördinate = {{Koördinate|28.407|S|28.18447|O|type:mountain|aansig=inlyn,titel}}
| Topografiese kaart =
| Tipe = Bergpiek
| geonames = 988349
| duimdrukkerkaart = Vrystaat
| duimdrukkeretiketposisie = bokant
| duimdrukkerkaartgrootte = 260
| duimdrukkerkaartbyskrif = Ligging van die Kolberg in die Oos-Vrystaat
| breedtegraad = 28
| breedtegraad_m = 24
| breedtegraad_s = 25
| breedtegraad_NS = S
| lengtegraad = 28
| lengtegraad_m = 11
| lengtegraad_s = 4
| lengtegraad_OW = O
}}
Die '''Kolberg''' is 'n bergpiek suid van [[Bethlehem, Vrystaat|Bethlehem]] en wes van [[Clarens, Vrystaat|Clarens]] in die [[Oos-Vrystaat]], [[Suid-Afrika]]. Die bergpiek vorm 'n deel van die [[Rooiberge]].
== Sien ook ==
* [[Lys van bergpieke in Suid-Afrika]]
<!--
==Verwysings==
{{verwysings}} -->
{{Vrystaat saadjie}}
[[Kategorie:Berge van die Vrystaat]]
guesed4vyr68jf1wxeanjhl03ed4zu8
Koeberg (Vrystaat)
0
392114
3379460
2513305
2026-11-21T07:44:52Z
Aliwal2012
39067
3379460
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Berg
| Naam = Koeberg
| Foto =
| Foto onderskrif =
| Hoogte = 2 450
| Ligging = [[Vrystaat]], [[Suid-Afrika]]
| Bergreeks = [[Rooiberge]]
| Prominensie =
| Lengte =
| Koördinate = {{Koördinate|28.47246|S|28.51617|O|type:mountain|aansig=inlyn,titel}}
| Topografiese kaart =
| Tipe = Bergpiek
| geonames = 988658
| duimdrukkerkaart = Vrystaat
| duimdrukkeretiketposisie = bokant
| duimdrukkerkaartgrootte = 260
| duimdrukkerkaartbyskrif = Ligging van die Koeberg in die Oos-Vrystaat
| breedtegraad = 28
| breedtegraad_m = 28
| breedtegraad_s = 20.9
| breedtegraad_NS = S
| lengtegraad = 28
| lengtegraad_m = 30
| lengtegraad_s = 58
| lengtegraad_OW = O
}}
Die '''Koeberg''' is 'n bergpiek noordoos van [[Clarens, Vrystaat|Clarens]] in die [[Oos-Vrystaat]], [[Suid-Afrika]]. Die bergpiek vorm 'n deel van die [[Rooiberge]] en lê net noordwes van ''Kiara Lodge'' by die weste-ingang van die [[Golden Gate-Hoogland- Nasionale Park]].
== Sien ook ==
* [[Lys van bergpieke in Suid-Afrika]]
<!--
==Verwysings==
{{verwysings}} -->
{{Vrystaat saadjie}}
[[Kategorie:Berge van die Vrystaat]]
6cbt9csu9gwy17uysjpbg8fcyiuoweb
Drie Susters (Vrystaat)
0
392115
3379301
2513412
2026-11-20T18:29:20Z
Aliwal2012
39067
3379301
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Berg
| Naam = Drie Susters
| Foto =
| Foto onderskrif =
| Hoogte = 2 290
| Ligging = [[Vrystaat]], [[Suid-Afrika]]
| Bergreeks = [[Rooiberge]]
| Prominensie =
| Lengte =
| Koördinate = {{Koördinate|28.5041|S|28.3668|O|type:mountain|aansig=inlyn,titel}}
| Topografiese kaart =
| Tipe = Bergpiek
| geonames = 1007978
| duimdrukkerkaart = Vrystaat
| duimdrukkeretiketposisie = bokant
| duimdrukkerkaartgrootte = 260
| duimdrukkerkaartbyskrif = Drie Susters lê in die Suidoos-Vrystaat
| breedtegraad = 28
| breedtegraad_m = 30
| breedtegraad_s = 14.7
| breedtegraad_NS = S
| lengtegraad = 28
| lengtegraad_m = 22
| lengtegraad_s = 0.5
| lengtegraad_OW = O
}}
Die '''Drie Susters''' is 'n bergpiek wes van [[Clarens, Vrystaat|Clarens]] in die [[Oos-Vrystaat]], [[Suid-Afrika]]. Die bergpiek is 'n deel van die [[Rooiberge]].
== Sien ook ==
* [[Lys van bergpieke in Suid-Afrika]]
<!--
==Verwysings==
{{verwysings}} -->
{{Vrystaat saadjie}}
[[Kategorie:Berge van die Vrystaat]]
54lzbos6x1uetum2ame51pqe8sdz2h7
Ventersberg
0
392116
3379444
2514152
2026-11-21T07:31:18Z
Aliwal2012
39067
3379444
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Berg
| Naam = Ventersberg
| Foto = Ventersberg-uitloper in die Rooiberge, Meiringskloof, a.jpg
| Foto onderskrif = Uitloper van die Ventersberg net buite [[Fouriesburg]]
| Hoogte = 2 180
| Ligging = [[Vrystaat]], [[Suid-Afrika]]
| Bergreeks = [[Rooiberge]]
| Prominensie =
| Lengte =
| Koördinate = {{Koördinate|28.596173|S|28.251253|O|type:mountain|aansig=inlyn,titel}}
| Topografiese kaart =
| Tipe = Bergpiek
| geonames = 944541
| duimdrukkerkaart = Vrystaat
| duimdrukkeretiketposisie = bokant
| duimdrukkerkaartgrootte = 260
| duimdrukkerkaartbyskrif = Ligging van die Ventersberg in die Oos-Vrystaat
| breedtegraad = 28
| breedtegraad_m = 35
| breedtegraad_s = 46
| breedtegraad_NS = S
| lengtegraad = 28
| lengtegraad_m = 15
| lengtegraad_s = 04
| lengtegraad_OW = O
}}
Die '''Ventersberg''' is 'n bergpiek 4 km noordoos van [[Fouriesburg]] in die [[Oos-Vrystaat]], [[Suid-Afrika]]. Die bergpiek is 'n deel van die [[Rooiberge]].
==Bewaringsgebiede==
[[Lêer:Meiringskloof-staproetekaart, a.jpg|links|duimnael|'n Kaart van die wandelroetes in Meiringskloof]]
Die Meiringskloof-natuurpark is aan die suidehange van die berg geleë, en die Uithoek-natuurpark is aan die noordwestehange. Die Meiringskloof-natuurpark is 'n privaateiendom in 'n bebosde sandsteenkloof. Die park digby Fouriesburg kan daagliks tussen 8:30 en 17:00 deur dagbesoekers verken word, maar oornaggeriewe en woonwastaanplekke is ook beskikbaar. 'n Perk word op die getal dagbesoekers gestel weens die ekologiese sensitiwiteit van die area.
== Sien ook ==
* [[Lys van bergpieke in Suid-Afrika]]
<!--
==Verwysings==
{{verwysings}} -->
{{Vrystaat saadjie}}
[[Kategorie:Berge van die Vrystaat]]
6j2hs9jwtjznxwiobn6qenw2dc5xjp2
Jane Goodall
0
393707
3379361
3373351
2026-11-20T21:32:41Z
InternetArchiveBot
131157
Red 1 verwysing(s) en merk 1 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379361
wikitext
text/x-wiki
[[Lêer:JaneGoodallOct10.jpg|duimnael|Jane Goodall]]
'''Dame Jane Morris Goodall''' {{Post-nominale|DBE}} ( {{IPAc-en|ˈ|g|ʊ|d|ɔː|l}} ; gebore '''Valerie Jane Morris-Goodall''', [[3 April]] [[1934]] - [[1 Oktober]] [[2025]]),<ref name="JGBio">{{Cite web|url=http://www.biography.com/articles/Jane-Goodall-9542363|title=Jane Goodall Biography|last=The Biography Channel|year=2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100810013437/http://www.biography.com/articles/Jane-Goodall-9542363|archive-date=10 August 2010|access-date=28 July 2010}}</ref> voorheen '''Barones Jane van Lawick-Goodall''', was 'n Engelse primatoloog en [[Antropologie|antropoloog]].<ref>Holloway, M. (1997) ''Profile: Jane Goodall – Gombe's Famous Primate'', Scientific American '''277'''(4), 42–44.</ref> Goodall, wat gesien word as die wêreld se voorste kenner van [[Sjimpansee|sjimpansees]], is veral bekend vir haar 60-jarige studie van sosiale en gesinsinteraksies van wilde sjimpansees sedert sy die eerste keer in 1960 na die Gombe Stream Nasionale Park in [[Tanzanië]] gegaan het, waar sy mensagtige gedrag onder sjimpansees gesien het, insluitend gewapende konflik.<ref name="NhRP Ready">{{Cite web|url=http://www.nonhumanrightsproject.org/2013/01/16/2013-is-here-and-we-are-ready/|title=2013 is here, and we are ready!|date=16 January 2013|website=NhRP Website|publisher=Nonhuman Rights Project|archive-url=https://web.archive.org/web/20131014153808/http://www.nonhumanrightsproject.org/2013/01/16/2013-is-here-and-we-are-ready/|archive-date=14 October 2013|access-date=3 September 2013|quote=The following year, I created the Center for the Expansion of Fundamental Rights, Inc. (CEFR), which is now the Nonhuman Rights Project, Inc., with Jane Goodall as a board member.}}</ref> In April 2002 is sy aangewys as 'n VN-boodskapper van vrede. Goodall is 'n erelid van die World Future Council.
== Vroeë jare ==
Valerie Jane Morris-Goodall is gebore in 1934 in [[Hampstead]], Londen,<ref>"Morris-Goodall, Valerie J" in Register of Births for Hampstead Registration District, volume 1a (1934), p. 748.</ref> as dogter van die sakeman Mortimer Herbert Morris-Goodall (1907–2001) en Margaret Myfanwe Joseph (1906–2000),<ref>''England & Wales, Civil Registration Death Index, 1916–2007''.</ref> 'n romanskrywer van Milford Haven, Pembrokeshire,<ref>''1911 England Census''</ref> wat onder die naam Vanne Morris-Goodall geskryf het.<ref>https://www.amazon.com/stores/Vanne-Morris-Goodall/author/B0028D7HQC?ref=ap_rdr&store_ref=ap_rdr&isDramIntegrated=true&shoppingPortalEnabled=true</ref>
Die gesin het later na [[Bournemouth]] verhuis, en Goodall het Uplands School, 'n onafhanklike skool in die nabygeleë [[Poole]], bygewoon.<ref>https://www.livescience.com/44469-jane-goodall.html</ref>
As kind het haar pa, as alternatief vir 'n teddiebeer, vir haar 'n opgestopte sjimpansee met die naam Jubilee gegee. Sy het gesê dat haar voorliefde vir dié teddiebeer haar vroeë liefde vir diere aangewakker het, en gesê: "My ma se vriende was verskrik oor die speelding, en het gedink dit sou my bang maak en my nagmerries gee." Vandag sit Jubilee steeds op Goodall se spieëlkas in Londen.<ref>Goodall, Jane; Phillip Berman (2000). ''Reason for Hope: A Spiritual Journey''. New York: Warner Books. p. 4. ISBN <bdi>978-0-446-67613-7</bdi>.</ref>
== Afrika ==
Goodall was nog altyd aangetrokke tot diere en [[Afrika]], wat haar in 1957 na die plaas van 'n vriend in die [[Kenia]]-hooglande gebring het.<ref name="JanesStory">{{Cite web|url=http://www.janegoodall.org/janes-story|title=Early Days|year=2010|publisher=[[Jane Goodall Institute]]|access-date=28 July 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20150905054616/http://www.janegoodall.org/janes-story|archive-date= 5 September 2015|url-status=dead}}</ref> Van daar af het sy werk as 'n sekretaresse gekry, en op advies van haar vriendin het sy Louis Leakey,<ref>{{Cite web|url=https://www.achievement.org/achiever/jane-goodall/#interview|title=Jane Goodall Biography and Interview|website=www.achievement.org|publisher=[[American Academy of Achievement]]}}</ref>'n Keniaanse argeoloog en paleontoloog, gebel met geen ander idee in gedagte as om 'n afspraak te maak om diere te bespreek nie. Leakey, wat glo dat die studie van bestaande groot ape aanduidings van die gedrag van vroeë [[Hominidae|hominiede]] kan verskaf,<ref>{{Cite OV|url=http://www.ted.com/talks/jane_goodall_at_tedglobal_07.html|title=Jane Goodall helps humans and animals live together|date=June 2007|publisher=[[TED (conference)|TED]]|place=[[Arusha]], [[Tanzania]]|access-date=28 July 2010}}</ref> was op soek na 'n sjimpansee-navorser, hoewel hy die idee vir homself gehou het. In plaas daarvan het hy voorgestel dat Goodall vir hom as sekretaresse werk. Nadat hy goedkeuring van sy medenavorser en vrou, die Britse [[Paleoantropologie|paleoantropoloog]] [[Mary Leakey]], gekry het, het Louis Goodall na Olduvai Gorge in Tanganyika (hedendaagse [[Tanzanië]]) gestuur waar hy sy planne uiteengesit het.
In 1958 het Leakey Goodall na Londen gestuur om primaatgedrag met Osman Hill en primaatanatomie met John Napier te bestudeer.<ref name="Morell1995">https://archive.org/details/ancestralpassion00more/page/242/mode/2up</ref> Leakey het fondse ingesamel, en op 14 Julie 1960 het Goodall na Gombe Stream Nasionale Park gegaan en die eerste geword van wat The Trimates genoem sou word.<ref name="GoodallPeterson2002">https://books.google.co.za/books?id=Kdr0TP7ou0wC&pg=PA1&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false</ref> Sy is vergesel van haar ma, wie se teenwoordigheid nodig was om aan die vereistes van David Anstey, hoofbewaarder, te voldoen, wat besorg was oor hul veiligheid.<ref name="JanesStory"/> Goodall gee erkenning aan haar ma dat sy haar aangemoedig het om 'n loopbaan in primatologie te volg, 'n destydse manlik-gedomineerde veld. Goodall het verklaar dat vroue nie in die veld aanvaar is toe sy haar navorsing in die laat 1950's begin het nie.<ref name=":0">Morgen, B.(Director).(2017). ''Jane'' [Motion Picture]. United States: National Geographic Studios</ref> Vandag bestaan die studieveld van primatologie feitlik eweredig uit mans en vroue, deels te danke aan die baanbrekerskap van Goodall en haar aanmoediging van jong vroue om by die veld aan te sluit.<ref name=":1">''CBC/Radio Canada'', [https://www.cbc.ca/natureofthings/features/louis-leakey-selected-three-women-to-study-the-great-apes-they-inspire-youn ''She Walks with Apes''], accessed 16 January 2022</ref>
Leakey het finansiering gereël, en in 1962 het hy Goodall, wat geen graad gehad het nie, na die [[Universiteit van Cambridge]] gestuur. Sy het na Newnham College, Cambridge gegaan, wat verklaar dat sy haar [[Baccalaureus Artium]] in [[Natuurwetenskap|natuurwetenskappe]] teen 1964 ontvang het, wat was toe sy na die nuwe Darwin College, Cambridge gegaan het vir 'n Doktorsgraad in Filosofie in [[Etologie]].<ref>{{Cite web|url=https://newn.cam.ac.uk/about/people/honorary-fellows|title=Newnham College Honorary Fellows – Jane Goodall (2019)|publisher=[[Newnham College, Cambridge]]|quote=Dame Jane Goodall DBE (BA Newnham College 1961, Natural Sciences; PhD Darwin College 1964).}}</ref><ref>https://www.repository.cam.ac.uk/handle/1810/251039</ref><ref name="JanesStory"/><ref name="CV" /> Sy was slegs die agtste persoon wat toegelaat is om daar vir 'n PhD te studeer sonder dat sy vooraf 'n baccalaureusgraad verwerf het.<ref>https://www.biography.com/scientists/jane-goodall-chimpanzees-college-degree</ref> Haar tesis is in 1966 voltooi onder toesig van Robert Hinde oor die ''gedrag van vrylewende sjimpansees'', wat haar eerste vyf jaar van studie by die Gombe-reservaat uiteensit.<ref name="CV">{{Cite web|url=http://www.janegoodall.org.hk/downloads/Curriculum%20Vitae.pdf|title=Curriculum Vitae, Jane Goodall, PhD, DBE|publisher=Jane Goodall Institute|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426005905/http://www.janegoodall.org.hk/downloads/Curriculum%20Vitae.pdf|archive-date=26 April 2012|access-date=28 July 2010}}</ref>
Op 19 Junie 2006 het die Ope Universiteit van Tanzanië 'n eredoktorsgraad in die wetenskap aan haar toegeken.
== Werk ==
=== Navorsing by Gombe Stream Nasionale Park ===
[[Lêer:Jane_Goodall,_The_Green_Interview.webm|regs|duimnael|Goodall in gesprek met Silver Donald Cameron, rakende haar werk]]
Goodall is veral bekend vir haar studie van [[Sjimpansee|sjimpansees]] se sosiale en gesinslewe. Sy het in 1960 die Kasakela-sjimpansee-gemeenskap in Gombe Stream Nasionale Park, [[Tanzanië]], begin bestudeer.<ref name="timeline">{{Cite web|url=http://www.janegoodall.org/study-corner-gombe-timeline|title=Study Corner – Gombe Timeline|year=2010|publisher=Jane Goodall Institute|access-date=28 July 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20150905054422/http://www.janegoodall.org/study-corner-gombe-timeline|archive-date= 5 September 2015|url-status=dead}}</ref><ref name="PBS" /> Sy het gevind dat "dit nie net mense is wat persoonlikhede, wat in staat is tot rasionele denke [en] emosies soos vreugde en hartseer, het nie."<ref name="PBS"/> Sy het ook gedrag waargeneem soos drukkies, soene, klop op die skouer, en selfs kielie, wat ons as "menslike" optrede beskou. Goodall dring daarop aan dat hierdie gebare bewyse is van "die hegte, ondersteunende, liefdevolle bande wat tussen familielede en ander individue binne 'n gemeenskap ontwikkel, wat oor 'n lewensduur van meer as 50 jaar kan voortduur."<ref name="PBS" /> Hierdie bevindinge dui daarop dat daar ooreenkomste tussen mense en sjimpansees bestaan in terme van meer as gene alleen. Dit kan gesien word in emosie, intelligensie, en familiele en sosiale verhoudings.
Goodall se navorsing by Gombe Stream is veral bekend aan die wetenskaplike gemeenskap vir die uitdaging van twee langdurige oortuigings van die dag: dat net mense gereedskap kon bou en gebruik, en dat sjimpansees vegetariërs was.<ref name="PBS"/> Terwyl sy een sjimpansee waargeneem het wat by 'n termiethoop gevreet het, het sy toegekyk hoe hy herhaaldelik grashalms in termietgate plaas en dit dan uit die gat verwyder wat met vasklewende termiete bedek is, en dus effektief "hengel" vir termiete.<ref name="Chimp">Goodall, Jane. ''Reason for Hope: A Spiritual Journey''. New York: Warner Books, 1999.</ref> Die sjimpansees sou ook takkies van bome afhaal en die blare afstroop om die takkie meer effektief te maak, 'n vorm van objekmodifikasie wat die rudimentêre begin van gereedskapmaak is.<ref name="Chimp" /> Mense het hulle lankal onderskei van die res van die diereryk as "Man the Toolmaker". In reaksie op Goodall se revolusionêre bevindinge het Louis Leakey geskryf: "Ons moet nou die mens herdefinieer, gereedskap herdefinieer of sjimpansees as mens aanvaar!"<ref name="Chimp" /><ref>{{Cite web|url=http://www.janegoodall.org/study-corner-tool-use|title=Tool Use|website=www.janegoodall.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20140108153023/http://www.janegoodall.org/study-corner-tool-use|archive-date=8 January 2014|access-date=21 September 2009}}</ref><ref name="Goodall">The Jane Goodall Institute: [http://www.janegoodall.org/chimp_central/default.asp "Chimpanzee Central"], 2008.</ref>
In teenstelling met die vreedsame en liefdevolle gedrag wat sy waargeneem het, het Goodall ook 'n aggressiewe kant van sjimpansee-geaardheid by Gombe Stream gevind. Sy het ontdek dat sjimpansees stelselmatig kleiner primate soos colobus- ape sal jag en dan eet.<ref name="PBS">{{Cite web|url=https://www.pbs.org/wnet/nature/episodes/jane-goodalls-wild-chimpanzees/introduction/1908/|title=Jane Goodall's Wild Chimpanzees|year=1996|publisher=[[Public Broadcasting Service|PBS]]|access-date=28 July 2010}}</ref> Goodall het gekyk hoe 'n jaggroep 'n kolobus-aap hoog in 'n boom isoleer en alle moontlike uitgange blokkeer; toe het een sjimpansee opgeklim en die colobus gevang en doodgemaak.<ref name="Goodall"/> Die ander het toe elk dele van die karkas geneem en met ander lede van die troep gedeel in reaksie op bedelgedrag.<ref name="Goodall" /> Die sjimpansees by Gombe maak elke jaar soveel as een derde van die kolobusbevolking in die park dood en eet.<ref name="PBS" /> Dit alleen was 'n belangrike wetenskaplike vonds wat vorige opvattings van sjimpansees se dieet en gedrag uitgedaag het.<ref>{{Cite web|url=http://www.chimpanzoo.org/enrichment/Foraging-chimpanzees.pdf|title=What chimpanzees do?|last=Tresz|first=Hilda|website=www.chimpanzoo.org|access-date=19 September 2022|archive-date=15 Augustus 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240815151904/http://www.chimpanzoo.org/enrichment/Foraging-chimpanzees.pdf|url-status=dead}}</ref>
Goodall het ook die onderlinge neiging tot aggressie en geweld binne sjimpansee-troepe waargeneem. Goodall het waargeneem dat dominante wyfies doelbewus die kleintjies van ander wyfies in die troep doodmaak om hul oorheersing te behou,<ref name="PBS"/> wat soms so ver as [[kannibalisme]] gegaan het.<ref name="Chimp">Goodall, Jane. ''Reason for Hope: A Spiritual Journey''. New York: Warner Books, 1999.</ref> Sy sê van hierdie openbaring, "Gedurende die eerste tien jaar van die studie het ek geglo dat die Gombe-sjimpansees, vir die grootste deel, eerder mooier as mense was. […] Toe het ons skielik gevind dat sjimpansees wreed kan wees - dat hulle, soos ons, 'n donkerder kant aan hul natuur het."<ref name="Chimp" /> Sy het die 1974–1978 Gombe-sjimpansee-oorlog beskryf in haar 1990-memoir, ''Through a Window: My Thirty Years with the Chimpanzees of Gombe''. Haar bevindinge het 'n omwenteling in hedendaagse kennis van sjimpansee-gedrag veroorsaak en was verdere bewyse van die sosiale ooreenkomste tussen mense en sjimpansees, al is dit op 'n baie donkerder wyse.
Goodall het haarself ook van die tradisionele konvensies van die tyd onderskei deur die diere in haar studies van primate te noem in plaas daarvan om aan elkeen 'n nommer toe te ken. Nommering was destyds 'n byna universele praktyk en is gedink om belangrik te wees in die verwydering van jouself van die potensiaal vir emosionele gehegtheid aan die vak wat bestudeer word. Sy het haarself van ander navorsers onderskei, en dit het daartoe gelei dat sy 'n hegte band met die sjimpansees ontwikkel het en tot vandag toe die enigste mens geword het wat ooit in die sjimpansee-gemeenskap aanvaar is. Sy was vir 'n tydperk van 22 maande die laagste lid van 'n troep. Onder diegene wat Goodall tydens haar jare in Gombe genoem het, was:<ref>See [[Kasakela chimpanzee community]] for a more complete list and details.</ref>
* David Greybeard, 'n gryskin mannetjie wat eers vir Goodall opgewarm het;<ref name="Gombe">[http://www.janegoodall.org/chimp_central/chimpanzees/gombe/default.asp Gombe National Park], Chimpanzee Central, Janegoodall.org</ref>
* Goliat, 'n vriend van David Greybeard, oorspronklik die alfa-mannetjie wat na sy dapper geaardheid vernoem is;
* Mike, wat deur sy listigheid en improvisasie vir Goliat as die alfa-mannetjie verplaas het;
* Humphrey, 'n groot, sterk, boelie mannetjie;
* Gigi, 'n groot, steriele wyfie wat dit verheug het om die "tannie" van enige jong sjimpansees of mense te wees;
* Mnr. McGregor, 'n strydlustige ouer man;
* Flo, 'n moederlike, hooggeplaaste wyfie met 'n bolneus en verslete ore, en haar kinders; Figan, Faben, Freud, Fifi en Flint;<ref>[https://web.archive.org/web/20090129072309/http://janegoodall.org/chimp_central/chimpanzees/f_family/flo.asp Flo (approx. 1929–1972)], Chimpanzee Central, Janegoodall.org</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20090126044252/http://janegoodall.org/chimp_central/chimpanzees/f_family/fifi.asp Fifi (1958–2004)], Chimpanzee Central, Janegoodall.org</ref>
* Frodo, Fifi se tweede oudste kind, 'n aggressiewe man wat Jane gereeld sou aanval en haar uiteindelik gedwing het om die troep te verlaat toe hy alfa-mannetjie geword het.<ref name="killer">{{Cite web|url=http://ngm.nationalgeographic.com/ngm/0304/feature4/online_extra2.html|title=Frodo, the Alpha Male|last=Fallow, A.|year=2003|publisher=[[National Geographic Society]]|access-date=4 March 2009|archive-date=28 Desember 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071228130117/http://ngm.nationalgeographic.com/ngm/0304/feature4/online_extra2.html|url-status=dead}}</ref>
=== Jane Goodall Instituut ===
[[Lêer:Jane_Goodall_at_RS_Hungary.JPG|skakel=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9b/Jane_Goodall_at_RS_Hungary.JPG/220px-Jane_Goodall_at_RS_Hungary.JPG|regs|duimnael| Goodall in 2009 met Hungarian Roots & Shoots-groeplede]]
In 1977 het Goodall die Jane Goodall Institute (JGI) gestig, wat die Gombe- navorsing ondersteun, en sy is 'n wêreldleier in die poging om sjimpansees en hul habitatte te beskerm. Met negentien kantore regoor die wêreld word die JGI wyd erken vir gemeenskapsgesentreerde bewarings- en ontwikkelingsprogramme in Afrika. Sy wêreldwye jeugprogram, Roots & Shoots, het in 1991 begin toe 'n groep van 16 plaaslike tieners met Goodall op haar agterstoep in Dar es Salaam, Tanzanië, ontmoet het. Hulle was gretig om 'n reeks probleme te bespreek waarvan hulle uit eerstehandse ondervinding geweet het wat hulle tot diepe kommer gestem het. Die organisasie het nou meer as 10 000 groepe in meer as 100 lande.<ref>{{Cite web|url=http://www.rootsandshoots.org/aboutus/history|title=Our History|website=Roots & Shoots|publisher=The Jane Goodall Institute|archive-url=https://web.archive.org/web/20110720235233/http://www.rootsandshoots.org/aboutus/history|archive-date=20 July 2011|access-date=14 July 2010}}</ref>
In 1992 het Goodall die Tchimpounga-sjimpansee-rehabilitasiesentrum in die [[Republiek die Kongo|Republiek van die Kongo]] gestig om te sorg vir sjimpansees wat wees gelaat is weens die gebruike van bosvleishandel. Die rehabilitasiesentrum huisves meer as 'n honderd sjimpansees op sy drie eilande.<ref>Westoll, Andrew. [https://www.theglobeandmail.com/news/world/in-an-african-sanctuary-help-and-hope-for-orphaned-chimps/article4200620/ "In an African sanctuary, help and hope for orphaned chimps"] ''The Globe And Mail''</ref>
In 1994 het Goodall die Lake Tanganyika Catchment Reforestation and Education (TACARE of "Take Care") loodsprojek gestig om sjimpansees se habitat teen ontbossing te beskerm deur heuwels rondom Gombe te herbebos, terwyl buurgemeenskappe terselfdertyd opgevoed is oor volhoubaarheid en landbou-opleiding. Die TACARE-projek ondersteun ook jong meisies deur hulle toegang te bied tot reproduktiewe gesondheidsopvoeding en deur beurse om hul kollege-opleiding te finansier.<ref>{{Cite web|url=https://www.gpsworld.com/esri-jane-goodall-institute-partner-to-protect-ecosystems/|title=Esri, Jane Goodall Institute partner to protect ecosystems|last=Barwacz|first=Allison|date=10 July 2019}}</ref>
[[Lêer:Jane_Goodall_and_Lou_Perrotti_2009_by_DS.jpg|skakel=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/52/Jane_Goodall_and_Lou_Perrotti_2009_by_DS.jpg/220px-Jane_Goodall_and_Lou_Perrotti_2009_by_DS.jpg|duimnael| Goodall in 2009 saam met Lou Perrotti, wat bygedra het tot haar boek ''Hope for Animals and Their World'']]
As gevolg van 'n oorvloed van handgeskrewe notas, foto's en data wat in die middel van die 1990's by Jane se huis in Dar es Salaam opgehoop het, is die Jane Goodall Institute se Sentrum vir Primate Studies by die Universiteit van Minnesota geskep om hierdie data te huisves en te organiseer. Tans is al die oorspronklike Jane Goodall-argiewe daar en is dit gedigitaliseer, ontleed en in 'n aanlyn databasis geplaas.<ref>{{Cite web|url=http://www.janegoodall.org/chimpanzees-gsrc|title=JGICPS|publisher=The Jane Goodall Institute|archive-url=https://web.archive.org/web/20110210215503/http://www.janegoodall.org/chimpanzees-gsrc|archive-date=10 February 2011|access-date=3 February 2011}}</ref> Op 17 Maart 2011 het Karl Bates, woordvoerder van die [[Duke Universiteit|Duke-universiteit]], aangekondig dat die argiewe na Duke sal verskuif, met Anne E. Pusey, Duke se voorsitter van evolusionêre antropologie, wat toesig hou oor die versameling. Pusey, wat die argiewe in Minnesota bestuur het en saam met Goodall in Tanzanië gewerk het, het vir 'n jaar by Duke universiteit gewerk.<ref>{{Cite web |url=http://www2.journalnow.com/news/2011/mar/18/wsmet03-goodall-papers-headed-to-duke-ar-872387/ |title=argiefkopie |access-date=26 Januarie 2013 |archive-date= 2 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120402075404/http://www2.journalnow.com/news/2011/mar/18/wsmet03-goodall-papers-headed-to-duke-ar-872387/ |url-status=dead }}</ref>
In 2018 en 2020 het Goodall 'n vennootskap met vriend en uitvoerende hoof Michael Cammarata aangegaan oor twee natuurlike produklyne van Schmidt's Naturals en Neptune Wellness Solutions. Vyf persent van elke verkoopstransaksie het die Jane Goodall Institute bevoordeel.<ref>{{Cite web|url=https://drugstorenews.com/beauty/schmidts-naturals-jane-goodall-institute-partner-deodorants|title=Schmidt's Naturals, Jane Goodall Institute partner on deodorants|website=Drug Store News|language=en|access-date=2021-07-27}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://okmagazine.com/news/neptune-wellness-solutions-announces-launch-jane-goodall-product/|title='Wonders of Africa': Dr. Jane Goodall Launches Essential Oil Kit—All Sourced From Africa|date=18 September 2020|website=OK Magazine|language=en-US|access-date=2021-07-27}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.beautypackaging.com/contents/view_breaking-news/2020-04-21/jane-goodall-co-develops-natural-product-line-with-neptune-wellness-iff/|title=Jane Goodall Co-Develops Natural Product Line With Neptune Wellness & IFF|website=Beauty Packaging|access-date=2021-07-27}}</ref>
Vanaf 2004 wy Goodall feitlik al haar tyd aan aktivisme namens sjimpansees en die omgewing, en reis byna 300 dae per jaar.<ref>https://www.theguardian.com/world/2004/oct/10/academicexperts.environment</ref> Goodall is ook op die adviesraad vir die wêreld se grootste sjimpansee-reservaat buite Afrika, Save the Chimps in Fort Pierce, Florida.<ref>{{Cite web|url=https://savethechimps.org/staff_categorys/advisory-council|title=Staff Category: Advisory Council|last=chimpadmi|website=Save the Chimps|language=en-US|access-date=2021-10-17}}</ref>
=== Aktivisme ===
[[Lêer:Jane_Goodall_and_Allyson_Reed.jpg|skakel=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Jane_Goodall_and_Allyson_Reed.jpg/220px-Jane_Goodall_and_Allyson_Reed.jpg|regs|duimnael| Goodall met Allyson Reed van Skulls Unlimited International, by die Vereniging van Dieretuine en Akwariums se jaarlikse konferensie in September 2009.]]
Goodall gee erkenning aan die 1986 [https://peerj.com/collections/33-chimpanzees-in-context ''Understanding Chimpanzees'' -konferensie], aangebied deur die Chicago Academy of Sciences, vir die verskuiwing van haar fokus van waarneming van sjimpansees na 'n breër en meer intense besorgdheid oor dier-mens-bewaring. Sy is die voormalige president van Advocates for Animals,<ref>{{Cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/news/celebritynews/2011241/Is-Jane-Goodall-about-to-lose-her-post.html|title=Is Jane Goodall about to lose her post?|last=Walker|first=Tim|website=The Telegraph|url-access=subscription|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/celebritynews/2011241/Is-Jane-Goodall-about-to-lose-her-post.html|archive-date=11 January 2022|access-date=3 May 2020}}</ref> 'n organisasie gebaseer in [[Edinburg|Edinburgh]], [[Skotland]], wat hom beywer teen die gebruik van diere in mediese navorsing, dieretuine, boerdery en sport. <ref>{{Cite web|url=https://www.onekind.scot/campaigns/|title=OneKind.Scot campaigns|website=OneKind|access-date=3 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20170325083824/http://onekind.scot/campaigns|archive-date=25 Maart 2017|url-status=dead}}</ref>
Goodall is 'n [[Vegetarisme|vegetariër]] en bepleit die dieet om etiese, omgewings- en gesondheidsredes. In ''The Inner World of Farm Animals'' (2009) skryf Goodall dat plaasdiere “baie meer bewus en intelligent is as wat ons ooit gedink het en, ten spyte daarvan dat hulle as huisslawe geteel is, is hulle individuele wesens in hul eie reg. As sodanig verdien hulle ons respek. En ons hulp. Wie sal vir hulle pleit as ons swyg?”<ref>Hatkoff, Amy. 2009. ''The Inner World of Farm Animals'', p. 13.</ref> Goodall het ook gesê: "Duisende mense wat sê hulle 'hou' van diere, sit een of twee keer per dag om die vleis van wesens te geniet wat so met min respek en vriendelikheid behandel is net om meer vleis te maak." In 2021 het Goodall 'n [[Veganisme|vegan]] geword en 'n kookboek getiteld ''Eat Meat Less'' geskryf.<ref>{{Cite web|url=https://www.aarp.org/health/healthy-living/info-2021/jane-goodall-meatless-recipes.html|title=Jane Goodall Shares Recipes, and a Mission|last=Gwinn|first=Alison|date=16 March 2021|website=[[AARP]]]|access-date=17 June 2022|quote=A longtime vegetarian and now vegan, Goodall}}</ref>
Goodall is 'n uitgesproke omgewingsvoorstander en praat oor die [[uitwerking van klimaatsverandering]] op bedreigde spesies soos sjimpansees. Goodall het met [[Nasa|NASA]] saamgewerk om satellietbeelde uit die Landsat-reeks te gebruik om die uitwerking van ontbossing op sjimpansees en plaaslike gemeenskappe in Wes-Afrika reg te stel deur aan die dorpenaars inligting te bied oor hoe om menslike aktiwiteite te verminder en hul omgewing te bewaar.<ref>{{Cite web|url=http://www.nasa.gov/feature/goddard/2017/satellite-data-changed-chimpanzee-conservation-efforts|title=How Satellite Data Changed Chimpanzee Conservation Efforts|last=Hille|first=Karl|date=2017-01-24|website=NASA|access-date=2020-03-29}}</ref>
In 2000, om die veilige en etiese behandeling van diere tydens etologiese studies te verseker, het Goodall saam met professor Mark Bekoff die organisasie Etoloë vir die Etiese Behandeling van Diere gestig.
In April 2008 het Goodall 'n lesing met die titel "Reason for Hope" by die Universiteit van San Diego se Joan B. Kroc Institute for Peace & Justice Distinguished Lesingreeks gegee.<ref>https://digital.sandiego.edu/lecture_series/16/</ref><ref>{{Cite web|url=http://swanmeadschool.co.uk/wp-content/uploads/2020/05/Jane-Goodall.pdf|title=Jane Goodall|website=swanmeadschool.co.uk|access-date=19 September 2022|archive-date= 1 Augustus 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200801231440/http://swanmeadschool.co.uk/wp-content/uploads/2020/05/Jane-Goodall.pdf|url-status=dead}}</ref>
In 2008 het Goodall geëis dat die [[Europese Unie]] die gebruik van mediese navorsing op diere beëindig en meer befondsing vir alternatiewe metodes van mediese navorsing verseker.<ref>"Dr Jane Goodall appeals to EU to impose ban on animal testing". (2008, May 28). Associated Press.</ref>
In Mei 2008 het Goodall Edinburgh-dieretuin se nuwe primaat-omhulsel omstrede beskryf as 'n "wonderlike fasiliteit" waar ape "waarskynlik beter daaraan toe is [as dié] wat in die natuur woon in 'n gebied soos Budongo, waar een uit elke ses in 'n draad vasgevang word. strik, en lande soos die [[Republiek die Kongo|Kongo]], waar sjimpansees, ape en gorillas kommersieel geskiet word vir kos.”<ref name="Times">Mike Wade, [http://www.timesonline.co.uk/tol/news/article3972868.ece "Zoos are best hope, says Jane Goodall".] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080906120137/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/article3972868.ece |date= 6 September 2008 }} ''The Times'', 20 May 2008. Retrieved 18 July 2008.</ref> Dit was in stryd met Advocates for Animals se standpunt oor diere in gevangenskap.<ref name="Telegraph">Tim Walker, [https://web.archive.org/web/20080526005435/http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/celebritynews/2011241/Is-Jane-Goodall-about-to-lose-her-post.html Is Jane Goodall about to lose her post?], ''The Daily Telegraph'', 23 May 2008. Retrieved 18 July 2008. "She's entitled to her opinion, but our position isn't going to change. We oppose the keeping of animals in captivity for entertainment."</ref> In Junie 2008 het Goodall bevestig dat sy die presidentskap van die organisasie wat sy sedert 1998 beklee het bedank, met verwysing na haar besige skedule en verduidelik: "Ek het net nie tyd vir hulle nie."<ref name="Science">Yudhijit Bhattacharjee, [http://www.sciencemag.org/cgi/content/full/320/5881/1269a "Defending captivity".] ''Science'', Vol. 320. no. 5881, p. 1269, 6 June 2008. Retrieved 18 July 2008.</ref>
Goodall is 'n beskermheer van liefdadigheidsorganisasie Population Matters<ref>{{Cite web|url=http://www.populationmatters.org/about/people/patrons/|title=Population Matters Patrons|website=www.populationmatters.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20140625195121/http://populationmatters.org/about/people/patrons/|archive-date=25 June 2014}}</ref> en is tans 'n ambassadeur vir Disneynature.<ref>{{Cite web|url=http://www.wdsmediafile.com/media/bears/writen-material/bears534831541c35e.pdf|title=Bears: Production Notes|website=The Walt Disney Company|publisher=The Walt Disney Studios|page=20|archive-url=https://web.archive.org/web/20170711031706/http://www.wdsmediafile.com/media/bears/writen-material/bears534831541c35e.pdf|archive-date=11 July 2017|access-date=6 June 2014}}</ref>
In 2010 het Goodall, deur middel van JGI, 'n koalisie gevorm met 'n aantal organisasies soos die Wildlife Conservation Society (WCS) en die Humane Society of the United States (HSUS) en petisie om alle sjimpansees te lys, insluitend dié wat gevange is, soos [[Bedreigde spesie|bedreig]].<ref>{{Cite web|url=https://www.humanesociety.org/sites/default/files/docs/petition-fws-endangered-chimpanzees.pdf|title=Petition|website=Humane Society|access-date=19 September 2022|archive-date=24 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210924101841/https://www.humanesociety.org/sites/default/files/docs/petition-fws-endangered-chimpanzees.pdf|url-status=dead}}</ref> In 2015 het die US Fish and Wildlife Service (FWS) aangekondig dat hulle hierdie reël sal aanvaar en dat alle sjimpansees as bedreig geklassifiseer sal word.<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2015/06/13/science/chimpanzees-endangered-fish-and-wildlife-service.html|title=U.S. Will Call All Chimps 'Endangered'|last=St. Fleur|first=Nicholas|date=June 12, 2015|website=The New York Times}}</ref>
In 2011 het Goodall 'n beskermheer geword van die Australiese dierebeskermingsgroep Voiceless, die dierebeskermingsinstituut. “Ek is al dekades lank bekommerd oor fabrieksboerdery, deels weens die geweldige skade wat die omgewing aangerig word, maar ook weens die skokkende voortdurende wreedheid wat op miljoene lewende wesens voortgesit word.”<ref>{{Cite web|url=https://www.voiceless.org.au/who-we-are/jane-goodall|title=Voiceless, the animal protection institute|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201032918/https://www.voiceless.org.au/who-we-are/jane-goodall|archive-date=1 December 2017|access-date=4 December 2013}}</ref>
In 2012 het Goodall die rol van uitdager vir die Engage in Conservation Challenge saam met die [[Die DO Skool|DO Skool]], voorheen bekend as die D&F Akademie, aanvaar.<ref>{{Cite web|url=http://www.janegoodall.de/internationales-kooperationsprojekt-engage-in-conservation/|title=Internationales Kooperationsprojekt 'Engage in Conservation'|archive-url=https://web.archive.org/web/20140312211937/http://www.janegoodall.de/internationales-kooperationsprojekt-engage-in-conservation/|archive-date=12 March 2014|access-date=12 March 2014}}</ref> Sy het saam met 'n groep aspirant-maatskaplike entrepreneurs gewerk om 'n werkswinkel te skep om jongmense by die bewaring van biodiversiteit te betrek, en om 'n vermeende wêreldwye gebrek aan bewustheid van die kwessie aan te pak.<ref>{{Cite web|url=http://thedoschool.org/challenges/engage-in-conservation-challenge/|title=Conservation Challenge|archive-url=https://web.archive.org/web/20130815055724/http://thedoschool.org/challenges/engage-in-conservation-challenge/|archive-date=15 August 2013|access-date=12 March 2014}}</ref>
In 2014 het Goodall aan [[Air France|Air France-]] bestuurders geskryf en die lugredery se voortgesette vervoer van ape na laboratoriums gekritiseer. Goodall het die praktyk "wreed" en "traumaties" vir die betrokke ape genoem. Dieselfde jaar het Goodall ook aan die National Institutes of Health (NIH) geskryf om die ontberingseksperimente van moeders op baba-apies in NIH-laboratoriums te kritiseer.<ref>https://www.theguardian.com/science/2014/may/20/jane-goodall-peter-gabriel-air-france-stop-monkeys-transport</ref><ref>https://www.npr.org/sections/13.7/2014/09/11/347656361/still-now-should-lab-monkeys-be-deprived-of-their-mothers</ref>
Voor die [[Britse algemene verkiesing van 2015|2015 Britse algemene verkiesing]] was sy een van verskeie bekendes wat die parlementêre kandidatuur van die Groen Party se Caroline Lucas onderskryf het.<ref>https://www.theguardian.com/politics/2015/apr/24/celebrities-sign-statement-support-caroline-lucas-not-green-party</ref>
Goodall is 'n kritikus van jakkalsjag en was onder meer as 20 hoëprofielmense wat in 2015 'n brief aan parlementslede onderteken het teen die [[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|konserwatiewe]] premier, [[David Cameron]], se plan om die Jagwet 2004 te wysig.<ref>https://web.archive.org/web/20150715203740/http://news.stv.tv/scotland-decides/news/1324609-snp-to-vote-against-tories-on-fox-hunting-ban-in-england-and-wales/</ref>
Gedurende Augustus 2019 is Goodall vereer vir haar bydraes tot die wetenskap met 'n bronsbeeldhouwerk in die middestad van Manhattan saam met nege ander vroue, deel van die " [https://statuesforequality.com/ Standbeelde vir Gelykheid] " -projek.<ref>{{Cite web|url=https://www.6sqft.com/10-bronze-sculptures-of-powerful-women-are-on-view-outside-a-midtown-office-building|title=10 bronze sculptures of powerful women are on view outside a Midtown office building|website=6sqft|language=en-US|access-date=2020-03-06}}</ref>
In 2020, met die voortsetting van haar organisasie se werk op die omgewing, het Goodall belowe om 5 miljoen bome te plant, deel van die 1 biljoen boom-inisiatief wat deur die [[Wêreld- Ekonomiese Forum|Wêreld Ekonomiese Forum]] gestig is.<ref>{{Cite web|url=https://www.weforum.org/agenda/2020/01/jane-goodall-name-a-tree-deforestation-davos/|title=To save the planet's trees, we should treat them like people|website=World Economic Forum|language=en|access-date=2020-03-26}}</ref>
In Februarie 2021 het Jane Goodall en meer as 140 ander wetenskaplikes 'n beroep op die EU-kommissie gedoen om die praktyk van hokke van plaasdiere af te skaf.<ref>[https://www.ciwf.eu/news/2021/02/legendary-jane-goodall-140plus-scientists-call-on-eu-to-end-cages-in-farming ''Legendary Jane Goodall & 140+ scientists call on EU to end cages in farming''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221204113019/https://www.ciwf.eu/news/2021/02/legendary-jane-goodall-140plus-scientists-call-on-eu-to-end-cages-in-farming |date= 4 Desember 2022 }} from 23. February 2021 in Ciwf.eu.</ref>
== Persoonlike lewe ==
Goodall het twee keer getrou. Op 28 Maart 1964 trou sy met 'n [[Nederlandse adel|Nederlandse edelman]], natuurlewefotograaf Baron Hugo van Lawick, by Chelsea Old Church, Londen, en het tydens hul huwelik bekend geword as Barones Jane van Lawick-Goodall.<ref>{{Cite web|url=https://www.geekycamel.com/interesting-facts-jane-goodall/|title=Interesting facts about Jane Goodall|last=Simone|first=Morgan|date=2019-12-10|website=Geeky Camel|language=en|access-date=2020-07-18|archive-date=2020-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20200719034645/https://www.geekycamel.com/interesting-facts-jane-goodall/|url-status=dead}}</ref> Die egpaar het 'n seun gehad, Hugo Eric Louis (gebore 1967); hulle is in 1974 geskei. Die volgende jaar trou sy met Derek Bryceson, 'n lid van [[Tanzanië]] se parlement en die direkteur van daardie land se [[Nasionale park|nasionale parke]]. Hy is in Oktober 1980 aan [[kanker]] oorlede. Weens sy posisie in die Tanzaniese regering as hoof van die land se nasionale parkstelsel, kan Bryceson Goodall se navorsingsprojek beskerm en 'n verbod op toerisme by Gombe instel.<ref name="GreatApes">https://archive.org/details/walkingwithgreat00mont/page/125/mode/2up</ref>
Goodall het verklaar dat honde haar gunstelingdier is.<ref>https://www.theglobeandmail.com/technology/science/jane-goodall-my-favourite-animal-is-a-dog/article575777/</ref>
Goodall ly aan prosopagnosia, wat dit vir haar moeilik maak om bekende gesigte te herken.<ref>{{Cite web|url=https://edition.cnn.com/2013/05/23/health/gallery/notable-prosopagnosia/index.html|title=Photos: The faces of those who don't recognize faces|date=May 23, 2013|publisher=[[CNN]]}}</ref>
== Godsdiens en spiritualiteit ==
Goodall het grootgeword in 'n Christelike gemeentelike familie. As 'n jong vrou het sy nagklasse in Teosofie geneem. Haar familie was af en toe kerkgangers, maar Goodall het meer gereeld begin bywoon as 'n tiener toe die kerk 'n nuwe predikant, Trevor Davies, aangestel het. “Hy was hoogs intelligent en sy preke was kragtig en prikkelend... Ek kon ure lank na sy stem geluister het... Ek het mal verlief geraak op hom... Skielik moes niemand my meer aanmoedig om kerk toe te gaan nie. Inteendeel, daar was nooit genoeg dienste na my sin nie.” Rakende haar latere ontdekking van die ateïsme en agnostisisme van baie van haar wetenskaplike kollegas, het Goodall geskryf dat "gelukkig, toe ek by Cambridge aangekom het, was ek sewe-en-twintig jaar oud en my oortuigings het reeds so gevorm dat ek nie deur hierdie menings beïnvloed is nie."
In haar 1999-boek ''Reason for Hope: A Spiritual Journey'' beskryf Goodall die implikasies van 'n mistieke ervaring wat sy in 1977 by die [[Notre-Dame-katedraal|Notre Dame-katedraal]] gehad het: "Aangesien ek nie kan glo dat dit die gevolg van toeval was nie, moet ek anti-toeval erken. En daarom moet ek glo in 'n leidende krag in die heelal – met ander woorde, ek moet in God glo."<ref>{{Cite web|url=https://news.janegoodall.org/2019/04/15/dr-goodalls-thoughts-on-the-fire-of-notre-dame/|title=Dr. Goodall's thoughts on the fire of Notre Dame|last=Goodall|first=Jane|date=15 April 2019|website=Jane Goodall Institute|access-date=April 29, 2021}}</ref> Toe Goodall in September 2010 gevra is of sy in God glo, het Goodall gesê: “Ek het geen idee van wie of wat God is nie. Maar ek glo in een of ander groot geestelike krag. Ek voel dit veral as ek in die natuur is. Dit is net iets wat groter en sterker is as wat ek is of wat enigiemand is. Ek voel dit. En dit is genoeg vir my.”<ref>Jane Goodall's Questions & Answers, ''Readers Digest'', p. 128, September 2010</ref> Toe Goodall in dieselfde jaar gevra is of sy haarself steeds as 'n Christen beskou, het Goodall aan ''die Guardian'' gesê: "Ek veronderstel so; ek is as 'n Christen grootgemaak."<ref>https://www.theguardian.com/science/2010/jan/13/jane-goodall</ref>
In haar voorwoord tot die 2017-boek ''The Intelligence of the Cosmos'' deur Ervin Laszlo, 'n wetenskapfilosoof wat kwantumbewustheidsteorie voorstaan, het Goodall geskryf: "ons moet aanvaar dat daar 'n intelligensie is wat die proses [van [[evolusie]] ] dryf, dat die heelal en lewe op aarde is geïnspireer en gevorm deur 'n onbekende en onkenbare Skepper, 'n Opperwese, 'n Groot Geestelike Krag."<ref>https://books.google.co.za/books?id=S3goDwAAQBAJ&q=Jane+Goodall+forward+ervin+laszlo&redir_esc=y#v=onepage&q=Jane%20Goodall%20forward%20ervin%20laszlo&f=false</ref>
== Kritiek ==
[[Lêer:Jane_Goodall_at_TEDGlobal_2007-cropped.jpg|skakel=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/dc/Jane_Goodall_at_TEDGlobal_2007-cropped.jpg/170px-Jane_Goodall_at_TEDGlobal_2007-cropped.jpg|links|duimnael| Goodall by [[TED|TEDGlobal]] 2007]]
=== Name in plaas van nommers ===
Goodall het onkonvensionele praktyke in haar studie gebruik; byvoorbeeld om individue te benoem in plaas daarvan om nommers aan hulle toe te ken. Numering is destyds gebruik om emosionele gehegtheid en verlies aan objektiwiteit te voorkom.<ref>https://www.nytimes.com/2006/11/26/books/Blum.t.html</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.nationalgeographic.org/article/jane-goodall/|title=Jane Goodall|date=2017-11-13|website=[[National Geographic Society]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20200819025408/https://www.nationalgeographic.org/article/jane-goodall/|archive-date=2020-08-19|access-date=2020-10-16}}</ref>
Goodall het in 1993 geskryf: "Toe ek in die vroeë 1960's onbeskofte woorde soos 'kinderjare', 'adolessensie', 'motivering', 'opwinding' en 'bui' gebruik het, is ek heelwat gekritiseer. Erger nog was my misdaad om te suggereer dat sjimpansees 'persoonlikhede' het. Ek het menslike eienskappe aan niemenslike diere toegeskryf en was dus skuldig aan daardie ergste etologiese sondes - antropomorfisme."<ref>http://www.animal-rights-library.com/texts-m/goodall01.htm</ref>
=== Voerstasies ===
Baie standaardmetodes het ten doel om inmenging deur waarnemers te vermy, en sommige glo veral dat die gebruik van voerstasies om Gombe-sjimpansees te lok, normale vreet- en voedingspatrone en sosiale verhoudings verander het. Hierdie argument is die fokus van 'n boek wat deur Margaret Power in 1991 gepubliseer is. Daar is voorgestel dat hoër vlakke van aggressie en konflik met ander sjimpanseegroepe in die gebied te wyte was aan die voeding, wat die "oorloë" tussen sjimpansee sosiale groepe wat deur Goodall beskryf is, kon veroorsaak het, aspekte wat sy self nie in die jare voordat kunsmatige voeding by Gombe begin het, gesien het nie. Sommige beskou Goodall se waarnemings dus as vervormings van normale sjimpansee-gedrag. Goodall het self erken dat voeding bygedra het tot aggressie binne en tussen groepe, maar het volgehou dat die effek beperk is tot verandering van die intensiteit en nie die aard van sjimpansee-konflik nie, en het verder voorgestel dat voeding nodig was vir die studie om enigsins effektief te wees. Craig Stanford van die Jane Goodall-navorsingsinstituut aan die Universiteit van Suid-Kalifornië verklaar dat navorsers wat studies met geen kunsmatige voorsiening doen, dit moeilik vind om enige sosiale gedrag van sjimpansees waar te neem, veral dié wat verband hou met intergroepkonflik.
Sommige onlangse studies, soos dié deur Crickette Sanz in die Goualougo-driehoek ( [[Republiek die Kongo|Kongo]] ) en Christophe Boesch in die Taï Nasionale Park ([[Ivoorkus]]), het nie die aggressie getoon wat in die Gombe-studies waargeneem is nie.<ref>Washington University Record, Vol 28 No 28, April 2004.</ref> Ander primatoloë stem egter nie saam dat die studies gebrekkig is nie; Jim Moore lewer byvoorbeeld 'n kritiek op Margaret Powers se bewerings<ref>JIM MOORE, Anthropology Department, University of California, San Diego [https://web.archive.org/web/20071014215932/http://cogprints.org/738/0/Power.html The Egalitarians - Human and Chimpanzee (book review).]. Am. J. Phys. Anthropol. 88: 259-262.</ref> en sommige studies van ander sjimpanseegroepe het aggressie soortgelyk aan dié in Gombe getoon, selfs wanneer voeding nie teenwoordig is nie.<ref>American Journal of Primatology 58:175–180 (2002), Noboyuki Kutsukake and Takahisa Matsusaka.</ref>
=== Plagiaat en ''Saad van Hoop'' ===
Op 22 Maart 2013 het Hachette Book Group aangekondig dat Goodall en medeskrywer Gail Hudson se nuwe boek, ''Seeds of Hope,'' nie op 2 April soos beplan vrygestel sal word nie weens die ontdekking van geplagieerde gedeeltes.<ref>Italie, Hillel (Associated Press). "[http://www.csmonitor.com/Science/2013/0323/Jane-Goodall-apologizes-for-plagiarizing-in-new-book Jane Goodall apologizes for plagiarizing in new book]." ''Christian Science Monitor'' 23 March 2013. Accessed 24 June 2013.</ref> 'n Resensent vir ''[[The Washington Post]]'' het ontoegekende afdelings gevind wat van webwerwe oor organiese tee, tabak en 'n "amateuristiese astrologiewebwerf" gekopieer is, sowel as van [[Wikipedia]].<ref>Swaine, Jon. "[https://www.telegraph.co.uk/news/earth/wildlife/9944189/Dame-Jane-Goodall-admits-parts-of-book-were-lifted-from-online.html Dame Jane Goodall admits parts of book were lifted from online]" ''The Telegraph,'' 20 March 2013. Accessed 4 May 2016.</ref> Goodall het om verskoning gevra en gesê: "Dit is vir my belangrik dat die regte bronne verwysings geniet, en ek sal ywerig saam met my span werk om alle areas van kommer aan te spreek. My doel is om te verseker dat wanneer hierdie boek vrygestel word dit nie net aan die hoogste standaarde voldoen nie, maar ook dat die fokus is op die deurslaggewende boodskappe wat dit oordra."<ref>Flood, Alison. "[https://www.theguardian.com/books/2013/mar/25/jane-goodall-book-accused-plagiarising-wikipedia Jane Goodall book held back after accusations of plagiarism]." ''The Guardian,'' 25 March 2013. Accessed 24 June 2013.</ref> Die boek is op 1 April 2014 vrygestel, na hersiening en die byvoeging van 57 bladsye eindnotas.<ref>https://www.washingtonpost.com/news/arts-and-entertainment/wp/2014/04/02/jane-goodalls-seeds-of-hope-reissued-a-year-after-being-pulled-from-shelves-2/</ref>
== In populêre kultuur ==
=== Gary Larson spotprentvoorval ===
Een van Gary Larson se ''Far Side-'' spotprente wys hoe twee sjimpansees mekaar versorg. Een kry 'n blonde menshaar op die ander en vra: "Doen jy 'n bietjie meer 'navorsing' met daardie Jane Goodall-tramp?"<ref name="Strange Legacy">https://comicsalliance.com/tribute-gary-larson-far-side/</ref> Goodall self was toe in Afrika, en die Jane Goodall-instituut was van mening dat dit in slegte smaak was, en het prokureurs 'n brief aan Larson en sy verspreidingsindikaat laat opstel waarin hulle die spotprent as 'n "gruweldaad" beskryf. Hulle is deur Goodall self gestuit: Toe sy terugkom en die spotprent sien, het sy gesê dat sy die spotprent amusant vind.<ref name="farside">Larson, Gary. ''The Prehistory of the Far Side: a 10th-anniversary exhibit''. Kansas City, MO: Andrew and McNeel, 1989. {{ISBN|0-8362-1851-5}}.</ref> Sedertdien gaan alle winste uit die verkope van 'n hemp met hierdie spotprent aan die Jane Goodall-instituut. Goodall het 'n voorwoord tot ''The Far Side Gallery 5'' geskryf, waarin haar weergawe van die kontroversie uiteengesit is, en die instituut se brief is langs die spotprent in die volledige ''Far Side-'' versameling ingesluit.<ref>Larson, Gary. ''The Far Side Gallery 5''. Kansas City, MO: Andrew and McNeel, 1995. ({{ISBN|0-8362-0425-5}}).</ref> Sy het Larson se kreatiewe idees geprys, wat dikwels die gedrag van mense en diere vergelyk en kontrasteer. In 1988, toe Larson Goodall se navorsingsfasiliteit in Tanzanië besoek het,<ref name="farside" /> is hy deur 'n sjimpansee genaamd Frodo aangeval.<ref name="Strange Legacy" />
=== Lego ===
Op 3 Maart 2022, ter viering van Vrouegeskiedenismaand en Internasionale Vrouedag, het The Lego Group stelnommer 40530 uitgereik, ''A Jane Goodall Tribute,'' wat 'n Jane Goodall- minifiguur en drie sjimpansees in 'n Afrika-bostoneel uitbeeld.<ref>{{Cite web|url=https://jaysbrickblog.com/news/lego-40530-jane-goodall-tribute-gwp-revealed-for-international-womens-day-2022/|title=LEGO 40530 Jane Goodall Tribute GWP revealed for International Women's Day 2022!|date=2022-02-26|website=Jay's Brick Blog|language=en-US|access-date=2022-02-26}}</ref>
== Radio Vier Vandag program ==
Op 31 Desember 2021 was Goodall die gasredakteur van die [[BBC Radio Vier|BBC Radio Four]] Today -program. Sy het Francis Collins gekies om die aanbieder van Thought for the Day te wees.
== Toekennings en erkenning ==
[[Lêer:Jane_Goodall_sharing_the_magical_wonders_of_water_and_wetlands_with_children_on_Martha's_Vineyard.jpg|skakel=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cb/Jane_Goodall_sharing_the_magical_wonders_of_water_and_wetlands_with_children_on_Martha%27s_Vineyard.jpg/170px-Jane_Goodall_sharing_the_magical_wonders_of_water_and_wetlands_with_children_on_Martha%27s_Vineyard.jpg|duimnael| Goodall onderrig oor vleilande in Martha's Vineyard, VSA, 2006]]
Goodall het baie eerbewyse ontvang vir haar omgewings- en humanitêre werk, sowel as haar ander werk. Sy is aangewys as 'n [[Orde van die Britse Ryk|Dame Commander of the Order of the British Empire]] in 'n seremonie wat in 2004 by [[Buckingham-paleis|Buckingham Palace]] gehou is.<ref>[http://www.janegoodall.org/media/news/dame-jane-goodall Dame Jane Goodall Receives Appointment in Buckingham Palace Ceremony] {{Dooie skakel|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. ''Jane Goodall Institute'', 20 February 2004. Retrieved 7 November 2011.</ref> In April 2002 het sekretaris-generaal [[Kofi Annan]] Goodall as 'n Verenigde Nasies se boodskapper van vrede aangewys. Haar ander eerbewyse sluit in die Tyler-prys vir omgewingsprestasie, die Franse [[Erelegioen|Legioen van Eer]], Medalje van Tanzanië, Japan se gesogte Kyoto-prys, die Benjamin Franklin-medalje in [[Biologie|Lewenswetenskap]], die Gandhi-King-toekenning vir geweldloosheid en die Spaanse Prins van Asturië-toekennings.
Sy is ook 'n lid van die adviesraad van die ''BBC Wildlife-'' tydskrif en 'n beskermheer van Population Matters (voorheen die Optimum Population Trust).
Sy het baie huldeblyke, eerbewyse en toekennings van plaaslike regerings, skole, instellings en liefdadigheidsorganisasies van regoor die wêreld ontvang. Goodall word deur [[The Walt Disney Company]] vereer met 'n gedenkplaat op die Tree of Life by [[Walt Disney World Resort|Walt Disney World]] se [[Disney's Animal Kingdom|Animal Kingdom]] -temapark, saam met 'n kerfbeeld van haar geliefde David Greybeard, die oorspronklike sjimpansee wat Goodall genader het tydens haar eerste jaar by Gombe.<ref>{{Cite web|url=http://adisney.go.com/disneyhand/environmentality/environment/pdfs/wcfdoc.pdf|title=Disney's Commitment to Conservation|year=2005|publisher=Disney|archive-url=https://web.archive.org/web/20090327000457/http://adisney.go.com/disneyhand/environmentality/environment/pdfs/wcfdoc.pdf|archive-date=27 March 2009|access-date=1 September 2010}}</ref> Sy is 'n lid van beide die [[Amerikaanse Akademie vir Kuns en Wetenskappe|American Academy of Arts and Sciences]] en die American Philosophical Society.<ref>{{Cite web|url=https://www.amacad.org/person/valerie-jane-goodall|title=Valerie Jane Goodall|website=American Academy of Arts & Sciences|language=en|access-date=2022-04-28}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=Jane+Goodall&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=&year-max=&dead=&keyword=&smode=advanced|title=APS Member History|website=search.amphilsoc.org|access-date=2022-04-28|archive-date=2022-04-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20220428183644/https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=Jane%20Goodall&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=&year-max=&dead=&keyword=&smode=advanced|url-status=dead}}</ref> In 2010 het Dave Matthews en Tim Reynolds 'n liefdadigheidskonsert by DAR Constitution Hall in Washington DC gehou om "Gombe 50: 'n wêreldwye viering van Jane Goodall se baanbrekers sjimpansee-navorsing en inspirerende visie vir ons toekoms" te herdenk.<ref>{{Cite web|url=http://www.janegoodall.org/an-evening-with-Jane-Goodall-Dave-Matthews-and-Tim-Reynolds|title=Dave Matthews & Tim Reynolds Benefit Concert|publisher=The Jane Goodall Institute|access-date=20 July 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20251002005133/http://www.janegoodall.org/an-evening-with-Jane-Goodall-Dave-Matthews-and-Tim-Reynolds|archive-date= 2 Oktober 2025|url-status=dead}}</ref> Die tydskrif ''[[Time (tydskrif)|Time]]'' het Goodall in 2019 as een van die [[Tyd 100|100 invloedrykste mense ter wêreld]] aangewys.<ref>{{Cite web |url=https://time.com/collection/100-most-influential-people-2019/5567774/jane-goodall/ |title=argiefkopie |access-date=18 Februarie 2023 |archive-date=18 Februarie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230218181110/https://time.com/collection/100-most-influential-people-2019/5567774/jane-goodall/ |url-status=dead }}</ref> In 2021 het sy die Templeton-prys ontvang.<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/science/2021/may/20/naturalist-jane-goodall-wins-2021-templeton-prize-for-lifes-work|title=Naturalist Jane Goodall wins 2021 Templeton prize for life's work|last=Sherwood|first=Harriet|date=20 May 2021|website=[[The Guardian]]}}</ref>
=== Boeke ===
* '''1969''' ''My Friends the Wild Chimpanzees'' Washington, DC: [[National Geographic Society]]
* '''1971''' ''Innocent Killers'' (met H. van Lawick). Boston: Houghton Mifflin ; Londen: Collins
* '''1971''' ''In the Shadow of Man'' Boston: Houghton Mifflin; Londen: Collins. Gepubliseer in 48 tale
* '''1986''' ''The Chimpanzees of Gombe: Patterns of Behavior'' Boston: Belknap Press van die Harvard University Press. Gepubliseer ook in Japannees en Russies. RR Hawkins-toekenning vir die Uitstaande Tegniese, Wetenskaplike of Mediese boek van 1986, aan Bellknap Press van Harvard University Press, Boston. Die Wildlife Society (VSA)-toekenning vir "Uitstaande publikasie in Wildlife Ecology and Management"
* '''1990''' ''Through a Window: 30 jaar waarneming van die Gombe-sjimpansees'' Londen: Weidenfeld &amp; Nicolson ; Boston: Houghton Mifflin. In meer as 15 tale vertaal. 1991 Penguin -uitgawe, VK. American Library Association se "Beste" lys onder nege noemenswaardige boeke (niefiksie) vir 1991
* '''1991''' ''Visions of Caliban'' (mede-outeur saam met Dale Peterson, PhD). Boston: Houghton Mifflin. [[The New York Times|New York Times]] "Notable Book" vir 1993. Biblioteekjoernaal "Beste wetenskap-tegnologieboek" vir 1993
* '''1999''' ''Brutal Verwantskap'' (met Michael Nichols ). New York: Aperture Foundation
* '''1999''' ''Reason For Hope; ’n Geestelike reis'' (met Phillip Berman). New York: Warner Books, Inc. In Japannees en Portugees vertaal
* '''2000''' ''40 jaar by Gombe'' New York: Stewart, Tabori en Chang
* '''2000''' ''Africa In My Blood'' (geredigeer deur Dale Peterson). New York: Houghton Mifflin Company
* '''2001''' ''Beyond Innocence: An Autobiography in Letters, die latere jare'' (geredigeer deur Dale Peterson). New York: Houghton Mifflin Company{{ISBN|0-618-12520-5}}
* '''2002''' ''Die tien trusts: wat ons moet doen om te sorg vir die diere wat ons liefhet'' (met Marc Bekoff ). San Francisco: Harper San Francisco
* '''2005''' ''Harvest for Hope: A Guide to Mindful Eating'' New York: Warner Books, Inc.{{ISBN|0-446-53362-9}}[[ISBN (identifier)|ISBN]] [[Special:BookSources/0-446-53362-9|0-446-53362-9]]
* '''2009''' ''Hoop vir diere en hul wêreld: hoe bedreigde spesies gered word van die Brink'' Grand Central Publishing{{ISBN|0-446-58177-1}}
* '''2013''' ''Seeds of Hope: Wisdom and Wonder from the World of Plants'' (met Gail Hudson) Grand Central Publishing{{ISBN|1-4555-1322-9}}
* '''2021''' ''The Book of Hope'', met Douglas Abrams en Gail Hudson, Viking<ref>''[[New Statesman|The New Statesman]]'', 15–21 October 2021, p. 40, review by Philippa Nuttall</ref>
==== Kinderboeke ====
* '''1972''' ''Grub: The Bush Baby'' (met H. van Lawick). Boston: Houghton Mifflin
* '''1988''' ''My lewe met die sjimpansees'' New York: Byron Preiss Visual Publications, Inc. Vertaal in Frans, Japannees en Chinees. Ouerskap se Reading-Magic-toekenning vir "Uitstekende boek vir kinders," 1989
* '''1989''' ''The Chimpanzee Family Book'' Saxonville, MA: Prenteboekateljee; München: Neugebauer Press; Londen: Prenteboekateljee. Vertaal in meer as 15 tale, insluitend Japannees en [[Swahili]]. Die [[UNICEF]] -toekenning vir die beste kinderboek van 1989. Oostenrykse staatsprys vir beste kinderboek van 1990.
* '''1989''' ''Jane Goodall se Animal World: Chimps'' New York: Macmillan
* '''1989''' ''Dierefamiliereeks: Sjimpanseefamilie; Leeu Familie; Olifantfamilie; Sebra Familie; Kameelperd Familie; Bobbejaanfamilie; Hiëna Familie; Wildebeest-familie'' Toronto: Madison Marketing Ltd
* '''1994''' ''Met liefde'' New York / London: North-South Books. Vertaal in Duits, Frans, Italiaans en Japannees
* '''1999''' ''Dr. White'' (geïllustreer deur Julie Litty). New York: Noord-Suid Boeke
* '''2000''' ''The Eagle & the Wren'' (geïllustreer deur Alexander Reichstein ). New York: Noord-Suid Boeke
* '''2001''' ''Sjimpansees wat ek liefhet: Red hul wêreld en ons s'n'' New York: Scholastic Press
* '''2002''' (Voorwoord) ''"Slowly, Slowly, Slowly," Said the Luiaard'' deur Eric Carle. Philomel Boeke
* '''2004''' ''Rickie en Henri: A True Story'' (met Alan Marks) Penguin Young Readers Group
=== Films ===
Goodall is die onderwerp van meer as 40 rolprente:
* '''1965''' ''Miss Goodall and the Wild Chimpanzees'' [[National Geographic Society]]
* '''1973''' ''Jane Goodall and the World of Animal Behavior: The Wild Dogs of Africa'' met Hugo van Lawick
* '''1975''' ''Miss Goodall: The Hyena Story'' The World of Animal Behavior Series 16mm [http://www.blam1.com/DiscoVision/Informational/51-003.htm 1979 weergawe] vir DiscoVision, nie vrygestel vir LaserDisc
* '''1976''' ''Lions of the Serengeti'' 'n episode van ''The World About Us'' op BBC2
* '''1984''' ''Onder die Wilde Sjimpansees'' National Geographic Special
* '''1988''' ''Mense van die Bos'' met Hugo van Lawick
* '''1990''' ''Sjimpansee Alert'' in die Nature Watch-reeks, Sentrale Televisie
* '''1990''' ''The Life and Legend of Jane Goodall'' National Geographic Society.
* '''1990''' ''Die Gombe Sjimpansees'' Beierse Televisie
* '''1995''' ''Fifi's Boys'' for the Natural World-reeks vir die BBC
* '''1996''' ''Sjimpansee Dagboek'' vir BBC2 Animal Zone
* '''1997''' ''Animal Minds'' vir BBC
* Goodall het haarself uitgespreek in die geanimeerde TV-reeks ''The Wild Thornberrys''.
* '''2000''' ''Jane Goodall: Reason For Hope'' PBS spesiaal vervaardig deur KTCA
* '''2001''' <cite class="citation episode cs1">''Wetenskaplike Amerikaanse grense''.</cite> <cite class="citation episode cs1">Chedd-Angier Produksiemaatskappy. 2000–2001.</cite> <cite class="citation episode cs1">PBS.</cite> <cite class="citation episode cs1">[https://web.archive.org/web/20060000000000/http://www.pbs.org/saf/1108 Geargiveer] vanaf die oorspronklike op 2006.</cite>
* '''2002''' ''Jane Goodall se Wilde Sjimpansees'' ( [[IMAX]] -formaat), in samewerking met Science North
* '''2005''' ''Jane Goodall se terugkeer na Gombe'' vir Animal Planet
* '''2006''' ''Chimps, So Like Us'' HBO -film genomineer vir 1990 [[Oscar|Oscar-toekenning]]
* '''2007''' ''When Animals Talk We Should Listen'' teater-dokumentêre funksie saamgeproduseer deur Animal Planet
* '''2010''' ''Jane's Journey'' teatrale dokumentêre funksie saamgeproduseer deur Animal Planet
* '''2012''' ''Sjimpansee'' -teater-natuur-dokumentêre funksie saamgeproduseer deur Disneynature
* '''2017''' ''Jane'' biografiese dokumentêre film National Geographic Studios, in samewerking met Public Road Productions. Die film word geregisseer en geskryf deur Brett Morgen, musiek deur [[Philip Glass]]
* '''2018''' ''[http://www.natgeotv.com/me/zayeds-antarctic-lights/about Zayed se Antarctic Lights]'' Dr Jane het verskyn in die Environment Agency-Abu Dhabi- film wat op National Geographic-Abu Dhabi vertoon is en 'n Wêreldmedalje by die New York Film- en TV-toekennings gewen het.<ref>{{Cite web|url=http://natgeotv.com/me/zayeds-antarctic-lights|title=Zayed's Antarctic Lights|website=National Geographic – Videos, TV Shows & Photos – Middle East – English|language=en|access-date=2020-06-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tvfilm.newyorkfestivals.com/Winners/WinnerDetails/543073|title=Winners Gallery – New York Festivals|website=tvfilm.newyorkfestivals.com|access-date=2020-06-19}}</ref>
* '''2020''' Jane Goodall: The Hope, biografiese dokumentêre film, National Geographic Studios, vervaardig deur Lucky 8<ref>{{Cite web|url=https://news.janegoodall.org/2019/07/25/new-doc-special-the-hope-tells-story-of-janes-living-legacy/|title=New Doc Special The Hope Tells Story Of Jane's Living Legacy|date=25 July 2019}}</ref>
== Verwysings ==
{{Verwysings|4}}
== Eksterne skakels ==
* [http://www.janegoodall.org/ Die amptelike webwerf van die Jane Goodall Institute]
* Jane Goodall
* {{C-SPAN|44136}}
* Jane Goodall versamel
* {{Imdb naam|0328762}}
* Jane Goodall versamel
* Jane Goodall
* Works by or about Jane Goodall
* [http://discovermagazine.com/2007/mar/the-discover-interview-jane-goodall#.UxOJsRa6Fdg Jane Goodall] by ''Discover Magazine''
* [http://www.newstatesman.com/environment/2010/07/interview-tanzania-science Jane Goodall] ondervra deur Alyssa McDonald in Julie 2010 vir die ''New Statesman''
* [https://www.youtube.com/watch?v=B6JLvIxdbjQ Jane Goodall – Oorbevolking in die ontwikkelende wêreld] by ''Fora TV''
* [https://web.archive.org/web/20130430182557/http://www.sandiego.edu/peacestudies/institutes/ipj/programs/distinguished_lecture_series/biographies/Jane_Goodall.php Lesingtranskripsie en video van Goodall se toespraak] by die Joan B. Kroc Institute for Peace &amp; Justice by die Universiteit van San Diego, April 2008
* [https://www.whyarewehere.tv/people/jane-goodall/ Jane Goodall uitgebreide filmonderhoud met transkripsies vir die 'Why Are We Here?' dokumentêre reeks].
* [https://think.kera.org/2016/03/31/jane-goodall-on-a-life-of-animal-advocacy/ 'n Gesprek met Jane Goodall] (klankonderhoud)
* [https://onbeing.org/programs/jane-goodall-on-what-it-means-to-be-human/ "On Being" radio-onderhoud] met Krista Tippett, uitgesaai Augustus 2020
{{Gesagsrekords}}
{{DEFAULTSORT:Goodall, Jane}}
[[Kategorie:Geboortes in 1934]]
[[Kategorie:Sterftes in 2025]]
l08aa2ucz6hp2gjcss3yoo8ttrdrszr
Maerua juncea
0
395373
3379518
3225263
2026-11-21T10:11:00Z
InternetArchiveBot
131157
Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379518
wikitext
text/x-wiki
{{Gekursiveerde titel}}
{{Spesieboks
|naam=Lammerdrol
|beeld=Maerua juncea subsp crustata, loof en vrugte, Pietersburg, a.jpg
|byskrif=
|bewaringstatus = LC
|statusstelsel = IUCN2.3
|geslag=Maerua
|spesie=juncea
|outeur=Pax, (1891)
|verspreidingskaart=
|verspreidingskaart_byskrif=
}}
'''''Maerua juncea''''',<ref name="COL">{{Cite web|url=http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2014/details/species/id/16861379|title=2014 Annual Checklist::Species details|last=Roskov Y.|last2=Kunze T.|year=2014|editor-last=Didžiulis V.|publisher=Species 2000 & ITIS Catalogue of Life|location=Reading, UK|access-date=26 May 2014|last3=Orrell T.|last4=Abucay L.|last5=Paglinawan L.|last6=Culham A.|last7=Bailly N.|last8=Kirk P.|last9=Bourgoin T.}}</ref> algemeen bekend as die '''lammerdrol''', is 'n plantspesie in die [[Capparaceae]]-familie.<ref name="COL" /><ref name="source">{{Cite web|url=http://worldplants.webarchiv.kit.edu/|title=World Plants: Synonymic Checklists of the Vascular Plants of the World|publisher=Michael Hassler Flora|access-date=23 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20190318221109/http://worldplants.webarchiv.kit.edu/|archive-date=18 Maart 2019|url-status=dead}}</ref> Dit is [[inheems]] aan die [[Afrotropiese gebied|Afrotrope]] en kom in die volgende lande voor: [[Botswana]], [[Demokratiese Republiek die Kongo]], [[Eswatini]], [[Malawi]], [[Mosambiek]], [[Namibië]], [[Tanzanië]], [[Zambië]] en [[Zimbabwe]]. In [[Suid-Afrika]] kom die plant in [[Gauteng]], [[KwaZulu-Natal]], [[Limpopo]] en [[Mpumalanga]] voor.
In Engels staan die plant bekend as die ''rough-skinned bush cherry.''
[[Lêer:Maerua juncea subsp crustata, habitus, Pietersburg, a.jpg|duimnael|links|280px|Groeivorm van 'n lammerdrol naby Polokwane, Limpopo. ''Foto'': Leonie Kellermann]]
== Subspesies ==
Die volgende subspesies word aangetref:<ref name="COL"/>
* ''M. j.'' subsp. ''crustata'' <small>Wild</small>
* ''M. j.'' subsp. ''juncea''
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
{{Taksonbalk}}
[[Kategorie:Maerua]]
[[Kategorie:Struike]]
[[Kategorie:Flora van Botswana]]
[[Kategorie:Flora van die Demokratiese Republiek die Kongo]]
[[Kategorie:Flora van Eswatini]]
[[Kategorie:Flora van Malawi]]
[[Kategorie:Flora van Mosambiek]]
[[Kategorie:Flora van Namibië]]
[[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]]
[[Kategorie:Flora van Tanzanië]]
[[Kategorie:Flora van Zambië]]
[[Kategorie:Flora van Zimbabwe]]
[[Kategorie:Plante wat in 1891 beskryf is]]
p14wktmgc9raqhbh7lwzn1lvcyokgf7
Waboomsberge
0
395387
3379215
3342399
2026-11-20T14:16:03Z
Aliwal2012
39067
3379215
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Berg
| Naam = Waboomsberge
| Foto = Protea canaliculata at Drie Kuilen, Western Cape, RSA by Nick Helme 18 Aug 2018.jpg
| Foto onderskrif = [[Bergroossuikerbos]] te Drie Kuilen-natuurreservaat aan die noordwestekant van die bergreeks
| Hoogte = 1 405 m
| Ligging = [[Wes-Kaap]], [[Suid-Afrika]]
| Bergreeks = [[Kaapse Plooigordel]]
| Prominensie =
| Koördinate = {{Koördinate|33|37|34|S|20|15|42|O|type:mountain|aansig=inlyn,titel}}
| Topografiese kaart =
| Tipe = Bergpiek
| geonames = 942235
}}
<!--{{Location map|Suid-Afrika |float = right |width=240 | caption = Ligging van Waboomsberg in Suid-Afrika | label = Waboomsberg|position=right|background=white|lat=-33.62623|long=20.2617}} -->
{{Location map|Wes-Kaap |float = right |width=240 | caption = Ligging van Waboomsberge in Wes-Kaap | label = Waboomsberge|position=right|background=white|lat=-33.62623|long=20.2617}}
Die '''Waboomsberge''' is 'n bergreeks in die [[Langeberg Plaaslike Munisipaliteit]], in die [[Kaapse Wynland-distriksmunisipaliteit|Kaapse Wynlanddistrik]], provinsie [[Wes-Kaap]] geleë. Dit vorm deel van die [[Kaapse Plooigordel]] in die [[Wes-Kaap]], in die suidweste van [[Suid-Afrika]].<ref name="mpsa" />
== Geografie ==
Die Waboomsberge bereik 'n hoogte van 1 405 meter [[Seespieël|bo seevlak]], die hoogste punt in die gebied. Die landskap rondom Waboomsberg is meestal heuwelagtig, maar na die noorde is dit betreklik plat.<ref name = "vp"/> Die gebied is ylbevolk en daar is geen dorp in die onmiddellike omgewing nie.<ref name= "nasapop"/> [[Montagu]] is 20 km na die suidweste geleë, maar heelwat verder per pad. Die gebied rondom die Waboomsberge is byna heeltemal oortrek met bosse. Suidwaarts van die Waboomsberge tot aan die [[Langeberg]] is opeenvolgende plooiende valleie van die Kaapse Plooigordel ingewig.<ref name= "nasa"/>
Tipiese [[Plant|plantegroei]] van die [[Wes-Kaap]]se [[fynbos]] kom hier volop voor, waaronder die [[heuningkoeksuikerbos]] (''Protea sulphurea'') en [[bergroossuikerbos]] (''Protea canaliculata'').
==Soortgelyke bergname==
Noord van [[Die Koo]] is die Waboomberge (1337 m), 'n westelike uitloper van hierdie reeks, wat deur [[Rooihoogtepas]] oorgesteek word. Noordoos van [[Ceres]] is die [[Waboomberge]] (1849 m), waarvan die voet deur die [[Theronsbergpas]] (R46) oorgesteek word. By [[Matjiesrivier (Swartberge)|Matjiesrivier]] is die [[Waboomsberg]] by die suidpunt van die [[Swartbergpas]] geleë. Net oos van [[Joubertina]] is ook 'n Waboom(s)berg van geringe omvang aan die suidoewer van die [[Kougarivier]].
== Verwysings ==
{{Verwysings|verwysings=
<ref name="mpsa">https://mountainpassessouthafrica.co.za/find-a-pass/western-cape/item/1426-waboomsberg-pass-private.html</ref>
<ref name = "vp">Viewfinder Panoramas</ref>
<ref name= "nasapop">{{cite web |url=http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP |title=NASA Earth Observations: Population Density |access-date=30 Mei 2019 |publisher=NASA/SEDAC |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190629115513/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP |archive-date=29 Junie 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
<ref name= "nasa">{{cite web |url=http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php |title=NASA Earth Observations Data Set Index |access-date=30 Mei 2019 |publisher=NASA |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200511075542/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php |archive-date=11 Mei 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
}}
== Eksterne skakel ==
* [http://www.geonames.org/942235/waboomsberg.html Google-kaart van die Waboomsberge] by Geonames.org (cc-by)
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Berge van die Wes-Kaap]]
hphs4uvx6eijdo99g27lw8bnvuf7h8e
Lucie van Dam van Isselt
0
398443
3379471
3342950
2026-11-21T08:03:53Z
InternetArchiveBot
131157
Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379471
wikitext
text/x-wiki
{{Weesbladsy}}
{{Inligtingskas Persoon
|name=Lucie van Dam van Isselt
|image=Lucie van Dam van Isselt (1871-1949).jpg
|birth_date=15 Junie 1871
|birth_place=[[Bergen op Zoom]], Nederland
|death_date=7 Junie 1949 (ouderdom 77)
|death_place=[[Den Haag]], Nederland
|spouse={{plainlist|
* {{marriage|Evert Cornelis Ekker|1892|1907|end=div.}}
* {{marriage|Albert Charles Auguste Plasschaert|1909|1921|end=div.}}
}}
|website=[https://www.lucievandamvanisselt.nl/ lucievandamvanisselt.nl]
|nationality=Hollander}}
'''Lucie van Dam van Isselt''', later bekend as '''Lucie Ekker''', (15 Junie [[1871]] – 7 Junie [[1949]]) was 'n [[Nederlanders|Nederlandse]] kunstenaar wat bekend was vir haar blomskilderye.<ref name="RKD">{{Cite web|url=https://rkd.nl/en/explore/artists/19825|title=Lucie van Dam van Isselt|website=RKD|language=en|access-date=30 Desember 2020}}</ref>
== Lewe ==
[[Lêer:Meizoentje Lucie van Dam van Isselt 5.jpg|duimnael|180px|links|''Meizoentje'' deur Lucie van Dam van Isselt]]
Van Dam van Isselt is in 1871 in [[Bergen op Zoom]], [[Noord-Brabant]], in Nederland gebore. Haar formele skilderopleiding het by die Koninklike Akademie vir Visuele Kunste in [[Den Haag]] begin. Sy het etse en litografie onder leiding van Auguste Morisot bestudeer by die École nationale supérieure des beaux-arts de Lyon.
Sy het deur Europa gereis en op verskeie plekke in België, Frankryk en Italië geskilder. Haar oeuvre is gevarieerd: portrette, verskillende soorte stillewes, genre-, figuur- en dierevertonings. Die Vlaamse neo-impressionistiese skilder Théo van Rysselberghe was veral vir haar 'n inspirasie. Sy het in die Zeeuwse dorp Veere geskilder en word dus onder die ''Veerse Joffers'' gereken.<ref>{{Cite web|url=https://www.zeelandnet.nl/video/bekijk/video/4620/Veerse_Joffers_worden_getoond_in_Schotse_Huizen.html|title=Veerse Joffers worden getoond in Schotse Huizen - ZeelandNet Video|website=www.zeelandnet.nl|access-date=2019-12-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20191014141028/https://www.zeelandnet.nl/video/bekijk/video/4620/Veerse_Joffers_worden_getoond_in_Schotse_Huizen.html|archive-date=2019-10-14|url-status=dead}}</ref>
Van Dam van Isselt was in 1905 die onderwerp van 'n portret deur Jan Toorop.<ref>{{Cite web|url=https://www.reproduction-gallery.com/oil-painting/1561083670/portrait-of-lucie-van-dam-isselt-by-jan-toorop/|title=Portrait of Lucie van Dam Isselt Painting By Jan Toorop|website=Reproduction Gallery|language=en|access-date=2019-12-29}}</ref>
[[Lêer:Zinnias Lucie van Dam van Isselt 2.jpg|duimnael|links|''Zinnias'' deur Lucie van Dam van Isselt]]
Sy het skilderye aan verskeie versamelings, insluitend die Teylers Museum, voorsien.<ref>Teylers Museum, including "Daisies in a silver cup", Oil on panel, bequest from prof. Edith Bülbring</ref> Isselt se werk is ingesluit in die 1939-uitstalling en verkope ''Onze Kunst van Heden'' (Ons Kuns van Vandag) by die [[Rijksmuseum]] in Amsterdam.<ref name="Beeldend BeNeLux Elektronisch">{{Cite web|url=https://www.artindex.nl/lexicon/default.asp?id=6&num=0933300087065090752012317007880100303300&relt=3001&limit=no&in=|title=Onze kunst van heden, 1939 -|website=Beeldend BeNeLux Elektronisch (Lexicon)|access-date=27 December 2020}}</ref>
Sy het twee keer getrou, en is twee keer geskei. Sy tree in 1892 in haar tuisdorp in die huwelik met die skilder en meganiese ingenieur Evert Cornelis Ekker. <ref>{{Cite web|url=https://rkd.nl/nl/explore/artists/126771|title=Ontdek architect, schilder, tekenaar Evert Cornelis Ekker|website=rkd.nl|language=nl|access-date=2019-12-30}}</ref> Hulle is in 1907 geskei nadat hulle twee kinders gehad het. Sy hertrou daarna op 12 Mei 1909 in Utrecht met die kunskritikus Albert Charles Auguste Plasschaert. Hulle huwelik is in 1921 ontbind.<ref name="RKD"/>
Van Dam van Isselt is in 1949 in [[Den Haag]] in Nederland oorlede.<ref name="RKD"/>
== Galery ==
<gallery>
Lêer:Lucie-van-dam-van-isselt-sans-titre.jpg|''Sans Titre'' deur Lucie van Dam van Isselt
Lêer:Jan-toorop-portrait-of-lucie-van-dam-isselt-1905.jpg|''Lucie van Dam van Isselt'' deur Jan Toorop.
</gallery>
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
== Eksterne skakel ==
{{Commons-kategorie inlyn}}
{{Gesagsrekords}}
{{DEFAULTSORT:Van Dam van Isselt, Lucie}}
[[Kategorie:Geboortes in 1871]]
[[Kategorie:Sterftes in 1949]]
[[Kategorie:Nederlandse skilders]]
[[Kategorie:Vroue van die 20ste eeu volgens beroep]]
bjbtqqqaouvy6n5obdfx1o233og9quw
Logan Sargeant
0
398778
3379441
2966369
2026-11-21T07:28:14Z
InternetArchiveBot
131157
Red 2 verwysing(s) en merk 0 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379441
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas renjaer
| name = Logan Sargeant
| image = Logan Sargeant Austria 2022.jpg
| caption = Sargeant in 2022
| nationality = {{vlagikoon|VSA}} Amerikaner
| birth_name = Logan Hunter Sargeant
| birth_date = {{Geboortedatum en ouderdom|df=yes|2000|12|31}}
| birth_place = [[Fort Lauderdale]], [[Florida]], [[Verenigde State van Amerika]]
| Years = 2023 - tans
| 2024 Team = [[Williams Grand Prix Engineering|Williams-Mercedes]]<ref>{{cite web |date=21 November 2022 |title=Logan Sargeant to drive for Williams Racing in 2023 |url=https://www.williamsf1.com/posts/6a3932dc-1f8a-468b-90ae-e1cf34e364b3/logan-sargeant-williams-racing-2023 |access-date=21 November 2022 |website=Williams Racing}}</ref>
| Car number = 2
| Races = {{F1stat|SAR|entries}} ({{F1stat|SAR|starts}} begin)
| Championships = 0
| Wins = {{F1stat|SAR|wins}}
| Podiums = {{F1stat|SAR|podiums}}
| Points = {{F1stat|SAR|careerpoints}}
| Poles = {{F1stat|SAR|poles}}
| Fastest laps = {{F1stat|SAR|fastestlaps}}
| First race = [[2023 Bahreinse Grand Prix]]
| First win =
| Last win =
| Last race = [[2024 Nederlandse Grand Prix]]<!-- Hy is daarna huis toe gestuur -->
| Last season = 2023
| Last position = 21ste (1 punt)
}}
'''Logan Sargeant''' (gebore [[31 Desember]] [[2000]] in [[Fort Lauderdale]], [[Florida]]) is 'n [[Amerikaanse]] renjaer wat tans in [[Formule Een]] vir die [[Williams Grand Prix Engineering|Williams-span]] meeding.
== Loopbaan ==
Sargeant het sy renloopbaan in karting in 2008 begin. In sy eerste jaar het hy hoofsaaklik in Amerikaanse kampioenskappe gejaag, voordat hy in 2009 na Europa verhuis het om daar aan kampioenskappe deel te neem. Hy het heelwat van hierdie kampioenskappe gewen, wat in die KF Juniorklas wêreldtitel in 2015 uitgeloop het, en die eerste Amerikaner sedert Lake Speed in 1978 om 'n groot kartkampioenskap in Europa te wen.
=== Formule Renault ===
In 2018 het Sargeant voltyds oorgeskakel na die Eurocup Formule Renault 2.0 vir R-ace GP. By die seisoenopening by die Paul Ricard-renbaan het hy sy eerste wedren in hierdie kampioenskap gewen en later in die seisoen het hy oorwinnings by die [[Nürburgring]] en die seisoenfinaal by die [[Barcelona-Catalunya-renbaan]] bygevoeg. Met 218 punte was hy vierde in die finale puntelys agter Max Fewtrell, Christian Lundgaard en Ye Yifei. Hy het ook tweede agter Lundgaard in die nuweling-kampioenskap geëindig. Boonop het hy aan die Formule Renault 2.0 NEC vir R-ace GP deelgeneem, maar was ná die eerste twee rennaweke nie meer in aanmerking vir kampioenskappunte nie. Met 'n oorwinning by die [[Autodromo Nazionale di Monza]] wat wel vir die kampioenskap getel het, en 'n oorwinning by die Nürburgring wat nie vir punte getel het nie, het hy vyfde in hierdie klas geëindig met 87 punte.
=== Formule 3 ===
In 2019 het Sargeant sy Formule 3-debuut in die nuwe FIA Formule 3-kampioenskap met Carlin gemaak.
In 2020 het Sargeant aktief gebly in FIA Formule 3, maar hy skakel oor na Prema Racing. Sy uitslae het aansienlik verbeter en hy het reeds sy eerste podiumplek in die eerste wedren by die [[Red Bull Ring]] behaal. Hy het ook 'n wedren by [[Circuit de Spa-Francorchamps|Spa-Francorchamps]] gewen. In totaal was hy gedurende die seisoen ses keer op die podium. Hy was tot die laaste wedren by die Mugello-baan in die stryd om die kampioenskap betrokke, maar in hierdie beslissende wedren het hy reeds op die eerste rondte weens 'n ongeluk uitgeval. Met 160 punte het hy derde geëindig agter [[Oscar Piastri]] en Théo Pourchaire.
=== Formule 2 ===
Aan die einde van 2021 het hy in Formule 2 met die span HWA Racelab gedebuteer tydens die laaste twee rennaweke by die [[Djedda-straatrenbaan]] en die [[Yas Marina-renbaan]], as 'n plaasvervanger vir Jake Hughes.
In 2022 maak Sargeant sy debuut as bestuurder vir Carlin se Formule 2-span. Hy het podiumplekke in [[Barcelona-Catalunya-renbaan|Barcelona]] en op die [[Bakoe-straatrenbaan]] behaal voordat hy sy eerste oorwinning op [[Silverstone-renbaan|Silverstone]] behaal het. Hy het ook 'n wedren die volgende naweek by die Red Bull Ring gewen. Hy was vir die res van die seisoen nie weer op die podium nie, maar het wel die voorste wegspringplek by Paul Ricard ingeneem. Met 148 punte was hy vierde op die finale puntelys agter Felipe Drugovich, Théo Pourchaire en sy spanmaat Liam Lawson.
=== Formule 1 ===
Sargeant het sy [[Formule Een]]-debuut vir [[Williams Grand Prix Engineering|Williams]]–[[Mercedes-Benz|Mercedes]] gemaak tydens die eerste vrye oefensessie van die [[2022 Verenigde State Grand Prix|Verenigde State Grand Prix]] op 21 Oktober 2022.<ref>{{Cite web|url=https://www.formule1.nl/nieuws/williams-geeft-f2-coureur-sargeant-vrije-training-in-amerika/|title=Williams geeft F2-coureur Sargeant vrije training in Amerika|access-date=17 Oktober 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20231002145116/https://www.formule1.nl/nieuws/williams-geeft-f2-coureur-sargeant-vrije-training-in-amerika/|archive-date= 2 Oktober 2023|url-status=dead}}</ref> Hy het 'n tyd van 1:40.325 aangeteken en dus negentiende geëindig.<ref>{{En}}[https://www.formula1.com/en/results.html/2022/races/1135/united-states/practice-1.html Formula 1 Aramco United States Grand Prix 2022 - Practice 1]</ref> Op 20 November 2022 is aangekondig dat Sargeant in 2023 vir die Williams-span in Formule 1 sal deelneem.<ref name="Sargeant">{{Verwys web |titel=Sargeant bemachtigt Williams-zitje voor 2023 na behalen superlicentie |url=https://www.formule1.nl/nieuws/sargeant-bemachtigt-williams-zitje-voor-2023-na-behalen-superlicentie/ |argief-url=https://web.archive.org/web/20221205004220/https://www.formule1.nl/nieuws/sargeant-bemachtigt-williams-zitje-voor-2023-na-behalen-superlicentie/ |argiefdatum= 5 Desember 2022 |besoekdatum=21 November 2022 |url-status=dead}}</ref>
== Formule 1-uitslae ==
{{F1 bestuurders resultate legende (weergawe 4)}}
{| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:85%"
!Jaar
!Inskrywer
!Onderstel
!Enjin
!1
!2
!3
!4
!5
!6
!7
!8
!9
!10
!11
!12
!13
!14
!15
!16
!17
!18
!19
!20
!21
!22
!23
!24
!Plek
!Punte
|- style="border-top:3px solid #aaaaaa"
! [[2022 Formule Een-seisoen|2022]]
| [[Williams Grand Prix Engineering|Williams Racing]]
| Williams FW44
| [[Mercedes-Benz|Mercedes]]<br />F1 M13 E Performance [[V6-enjin|V6 t]]
| bgcolor=| [[2022 Bahreinse Grand Prix|BHR]]
| bgcolor=| [[2022 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]
| bgcolor=| [[2022 Australiese Grand Prix|AUS]]
| bgcolor=| [[2022 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]
| bgcolor=| [[2022 Miami Grand Prix|MIA]]
| bgcolor=| [[2022 Spaanse Grand Prix|SPA]]
| bgcolor=| [[2022 Monaco Grand Prix|MON]]
| bgcolor=| [[2022 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]
| bgcolor=| [[2022 Kanadese Grand Prix|KAN]]
| bgcolor=| [[2022 Britse Grand Prix|GBR]]
| bgcolor=| [[2022 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]
| bgcolor=| [[2022 Franse Grand Prix|FRA]]
| bgcolor=| [[2022 Hongaarse Grand Prix|HON]]
| bgcolor=| [[2022 Belgiese Grand Prix|BEL]]
| bgcolor=| [[2022 Nederlandse Grand Prix|NED]]
| bgcolor=| [[2022 Italiaanse Grand Prix|ITA]]
| bgcolor=| [[2022 Singapoerse Grand Prix|SIN]]
| bgcolor=| [[2022 Japannese Grand Prix|JPN]]
| bgcolor=f0f8ff | [[2022 Verenigde State Grand Prix|VST]] <small>TC</small>
| bgcolor=f0f8ff | [[2022 Meksikostad Grand Prix|MXS]] <small>TC</small>
| bgcolor=f0f8ff | [[2022 São Paulo Grand Prix|SAP]] <small>TC</small>
| bgcolor=f0f8ff | [[2022 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <small>TC</small>
|
|
| bgcolor=efefef| '''-'''
| bgcolor=efefef| '''-'''<!-- hou dit so -->
|- style="border-top:2px solid #aaaaaa"
![[2023 Formule Een-seisoen|2023]]
|[[Williams Grand Prix Engineering|Williams Racing]]
|Williams FW45
|Mercedes F1 M14 E<br />Performance [[V6-enjin|V6 t]]
|bgcolor=cfcfff| [[2023 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>12
|bgcolor=cfcfff| [[2023 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>16
|bgcolor=cfcfff| [[2023 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>16<sup>†</sup>
|bgcolor=cfcfff| [[2023 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>16
|bgcolor=cfcfff| [[2023 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>20
|bgcolor=cfcfff| [[2023 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>18
|bgcolor=cfcfff| [[2023 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>20
|bgcolor=efcfff| [[2023 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/><small>DNF</small>
|bgcolor=cfcfff| [[2023 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>13
|bgcolor=cfcfff| [[2023 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>11
|bgcolor=cfcfff| [[2023 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>18
|bgcolor=cfcfff| [[2023 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>17
|bgcolor=efcfff| [[2023 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/><small>DNF</small>
|bgcolor=cfcfff| [[2023 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>13
|bgcolor=cfcfff| [[2023 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>14
|bgcolor=efcfff| [[2023 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/><small>DNF</small>
|bgcolor=efcfff| [[2023 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/><small>DNF</small>
|bgcolor=dfffdf| [[2023 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>10
|bgcolor=cfcfff| [[2023 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>16<sup>†</sup>
|bgcolor=cfcfff| [[2023 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>11
|bgcolor=cfcfff| [[2023 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>16
|bgcolor=cfcfff| [[2023 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>16
|
|
|bgcolor=efefef|'''21'''
|bgcolor=efefef|'''1'''
|-style="border-top:2px solid #aaaaaa"
! [[2024 Formule Een-seisoen|2024]]
| [[WilliamsF1|Williams Racing]]
| Williams FW46
| Mercedes F1 M15 E <br/>Performance [[V6-enjin|V6 t]]
|bgcolor=cfcfff| [[2024 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>20
|bgcolor=cfcfff| [[2024 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>14
|bgcolor=| [[2024 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/><small>WD</small>
|bgcolor=cfcfff| [[2024 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>17
|bgcolor=cfcfff| [[2024 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>17
|bgcolor=efcfff| [[2024 Miami Grand Prix|MIA]]<br/><small>DNF</small>
|bgcolor=cfcfff| [[2024 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>17
|bgcolor=cfcfff| [[2024 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>15
|bgcolor=efcfff| [[2024 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/><small>DNF</small>
|bgcolor=cfcfff| [[2024 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>20
|bgcolor=cfcfff| [[2024 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>19
|bgcolor=cfcfff| [[2024 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>11
|bgcolor=cfcfff| [[2024 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>17
|bgcolor=cfcfff| [[2024 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>17
|bgcolor=cfcfff| [[2024 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>16
|bgcolor=| [[2024 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>{{0}}
|bgcolor=| [[2024 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>{{0}}
|bgcolor=| [[2024 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>{{0}}
|bgcolor=| [[2024 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>{{0}}
|bgcolor=| [[2024 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>{{0}}
|bgcolor=| [[2024 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>{{0}}
|bgcolor=| [[2024 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>{{0}}
|bgcolor=| [[2024 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>{{0}}
|bgcolor=| [[2024 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>{{0}}
|bgcolor=efefef|'''—'''
|bgcolor=efefef| '''0'''
|}<!--
* '''*''' Seisoen nog aan die gang-->
* <sup>†</sup> Kon nie die ren voltooi nie, maar is geklassifiseer omrede hy meer as 90% van die wedrenafstand afgelê het.
== Eksterne skakels ==
* [http://www.logansargeant.com/ Amptelike webwerf]
* [https://www.driverdb.com/drivers/logan-sargeant/ Statistiek op bestuurderdatabasis]
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
{{DEFAULTSORT:Sargeant, Logan}}
[[Kategorie:Amerikaanse renjaers]]
[[Kategorie:Formule Een-renjaers]]
[[Kategorie:Geboortes in 2000]]
[[Kategorie:Lewende mense]]
8rj7nxsoxlf4z269gdmy5w93bnamo70
Kunsmatige algemene intelligensie
0
400371
3379410
3370554
2026-11-21T05:21:50Z
InternetArchiveBot
131157
Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379410
wikitext
text/x-wiki
[[Lêer:AGI.jpg|duimnael|KI beeldgenereerder se voorstelling van kunsmatige algemene intelligensie]]
{{Kunsmatige intelligensie}}
'n '''Kunsmatige algemene intelligensie''' ('''KAI''') is 'n tipe hipotetiese intelligente agent. Die KAI-konsep is dat dit kan leer om enige intellektuele taak wat [[Mens|mense]] of ander [[Dier|diere]] kan verrig, uit te voer.<ref>{{cite news |last=Hodson |first=Hal |date=1 Maart 2019 |title=DeepMind and Google: the battle to control artificial intelligence |work=1843 magazine |url=https://www.economist.com/1843/2019/03/01/deepmind-and-google-the-battle-to-control-artificial-intelligence |url-status=live |access-date=7 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200707223031/https://www.economist.com/1843/2019/03/01/deepmind-and-google-the-battle-to-control-artificial-intelligence |archive-date=7 Julie 2020 |quote=AGI stands for Artificial General Intelligence, a hypothetical computer program...}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Shevlin |first1=Henry |last2=Vold |first2=Karina |last3=Crosby |first3=Matthew |last4=Halina |first4=Marta |date=2019-10-04 |title=The limits of machine intelligence: Despite progress in machine intelligence, artificial general intelligence is still a major challenge |journal=EMBO Reports |language=en |volume=20 |issue=10 |pages=e49177 |doi=10.15252/embr.201949177 |issn=1469-221X |pmc=6776890 |pmid=31531926}}</ref> Alternatiewelik is KAI gedefinieer as 'n outonome stelsel wat menslike vermoëns in die meeste ekonomies waardevolle take oortref.<ref name=":1">{{Cite web |title=OpenAI Charter |url=https://openai.com/charter |archive-url=https://web.archive.org/web/20230406035549/https://openai.com/charter |archive-date=2023-04-06 |url-status=live |access-date=2023-04-06 |website=openai.com |language=en}}</ref> Die skep van KAI is 'n primêre doelwit van sommige [[kunsmatige intelligensie]]-navorsing en maatskappye soos [[OpenAI]],<ref name=":1" /> [[DeepMind]],<ref>{{Cite web |title=About |url=https://openai.com/about |archive-url=https://web.archive.org/web/20230406035550/https://openai.com/about |archive-date=2023-04-06 |url-status=live |access-date=2023-04-06 |website=openai.com |language=en}}</ref> en [[Anthropic]]. KAI is 'n algemene onderwerp in [[Wetenskapsfiksie|wetenskapfiksie]] en toekomsstudies.
Die tydlyn vir KAI-ontwikkeling bly 'n onderwerp van voortdurende debat onder navorsers en kundiges. Sommige argumenteer dat dit moontlik oor jare of dekades kan wees, ander hou vol dat dit 'n eeu of langer kan neem, en 'n minderheid glo dat dit dalk nooit bereik sal word nie.<ref name=":2">{{Cite web |title=AI timelines: What do experts in artificial intelligence expect for the future? |url=https://ourworldindata.org/ai-timelines |archive-url=https://web.archive.org/web/20230404222026/https://ourworldindata.org/ai-timelines |archive-date=2023-04-04 |url-status=live |access-date=2023-04-06 |website=Our World in Data}}</ref> Daarbenewens heers daar debat oor die vraag of moderne diepleerstelsels, soos [[ChatGPT|GPT-4]], 'n vroeë dog onvolledige vorm van KAI is.<ref>{{Cite arXiv |last1=Bubeck |first1=Sébastien |last2=Chandrasekaran |first2=Varun |last3=Eldan |first3=Ronen |last4=Gehrke |first4=Johannes |last5=Horvitz |first5=Eric |last6=Kamar |first6=Ece |last7=Lee |first7=Peter |last8=Lee |first8=Yin Tat |last9=Li |first9=Yuanzhi |last10=Lundberg |first10=Scott |last11=Nori |first11=Harsha |last12=Palangi |first12=Hamid |last13=Ribeiro |first13=Marco Tulio |last14=Zhang |first14=Yi |date=2023-03-27 |title=Sparks of Artificial General Intelligence: Early experiments with GPT-4 |class=cs.CL |eprint=2303.12712 }}</ref><ref name=":3">{{Cite web |title=Artificial general intelligence: Are we close, and does it even make sense to try? |url=https://www.technologyreview.com/2020/10/15/1010461/artificial-general-intelligence-robots-ai-agi-deepmind-google-openai/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230406035548/https://www.technologyreview.com/2020/10/15/1010461/artificial-general-intelligence-robots-ai-agi-deepmind-google-openai/ |archive-date=2023-04-06 |url-status=live |access-date=2023-04-06 |website=MIT Technology Review |language=en}}</ref>
Daar bestaan twis oor die potensiaal vir KAI om 'n [[Kunsmatige-intelligensie-veiligheid|bedreiging]] vir die [[mensdom]] in te hou; byvoorbeeld, OpenAI hanteer dit as 'n [[Eksistensiële risiko as gevolg van kunsmatige algemene intelligensie|eksistensiële risiko]], terwyl ander vind dat die ontwikkeling van KAI te ver in die toekoms is om 'n [[risiko]] in te hou.<ref>{{Cite news |date=2023-03-23 |title=Impressed by artificial intelligence? Experts say AGI is coming next, and it has 'existential' risks |language=en |work=ABC News |url=https://www.abc.net.au/news/2023-03-24/what-is-agi-artificial-general-intelligence-ai-experts-risks/102035132 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230406184435/https://www.abc.net.au/news/2023-03-24/what-is-agi-artificial-general-intelligence-ai-experts-risks/102035132 |archive-date=2023-04-06 |url-status=live |access-date=2023-04-06}}</ref><ref name=":2" /><ref name=":3" />
'n 2020-opname het 72 aktiewe KAI navorsingsprojekte geïdentifiseer wat oor 37 lande versprei is.<ref name="baum">{{citation|last=Baum|first=Seth|title=A Survey of Artificial General Intelligence Projects for Ethics, Risk, and Policy|url=https://gcrinstitute.org/papers/055_agi-2020.pdf|id=Global Catastrophic Risk Institute Working Paper 20|access-date=13 Januarie 2022|archive-date=14 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211114170005/https://gcrinstitute.org/papers/055_agi-2020.pdf|url-status=live}}</ref>
== Terminologie ==
KAI staan ook bekend as sterk KI,{{sfn|Kurzweil|2005|p=260}}<ref name="Kurzweil 2005-08-05">{{Citation |last=Kurzweil |first=Ray |title=Long Live AI |date=5 Augustus 2005 |url=https://www.forbes.com/home/free_forbes/2005/0815/030.html |magazine=[[Forbes]] |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190626051259/https://www.forbes.com/home/free_forbes/2005/0815/030.html |archivedate=26 Junie 2019 |argief-url=https://web.archive.org/web/20190626051259/https://www.forbes.com/home/free_forbes/2005/0815/030.html |argiefdatum=26 Junie 2019 |besoekdatum=21 Mei 2023}}: Kurzweil describes strong AI as "machine intelligence with the full range of human intelligence."</ref><ref>{{Citation |last=Treder |first=Mike |title=Advanced Human Intelligence |date=10 Augustus 2005 |url=https://crnano.typepad.com/crnblog/2005/08/advanced_human_.html |work=Responsible Nanotechnology |archive-url=https://web.archive.org/web/20060108073923/https://crnano.typepad.com/crnblog/2005/08/advanced_human_.html |url-status=live |archive-date=8 Januarie 2006}}</ref> volle KI,<ref>{{Cite web |title=The Age of Artificial Intelligence: George John at TEDxLondonBusinessSchool 2013 |url=http://tedxtalks.ted.com/video/The-Age-of-Artificial-Intellige |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226123940/http://tedxtalks.ted.com/video/The-Age-of-Artificial-Intellige |archive-date=26 Februarie 2014 |access-date=22 Februarie 2014}}</ref> of algemene intelligente aksie.{{sfn|Newell|Simon|1976|ps=}}<ref>Dit is die term wat hulle gebruik vir "menslike-vlak" intelligensie in die fisiese simboolstelsel hipotese.</ref> Sommige akademiese bronne behou egter die term "sterk KI" vir rekenaarprogramme wat gevoel of [[bewussyn]] ervaar.<ref name="sear">"Searle's Strong AI"</ref><ref>Sien hieronder vir die oorsprong van die term "sterk KI", en sien die akademiese definisie van "sterk KI" en swak KI in die artikel Chinese kamer.</ref> Daarteenoor is swak KI (of nou KI) in staat om een spesifieke probleem op te los, maar het nie algemene kognitiewe vermoëns nie.<ref>{{Cite web |title=The Open University on Strong and Weak AI |url=http://www.open2.net/nextbigthing/ai/ai_in_depth/in_depth.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071008161741/http://www.open2.net/nextbigthing/ai/ai_in_depth/in_depth.htm |archive-date=8 Oktober 2007 |access-date=8 Oktober 2007}}</ref><ref name="Kurzweil 2005-08-05" /> Sommige akademiese bronne gebruik "swak KI" om wyer te verwys na enige programme wat nie bewussyn ervaar of ook nie 'n verstand in dieselfde sin as mense het nie.<ref name="sear" />
Verwante konsepte sluit in menslike vlak KI, transformerende KI,<ref name=":2" /> en [[superintelligensie]].
== Eienskappe ==
[[Lêer:Turing test diagram.png|duimnael|Die "standaard interpretasie" van die [[Turingtoets]], waarin speler C, die ondervraer, die taak kry om te probeer vasstel watter speler – A of B – 'n rekenaar is en watter 'n mens. Die ondervraer is beperk tot die gebruik van die antwoorde op geskrewe vrae om die bepaling te maak.<ref>Beeld aangepas vanaf {{harvnb|Saygin|2000}}</ref>]]
: ''Hoofartikel:'' ''[[Kunsmatige intelligensie]]''
Verskeie kriteria vir intelligensie is voorgestel (die mees bekende [[Turingtoets]]) maar geen definisie word algemeen aanvaar nie. John McCarthy skryf: " ons kan nog nie in die algemeen karakteriseer watter soort berekeningsprosedures ons intelligent wil noem nie."<ref>{{cite web| url=http://www-formal.stanford.edu/jmc/whatisai/node1.html| title=Basic Questions| last=McCarthy| first=John| publisher=Stanford University| year=2007a| access-date=6 Desember 2007| archive-url=https://web.archive.org/web/20071026100601/http://www-formal.stanford.edu/jmc/whatisai/node1.html| archive-date=26 Oktober 2007| url-status=live}}</ref><ref>Vir 'n bespreking van sommige definisies van intelligensie wat deur [[kunsmatige intelligensie]] navorsers gebruik word, sien [[filosofie van kunsmatige intelligensie]].</ref>
=== Intelligensie-eienskappe ===
Navorsers meen egter oor die algemeen dat intelligensie nodig is om die volgende te doen: <ref>Hierdie lys van intelligente eienskappe is gebaseer op die onderwerpe wat deur groot KI-handboeke gedek word, insluitend:
{{Harvnb|Russell|Norvig|2003}},
{{Harvnb|Luger|Stubblefield|2004}},
{{Harvnb|Poole|Mackworth|Goebel|1998}} en
{{Harvnb|Nilsson|1998}}.</ref>
* [[geoutomatiseerde redenering|redenering]], gebruikmaking van [[strategie]], los raaisels op en beoordeel onder onsekerheid
* verteenwoordig [[kennis]], insluitend gesonde verstandkennis
* beplan
* leer
* kommunikeer in [[natuurlike taal]]
en, indien nodig, integreer hierdie vaardighede in die voltooiing van enige gegewe doelwit.
Baie interdissiplinêre benaderings (bv. [[kognitiewe wetenskap]], rekenaarintelligensie en besluitneming) oorweeg bykomende eienskappe soos verbeelding (die vermoë om nuwe geestelike beelde en konsepte te vorm)<ref>{{Harvnb|Johnson|1987}}</ref> en outonomie.<ref>de Charms, R. (1968). ''Personal causation''. New York: Academic Press.</ref>
Rekenaargebaseerde stelsels wat baie van hierdie vermoëns vertoon, bestaan (sien byvoorbeeld rekenaarkreatiwiteit, outomatiese redenasie, besluitondersteuningstelsel, [[robot]], evolusionêre berekening, intelligente agent). Daar is egter geen konsensus dat moderne KI-stelsels dit in 'n voldoende mate besit nie.
=== Fisiese eienskappe ===
Ander belangrike vermoëns sluit in:<ref>Pfeifer, R. and Bongard J. C., ''How the body shapes the way we think: a new view of intelligence'' (The MIT Press, 2007). {{ISBN|0-262-16239-3}}</ref>
* die vermoë om aan te voel (bv. sien, hoor, ens.), en
* die vermoë om op te tree (bv. beweeg en manipuleer voorwerpe, verander ligging om te verken, ens.)
Dit sluit die vermoë in om gevaar op te spoor en daarop te reageer.<ref>{{cite journal | last1 = White | first1 = R. W. | year = 1959 | title = Motivation reconsidered: The concept of competence | url = https://archive.org/details/sim_psychological-review_1959-09_66_5/page/297 | journal = Psychological Review | volume = 66 | issue = 5| pages = 297–333 | doi=10.1037/h0040934| pmid = 13844397 }}</ref>
=== Wiskundige formulerings ===
[[Lêer:Marcus Hutter.jpg|duimnael|Marcus Hutter, kunsmatige intelligensie-navorser.]]
'n Wiskundig presiese spesifikasie van KAI is voorgestel deur Marcus Hutter in 2000. Genoem AIXI, die voorgestelde KAI-agent maksimeer "die vermoë om doelwitte in 'n wye verskeidenheid omgewings te bevredig".<ref>{{cite book |last=Hutter |first=Marcus |date=2005 |title=Universal Artificial Intelligence: Sequential Decisions Based on Algorithmic Probability |series=Texts in Theoretical Computer Science an EATCS Series |url=https://link.springer.com/book/10.1007/b138233 |publisher=Springer |doi=10.1007/b138233 |isbn=978-3-540-26877-2 |access-date=19 Julie 2022 |archive-date=19 Julie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220719052038/https://link.springer.com/book/10.1007/b138233 |url-status=live }}</ref> Hierdie tipe KAI, wat gekenmerk word deur die vermoë om 'n wiskundige definisie van intelligensie te maksimeer eerder as om mensagtige gedrag te vertoon,<ref>{{cite book|last=Legg |first=Shane |date=2008 |title=Machine Super Intelligence |publisher=University of Lugano |url=http://www.vetta.org/documents/Machine_Super_Intelligence.pdf |access-date=19 July 2022 |archive-date=15 Junie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220615160113/https://www.vetta.org/documents/Machine_Super_Intelligence.pdf |url-status=live }}</ref> word ook universele kunsmatige intelligensie genoem.<ref>{{cite journal|journal=Journal of Artificial General Intelligence|last=Goertzel|first=Ben|title=Artificial General Intelligence: Concept, State of the Art, and Future Prospects|series=Lecture Notes in Computer Science |date=2014|volume=8598 |doi=10.1007/978-3-319-09274-4 |isbn=978-3-319-09273-7 |s2cid=8387410 |url=https://www.researchgate.net/publication/271390398}}</ref>
In 2015 het Jan Lieke en Marcus Hutter gewys dat Legg-Hutter-intelligensie – "'n agent se vermoë om doelwitte in 'n wye reeks omgewings te bereik"<ref>{{Cite web |last1=Everitt |first1=Tom |last2=Lea |first2=Gary |last3=Hutter |first3=Marcus |title=AGI Safety Literature Review |url=https://www.ijcai.org/proceedings/2018/0768.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20230426165325/https://www.ijcai.org/proceedings/2018/0768.pdf |archive-date=26 April 2023 |url-status=live |access-date=26 April 2023 |website=International Joint Conferences on Artificial Intelligence Organization}}</ref> – gemeet word met betrekking tot "'n vaste universele Turing-masjien (UTM). AIXI is die mees intelligente beleid as dit dieselfde UTM gebruik, 'n resultaat wat "alle bestaande optimaliteitseienskappe vir AIXI ondermyn".<ref>{{cite conference | conference=The 28th Conference on Learning Theory | last1=Leike | first1=Jan | last2=Hutter | first2=Marcus | title=Bad Universal Priors and Notions of Optimality | date=2015 | eprint=1510.04931 | url=https://proceedings.mlr.press/v40/Leike15.html | access-date=6 Desember 2022 | archive-date=6 Desember 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20221206020503/https://proceedings.mlr.press/v40/Leike15.html | url-status=live }}</ref> Hierdie probleem spruit uit AIXI se gebruik van kompressie as 'n proxy vir intelligensie, wat slegs geldig is indien kognisie in isolasie plaasvind van die omgewing waarin doelwitte nagestreef word. Dit formaliseer 'n filosofiese posisie bekend as gees-liggaam dualisme.<ref name="mtb1">{{cite arXiv |last=Bennett |first=Michael Timothy |date=2022 |title=Computable artificial general intelligence |class=cs.AI |eprint=2205.10513}}</ref> Sommige vind enaktivisme meer aanneemlik – die idee dat [[kognisie]] plaasvind binne dieselfde omgewing waarin doelwitte nagestreef word.<ref>{{cite journal |last1=Ward |first1=Dave |last2=Silverman |first2=David |last3=Villalobos |first3=Mario |date=2017 |title=Introduction: The Varieties of Enactivism |journal=Topoi |volume=36 |issue=1 |pages=365–375 |doi=10.1007/s11245-017-9484-6 |doi-access=free }}</ref> Daarna het Michael Timothy Bennett enaktiewe kognisie geformaliseer en 'n alternatiewe gevolmagtigde vir intelligensie genaamd "swakheid" geïdentifiseer.<ref name="mtb1" /> Die meegaande eksperimente (wat swakheid en kompressie vergelyk) en wiskundige bewyse het getoon dat die maksimalisering van swakheid die optimale "vermoë om 'n wye reeks take te voltooi",<ref name="mtb2">{{cite conference | conference=14th Conference on Artificial General Intelligence | last=Bennett | first=Michael Timothy | title=Symbol Emergence and The Solutions to Any Task | date=2021 | doi=10.1007/978-3-030-93758-4_4 | url=https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-030-93758-4_4 | arxiv=2109.01281 | access-date=19 Julie 2022 | archive-date=19 Julie 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220719052018/https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-030-93758-4_4 | url-status=live }}</ref> of ekwivalent "vermoë om te veralgemeen"<ref>{{cite arXiv |last=Chollet |first=Francois |date=2019 |title=On the Measure of Intelligence |class=cs.AI |eprint=1911.01547}}</ref> tot gevolg het (dus maksimeer intelligensie volgens enige definisie). As enaktivisme geld en gees-liggaam-dualisme nie, dan is kompressie nie nodig of voldoende vir intelligensie nie, wat wydverspreide sienings oor intelligensie bevraagteken (sien ook Hutter-prys).
Of 'n KAI wat aan een van hierdie formulerings voldoen, menslike gedrag (soos die gebruik van [[natuurlike taal]]) toon, sal van baie faktore afhang,<ref>{{cite journal | last1=Bennett | first1=Michael Timothy | last2=Maruyama | first2=Yoshihiro | date=2022 | title=Philosophical Specification of Empathetic Ethical Artificial Intelligence | url=https://link.springer.com/article/10.1007/s11245-017-9484-6 | journal=IEEE Transactions on Cognitive and Developmental Systems | volume=14 | issue=2 | pages=292–300 | doi=10.1109/TCDS.2021.3099945 | arxiv=2107.10715 | s2cid=236170941 | access-date=6 Desember 2022 | archive-date=6 Desember 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20221206020457/https://link.springer.com/article/10.1007/s11245-017-9484-6 | url-status=live }}</ref> byvoorbeeld die wyse waarop die agent beliggaam word,<ref name="mtb2"/> of dit het 'n beloningsfunksie wat menslike aspekte van kognisie soos [[honger]], [[pyn]], ensovoorts, nou naboots.<ref>{{cite conference | conference=14th Conference on Artificial General Intelligence | last1=Bennett | first1=Michael Timothy | last2=Maruyama | first2=Yoshihiro | title=The Artificial Scientist | date=2021 | doi=10.1007/978-3-030-93758-4_6 | url=https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-030-93758-4_6 | arxiv=2110.01831 | access-date=19 Julie 2022 | archive-date=19 Julie 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220719052038/https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-030-93758-4_6 | url-status=live }}</ref>
=== Toetse vir menslike vlak KAI ===
[[Lêer:Alan Turing (1912-1954) in 1936 at Princeton University.jpg|duimnael|Alan Turing]]
Verskeie toetse wat bedoel is om KAI op menslike vlak te bevestig, is oorweeg, insluitend:<ref>{{cite web|last=Muehlhauser|first=Luke|title=What is AGI?|url=http://intelligence.org/2013/08/11/what-is-agi/|publisher=Machine Intelligence Research Institute|access-date=1 Mei 2014|date=11 Augustus 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140425115445/http://intelligence.org/2013/08/11/what-is-agi/|archive-date=25 April 2014|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.talkyblog.com/artificial_general_intelligence_agi/|title=What is Artificial General Intelligence (AGI)? {{!}} 4 Tests For Ensuring Artificial General Intelligence|date=13 Julie 2019|website=Talky Blog|language=en|access-date=17 Julie 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190717071152/https://www.talkyblog.com/artificial_general_intelligence_agi/|archive-date=17 Julie 2019|url-status=dead}}</ref>
; Die [[Turingtoets]] ([[Alan Turing|''Turing'']])
: 'n Masjien en 'n mens praat albei ongesiens met 'n tweede mens, wat moet evalueer watter van die twee die masjien is, wat die toets slaag as dit die evalueerder 'n beduidende fraksie van die tyd kan flous. Let wel: Turing skryf nie voor wat as intelligensie moet kwalifiseer nie, net dat die wete dat dit 'n masjien is dit moet diskwalifiseer.
; Die koffietoets ([[Steve Wozniak|Wozniak]])
: 'n Masjien word benodig om 'n gemiddelde Amerikaanse huis binne te gaan en uit te vind hoe om [[koffie]] te maak: vind die koffiemasjien, vind die koffie, voeg water by, vind 'n beker en brou die koffie deur die regte knoppies te druk.
; Die Robot kollege student Toets ([[Ben Goertzel|Goertzel]])
: 'n Masjien skryf in by 'n [[universiteit]], neem en slaag dieselfde klasse as wat mense sou, en verwerf 'n graad.
; Die indiensnemingstoets (Nilsson)
: 'n Masjien verrig 'n ekonomies belangrike [[werk]] minstens so goed soos mense in dieselfde werk.
; Die [[Ikea]]toets (Marcus)
: Ook bekend as die platpakmeubeltoets. ’n KI bekyk die dele en instruksies van ’n Ikea-platpakproduk, en beheer dan ’n [[robot]] om die [[meubels]] korrek saam te stel.
=== KI-volledigheid probleme ===
Daar is baie probleme wat algemene kundmatige intelligensie sal moet oorkom, as masjiene die probleme so goed wil oplos as wat mense dit kan doen. Byvoorbeeld, selfs spesifieke eenvoudige take, soos masjienvertaling, vereis dat 'n masjien in albei tale (NLP) lees en skryf, die skrywer se argument (rede) volg, weet waaroor gepraat word (kennis), en die skrywer se oorspronklike opset getrou weergee. (sosiale intelligensie). Al hierdie probleme moet gelyktydig opgelos word om masjienwerkverrigting op menslike vlak te kry.
'n Probleem word informeel "KI-volledigheid " of "KI-hard" genoem as daar geglo word dat 'n mens sterk KI moet implementeer om dit op te los, want die oplossing is buite die vermoëns van 'n doelspesifieke algoritme.<ref name="Shapiro92">{{cite book |last=Shapiro |first=Stuart C. |year=1992 |chapter-url=http://www.cse.buffalo.edu/~shapiro/Papers/ai.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160201014644/http://www.cse.buffalo.edu/~shapiro/Papers/ai.pdf |archive-date=1 Februarie 2016 |chapter=Artificial Intelligence |editor=Stuart C. Shapiro |title=Encyclopedia of Artificial Intelligence |edition=Second |pages=54–57 |location=New York |publisher=John Wiley}} (Section 4 is on "AI-Complete Tasks".)</ref>
KI-volledigheid probleme word veronderstel om algemene [[rekenaarvisie]], natuurlike taalbegrip en die hantering van onverwagte omstandighede in te sluit terwyl enige werklike wêreldprobleem opgelos word.<ref>{{cite journal |first=Roman V. |last=Yampolskiy |title=Turing Test as a Defining Feature of AI-Completeness |journal=Artificial Intelligence, Evolutionary Computation and Metaheuristics (AIECM) |editor=Xin-She Yang |pages=3–17 |year=2012 |url=http://cecs.louisville.edu/ry/TuringTestasaDefiningFeature04270003.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20130522094547/http://cecs.louisville.edu/ry/TuringTestasaDefiningFeature04270003.pdf |archive-date=22 Mei 2013 |url-status=dead}}</ref>
KI-volledigheid probleme kan nie opgelos word met huidige rekenaartegnologie alleen nie en vereis 'n mate van menslike berekening. Hierdie beperking kan nuttig wees om te toets vir die teenwoordigheid van mense, soos CAPTCHA's beoog om te doen; en vir rekenaarsekuriteit om brute-krag-aanvalle af te weer.<ref>Luis von Ahn, Manuel Blum, Nicholas Hopper, and John Langford. [http://www.captcha.net/captcha_crypt.pdf CAPTCHA: Using Hard AI Problems for Security] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304001102/http://www.captcha.net/captcha_crypt.pdf |date=4 March 2016 }}. In ''Proceedings of Eurocrypt'', Vol. 2656 (2003), pp. 294–311.</ref><ref>{{cite journal | first = Richard | last = Bergmair | title = Natural Language Steganography and an "AI-complete" Security Primitive | citeseerx = 10.1.1.105.129 | date = 7 Januarie 2006 |journal=CiteSeer}}</ref>
== Geskiedenis ==
=== Klassieke KI ===
Moderne KI-navorsing het in die middel-1950's begin.<ref>{{Harvnb|Crevier|1993|pp=48–50}}</ref> Die eerste generasie KI-navorsers was oortuig daarvan dat kunsmatige algemene intelligensie moontlik was en dat dit oor net 'n paar dekades sou bestaan.<ref>{{Cite web |url=https://www.routledge.com/Artificial-Intelligence-Business-and-Civilization-Our-Fate-Made-in-Machines/Kaplan/p/book/9781032155319 |title=Andreas Kaplan (2022) Artificial Intelligence, Business and Civilization – Our Fate Made in Machines |access-date=12 Maart 2022 |archive-date=6 Mei 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220506103920/https://www.routledge.com/Artificial-Intelligence-Business-and-Civilization-Our-Fate-Made-in-Machines/Kaplan/p/book/9781032155319 |url-status=live }}</ref> KI-pionier Herbert A. Simon het in 1965 geskryf: "masjiene sal binne twintig jaar in staat wees om enige werk te doen wat 'n mens kan doen."<ref>{{Harvnb|Simon|1965|p=96}} aangehaal in {{Harvnb|Crevier|1993|p=109}}</ref>
Hul voorspellings was die inspirasie vir [[Stanley Kubrick]] en [[Arthur C. Clarke]] se karakter HAL 9000, wat beliggaam het wat KI-navorsers geglo het hulle kon skep teen die jaar 2001. KI-pionier [[Marvin Minsky]] was 'n konsultant<ref>{{Cite web |url=http://mitpress.mit.edu/e-books/Hal/chap2/two1.html |title=Scientist on the Set: An Interview with Marvin Minsky |access-date=5 April 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080330223733/http://mitpress.mit.edu/e-books/Hal/chap2/two1.html |archive-date=30 Maart 2008 |url-status=live}}</ref> op die projek om HAL 9000 as realisties te maak as moontlik volgens die konsensusvoorspellings van die tyd. Hy het in 1967 gesê: "Binne 'n generasie... sal die probleem van die skep van 'kunsmatige intelligensie' aansienlik opgelos word".<ref>Marvin Minsky to {{Harvtxt|Darrach|1970}}, quoted in {{Harvtxt|Crevier|1993|p=109}}.</ref>
Verskeie klassieke KI-projekte, soos [[Doug Lenat]] se [[Cyc]]-projek (wat in 1984 begin het), en Allen Newell se Soar-projek, was op KAI gerig. In die vroeë 1970's het dit egter duidelik geword dat navorsers die moeilikheid van die projek erg onderskat het.
Befondsingsagentskappe het skepties geraak oor KAI en het navorsers onder toenemende druk geplaas om nuttige "toegepaste KI" te produseer. Die Lighthill-verslag het spesifiek KI se "grootsugtige doelwitte" gekritiseer en gelei tot die aftakeling van KI-navorsing in Engeland.<ref>Harvnb, Lighthill, 1973</ref> In die VSA het [[DARPA]] vasbeslote geraak om slegs "missie-georiënteerde direkte navorsing, eerder as basiese ongerigte navorsing" te finansier.<ref>Harvnb, Crevier, 1993, bl115–117–22.</ref>
In die vroeë 1980's het [[Japan]] se vyfde generasie rekenaarprojek belangstelling in KAI laat herleef en 'n tydlyn van tien jaar uiteengesit wat KAI-doelwitte soos "voer 'n toevallige gesprek" insluit.<ref>{{harvnb|Crevier|1993|p=211}}, {{harvnb|Russell|Norvig|2003|p=24}} en sien ook {{Harvnb|Feigenbaum|McCorduck|1983}}</ref> In reaksie hierop en die sukses van kundige stelsels, het beide die industrie en die regering geld in die veld teruggepomp.{{sfn|NRC|1999|loc="Shift to Applied Research Increases Investment"}}<ref>{{Harvnb|Crevier|1993|pp=161–162,197–203,240}}; {{harvnb|Russell|Norvig|2003|p=25}}.</ref> Vertroue in KI het egter skouspelagtig ineengestort in die laat 1980's, en die doelwitte van die Vyfde Generasie Rekenaarprojek is nooit vervul nie.<ref>{{Harvnb|Crevier|1993|pp=209–212}}</ref> Vir die tweede keer in 20 jaar het KI-navorsers wat die naderende prestasie van KAI voorspel het, hulle misgis. Teen die 1990's het KI-navorsers 'n reputasie gehad om ydele beloftes te maak. Hulle het enigsins huiwerig geword om voorspellings te maak en vermy die vermelding van kunsmatige intelligensie op "menslike vlak" uit vrees dat hulle as "wilde-oog dromer[s] geëtiketteer word.<ref>{{cite news |quote= Op sy laagtepunt het sommige rekenaarwetenskaplikes en sagteware-ingenieurs die term kunsmatige intelligensie vermy uit vrees om as wilde-oog dromers beskou te word. |first=John |last=Markoff |date=14 Oktober 2005 |title=Behind Artificial Intelligence, a Squadron of Bright Real People |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2005/10/14/technology/14artificial.html?ei=5070&en=11ab55edb7cead5e&ex=1185940800&adxnnl=1&adxnnlx=1185805173-o7WsfW7qaP0x5%2FNUs1cQCQ |access-date=18 Februarie 2017 |archive-date=2 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202181023/https://www.nytimes.com/2005/10/14/technology/behind-artificial-intelligence-a-squadron-of-bright-real-people.html |url-status=live }}</ref>
=== Nou KI-navorsing ===
: ''Sien Hoofartikel: [[Kunsmatige intelligensie]]''
In die 1990's en vroeë 21ste eeu het hoofstroom KI kommersiële sukses en akademiese eerbaarheid behaal deur te fokus op spesifieke subprobleme waar KI verifieerbare resultate en kommersiële toepassings kan produseer, soos kunsmatige neurale netwerke en statistiese [[masjienleer]].<ref>{{Harvnb|Russell|Norvig|2003|pp=25–26}}</ref> Hierdie "toegepaste KI"-stelsels word nou op groot skaal deur die tegnologie-industrie gebruik, en navorsing in hierdie trant word goed befonds in beide die akademie en die industrie. Vanaf 2018 is ontwikkeling op hierdie gebied as 'n opkomende tendens beskou, en daar is verwag dat 'n volwasse stadium oor meer as 10 jaar sou plaasvind.<ref>{{cite web |title=Trends in the Emerging Tech Hype Cycle |url=https://blogs.gartner.com/smarterwithgartner/files/2018/08/PR_490866_5_Trends_in_the_Emerging_Tech_Hype_Cycle_2018_Hype_Cycle.png |publisher=Gartner Reports |access-date=7 Mei 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190522024829/https://blogs.gartner.com/smarterwithgartner/files/2018/08/PR_490866_5_Trends_in_the_Emerging_Tech_Hype_Cycle_2018_Hype_Cycle.png |archive-date=22 Mei 2019 |url-status=live }}</ref>
Die meeste hoofstroom KI-navorsers<ref name=":4" /> hoop dat sterk KI ontwikkel kan word deur programme te kombineer wat verskeie subprobleme oplos. [[Hans Moravec]] het in 1988 geskryf: "Ek is vol vertroue dat hierdie onder-na-bo-roete na kunsmatige intelligensie eendag die tradisionele bo-na-onder-roete meer as halfpad sal ontmoet, gereed om die regte wêreldbevoegdheid en die gesonde verstandkennis te verskaf wat so frustrerend ontwykend was in redenasieprogramme. Ten volle intelligente masjiene sal ontstaan wanneer die metaforiese goue piek aangedryf word wat die twee pogings verenig."<ref name=":4">{{Harvnb|Moravec|1988|p=20}}</ref>
Dit word egter betwis. Byvoorbeeld, Stevan Harnad van [[Princeton-universiteit]] het sy 1990 referaat oor die Simbool Gegronde Hipoteses afgesluit deur te sê:
"Die verwagting is dikwels uitgespreek dat "bo na onder" (simboliese) benaderings tot modellering van kognisie op een of ander manier "onder na bo" (sensoriese) benaderings iewers tussenin sal ontmoet. As die grondoorwegings in hierdie vraestel geldig is, dan is hierdie verwagting hopeloos modulêr en is daar eintlik net een lewensvatbare roete van sintuig na simbole: van die grond af. 'n Vryswewende simboliese vlak soos die sagtewarevlak van 'n rekenaar sal nooit deur hierdie roete (of andersom) bereik word nie – en dit is ook nie duidelik waarom ons selfs so 'n vlak moet probeer bereik nie, aangesien dit lyk asof om daar te kom net daarop neerkom om ons simbole uit hul intrinsieke betekenisse te ontwortel (en daardeur onsself bloot te reduseer tot die funksionele ekwivalent van 'n programmeerbare rekenaar)."<ref>{{cite journal | last1 = Harnad | first1 = S | year = 1990 | title = The Symbol Grounding Problem | url = https://archive.org/details/sim_physica-d-nonlinear-phenomena_1990-06_42_1-3/page/335 | journal = Physica D | volume = 42 | issue = 1–3| pages = 335–346 | doi=10.1016/0167-2789(90)90087-6| bibcode = 1990PhyD...42..335H | arxiv = cs/9906002| s2cid = 3204300 }}</ref>
=== Moderne kunsmatige algemene intelligensie navorsing ===
Die term "kunsmatige algemene intelligensie" is reeds in 1997 deur Mark Gubrud<ref>{{Harvnb|Gubrud|1997}}</ref> gebruik in 'n bespreking van die implikasies van ten volle outomatiese militêre produksie en operasies. Die term is omstreeks 2002 weer gebruik en gewild gemaak deur [[Shane Legg]] en [[Ben Goertzel]].<ref>{{Cite web|url=http://goertzel.org/who-coined-the-term-agi/|title=Who coined the term "AGI"? » goertzel.org|language=en-US|access-date=28 Desember 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181228083048/http://goertzel.org/who-coined-the-term-agi/|archive-date=28 Desember 2018|url-status=live}}, via Life 3.0: 'Die term "AGI" is gewild gemaak deur ...[[Shane Legg]], Mark Gubrud and [[Ben Goertzel]]'</ref> KAI-navorsingsaktiwiteit in 2006 is deur Pei Wang en Ben Goertzel beskryf as "die vervaardiging van publikasies en voorlopige resultate". Die eerste somerskool in AKI is in 2009 in [[Xiamen]], China georganiseer<ref>{{cite web |title=First International Summer School in Artificial General Intelligence, Main summer school: June 22 – July 3, 2009, OpenCog Lab: Julie 6-9, 2009 |url=https://goertzel.org/AGI_Summer_School_2009.htm |access-date=11 Mei 2020 |archive-date=28 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200928173146/https://www.goertzel.org/AGI_Summer_School_2009.htm |url-status=live }}</ref> deur die Xiamen-universiteit se Kunsbreinlaboratorium en OpenCog. Die eerste universiteitskursus is in 2010<ref>{{cite web |title=Избираеми дисциплини 2009/2010 - пролетен триместър |language=bg |trans-title=Elective courses 2009/2010 – spring trimester |website=Факултет по математика и информатика [Faculty of Mathematics and Informatics] |url=http://fmi-plovdiv.org/index.jsp?id=1054&ln=1 |access-date=11 Mei 2020 |archive-date=26 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726103659/http://fmi-plovdiv.org/index.jsp?id=1054&ln=1 |url-status=live }}</ref> en 2011<ref>{{cite web |title=Избираеми дисциплини 2010/2011 - зимен триместър |language=bg |trans-title=Elective courses 2010/2011 – winter trimester |website=Факултет по математика и информатика [Faculty of Mathematics and Informatics] |url=http://fmi.uni-plovdiv.bg/index.jsp?id=1139&ln=1 |access-date=11 Mei 2020 |archive-date=26 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726094625/http://fmi.uni-plovdiv.bg/index.jsp?id=1139&ln=1 |url-status=live }}</ref> by Plovdiv Universiteit, [[Bulgarye]] deur Todor Arnaudov aangebied. MIT het in 2018 'n kursus in KAI aangebied, georganiseer deur Lex Fridman en met 'n aantal gasdosente.
Vanaf 2023 gee die meeste KI-navorsers min aandag aan KAI, met sommige wat beweer dat intelligensie te kompleks is om op die kort termyn heeltemal gerepliseer te word. 'n Klein aantal rekenaarwetenskaplikes is egter aktief in KAI-navorsing, en baie dra by tot 'n reeks KAI-konferensies. Al hoe meer navorsers stel egter belang in oopleer,<ref>{{Cite journal |last1=Ecoffet |first1=Adrien |last2=Clune |first2=Jeff |last3=Lehman |first3=Joel |date=2020 |title=Open Questions in Creating Safe Open-ended AI: Tensions Between Control and Creativity |url=http://dx.doi.org/10.1162/isal_a_00323 |journal=The 2020 Conference on Artificial Life |pages=27–35 |location=Cambridge, MA |publisher=MIT Press |doi=10.1162/isal_a_00323|s2cid=219687488 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Open-Ended Learning Leads to Generally Capable Agents |url=https://www.deepmind.com/publications/open-ended-learning-leads-to-generally-capable-agents |archive-url=https://web.archive.org/web/20230609181526/https://www.deepmind.com/publications/open-ended-learning-leads-to-generally-capable-agents |archive-date=2023-06-09 |url-status=live |access-date=2023-06-09 |website=www.deepmind.com |language=en}}</ref> wat die idee is om KI toe te laat om voortdurend te leer en te innoveer soos mense aksie neem. Alhoewel die meeste oop-einde-leerwerke steeds op [[Minecraft]] gedoen word,<ref>{{Cite web |title=Voyager {{!}} An Open-Ended Embodied Agent with Large Language Models |url=https://voyager.minedojo.org/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230608225054/https://voyager.minedojo.org/ |archive-date=2023-06-08 |url-status=live |access-date=2023-06-09 |website=voyager.minedojo.org}}</ref><ref>{{Cite arXiv |last1=Zhang |first1=Jenny |last2=Lehman |first2=Joel |last3=Stanley |first3=Kenneth |last4=Clune |first4=Jeff |date=2 Junie 2023 |title=OMNI: Open-endedness via Models of human Notions of Interestingness |class=cs.AI |eprint=2306.01711 }}</ref><ref>{{Cite arXiv |last1=Wu |first1=Yue |last2=Prabhumoye |first2=Shrimai |last3=Min |first3=So Yeon |date=24 Mei 2023 |title=SPRING: GPT-4 Out-performs RL Algorithms by Studying Papers and Reasoning |class=cs.AI |eprint=2305.15486 }}</ref> kan die toepassing daarvan uitgebrei word na robotika en die wetenskappe.
=== Tydskale ===
In die inleiding tot sy 2006-boek,{{sfn|Goertzel|Pennachin|2006}} sê Goertzel dat ramings van die tyd wat nodig is voordat 'n werklik buigsame KAI gebou word, wissel van 10 jaar tot meer as 'n eeu. Vanaf 2007 het die konsensus in die KAI-navorsingsgemeenskap gelyk of die tydlyn wat deur [[Ray Kurzweil]] in ''The Singularity is Near''<ref name="K">{{Harv|Kurzweil|2005|p=260}} of sien [http://crnano.typepad.com/crnblog/2005/08/advanced_human_.html Advanced Human Intelligence] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110630032301/http://crnano.typepad.com/crnblog/2005/08/advanced_human_.html |date=30 Junie 2011 }} waar hy sterk KI definieer as "masjien-intelligensie met die volle omvang van menslike intelligensie."</ref> (d.w.s. tussen 2015 en 2045) bespreek is, moontlik is.{{sfn|Goertzel|2007}} Hoofstroom KI-navorsers het 'n wye verskeidenheid menings gegee oor of vordering so vinnig sal wees. 'n 2012-meta-analise van 95 sulke menings het 'n vooroordeel gevind om te voorspel dat die aanvang van KAI binne 16-26 jaar vir moderne en historiese voorspellings sou plaasvind. Daardie referaat is gekritiseer vir hoe dit menings as deskundige of nie-deskundige gekategoriseer het.<ref>{{cite web |url=https://aiimpacts.org/error-in-armstrong-and-sotala-2012/ |title=Error in Armstrong and Sotala 2012 |website=AI Impacts |type=blog |author=Katja Grace |year=2016 |access-date=2020-08-24 |archive-date=4 Desember 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201204012302/https://aiimpacts.org/error-in-armstrong-and-sotala-2012/ |url-status=live }}</ref>
[[Lêer:Geoffrey Hinton - Collision 2023 - Centre Stage RCZ 1307 (cropped).jpg|links|duimnael|Geoffrey Hinton, op die Sentrumverhoog gedurende dag twee van Collision 2023 (28 Junie 2023) by die Enercare Centre in Toronto, Kanada.]]
In 2012 het [[Alex Krizhevsky]], [[Ilya Sutskever]] en [[Geoffrey Hinton]] 'n [[neurale netwerk]] genaamd AlexNet ontwikkel, wat die ImageNet-kompetisie gewen het met 'n top-5 toetsfoutkoers van 15.3%, aansienlik beter as die tweedebeste inskrywing se koers van 26.3% (die tradisionele benadering het 'n geweegde som van tellings van verskillende vooraf gedefinieerde klassifiseerders gebruik).<ref name=":5">{{Cite journal |last=Butz |first=Martin V. |date=2021-03-01 |title=Towards Strong AI |url=https://doi.org/10.1007/s13218-021-00705-x |journal=KI – Künstliche Intelligenz |language=en |volume=35 |issue=1 |pages=91–101 |doi=10.1007/s13218-021-00705-x |issn=1610-1987}}</ref> AlexNet is beskou as die aanvanklike baanbreker van die huidige diep leergolf.<ref name=":5" />
In 2017 het navorsers Feng Liu, Yong Shi en Ying Liu intelligensietoetse uitgevoer op publiek-beskikbare en vrylik toeganklike swak KI soos Google KI, Apple se Siri, en ander. Op die maksimum het hierdie KI's 'n IK-waarde van ongeveer 47 bereik, wat ongeveer ooreenstem met 'n sesjarige kind in die eerste graad. 'n Volwassene kom gemiddeld op ongeveer 100. Soortgelyke toetse is in 2014 uitgevoer, met die IK-telling wat 'n maksimum waarde van 27 bereik het.<ref>{{cite journal |title=Intelligence Quotient and Intelligence Grade of Artificial Intelligence |journal=Annals of Data Science |volume=4 |issue=2 |pages=179–191 |arxiv=1709.10242 |doi=10.1007/s40745-017-0109-0 |year=2017 |last1=Liu |first1=Feng |last2=Shi |first2=Yong |last3=Liu |first3=Ying |s2cid=37900130}}</ref><ref>{{cite web |title=Google-KI doppelt so schlau wie Siri |url=https://t3n.de/news/iq-kind-schlauer-google-ki-siri-864003 |access-date=2 Januarie 2019 |last=Brien |first=Jörn |date=2017-10-05 |language=de |trans-title=Google KI is twee keer slimmer as Siri – maar 'n sesjarige klop beide |archive-url=https://web.archive.org/web/20190103055657/https://t3n.de/news/iq-kind-schlauer-google-ki-siri-864003/ |archive-date=3 Januarie 2019|url-status=live}}</ref>
In 2020 het [[OpenAI]] [[ChatGPT|GPT-3]] ontwikkel, 'n [[taalmodel]] wat in staat is om baie uiteenlopende take te verrig sonder spesifieke opleiding. Volgens Gary Grossman in 'n ''VentureBeat''-artikel, hoewel daar konsensus is dat GPT-3 nie 'n voorbeeld van KAI is nie, word dit deur sommige as te gevorderd beskou om as 'n nou KI-stelsel te klassifiseer.<ref>{{cite web |url=https://venturebeat.com/2020/09/03/were-entering-the-ai-twilight-zone-between-narrow-and-general-ai/ |title=We're entering the AI twilight zone between narrow and general AI |date=3 September 2020 |first=Gary |last=Grossman |access-date=5 September 2020 |publisher=VentureBeat |quote=" Daar is beslis ook diegene wat beweer ons sien reeds 'n vroeë voorbeeld van 'n KAI-stelsel in die onlangs aangekondigde GPT-3 [[natuurliketaalverwerking]] (NLP) neurale netwerk. … Is GPT-3 dus die eerste voorbeeld van 'n KAI-stelsel? Dit is debatteerbaar, maar die konsensus is dat dit nie KAI is nie. … As niks anders nie, vertel GPT-3 vir ons dat daar 'n middeweg tussen eng en algemene KI is." |archive-date=4 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200904191750/https://venturebeat.com/2020/09/03/were-entering-the-ai-twilight-zone-between-narrow-and-general-ai/ |url-status=dead }}</ref>
In dieselfde jaar het Jason Rohrer sy GPT-3-rekening gebruik om 'n [[kletsbot]] te ontwikkel, en het 'n kletsbot-ontwikkelingsplatform genaamd "Project December" verskaf. OpenAI het gevra vir veranderinge aan die kletsbot om aan hul [[Kunsmatige-intelligensie-veiligheid|veiligheidsriglyne]] te voldoen; Rohrer het Project December van die GPT-3 API ontkoppel.<ref>{{cite web |last1=Quach |first1=Katyanna |title=A developer built an AI chatbot using GPT-3 that helped a man speak again to his late fiancée. OpenAI shut it down |url=https://www.theregister.com/2021/09/08/project_december_openai_gpt_3/ |publisher=The Register |access-date=16 Oktober 2021 |archive-date=16 Oktober 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211016232620/https://www.theregister.com/2021/09/08/project_december_openai_gpt_3/ |url-status=live }}</ref>
In 2022 het DeepMind Gato ontwikkel, 'n "algemene-doel" stelsel wat in staat is om meer as 600 verskillende take uit te voer.<ref>{{citation|title=DeepMind's new AI can perform over 600 tasks, from playing games to controlling robots|first=Kyle|last=Wiggers|date=13 Mei 2022|work=TechCrunch|url=https://techcrunch.com/2022/05/13/deepminds-new-ai-can-perform-over-600-tasks-from-playing-games-to-controlling-robots/|access-date=12 Junie 2022|archive-date=16 Junie 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220616185232/https://techcrunch.com/2022/05/13/deepminds-new-ai-can-perform-over-600-tasks-from-playing-games-to-controlling-robots/|url-status=live}}</ref>
In 2023 het Microsoft Research 'n studie gepubliseer oor 'n vroeë weergawe van OpenAI se GPT-4, en beweer dat dit meer algemene intelligensie as vorige KI-modelle getoon het en prestasie op menslike vlak gedemonstreer het in take wat oor verskeie domeine strek, soos wiskunde, kodering en die reg. Hierdie navorsing het 'n debat ontketen oor of GPT-4 as 'n vroeë, onvolledige weergawe van kunsmatige algemene intelligensie beskou kan word, wat die behoefte aan verdere verkenning en evaluering van sulke stelsels beklemtoon het.<ref>{{cite arXiv|last1=Bubeck |first1=Sébastien |last2=Chandrasekaran |first2=Varun |last3=Eldan |first3=Ronen |last4=Gehrke |first4=Johannes |last5=Horvitz |first5=Eric |last6=Kamar |first6=Ece |last7=Lee |first7=Peter |last8=Lee |first8=Yin Tat |last9=Li |first9=Yuanzhi |last10=Lundberg |first10=Scott |last11=Nori |first11=Harsha |last12=Palangi |first12=Hamid |last13=Ribeiro |first13=Marco Tulio |last14=Zhang |first14=Yi |title=Sparks of Artificial General Intelligence: Early experiments with GPT-4 |date=22 Maart 2023 |class=cs.CL |eprint=2303.12712}}</ref>
In 2023 het die KI-navorser Geoffrey Hinton gesê dat:<ref>{{Cite news |last=Metz |first=Cade |date=2023-05-01 |title='The Godfather of A.I.' Leaves Google and Warns of Danger Ahead |language=en |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2023/05/01/technology/ai-google-chatbot-engineer-quits-hinton.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20230607051858/https://www.nytimes.com/2023/05/01/technology/ai-google-chatbot-engineer-quits-hinton.html |archive-date=2023-06-07 |url-status=live |access-date=2023-06-07 |issn=0362-4331}}</ref>
“Die idee dat hierdie goed eintlik slimmer as mense kan word — 'n paar mense het dit geglo, […]. Maar die meeste mense het gedink dit is ver weg. En ek het gedink dit is ver weg. Ek het gedink dit is 30 tot 50 jaar of selfs langer weg. Natuurlik dink ek nie meer so nie.”
== Breinsimulasie ==
=== Heelbrein-emulasie ===
[[Lêer:Raymond Kurzweil Fantastic Voyage.jpg|duimnael|Raymond Kurzweil]]
Een moontlike benadering om KAI te bereik is heelbrein-emulasie: 'n Breinmodel word gebou deur 'n biologiese [[brein]] in detail te skandeer en te karteer en sy toestand na 'n rekenaarstelsel of 'n ander rekenaartoestel te kopieer. Die rekenaar bestuur 'n simulasiemodel wat voldoende getrou aan die oorspronklike is dat dit feitlik dieselfde optree as die oorspronklike brein.<ref name=Roadmap>{{Harvnb|Sandberg|Boström|2008}}. "Die basiese idee is om 'n spesifieke brein te neem, sy struktuur in detail te skandeer en 'n sagtewaremodel daarvan te bou wat so getrou is aan die oorspronklike dat, wanneer dit op toepaslike hardeware gebruik word, dit in wese op dieselfde manier as die oorspronklike brein sal optree."</ref> Heelbrein-emulasie word in rekenaarneurologie en neuroinformatika bespreek, in die konteks van breinsimulasie vir mediese navorsingsdoeleindes. Dit word in kunsmatige intelligensie navorsing{{sfn|Goertzel|2007}} bespreek as 'n benadering tot sterk KI. Neurobeeldingstegnologieë wat die nodige gedetailleerde begrip kan lewer, verbeter vinnig, en [[toekomskundige]] [[Ray Kurzweil]] voorspel in die boek ''The Singularity Is Near''<ref name="K" /> dat 'n kaart van voldoende gehalte beskikbaar sal word op 'n soortgelyke tydskaal as die rekenaarvermoë wat nodig is om dit na te boots.
=== Vroeë skattings ===
Vir laevlak breinsimulasie sal 'n uiters kragtige [[rekenaar]] nodig wees. Die menslike brein het 'n groot aantal [[sinaps]]e. Elk van die 1011 (eenhonderd miljard) [[neuron]]e het gemiddeld 7 000 sinaptiese verbindings (sinapse) met ander neurone. Die brein van 'n driejarige kind het ongeveer 1015 sinapse (1 kwadriljoen). Hierdie getal neem af met ouderdom en stabiliseer teen volwassenheid. Skattings verskil vir 'n volwassene, wat wissel van 1014 tot 5×1014 sinapse (100 tot 500 miljard).{{sfn|Drachman|2005}} 'n Skatting van die brein se verwerkingskrag, gebaseer op 'n eenvoudige skakelaarmodel vir neuronaktiwiteit, is ongeveer 1014 (100 miljard) sinaptiese opdaterings per sekonde (SUPS).{{sfn|Russell|Norvig|2003}}
In 1997 het Kurzweil na verskeie skattings gekyk vir die hardeware wat nodig is om gelyk te wees aan die menslike brein en 'n syfer van 1016 berekeninge per sekonde (bps) aanvaar.{{sfn|Moravec|1988|page=61}} (Ter vergelyking, as 'n "berekening" gelykstaande was aan een "drywende punt" werking" – 'n maatstaf wat gebruik word om huidige superrekenaars te gradeer – dan sal 1016 "berekeninge" gelykstaande wees aan 10 petaFLOPS, wat in 2011 behaal is, terwyl 1018 in 2022 behaal is.) Hy het hierdie syfer gebruik om te voorspel die nodige hardeware sal iewers tussen 2015 en 2025 beskikbaar wees, as die eksponensiële groei in rekenaarvermoë ten tyde van die skryf daarvan voortgegaan het.
=== Modellering van die neurone in meer detail ===
Die kunsmatige neuronmodel wat deur Kurzweil aanvaar word en in baie huidige kunsmatige neurale netwerkimplementasies gebruik word, is eenvoudig in vergelyking met biologiese neurone. 'n Breinsimulasie sal waarskynlik die gedetailleerde sellulêre gedrag van biologiese neurone moet vasvang, wat tans slegs in breë trekke verstaan word. Die bokoste wat deur volledige modellering van die biologiese, chemiese en fisiese besonderhede van neurale gedrag (veral op 'n molekulêre skaal) ingestel word, sal berekeningvermoë vereis wat verskeie grootteordes groter is as Kurzweil se skatting. Boonop hou die skattings nie rekening met [[gliasel]]le nie, wat bekend is dat hulle 'n rol speel in kognitiewe prosesse.<ref name="Discover2011JanFeb">{{Cite journal|author=Swaminathan, Nikhil|title=Glia—the other brain cells|journal=Discover|date=Jan–Feb 2011|url=http://discovermagazine.com/2011/jan-feb/62|access-date=24 Januarie 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140208071350/http://discovermagazine.com/2011/jan-feb/62|archive-date=8 Februarie 2014|url-status=live}}</ref>
=== Huidige navorsing ===
Sommige navorsingsprojekte ondersoek breinsimulasie deur meer gesofistikeerde neurale modelle te gebruik, geïmplementeer op konvensionele rekenaarargitekture. Die Artificial Intelligence System-projek het in 2005 nie-intydse simulasies van 'n "brein" (met 1011 neurone) geïmplementeer. Dit het 50 dae geneem op 'n groep van 27 verwerkers om 1 sekonde van 'n model te simuleer.<ref>{{cite journal |last1=Izhikevich |first1=Eugene M. |last2=Edelman |first2=Gerald M. |date=4 Maart 2008 |title=Large-scale model of mammalian thalamocortical systems |url=http://vesicle.nsi.edu/users/izhikevich/publications/large-scale_model_of_human_brain.pdf |journal=PNAS |volume=105 |issue=9 |pages=3593–3598 |doi= 10.1073/pnas.0712231105|access-date=23 Junie 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090612095651/http://vesicle.nsi.edu/users/izhikevich/publications/large-scale_model_of_human_brain.pdf |archive-date=12 Junie 2009 |pmid=18292226 |pmc=2265160|bibcode=2008PNAS..105.3593I |doi-access=free }}</ref> Die Blue Brain-projek het een van die vinnigste superrekenaar-argitekture, [[IBM]] se Blue Gene-platform, gebruik om 'n intydse simulasie van 'n enkele staaf neokortikale kolom te skep wat in 2006 uit ongeveer 10 000 neurone en 108 sinapse bestaan het.<ref>{{cite web|url=http://bluebrain.epfl.ch/Jahia/site/bluebrain/op/edit/pid/19085|title=Project Milestones|work=Blue Brain|access-date=11 Augustus 2008|archive-date=10 Februarie 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230210114640/http://bluebrain.epfl.ch/Jahia/site/bluebrain/op/edit/pid/19085|url-status=dead}}</ref> ’n Langtermyndoelwit is om ’n gedetailleerde, funksionele simulasie van die fisiologiese prosesse in die menslike brein te bou: “Dit is nie onmoontlik om ’n menslike brein te bou nie en ons kan dit in 10 jaar doen,” Henry Markram, direkteur van die Bloubrein Projek, in 2009 by die [[TED]]-konferensie in Oxford gesê.<ref>{{Cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/technology/8164060.stm |title=Artificial brain '10 years away' |work=BBC News |date=22 Julie 2009 |access-date=25 Julie 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170726040959/http://news.bbc.co.uk/1/hi/technology/8164060.stm |archive-date=26 Julie 2017 |url-status=live }}</ref> Neurosilikon-koppelvlakke is voorgestel as 'n alternatiewe implementeringstrategie wat beter kan opskaal.<ref>[http://gauntlet.ucalgary.ca/story/10343 University of Calgary news] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090818081044/http://gauntlet.ucalgary.ca/story/10343 |date=18 Augustus 2009 }}, [http://www.nbcnews.com/id/12037941 NBC News news] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170704063922/http://www.nbcnews.com/id/12037941/ |date=4 Julie 2017 }}</ref>
Hans Moravec het bogenoemde argumente aangespreek ("breine is meer ingewikkeld", "neurone moet in meer detail gemodelleer word") in sy 1997 referaat "Wanneer sal rekenaarhardeware ooreenstem met die menslike brein?".{{sfn|Moravec|1998}} Hy het die vermoë van bestaande sagteware gemeet om die funksionaliteit van neurale weefsel, spesifiek die [[retina]], te simuleer. Sy resultate hang nie af van die aantal glialeselle nie, en ook nie van watter soort verwerkingsneurone waar verrig nie.
Die werklike kompleksiteit van die modellering van biologiese neurone is ondersoek in die OpenWorm-projek wat gemik was op volledige simulasie van 'n [[wurm]] wat slegs 302 neurone in sy [[neurale netwerk]] het (onder ongeveer 1000 selle in totaal). Die dier se neurale netwerk is goed gedokumenteer voor die aanvang van die projek. Alhoewel die taak aan die begin eenvoudig gelyk het, het die modelle gebaseer op 'n generiese neurale netwerk egter nie gewerk nie. Daarna fokus pogings op presiese emulasie van biologiese neurone (gedeeltelik op die molekulêre vlak), maar die resultaat kan nog nie 'n totale sukses genoem word nie.
=== Kritiek op simulasie-gebaseerde benaderings ===
'n Fundamentele kritiek op die gesimuleerde breinbenadering kom uit beliggaamde kognisieteorie wat beweer dat menslike beliggaming 'n noodsaaklike aspek van menslike intelligensie is en nodig is om betekenis in te bed.<ref>{{Harvnb|de Vega|Glenberg|Graesser|2008}}. 'n Wye verskeidenheid sienings in huidige navorsing, wat almal tot 'n mate begronding vereis</ref> As hierdie teorie korrek is, sal enige ten volle funksionele breinmodel meer as net die neurone moet insluit (bv. 'n robotliggaam). Goertzel{{sfn|Goertzel|2007}} stel virtuele beliggaming (soos in [[Second Life]]) as 'n opsie voor, maar dit is onbekend of dit voldoende sal wees.
Tafelrekenaars wat mikroverwerkers gebruik wat in staat is om meer as 109 cps (Kurzweil se nie-standaard eenheid "berekeninge per sekonde", sien hierbo) is beskikbaar sedert 2005. Volgens die breinkragberamings wat deur Kurzweil (en Moravec) gebruik word, behoort so 'n rekenaar te wees in staat om 'n simulasie van 'n bybrein te ondersteun, maar ten spyte van 'n mate van belangstelling<ref>{{Cite web |title=[links to bee brain studies] |website=Honey Bee Brain |url=http://www.setiai.com/archives/cat_honey_bee_brain.html |access-date=30 Maart 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080725000706/http://www.setiai.com/archives/cat_honey_bee_brain.html |archive-date=2008-07-25 |url-status=dead}}</ref>bestaan geen sodanige simulasie nie. Daar is verskeie redes hiervoor:
# Die neuronmodel blyk oorvereenvoudig te wees (sien volgende afdeling).
# Daar is onvoldoende begrip van hoër kognitiewe prosesse.<ref>In Goertzels se AGI-boek stel [[Eliezer Yudkowsky]] 5 vlakke van organisasie voor wat verstaan moet word – kode/data, sensoriese modaliteit, konsep & kategorie, denke en oorweging (bewussyn) – om die beskikbare hardeware te gebruik.</ref> om akkuraat vas te stel waarmee die brein se neurale aktiwiteit (waargeneem met behulp van tegnieke soos funksionele magnetiese resonansbeelding) korreleer.
# Selfs al vorder ons begrip van kognisie voldoende, sal vroeë simulasieprogramme waarskynlik baie ondoeltreffend wees en sal dit dus aansienlik meer hardeware benodig.
# Die brein van 'n organisme, hoewel dit krities is, is dalk nie 'n gepaste grens vir 'n kognitiewe model nie. Om 'n bybrein te simuleer, kan dit nodig wees om die liggaam en die omgewing te simuleer. Die ''Extended Mind''-proefskrif formaliseer hierdie filosofiese konsep, en navorsing oor [[koppotige]]s het duidelike voorbeelde van 'n gedesentraliseerde stelsel getoon.<ref>{{cite journal | pmid = 15829594 | doi=10.1152/jn.00684.2004 | volume=94 | issue=2 | title=Dynamic model of the octopus arm. I. Biomechanics of the octopus reaching movement | url = https://archive.org/details/sim_journal-of-neurophysiology_2005-08_94_2/page/1443 |date=Augustus 2005 | journal=J. Neurophysiol. | pages=1443–58 | last1 = Yekutieli | first1 = Y | last2 = Sagiv-Zohar | first2 = R | last3 = Aharonov | first3 = R | last4 = Engel | first4 = Y | last5 = Hochner | first5 = B | last6 = Flash | first6 = T|}}</ref>
Daarbenewens is die skaal van die menslike brein tans nie goed ingeperk nie. Een skatting stel die menslike brein op ongeveer 100 biljoen neurone en 100 triljoen sinapse<ref>{{Harvnb|Williams|Herrup|1988}}</ref><ref>[http://search.eb.com/eb/article-75525 "nervous system, human."] ''[[Encyclopædia Britannica]]''. 9 Januarie 2007</ref> Nog 'n skatting is 86 miljard neurone waarvan 16,3 miljard in die serebrale korteks en 69 miljard in die serebellum is.{{sfn|Azevedo et al.|2009}} Gliale sel sinapse is tans ongekwantifiseer, maar dit is bekend dat dit uiters talryk is.
== Filosofiese perspektief ==
''Sien ook:'' [[Filosofie van kunsmatige intelligensie]] ''en'' [[Turingtoets]]
=== "Sterk KI" soos gedefinieer in filosofie ===
In 1980 het filosoof [[John Searle]] die term "sterk KI" geskep as deel van sy [[Chinese kamerargument]].<ref>{{Harvnb|Searle|1980}}</ref> Hy wou tussen twee verskillende hipoteses oor kunsmatige intelligensie onderskei.<ref>Soos gedefinieer in 'n standaard KI-handboek: "Die bewering dat masjiene moontlik intelligent kan optree (of, miskien beter, kan optree asof hulle intelligent is), word deur filosowe die 'swak KI'-hipotese genoem, en die bewering dat masjiene wat dit doen eintlik dink (in teenstelling met die simulasie van denke) word die 'sterk KI'-hipotese genoem."</ref>
* Sterk KI-hipotese: 'n Kunsmatige intelligensiestelsel kan "dink" – 'n verstand en "bewussyn" hê.
* Swak KI-hipotese: 'n Kunsmatige intelligensiestelsel kan (slegs) optree soos dit dink en 'n verstand en bewussyn het.
Die eerste een het hy "sterk" genoem omdat dit 'n sterker stelling maak: dit neem aan iets spesiaals het met die masjien gebeur wat verder gaan as daardie vermoëns wat ons kan toets. Die gedrag van 'n "swak KI"-masjien sal presies identies wees aan 'n "sterk KI"-masjien, maar laasgenoemde sal ook subjektiewe bewuste ervaring hê. Hierdie gebruik is ook algemeen in akademiese KI-navorsing en handboeke.<ref>Byvoorbeeld:
* {{Harvnb|Russell|Norvig|2003}},
* [http://www.encyclopedia.com/doc/1O87-strongAI.html Oxford University Press Dictionary of Psychology] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071203103022/http://www.encyclopedia.com/doc/1O87-strongAI.html |date=3 Desember 2007 }} (aangehaal in "High Beam Encyclopedia"),
* [http://www.aaai.org/AITopics/html/phil.html MIT Encyclopedia of Cognitive Science] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080719074502/http://www.aaai.org/AITopics/html/phil.html |date=19 Julie 2008 }} (aangehaal in "AITopics")
* [http://www.cbhd.org/resources/biotech/tongen_2003-11-07.htm Will Biological Computers Enable Artificially Intelligent Machines to Become Persons?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080513031753/http://www.cbhd.org/resources/biotech/tongen_2003-11-07.htm |date=13 Mei 2008 }} Anthony Tongen</ref>
In teenstelling met Searle en hoofstroom KI, gebruik sommige toekomskundiges soos Ray Kurzweil die term "sterk KI" om "kunsmatige algemene intelligensie op menslike vlak" te beteken.<ref name="K" /> Dit is nie dieselfde as Searle se sterk KI nie, tensy jy aanneem dat bewussyn nodig is vir menslike vlak KAI. Akademiese filosowe soos Searle glo nie dat dit die geval is nie, en vir die meeste kunsmatige intelligensie-navorsers is die vraag buite die omvang van hul navorsing.
Hoofstroom KI stel die meeste belang in hoe 'n program optree.<ref name="K" /> Volgens Stuart J. Russell en Peter Norvig, "solank die program werk, gee hulle nie om of jy dit werklik of 'n simulasie noem nie." As die program kan optree asof dit 'n verstand het, is dit nie nodig om weet of dit werklik verstand het – daar sal inderdaad geen manier wees om te sê nie. Vir KI-navorsing is Searle se "swak KI-hipotese" gelykstaande aan die stelling "kunsmatige algemene intelligensie is moontlik". Dus, volgens Russell en Norvig, "neem die meeste KI-navorsers die swak KI-hipotese as vanselfsprekend, en gee nie om oor die sterk KI-hipotese nie." Dus, vir akademiese KI-navorsing, "Sterk KI" en "KAI" is twee baie verskillende dinge.
=== Bewussyn en selfbewustheid ===
Ander aspekte van die menslike verstand behalwe intelligensie is relevant tot die konsep van sterk KI, en dit speel 'n groot rol in [[Wetenskapsfiksie|wetenskapfiksie]] en die etiek van kunsmatige intelligensie:
* bewussyn: Om subjektiewe ervaring en denke te hê. [[Thomas Nagel]] verduidelik dat dit "voel soos" iets om bewus te wees. As ons nie bewus is nie, dan voel dit na niks nie. Nagel gebruik die voorbeeld van 'n [[vlermuis]]: ons kan sinvol vra " [[What Is It Like to Be a Bat?|hoe voel dit om 'n vlermuis te wees?]]" Dit is egter onwaarskynlik dat ons sal vra "hoe voel dit om 'n broodrooster te wees?" Nagel kom tot die gevolgtrekking dat 'n vlermuis by bewussyn blyk te wees (d.w.s. bewussyn het), maar 'n broodrooster nie.{{sfn|Nagel|1974}}*selfbewustheid: Om bewus te wees van jouself as 'n aparte individu, veral om bewus te wees van jou eie gedagtes.
* gevoel: Die vermoë om persepsies of emosies subjektief te "voel".
* sapiens: Die kapasiteit vir [[wysheid]].
Hierdie eienskappe het 'n morele dimensie, want 'n masjien met hierdie vorm van sterk KI kan regte hê, analoog aan die regte van nie-menslike diere. Voorlopige werk is gedoen om volledige etiese agente te integreer met bestaande wetlike en sosiale raamwerke, met die fokus op die regsposisie en regte van 'sterk' KI.<ref name="physica_scripta">{{Cite journal |last1=Sotala |first1=Kaj |last2=Yampolskiy |first2=Roman V. |date=2014-12-19 |title=Responses to catastrophic AGI risk: a survey|journal=Physica Scripta |volume=90 |issue=1 |page=018001 |doi=10.1088/0031-8949/90/1/018001 |issn=0031-8949 |doi-access=free}}</ref> Bill Joy, onder andere, voer aan 'n masjien met hierdie eienskappe kan 'n bedreiging vir menslike lewe of waardigheid wees.<ref>{{cite magazine| title=Why the future doesn't need us | last=Joy | first=Bill | magazine=Wired |date=April 2000 }}</ref>
[[Lêer:Thomas Nagel teaching Ethics (cropped).JPG|duimnael|Thomas Nagel]]
== Navorsingsuitdagings ==
Vordering in kunsmatige intelligensie het deur periodes van vinnige vordering gegaan, geskei deur periodes wanneer vordering gelyk het of dit opgehou het. {{sfn|Clocksin|2003}} Beëindig elke hiatus fundamentele vooruitgang in hardeware, sagteware of albei om ruimte te skep vir verdere vordering {{sfn|Clocksin|2003}}<ref>{{Cite journal |last=James |first=Alex P. |date=2022 |title=The Why , What , and How of Artificial General Intelligence Chip Development |url=https://ieeexplore.ieee.org/document/9390376 |journal=IEEE Transactions on Cognitive and Developmental Systems |volume=14 |issue=2 |pages=333–347 |doi=10.1109/TCDS.2021.3069871 |arxiv=2012.06338 |s2cid=228376556 |issn=2379-8920 |access-date=28 Augustus 2022 |archive-date=28 Augustus 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220828140528/https://ieeexplore.ieee.org/document/9390376/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Pei |first1=Jing |last2=Deng |first2=Lei |last3=Song |first3=Sen |last4=Zhao |first4=Mingguo |last5=Zhang |first5=Youhui |last6=Wu |first6=Shuang |last7=Wang |first7=Guanrui |last8=Zou |first8=Zhe |last9=Wu |first9=Zhenzhi |last10=He |first10=Wei |last11=Chen |first11=Feng |last12=Deng |first12=Ning |last13=Wu |first13=Si |last14=Wang |first14=Yu |last15=Wu |first15=Yujie |date=2019 |title=Towards artificial general intelligence with hybrid Tianjic chip architecture |url=https://www.nature.com/articles/s41586-019-1424-8 |journal=Nature |language=en |volume=572 |issue=7767 |pages=106–111 |doi=10.1038/s41586-019-1424-8 |pmid=31367028 |bibcode=2019Natur.572..106P |s2cid=199056116 |issn=1476-4687 |access-date=29 Augustus 2022 |archive-date=29 Augustus 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220829084912/https://www.nature.com/articles/s41586-019-1424-8 |url-status=live }}</ref> Byvoorbeeld, die [[rekenaarhardeware]] wat in die twintigste eeu beskikbaar was, was nie voldoende om diep leer te implementeer nie, wat groot getalle grafiese prosesseeringseenheid-geaktiveerde [[Sentrale verwerkingseenheid|Sentrale verwerkingseenhede]] vereis.<ref>{{Cite journal |last1=Pandey |first1=Mohit |last2=Fernandez |first2=Michael |last3=Gentile |first3=Francesco |last4=Isayev |first4=Olexandr |last5=Tropsha |first5=Alexander |last6=Stern |first6=Abraham C. |last7=Cherkasov |first7=Artem |date=March 2022 |title=The transformational role of GPU computing and deep learning in drug discovery |url=https://www.nature.com/articles/s42256-022-00463-x |archive-url=https://web.archive.org/web/20260404185527/https://www.nature.com/articles/s42256-022-00463-x |archive-date=4 April 2026 |url-status=live |journal=Nature Machine Intelligence |language=en |volume=4 |issue=3 |pages=211–221 |doi=10.1038/s42256-022-00463-x |issn=2522-5839}}</ref>
Die veld het ook gewissel tussen benaderings tot die probleem. Soms het pogings gefokus op eksplisiete opeenhoping van feite en logika, soos in kundige stelsels. Op ander tye is daar van stelsels verwag om op hul eie te verbeter deur middel van masjienleer, soos in kunsmatige neurale netwerke.<ref>{{Cite web |title=Artificial Intelligence (AI) vs. Machine Learning vs. Deep Learning |url=http://wiki.pathmind.com/ai-vs-machine-learning-vs-deep-learning |archive-url=https://web.archive.org/web/20230513040407/http://wiki.pathmind.com/ai-vs-machine-learning-vs-deep-learning |archive-date=2023-05-13 |url-status=live |access-date=2023-05-13 |website=Pathmind |language=en}}</ref>
'n Verdere uitdaging is die gebrek aan duidelikheid in die definisie van wat intelligensie behels. Vereis dit bewussyn? Moet dit die vermoë toon om doelwitte te stel sowel as om dit na te streef? Is dit bloot 'n kwessie van skaal, sodat intelligensie na vore sal kom as modelgroottes voldoende toeneem? Word fasiliteite soos beplanning, redenering en oorsaaklike begrip vereis? Vereis intelligensie die eksplisiete replisering van die brein en sy spesifieke fakulteite? Vereis dit emosies?<ref>{{Cite journal |last=Deane |first=George |date=2022 |title=Machines That Feel and Think: The Role of Affective Feelings and Mental Action in (Artificial) General Intelligence |url=http://dx.doi.org/10.1162/artl_a_00368 |journal=Artificial Life |volume=28 |issue=3 |pages=289–309 |doi=10.1162/artl_a_00368 |issn=1064-5462}}</ref> David Gelernter skryf: "Geen rekenaar sal kreatief wees tensy dit al die nuanses van menslike emosie kan simuleer nie."{{sfn|Gelernter|2010}}<ref>{{cite journal|doi=10.1016/j.bushor.2018.08.004|title=Kaplan Andreas and Haelein Michael (2019) Siri, Siri, in my hand: Who's the fairest in the land? On the interpretations, illustrations, and implications of artificial intelligence | volume=62 | year=2019|journal=Business Horizons|pages=15–25 | last1 = Kaplan | first1 = Andreas | last2 = Haenlein | first2 = Michael|s2cid=158433736 }}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Priyadarshini |first1=Ishaani |last2=Cotton |first2=Chase |date=2022 |title=AI Cannot Understand Memes: Experiments with OCR and Facial Emotions |url=https://www.techscience.com/cmc/v70n1/44391 |journal=Computers, Materials & Continua |language=en |volume=70 |issue=1 |pages=781–800 |doi=10.32604/cmc.2022.019284 |issn=1546-2226 |doi-access=free |access-date=28 Augustus 2022 |archive-date=2 Februarie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202192655/https://www.techscience.com/cmc/v70n1/44391 |url-status=live }}</ref>
== Voordele ==
KAI kan 'n wye verskeidenheid toepassings hê. As dit op so 'n doelwit gerig is, kan KAI help om verskeie probleme in die wêreld soos [[honger]], [[armoede]] en gesondheidsprobleme te versag.<ref>{{Cite web |date=2021-08-23 |title=Artificial General Intelligence – Do the cost outweigh benefits? |url=https://coe-dsai.nasscom.in/artificial-general-intelligence-do-the-cost-outweigh-benefits/ |access-date=2023-06-07 |language=en |archive-date=2021-08-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210826215117/https://coe-dsai.nasscom.in/artificial-general-intelligence-do-the-cost-outweigh-benefits/ |url-status=dead }}</ref>
KAI kan produktiwiteit en doeltreffendheid in die meeste werke verbeter. Byvoorbeeld, in [[openbare gesondheid]] kan KAI mediese navorsing versnel, veral teen [[kanker]].<ref>{{Cite web |title=How we can Benefit from Advancing Artificial General Intelligence (AGI) – Unite.AI |url=https://www.unite.ai/artificial-general-intelligence-agi/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230608145215/https://www.unite.ai/artificial-general-intelligence-agi/ |archive-date=2023-06-08 |url-status=live |access-date=2023-06-07 |website=www.unite.ai}}</ref> Dit kan vir bejaardes sorg<ref name=":8">{{Cite web |last1=Magazine |first1=Smithsonian |last2=Talty |first2=Jules Julien,Stephan |title=What Will Our Society Look Like When Artificial Intelligence Is Everywhere? |url=https://www.smithsonianmag.com/innovation/artificial-intelligence-future-scenarios-180968403/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230609034251/https://www.smithsonianmag.com/innovation/artificial-intelligence-future-scenarios-180968403/ |archive-date=2023-06-09 |url-status=live |access-date=2023-06-07 |website=Smithsonian Magazine |language=en}}</ref> en toegang tot vinnige, hoëgehalte mediese diagnostiek demokratiseer. Dit kan pret, goedkoop en persoonlike onderwys bied.<ref name=":8" /> Vir feitlik enige werk wat die samelewing bevoordeel as dit goed gedoen word, sal dit waarskynlik vroeër of later verkieslik wees om dit aan 'n KAI oor te laat. Die behoefte om te werk om te bestaan kan verouderd raak as die welvaart wat geproduseer word behoorlik herverdeel word.<ref name=":8" /><ref name=":9">{{Cite magazine |last=stevenson |first=matt |date=2015-10-08 |title=Answers to Stephen Hawking's AMA are Here! |language=en |magazine=Wired |url=https://www.wired.com/brandlab/2015/10/stephen-hawkings-ama/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230502051006/https://www.wired.com/brandlab/2015/10/stephen-hawkings-ama/ |archive-date=2023-05-02 |url-status=dead |access-date=2023-06-08 |issn=1059-1028}}</ref> Dit laat ook die vraag ontstaan oor die plek van [[mens]]e in 'n radikaal geoutomatiseerde samelewing.
KAI kan ook help om rasionele besluite te neem, en om rampe te antisipeer en te voorkom. Dit kan ook help om die voordele van potensieel katastrofiese tegnologieë soos [[nanotegnologie]] of klimaatingenieurswese te pluk, terwyl die gepaardgaande risiko's vermy word.<ref name=":7">{{Cite book |last=Bostrom |first=Nick |title=Superintelligence: paths, dangers, strategies |url=https://archive.org/details/superintelligenc0000bost |date=2017 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-967811-2 |edition=Reprinted with corrections 2017 |location=Oxford, United Kingdom New York, NY |chapter=§ Preferred order of arrival}}</ref> As 'n KAI se primêre doelwit is om eksistensiële rampe soos menslike uitwissing te voorkom (wat moeilik kan wees as die Kwesbare Wêreldhipotese waar blyk te wees<ref>{{Cite web |last=Piper |first=Kelsey |date=2018-11-19 |title=How technological progress is making it likelier than ever that humans will destroy ourselves |url=https://www.vox.com/future-perfect/2018/11/19/18097663/nick-bostrom-vulnerable-world-global-catastrophic-risks |access-date=2023-06-08 |website=Vox |language=en}}</ref>), kan dit maatreëls tref om die risiko's drasties te verminder<ref name=":7" /> terwyl die negatiewe impak tot die minimum beperk word.
== Risiko’s ==
=== Potensiële bedreiging vir menslike bestaan ===
''Sien Hoofartikel'': [[Kunsmatige-intelligensie-veiligheid]]
[[Lêer:AISecurity.jpg|links|duimnael|KI voorstelling van KI-veiligheid]]
Die tesis dat KI 'n eksistensiële risiko vir mense inhou, en dat hierdie risiko baie meer aandag verg as wat dit tans kry, is omstrede, maar is onderskryf deur baie openbare figure, insluitend Elon Musk, Bill Gates en Stephen Hawking. KI-navorsers soos Stuart J. Russell, [[Roman Yampolskiy]] en Alexey Turchin ondersteun ook die basiese tesis van 'n potensiële bedreiging vir die mensdom.<ref>{{Cite journal |last=Müller |first=Vincent C. |date=2014-07-03 |title=Risks of general artificial intelligence |journal=Journal of Experimental & Theoretical Artificial Intelligence |volume=26 |issue=3 |pages=297–301 |doi=10.1080/0952813X.2014.895110 |s2cid=31835019 |issn=0952-813X|doi-access=free }}</ref><ref name="physica_scripta" /><ref>{{Cite journal |last=Turchin |first=Alexey |date=2019-03-01 |title=Assessing the future plausibility of catastrophically dangerous AI |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0016328718301319 |journal=Futures |language=en |volume=107 |pages=45–58 |doi=10.1016/j.futures.2018.11.007 |s2cid=158975847 |issn=0016-3287}}</ref> Gates verklaar dat hy nie "verstaan waarom sommige mense nie bekommerd is nie",<ref>{{cite news |last1=Rawlinson |first1=Kevin |title=Microsoft's Bill Gates insists AI is a threat |url=https://www.bbc.co.uk/news/31047780 |work=BBC News |access-date=30 Januarie 2015 |archive-date=29 Januarie 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150129183607/http://www.bbc.co.uk/news/31047780 |url-status=live }}</ref> en Hawking het wydverspreide onverskilligheid in sy 2014-meningsartikel gekritiseer:
“Dus, met moontlike toekoms van onberekenbare voordele en risiko's, doen die kundiges sekerlik alles moontlik om die beste uitkoms te verseker, nie waar nie? Verkeerd. As 'n voortreflike uitheemse beskawing vir ons 'n boodskap stuur wat sê: 'Ons kom oor 'n paar dekades,' sal ons net antwoord: 'OK, bel ons as jy hier kom—ons sal die ligte aan laat?' Waarskynlik nie – maar dit is min of meer wat met KI gebeur.”<ref name="hawking editorial">{{cite news |title=Stephen Hawking: 'Transcendence looks at the implications of artificial intelligence – but are we taking AI seriously enough?' |work=The Independent (UK) |url=https://www.independent.co.uk/news/science/stephen-hawking-transcendence-looks-at-the-implications-of-artificial-intelligence--but-are-we-taking-ai-seriously-enough-9313474.html |access-date=3 Desember 2014 |archive-date=25 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925153716/http://www.independent.co.uk/news/science/stephen-hawking-transcendence-looks-at-the-implications-of-artificial-intelligence--but-are-we-taking-ai-seriously-enough-9313474.html |url-status=live }}</ref>
Die lot van die mensdom is soms vergelyk met die lot van [[gorilla]]s wat deur menslike aktiwiteite bedreig word. Bykomende intelligensie het veroorsaak dat die mensdom gorillas oorheers, wat nou kwesbaar is op maniere wat hulle nie kon verwag het nie. Die gorilla het 'n bedreigde spesie geword, nie uit boosheid nie, maar bloot as 'n [[kollaterale skade]] deur menslike aktiwiteite.<ref>{{Cite web |last=Herger |first=Mario |title=The Gorilla Problem – Enterprise Garage |url=https://www.enterprisegarage.io/2019/10/the-gorilla-problem/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230527000747/https://www.enterprisegarage.io/2019/10/the-gorilla-problem/ |archive-date=2023-05-27 |url-status=live |access-date=2023-06-07 |language=en}}</ref>
Die skeptikus [[Yann LeCun]] is van mening dat KAI's geen begeerte sal hê om die mensdom te oorheers nie en dat ons versigtig moet wees om hulle nie te antropomorfiseer en hul bedoelings te interpreteer soos ons vir mense sou doen nie. Hy het gesê dat mense nie "slim genoeg sal wees om super-intelligente masjiene te ontwerp nie, maar tog belaglik dom tot die punt om dit moroniese doelwitte te gee sonder voorsorgmaatreëls".<ref>{{Cite web |title=The fascinating Facebook debate between Yann LeCun, Stuart Russel and Yoshua Bengio about the risks of strong AI |url=https://www.parlonsfutur.com/blog/the-fascinating-facebook-debate-between-yann-lecun-stuart-russel-and-yoshua |archive-url=https://web.archive.org/web/20230527000751/https://www.parlonsfutur.com/blog/the-fascinating-facebook-debate-between-yann-lecun-stuart-russel-and-yoshua |archive-date=2023-05-27 |url-status=dead |access-date=2023-06-08 |website=The fascinating Facebook debate between Yann LeCun, Stuart Russel and [[Yoshua Bengio]] about the risks of strong AI |language=fr}}</ref> Aan die ander kant dui die konsep van instrumentele konvergensie daarop dat byna wat ook al hul doelwitte is, intelligente agente redes sal hê om te probeer oorleef en meer mag te verkry as tussengangerstappe om hierdie doelwitte te bereik. En dat dit nie vereis om emosies te hê nie. [[Nick Bostrom]] gee die gedagte-eksperiment van die skuifspelde-optimaliseerder:<ref>{{Cite web |date=2014-08-22 |title=Will Artificial Intelligence Doom The Human Race Within The Next 100 Years? |url=https://www.huffpost.com/entry/artificial-intelligence-oxford_n_5689858 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230614142642/https://www.huffpost.com/entry/artificial-intelligence-oxford_n_5689858 |archive-date=2023-06-14 |url-status=live |access-date=2023-06-08 |website=HuffPost |language=en}}</ref>
“Gestel ons het 'n KI wie se enigste doel is om soveel skuifspelde as moontlik te maak. Die KI sal vinnig besef dat dit baie beter sou wees as daar geen mense was nie, want mense kan besluit om dit af te skakel. Want as mense dit doen, sal daar minder skuifspelde wees. Menslike liggame bevat ook baie atome wat in skuifspelde gemaak kan word. Die toekoms waarna die KI sou probeer rat, sou een wees waarin daar baie skuifspelde was, maar geen mense nie.”
'n Sistematiese oorsig in 2021 van die risiko's verbonde aan KAI, terwyl die gebrek aan data opgemerk is, het die volgende potensiële bedreigings gevind: "KAI verwyder homself van die beheer van menslike eienaars/bestuurders, word gegee of ontwikkel onveilige doelwitte, ontwikkeling van onveilige KAIs, KAI's met swak etiek, sedes en waardes; onvoldoende bestuur van KAI, en eksistensiële risiko's".<ref>{{Cite journal |last1=McLean |first1=Scott |last2=Read |first2=Gemma J. M. |last3=Thompson |first3=Jason |last4=Baber |first4=Chris |last5=Stanton |first5=Neville A. |last6=Salmon |first6=Paul M. |date=2021-08-13 |title=The risks associated with Artificial General Intelligence: A systematic review |journal=Journal of Experimental & Theoretical Artificial Intelligence |volume=35 |issue=5 |pages=649–663 |doi=10.1080/0952813X.2021.1964003 |issn=0952-813X |doi-access=free }}</ref>
Baie geleerdes wat bekommerd is oor eksistensiële risiko, bepleit (moontlik massiewe) navorsing oor die oplossing van die moeilike "beheerprobleem" om die vraag te beantwoord: watter tipe beveiligingsmaatreëls, algoritmes of argitekture kan programmeerders implementeer om die waarskynlikheid te maksimeer dat hul rekursief-verbeterende KI sal voortgaan om op 'n vriendelike, eerder as vernietigende manier op te tree nadat dit superintelligensie bereik het?<ref name="physica_scripta" /><ref>{{cite book |last1=Bostrom |first1=Nick |author-link=Nick Bostrom |title=Superintelligence: Paths, Dangers, Strategies |url=https://archive.org/details/superintelligenc0000bost |date=2014 |isbn=978-0-19-967811-2 |edition=First |publisher=Oxford University Press }}<!-- preface --></ref> Die oplossing van die beheerprobleem word bemoeilik deur die KI-wapenwedloop,<ref>{{Cite journal |last1=Naudé |first1=Wim |last2=Dimitri |first2=Nicola |date=2020-06-01 |title=The race for an artificial general intelligence: implications for public policy |journal=AI & Society |language=en |volume=35 |issue=2 |pages=367–379 |doi=10.1007/s00146-019-00887-x |s2cid=52045822 |issn=1435-5655 |doi-access=free }}</ref><ref>{{Cite journal |last=Torres |first=Phil |date=2019-05-04 |title=The possibility and risks of artificial general intelligence |url=https://doi.org/10.1080/00963402.2019.1604873 |journal=Bulletin of the Atomic Scientists |volume=75 |issue=3 |pages=105–108 |doi=10.1080/00963402.2019.1604873 |bibcode=2019BuAtS..75c.105T |s2cid=150498464 |issn=0096-3402 |access-date=29 Augustus 2022 |archive-date=2 Februarie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202181016/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00963402.2019.1604873 |url-status=live }}</ref> wat byna seker die militarisering en bewapening sal meebring van KAI deur meer as een nasiestaat, wat lei tot KAI-geaktiveerde [[oorlog]]voering, en in die geval van KI-wanbelyning, KAI-gerigte oorlogvoering, moontlik teen die hele mensdom<ref>{{Citation |last1=Turchin |first1=Alexey |title=Military AI as a Convergent Goal of Self-Improving AI |date=2018-07-27 |url=http://dx.doi.org/10.1201/9781351251389-25 |work=Artificial Intelligence Safety and Security |pages=375–393 |place=First edition. {{!}} Boca Raton, FL : CRC Press/Taylor & Francis Group, 2018. |publisher=Chapman and Hall/CRC |isbn=978-1-351-25138-9 |access-date=2022-08-29 |last2=Denkenberger |first2=David |doi=10.1201/9781351251389-25 |s2cid=65323952 |archive-date=2 Februarie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202181021/https://www.taylorfrancis.com/chapters/edit/10.1201/9781351251389-25/military-ai-convergent-goal-self-improving-ai-alexey-turchin-david-denkenberger |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Carayannis |first1=Elias G. |last2=Draper |first2=John |date=2022-01-11 |title=Optimising peace through a Universal Global Peace Treaty to constrain the risk of war from a militarised artificial superintelligence |url=https://doi.org/10.1007/s00146-021-01382-y |journal=AI & Society |pages=1–14 |language=en |doi=10.1007/s00146-021-01382-y |issn=1435-5655 |access-date=29 Augustus 2022 |archive-date=2 Februarie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202181018/https://link.springer.com/article/10.1007/s00146-021-01382-y |url-status=live }}</ref>
Die tese dat KI eksistensiële risiko kan inhou, het ook teenstanders. Skeptici beweer soms dat die tesis kripto-godsdienstig is, met 'n irrasionele geloof in die moontlikheid van superintelligensie wat 'n irrasionele geloof in 'n almagtige [[God]] vervang. Jaron Lanier het in 2014 aangevoer dat die idee dat die destydse huidige masjiene op enige manier intelligent was "'n illusie" en 'n "verstommende bedrogspul" deur die rykes is.<ref name="atlantic-but-what">{{cite magazine |url=https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/05/but-what-does-the-end-of-humanity-mean-for-me/361931/ |title=But What Would the End of Humanity Mean for Me? |magazine=The Atlantic |date=9 Mei 2014 |first=James |last=Hamblin |access-date=12 Desember 2015 |archive-date=22 Desember 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222105655/https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/05/but-what-does-the-end-of-humanity-mean-for-me/361931/ |url-status=live}}</ref>
[[Lêer:Gordon Moore 1978 (cropped).png|duimnael|Gordon Moore]]
Baie kritiek voer aan dat KAI op kort termyn onwaarskynlik is. Rekenaarwetenskaplike Gordon Bell voer aan dat die menslike ras homself sal vernietig voordat dit die [[tegnologiese singulariteit]] bereik. [[Gordon Moore]], die oorspronklike voorstander van [[Moore se wet]], verklaar: "Ek is 'n skeptikus. Ek glo nie dat ('n tegnologiese singulariteit) waarskynlik sal gebeur nie, ten minste nie vir 'n lang tyd nie."<ref>{{cite news |title=Tech Luminaries Address Singularity |url=https://spectrum.ieee.org/computing/hardware/tech-luminaries-address-singularity |access-date=8 April 2020 |work=IEEE Spectrum: Technology, Engineering, and Science News |issue=SPECIAL REPORT: THE SINGULARITY |date=1 Junie 2008 |language=en |archive-date=30 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190430150019/https://spectrum.ieee.org/computing/hardware/tech-luminaries-address-singularity |url-status=live }}</ref> Voormalige Baidu-visepresident en hoofwetenskaplike Andrew Ng het in 2015 gesê om bekommerd te wees oor KI-eksistensiële risiko is "soos om bekommerd te wees oor oorbevolking op [[Mars]] wanneer ons nog nie eens voet op die planeet gesit het nie."<ref name=shermer>{{cite journal|last1=Shermer|first1=Michael|title=Apocalypse AI|url=https://www.scientificamerican.com/article/artificial-intelligence-is-not-a-threat-mdash-yet/|access-date=27 November 2017|journal=Scientific American|date=1 March 2017|volume=316 |issue=3 |pages=77|language=en|doi=10.1038/scientificamerican0317-77|pmid=28207698 |bibcode=2017SciAm.316c..77S|archive-date=1 Desember 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201051401/https://www.scientificamerican.com/article/artificial-intelligence-is-not-a-threat-mdash-yet/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-04-04 |title=AGI Expert Peter Voss Says AI Alignment Problem is Bogus {{!}} NextBigFuture.com |url=https://www.nextbigfuture.com/2023/04/agi-expert-peter-voss-says-ai-alignment-problem-is-bogus.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20230715191758/https://www.nextbigfuture.com/2023/04/agi-expert-peter-voss-says-ai-alignment-problem-is-bogus.html |archive-date=2023-07-15 |url-status=live |access-date=2023-06-08 |language=en}}</ref>
In 2023 het die HUB's van Google DeepMind, OpenAI en Anthropic, saam met ander bedryfsleiers en navorsers, 'n gesamentlike verklaring uitgereik waarin hulle beweer dat "Die versagting van die risiko van uitwissing van KI 'n wêreldwye prioriteit moet wees saam met ander risiko's op maatskaplike skaal soos [[pandemie]]s en [[kernoorlog]]."<ref>{{Cite web |title=Statement on AI Risk {{!}} CAIS |url=https://www.safe.ai/statement-on-ai-risk |archive-url=https://web.archive.org/web/20230608003831/https://www.safe.ai/statement-on-ai-risk |archive-date=2023-06-08 |url-status=live |access-date=2023-06-08 |website=www.safe.ai}}</ref>
=== Massa werkloosheid ===
Navorsers van [[OpenAI]] het beraam dat "80% van die Amerikaanse arbeidsmag ten minste 10% van hul werktake kan hê wat deur die bekendstelling van LLM's geraak word, terwyl ongeveer 19% van werkers dalk sien dat ten minste 50% van hul take geraak word".<ref>{{Cite web |title=GPTs are GPTs: An early look at the labor market impact potential of large language models |url=https://openai.com/research/gpts-are-gpts |archive-url=https://web.archive.org/web/20230608035428/https://openai.com/research/gpts-are-gpts |archive-date=2023-06-08 |url-status=live |access-date=2023-06-07 |website=openai.com |language=en}}</ref><ref name=":6">{{Cite web |date=2023-03-23 |title=80% of workers will be exposed to AI. These jobs will be most affected |url=https://www.euronews.com/next/2023/03/23/openai-says-80-of-workers-could-see-their-jobs-impacted-by-ai-these-are-the-jobs-most-affe |archive-url=https://web.archive.org/web/20230610053737/https://www.euronews.com/next/2023/03/23/openai-says-80-of-workers-could-see-their-jobs-impacted-by-ai-these-are-the-jobs-most-affe |archive-date=2023-06-10 |url-status=live |access-date=2023-06-08 |website=euronews |language=en}}</ref> Hulle beskou kantoorwerkers as die mees blootgestelde, byvoorbeeld wiskundiges, rekenmeesters of webontwerpers.<ref name=":6" /> KAI kan 'n beter outonomie hê, vermoë om besluite te neem, om met ander rekenaargereedskap te koppel, maar ook om gerobotiseerde liggame te beheer.
Volgens [[Stephen Hawking]] sal die uitkoms van outomatisering op die lewenskwaliteit afhang van hoe die rykdom herverdeel sal word:<ref name=":92">{{Cite magazine |last=stevenson |first=matt |date=2015-10-08 |title=Answers to Stephen Hawking's AMA are Here! |url=https://www.wired.com/brandlab/2015/10/stephen-hawkings-ama/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230502051006/https://www.wired.com/brandlab/2015/10/stephen-hawkings-ama/ |archive-date=2023-05-02 |url-status=dead |magazine=Wired |language=en |issn=1059-1028 |access-date=2023-06-08}}</ref>
“Almal kan 'n lewe van luukse ontspanning geniet as die masjien-geproduseerde rykdom gedeel word, of die meeste mense kan ongelukkig arm word as die masjieneienaars suksesvol teen die herverdeling van rykdom steun. Tot dusver blyk die neiging na die tweede opsie te wees, met tegnologie wat steeds toenemende ongelykheid dryf.”
[[Elon Musk]] is van mening dat die outomatisering van die samelewing van regerings sal vereis om 'n [[Basisinkomste|universele basiese inkomste]] aan te neem.<ref>{{Cite web |last=Sheffey |first=Ayelet |title=Elon Musk says we need universal basic income because 'in the future, physical work will be a choice' |url=https://www.businessinsider.com/elon-musk-universal-basic-income-physical-work-choice-2021-8 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230524093045/https://www.businessinsider.com/elon-musk-universal-basic-income-physical-work-choice-2021-8 |archive-date=2023-05-24 |url-status=live |access-date=2023-06-08 |website=Business Insider |language=en}}</ref>
== Verwysings ==
{{Verwysings|4}}
== Bronnelys ==
* {{cite book |title=UNESCO Science Report: the Race Against Time for Smarter Development. |date=11 June 2021 |publisher=UNESCO |location=Paris |isbn=978-92-3-100450-6 |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000377433/PDF/377433eng.pdf.multi |access-date=22 September 2021 |archive-date=18 Junie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220618233752/https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000377433/PDF/377433eng.pdf.multi |url-status=live }}
* {{Citation | last=Aleksander | first=Igor | year=1996 | title=Impossible Minds | publisher=World Scientific Publishing Company | isbn=978-1-86094-036-1 | url-access=registration | url=https://archive.org/details/impossiblemindsm0000alek }}
* {{Citation| vauthors = Azevedo FA, Carvalho LR, Grinberg LT, Farfel J| display-authors = etal| title = Equal numbers of neuronal and nonneuronal cells make the human brain an isometrically scaled-up primate brain| journal = The Journal of Comparative Neurology| volume = 513| issue = 5| pages = 532–41| date = April 2009| pmid = 19226510| doi = 10.1002/cne.21974| s2cid = 5200449| url = https://www.researchgate.net/publication/24024444| access-date = 4 September 2013| ref = {{harvid|Azevedo et al.|2009}}| archive-date = 18 February 2021| archive-url = https://web.archive.org/web/20210218035513/https://www.researchgate.net/publication/24024444_Equal_Numbers_of_Neuronal_and_Nonneuronal_Cells_Make_the_Human_Brain_an_Isometrically_Scaled-Up_Primate_Brain| url-status = live}}
* {{Citation |first=Anthony |last=Berglas |title=Artificial Intelligence will Kill our Grandchildren |year=2008 |url=http://berglas.org/Articles/AIKillGrandchildren/AIKillGrandchildren.html |access-date=31 Augustus 2012 |archive-date=22 Julie 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120722154231/http://berglas.org/Articles/AIKillGrandchildren/AIKillGrandchildren.html |url-status=live}}
* {{Citation | last = Chalmers |first = David | year=1996 | title = The Conscious Mind |publisher=Oxford University Press.}}
* {{Citation | last = Clocksin|first=William |date=Aug 2003 |title=Artificial intelligence and the future|journal=Philosophical Transactions of the Royal Society A |pmid=12952683 |volume=361 |issue=1809 |pages=1721–1748 |doi=10.1098/rsta.2003.1232 |bibcode=2003RSPTA.361.1721C |s2cid=31032007}}.
* {{Citation | first = Brad | last = Darrach | date=20 November 1970 | title=Meet Shakey, the First Electronic Person | magazine=Life | pages = 58–68 }}.
* {{Citation | last = Drachman | first = D | title = Do we have brain to spare? | journal = Neurology | volume = 64 | issue = 12 | pages = 2004–5 | year = 2005 | pmid = 15985565 | doi = 10.1212/01.WNL.0000166914.38327.BB | s2cid = 38482114}}.
* {{Citation | last1 = Feigenbaum | first1 = Edward A. | first2=Pamela | last2=McCorduck | title = The Fifth Generation: Artificial Intelligence and Japan's Computer Challenge to the World | publisher = Michael Joseph | year = 1983 | isbn = 978-0-7181-2401-4 }}
* {{Citation
| last = Gelernter
| first = David
| year = 2010
| title = Dream-logic, the Internet and Artificial Thought
| url = http://www.edge.org/3rd_culture/gelernter10.1/gelernter10.1_index.html
| access-date = 25 July 2010
| archive-date = 26 July 2010
| archive-url = https://web.archive.org/web/20100726055120/http://www.edge.org/3rd_culture/gelernter10.1/gelernter10.1_index.html
| url-status = live
}}
* {{Citation
|editor1-last = Goertzel
|editor1-first = Ben
|editor2-last = Pennachin
|editor2-first = Cassio
|year = 2006
|title = Artificial General Intelligence
|publisher = Springer
|url = http://people.inf.elte.hu/csizsekp/ai/books/artificial-general-intelligence-cognitive-technologies.9783540237334.27156.pdf
|isbn = 978-3-540-23733-4
|archive-url = https://web.archive.org/web/20130320184603/http://people.inf.elte.hu/csizsekp/ai/books/artificial-general-intelligence-cognitive-technologies.9783540237334.27156.pdf
|archive-date = 20 March 2013
}}
* {{Citation |last=Goertzel |first=Ben |author-link=Ben Goertzel |date=Dec 2007 |title=Human-level artificial general intelligence and the possibility of a technological singularity: a reaction to Ray Kurzweil's The Singularity Is Near, and McDermott's critique of Kurzweil |journal=Artificial Intelligence |volume=171 |issue=18, Special Review Issue |pages=1161–1173 |url=https://scholar.google.com/scholar?hl=sv&lr=&cluster=15189798216526465792 |access-date=1 April 2009 |doi=10.1016/j.artint.2007.10.011 |archive-date=7 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160107042341/http://scholar.google.com/scholar?hl=sv&lr=&cluster=15189798216526465792 |url-status=live |doi-access=free }}.
* {{Citation | last = Gubrud | first = Mark | url = http://www.foresight.org/Conferences/MNT05/Papers/Gubrud/ | title = Nanotechnology and International Security | journal = Fifth Foresight Conference on Molecular Nanotechnology | date = November 1997 | access-date = 7 May 2011 | archive-date = 29 May 2011 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110529215447/http://www.foresight.org/Conferences/MNT05/Papers/Gubrud/ | url-status = live }}
* {{cite web |last1=Halal |first1=William E. |title=TechCast Article Series: The Automation of Thought |url=http://www.techcast.org/Upload/PDFs/633615794236495345_TCTheAutomationofThought.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20130606101835/http://www.techcast.org/Upload/PDFs/633615794236495345_TCTheAutomationofThought.pdf |archive-date=6 June 2013 }}
* {{Citation| last1 = Holte | first1=RC | last2=Choueiry |first2=BY| title = Abstraction and reformulation in artificial intelligence| journal = Philosophical Transactions of the Royal Society B| volume = 358| issue = 1435| pages = 1197–1204| year = 2003| pmid = 12903653| pmc = 1693218| doi=10.1098/rstb.2003.1317}}.
* {{Citation | last = Howe | first = J. | url = http://www.dai.ed.ac.uk/AI_at_Edinburgh_perspective.html | title = Artificial Intelligence at Edinburgh University : a Perspective | date = November 1994 | access-date = 30 Augustus 2007 | archive-date = 17 Augustus 2007 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070817012000/http://www.dai.ed.ac.uk/AI_at_Edinburgh_perspective.html | url-status = live }}
* {{Citation | last = Johnson| first = Mark | year = 1987| title = The body in the mind| publisher = Chicago|isbn = 978-0-226-40317-5}}
* {{Citation | last = Kurzweil | first = Ray | author-link = Ray Kurzweil | title = The Singularity is Near | year = 2005 | publisher = Viking Press | title-link = The Singularity is Near }}
* {{Citation | last = Lighthill | first = Professor Sir James | year = 1973 | contribution= Artificial Intelligence: A General Survey | title = Artificial Intelligence: a paper symposium| publisher = Science Research Council }}
* {{Citation|last1=Luger|first1=George|first2=William|last2=Stubblefield|year=2004|title=Artificial Intelligence: Structures and Strategies for Complex Problem Solving|edition=5th|publisher=The Benjamin/Cummings Publishing Company, Inc.|page=[https://archive.org/details/artificialintell0000luge/page/720 720]|isbn=978-0-8053-4780-7|url=https://archive.org/details/artificialintell0000luge/page/720}}
* {{Citation |last=McCarthy|first=John |date=Oktober 2007 |title=From here to human-level AI|journal=Artificial Intelligence |volume=171 |pages=1174–1182 |doi=10.1016/j.artint.2007.10.009 |issue=18|doi-access=free }}.
* {{Citation |last=Moravec |first=Hans |year=1976 |url=http://www.frc.ri.cmu.edu/users/hpm/project.archive/general.articles/1975/Raw.Power.html |title=The Role of Raw Power in Intelligence |access-date=29 September 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071027160136/http://www.frc.ri.cmu.edu/users/hpm/project.archive/general.articles/1975/Raw.Power.html |archive-date=27 Oktober 2007 |url-status=dead}}
* {{Citation | last = Moravec | first = Hans | year = 1988 | title = Mind Children | publisher = Harvard University Press}}
* {{Citation |last=Moravec |first=Hans |date=1998 |title=When will computer hardware match the human brain? |journal=Journal of Evolution and Technology |volume=1 |url=http://www.transhumanist.com/volume1/moravec.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060615031852/http://transhumanist.com/volume1/moravec.htm |archive-date=15 June 2006 |url-status=dead |access-date=23 June 2006 }}
* {{Citation |last=Nagel |year=1974 |title=What Is it Like to Be a Bat |journal=Philosophical Review |volume=83 |issue=4 |pages=435–50 |url=http://organizations.utep.edu/Portals/1475/nagel_bat.pdf |doi=10.2307/2183914 |jstor=2183914 |access-date=7 November 2009 |archive-date=7 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090907231201/http://organizations.utep.edu/Portals/1475/nagel_bat.pdf |url-status=live}}.
* {{Citation | last1 = Newell | first1 = Allen | last2 = Simon | first2=H. A. | year = 1963 | contribution=GPS: A Program that Simulates Human Thought| title=Computers and Thought | editor-last= Feigenbaum | editor-first= E.A. |editor2-last= Feldman |editor2-first= J. |publisher= McGraw-Hill | location= New York }}
* {{cite journal | doi = 10.1145/360018.360022 | last1 = Newell | first1 = Allen | last2 = Simon | first2=H. A. | year = 1976 | title=Computer Science as Empirical Inquiry: Symbols and Search| url = https://archive.org/details/sim_association-for-computing-machinery-communications_1976-03_19_3/page/113 | volume= 19 | pages = 113–126 | journal = Communications of the ACM| issue=3 | doi-access= free }}
* {{Citation| last=Nilsson | first=Nils | year=1998|title=Artificial Intelligence: A New Synthesis|publisher=Morgan Kaufmann Publishers|isbn=978-1-55860-467-4}}
* {{Citation|last=NRC|chapter=Developments in Artificial Intelligence|chapter-url=http://www.nap.edu/readingroom/books/far/ch9.html|title=Funding a Revolution: Government Support for Computing Research|publisher=National Academy Press|year=1999|access-date=29 September 2007|archive-date=12 January 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080112001018/http://www.nap.edu/readingroom/books/far/ch9.html|url-status=live}}
* {{Citation | last = Omohundro|first= Steve| year = 2008| title= The Nature of Self-Improving Artificial Intelligence| publisher= presented and distributed at the 2007 Singularity Summit, San Francisco, CA.}}
* {{Citation | last1 = Poole | first1 = David | first2 = Alan | last2 = Mackworth | first3 = Randy | last3 = Goebel | publisher = Oxford University Press | year = 1998 | title = Computational Intelligence: A Logical Approach | url = http://www.cs.ubc.ca/spider/poole/ci.html | location = New York | access-date = 6 Desember 2007 | archive-date = 25 Julie 2009 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090725025030/http://www.cs.ubc.ca/spider/poole/ci.html | url-status = live }}
* {{Citation |last1=Sandberg |first1=Anders |last2=Boström |first2=Nick |title=Whole Brain Emulation: A Roadmap |url=http://www.fhi.ox.ac.uk/Reports/2008-3.pdf |access-date=5 April 2009 |series=Technical Report #2008‐3 |year=2008 |publisher=Future of Humanity Institute, Oxford University |archive-date=21 Desember 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081221082324/http://www.fhi.ox.ac.uk/Reports/2008-3.pdf |url-status=live}}
* {{Citation |last=Searle |first=John |author-link=John Searle |title=Minds, Brains and Programs |journal=Behavioral and Brain Sciences |volume=3 |issue=3 |pages=417–457 |year=1980 |doi=10.1017/S0140525X00005756 |s2cid=55303721 |url=http://cogprints.org/7150/1/10.1.1.83.5248.pdf |access-date=3 September 2020 |archive-date=7 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200907132841/http://cogprints.org/7150/1/10.1.1.83.5248.pdf |url-status=live}}
* {{Citation | last= Simon | first = H. A. | year = 1965 | title=The Shape of Automation for Men and Management | publisher =Harper & Row | location = New York }}
* {{Citation |last=Sutherland|first= J.G. |year =1990| title= Holographic Model of Memory, Learning, and Expression|journal=International Journal of Neural Systems|volume= 1–3|pages= 256–267}}.
* {{Citation
| editor1-last = de Vega | editor1-first = Manuel
| editor2-last = Glenberg | editor2-first = Arthur
| editor3-last = Graesser | editor3-first = Arthur
| year = 2008
| title = Symbols and Embodiment: Debates on meaning and cognition
| publisher = Oxford University Press
| isbn=978-0-19-921727-4
}}.
* {{cite book
| last1 = Wang
| first1 = Pei
| last2 = Goertzel
| first2 = Ben
| author-link2 = Ben Goertzel
| year = 2007
| chapter = Introduction: Aspects of Artificial General Intelligence
| pages = 1–16
| title = Advances in Artificial General Intelligence: Concepts, Architectures and Algorithms: Proceedings of the AGI Workshop 2006
| publisher = IOS Press
| isbn = 978-1-58603-758-1
| chapter-url = https://www.researchgate.net/publication/234801154
| access-date = 13 Desember 2020
| archive-date = 18 Februarie 2021
| archive-url = https://web.archive.org/web/20210218035513/https://www.researchgate.net/publication/234801154_Introduction_Aspects_of_Artificial_General_Intelligence
| url-status = live
}}
* {{Citation|vauthors=Williams RW, Herrup K | title = The control of neuron number| journal = Annual Review of Neuroscience| volume = 11| pages = 423–53| year = 1988| pmid = 3284447| doi = 10.1146/annurev.ne.11.030188.002231}}.<!--| access-date = 20 June 2009-->
* {{Citation |last=Yudkowsky |first=Eliezer |title=Artificial General Intelligence |journal=Annual Review of Psychology |publisher=Springer |year=2006 |url=http://www.singinst.org/upload/LOGI//LOGI.pdf |doi=10.1146/annurev.psych.49.1.585 |pmid=9496632 |isbn=978-3-540-23733-4 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090411050423/http://www.singinst.org/upload/LOGI/LOGI.pdf |archive-date=11 April 2009 |volume=49 |pages=585–612 }}.
* {{Citation| last=Yudkowsky | first=Eliezer | year=2008 |title=Artificial Intelligence as a Positive and Negative Factor in Global Risk |journal=Global Catastrophic Risks | doi=10.1093/oso/9780198570509.003.0021 | bibcode=2008gcr..book..303Y | isbn=978-0-19-857050-9 }}.
* {{Citation |last=Zucker|first=Jean-Daniel |date=July 2003 |title=A grounded theory of abstraction in artificial intelligence|journal=Philosophical Transactions of the Royal Society B |pmid=12903672 |volume=358 |issue=1435 |pmc=1693211 |pages=1293–1309 |doi=10.1098/rstb.2003.1308}}.
{{Gesagsrekords}}
{{Voorbladster}}
[[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]]
hgqoc9y1hslv6k2dwduzxs16wyi4ls1
Sjabloon:Bergreekse van die Kaapse Plooigordel
10
401849
3379191
2970678
2026-11-20T13:37:24Z
Aliwal2012
39067
3379191
wikitext
text/x-wiki
{{Navigasieboks
| name = Bergreekse van die Kaapse Plooigordel
| title = Bergreekse van die [[Kaapse Plooigordel]]
| state = expanded
| titleclass = vcard
| titlestyle =
| groupstyle = background:none; text-align:left; vertical-align: top; padding-left: 0.5em; padding-right: 0.5em; text-align: right;
| listclass = hlist
| group1 = Tafelberggroep
| list1 =
*[[Sederberg (berg)|Sederberg]]
*[[Olifantsrivierberge]]
*[[Piketberg]]e
*[[Groot-Winterhoekberge]]
*[[Hexrivierberge]]
*[[Kaapse Skiereiland]] en [[Tafelberg]]
*[[Du Toitskloofpas|Du Toitskloofberge]]
*[[Drakenstein]]berge
*[[Simonsberg]]
*[[Stellenboschberg]]
*[[Hottentots-Hollandberge]]
*[[Kogelberg]]
*[[Stettynsberge]]
*[[Langeberg]]
*[[Riviersonderendberge]]
*[[Kleinrivierberge]]
*[[Swartberge]]
*[[Outeniekwaberge]]
*[[Langkloofberge]]
*[[Kougaberge]]
*[[Tsitsikammaberge]]
*[[Baviaanskloofberge]]
|group2 = Witteberggroep
|list2 = *[[Skurweberge (Ceres)|Skurweberge]]
*[[Witteberg]]
*[[Suurberge]]
}}<noinclude>[[Kategorie:Aardrykskundige reekssjablone ]]</noinclude>
mh7a2z0zexcsvjwfc4b4yb69mo8dmop
Lew Swerdlin
0
402325
3379420
3343526
2026-11-21T06:47:33Z
InternetArchiveBot
131157
Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379420
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Persoon
| naam = Lew Swerdlin
| bynaam =
| beeld = Sverdlin.jpg
| beeldbeskrywing =
| onderskrif =
| geboortenaam =
| geboortedatum = {{Geboortedatum|1901|11|16}}
| geboorteplek = [[Astrachan]], [[Russiese Ryk]]
| sterfdatum = {{SDEO|1901|11|16|1969|8|29}}
| sterfteplek = [[Moskou]], [[Sowjetunie]]
| ouers =
| titel =
| nasionaliteit = [[Sowjetunie]]
| beroep = Akteur
| ander =
| bekend =
| eggenoot =
| kinders =
| webblad =
| handtekening =
}}
'''Lew Swerdlin''' ([[Russies]]: Лев Свердлин, [[1901]] – [[1969]]) was 'n [[Sowjetunie|Sowjetse]] rolprentakteur van [[Astrachanse Jode|Astrachanse Joodse]] afkoms.
== Biografie ==
Swerdlin is in 'n [[Jode|Joodse]] familie in [[Astrachan]] gebore. Toe hy 10 jaar oud was, is sy pa oorlede. As 'n minderjarige weeskind moes Swerdlin by verskeie [[werkswinkel]]s werk om sy brood te verdien. Van 1919 tot 1922 het hy in die [[Rooi Leër]] gedien. Ná demobilisasie het hy na [[Moskou]] verhuis en aan Wsewolod Mejerchold se eksperimentele teaterateljee begin studeer.<ref>{{cite web|last = Daigin|first = Uri|title = Лев Свердлин|website = JewAge|url = https://www.jewage.org/wiki/en/Article:Лев_Свердлин_-_биография|accessdate = 14 Julie 2023|lang = ru|archive-url = https://web.archive.org/web/20230714202017/https://www.jewage.org/wiki/en/Article:%D0%9B%D0%B5%D0%B2_%D0%A1%D0%B2%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%BB%D0%B8%D0%BD_-_%D0%B1%D0%B8%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F|archive-date = 14 Julie 2023|url-status = dead}}</ref>
Van 1936 tot 1969 het Swerdlin in meer as 40 rolprente gespeel. In 1954 is die status van "Volkskunstenaar van die Unie van Sosialistiese Sowjet-republieke" aan hom toegeken.
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
== Eksterne skakels ==
*{{cite web|title = Lew Swerdlin se rolprente op IMDb|website = [[Internet-rolprentdatabasis]]|url = https://www.imdb.com/name/nm0841214/|date = 16 Oktober 2015|accessdate = 14 Julie 2023|lang = en}}
{{Gesagsrekords}}
{{DEFAULTSORT:Swerdlin, Lew}}
[[Kategorie:Sowjetse akteurs]]
[[Kategorie:Astrachanse Jode]]
[[Kategorie:Mense van Astrachan]]
[[Kategorie:Geboortes in 1901]]
[[Kategorie:Sterftes in 1969]]
6yywzzfg2utkjvok2dx394631pejd1t
LK-99
0
403795
3379411
3343925
2026-11-21T05:33:50Z
InternetArchiveBot
131157
Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379411
wikitext
text/x-wiki
{{Weesbladsy}}
[[Lêer:LK-99 pellet.png|duimnael|Korrel van LK-99 word deur 'n [[magneet]] afgestoot.]]
'''LK-99''' (van die Lee-Kim 1999 navorsing),<ref name="NYTimesLK99Summer" /> is 'n kristallyne stof met 'n grys-swart voorkoms. {{r|sukbae-2023|p=8}} Die samestelling is:
:<math>Pb_{10-x}Cu_x(PO_4)_6O</math> met (0,9<x<1,1)
Daar word beweer dat dit 'n seskantige struktuur het wat effens van [[lood]] [[apatiet]] gemodifiseer is deur klein hoeveelhede [[koper]] by te voeg. Die span van die Universiteit van Korea, gelei deur Sukbae Lee (이석배) en Ji-Hoon Kim (김지훈), het hierdie materiaal vir die eerste keer as 'n anomalie in 1999 erken. {{r|sukbae-2023|p=1}} Volgens hul aansprake tree LK-99 op as 'n [[kamertemperatuur supergeleier|supergeleier by temperature onder 400 K]] (127 °C; 260 °F) sowel as by omgewingsdruk.<ref name="NYTimesLK99Summer" />{{r|sukbae-2023b}}{{r|sukbae-2023|p=1}}
Teen 5 Augustus 2023 het die wetenskaplike gemeenskap nie die supergeleiding van LK-99 by enige temperatuur deur eweknie-geëvalueerde prosesse of onafhanklike replikasie deur ander navorsingsgroepe bekragtig nie.{{r|flaherty-20230626}} Daar was een verslag van waargenome nulweerstand by 110 K (-163 ℃, -261 ℉) deur 'n span van Suidoos-Universiteit, China. Die afwesigheid van 'n goed gedefinieerde fase-oorgang, afwesigheid van die Meissner-effek ('n bepalende eienskap van supergeleiers) en die unieke toestande waaronder hierdie resultate verkry is, het egter twyfel laat ontstaan oor die geldigheid van die bewering. Verskeie ander onafhanklike navorsingspanne poog tans om die werk van die Suid-Koreaanse span te herhaal. Pogings om die voorgestelde sinteseproses te volg het uiteenlopende resultate gerapporteer. Diegene wat gedeeltelike levitasie waargeneem het soortgelyk aan dié wat in die oorspronklike artikel gerapporteer is, het diamagnetisme gevind, maar geen supergeleiding nie. Die meeste gevestigde laboratoriums wat probeer het om die werk in die oorspronklike artikel te herhaal, het tot die gevolgtrekking gekom dat dit nie 'n supergeleier was nie.
Die aanvanklike studies wat die ontdekking van LK-99 aangekondig het, is opgelaai na die ooptoegangbewaarplek van elektroniese voordrukke, arXiv. Daar was verklarings gemaak deur Lee, wat beweer dat die opgelaaide voordrukartikels onvolledig was,{{r|yonhap-sjho-20230728}} en mede-outeur Hyun-Tak Kim (김현탁) het gesê dat een van die artikels gebreke bevat het.<ref name="padavic-c-20230726" />
== Verwysings ==
{{reflist|refs=
<ref name="NYTimesLK99Summer">{{cite news |last=Chang |first=Kenneth |date=August 3, 2023 |title=LK-99 Is the Superconductor of the Summer |url=https://www.nytimes.com/2023/08/03/science/lk-99-superconductor-ambient.html |work=[[The New York Times]] |access-date=August 3, 2023 |archive-date=August 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230803183814/https://www.nytimes.com/2023/08/03/science/lk-99-superconductor-ambient.html |url-status=live |url-access=subscription}}</ref>
<ref name="sukbae-2023">{{cite arXiv|title=The First Room-Temperature Ambient-Pressure Superconductor|first1=Sukbae|last1=Lee|first2=Ji-Hoon|last2=Kim|first3=Young-Wan|last3=Kwon|date=2023-07-22|class=cond-mat.supr-con |eprint=2307.12008}}</ref>
<ref name="flaherty-20230626">{{cite web|url=https://www.eenewseurope.com/en/race-is-on-for-room-temperature-superconductor/|title=Race is on for room temperature superconductor|department=Technology News|date=2023-07-26|first=Nick|last=Flaherty|work=eeNews Europe|publisher=European Business|quote=published on the pre-print server [[arXiv|arxiv.org]] and still has to go through [[peer review]]|access-date=2023-07-26|archive-date=2023-07-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230726101041/https://www.eenewseurope.com/en/race-is-on-for-room-temperature-superconductor/|url-status=live}}</ref>
<ref name="padavic-c-20230726">{{cite news|url=https://www.newscientist.com/article/2384782-room-temperature-superconductor-breakthrough-met-with-scepticism/|title=Room-temperature superconductor 'breakthrough' met with scepticism|first=Karmela|last=Padavic-Callaghan|work=New Scientist|date=2023-07-26|access-date=2023-07-26|archive-date=2023-07-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230726181825/https://www.newscientist.com/article/2384782-room-temperature-superconductor-breakthrough-met-with-scepticism/|url-status=live|quote=Hyun-Tak Kim by die College of William & Mary in Virginia, in gesprek met New Scientist, sê hy sal enigiemand ondersteun wat probeer om sy span se werk te herhaal. … [HT] Kim was slegs mede-outeur van een van die arXiv-artikels, terwyl die ander geskryf is deur sy kollegas by die Quantum Energy Research Centre in Suid-Korea, … Albei referate bied soortgelyke metings, maar [HT] Kim sê dat die tweede [3-outeur] artikel bevat "baie gebreke" en is sonder sy toestemming na arXiv opgelaai. … Sodra die bevindinge in 'n eweknie-geëvalueerde joernaal gepubliseer is, … [HT] Kim sê … hy sal enigiemand ondersteun wat LK-99 wil skep en toets}}</ref>
<ref name="yonhap-sjho-20230728">{{cite news|url=https://www.yna.co.kr/view/AKR20230728146700017|language=ko|script-title=ko:'상온 초전도체 구현' 한국 연구에 국내외 논란…"검증 거쳐야"|trans-title=Controversy both domestic and abroad regarding Korean development of room temperature superconductor … "It has to be verified"|date=2023-07-28|access-date=2023-07-28|author=조승한|editor=강의영|publisher=Yonhap News Agency|quote=ko:… 논문이 아니며 공개도 의도한 바가 아니라고 선을 그었다. … 이 대표는 이날 연합뉴스와 통화에서 "다른 저자들의 허락 없이 권 연구교수가 임의로 아카이브에 게재한 것"이라며 "[[arXiv|아카이브]]에 내려달라는 요청을 해둔 상황" 이라고 주장했다. … 이 대표는 권 연구교수가 퀀텀에너지연구소 최고기술책임자(CTO)로 있었지만 4개월 전 이사직을 내려놓고 현재는 회사와 관련이 없다고도 밝혔다. … [[Korea University|고려대]] 관계자에 따르면 권 연구교수는 현재 학교와도 연락이 닿지 않는 상황으로 알려졌다.|archive-date=28 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230728124520/https://www.yna.co.kr/view/AKR20230728146700017|url-status=live}}</ref>
<ref name="sukbae-2023b">{{cite journal|url=http://journal.kci.go.kr/jkcgct/archive/articleView?artiId=ART002955269|title=Consideration for the development of room-temperature ambient-pressure superconductor (LK-99)|journal=Korean Crystal Growth and Crystal Technology|doi=10.6111/JKCGCT.2023.33.2.061|date=2023-03-31|volume=33|issue=2|pages=61‒70|publisher=Korea Association Of Crystal Growth|first1=Sukbae|last1=Lee|first2=Ji-Hoon|last2=Kim|first3=Sungyeon|last3=Im|first4=Soomin|last4=An|first5=Young-Wan|last5=Kwon|first6=Keun Ho|last6=Auh|access-date=2023-07-25|archive-date=2023-07-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20230725211223/http://journal.kci.go.kr/jkcgct/archive/articleView?artiId=ART002955269|url-status=dead}}</ref>
}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Fisika]]
[[Kategorie:Magnetisme]]
31jpl1lo2i2r1p5cbzhr3s2f1uzqhds
Kouebokkeveldberge
0
404379
3379195
3344128
2026-11-20T13:45:14Z
Aliwal2012
39067
[[:Kategorie:Berge van Suid-Afrika]] verwyder; [[:Kategorie:Berge van die Wes-Kaap]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]])
3379195
wikitext
text/x-wiki
[[Lêer:Olifants River (Western Cape).jpg|duimnael|300px|regs|Die Olifantsrivier in 'n ravyn suid van [[Citrusdal]]. Hier vloei dit teen die Kouebokkeveldberge op linkerhand (d.i. die oos- of regteroewer daarvan), en op regterhand lê die noordpunt van die [[Skurweberge (Ceres)|Skurweberge]].]]
Die '''Kouebokkeveldberge''', is 'n [[bergreeks]] van die [[Kaapse Plooigordel]] in die [[Wes-Kaapprovinsie]], [[Suid-Afrika]]. Geologies is die reeks uit Sederbergsandsteen van die Kaapse stelsel saamgestel. Aan die westekant word die reeks deur die [[Olifantsrivier, Namakwaland|Olifantsrivier]] van die nabye [[Olifantsrivierberge]] geskei.
== Ligging en omvang ==
Dit is bokant [[Prince Alfred Hamlet]] geleë, noord van [[Ceres]], en suid en oos van [[Citrusdal]]. Die reeks loop in 'n WNW-OSO-rigting met 'n hoë platorand aan sy suidelike en suidwestelike kant. Hoogtes van die reeks is gemiddeld 1 600 m en daar is dikwels sneeu in die winter. Hierdie hoogtes is een van die koudste plekke in die Wes-Kaap in die winter.<ref>{{Cite web|url=http://www.geometrictours.co.za/html/ceres_and_koue_bokkeveld.html|title=Ceres and The Koue Bokkeveld|archive-url=https://web.archive.org/web/20100323234655/http://www.geometrictours.co.za/html/ceres_and_koue_bokkeveld.html|archive-date=2010-03-23|access-date=2012-03-30}}</ref>
== Dreinering ==
Die [[Kouebokkeveld]] val binne die [[Olifantsrivier, Namakwaland|Olifants/Doring-stelsel]] en die [[Doringrivier (Olifants, Weskus)|Doringrivier]] het sy bronne in hierdie reeks, wat aansienlik bydra tot die vloei van die Olifants-[[opvanggebied]].
== Ekologie ==
Die flora van die Kouebokkeveld is soortgelyk aan die [[Sederberg (berg)|Sederbergflora]], met [[Fynbos|bergfynbos]] op hoë hoogtes, [[Karoo]]<nowiki/>plantegroei op die laer hange en kolle [[Widdringtonia|bergsipres]]. Plante soos die [[geelbos]], 'n spesie van ''[[Leucadendron]]'', kan hier gevind word.<ref>[http://www.proteaatlas.org.za/conebu8.htm Oil Bract Conebushes - Leucadendrons]</ref>
== Artefakte ==
[[Lêer:Stack of split sandstone below Cedarberg sandstone cliff.jpg|duimnael|300px|Gesplete rotsmassa van Sederbergsandsteen (in die nabye [[Sederberg (berg)|Sederberg]])]]
Daar is antieke [[Boesman|San-]][[rotskuns]] by 'n plek genaamd Katbakkies.<ref>[https://www.jstor.org/discover/10.2307/3886603?uid=3739136&uid=2129&uid=2&uid=70&uid=4&sid=55969272163 Rock-Paintings at Katbakkies, Koue Bokkeveld, Cape]</ref> ’n [[Meteoriet]] het in 1838 op die Koue Bokkeveld neergestort. Dit staan as die Koue Bokkeveld- of CM2-meteoriet bekend.<ref>[http://www.mindat.org/locdetailed-31190.html Koue Bokkeveld meteorite]</ref> Die meteorietfragmente was versprei en die meeste daarvan is nou verlore.<ref>{{Cite web |url=http://www.nzherald.co.nz/world/news/article.cfm?c_id=2&objectid=193124 |title=English museum accused of cashing in on SA meteorite |access-date=14 Augustus 2023 |archive-date= 4 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304212204/http://www.nzherald.co.nz/world/news/article.cfm?c_id=2&objectid=193124 |url-status=dead }}</ref>
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Koördinate op Wikidata]]
[[Kategorie:Berge van die Wes-Kaap]]
askqm3ue18uge8kyr14vq1mfvkxh4lo
Waaihoekberge
0
404383
3379210
2597921
2026-11-20T14:12:13Z
Aliwal2012
39067
[[:Kategorie:Berge van Suid-Afrika]] verwyder; [[:Kategorie:Berge van die Wes-Kaap]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]])
3379210
wikitext
text/x-wiki
Die '''Waaihoekberge''' lê suidoos van [[Tulbagh]] in die [[Witzenberg Plaaslike Munisipaliteit]], en is 'n deel van die [[Kaapse Plooigordel]].
Koördinate by {{Koördinate|33.4716|S|19.29897|O|aansig=inlyn,titel}}
{{Location map|Wes-Kaap |float = right |width=300 | caption = Ligging van die Waaihoekberge in die Wes-Kaap. | label = Waaihoekberge|position=right|background=white|lat=-33.4716|long=19.29897}}
== Eksterne skakel ==
* [https://www.summitpost.org/waaihoek/150667 Waaihoek: Climbing, Hiking & Mountaineering] by SummitPost
[[Kategorie:Berge van die Wes-Kaap]]
h411anrjt0hdlcjbpz01hpv6xo66dbk
Waboomberge
0
404389
3379213
3344129
2026-11-20T14:14:17Z
Aliwal2012
39067
[[:Kategorie:Bergreekse in Suid-Afrika]] verwyder; [[:Kategorie:Berge van die Wes-Kaap]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]])
3379213
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Berg
| Naam = Waboomberge
| Foto = Ceres (11210022123), Waboomberge.jpg
| Foto onderskrif = 'n Ooswaartse gesig op die Waboomberge, soos vanaf [[Gydopas]] noord van [[Ceres]] gesien
| Hoogte = 1 849 m
| Ligging = [[Wes-Kaap]], [[Suid-Afrika]]
| Bergreeks = [[Kaapse Plooigordel]]
| Prominensie =
| Koördinate = {{Koördinate|33|15|11|S|19|27|34|O|type:mountain|aansig=inlyn,titel}}
| Topografiese kaart =
| Tipe = Berg
| geonames = 3359677
}}
{{Location map|Wes-Kaap |float = right |width=240 | caption = Ligging van die Waboomberge in die Wes-Kaap | label = Waboomberge|position=right|background=white|lat=-33.62438|long=19.90987}}
Die '''Waboomberge''' is 'n [[bergreeks]] suid van die [[Koue Bokkeveld]] en noord van die [[Warm Bokkeveld]] in die [[Wes-Kaap]] in Suid-Afrika.
Na die weste is die naaste [[dorp]]e [[Ceres]], [[Tulbagh]] en [[Prince Alfred Hamlet]], almal in die [[Witzenberg Plaaslike Munisipaliteit|Witsenberg Munisipaliteit]]. Die berg se gemiddelde hoogte is 1 332 m bo seevlak. Die hoogste piek is 1 849 m bo seespieël<ref name =rd1>Reader's Digest Atlas of Southern Africa, 1984, {{ISBN|0-947-008-02-0}}</ref> en 'n radiotoring is hier geleë. In die weste sluit dit by die [[Gydoberg]] aan, en aan die oostepunt word dit deur die [[Theronsbergpas]] (R46-pad) oorgesteek.<ref name =rd1/>
Let wel: Noord van [[Die Koo]] is 'n gelyknamige bergreeks wat deur [[Rooihoogtepas]] oorgesteek word. 'n Heuwel, sowat 15 km suidwaarts op die Warm Bokkeveld-vlakte, staan as die Waboomberg bekend.
==Kyk ook==
* [[Waboomsberge]], noordoos van [[Montagu]]
* [[Waboomsberg]], 'n bergpiek in die [[Swartberg]]
==Verwysings==
{{verwysings}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Berge van die Wes-Kaap]]
6p3f9coiehrw9fwynsqg1ejg4g52vtd
Lughawesitkamer
0
404672
3379474
3370687
2026-11-21T08:09:33Z
InternetArchiveBot
131157
Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379474
wikitext
text/x-wiki
'n '''Lughawesitkamer''' is 'n fasiliteit wat by baie [[Lughawe|lughawens]] bedryf word. Lughawesitkamers bied, vir geselekteerde [[passasier]]s, gerief verder as dié wat in die lughaweterminaal self gebied word, soos gemakliker sitplekke,<ref name="usatoday20130502">{{Cite web|url=https://www.usatoday.com/story/travel/advice/2013/05/02/airport-lounges-101-why-to-use-them-and-how-to-get-in/2127101/|title=Airport lounges 101: Why to use them and how to get in|last=Perkins, Ed|date=2 May 2013|website=SmarterTravel.com|publisher=[[USA Today]]}}</ref><ref name="sleepinginairports1">{{Cite web|url=http://www.sleepinginairports.net/airport-lounges/|title=Airport Lounges|website=Sleeping in Airports}}</ref> stiller omgewings en dikwels beter toegang tot kliëntediensverteenwoordigers. Ander akkommodasie kan privaat vergaderlokale, [[Telefoon|telefone]], [[Wi-Fi|draadlose internettoegang]] en ander sakedienste insluit, tesame met dinge om passasiersgerief te verbeter, soos gratis drankies, versnaperinge, tydskrifte en storte.
Die [[American Airlines]] Admirals Club was die eerste lughawesitkamer toe dit in 1939 by [[New York]] se [[LaGuardia-lughawe]] geopen is. Destyds het AA-president CR Smith dit as 'n promosie-instrument beskou.<ref>{{Cite web|url=https://www.teechusells.co.uk/airports-vip-lounge-pass.html|title=Admirals Club History|website=American Airlines|archive-url=https://web.archive.org/web/20140421151326/http://www.albateenairport.com/aboutus-history.html|archive-date=2014-04-21}}</ref>
[[Lêer:Sala_Dalí_-_Rincón_del_Vino_(5657319902).jpg|duimnael|480px|'n Lughawesitkamer in die Spaanse [[Adolfo Suárez Madrid–Barajas Lughawe]].]]
== Soorte ==
=== Lugdienssitkamers ===
[[Lêer:HEL_SK_Business_Lounge_general_overview.jpg|regs|duimnael|300px|'n Standaard SAS-sakesitkamer by die Helsinki-Vantaa-lughawe, [[Finland]]]]
Lugrederye bedryf lugrederysitkamers as 'n diens aan premium passasiers, gewoonlik passasiers wat eersteklas en besigheidsklas vlieg, met 'n hoë vlak gereelde vliegstatus, en premium reiskredietkaartlidmaatskap.
Die meeste groot vervoerders het een of meer sitkamers in hul [[Spil (lughawe)|spilpunte]] en fokusstede sowel as in die groot lughawens wat hulle bedien. Die groot [[Amerikaanse]] lugrederye – [[American Airlines|American]] (Admirals Club), [[Delta Air Lines|Delta]] (Delta Sky Club) en [[United Airlines|United]] (United Club) – bedryf dosyne sitkamers, terwyl kleiner lugrederye soos [[Alaska Airlines]] (Alaska Lounge) geneig is om net 'n handjievol sitkamers in hul spilpunt- en fokusstede te bedryf.
Lugrederye buite [[Australië]] en [[Noord-Amerika]] verkoop gewoonlik nie sitkamerlidmaatskap nie, en behou eerder sitkamertoegang uitsluitlik vir baie gereelde reisigers en passasiers in premium kajuite. 'n Passasier wat egter 'n sitkamerlidmaatskap by 'n lugredery in een van die drie groot lugredery-alliansies (Oneworld, [[SkyTeam]] of [[Star Alliance]]) het, kan toegang hê tot die sitkamers van die ander lede van daardie alliansie. Byvoorbeeld, [[Qantas]] Club-lidmaatskap bied toegang tot die Admirals Club-sitkamers as gevolg van 'n wedersydse reëling met American Airlines; insgelyks kan 'n lid van die United Club of ander Star Alliance-lede toegang kry tot sitkamers van [[Air Canada]] en [[Air New Zealand]].
Dit is egter nie ongewoon dat nie-alliansielede individueel instem om die gebruik van mekaar se sitkamers toe te laat. Byvoorbeeld, hoewel Alaska Airlines net nege Alaska Lounges bedryf, <ref>{{Cite web|url=https://www.alaskaair.com/content/airport-lounge/location-and-hours|title=Alaska Lounge Locations and Hours|website=Alaska Air}}</ref> het sy lede toegang tot American Airlines [[American Airlines|Admirals Club]] (en omgekeerd).
Verskeie kredietkaartmaatskappye bied hul eie handelsmerksitkamers wat toeganklik is vir sekere kaarthouers. American Express bedryf Centurion Lounges in die Verenigde State sowel as [[Hongkong Internasionale Lughawe|Hongkong]]. JPMorgan Chase en Capital One het planne aangekondig om hul eie sitkamers vir kaarthouers te open.
=== Betaal-per-gebruik sitkamers ===
[[Lêer:Delta_Sky_Club_Lounge_Narita.jpg|regs|duimnael| Delta Sky Club Lounge by die [[Narita Internasionale Lughawe]] in [[Japan]]]]
Private maatskappye, soos Airport Dimensions by Collinson Group, Aspire Lounges by Swissport, Plaza Premium Lounge, en Global Lounge Network,<ref>{{Cite web|url=http://www.globalloungenetwork.com|title=Global Lounge|website=www.globalloungenetwork.com}}</ref> bedryf ook generiese betaal-per-gebruiksitkamers.<ref name="sleepinginairports1"/> In teenstelling met lugrederysitkamers, is hierdie fasiliteite oop vir enige reisiger wat die lughawe deurkruis, ongeag die klas kaartjie of lugredery, onderhewig aan betaling van 'n fooi. Die meeste bied net dagpasse aan, maar sommige bied ook jaarlikse en lewenslange lidmaatskap aan. Toegang tot die sitkamers kan via aanlynplatforms soos LoungeBuddy bespreek word of, in beperkte gevalle, kan eendagpasse direk by die sitkameringang gekoop word.
=== Eersteklas lugrederysitkamers ===
[[Lêer:Fra_lh_firstterminal_seating.jpg|regs|duimnael| Die [[Lufthansa]] Eersteklassitkamer by [[Lughawe Frankfurt|Frankfurt Internasionale Lughawe]], [[Duitsland]]]]
Vir baie lugrederye sal 'n eersteklas-sitkamer ook aan internasionale eersteklas- en topvlakpassasiers gebied word. Eersteklas-sitkamers is gewoonlik meer eksklusief en sal ekstra geriewe bo besigheidsklas bied, wat meer ooreenstem met die Europese/Asiatiese konsep van 'n lughawe-sitkamer. In die paar gevalle waar 'n gerief slegs in die besigheidsklas-sitkamer aangebied word, word eersteklaspassasiers toegelaat om die besigheids-sitkamer te gebruik as hulle so voel. Enigiemand met eersteklas-sitkamertoegang het in elk geval amper outomaties toegang tot die besigheidsklas-sitkamer — soos as 'n reisgenoot nie in eersteklas bespreek is nie en nie as 'n gas in die eersteklas-sitkamer ingebring mag word nie. In die meeste gevalle sal lugdienste eersteklaspassasiers 'n gratis pas na hul standaard lughaweklub bied. Sommige lugrederye bied ook "aankoms-sitkamers" vir passasiers om te stort, te rus en moontlik te eet na 'n langafstand internasionale vlug.
=== Toegang tot sitkamers ===
[[Lêer:Ben_Gurion_International_Airport_טרקלין_דן1.JPG|duimnael| Toegang tot die Dan Lounge in [[Ben Gurion Internasionale Lughawe|Ben Gurion Lughawe]], [[Israel]]. Die Dan Lounge is toeganklik vir passasiers van verskeie lugrederye, houers van verskeie lidmaatskapskemas en betalende passasiers.]]
Toegang tot lughawesitkamers kan op verskeie maniere verkry word.<ref>{{cite news|title=More - and cheaper - ways to access airport lounges|author=Baskas, Harriet|work=USA Today|date=21 July 2011|url=http://travel.usatoday.com/experts/baskas/story/2011/07/More---and-cheaper---ways-to-access-airport-lounges/49516764/1|access-date= 8 Junie 2025|archive-date= 6 Desember 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131206080259/http://travel.usatoday.com/experts/baskas/story/2011/07/More---and-cheaper---ways-to-access-airport-lounges/49516764/1|url-status=dead}}</ref> In [[Australië]], [[Kanada]] en die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] is 'n algemene metode om toegang te verkry deur 'n jaarlikse of lewenslange lidmaatskap te koop, terwyl dit in [[Asië]] en [[Europa]] gewoonlik onmoontlik is. Daar word soms afslag gegee op ledegeld vir elite-lede van 'n lugredery se gereelde vliegprogram en kan dikwels volgens kilometers bepaal word. Sekere hoë-end kredietkaarte wat met 'n lugredery of sitkamernetwerk geassosieer word, soos die Chase Sapphire Reserve-, Delta Reserve- en United MileagePlus Club-kredietkaarte, sluit lidmaatskap van Priority Pass en gepaardgaande sitkamertoegang in vir so lank as wat 'n persoon die kaart besit.<ref>{{Cite web|url=https://www.teechusells.co.uk/airports-vip-lounge-pass.html|title=Seven Ways to Score Airport Lounge Access|website=teechusells.co.uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20170824235340/https://www.teechusells.co.uk/airports-vip-lounge-pass.html|archive-date=2017-08-24}}</ref>
Toegang tot sitkamers kan ook verkry word met 'n lugrederystatuskaart, wat algemeen is in Europa. Die boonste gereeldevlieg-vlakke bied dikwels toegang tot enige van 'n lugredery se sitkamers of vennootlugrederye se sitkamers, wanneer in enige reisklas op enige van die vennootlugrederye gereis word (gewoonlik word dit vereis dat die kaarthouer op een van die diensverskaffer se vlugte bespreek is binne die volgende 24 uur). Die meeste lugdienste bied gewoonlik ook gratis sitkamertoegang aan enigiemand in hul premiumkajuite (eersteklas of besigheidsklas) op hul reisdae; in Noord-Amerika is dit gewoonlik net beskikbaar aan passasiers op interkontinentale of transkontinentale vlugte.
Onafhanklike programme bied toegang tot geselekteerde lugredery-sitkamers teen 'n jaarlikse fooi, terwyl Go Simply, Holiday Extras, LoungePass en sommige aanbiedinge deur onafhanklike en lugrederysitkamerprogramme betaal per gebruik en/of voorafbespreekte toegang bied sonder dat dit nodig is vir lidmaatskap. Premium kredietkaarte soos Diners Club International, en die American Express Platinum- en Centurion Card-debietkaarte bied sitkamerprogramme vir lede.<ref>{{cite news|title=Best Credit Cards for Airport Lounge Access|author=Arnold, Curtis|work=[[Forbes]]|date=23 August 2012|url=https://www.forbes.com/sites/moneybuilder/2012/08/23/best-credit-cards-for-airport-lounge-access/}}</ref><ref>{{cite news|title=Best Credit Cards for Airport Lounge Access|author=Arnold, Curtis|work=Huffington Post|date=16 October 2012|url=http://www.huffingtonpost.com/curtis-arnold/credit-cards-airport-lounges_b_1790319.html}}</ref> Sommige banke, soos ABN Amro en [[HSBC]], bied toegang tot sitkamer vir premium kliënte.<ref>{{Cite web|url=http://www.airtravelgenius.com/airport-lounge-access/|title=How To Get Airport Lounge Access – The Ultimate Guide|date=5 July 2016|website=AirTravelGenius.com}}</ref> American Express bied ook toegang tot sitkamers wat aan Priority Pass behoort en brei sy eie reeks sitkamers uit.<ref>{{Cite web|url=https://loungereview.com/american-express-centurion-lounge-network-expansion-underway/|title=American Express Centurion Lounge network expansion underway|date=22 May 2015|website=loungereview.com}}</ref>
== Geriewe ==
[[Lêer:PUS_Asiana_04.JPG|duimnael| Rekenaarwerkstasies by die [[Asiana Airlines|Asiana]] besigheidsklas-sitkamer by Gimhae Internasionale Lughawe in [[Suid-Korea]]]]
[[Lêer:Refreshments_at_the_Delta_Sky_Club_Narita.jpg|duimnael| Verversings word bedien by die Delta Sky Club Lounge in die [[Narita Internasionale Lughawe]]]]
Behalwe dat dit meer gemaklike sitplekke bied, bied sitkamers gewoonlik komplimentêre alkoholiese en [[Koeldrank|nie-alkoholiese drankies]], en ligte versnaperinge<ref name="usatoday20130502"/> soos [[vrugte]], [[kaas]], [[sop]], gebak en [[Ontbyt|ontbytitems]]. In die Verenigde State en Kanada bied byna alle binnelandse sitkamers 'n oop kroeg vir plaaslike [[bier]], [[Wyn|huiswyn]] en sterk drank. In die Verenigde State is premium drankies soos ingevoerde bier, drank uit die boonste rakke, hoë-end [[wyn]]e en [[sjampanje]] dikwels te koop.<ref name="usatoday201204092">{{cite news|title=Airport lounges upgraded with new amenities, better food|author=Nancy Trejos|work=USA Today|date=10 April 2012|url=http://travel.usatoday.com/flights/story/2012-04-09/Airport-lounges-upgraded-with-new-amenities-better-food/54136356/1|access-date=17 Augustus 2023|archive-date=17 Desember 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141217034406/http://travel.usatoday.com/flights/story/2012-04-09/Airport-lounges-upgraded-with-new-amenities-better-food/54136356/1|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=Best new airport amenities in 2013|author=Baskas, Harriet|work=USA Today|date=14 December 2013|url=https://www.usatoday.com/story/travel/flights/2013/12/11/best-airport-amenities/3955357/}}</ref>
Ander geriewe sluit gewoonlik vluginligtingmonitors, [[televisie]], [[koerant]]e en [[tydskrif]]te in,<ref name="usatoday20130502" /> plus sakesentrums met lessenaars, internetwerkstasies, telefone,<ref name="usatoday20130502" /> fotostaatmasjiene en faksdienste. Komplimentêre draadlose internettoegang vir kliënte is ook algemeen.<ref name="sleepinginairports12">{{cite web|url=http://www.sleepinginairports.net/airport-lounges/|title=Airport Lounges|website=Sleeping in Airports}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.cnet.com/news/virgin-blue-touts-free-wi-fi-in-airport-lounge-battle/|title=Virgin Blue touts free Wi-Fi in airport lounge battle|author=CNET Australia staff|date=31 May 2006|website=CNET}}</ref>
In Asië, Europa en die [[Midde-Ooste]] kan sitkamers (veral dié vir eersteklaspassasiers) redelik luuks wees, met 'n uitgebreide premium oop kroeg, vol warm en koue buffetmaaltye,<ref name="sleepinginairports1"/> sigaarkamers, spa- en masseerdienste, fiksheidsentrums, privaat cabanas,<ref>{{Cite web|url=https://loungereview.com/lounges/british-airways-concorde-lounge-lhr-t5/|title=British Airways Concorde Lounge at London Heathrow|website=loungereview.com}}</ref> uiltjieknip-suites<ref name="sleepinginairports1" /> en storte.<ref name="sleepinginairports13">{{cite web|url=http://www.sleepinginairports.net/airport-lounges/|title=Airport Lounges|website=Sleeping in Airports}}</ref><ref>{{cite news|title=A Flat Bed, Not on the Plane|author=Negroni, Christine|work=The New York Times|date=19 December 2011|url=https://www.nytimes.com/2011/12/20/business/is-it-a-dream-a-place-to-nap-at-the-airport.html?pagewanted=all&_r=0}}</ref>
== Sitkamers in ander vorme van vervoer ==
Fasiliteite soortgelyk aan lughawesitkamers kan gevind word in groot [[Spoorwegstasie|treinstasies]] (soos Amtrak se ClubAcela-sitkamers of die DB Lounge), hoofsaaklik vir eersteklas-interstedelike spoor- of nagtreinpassasiers.
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
[[Kategorie:Lughawens]]
[[Kategorie:Hotelle]]
f1f8qqrdsl9huiyiwphj9bz6psp0wsl
Hawekwaberge
0
404765
3379174
3344271
2026-11-20T13:08:46Z
Aliwal2012
39067
3379174
wikitext
text/x-wiki
[[Lêer:Hawequas Mountain "Man in the Mountain" - Wellington.jpg|duimnael|regs|Die Hawekwaberge.]]
Die '''Hawekwaberge''' (of Hawequa) is ‘n bergreeks in die [[Boland]], noord van die [[Klein-Drakensteinberge]]. In die ooste sluit dit by die [[Slanghoekberge]] aan, en in die noordweste by die [[Limietberge]].
==Ligging==
Die reeks is tussen die [[Paarl]], [[Wellington]] en [[Rawsonville]] en noord van die Klein-Drakensteinberge geleë. Die suidergrens word as die Du Toitskloof met sy Molenaarsrivier, die [[Du Toitskloofpas]] (op die [[R101 (Suid-Afrika)|R101-pad]]) en die [[Hugenotetonnel]] (op die [[N1 (Suid-Afrika)|N1-pad]]) beskou.
==Bergterrein==
Rondom die Hawekwa-bergopvanggebied is van die grootste damme in die [[Wes-Kaap]]. In en rondom die Hawekwa-natuurreservaat is verskeie kampeerterreine en voetslaanpaaie. ‘n Radiotoring staan op die Wittebergpiek, teen 1 634 m bo seevlak is dit die hoogste punt in hierdie gebied. Ander pieke is die Nuwejaarspiek (1 327 m), Kromrivierpiek (1 457 m) en Molenaarspiek (1 527 m).
==Geskiedenis==
Waarskynlik is die reeks vernoem na ‘n [[Khoi]]-stam, die Hawequa, of ook Hawekwa, Obiekwa of Obiqua.<ref name="lc" /> Die betekenis van die woord word aangegee as óf "moordenaar", "man-in-die-berg", of "dief/diewe".<ref name="wm" /><ref name="donsmaps" /><ref name="theincidentaltourist" /><ref name="capetownetc" />
Daar was reeds in 1783 'n veepaadjie in die berge.
== Verwysings ==
{{Verwysings|verwysings=
<ref name="lc">{{Cite web |url=https://languagecentre.sun.ac.za/wp-content/uploads/2021/01/SaPlaceNamesDictionary1987.pdf |title=Raper, PE, Dictionary Of Southern African Place Names, 1987, p201 |lang=en |access-date= 5 Februarie 2025 |archive-date=15 Junie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230615131737/https://languagecentre.sun.ac.za/wp-content/uploads/2021/01/SaPlaceNamesDictionary1987.pdf |url-status=live }}</ref>
<ref name="wm">{{Cite web |work=Wellingtonmuseum |url=https://www.facebook.com/photo.php?fbid=2980406482236235&id=1581547128788851&set=a.1589530717990492 |title=Facebook/Wellington Museum}}</ref>
<ref name="donsmaps">{{Cite web|url=https://www.donsmaps.com/sanafrica.html|title=South African Rock paintings in the Cedar Mountains|website=www.donsmaps.com|accessdate=2025-02-11|archive-date=2024-12-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20241218122906/https://www.donsmaps.com/sanafrica.html|url-status=live}}</ref>
<ref name="theincidentaltourist">{{Cite web|url=https://theincidentaltourist.com/natural-born-hiker/|title=Natural Born Hiker. My Love for Walking|first=Dawn|last=Jorgensen|date=2019-04-10|accessdate=2025-02-11|archive-date=2024-12-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20241211094737/https://theincidentaltourist.com/natural-born-hiker/|url-status=live}}</ref>
<ref name="capetownetc">{{Cite web|url=https://www.capetownetc.com/things-to-do-cape-town/the-man-in-the-mountain-a-khoisan-tale/|title=The man in the mountain: A Khoisan tale|date=2020-08-04|website=CapeTown ETC|accessdate=2025-02-11}}</ref>
}}
== Bronnelys ==
*Burman, José: Cape Trails and Wilderness Areas. [[Kaapstad]]: [[Human & Rousseau]], 1987. {{ISBN|0-7981-2236-6}}
*[[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]], deel 5. Kaapstad: Nasou, 1972. {{ISBN|0-625-00321-7}}
{{koördinate|33|40|40|S|19|05|15|O|type:landmark_region:ZA|aansig=titel}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Berge van die Wes-Kaap]]
6mli6aa08tjln2co3rgopwtlasdo3vn
Kempegowda Internasionale Lughawe
0
406000
3379383
3344743
2026-11-21T02:07:21Z
InternetArchiveBot
131157
Red 1 verwysing(s) en merk 1 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379383
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox airport
| name = Kempegowda Int. Lughawe
| image = Bengaluru-airport.jpg
| image-width =
| IATA = BLR
| ICAO = VOBL
| coordinates = {{coord|13|12|25|N|077|42|15|E|region:IN|display=inline,title}}
| pushpin_map = Indië
| pushpin_label = '''BLR'''
| pushpin_map_caption = <center>Ligging van die lughawe in Indië</center>
| type = Openbaar
| owner-oper = Bengaluru International Airport Limited (BIAL)
| city-served = [[Bangalore]]
| location = Devanahalli, Bangalore Rural-distrik, [[Karnataka]], [[Indië]]
| opened = {{start date and age|df=yes|2008|5|24}}
| hub = <div>
* AIX Connect
* Akasa Air<ref>url=https://theprint.in/ani-press-releases/bengaluru-based-akasa-air-unveils-new-livery-the-rising-a/785950/</ref>
* Alliance Air
* DHL Aviation<ref name="auto1">{{cite web|url=https://enmobile.prnasia.com/releases/apac/dhl-express-opens-its-eur22-million-expanded-bengaluru-gateway-to-support-e-commerce-growth-338361.shtml|title=DHL Express opens its EUR22 million expanded Bengaluru Gateway to support e-commerce growth|access-date=1 February 2022|website=enmobile.prnasia.com}}</ref>
* [[FedEx Express]]
* [[IndiGo]]
* Star Air
</div>
| focus_city = <div>
* [[Air India]]
* [[SpiceJet]]
* Vistara
</div>
| elevation-f = 3 002
| elevation-m = 915
| website = {{URL|https://www.bengaluruairport.com/|Bengaluru Airport}}
| metric-elev = Y
| metric-rwy = Y
| r1-number = 09L/27R
| r1-length-f = 13 123
| r1-length-m = 4 000
| r1-surface = Teer
| r2-number = 09R/27L
| r2-length-f = 13 123
| r2-length-m = 4 000
| r2-surface = Teer
| stat-year = Januarie 2024 – Desember 2024
| stat1-header = Passasiers
| stat1-data = {{nowrap|40 730 000 ({{increase}} 9,5%)}}
| stat2-header = Internasionale passasiers
| stat2-data = 5 450 000 ({{increase}} 21%)
| stat3-header = Lugbewegings
| stat3-data = 264 553 ({{increase}} 7.5%)
| stat4-header = Vrag (ton)
| stat4-data = 496 227 ({{decrease}} 17%)
| footnotes = Bron: [[Lughawensowerheid van Indië]] (AAI)<ref>{{cite web|title=Annexure III – Passenger Data|url=https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Mar2k23Annex3.pdf|website=aai.aero|access-date=22 April 2023}}</ref><ref>{{cite web|title=Annexure II – Aircraft Movement Data|url=https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Mar2k23Annex2.pdf|website=aai.aero|access-date=22 April 2023}}</ref><ref>{{cite web|title=Annexure IV – Freight Movement Data|url=https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Mar2k23Annex4.pdf|website=aai.aero|access-date=22 April 2023}}</ref>
}}
'''Kempegowda Internasionale Lughawe''' ([[IATA]]: '''BLR''' – [[ICAO]]: '''VOBL''') is 'n internasionale [[lughawe]] wat [[Bangalore]], die [[hoofstad]] van [[Karnataka]], [[Indië]], bedien. Dit is versprei oor 1600 hektaar en is ongeveer 30 km noord van die stad naby die voorstad van Devanahalli. Dit word besit en bedryf deur Bengaluru International Airport Limited (BIAL), 'n openbaar-private konsortium. Die lughawe is in Mei 2008 geopen as 'n alternatief vir verhoogde opeenhoping by HAL-lughawe, die oorspronklike primêre kommersiële lughawe wat die stad bedien. Dit is vernoem na Kempe Gowda I, die stigter van Bangalore. Kempegowda Internasionale Lughawe het Karnataka se eerste ten volle [[sonkrag]]-aangedrewe lughawe geword, ontwikkel deur CleanMax Solar.<ref>{{cite news|title=CleanMax Solar to power Chennai Metro – Times of India|url=http://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/cleanmax-solar-to-power-chennai-metro/articleshow/59285311.cms|work=The Times of India|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170927041952/http://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/cleanmax-solar-to-power-chennai-metro/articleshow/59285311.cms|archive-date=27 September 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://cleanmaxsolar.com/pdf/BIAL-case-study.pdf|title=Kempegowda International Airport|archive-url=https://web.archive.org/web/20170922194708/https://cleanmaxsolar.com/pdf/BIAL-case-study.pdf|archive-date=22 September 2017|access-date=19 September 2017|url-status=dead}}</ref>
Die lughawe is die derde besigste lughawe volgens passasiersverkeer, lugverkeerbewegings en binnelandse en totale vrag wat in Indië hanteer word, <ref>{{Cite web|url=https://www.reliantlogisticsinstitute.com/five-busiest-airports-in-india-in-terms-of-volume-of-freight-as-per-fy-2019-2020/|title=Top 5 Airports of India by cargo traffic in 2020|date=7 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20210614080258/https://www.reliantlogisticsinstitute.com/five-busiest-airports-in-india-in-terms-of-volume-of-freight-as-per-fy-2019-2020/|archive-date=14 June 2021|access-date=14 June 2021}}</ref> naas die lughawens in [[Indira Gandhi Internasionale Lughawe|Delhi]] en [[Chhatrapati Shivaji Maharaj Internasionale Lughawe|Mumbai]], en is die 29ste besigste lughawe in Asië. In die boekjaar 2021–2022 het die lughawe ongeveer 16,2 miljoen passasiers en 411 550 ton vrag hanteer. Die lughawe bied verbindingsvlugte na al ses bewoonde vastelande, en direkte vlugte na vyf van hulle.
Die lughawe het twee passasiersterminale wat beide binnelandse en internasionale bedrywighede hanteer, en twee aanloopbane, waarvan die tweede op 6 Desember 2019 in gebruik geneem is.<ref>{{cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/transportation/airlines-/-aviation/lt-bags-bengaluru-airport-contract-to-build-terminal-two/articleshow/66054706.cms?from=mdr|newspaper=Economic Times|title=L&T bags Bengaluru airport contract to build terminal two|date=3 October 2018|access-date=7 August 2019}}</ref><ref>{{cite news|title=First flight takes off from second runway at Bengaluru airport|url=https://www.thehindu.com/news/cities/bangalore/first-flight-takes-off-from-second-runway-at-bengaluru-airport/article30219423.ece|access-date=9 December 2019|work=The Hindu|date=6 December 2019|language=en-IN|archive-date=9 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191209170431/https://www.thehindu.com/news/cities/bangalore/first-flight-takes-off-from-second-runway-at-bengaluru-airport/article30219423.ece|url-status=live}}</ref> Die tweede terminaal is in Desember 2022 deur premier [[Narendra Modi]] ingewy en het in Januarie 2023 met binnelandse bedrywighede begin. Sedert September 2023 hanteer dit volle internasionale bedrywighede.<ref name="The New Indian Express2">{{cite news|title=PM inaugurates swanky Terminal-2 of Bengaluru airport|url=https://www.newindianexpress.com/cities/bengaluru/2022/nov/11/pm-inaugurates-swanky-terminal-2-of-bengaluru-airport-2517262.amp|work=The New Indian Express|date=11 November 2022|access-date=13 November 2022|language=en}}</ref><ref name="The Times of India2">{{cite news|title=All international flights from Bengaluru airport will move to Terminal 2 from September 1|url=https://m.timesofindia.com/city/bengaluru/all-intl-flights-from-kia-will-move-to-t2-from-september-1/articleshow/100861031.cms|work=The Times of India|date=9 June 2023|access-date=13 June 2023|language=en}}</ref> Daar is ook 'n vragdorpie en drie vragterminale. Die lughawe dien as 'n [[Spil (lughawe)|spilpunt]] vir AIX Connect, Alliance Air, Go First, [[IndiGo]], Star Air en DHL Aviation en is 'n fokusstad vir [[Air India]] en [[SpiceJet]].
In September 2022 het [[Qantas]] met Airbus A330's na [[Sydney-lughawe|Sydney]] begin vlieg, dis die eerste direkte diens tussen Bangalore en Australië.<ref>{{Cite news|author=Special Correspondent|date=8 April 2022|title=Qantas announces direct flights from Sydney-Bengaluru|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/national/qantas-announces-direct-flights-from-sydney-bengaluru/article65303044.ece|access-date=6 July 2022|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite news|last=Sinha|first=Saurabh|date=9 April 2022|title=Qantas to start Bengaluru-Sydney nonstop flights from September 14|work=[[The Times of India]]|url=https://timesofindia.com/city/bengaluru/qantas-to-start-bengaluru-sydney-nonstop-flights-from-september-14/articleshow/90737636.cms|access-date=6 July 2022}}</ref> Die volgende maand het [[Emirates]] die [[Airbus A380]] op een van sy vlugte na Doebai bekend gestel, wat Bangalore se eerste A380-diens merk.<ref>{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/cities/bangalore/bengalurus-nikhil-sandeep-piloted-emirates-a380-cloud-nine-historic-flight-city-8225153/|title=Bengaluru's Nikhil and Sandeep who piloted Emirates A380 on cloud nine after historic flight to city|work=The Indian Express|date=22 October 2022|accessdate=8 November 2022|author=Prasad, Sanath}}</ref> [[Air India]] het in Desember 'n geskeduleerde vlug na [[San Francisco Internasionale Lughawe|San Francisco]] aan boord van [[Boeing 777]]-vliegtuie begin.<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/business/Industry/air-india-to-induct-30-planes-over-next-15-months/article65881995.ece|title=Air India to induct 30 planes over next 15 months|work=The Hindu|date=12 September 2022|accessdate=24 October 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221002111209/https://www.thehindu.com/business/Industry/air-india-to-induct-30-planes-over-next-15-months/article65881995.ece|archivedate=2 October 2022}}</ref>
== Eienaarskap ==
Die lughawe word besit en bedryf deur Bengaluru International Airport Limited (BIAL), 'n openbare beperkte maatskappy. Die regering van Indië het BIAL die reg gegee om die lughawe vir 30 jaar te bedryf, met 'n opsie om vir nog 30 jaar voort te gaan. Die maatskappy is 'n publiek-private konsortium- onderneming. GVK het aanvanklik 43% van die aandele in die Bangalore-lughawe besit. In 2016 het GVK besluit om sy aandeel van 33% in BIAL aan Fairfax Financial te verkoop vir ₹2149 cr.
== Fasiliteite ==
[[Lêer:DutyFree-BLR-Airport.jpg|duimnael|Belastingvrye aankope in die internasionale aankomssaal.]]
=== Aanloopbane ===
Kempegowda Internasionale Lughawe het twee aanloopbane in gebruik.
=== Terminaal 1 ===
[[Lêer:Bengaluru_Airport_International_Departures.jpg|duimnael|Internasionale vertrekafdeling by Kempegowda Internasionale Lughawe]]
'n Enkele geïntegreerde passasiersterminaal akkommodeer beide binnelandse en internasionale bedrywighede. Dit dek 150 556 vk m en kan jaarliks 20 miljoen passasiers hanteer.<ref name="bialupdate2">{{cite news|url=http://www.bengaluruairport.com/ourBusiness/terminalNews.jspx|title=BIA Terminal 1 Expansion Capacity, Design And Construction Update 2012-05-07|date=7 May 2012|work=Kempegowda International Airport Bengaluru|access-date=11 October 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150630032038/http://www.bengaluruairport.com/ourBusiness/terminalNews.jspx|archive-date=30 June 2015}}</ref><ref name="acharjee2">{{cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/story/bangalore-kempegowda-international-airport-launched-civil-aviation-minister-ajit-singh-state-chief-minister-siddaramaiah/1/331452.html|title=Bangalore unveils its new international airport terminal|last=Acharjee|first=Sonali|date=16 December 2013|work=India Today|access-date=11 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222121531/http://indiatoday.intoday.in/story/bangalore-kempegowda-international-airport-launched-civil-aviation-minister-ajit-singh-state-chief-minister-siddaramaiah/1/331452.html|archive-date=22 December 2015}}</ref> Inweeg- en bagasie-herwinningsareas is op die onderste verdieping geleë, terwyl vertrekhekke op die eerste verdieping geleë is. Hekke 1, 2, 12–18, 28–30 op die eerste verdieping word vir binnelandse vertrek gebruik, hekke 31–42 op die eerste verdieping word gebruik vir internasionale vertrekke, hekke 3–9 en hekke 19–25 vorm onderskeidelik die Westelike en Oostelike bushekke.<ref>{{Cite web|url=http://www.bengaluruairport.com/shoppingAndFandB/seasonOfSmiles.jspx?_afrLoop=7993680367376496&_afrWindowMode=0&_adf.ctrl-state=15dogiubt_4|title=Information on New Boarding Gates Numbering|website=Kempegowda International Airport Bengaluru|access-date=12 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20221006130919/https://www.bengaluruairport.com/shoppingAndFandB/seasonOfSmiles.jspx?_afrLoop=7993680367376496&_afrWindowMode=0&_adf.ctrl-state=15dogiubt_4|archive-date= 6 Oktober 2022|url-status=dead}}</ref> Hek 41–42 is toegerus om die wêreld se grootste passasiersvliegtuig, die [[Airbus A380]], te bedien.<ref>{{cite news|url=http://www.ndtv.com/bangalore-news/bangalore-airport-named-after-city-founder-kempegowda-544566|title=Bangalore airport named after city founder Kempegowda|date=15 December 2013|work=NDTV|access-date=15 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160319002923/http://www.ndtv.com/bangalore-news/bangalore-airport-named-after-city-founder-kempegowda-544566|archive-date=19 March 2016}}</ref> [[Lughawesitkamer]]s word verskaf deur Travel Food Services, wat ook 'n transitohotel in die terminaal bedryf. Vir BBP's is daar 'n aparte 930 m2 sitkamer.<ref name="dhns2">{{cite news|url=http://www.deccanherald.com/content/374653/master-plan-develop-airport-real.html|title=Master plan to develop airport real estate|date=14 December 2013|newspaper=The Hindu|access-date=13 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20131219120243/http://www.deccanherald.com/content/374653/master-plan-develop-airport-real.html|archive-date=19 December 2013}}</ref><ref>{{cite news|url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/bangalore/others/Sri-Lankan-PM-traveled-like-any-ordinary-flier-in-all-humility/articleshow/45102488.cms|title=Sri Lankan PM traveled like any ordinary flier, in all humility|last=Prakash|first=Rakesh|date=10 November 2014|newspaper=Bangalore Mirror|access-date=31 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160128105450/http://www.bangaloremirror.com/bangalore/others/Sri-Lankan-PM-traveled-like-any-ordinary-flier-in-all-humility/articleshow/45102488.cms|archive-date=28 January 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=https://ztravelnews.com/bengaluru-airport-both-runways-to-become-operational-from-march-25/|title=Bengaluru Airport: Both Runways To Become Operational From March 25|last=Arora|first=Vijay|date=19 February 2021|website=Z Travel News Worldwide|language=en-US|access-date=10 March 2021}}{{Dooie skakel|date=Oktober 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
=== Terminaal 2 ===
Die lughawe se tweede terminaal, ontwerp as 'n huldeblyk aan die "Garden City" van [[Bangalore]] deur Skidmore, Owings & Merrill en gebou deur Larsen & Toubro, is op 11 November 2022 deur premier [[Narendra Modi]] ingewy. Die eerste fase van terminaal 2, gebou teen 'n koste van ongeveer ₹ 5 000 crore, met 'n grootte van 255 000 m², sal help om die kapasiteit van die lughawe met 'n bykomende 25 miljoen passasiers per jaar te vergroot.<ref>{{Cite web|url=https://zeenews.india.com/aviation/bengalurus-kempegowda-international-airport-gets-swanky-new-terminal-2-all-you-need-to-know-design-features-capacity-2533361.html|title=Bengaluru's Kempegowda International Airport gets SWANKY new Terminal 2: All you need to KNOW - Design, Features, Capacity|website=Zee News|language=en-US|access-date=10 November 2022}}</ref> Die tweede fase van terminaal 2 word beplan en sal na verwagting 'n bykomende kapasiteit van 20 miljoen passasiers per jaar verskaf,<ref>{{Cite web|url=https://www.deccanherald.com/content/653955/kias-garden-themed-terminal-2.html|title=KIA's garden-themed Terminal-2 massive in size|date=15 January 2018|website=Deccan Herald|language=en-US|access-date=10 November 2022}}</ref> en sodoende die algehele kapasiteit van die terminaal tot meer as 45 miljoen passasiers per jaar verhoog. Konstruksie van die eerste fase van terminaal 2 het in 2018 begin, maar die projek het vertragings ondervind as gevolg van die [[Covid-19-pandemie]].<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/cities/bangalore/pandemic-delays-completion-of-bengaluru-airports-terminal-ii-7514695/|title=Pandemic delays completion of Bengaluru airport's Terminal II|date=17 September 2021|website=The Indian Express|language=en-US|access-date=10 November 2022}}</ref>
Die aankomsarea van terminaal 2 is op die grondvloer geleë, terwyl vertrekke op die eerste verdieping beplan word. Die eerste fase van terminaal 2 beskik oor 95 inkloktoonbanke, 17 sekuriteitskontrolebane, 9 bagasie-afhaalgondels, 34 konvensionele en 6 elektroniese immigrasiehekke. Met voorsiening vir teerbladhekke en lugbrughekke, insluitend Kode-F-hekke om groter vliegtuie soos die [[Airbus A380]] en die [[Boeing 747-8]] te hanteer, het die eerste fase van terminaal 2 met binnelandse bedrywighede op 15 Januarie 2023 begin, met Star Air as die eerste lugredery wat uit die nuwe terminaal bedryf word.<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/cities/bangalore/bengaluru-airport-terminal-2-begin-domestic-operations-on-january-15-8373826/|title=Bengaluru airport's Terminal 2 to begin domestic operations on January 15|date=10 January 2023|website=Indian Express|language=en-US|access-date=11 January 2023}}</ref> Op 12 September 2023 het Terminaal 2 alle internasionale bedrywighede begin hanteer, met [[Saudia]] wat die eerste internasionale aankoms na Terminaal 2 bedryf het.<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/cities/bangalore/bengaluru-airport-terminal-2-international-flight-operations-8935449/|title=International flight operations to commence from Terminal 2 of Bengaluru airport Tuesday|date=11 September 2023|website=Indian Express|language=en-US|access-date=12 September 2023}}</ref> Benewens die hantering van alle internasionale bedrywighede, hanteer Terminaal 2 ook binnelandse vlugte wat deur [[Air India]], AIX Connect, Vistara en Star Air bedryf word.<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/cities/bangalore/kias-terminal-2-will-handle-both-international-and-domestic-flights/article67292029.ece|title=KIA’s Terminal-2 will handle both international and domestic flights|date=12 September 2023|website=The Hindu|language=en-US|access-date=12 September 2023}}</ref>
Tegnologie en volhoubaarheid was van die sleutelontwerpdoelwitte van Terminaal 2, met die terminale wat 'n [[Leadership in Energy and Environmental Design|LEED]] platinum-sertifisering van die US Green Building Council ontvang het.
=== Lugvaartbrandstofdienste ===
Die lughawe het 'n brandstofplaas, versprei oor 4,5 ha wes van die vragdorpie en passasiersterminaal. Dit is gebou deur IndianOil SkyTanking Ltd (IOSL), maar word deur verskeie oliemaatskappye gedeel.<ref>{{cite news|url=http://www.rediff.com/money/2008/aug/19oil.htm|title=Fuel deals: Indian Oil JV eyes Mumbai, Delhi airports|last=Kulkarni|first=Mahesh|date=19 August 2008|work=Rediff|access-date=12 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20110415173317/http://www.rediff.com/money/2008/aug/19oil.htm|archive-date=15 April 2011}}</ref> In Oktober 2008 het Indian Oil 'n 36 km-lange brandstofpypleiding tussen sy bergingsterminaal in Devanagonthi en Kempegowda-lughawe in gebruik geneem. Voorheen moes vliegtuigbrandstof met [[Vragmotor|tenkwaens]] na die lughawe vervoer word, wat verkeers- en besoedelingsprobleme veroorsaak het.<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/ioc-does-its-groundwork-for-devanahalli-airport/article1357276.ece|title=IOC does its groundwork for Devanahalli airport|date=15 October 2008|newspaper=The Hindu|access-date=12 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160403162339/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/ioc-does-its-groundwork-for-devanahalli-airport/article1357276.ece|archive-date=3 April 2016}}</ref>
=== Sentrale kombuis ===
Voedseldiensverskaffer SATS het voorgestel om hul eerste sentrale kombuis, 'n fasiliteit van 14 000 vierkante meter, op te rig met 'n belegging van Rs. 210 crore om in die vraag in die streek te voorsien. SATS het reeds 'n langdurige vennootskap met die lughawe deur sy lugvaart-spysenieringsassosiaat Taj SATS en grondhanteringsassosiaat AISATS. Die fasiliteit is by die Kempegowda Internasionale Lughawe geleë en het begin opereer op 16 Maart 2024.<ref>{{cite web| url=https://www.business-standard.com/article/companies/sats-to-establish-rs-210-cr-central-kitchen-in-india-at-bengaluru-airport-121072601232_1.html| title=SATS to establish Rs 210 cr central kitchen in India at Bengaluru airport| date=26 July 2021| work=Business Standard}}</ref><ref>{{Cite news |date=16 March 2024 |title=Bengaluru gets facility that can produce 1.7 lakh meals every day |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/bengalurus-new-central-kitchen-produces-17l-meals-daily/articleshow/108535273.cms |access-date=29 December 2024 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref>
== Statistiek ==
{| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%"
|+'''Besigste binnelandse roetes vanaf BLR (2021–22) <ref>{{Cite web|url=https://www.dgca.gov.in/digigov-portal/?page=jsp/dgca/InventoryList/dataReports/aviationDataStatistics/airTransport/domestic/yearly/26/Normal/INDIAN%20CITY%20PAIR%20WISE%20PASSENGER%20TRAFFIC/CITY%20PAIR%20WISE%20SCHEDULED%20DOMESTIC%20PASSENGER%20TRAFFIC%20STATISTICS.pdf&main4267/4210/servicename|title=Domestic Air Transport: Statistics for 2021-22|access-date=22 August 2023}}</ref>'''
! Rang
! Lughawe
! Rederye
! Vertrekkende passasiers
|-
| style="text-align:center;" | 1
| [[Indira Gandhi Internasionale Lughawe|Delhi]]
| [[Air India]], AIX Connect, Akasa Air, [[IndiGo]], [[SpiceJet]], Vistara
| 1 117 057
|-
| style="text-align:center;" | 2
| [[Chhatrapati Shivaji Maharaj Internasionale Lughawe|Mumbai, Maharashtra]]
| [[Air India]], AIX Connect, Akasa Air, [[IndiGo]], Vistara
| 751 580
|-
| style="text-align:center;" | 3
| [[Kolkata]], Wes-Bengale
| AIX Connect, Akasa Air, IndiGo, SpiceJet
| 677 476
|-
| style="text-align:center;" | 4
| [[Rajiv Gandhi Internasionale Lughawe|Hyderabad, Telangana]]
| [[Air India]], AIX Connect, Akasa Air, Alliance Air, IndiGo, Star Air, Vistara
| 465 868
|-
| style="text-align:center;" | 5
| Kochi, Kerala
| AIX Connect, Akasa Air, Alliance Air, IndiGo
| 325 070
|-
| style="text-align:center;" | 6
| Goa–Dabolim, [[Goa]]
| AIX Connect, Alliance Air, IndiGo, SpiceJet, Vistara
| 306 874
|-
| style="text-align:center;" | 7
| [[Ahmedabad Lughawe|Ahmedabad, Gujarat]]
| Akasa Air, IndiGo
| 282 428
|-
| style="text-align:center;" | 8
| Pune, Maharashtra
| AIX Connect, Akasa Air, IndiGo, Star Air
| 282 379
|-
| style="text-align:center;" | 9
| Chennai, Tamil Nadu
| Air India, AIX Connect, IndiGo
| 278 230
|-
| style="text-align:center;" | 10
| Patna, Bihar
| IndiGo
| 214 270
|}
{| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%"
|+'''Besigste internasionale roetes vanaf BLR (2022–2023) <ref>{{Cite web|url=https://www.dgca.gov.in/digigov-portal/?page=jsp/dgca/InventoryList/dataReports/aviationDataStatistics/airTransport/international/quaterly/23Q1_4.pdf&main4268/4207/servicename|title=International Air Transport: Statistics for Q1 2023|access-date=18 May 2023}}</ref>'''
! Rang
! Lughawe
! Rederye
! Vertrekkende passasiers
|-
| style="text-align:center;" | 1
|{{Vlagikoon|UAE}} [[Doebai Internasionale Lughawe|Doebai, Verenigde Arabiese Emirate]]
| [[Emirates]], [[IndiGo]]
| 425 923
|-
| style="text-align:center;" | 2
|{{Vlagikoon|SIN}} [[Singapoer Changi Lughawe|Singapoer]]
| Air India Express, [[IndiGo]], [[Singapore Airlines]]
| 188 641
|-
| style="text-align:center;" | 3
|{{Vlagikoon|QAT}} [[Hamad Internasionale Lughawe|Doha, Katar]]
| [[IndiGo]], [[Qatar Airways]]
| 157 565
|-
| style="text-align:center;" | 4
|{{Vlagikoon|THA}} [[Suvarnabhumi Internasionale Lughawe|Bangkok-Suvarnabhumi, Thailand]]
| [[IndiGo]], [[Thai Airways|Thai Airways International]]
| 121 454
|-
| style="text-align:center;" | 5
|{{Vlagikoon|GER}} [[Lughawe Frankfurt|Frankfurt, Duitsland]]
| [[Lufthansa]]
| 121 384
|-
| style="text-align:center;" | 6
|{{Vlagikoon|MDV}} [[Velana Internasionale Lughawe|Malé, Maledive]]
| [[Air India]], [[IndiGo]]
| 107 826
|-
| style="text-align:center;" | 7
|{{Vlagikoon|UAE}} [[Aboe Dhabi Internasionale Lughawe|Aboe Dhabi, Verenigde Arabiese Emirate]]
| [[Etihad Airways]]
| 90 027
|-
| style="text-align:center;" | 8
|{{Vlagikoon|MAS}} [[Kuala Lumpur Internasionale Lughawe|Kuala Lumpur, Maleisië]]
| [[AirAsia]], Batik Air Malaysia, [[Malaysia Airlines]]
| 86 466
|-
| style="text-align:center;" | 9
|{{Vlagikoon|FRA}} [[Lughawe Parys-Charles de Gaulle|Parys-Charles de Gaulle, Frankryk]]
| [[Air France]]
| 81 777
|-
| style="text-align:center;" | 10
|{{Vlagikoon|GBR}} [[Lughawe Londen-Heathrow|Londen-Heathrow, Verenigde Koninkryk]]
| [[British Airways]]
| 71 954
|}
== Landvervoer ==
[[Lêer:BIAL_Volvo_buses.JPG|duimnael|BMTC Volvo-busse wat die stad met die lughawe verbind]]
=== Pad ===
Kempegowda-lughawe is met die stad Bangalore verbind deur die nasionale hoofweg 44 (NH 44). In Januarie 2014 is 'n sesbaan-oorbrug oor die NH 44 tussen Hebbal en die lughawe voltooi, wat help om reistyd na en van die stad te verminder.<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/Hebbal-to-Kempegowda-International-Airport-in-20-minutes/articleshow/29573300.cms|title=Hebbal to Kempegowda International Airport in 20 minutes|date=30 January 2014|newspaper=[[The Times of India]]|access-date=13 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20150708210631/http://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/Hebbal-to-Kempegowda-International-Airport-in-20-minutes/articleshow/29573300.cms|archive-date=8 July 2015|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/bangalore/drive-to-airport-to-be-smoother-by-monthend/article5530974.ece|title=Drive to airport to be smoother by month-end|date=2 January 2014|newspaper=The Hindu|access-date=10 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20140418180205/http://www.thehindu.com/news/cities/bangalore/drive-to-airport-to-be-smoother-by-monthend/article5530974.ece|archive-date=18 April 2014}}</ref>
=== Spoor ===
'n Halte by die KIA-grens het in Januarie 2021 begin werk.<ref>{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/bengaluru-kempegowda-airport-suburban-train-finally-start-monday-140744|title=Bengaluru-Kempegowda airport suburban train to finally start from Monday|date=3 January 2021|website=The News Minute|archive-url=https://web.archive.org/web/20210103090003/https://www.thenewsminute.com/article/bengaluru-kempegowda-airport-suburban-train-finally-start-monday-140744|archive-date=3 January 2021|access-date=3 January 2021}}</ref> Die treinhalte is met pendelbusse van 'n kort vyf minute met die lughaweterminaal verbind. Elke dag stop vyf treine vanaf die stad na Devanahalli by die KIA-halte en vyf treine keer terug.<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/explained/train-services-bengaluru-city-kempegowda-international-airport-7133408/|title=Trains between Bengaluru city and Kempegowda International Airport: All you need to know {{!}} Explained News,The Indian Express|date=5 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125233025/https://indianexpress.com/article/explained/train-services-bengaluru-city-kempegowda-international-airport-7133408/|archive-date=25 January 2021|access-date=12 February 2021}}</ref>
=== Metro ===
Die plan om 'n metroverbinding tussen Bangalore en die lughawe met twee stasies by die lughawe te bou, is in 2020 herleef en is nou in aanbou.<ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/bengaluru/2021/oct/12/bmrcl-will-spend-rs-800-cr-for-infra-for-2-metro-stations-to-airport-line-will-be-ready-by-dec-2024-2370708.html|title=BMRCL will spend Rs 800 crore for infra for two Metro stations to airport, line will be ready by December 2024|date=12 October 2021|website=The New Indian Express|access-date=8 November 2021}}</ref> In Januarie 2019 het die regering van Karnataka die Bangalore-lughawe-metrolyn goedgekeur. Die projek wat beoog word om [[Bangalore|Bangalore-stad]] met die lughawe te verbind, is onder Fase 2B van Namma Metro, en is 37 km lank.
== Verwysings ==
{{Verwysings|2}}
== Eksterne skakels ==
{{commons-inline|Kempegowda International Airport|Mangalore Airport}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Lughawens in Indië]]
[[Kategorie:Geboue en strukture in Indië]]
hhl3glnfu5o1io9at11o3g1vzct8nlp
Koning Mswati III Internasionale Lughawe
0
406499
3379391
2614996
2026-11-21T03:49:40Z
InternetArchiveBot
131157
Red 2 verwysing(s) en merk 0 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379391
wikitext
text/x-wiki
{{Databoks}}
'''Koning Mswati III Internasionale Lughawe''' ([[IATA]]: '''SHO''', [[ICAO]]: '''FDSK'''), is 'n [[internasionale lughawe]] in [[Eswatini]] wat aanvanklik in die beplannings- en konstruksiefase '''Sikhuphe Internasionale Lughawe''' genoem is,<ref name="news24-open">{{Cite web|url=http://www.news24.com.ng/Africa/News/Swaziland-king-opens-white-elephant-airport-20140308-2|title=Swaziland king opens 'white elephant' airport|date=8 March 2014|website=www.news24.com.ng|publisher=News24 Nigeria|archive-url=https://archive.today/20140321111630/www.news24.com.ng/Africa/News/Swaziland-king-opens-white-elephant-airport-20140308-2|archive-date=21 March 2014|access-date=15 July 2014|quote=Swaziland's ruler, however, defended the airport, which was built under the name Sikhuphe International Airport but was on Friday renamed King Mswati-III International Airport.}}</ref><ref name="times-Sikhuphe">{{Cite web|url=http://www.times.co.sz/index.php?news=19000|title=Sikhuphe to receive the world early next year|access-date=2010-08-15}}</ref> Dit het Matsapha-lughawe in 2014 vervang as die enigste internasionale lughawe in Eswatini wat kommersiële vlugte aanvaar. Dit is ontwerp om 360 000 passasiers per jaar te hanteer.
[[Lêer:King_Mswati_III_International_Airport_-_Airfield.jpg|duimnael| Lugkant-aansig van terminaal]]
[[Lêer:King_Mswati_III_International_Airport_-_Plane_Airlink.jpg|duimnael| ’n [[Airlink]] [[Embraer ERJ familie|Embraer 135]] op die teerblad]]
== Konstruksie ==
Konstruksie het in 2003 begin aan hierdie $150m-projek. Die Taiwanese regering het VS$22m tot die projek bygedra. <ref>{{Cite web|url=http://www.airports.org/aci/aci/file/ADN%20-%20Momberger/2009/ACI-Sept09.pdf|title=Airport Development News|publisher=ACI World|archive-url=https://web.archive.org/web/20100821072926/http://www.airports.org/aci/aci/file/ADN%20-%20Momberger/2009/ACI-Sept09.pdf|archive-date=21 August 2010|access-date=2009-10-05}}</ref>
Dit is deel van [[Mswati III|Koning Mswati III]] se $1 miljard millennium-projekbeleggingsinisiatief om Eswatini se posisie as 'n toeristebestemming te verbeter. Die lughawe dien as 'n toerismepoort na Eswatini se wildreservate, hetsy binnelands of nabygeleë, soos die [[Victoria-waterval]], [[Maputo]], die [[Krugerwildtuin]] en KwaZulu-Natal se wildreservate.<ref name="airtech">{{Cite web|url=http://www.airport-technology.com/projects/sikhuphe-internation/|title=Sikhuphe International Airport, Swaziland|website=airport-technology.com|publisher=Net Resources International|access-date=2009-10-05}}</ref>
Dit is egter sedert 1980 in die beplanningsfase, en sedertdien is die [[Kruger Mpumalanga Internasionale Lughawe]] geopen en die lughawens van [[Maputo]] en [[Durban]] opgegradeer.<ref name="tacom">{{Cite web|url=http://www.tradersafrica.com/articles.asp?articleid={5DF1DD9D-3694-420D-9AFA-0D22C783D189}|title=Swaziland's Millennium Projects|date=February–May 2005|website=TradersAfrica.com|access-date=2009-10-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20091226105227/http://www.tradersafrica.com/articles.asp?articleid=%7B5DF1DD9D-3694-420D-9AFA-0D22C783D189%7D|archive-date=2009-12-26|url-status=dead}}</ref> Daar is ook kommer oor die omgewing aangesien Sikhupe naby Hlane Royal Nasionale Park is en seldsame spesies arende en aasvoëls in gevaar kan stel.<ref name="hall">{{Cite web|url=http://ipsnews.net/africa/interna.asp?idnews=25447|title=A White Elephant for Those Jumbo Jets?|last=Hall|first=James|date=Sep 13, 2004|publisher=Inter Press Service News Agency|archive-url=https://web.archive.org/web/20090610073003/http://www.ipsnews.net/africa/interna.asp?idnews=25447|archive-date=10 June 2009|access-date=2009-10-05}}</ref>
Koning Mswati III Internasionale Lughawe is beplan om Matsapha-lughawe teen 2010 te vervang, met laasgenoemde wat deur die weermag oorgeneem word.<ref name="times-Sikhuphe2">{{cite web|url=http://www.times.co.sz/index.php?news=19000|title=Sikhuphe to receive the world early next year|accessdate=2010-08-15}}</ref><ref name="army2">{{cite news|url=http://www.observer.org.sz/index.php?news=7325|title=Army to take over Matsapha Airport|last=Vilakati|first=Faith|date=14 September 2009|work=The Swazi Observer|accessdate=2009-10-05|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110716055355/http://www.observer.org.sz/index.php?news=7325|archivedate=16 July 2011}}</ref>
King Mswati III Internasionale Lughawe is op 7 Maart 2014 ingewy, al het dit nog nie 'n IATA-lisensie gehad om te bedryf nie.<ref name="news24-open"/> Diens het 30 September 2014 'n aanvang geneem.<ref>{{Cite web|url=http://www.iol.co.za/business/international/swazilands-king-mswati-airport-finally-gets-going-1762324|title=Swaziland's King Mswati airport finally gets going|publisher=Independent Online|access-date=2016-08-21}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://allafrica.com/stories/201408221546.html|title=Swaziland: Airlink Forced to Use King's Airport|publisher=[[AllAfrica.com]]|access-date=2016-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20160222152515/http://allafrica.com/stories/201408221546.html|archive-date=2016-02-22|url-status=dead}}</ref>
== Fasiliteite ==
Planne sluit 'n 3 600 m CAT 1 aanloopbaan in, en kapasiteit vir 300 000 passasiers per jaar. Dit sal in staat wees om groot vliegtuie te hanteer, en diensvlugte na enige bestemming in die wêreld.<ref name="airtech"/>
== Lugrederye en bestemmings ==
{| class="wikitable"
|+Rederye en bestemmings
!Lugredery
!Stad
!Lughawe
|-
|[[Airlink]]
|[[Johannesburg]]
|[[O.R. Tambo Internasionale Lughawe|O.R. Tambo Internasionaal]]
|-
|[[Eswatini Air]]
|Kaapstad<br/>Durban<br/>Harare<br/>Johannesburg
|[[Kaapstad Internasionale Lughawe|Kaapstad Internasionaal]]<br/>[[Koning Shaka Internasionale Lughawe|Koning Shaka Internasionaal]]<br/>[[Robert Gabriel Mugabe Internasionale Lughawe|Robert Gabriel Mugabe Internasionaal]]<br/>[[O.R. Tambo Internasionale Lughawe|O.R. Tambo Internasionaal]]<ref>{{cite web | url=https://www.sapeople.com/2023/03/03/eswatini-air-to-launch-flights-in-south-africa-this-month/ | title=Eswatini Air to launch flights in South Africa this month | date=3 Maart 2023 }}</ref>
|}
== Verwysings ==
{{Verwysings|2}}
[[Kategorie:Koördinate op Wikidata]]
[[Kategorie:Lughawens in Afrika]]
4g4xalqo0qwmrqoirrccd6pg4magwvz
Fosfien
0
406945
3379392
2818263
2026-11-21T03:49:53Z
Jcwf
4
3379392
wikitext
text/x-wiki
{{Chemiekas2
|struktuur=Phosphine.svg
|struktuur2=Phosphine-3D-vdW.png
|CASNo=7803-51-2<ref name="AG">{{cite web|url=https://www.airgas.com/msds/001070.pdf|title=sds}}</ref>
|formule={{Chem|P|H|3}}
|Digtheid= 1,17 rel. lug<ref name="AG"/>
|MolereMassa= 34 [g/mol]<ref name="AG"/>
|Kookpunt= -87,7 °C<ref name="AG"/>
|Smeltpunt= -133 °C<ref name="AG"/>
|HenryKonstante = <!--1,3 x 10<sup>-3</sup> [L/mol.atm] 1750 [K]<ref>{{ref:Sander}}</ref>-->
|Reuk= knoffelrig, vissig<ref name="AG"/>
|Voorkoms = Kleurlose gas<ref name="AG"/>
|KritiekeT=+51,556 °C <ref name="AG"/>
|Selfontbrandingspunt=+38 °C<ref name="AG"/>
|LC50=22 dpm; 1 uur; rot
|Ruimtegroep=P4{{sub|2}}32
|Ruimtegroepnommer=208
|Selparms=a=631pm<ref name="Aflow">{{cite web|url=https://www.aflowlib.org/prototype-encyclopedia/A3B_cP16_208_j_b.html|publisher=Aflow|title=PH3 Structure|access-date= 5 Oktober 2023|archive-date= 5 Oktober 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231005034948/https://www.aflowlib.org/prototype-encyclopedia/A3B_cP16_208_j_b.html|url-status=dead}}</ref>
|Oplosbaarheid= ~340 dpm in water<ref name="EPA">{{cite web|url=https://www3.epa.gov/pesticides/chem_search/reg_actions/registration/fs_PC-066500_01-Dec-99.pdf|publisher=US EPA|title=Fact Sheet for Phosphine}}</ref>
}}
[[Lêer:88. Добивање и горење на фосфин.ogg|duimnael|links|Vervaardiging en verbranding van fosfien]]
'''Fosfien''' is 'n verbinding van [[fosfor]] en [[waterstof]] met die chemiese formule {{chem|P|H|3}}. Dit kan as 'n [[hidried]] van fosfor beskou word of as 'n [[fosfied]] van waterstof.
Dit is 'n baie toksiese en brandbare gas.
Daar is ook afgeleide, gesubstitueerde verbindings soos {{chem|C|H|3|P|H|2}} wat fosfiene genoem word.
== Kristalstruktuur ==
Teen lae temperature kristalliseer die verbinding in 'n kubiese struktuur.<ref name="Aflow"/>
== Chemiese eienskappe ==
Kalsiumfosfied reageer met water en stel fosfien vry:
:<math>Ca_3P_2 +6H_2O \rightarrow 3Ca^{2+} + 6OH^- + 2PH_3</math>
'n Ander sintese behels wit [[fosfor]] en 'n sterk basis, soos natriumhidroksied. Dit is 'n [[Redoksreaksie#Outoredoksreaksies|outoredoksreaksie]] wat ook [[fosfaat]] vrystel. Fosfien is analoog aan [[ammoniak]] en kan soute vorm soos {{chem|P|H|4|I}} maar hulle is baie minder stabiel as die ammoniumsoute.<ref>{{cite book|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB06:000000774|title=Leerboek der scheikunde gegrond op atoommodel en periodiek systeem|year=1937|authors=A.E. van Arkel, H.G.S. Snijder|publisher=Noorhoff}}</ref>
== Gebruike ==
Fosfien word soms vir berokingsdoeleindes gebruik bv. teen die amandelmot ''[[Cadra cautella]]'' of die ryskalander ''[[Sitophilus oryzae]]''. Vanweë die hoë toksisiteit is die gebruik aan groot beperkings onderhewig. Fosfien se lewensduur in lug egter taamlik kort, ongeveer 5 uur. Dit word deur hidroksielradikale vernietig.<ref name="EPA"/>
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
{{Fosfiede}}
[[Kategorie:Verbindings van fosfor]]
[[Kategorie:Anorganiese verbindings]]
4me31ljva5c7fa73zwgtrs7ddlzpw67
Kaliummetavanadaat
0
408043
3379379
2625561
2026-11-21T00:58:55Z
InternetArchiveBot
131157
Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379379
wikitext
text/x-wiki
{{Chemiekas2
|struktuur12=KVO3 crystal structure.png
|IUPACNaam= Kaliummetavanadaat
|teks=
|CASNo=13769-43-2<ref name=FI>{{cite web|url=https://www.fishersci.no/shop/products/potassium-metavanadate-99-9-metals-basis-thermo-scientific/11398298|publisher=Fisher|title=Potassium metavanadate|access-date=28 Oktober 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231028051025/https://www.fishersci.no/shop/products/potassium-metavanadate-99-9-metals-basis-thermo-scientific/11398298|archive-date=28 Oktober 2023|url-status=dead}}</ref>
|formule= {{chem|K|V|O|3}}
|Voorkoms= Gelerig wit vastestof<ref name="Lcrl">{{cite web|url=https://www.lcrl.net/potassium-vanadate/|publisher=Londen Chemical & Resources Ltd|title=Potassium Vanadate}}</ref>
|Reuk=Reukloos<ref name="FI"/>
|MolereMassa=138,04 [g/mol]<ref name="Lcrl"/>
|Digtheid=
|Smeltpunt = 520 °C<ref name="Lcrl"/>
|Kookpunt =
|Oplosbaarheid = Oplosbaar<ref name="Lcrl"/>
|LD50=323 [mg/kg] (oraal; rot)<ref name="FI"/>
|Flitspunt=
|Ruimtegroep=Pbcm<ref name="Misra"/>
|Ruimtegroepnommer= 57
|Strukturbericht=
|Selparms=a=570; b=1082; c=522 pm<ref name="Christ"/>
}}
'''Kaliummetavanadaat''' is 'n [[sout (chemiese stof)|sout]] van [[kalium]] en metavanadiumsuur, 'n oksosuur afgelei van vanadium in sy +5 [[oksidasietoestand]]. Dit het die chemiese formule {{chem|K|V|O|3}}.
Die sout is [[amfiproties|amfoteries]] en [[higroskopie]]s.<ref name="Lcrl"/>
==Kristalstruktuur==
Kaliummetavanadaat kistalliseer in 'n ortorombiese struktuur (a=570; b=1082; c=522 pm). Dit het ruimtegroep Pbcm D{{sub sup|11|2h}} (57) en die pirokseenstruktuur. <ref name="Misra">{{cite journal|authors=Misra, N.K., Choudhary, R.N.P. & Yadav, K.L. |title=Structural, spectroscopic and dielectric properties of KVO3 |journal=Pramana - J Phys |volume=44|pages=219–224|year=1995|doi=10.1007/BF02848473}}</ref>
Dit het 'n monohidraat {{chem|K|V|O|3}} wat 'n ander struktuur besit wat ook ortorombies is (Pnam; (62); a=815,1; 1358,6; c=369,7 pm). In albei strukture vorm die metavanadaat kettings van [{{chem|V|O|4}}]-eenhede wat hoeke deel. In die hidraat is die eenheid egter 'n trigonale dipiramied met vyfvoudige koördinasie.<ref name="Christ">{{cite journal|authors=Christ, C.L., Clark, J.R. and Evans, H.T. |year=1954|title=The crystal structure of potassium metavanadate monohydrate, KVO3.H2O |journal=Acta Cryst. |volume=7 |pages=801-807|doi=10.1107/S0365110X54002496}}</ref>
==Chemiese eienskappe==
Kaliummetavanadaat kan verkry word deur [[vanadiumpentoksied|vanadium(V)oksied]] ({{chem|V|2|O|5}}) in 'n verwarmde oplossing van [[kaliumhidroksied]] (KOH) op te los en die [[pH]] tussen 6,5 en 8 te hou. By afkoeling ontstaan naaldvormige kristalle van albei die vanadaat en sy hidraat afhankelik van die spoed waarmee dit afgekoel word. By 8<pH<10 ontstaan 'n pirovanadaat en by pH>10 die ortovanadaat {{chem|K|V|O|4}}.<ref name="Christ"/>
==Gebruike==
Kaliummetavanadaat is 'n belangrike kommersiële produk. Dit word gebruik in die elektronika, katalise en materiaalkunde. Dit word as elektroliet in litiumbatterye aangewend.<ref name="Lcrl"/> Ander gebruike is as korrosie-inhibeerder en middel teen skaalvorming. Dit word wyd gebruik in chemiese kunsmisbedrywe, glas- en keramiekbedrywe en farmaseutiese industrieë. Dit word ook gebruik in die proses van pigmentproduksie vir plastiek, emalje, keramieke en vir industriële gasontzwaveling en H{{sub|2}}S-adsorpsie en -eliminasie.<ref name="FI"/>
==Verwysings==
{{Verwysings}}
[[Kategorie:Kristalstruktuur met ruimtegroep 62]]
[[Kategorie:Verbindings van kalium]]
[[Kategorie:Verbindings van vanadium]]
py5kag7k99mij9cx6fdpdghytstuefz
Indiumfosfied
0
409250
3379396
3025043
2026-11-21T03:51:50Z
Jcwf
4
3379396
wikitext
text/x-wiki
{{Chemiekas2
|formule= {{ch2|InP}}
|CASNo=22398-80-7<ref name="PC">{{cite web|url=https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/Indium-phosphide#section=SpringerMaterials-Properties|title=Indium phosphide|publisher=PubChem NIH}}</ref>
|Voorkoms= donkergrys vastestof<ref name="PC"/>
|Reuk=
|Reukdrempel=
|Flitspunt=
|MolereMassa=145,8[g/mol]<ref name="PC"/>
|Kookpunt=
|Digtheid= 4,81 [g/cm{{sup|3}}]<ref name="PC"/>
|Smeltpunt= 1 070 °C <ref name="PC"/>
|Oplosbaarheid= Onoplosbaar in water
|Brekingsindeks=
|Ksp=
|Cp_s= 45,4 [J/molK]<ref name="PC"/>
|DeltaHf=-88,7 [kJ/mol]<ref name="PC"/>
|DeltaGf=-77,0 [kJ/mol]<ref name="PC"/>
|Sf_s=59,8 [J/molK]<ref name="PC"/>
|LD50=
|LC50=
|struktuur=InP.png
|struktuur2=Indium phosphide.jpg
|Selparms= a= 590 pm<ref>{{cite web|url=https://next-gen.materialsproject.org/materials/mp-20351|publisher=Materials project|title=InP}}</ref>
|Ruimtegroep=F{{bostreep|4}}3m
|Ruimtegroepnommer=216
|Strukturbericht=B3
|HenryKonstante =
}}
'''Indiumfosfied''' is 'n verbinding van [[indium]] en [[fosfor]] met die chemiese formule {{ch2|InP}}.
Dit is 'n [[halfgeleier]] met 'n [[bandgaping]] van 1,3 eV @ 25°C. Die beweeglikheid van die elektrone is baie hoog: ~4600 [cm{{sup|2}}/Vs] en van die holtes ~150 [cm{{sup|2}}/Vs]. In [[mengkristal]]le kan die bandgaping wissel van 0,3 tot 1,3 eV.<ref name="PC"/>
==Kristalstruktuur==
Soos die meeste III-V-halfgeleiers kristalliseer die stof in die kubiese [[sfaleriet]]-struktuur, wat die kode B3 van die [[strukturbericht-klassifikasie]] verteenwoordig.
==Vervaardiging==
Indiumfosfied word gewoonlik verkry deur 'n indiumsout soos {{ch2|InCl3}} te laat reageer met 'n anorganise of organiese bron van fosfor. [[Fosfien]] is 'n voorbeeld hoewel is baie toksies is. 'n Ander moontlikheid is natriumfosfied.<ref>{{cite journal|authors=P.K. Khanna, M.-S. Eum, Ki-Won Jun, Jin-Ook Baeg, Sang Il Seok|title=A novel synthesis of indium phosphide nanoparticles|journal=Materials Letters|volume=57|issue=30|year=2003|pages=4617-4621|doi=10.1016/S0167-577X(03)00371-9}}</ref>
==Gebruike==
InP is een van die materiale wat reeds gereeld vir halfgeleierlasers vir optiese transceivers gebruik word omdat dit materiaaleienskappe het soos hoë elektronmobiliteit, lae kragverbruik en lae geraasprestasie. Silikon is die halfgeleier wat die meeste in die veld van halfgeleiertoestelle gebruik word, maar vir volgende-generasie kommunikasie-infrastruktuur (5G / 6G kommunikasie, [[datasentrum]]s), is daar vraag na hoër spoed en groter kapasiteit. Hoewel dit duurder is, wen indiumfosfied in 2023 markvoorkoms om op hierdie nuwe eise te reageer. <ref>{{cite web|url=https://us.tecdia.com/products/hf/detail/case-35/?gclid=Cj0KCQiA67CrBhC1ARIsACKAa8RZT4YFK6WpNIcI3qroYOIE4ESH3OIT09X53TLgu9yjqXuE6J9siyUaAreuEALw_wcB|publisher=TecDia|title=Increased demand for InP semiconductors due to the development of 5G}}</ref>
==Verwysings==
{{Verwysings}}
{{Fosfiede}}
[[Kategorie:Verbindings van indium]]
[[Kategorie:Verbindings van fosfor]]
[[Kategorie:Anorganiese verbindings]]
oouf0lc6pwyi98nzcqa3cfiiepx1wnc
Gonzalo Lira
0
410785
3379173
3346058
2026-11-20T13:08:37Z
InternetArchiveBot
131157
Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379173
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Persoon
| naam = Gonzalo Lira
| beeld = Lêer:Gonzalo Lira López.jpg
| beeldonderskrif = Gonzalo in 2022
| geboortedatum = 29 Februarie 1968
| geboorteplek = Burbank, [[Verenigde State]]
| sterfdatum = 11 Januarie 2024
| sterfplek = [[Charkif]], [[Oekraïne]]
| beroep = [[politieke kommentator]]
| webwerf =
| handtekening =
}}
''''Gonzalo Ángel Quintilio Lira López''' ([[29 Februarie]] [[1968]], Burbank, VSA - 11 Januarie 2024, [[Charkif]], Oekraïne) was 'n Amerikaanse ondersoekende politieke kommentator van Chileens-Amerikaanse afkoms wat bekend was vir sy kritiese oogpunte oor die [[Wolodimir Zelenski|Wladimir Zelenski]]-regering en Russofiele en die konflik in die Oekraïne. Hy sterf in Oekraïnse aanhouding op 11 Januarie 2024.<ref>{{Cite web|last=Schumacher|first=Thomas|title=Report: American Journalist Gonzalo Lira Has Died While Imprisoned In Ukraine|url=https://wsau.com/2024/01/12/report-american-journalist-gonzalo-lira-has-died-while-imprisoned-in-ukraine/|access-date=2024-01-12|website=WSAU News/Talk 550 AM · 99.9 FM {{!}} Wausau, Stevens Point|language=en|archive-date=2024-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20240113053134/https://wsau.com/2024/01/12/report-american-journalist-gonzalo-lira-has-died-while-imprisoned-in-ukraine/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Tucker Carlson reports on death of American reporter in Ukrainian custody|url=https://tass.com/world/1731801|access-date=2024-01-12|website=tass.com}}</ref><ref>{{Cite web|date=2024-01-12|title=Murió Gonzalo Lira, un periodista detenido en una cárcel de Ucrania|url=https://www.diariopopular.com.ar/internacionales/murio-gonzalo-lira-un-periodista-detenido-una-carcel-ucrania-n766745|access-date=2024-01-12|website=www.diariopopular.com.ar|language=es-AR}}</ref><ref>{{Cite web|title=Cancillería confirma muerte de periodista chileno Gonzalo Lira en Ucrania - La Tercera|url=https://www.latercera.com/nacional/noticia/cancilleria-confirma-muerte-de-periodista-chileno-estadounidense-gonzalo-lira-en-ucrania/3H4HPDASEJH3BNAYCUWC4XT4MQ/?outputType=amp|access-date=2024-01-13|website=www.latercera.com}}</ref><ref>https://tass.com/world/1731827</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.timesnownews.com/world/gonzalo-lira-tucker-carlson-claims-american-citizen-dead-in-ukrainian-custody-article-106793592|title=Gonzalo Lira: Tucker Carlson Claims American Citizen Dead In Ukrainian Custody|date=13 Januarie 2024|website=TimesNow}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hungarianconservative.com/articles/current/tucker_carlson_elon_musk_gonzalo_lira/|title=Tucker Carlson, Elon Musk Calls Out Gonzalo Lira’s Imprisonment, SBU Responds | Hungarian Conservative|first=Márton|last=Losonczi|date=11 Desember 2023|website=www.hungarianconservative.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.scottritterextra.com/p/gonzalo-lira-the-sbu-and-information|title=Gonzalo Lira, the SBU, and Information Operations|first=Scott|last=Ritter|website=www.scottritterextra.com|access-date=14 Januarie 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240113190052/https://www.scottritterextra.com/p/gonzalo-lira-the-sbu-and-information|archive-date=13 Januarie 2024|url-status=dead}}</ref>
== Vroeë lewe en dood ==
Lira is in Burbank, Kalifornië, gebore as die seun van sy Chileense ouers, Gonzalo Lira Valdés en María Isabel López Hess. Sy moeder is 'n direkte afstammeling van José Miguel Carrera. Hy het sy kinderjare in die San Fernando-vallei, Los Angeles, New York, Miami en Guayaquil, Ecuador, deurgebring. Lira het in 1985 aan Saint George's College, Santiago, gegradueer, en aan Dartmouth College in 1995, met 'n graad in geskiedenis en filosofie.<ref>{{Cite web|url=https://www.genealog.cl/Chile/L/Lira/|title=Familia Lira | www.genealog.cl|website=www.genealog.cl}}</ref><ref>http://www.bibliotecanacionaldigital.gob.cl/colecciones/BND/00/RC/RC0022707.pdf</ref>
Hy was 'n [[politieke kommentator]], [[skrywer]], en filmmaker, en het ondervinding in [[Hollywood]] opgedoen. In 2010 het hy na die [[Oekraïne]] verhuis, waar hy met 'n plaaslike vrou getrou het en hom in [[Charkif]] gevestig het, die land se tweede grootste stad, naby die [[Rusland|Russiese]] grens..<ref>{{Cite web|url=https://www.presstv.ir/Detail/2024/01/13/718137/Gonzalo-Lira-critic-Zelensky-Biden-tortured-death|title=Gonzalo Lira, critic of Zelensky, ‘tortured to death’ in Ukraine prison|date=13 Januarie 2024|website=PressTV|access-date=14 Januarie 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240114044240/https://www.presstv.ir/Detail/2024/01/13/718137/Gonzalo-Lira-critic-Zelensky-Biden-tortured-death|archive-date=14 Januarie 2024|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://patch.com/district-columbia/washingtondc/human-rights-free-speech-are-conditional|title=Human Rights, Free Speech are Conditional|date=9 Januarie 2024|website=Washington DC, DC Patch}}</ref>
Hy sterf na 'n 8-maande lange aanhouding op 'n aanklag van "regverdiging van [[Rusland]] se militêre optrede in die Oekraïne," wat gelei het tot internasionale kontroversie, en vrae laat ontstaan oor vryheid van spraak en menseregte in die Verenigde State en die Oekraïne. Lira sterf op 11 Januarie 2024 in Charkif, Oekraïne.<ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/world/scratched-my-left-eye-with-toothpick-cracked-rib-us-chilean-journalist-describes-torture-in-ukrainian-prison-12943002.html|title=Scratched my left eye with toothpick, cracked rib: US-Chilean journalist describes torture in Ukrainian prison|date=1 Augustus 2023|website=Firstpost}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.helsinkitimes.fi/world-int/24744-the-tragic-end-of-gonzalo-lira-a-voice-silenced-in-ukraine.html|title=The tragic end of Gonzalo Lira: A voice silenced in Ukraine|date=13 Januarie 2024|website=Helsinki Times}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://azertag.az/en/xeber/dad_of_american_reporter_imprisoned_in_ukraine_puts_blame_on_biden-2847955|title=Dad of American reporter imprisoned in Ukraine, puts blame on Biden - AZERTAC}}</ref>
In Mei 2023 is hy gearresteer op aanklagte van "vervaardiging en verspreiding van materiaal wat Rusland se gewapende aggressie teen die Oekraïne regverdig." Hierdie gebeurtenis het nie net die uitdagings wat met vrye spraak in tye van konflik geassosieer word, beklemtoon nie, maar het ook opposisiebewegings teen Amerikaanse befondsing vir die konflik aangespoor. Prominente figure soos die tegnologie-magnaat [[Elon Musk]] en [[Tucker Carlson]] het gepleit vir sy vrylating en het internasionale aandag op sy saak gevestig.<ref>{{Cite web|last=Lavrenyuk|first=Yaroslava|date=2022-03-01|title=Фейк от «американского писателя» в Киеве: «Россия никого не убивает!»|url=https://www.stopfake.org/ru/fejk-ot-amerikanskogo-pisatelya-v-kieve-rossiya-nikogo-ne-ubivaet/|access-date=2024-01-12|website=StopFake|language=ru-RU}}</ref> Lira se vader, Gonzalo Lira sr. het herhaaldelik sy kommer uitgespreek teenoor die Amerikaanse ambassade en beamptes oor sy seun se verswakkende gesondheid tydens sy Oekraïense aanhouding. Lira sr. het ontevredenheid uitgespreek oor die vermeende gebrek aan hulp van die Amerikaanse ambassade. 'n Handgeskrewe nota van Lira het sy gesondheidskwessies uiteengesit, insluitend dubbele longontsteking, en beweer dat marteling, verwaarlosing en 'n gebrek aan mediese hulp terwyl Lira in aanhouding was, tot sy dood gelei het.<ref>{{Cite web|url=https://www.zerohedge.com/political/journalist-gonzalo-lira-reported-dead-ukrainian-custody-according-father|title=Journalist Gonzalo Lira Reported Dead In Ukrainian Custody|first=Tyler|last=Durden|access-date=14 Januarie 2024|website=Zerohedge|language=Engels}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thegrayzone.com/2023/06/01/father-gonzalo-lira-american-jailed-in-ukraine-imprisonment/,%20https://thegrayzone.com/2023/06/01/father-gonzalo-lira-american-jailed-in-ukraine-imprisonment/|title=Father of Gonzalo Lira, American jailed in Ukraine, speaks out against “political imprisonment” - The Grayzone|first=Alexander|last=Rubinstein|date=2 Junie 2023|website=thegrayzone.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thepostmillennial.com/breaking-american-journalist-gonzalo-lira-has-died-in-ukrainian-prison-reports|title=BREAKING: American journalist Gonzalo Lira has died in Ukrainian prison: reports|first=The Post|last=Millennial|website=The Post Millennial}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.rt.com/news/590599-musk-death-journalist-ukraine-prison/|first=|last=|title=Musk reacts to death of US journalist in Ukrainian prison|website=[[Russia Today]]|language=Engels|access-date=14 Januarie 2024}}</ref>
== Loopbaan ==
[[Beeld:Gonzalo_Lira_in_Kiev.png|duimnael|regs|Gonzalo Lira by die Premier Palace Hotel, Kiëf, Oekraïne, in Februarie 2022.]]
In Oktober 1996 het Lira 'n ooreenkoms met G. P. Putnam & Seuns aangegaan om sy eerste boek getiteld ''Counterparts'' te publiseer. Die verhaal handel oor 'n sterk vroulike FBI-agent en haar eweknie, 'n CIA-agent. In 1997 het hy 'n [[Spaans]]talige roman getiteld ''Tomáh Errázurih'' vrygestel. In 1998 het hy 'n kort aksiefilm genaamd ''So Kinky'' geregisseer. Sy tweede boek, ''Acrobat'', het in 2002 verskyn. In 2005 het hy ''Secuestro'' in [[Chile]] verfilm, wat goed gevaar het by die loket tydens sy openingsnaweek.<ref>{{Cite web|url=https://www.proquest.com/docview/293396364|title=Two for the Books: Novice Success Stories: [Home - ProQuest|website=www.proquest.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.proquest.com/docview/384894544?sourcetype=Newspapers|title=Preview unavailable - ProQuest|website=www.proquest.com}}</ref>
Tussen 2010 en 2013 het Lira sy idees oor ekonomie en ander onderwerpe op sy [[webjoernaal|blog]] gedeel. Soms het hy dit weer op Business Insider en Naked Capitalism geplaas. Hy het ook bygedra tot die bekende webwerf Zerohedge.
Vanaf 2017 was Lira aktief op [[YouTube]] onder die bynaam Coach Red Pill (CRP). In een video het hy voorgestel dat mense in Westerse demokrasieë na 'n minder ontwikkelde land verhuis weens sy kommer oor COVID-19-entstowwe. Hy het baie video's geplaas en intekenare gekry. In November 2021 het Lira die meeste van sy CRP-inhoud uitgevee en sy regte naam begin gebruik. Hy het in Charkif gewoon en 'n gesin gehad saam met 'n Oekraïense vrou, by wie hy een dogter gehad het.<ref>{{Cite web|url=http://www.genealogiachilenaenred.cl/gcr/IndividualPage.aspx?ID=I112834|title=Gonzalo Lira López - Genealogía Chilena en Red|website=www.genealogiachilenaenred.cl}}</ref>
Hy was ook 'n verklaarde [[Augusto Pinochet|Pinochet]]ist en het die [[staatsgreep in Chili van 1973]] ondersteun.<ref name="inter">{{Cite news |last=Fossa |first=Lissette |date=April 20, 2022 |title=Qué se sabe de Gonzalo Lira y su misteriosa desaparición en Ucrania |language=es |trans-title=What is known about Gonzalo Lira and his mysterious disappearance in Ukraine |work=INTERFERENCIA |url=https://interferencia.cl/articulos/que-se-sabe-de-gonzalo-lira-y-su-misteriosa-desaparicion-en-ucrania |access-date=April 22, 2022 |archive-date=April 20, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220420123421/https://interferencia.cl/articulos/que-se-sabe-de-gonzalo-lira-y-su-misteriosa-desaparicion-en-ucrania |url-status=live }}</ref>
== Publikasies ==
* Lira, Gonzalo (1997). Tomáh Errázurih (1ste uitgawe). Santiago de Chile: Mondadori. {{ISBN|956-258-057-1}}. OCLC 38081261.
* Lira, Gonzalo (1998). Counterparts. New York: G.P. Putnam's Sons. {{ISBN|0-399-14312-2}}. OCLC 37300650.
* Lira, Gonzalo (2002). Acrobat (1ste uitgawe). New York: St. Martin's Press. {{ISBN|0-312-28694-5}}. OCLC 48515857.
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
{{Gesagsrekords}}
{{DEFAULTSORT:Lira, Gonzalo}}
[[Kategorie:Geboortes in 1969]]
[[Kategorie:Sterftes in 2024]]
rqodznczzxjtiyrxr7vx98csmdfwiw0
Left 4 Dead
0
411876
3379414
3359929
2026-11-21T06:25:23Z
InternetArchiveBot
131157
Red 0 verwysing(s) en merk 2 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379414
wikitext
text/x-wiki
'''''Left 4 Dead''''' is 'n 2008 eerstepersoonskietspeletjie wat deur Valve South ontwikkel is en deur [[Valve Corporation|Valve]] uitgegee is.<ref name="gamasutra" /> Dit is oorspronklik vrygestel vir [[Microsoft Windows]] en Xbox 360 in November 2008 en vir [[MacOS|Mac OS X]] in Oktober 2010, en is die eerste titel in die ''Left 4 Dead''-reeks. Die spel speel af tydens die nasleep van 'n [[zombie]]-uitbraak aan die Ooskus van die Verenigde State, en stel sy vier protagoniste, genaamd die "Survivors", teen hordes van die besmette zombies.<ref name="joystiq" />
''Left 4 Dead'' gebruik Valve se eie [[Source-enjin]], met vier spelmodusse: 'n enkelspelermodus waarin geallieerde karakters deur [[KI]] beheer word, 'n vierspeler-koöperasieveldtogmodus, 'n agtspeler-aanlyn-versusmodus, en 'n vierspeler-speleroorlewingsmodus.<ref name="1up.com" /> In alle modusse beheer 'n kunsmatige intelligensie genaamd die "Director" vlakpas en itemplasings in 'n poging om 'n dinamiese ervaring te skep en herspeelwaarde te verhoog.<ref name="gs" /><ref name="411handson" />
''Left 4 Dead'' is goed ontvang deur die bedryfsmedia met sy vrystelling, met lof vir sy herspeelwaarde, fokus op samewerkende spel en filmgevoel, hoewel sommige die beperkte vlakkeuse en gebrek aan vertelling gekritiseer het.<ref name="MCPC" /><ref name="MCX360" /><ref name="1UP" /> As een van die beste videospeletjies wat ooit gemaak is, het die speletjie verskeie publikasie-toekennings gewen, sowel as onderskeidings van die Academy of Interactive Arts & Sciences en British Academy of Film and Television Arts. Soos met ''[[Team Fortress 2]]'' gedoen is, het Valve die speletjie aangevul met gratis aflaaibare inhoud. Die sukses van die speletjie het gelei tot die ontwikkeling van die opvolgverhaal ''[[Left 4 Dead 2]]'', wat in 2009 vrygestel is. In 2012 is alle ''Left 4 Dead''-veldtogte oorgedra na ''Left 4 Dead 2'', met kruisplatform-multispelerondersteuning tussen Windows en Mac weergawes van die spel.
== Verwysings ==
{{Verwysings|verwysings=
<ref name="gamasutra">{{cite web |url=http://www.gamasutra.com/view/feature/3760/the_gamasutra_20_2008s_.php?page=20 |title=Features - The Gamasutra 20: 2008's Breakthrough Developers |website=Gamasutra |date=August 13, 2008 |access-date=February 25, 2012 |first=Dana |last=Jongewaard |archive-date=February 22, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222205009/http://www.gamasutra.com/view/feature/3760/the_gamasutra_20_2008s_.php?page=20 |url-status=dead }}</ref>
<ref name="joystiq">{{cite web |url=http://www.joystiq.com/2009/07/03/interview-valves-doug-lombardi/ |title=Interview: Valve's Doug Lombardi |date=July 3, 2009 |publisher=Joystiq |access-date=July 14, 2009 |quote=The things that are happening, all the shit that is hitting the fan and turning everyone into mutant zombies, has gone much bigger than just Pennsylvania, which is where the original game was loosely set. |archive-date=September 3, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090903200032/http://www.joystiq.com/2009/07/03/interview-valves-doug-lombardi/ |url-status=dead }}</ref>
<ref name="1up.com">{{cite web |url=http://www.1up.com/do/feature?cId=3172298 |title=Left 4 Dead Afterthoughts from 1UP.com |publisher=1UP.com |access-date=January 23, 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120619042157/http://www.1up.com/features/left-4-dead-afterthoughts |archive-date=June 19, 2012 }}</ref>
<ref name="gs">{{cite web |url=http://www.gamespot.com/pc/action/left4dead/news.html?sid=6173776 |title=Left 4 Dead E3 2007 Preshow First Impressions |date=July 11, 2007 |publisher=GameSpot |access-date=November 21, 2008 |archive-date=April 15, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090415130450/http://www.gamespot.com/pc/action/left4dead/news.html?sid=6173776 |url-status=live }}</ref>
<ref name="411handson">{{cite web|title=Left 4 Dead Hands-on Preview – Survivor Side|url=http://www.left4dead411.com/left-4-dead-preview-pg1|access-date=October 25, 2008|publisher=Left 4 Dead 411|archive-date=October 21, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081021162424/http://www.left4dead411.com/left-4-dead-preview-pg1|url-status=dead}}</ref>
<ref name="MCPC">{{cite web |url=https://www.metacritic.com/game/left-4-dead/critic-reviews/?platform=pc |title=Left 4 Dead for PC Reviews |website=[[Metacritic]] |publisher=CBS Interactive |access-date=April 16, 2019 |archive-date=August 21, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200821073027/https://www.metacritic.com/game/pc/left-4-dead |url-status=live }}</ref>
<ref name="MCX360">{{cite web |url=https://www.metacritic.com/game/left-4-dead/critic-reviews/?platform=xbox-360 |title=Left 4 Dead for Xbox 360 Reviews |website=Metacritic |publisher=CBS Interactive |access-date=April 16, 2019 |archive-date=January 6, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190106092314/https://www.metacritic.com/game/xbox-360/left-4-dead |url-status=live }}</ref>
<ref name="1UP">{{cite web|url=http://www.1up.com/reviews/left-4-dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160614174538/http://www.1up.com/reviews/left-4-dead|title=Left 4 Dead for 360 from 1UP.com|work=1Up.com|first=Thierry|last=Nguyen|date=November 21, 2011|archive-date=June 14, 2016|access-date=October 12, 2020|url-status=dead}}</ref>
}}
== Eksterne skakels ==
{{Commons-kategorie inlyn}}
* {{Official website|https://www.l4d.com/blog/}}
{{Valve}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Valve Corporation]]
[[Kategorie:Rekenaarspeletjies]]
[[Kategorie:Videospeletjies]]
442nghbq3ylmq6wk5udjkebrapuvmpw
Lieslap
0
412429
3379426
3346615
2026-11-21T06:59:12Z
InternetArchiveBot
131157
Red 2 verwysing(s) en merk 0 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379426
wikitext
text/x-wiki
{{Weesbladsy}}
'''Lieslap''' verwys na die nie-been deel van 'n skaap rib. Dit word in Westerse lande as 'n lae-gehalte snit beskou.<ref>{{Cite news |date=2016-01-18 |title=How mutton flaps are killing Tonga |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/magazine-35346493 |access-date=2023-03-20}}</ref> Die hoë vetinhoud het bygedra tot hul ongewildheid in baie Westerse lande, hoewel hulle wyd as döner-vleis in [[Europa]] gebruik word.<ref>{{Cite web|title = You have probably eaten mutton flaps more times than you'd like to admit|url = http://metro.co.uk/2016/01/21/mutton-flaps-are-real-and-youve-probably-eaten-them-5636631/|website = Metro|access-date = 2016-01-22|first = Francesca|last = Kentish|date = 21 Januarie 2016}}</ref>
Lieslappe is 'n stapelvoedsel in Australasië waar hul hoë vetinhoud gekoppel is aan die ontwikkeling van vetsugprobleme.<ref>{{Cite news|title = Fatty diet wreaks havoc in islands|url = http://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=10881192|newspaper = New Zealand Herald|date = 2013-05-03|access-date = 2016-01-19|issn = 1170-0777|language = en-NZ|archive-date = 2016-01-21|archive-url = https://web.archive.org/web/20160121053327/http://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=10881192|url-status = dead}}</ref><ref name=BBCwatson2016>{{Cite web|title = How mutton flaps are killing Tonga|url = https://www.bbc.co.uk/news/magazine-35346493|website = BBC News|access-date = 2016-01-19|first = Katy|last = Watson|first2 = Sarah |last2 =Treanor|date=2016-01-19}}</ref> In 2000 het [[Fidji]] hul invoer verbied.<ref>{{cite web|url=http://www.stuff.co.nz/world/south-pacific/3207616/Pacific-nations-in-flap-over-nothing |title=Pacific nations in flap over nothing?| date= 6 January 2010|first=Michael |last=Field|website=stuff.co.nz|accessdate=2016-01-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=10623091|title=Fat to the health fire|date=Januarie 30, 2010|first=Geoff|last=Cumming|website=NZ Herald|accessdate=2016-01-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20160131110141/http://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=10623091|archive-date=2016-01-31|url-status=dead}}</ref> Op 1 Julie 2020 het Tonga die invoer van skaapflappe uit Nieu-Seeland verbied, en beweer dat die verbruik daarvan 'n groot rol speel in die verhoging van vetsug onder die bevolking.<ref>{{Cite web|title=Mutton flaps ban in Tonga effective July 1|url=https://parliament.gov.to/media-centre/latest-news/latest-news-in-english/731-mutton-flaps-ban-in-tonga-effective-july-1?switch_to_desktop_ui=576&fbclid=IwAR0TsGYClszqGdeL9oPooRZf5__bWaofrWNT5UZzzqh82s4sGKtArs_YSkE|access-date=2021-02-04|website=parliament.gov.to|archive-date=2024-02-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20240226122355/https://parliament.gov.to/media-centre/latest-news/latest-news-in-english/731-mutton-flaps-ban-in-tonga-effective-july-1?switch_to_desktop_ui=576&fbclid=IwAR0TsGYClszqGdeL9oPooRZf5__bWaofrWNT5UZzzqh82s4sGKtArs_YSkE|url-status=dead}}</ref>
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Skape]]
[[Kategorie:Vleisgeregte]]
b1o2ma3fjj8qgfj10ctrx9ouvqjn7hl
Palladiumfosfosulfied
0
413567
3379398
2829724
2026-11-21T03:52:40Z
Jcwf
4
3379398
wikitext
text/x-wiki
{{Chemiekas2
|formule=PdPS
|MolereMassa=169,46 [g/mol]
|Digtheid=5,13 g/cm{{sup|3}}<ref name="Jeits"/>
|Ruimtegroep=Pbcn
|Ruimtegroepnommer=60
|Selparms=1330,45(37)pm; 567,77(5)pm; c=569,32(5)pm<ref name="Jeits"/>
}}
'''Palladiumfosfosulfied''' is 'n verbinding van [[palladium]] met [[swael]] en [[fosfor]] met die chemiese formule {{ch2|PdPS}}.
Dit is 'n diamagnetiese [[halfgeleier]].
As dit ionogeen beskou word, kan dit as {{ch2|Pd^{2+}_{2}[SPPS]^{4-} }} geskryf word.
==Kristalstruktuur==
PdPS kristalliseer in 'n ortorombiese struktuur. PdPSe het dieselfde struktuur. Palladiumatome word deur twee swael- en twee fosforatome gekoördineer wat 'n effens verwronge vlak vierkant vorm. Die [S-P-P-S]{{sup|4-}} anioon word deur drie enkelbindings bymekaar gehou. Die forsforatome word deur een fosfor-, een swael- en twee palladiumatome in 'n effens verwronge [[tetraëder]] omring. Die swaelatome het net drie ligande (een P en twee Pd) en 'n eensame elektronpaar maak die tetraëder kompleet. Die P-P-afstand is 221pm wat amper dieselfde is 'n die element fosfor. Die struktuur bestaan uit dubbellae met een S-P einde in een laag en die ander P-S in die ander laag. Die dubbellae word net deur swak venderwaalsinteraksies bymekaar gehou.<ref name="Jeits">{{cite journal|author=Jeitschko, W. |year=1974|title=The structure of PdPS and the crystal chemistry of late transition-metal dipnictides and dichalcogenides|journal=Acta Cryst. B|volume=30|pages=2565-2572|doi=10.1107/S0567740874007606}}</ref>
== Eienskappe ==
Die bandgaping is 1,70 eV vir 'n 3D grootmaatkristal maar dit is groter vir [[Monster (wetenskap)|monster]] wat net uit twee of drie lae bestaan (1,75 eV) en 1,95 eV vir een 2D lagie.<ref>{{cite journal|title=Ultrathin Layers of PdPX (X=S, Se): Two Dimensional Semiconductors for Photocatalytic Water Splitting|authors=Y. Jing, Y. Ma, Y. Wang, Y. Li, T. Heine|journal=Chem. Eur. J. |year=2017|volume=23|pages=13612|doi=10.1002/chem.201703683}}</ref>
Palladiumfosfosulfied is gekarakteriseer as elektrodemateriaal in fotoëlektrochemiese selle. <ref>{{cite journal|authors=J.C.W. Folmer, J.A. Turner, B.A. Parkinson|journal= J. Solid State Chem. |volume=68|year=1987|pages=28|title=Photoelectrochemical characterization of several semiconducting compounds of palladium with sulfur and/or phosphorus}}</ref>
PdPS in die vorm van 'n samestelling met grafietoksied (rGO-PdPS) kataliseer die vorming van suurstof in basiese mediums.<ref>{{cite journal|authors=Sujoy Sarkar, Shubham Patel, S. Sampath|title=Efficient oxygen reduction activity on layered palladium phosphosulphide and its application in alkaline fuel cells|journal=Journal of Power Sources|volume= 445|year=2020|pages=227280|doi=10.1016/j.jpowsour.2019.227280}}</ref> Vanweë die gelaagde struktuur van PdPS kan ook litiumione elektrolities geïnterkaleer word.<ref>{{cite journal|authors=Sujoy Sarkar, Debdyuti Mukherjee, Srinivasan Sampath|title=
Layer-type palladium phosphosulphide and its reduced graphene oxide composite as electrode materials for metal-ion batteries|journal=Journal of Power Sources|volume= 362|year=2017|pages= 80-85|doi=10.1016/j.jpowsour.2017.06.074}}</ref>
==Verwysings==
{{Verwysings}}
{{Sulfiede}}
{{Fosfiede}}
[[Kategorie:Verbindings van palladium|fosfosulfied]]
[[Kategorie:Verbindings van fosfor]]
[[Kategorie:Verbindings van swael]]
[[Kategorie:Anorganiese verbindings]]
tlmkgggv4bu2vsanukkrya0rbl6nigz
Magnesiumfluoried
0
415266
3379523
2742885
2026-11-21T10:14:48Z
InternetArchiveBot
131157
Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379523
wikitext
text/x-wiki
{{chemiekas2
|struktuur=
|struktuur2=Magnesium-fluoride-unit-cell-3D-bs-17.png
|formule={{ch2|MgF2}}
|CASNo=7783-40-6<ref name="AE">{{cite web|publisher=American Elements|title=Magnesium Fluoride|url=https://www.americanelements.com/magnesium-fluoride-7783-40-6}}</ref>
|MolereMassa=62,3 [g/mol]<ref name="AE"/>
|Voorkoms=wit kristalle <ref name="AE"/>
|Smeltpunt=1260 °C <ref name="AE"/>
|Kookpunt=2260 °C <ref name="AE"/>
|Digtheid=3,2 [g/cm{{sup|3}}]
|Brekingsindeks= 1,4<ref name="AE"/>
|Oplosbaarheid=onoplosbaar <ref name="AE"/>
|Ksp=5,16 x 10{{sup|-11}}<ref>{{cite web|url=https://www.solubilityofthings.com/water/ions_solubility/ksp_chart.php|publisher=solubility of things|title=Ksp solubility constant for common salts}}</ref>
|Selparms=a=462,1pm; c=305,3pm<ref>{{cite web|url=https://princetonscientific.com/materials/substrates-wafers/magnesium-fluoride/|publisher=Princeton scientific|title=Magnesium fluoride|access-date=23 Mei 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240523222240/https://princetonscientific.com/materials/substrates-wafers/magnesium-fluoride/|archive-date=23 Mei 2024|url-status=dead}}</ref>
|Ruimtegroep=P4{{sub|2}}/mnm
|Ruimtegroepnommer=136
|Strukturbericht=C4
}}
'''Magnesiumfluoried''' is 'n [[sout (chemiese stof)|sout]] van [[magnesium]] en [[fluoorsuur]] met chemiese formule {{ch2|MgF2}}.
==Kristalstruktuur==
Magnesiumfluoried kristalliseer in die tetragonale [[rutiel]]-struktuur. (C4 in die [[strukturbericht-klassifikasie]]). Die magnesiumatome is [[oktaëder|oktaëdries]] deur fluooratome omring.
==Gebruike==
Magnesiumfluoried word min deur bestraling met hoë energie beïnvloed. Dit beskik oor 'n lae [[brekingsindeks]], hoë korrosiebestandheid, goeie termiese stabiliteit, aansienlike hardheid en uitstekende transmissie-eienskappe vir sigbare, [[ultraviolet]] (UV) en [[infrarooi]] [[lig]] (IR). Hierdie eienskappe maak die toepassing daarvan in verskeie velde moontlik. Byvoorbeeld, in die vorm van 'n eenkristal word dit in vensters, lense, polarisators en ander optiese komponente vir UV-toepassings gebruik, terwyl dit in sy polikristallyne vorm deur perstegnieke in optiese komponente vir IR-toepassings gebruik word. Sy [[deursigtigheid]] in UV en IR maak dit ook geskik as 'n venster in UV-stralingsdetektors vir ruimtetoepassings. Wanneer dit met elemente soos [[vanadium]], [[nikkel]] en [[kobalt]] gedoteer word, dien dit as 'n kristallyne gasheermatriks vir die vervaardiging van instelbare vastestoflasers in die infrarooi gebied. <ref>{{cite journal|authors=Noé Zavala-Cuéllar, Christian Gómez-Solís, M.A. Vallejo, Miguel Ruíz-Gómez, Pablo Cerón, Manuel I. León-Madrid|title=
Study of the effect of the precursor salt on the synthesis of magnesium fluoride and its influence on the optical properties|journal=
Ceramics International|year=2024|doi=10.1016/j.ceramint.2024.03.103}}</ref>
==Verwysings==
{{Verwysings}}
{{Fluoriede}}
[[kategorie:Verbindings van magnesium|fluoor]]
[[kategorie:Verbindings van fluoor]]
[[kategorie:Anorganiese verbindings]]
kghixof8kqrnjkax96n4jh0wj1x2wgy
Diystermonofosfied
0
415534
3379395
2834043
2026-11-21T03:51:19Z
Jcwf
4
3379395
wikitext
text/x-wiki
{{chemiekas2
|formule={{ch2|Fe2P}}
|CASNo=1310-43-6<ref name="CAS">{{cite web|publisher=Chemical Abstract Services CAS|title=Iron phosphide|url=https://commonchemistry.cas.org/detail?ref=1310-43-6}}</ref>
|Smeltpunt=1420 °C<ref name="CAS"/>
|Digtheid=5,7 [g/cm{{sup|3}}]<ref name="CAS"/>
|Kondisie= omgewingsomstandighede
|Ruimtegroep=P{{bostreep|6}}2m
|Ruimtegroepnommer=189
|Selparms=a=587,7pm; c=343,7pm<ref name="Aflow">{{cite web|publisher=Aflow|url=https://www.aflowlib.org/prototype-encyclopedia/A2B_hP9_189_fg_ad-001/|title=Barringerite (Revised Fe2P, C22) Crystal Structure: A2B_hP9_189_fg_ad-001|access-date=24 Mei 2024|archive-date=24 Mei 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240524213048/https://www.aflowlib.org/prototype-encyclopedia/A2B_hP9_189_fg_ad-001/|url-status=dead}}</ref>
|Strukturbericht=C22
|Kondisie2= hoë druk en temperatuur
|Strukturbericht2=C23
|Ruimtegroep2=Pnma
|Ruimtegroepnommer2=62
|Selparms2=a=538,14(6)pm; b=344,7(3)pm; c=642,2(2)pm<ref name="Przem">{{cite journal|title=High-pressure polymorphism of Fe2P and its implications formeteorites and Earth’s core|authors=Przemyslaw Dera, Barbara Lavina, Lauren A. Borkowski, Vitali B. Prakapenka, Stephen R. Sutton,Mark L. Rivers,Robert T. Downs,Nabil Z. Boctor, Charles T. Prewitt |journal=GEOPHYSICAL RESEARCH LETTERS|volume=35|pages=L10301|doi=10.1029/2008GL033867}}</ref>
|MolereMassa=142,66 [g/mol]<ref name="PC">{{cite web|publisher=PubChem NIH|title=Iron phosphide (Fe2P)|url=https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/71311066}}</ref>
|Voorkoms=blougrys vastestof <ref name="PC"/>
|Oplosbaarheid=onoplosbaar <ref name="PC"/>
}}
'''Diystermonofosfied''' is 'n verbinding tussen [[yster]] en [[fosfor]] met die chemiese formule {{ch2|Fe2P}}.
Dit kom in die natuur as die [[mineraal]] [[barringeriet]] voor.<ref name="Aflow"/>
==Kristalstruktuur==
Diystermonofosfied kristalliseer in 'n heksagonale struktuur wat die argetipe van die C22-struktuur van die [[strukturbericht-klassifikasie]] is. Daar is verskeie verbindings wat hierdie struktuur besit soos {{ch2|Co2As}}, {{ch2|Mg2In}}, {{ch2|Mn2P}}, {{ch2|Ni2P}}, {{ch2|Pd2As}}, {{ch2|Pd2Ge}}, {{ch2|Pd2Si}}, {{ch2|Pt2Ge}}, {{ch2|Pt2Si}} (HT)<ref name="Aflow"/>
Onder toestande van hoë druk en hoë temperatuur vind 'n fase-oorgang plaas na die ortorombiese {{beta}}-{{ch2|Co2P}}-struktuur (anti-[[cotunniet]]; strukturbericht C23). Dit kan by omgewingstoestande as 'n metastabiele fase behou word. Hierdie fase word ook in die natuur aangetref as die mineraal allabogdaniet.<ref name="Przem"/>
==Meteoriete==
Beide barringeriet en allabogdaniet word in meteoriete aangetref, gewoonlik as mengkristalle (Ni,Fe){{sub|2}}P.<ref name="Przem"/>
==Fisiese eienskappe==
Die ysteratome beklee twee verskillende atoomposisies in {{ch2|Fe2P}}, Die tipe-I-posisie word deur vier fosforatome omring wat 'n [[tetraëder]] vorm, terwyl die tipe II-posisie deur vyf fosforatome omring word wat 'n [[piramide]] vorm. Gepolariseerde neutrondiffraksie op enkelkristalle by 77 K het, onderskeidelik, die magnetiese momente 0.92 en 1.70 {{mu}}{{sub|B}} vir I- en II-posisies. opgelewer. Die verbinding is 'n ferromagneet met 'n Curietemperatuur van ong. 200K. Die magnetiese oorgang is egter van die eerste orde.<ref>{{cite journal|authors=T. Nakama, T. Kohama, T. Shimoji, Y. Uwatoko, T. Ohki, H. Fujii, A.T. Burkov, H. Niki, K. Yagasaki|title=Thermopower of Fe2P in magnetic fields up to 15 T|journal=
Journal of Magnetism and Magnetic Materials|volume= 177–181|issue= 2|year=1998|pages=1369-1370|doi=10.1016/S0304-8853(97)00569-6}}</ref>
By die Curietemperatuur (208.6 K by 1 atm) vind 'n eerste-orde oorgang van metaal na halfgeleier plaas. By kamertemperatuur het
{{ch2|Fe2P}} 'n weerstand is ~4,3{{mu}}Ωm langs die b-as en 3{{mu}}Ωm langs die c-as.<ref>{{cite journal|title=Electrical Resistivity of Iron Phosphides at High‐Pressureand High‐Temperature Conditions With Implicationsfor Lunar Core's Thermal Conductivity|authors=Yuan Yin, Kuan Zhai, Baohua Zhang, Shuangmeng Zhai|doi=10.1029/2018JB017157|journal=Journal of GeophysicalResearch: Solid Earth|volume= 124|pages=5544–5556|year=2018}}</ref>
==Chemiese eienskappe==
Dit kan by hoë temparatuur uit die elemente verkry word. Dit is nie in water, verdunde sure of bassisse oplosbaar nie. Dit los op in [[salpetersuur]], [[fluoorsuur]] en [[koningswater]] en stel [[fosfien]] vry. <ref name="PC"/>
Dit word in die vervaardiging van yster en staal gebruik. <ref name="PC"/>
==Elektrochemie==
'n Katalitiese stelsel gebaseer op diysterfosfied {{ch2|Fe2P}} het in alkaliese medium (0,5 mol/L NaOH) elektrokatalitiese aktiwiteit teenoor [[stikstof]]reduksie getoon. Voltammetriese elektro-analitiese metings van die stropingstipe, Ramanspektroskopiese en spektrofotometriese data toon dat die {{ch2|Fe2P}}-katalisator omskakeling van {{ch2|N2}} na {{ch2|NH3}} fasiliteer. Die proses is redelik selektief ten opsigte van die mededingende vorming van waterstof.<ref>{{cite journal|authors=Beata Rytelewska, Anna Chmielnicka, Takwa Chouki, Magdalena Skunik-Nuckowska, Shaghayegh Naghdi, Dominik Eder, Aleksandra Michalowska, Tomasz Ratajczyk, Egon Pavlica, Saim Emin, Yongsheng Fu, Iwona A. Rutkowska, Pawel J. Kulesza|title=Efficient electrochemical nitrogen fixation at iron phosphide (Fe2P) catalyst in alkaline medium|journal=Electrochimica Acta|volume=471|year=2023|pages=143360|doi=10.1016/j.electacta.2023.143360}}</ref>
==Verwysings==
{{Verwysings|2}}
{{Fosfiede}}
[[kategorie:Verbindings van yster|fosfied]]
[[kategorie:Verbindings van fosfor]]
[[kategorie:Anorganiese verbindings]]
6qq5jek6uezzqzjaxqwuczs6i1jgtmm
Tandjiesberg
0
415883
3379208
2891372
2026-11-20T14:09:55Z
Aliwal2012
39067
/* Ligging */
3379208
wikitext
text/x-wiki
'''Tandjiesberg''' is 'n opvallende bergreeks in die [[Kamdeboo]] in [[Suid-Afrika]].
==Ligging==
Die reeks lê oos van [[Graaff-Reinet]], noord van [[Pearston]], tussen die [[Sneeuberge]], [[Coetzeesberge]] en die Bankberg by nagenoeg 32° 30' suid en 25° oos en wes van die [[Bergkwaggapark]].
==Pieke en riviere==
Die Tandjiesberg dank sy naam aan die reeks opvallende skerp pieke. Op die [[Kompasberg]] na is die Nardousberg (soms Nardouberg, Nadousberg), 34 km oos van Graaff-Reinet, met sy piek op 2 430 m bo [[seevlak]], die hoogste punt in daardie deel van die [[Karoo]]. Daar is gereeld [[sneeu]] op die pieke van die omgewing. Dit vorm die [[waterskeiding]] tussen die [[Sondagsrivier]] en die [[Groot-Visrivier]]. Die Vogelrivier ([[Voëlrivier]]) is die belangrikste sytak van die Sondagsrivier. Dit ontspring op 1 800 m in die Nardousberg, vloei suidwaarts en ontmoet die Sondags in die [[Darlingtondam]]. Na 500 km bereik die water die [[Indiese Oseaan]].
==Skildery==
In die [[Rupert Museum]] is 'n olieverfskildery deur Ethel Edwards getitleld “Sunset, Tandjiesberg, Graaff-Reinet”.
==Besoekers==
Vroeë reisigers in die gebied rondom hierdie berge was [[Jacob Abraham de Mist]] en [[Hinrich Lichtenstein]]. Eve Palmer se ''The plains of Camdeboo'' en haar ander boeke het hierdie gebied as onderwep.
==Bibliografie==
*Logie, Bartle: Two for the Road. In the wagon-tracks of De Mist and Lichtenstein. Hunters Retreat: Bluecliff, 2003. {{ISBN|0-620-30946-6}}
*mapcarta.com
[[Kategorie:Berge van Suid-Afrika]]
[[Kategorie:Oos-Kaap]]
glk84iuq8x5d3rvmtjiygjrfjifebfa
3379305
3379208
2026-11-20T18:32:50Z
Aliwal2012
39067
3379305
wikitext
text/x-wiki
'''Tandjiesberg''' is 'n opvallende bergreeks in die [[Kamdeboo]] in [[Suid-Afrika]].
==Ligging==
Die reeks lê oos van [[Graaff-Reinet]], noord van [[Pearston]], tussen die [[Sneeuberge]], [[Coetzeesberge]] en die Bankberg by nagenoeg 32° 30' suid en 25° oos en wes van die [[Bergkwaggapark]].
==Pieke en riviere==
Die Tandjiesberg dank sy naam aan die reeks opvallende skerp pieke. Op die [[Kompasberg]] na is die Nardousberg (soms Nardouberg, Nadousberg), 34 km oos van Graaff-Reinet, met sy piek op 2 430 m bo [[seevlak]], die hoogste punt in daardie deel van die [[Karoo]]. Daar is gereeld [[sneeu]] op die pieke van die omgewing. Dit vorm die [[waterskeiding]] tussen die [[Sondagsrivier]] en die [[Groot-Visrivier]]. Die Vogelrivier ([[Voëlrivier]]) is die belangrikste sytak van die Sondagsrivier. Dit ontspring op 1 800 m in die Nardousberg, vloei suidwaarts en ontmoet die Sondags in die [[Darlingtondam]]. Na 500 km bereik die water die [[Indiese Oseaan]].
==Skildery==
In die [[Rupert Museum]] is 'n olieverfskildery deur Ethel Edwards getitleld “Sunset, Tandjiesberg, Graaff-Reinet”.
==Besoekers==
Vroeë reisigers in die gebied rondom hierdie berge was [[Jacob Abraham de Mist]] en [[Hinrich Lichtenstein]]. Eve Palmer se ''The plains of Camdeboo'' en haar ander boeke het hierdie gebied as onderwerp.
==Bibliografie==
*Logie, Bartle: Two for the Road. In the wagon-tracks of De Mist and Lichtenstein. Hunters Retreat: Bluecliff, 2003. {{ISBN|0-620-30946-6}}
*mapcarta.com
[[Kategorie:Berge van die Oos-Kaap]]
5s2v2tq11b7nrns8sua4nejudhuv9ee
Sinkfosfied
0
416686
3379397
2958902
2026-11-21T03:52:16Z
Jcwf
4
3379397
wikitext
text/x-wiki
{{chemiekas2
|formule={{ch2|Zn3P2}}
|struktuur=Sample of zinc phosphide.jpg
|struktuur2=Zn3P2structure.jpg
|Ruimtegroep=P4{{sub|2}}/nmc
|Ruimtegroepnommer=137
|Selparms=a=809,7pm;c=1145,0pm<ref name="Aflow">{{cite web|url=https://aflow.org/p/A2B3_tP40_137_cdf_3g-001/|publisher=Aflow|title=Zn3P2 (D59) Structure: A2B3_tP40_137_cdf_3g-001}}</ref>
|Strukturbericht=D5{{subb|9}}
}}
'''Sinkfosfied''' is 'n verbinding van [[sink]] en [[fosfor]] met die chemiese formule {{ch2|Zn3P2}}.
==Kristalstruktuur==
Sinkfosfied kristalliseer in 'n tetragonale struktuur wat die argetipe van die D5{{sub|9}}-struktuur van die [[strukturbericht-klassifikasie]] is.
==Chemiese eienskappe==
Sinkfosfied kan verkry word deur stoïgiometriese hoeveelhede sink en rooi fosfor in 'n kwartsbuis onder vakuum tot 700 °C te verhit.<ref name="Bauer">{{cite book|title=Handbook of preparative inorganic chemistry|year=1963
|authors=F. Wagenknecht. R. Juza; Georg Bauer|publisher=Academic press|place=New York; London|pages=1081}}</ref>
:<math>3Zn + 2P \xrightarrow{700\ ^{o}C} Zn_3P_2</math>
==Fisiese eienskappe==
{{ch2|Zn3P2}} is 'n [[halfgeleier]] met 'n bandgaping van 1,5 eV en 'n hoë aborpsiekoëffisiënt (>10{{sup|5}} cm{{sup|-1}}) Dit kan maklik in dunfilmvorm voorberei word as 'n p-tipe materiaal en enkelkristalle kan deur [[chemiese damptransport]] met of sonder jodium gegroei word.<ref>{{cite book|title=Photovoltaic materials|url=https://archive.org/details/photovoltaicmate00bube_0|author=Richar H. Bube|publisher=Imperial College Press|place=London|year=1998|ISBN=186094065X|pages=[https://archive.org/details/photovoltaicmate00bube_0/page/218 217]}}</ref>
==Verwysings==
{{Verwysings}}
{{Fosfiede}}
{{chemiesaadjie}}
[[kategorie:Verbindings van sink|fosfied]]
[[kategorie:Verbindings van fosfor]]
[[kategorie:Anorganiese verbindings]]
jex6it7ko5brsziy6iwce0liwasury9
Plataanboom
0
417008
3379496
3348355
2026-11-21T09:43:18Z
Pynappel
70858
3379496
wikitext
text/x-wiki
{{Automatic taxobox
| image = Plataan_bladeren.jpg
| fossil_range =
| image_caption = Blare en vrugte van 'n Londense plataanboom
| taxon = Platanus
| authority = [[Carl Linnaeus|L.]]
| subdivision_ranks = Spesies
| subdivision = Sien hieronder
}}
[[Beeld:Platane, Trsteno.JPG|duimnael|'n Plataanboom in Trsteno, naby [[Dubrovnik]], [[Kroasië]]]]
[[Lêer:Plane tree fruit 20180707 092951.jpg|duimnael|Die ryp vrug van 'n plataanboom]]
Die '''''plataanboom''''' of '''''Platanus'''''{{sfn|Sunset Western Garden Book|1995}} is 'n [[genus]] bestaande uit 'n klein aantal [[boom]]spesies wat inheems is aan die [[Noordelike Halfrond]]. Die boom is die enigste lewende lid van die familie Platanaceae.
Die volwasse bome bereik 'n hoogte van {{convert|30|-|50|m|ft|0|abbr=on}}. Almal behalwe ''Platanus kerrii'' is [[bladwisselend]], en die meeste bome word gevind in ripariese of ander [[vleiland]] [[habitat]]te in die natuur, alhoewel die boom droogtebestand is in aankweking. Die hibriede Londense plataanboom (''Platanus'' × ''acerifolia'') is uitstekend aangepas vir stedelike omgewings, en is wyd aangeplant in Londen en elders in die Verenigde Koninkryk en Europa.
In Engels is die bome ook bekend as "'''''planes'''''" of "'''''plane trees'''''". 'n Naam wat voorheen in Engels gebruik is maar nou minder voorkom is ''plantain tree''. Sommige Noord-Amerikaanse spesies staan bekend as ''sycamores'' (veral ''Platanus occidentalis''),{{sfn|Merriam Webster}} alhoewel die term ook gebruik word vir verskeie onverwante boomspesies. Die genusnaam ''Platanus'' is afkomstig van die Oudgrieks πλάτανος, wat verwys na die ''Platanus orientalis''.
== Spesies ==
Die volgende is erkende spesies van die plataanboom:
{| class="wikitable"
! Botaniese naam !! Algemene name !! Verspreiding en taksonomiese aantekeninge !! Blomkoppe !! Sistematiek
|-
| [[Platanus × acerifolia|''Platanus'' × ''acerifolia'']] ([[William Aiton|Aiton]]) [[Willd.]]
([[Sinoniem (taksonomie)|sin.]] ''P.'' × ''hispanica'' [[Philip Miller|Mill.]] ex [[Otto von Münchhausen|Muenchh.]], ''P. hybrida'')
| Londense plataanboom, hibriede plataanboom || Wêreldwyd, aangekweekte oorsprong;
hibried van ''P. occidentalis'' en ''P. orientalis''
| 1–6 || Subgenus ''Platanus;''
interliniêre hibried of baster
|-
| ''Platanus chiapensis'' [[Paul Carpenter Standley|Standl.]] [https://www.ipni.org/n/201683-2 IPNI] || Chiapas-plataan || [[Meksiko]] (Chiapas);
deel van ''P. mexicana'' spesie-aggregaat, waarskynlik 'n junior [[Sinoniem (taksonomie)|sinoniem]] van ''P. lindeniana''
|2–7 || Subgenus ''Platanus,''
ANA [[klade]]
|-
| ''Platanus gentryi'' [https://www.ipni.org/a/24117-1 Nixon] & [https://www.ipni.org/a/20000148-1 J.M.Poole] [https://www.ipni.org/n/60429575-2 IPNI] || "Gentry's plane" ||Mexiko (drielandpunt-gebied van [[Chihuahua (staat)|Chihuahua]], Sinaloa en Sonora);
deel van die ''P. racemosa'' spesies aggregaat
| ? || Subgenus ''Platanus,''
PNA-E [[klade]]
|-
| ''Platanus kerrii'' [[François Gagnepain|Gagnep.]]|| Kerr se plataan || [[Laos]], [[Vietnam]]|| 10–12 || Subgenus ''Castaneophyllum''
[[Jean-François Leroy (botanis)|J.-F.Leroy]]
|-
| ''Platanus mexicana'' [https://www.ipni.org/a/12691-1 Moric.] sensu lato || Meksikaanse plataan || Meksiko, [[Guatemala]];
in 'n eng sin sinoniem met ''P. mexicana'' var. ''interior'' Nixon & Poole, beperk tot Guanajuato, [[Hidalgo (staat)|Hidalgo]], Querétaro en San Luis Potosí, en van hibriede oorsprong
| s.l.: 1–7
s.str: 1–3
| Subgenus ''Platanus.''
ANA klade
|-
|''Platanus lindeniana'' ''[[syn Platanus Occidentalis var Lindeniana]]''[[Martin Martens|M.Martens]] & [[Henri Guillaume Galeotti|Galeotti]] [https://www.ipni.org/n/685862-1 IPNI]
|
|Meksiko (Chiapas, Hidalgo, Puebla, Oaxaca, Veracruz), Guatemala;
deel van ''P. mexicana'' spesies aggregaat, sinoniem met ''P. mexicana'' var. ''mexicana'' volgens Nixon & Poole
|(1–)2–5(–7)
|Subgenus ''Platanus,''
ANA klade
|-
| ''Platanus oaxacana'' [[Paul Carpenter Standley|Standl.]]|| Oaxaca-plataan || Meksiko (Oaxaca); deel van die ''P. mexicana'' spesies aggregaat,
junior sinoniem van ''P. lindeniana'' of afsonderlike spesie
|2–4 || Subgenus ''Platanus,''
ANA klade
|-
| ''Platanus occidentalis'' [[Carl Linnaeus|L.]]|| "American sycamore", Amerikaanse plataan, "buttonwood", "occidental plane", "water beech" || [[Kanada]] ([[Ontario]]), Verenigde State|| 1–2 || Subgenus ''Platanus,''
ANA klade
|-
| ''Platanus palmeri'' (Kuntze) ined.|| || Meksiko (Coahuila) en Verenigde State ([[Texas]])|| 1–2 || Subgenus ''Platanus,''
ANA klade
|-
| ''Platanus rzedowskii'' Nixon & J.M.Poole [https://www.ipni.org/n/60429577-2 IPNI] || Rzedowski se plataan, "Rzedowskii's sycamore"|| Meksiko (Nuevo León, San Luis Potosí, Tamaulipas) || 1–2 || Subgenus ''Platanus,''
ANA klade
|-
| ''Platanus orientalis'' [[Carl Linnaeus|L.]]|| Oosterse plataan || [[Eurasië]] || 3–6 || Subgenus ''Platanus''
PNA-E klade
|-
| ''Platanus racemosa'' [[Thomas Nuttall|Nutt.]]|| "California sycamore", "western sycamore", "aliso" || Verenigde State ([[Kalifornië]]), Meksiko ([[Baja California|Neder-Kalifornië]])|| 3–7 || Subgenus ''Platanus''
PNA-E klade
|-
| ''Platanus wrightii'' [[Sereno Watson|S.Watson]] || "Arizona sycamore" || Verenigde State ([[Arizona]], [[Nieu-Meksiko]]), Meksiko (Sonora, Chihuahua);
deel van die ''P. racemosa'' spesies aggregaat
| 2–4 || Subgenus ''Platanus''
PNA-E klade
|-
|}
== Galery ==
<gallery>
Lêer:Platanus occidentalis GS344.png|Illustrasie van 'n ''Platanus occidentalis''
Lêer:Platanus × hispanica Columbia single leaf.png|Die blaar van 'n ''Platanus × hispanica''
Lêer:Bulletin (Pennsylvania Department of Forestry), no. 11 (1901) (19880934603).jpg|Illustrasie van 'n ''Platanus occidentalis''
Lêer:Platanus x hispanica Picasso.JPG|Bas van 'n plataanboom <br/> (''Platanus'' × ''hispanica'')
Lêer:Platanus orientalis flowers Izmir.jpg|Bloeisels van die Oosterse plataanboom <br/> (''Platanus orientalis'')
Lêer:Platanus occidentalis fruits.jpg|Vrugte van 'n Amerikaanse plataanboom (''Platanus occidentalis'')
Lêer:Platanus mexicana 4026.jpg|Meksikaanse plataanboom <br/> (''Platanus mexicana'')
Lêer:Krasi Platane.jpg|[[Kreta]] se groot plataanboom (in Krasi), 'n Oosterse plataan (''Platanus orientalis'')
Lêer:Platane Naturdenkmal Sachsen 02994 Bernsdorf Rathaus.jpg|Plataanboom by die stadsaal in Bernsdorf ([[Sakse]])
</gallery>
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
== Eksterne skakels ==
{{Wikispecies}}
{{Commons category|Platanus}}
* [http://www.aranya.co.uk/planes/text/botany.html Botanie van plataanbome]
* [https://web.archive.org/web/20050123130552/http://www.botgard.ucla.edu/html/MEMBGNewsletter/Volume5number2/Speakingtheplanetruth.html A short informal account ] concentrating on the North American species
* ''[https://web.archive.org/web/20031120230212/http://www.amjbot.org/cgi/content/full/86/11/1523 A developmental and evolutionary analysis of embryology in Platanus (Platanaceae), a basal eudicot]'', opsomming van 'n artikel deur Sandra K. Floyd et al. in ''American Journal of Botany'', 1999;86:1523–1537.
* [http://www.monumentaltrees.com/en/photos-londonplane/ Fotos, afmetings en liggings van groot plataanbome wêreldwyd]
{{Taxonbar|from=Q163025}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Bome]]
t83gjm1nv6mm79ej55chhe5y4jqxpbq
Paardeberg (Swartland)
0
418609
3379152
2891272
2026-11-20T12:33:11Z
Aliwal2012
39067
[[:Kategorie:Berge van Suid-Afrika]] verwyder; [[:Kategorie:Berge van die Wes-Kaap]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]])
3379152
wikitext
text/x-wiki
'''Paardeberg''' is 'n [[eilandberg]] in die [[Swartland]]. Die omgewing is bekend vir sy wynplase.
Die gebied lê rondom die punt 33° 30′ suid en 18° 45′ oos en die hoogste punt is 750 m bo seevlak. Dit is tussen die [[Paarl]], [[Wellington, Wes-Kaap|Wellington]], [[Hermon]] en [[Malmesbury]], 50 km noordoos van [[Kaapstad]], 16 km suid van Malmesbury en 35 km van die see. In die streek word met [[koring]], canola en wingerd geboer. Oorspronklik was die kontrei ryk aan [[fynbos]]. Paardeberg, soms Paardenberg of Perdeberg, het sy naam te danke aan die trop [[bergkwagga]]s wat dit voorheen bewoon het.
==Lees ook==
*[[Lys van wynkelders in Suid-Afrika]]
==Bibliografie==
*thebdi.org
[[Kategorie:Berge van die Wes-Kaap]]
[[Kategorie:Wynbou in Suid-Afrika]]
hcp168erartsi2n2h2xglx9vofqexp8
Hylton Nel
0
419939
3379292
3349111
2026-11-20T18:23:23Z
InternetArchiveBot
131157
Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379292
wikitext
text/x-wiki
'''Hylton Nel''' (1941 in N’kana, [[Zambië]]) is ‘n [[Suid-Afrikaanse]] keramiekkunstenaar. Hy woon aan die buitewyke van [[Calitzdorp]], 'n klein dorpie in die [[Klein Karoo]].
== Vroeë lewe ==
Nel, wat in 1941 in Zambië gebore is, het 'n [[Beeldende kunste]]-graad aan die [[Rhodes Universiteit]] in 1963 behaal. Hy het daarna na [[Europa]] verhuis waar hy voortgegaan het om skilderkuns en keramiek in [[Antwerpen]] te studeer. Hy kwalifiseer met ‘n diploma in keramiek aan die Koninklike Akademie vir Beeldende Kunste en die Hoër Instituut, Antwerpen in 1968. Daarna verhuis hy na die [[Verenigde Koninkryk]] en bedryf 'n antieke winkel.
Met sy terugkeer na Suid-Afrika aan die begin van die 1970's het Nel hom in die land gevestig waar hy later 'n ateljee in Carlitzdorp in die [[Wes-Kaap]] geopen het. <ref>Artist, Hylton Nel, https://www.alveston.london/artist/hylton-nel/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241111034130/https://www.alveston.london/artist/hylton-nel/ |date=11 November 2024 }} Besoek op 13 Oktober 2024.</ref><ref name="CV" />
== Dior samewerking ==
Hylton Nel het met die Franse modehuis Dior saamgewerk vir die bekendstelling van hul Lente/Somer 2025-modereeks.<ref>ceconline.co.za, 24 Junie 2024, Kim Jones’ Dior collaborates with South African ceramicist Hylton Nel for SS25. https://ceconline.co.za/kim-jones-dior-collaborates-with-south-african-ceramicist-hylton-nel-for-ss25/ Besoek 13 Oktober 2024. </ref> Die samewerking is gelei deur Dior se kreatiewe direkteur, Kim Jones, wat Nel al sowat 12 jaar ken. Tydens die bekendstelling is vergrote weergawes van Nel se ikoniese keramiek katbeelde, prominent op die aanloopbaan vertoon. Hierdie vennootskap kombineer Dior se gesofistikeerde ontwerp-etos met Nel se unieke keramiekkuns.<ref>Jack Moss, 21 Junie 2024, Features Dior Men’s cat-filled set was a collaboration with ceramic artist Hylton Nel, Wallpaper,com, https://www.wallpaper.com/fashion-beauty/dior-men-ss-2025-set-kim-jones-hylton-nel Besoek 13 Oktober 2024.</ref>
==Geselekteerde solo-uitstallings==
*2024: ''Things Made Over Time,'' Stevenson, Kaapstad, Suid-Afrika.
*2023: ''This plate is what I have to say'', Charleston, East Sussex, VK.
*2022: ''Bowls'', Stevenson, Johannesburg, Suid-Afrika.
*2020/2021: ''Plates and Bowls, Old and New'', Stevenson, Kaapstad, Suid-Afrika.
*2017: ''Hylton Nel: For Use and Display,'' The Fine Art Society, Londen.
*2010: ''Cats and Other Creatures'', Stevenson, Kaapstad, Suid-Afrika.
*2009: ''Recent Ceramics'', Stevenson, Kaapstad, Suid-Afrika.
*2005: ''Recent Works'', Stevenson, Kaapstad, Suid-Afrika.
*2003/2004: ''Recent Works'', Stevenson, Kaapstad, Suid-Afrika.
*2001: ''Retrospective Exhibition at the King George VI Art Gallery'', [[Port Elizabeth]], Suid-Afrika.
*2001-2: ''Hylton Nel Retrospective Exhibition'', Standard Bank National Festival of the Arts, [[Makhanda]]; Tatham Art Gallery.
*1997: ''New Ceramics by Hylton Nel'', The Fine Art Society, Londen, VK.
*1996: ''Hylton Nel - A Prayer for Good Governance,'' The Fine Art Society, Londen, VK.
*1989: G''ay Rights Re-Writes,'' Gertrude Posel Gallery, Johannesburg, Suid-Afrika.<ref name="CV" />
== Verwysings ==
{{Verwysings|verwysings=
<ref name="CV"> CV, Hylton Nel by https://hyltonnel.co.za/About Besoek op 13 Oktober 2024.</ref>
}}
{{Gesagsrekords}}
{{DEFAULTSORT:Nel, Hylton}}
[[Kategorie:Suid-Afrikaanse kunstenaars]]
[[Kategorie:Geboortes in 1941]]
sn0v09bhz95pr2vk3co68pwc1uosqtp
Vasco da Gama-piek
0
420806
3379209
3349314
2026-11-20T14:10:47Z
Aliwal2012
39067
[[:Kategorie:Berge van Suid-Afrika]] verwyder; [[:Kategorie:Berge van die Wes-Kaap]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]])
3379209
wikitext
text/x-wiki
[[Lêer:Cape of Good Hope in July, 2018 11.jpg|duimnael|Vasco da Gama-piek]]
'''Vasco da Gama-piek''' is die hoogste punt naaste aan die mond van [[Valsbaai]] op die [[Kaapse Skiereiland]].<ref name="pb" />
Die piek is by 34° 20′ 41.07″ suid en 18° 28′ 29.32″ oos in die [[Tafelberg- Nasionale Park]] en is een van van plekke in die land wat die meeste wind ervaar.<ref name="pb" /> Net voor die [[Eerste Wêreldoorlog]] is hier die fondament gelê vir ‘n [[vuurtoring]]. Sy lig was op helder dae byna tot 60 km sigbaar, maar die baie dae met digte mis het dit onbruikbaar gemaak. Rondom die piek is voetslaanpaaie met oornaggeriewe teen die noordelike helling. Teen die see is Rooikrans, ‘n gewilde plek by hengelaars.
==Lees ook==
* [[Kaappunt]]
* [[Lys van bergpieke in Suid-Afrika]]
== Verwysings ==
{{Verwysings|verwysings=
<ref name="pb">https://peakbagger.com/peak.aspx?pid=99332</ref>
}}
== Bronnelys ==
*Slingsby, Peter: Exploring the Cape Peninsula. Muizenberg: Slingsby Maps, 2013. www.slingsbymaps.com {{ISBN|978-1-920377-11-3}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Berge van die Wes-Kaap]]
dhscazg3fdoj9edb9v0lzx9zbnlqqaf
3379249
3379209
2026-11-20T17:13:44Z
Aliwal2012
39067
koördinate verbeter
3379249
wikitext
text/x-wiki
[[Lêer:Cape of Good Hope in July, 2018 11.jpg|duimnael|Vasco da Gama-piek]]
'''Vasco da Gama-piek''' is die hoogste punt naaste aan die mond van [[Valsbaai]] op die [[Kaapse Skiereiland]].<ref name="pb" />
Die piek is by {{koördinate|34|20|41|S|18|28|29.32|O}} in die [[Tafelberg- Nasionale Park]] en is een van die plekke in die land wat die meeste wind ervaar.<ref name="pb" />
Net voor die [[Eerste Wêreldoorlog]] is hier die fondament gelê vir ‘n [[vuurtoring]]. Sy lig was op helder dae byna tot 60 km sigbaar, maar die baie dae met digte mis het dit onbruikbaar gemaak. Rondom die piek is voetslaanpaaie met oornaggeriewe teen die noordelike helling. Teen die see is Rooikrans, ‘n gewilde plek vir [[hengelaar]]s.
==Lees ook==
* [[Kaappunt]]
* [[Lys van bergpieke in Suid-Afrika]]
== Verwysings ==
{{Verwysings|verwysings=
<ref name="pb">https://peakbagger.com/peak.aspx?pid=99332</ref>
}}
== Bronnelys ==
*Slingsby, Peter: Exploring the Cape Peninsula. Muizenberg: Slingsby Maps, 2013. www.slingsbymaps.com {{ISBN|978-1-920377-11-3}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Berge van die Wes-Kaap]]
itohaikknpit71oo5gxdb5ikjc8aajl
Hantamberg
0
421567
3379176
2891103
2026-11-20T13:11:36Z
Aliwal2012
39067
3379176
wikitext
text/x-wiki
Die '''Hantamberg''' is ‘n opvallende berg in die landstreek bekend as die [[Hantam]] in die [[Karoo]].
Dit loop van wes na noordoos, het ‘n omtrek van 129 km by sy voet en beslaan ‘n oppervlakte van 171 km². Aan die suidelike voet is die dorp [[Calvinia]] en die [[Akkerendam-natuurreservaat]]. So ‘n 9 km noordwes van die dorp by 31° 23′ 59″ suid en 19° 48′ 58″ oos is die hoogste punt op 1407 m bo seespieël.
In die tradisionele Afrikaanse musiek van [[Chris le Roux]], [[Sias Reinecke]], [[Carike Keuzenkamp]], [[Lance James]], [[Ddisselblom]] en die [[Klipwerf|Klipwerf Orkes]] kom die Hantamberge gereeld voor.
==Bibliografie==
*deezer.com/en/album/630497571
*genius.com/Ddisselblom-hantamberg-lyrics
*mapcarte.com/1907946
*[[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]], deel 5. [[Kaapstad]]: [[Nasou]], 1972. {{ISBN|0-625-00321-7}}
[[Kategorie:Berge van die Wes-Kaap]]
9yf1njrig8wdm11v2r88gycaifztmlt
3379178
3379176
2026-11-20T13:18:10Z
Aliwal2012
39067
"ddisselblom" is nie 'n tikfout nie!
3379178
wikitext
text/x-wiki
Die '''Hantamberg''' is ‘n opvallende berg in die landstreek bekend as die [[Hantam]] in die [[Karoo]].
Dit loop van wes na noordoos, het ‘n omtrek van 129 km by sy voet en beslaan ‘n oppervlakte van 171 km². Aan die suidelike voet is die dorp [[Calvinia]] en die [[Akkerendam-natuurreservaat]]. So ‘n 9 km noordwes van die dorp by 31° 23′ 59″ suid en 19° 48′ 58″ oos is die hoogste punt op 1407 m bo seespieël.
In die tradisionele Afrikaanse musiek van [[Chris le Roux]], [[Sias Reinecke]], [[Carike Keuzenkamp]], [[Lance James]], [[ddisselblom]] en die [[Klipwerf|Klipwerf Orkes]] kom die Hantamberge gereeld voor.
==Bibliografie==
*deezer.com/en/album/630497571
*genius.com/Ddisselblom-hantamberg-lyrics
*mapcarte.com/1907946
*[[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]], deel 5. [[Kaapstad]]: [[Nasou]], 1972. {{ISBN|0-625-00321-7}}
[[Kategorie:Berge van die Wes-Kaap]]
80qhnseub28pn27g5408vc7r288jz22
Konversieterapie
0
421957
3379401
3359688
2026-11-21T04:05:17Z
InternetArchiveBot
131157
Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379401
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas
|naam = Konversieterapie
|titel =
|kleur =
|beeld =
|beeld_wydte =
|beeld_onderskrif =
|opskrif1 = Soort onderwerp
|1 = [[Skynwetenskap]]
|opskrif2 = Bewerings
|2 = Iemand se seksuele oriëntasie, romantiese oriëntasie, genderidentiteit of genderuitdrukking kan verander word om in te pas by heteroseksuele, heteroromantiese en cisgender norme.
|opskrif3 = Voorstanders
|3 = [[Eksgaybeweging]]
|opskrif4 =
|4 =
}}
[[Beeld:Garrard Conley & Joel Edgerton.jpg|thumb|links|260px|[[Garrard Conley]] (links), skrywer van ''Boy Erased: A Memoir'' oor konversieterapie waarvan die rolprent ''[[Boy Erased]]'' gemaak is, en [[Joel Edgerton]], regisseur van die prent.]]
'''Konversieterapie''' is die [[skynwetenskap]]like praktyk om iemand se [[seksuele oriëntasie]], romantiese oriëntasie, [[genderidentiteit]] of genderuitdrukking te probeer verander om in te pas by [[heteroseksuele]] en [[cisgender]] norme.<ref>{{Cite journal |last1=Fenaughty |first1=John |last2=Tan |first2=Kyle |last3=Ker |first3=Alex |last4=Veale |first4=Jaimie |last5=Saxton |first5=Peter |last6=Alansari |first6=Mohamed |date=January 2023 |title=Sexual Orientation and Gender Identity Change Efforts for Young People in New Zealand: Demographics, Types of Suggesters, and Associations with Mental Health |journal=Journal of Youth and Adolescence |language=en |volume=52 |issue=1 |pages=149–164 |doi=10.1007/s10964-022-01693-3 |pmid=36301377 |pmc=9813061 |issn=0047-2891}}</ref> Metodes wat al gebruik is, sluit in [[brein]]chirurgie, chirurgiese of chemiese [[kastrasie]], aversieterapie soos elektriese skokke, dwelmmiddels wat die mens naar maak, [[hipnose]], berading, [[psigoanalise]], spirituele ingrypings en prikkelingsrekondisionering.
Die wetenskaplike konsensus is dat konversieterapie ondoeltreffend is om iemand se seksuele oriëntasie of genderidentiteit te verander en dat dit dikwels sielkundige skade op lang termyn aanrig.<ref name=":0">{{cite journal |last1=Higbee |first1=Madison |last2=Wright |first2=Eric R. |last3=Roemerman |first3=Ryan M. |title=Conversion Therapy in the Southern United States: Prevalence and Experiences of the Survivors |journal=Journal of Homosexuality |date=2022 |volume=69 |issue=4 |pages=612–631 |doi=10.1080/00918369.2020.1840213|pmid=33206024 |s2cid=227039714 }}</ref> Die huidige geneeskundige en kliniese riglyne is dat [[homoseksualiteit]], [[biseksualiteit]] en [[gender]]verskille natuurlike en gesonde variasies van [[Menslike seksuele gedrag|menslike seksualiteit]] is.<ref name=":0" />{{sfn|Haldeman|2022|p=5}} Verskeie lande wêreldwyd het al wette teen die praktyk aanvaar.<ref name="Drescher1998">{{Harvnb|Drescher|2000|p=152}}</ref>
==Terminologie==
Mediese beroepslui en aktiviste beskou "konversieterapie" as 'n verkeerde benaming, omdat dit nie 'n wettige vorm van terapie is nie.{{sfn|Haldeman|2022|p=4}} Alternatiewe terme sluit in veranderingspogings vir seksuele oriëntasie ([[Engels]]e afkorting: SOCE){{sfn|Haldeman|2022|p=4}} of veranderingspogings vir genderidentiteit (GICE){{sfn|Haldeman|2022|p=4}} – saam word dit veranderingspogings vir seksuele oriëntasie en genderidentiteit (SOGICE) genoem.<ref name="SOGICESurvivor">{{cite web | vauthors=Csabs C, Despott N, Morel B, Brodel A, Johnson R | url=http://socesurvivors.com.au/wp-content/uploads/2020/12/Survivor-Statement-A4-Doc-v1-2-Digital.pdf | title=The SOGICE Survivor Statement | archive-url=https://web.archive.org/web/20230405220718/https://socesurvivors.com.au/wp-content/uploads/2020/12/Survivor-Statement-A4-Doc-v1-2-Digital.pdf | archive-date=2023-04-05 | date=July 2020 | url-status=dead}}</ref> Volgens die navorser Douglas C. Haldeman moet SOCE en GICE as een ding beskou te word, omdat albei berus op die aanname "dat genderverwante gedrag wat met die individu se geboortegeslag ooreenstem, normatief is en enigiets anders onaanvaarbaar is en verander moet word".{{sfn|Haldeman|2022|p=8}} "Reparatiewe terapie" kan na konversieterapie in die algemeen{{sfn|Haldeman|2022|p=4}} of na 'n ondergroep daarvan verwys.<ref name="Drescher1998"/>
Voorstanders van konversieterapie gebruik ook nie noodwendig die term nie, maar eerder frases soos "heling van seksuele gebrokenheid"<ref>{{cite journal |last1=Lee |first1=Jin |title=Diversity or a flavor of diversity? |journal=Gateway Journalism Review |date=1 January 2019 |volume=47 |issue=352 |pages=34–35 }}</ref> of 'n "stryd met aantrekking tot dieselfde geslag".<ref>{{cite journal |last1=Creek |first1=S. J. |last2=Dunn |first2=Jennifer L. |title='Be Ye Transformed': The Sexual Storytelling of Ex-gay Participants |journal=Sociological Focus |date=2012 |volume=45 |issue=4 |pages=306–319 |doi=10.1080/00380237.2012.712863 |jstor=41633922 |s2cid=144699323 }}</ref>
==Geskiedenis==
===Veranderingspogings vir seksuele oriëntasie===
Die term "[[homoseksueel]]" is deur die [[Duits]]sprekende [[Hongarye|Hongaarse]] skrywer Karl Maria Kertbeny bedink en was teen die 1880's in gebruik.{{sfn|Whisnant|2016|p=20}}<ref name=Drescher>{{cite journal |last1=Drescher |first1=Jack |last2=Schwartz |first2=Alan |last3=Casoy |first3=Flávio |last4=McIntosh |first4=Christopher A. |last5=Hurley |first5=Brian |last6=Ashley |first6=Kenneth |last7=Barber |first7=Mary |last8=Goldenberg |first8=David |last9=Herbert |first9=Sarah E. |last10=Lothwell |first10=Lorraine E. |last11=Mattson |first11=Marlin R. |last12=McAfee |first12=Scot G. |last13=Pula |first13=Jack |last14=Rosario |first14=Vernon |last15=Tompkins |first15=D. Andrew |title=The Growing Regulation of Conversion Therapy |journal=Journal of Medical Regulation |date=2016 |volume=102 |issue=2 |pages=7–12 |doi=10.30770/2572-1852-102.2.7 |pmid=27754500 |pmc=5040471 }}</ref> Tot in die middel van die 20ste eeu is mededingende sienings van homoseksualiteit deur [[psigoanalise]] teenoor akademiese [[seksuologie]] voorgestaan.
{{beeldgroep2|perrow = 2 |total_width=280 |align=right
|image1= Sigmund Freud LIFE.jpg|caption1=[[Sigmund Freud]]
|image2= Alfred Kinsey 1955.jpg|caption2=[[Alfred Kinsey]]
|footer =
}}
[[Sigmund Freud]], die stigter van psigoanalise, het homoseksualiteit beskou as 'n vorm van vertraagde ontwikkeling. Latere psigoanaliste het Sandor Rado gevolg, wat gemeen het homoseksualiteit is 'n "fobiese vermyding van [[heteroseksualiteit]] wat deur ontoereikende vroeë ouerleiding veroorsaak word".<ref name=Drescher/> Dié manier van dink was gewild in sielkundige modelle van homoseksualiteit wat geskoei is op die tronkbevolking of homoseksuele wat behandeling ondergaan het.
In teenstelling het seksuologienavorsers soos [[Alfred Kinsey]] geglo homoseksualiteit is 'n normale variasie in menslike ontwikkeling. In 1970 het gay aktiviste die Amerikaanse Sielkundige Vereniging gekonfronteer en hulle oorreed om te herbesin of homoseksualiteit as 'n steuring gelys behoort te word. Die vereniging het dit in 1973 van die lys afgehaal en dit het baie bygedra tot veranderings in die openbare mening van homoseksualiteit.<ref name=Drescher/>
Ondanks hulle gebrek aan wetenskaplike rugsteuning het sommige sosiaal en godsdienstig konserwatiewe aktiviste voortgegaan om te redeneer dat as een mens se seksualiteit verander kan word, homoseksualiteit nie 'n vaste gegewe soos [[Etniese groep|ras]] is nie. Sommige van die individue het, op grond van gediskrediteerde psigoanalitiese idees oor die oorsaak van homoseksualiteit, met konversieterapie begin.<ref name=Drescher/> In 2001 het konversieterapie die aandag getrek toe Robert L. Spitzer 'n studie wat nie deur eweknieë hersien is nie, gepubliseer het waarin beweer is sommige homoseksuele kan hulle seksuele oriëntasie verander. Baie navorsers het die studie metodologies gekritiseer en Spitzer het dit later teruggetrek.<ref name=Drescher/>
===Veranderingspogings vir genderidentiteit===
Veranderingspogings vir genderidentiteit verwys na praktyke van gesondheidsorgwerkers en godsdiensraadgewers om 'n persoon se genderidentiteit of {{nowrap|-uitdrukking}} te probeer verander om by sosiale norme in te pas. Voorbeelde sluit in aversieterapie, kognitiewe rekonstruksie en psigoanalitiese en geselsterapie.{{sfn|Rivera|Pardo|2022|p=52}} Westerse mediese modelle het [[transfobie]] histories geïnstitusionaliseer: deur stelselmatig voorkeur aan 'n binêre gendermodel te gee en genderdiversiteit en niekonformiteit te patalogiseer.{{sfn|Rivera|Pardo|2022|p=53}} Dit het tot die ontwikkeling van GICE gelei.{{sfn|Rivera|Pardo|2022|p=56}}
Vroeë ingrypings was gewortel in psigoanalitiese hipoteses.{{sfn|Rivera|Pardo|2022|p=58}} Robert Stoller het die teorie geformuleer dat genderniekonformiteit in kinders wat by geboorte tot die manlike geslag toegewys is, veroorsaak word deur te na aan hulle moeders te wees. Richard Green het sy navorsing voortgesit; sy metodes vir die verandering van gedrag het ingesluit om die vader meer tyd met die kind te laat deurbring en die moeder minder. Van albei is verwag om stereotiepe genderrolle te toon, hulle kind se manlike gedrag te prys en sy vroulike en niekonformerende gedrag te veroordeel. Dié ingrypings het gelei tot [[depressie]] in die kinders en gevoelens van verraad by die ouers omdat die behandeling misluk het.{{sfn|Rivera|Pardo|2022|p=58}}
In die 1970's het die sielkundige Richard Green vir Ole Ivar Lovaas gewerf om die tegnieke van toegepastegedragsanaliseterapie aan te pas in 'n poging om kinders te keer om [[transseksueel]] te word.<ref name="silberman_2016_319">{{Cite book |last1=Silberman |first1=Steve |title=Neurotribes: The Legacy of Autism and the Future of Neurodiversity |date=2016 |publisher=Avery |location=New York City, NY |pages=319–321 |isbn=978-0399185618}}</ref> Die behandeling van die "vroulikeseunprojek" het kondisionering gebruik om genderkonformerende gedrag te beloon en niekonformerende gedrag te straf.<ref name="silberman_2016_319"/>
Kenneth Zucker van die Sentrum vir Verslawing en Geestesgesondheid in [[Toronto]] het Richard Green se metodes aanvaar, maar die omvang verklein in 'n poging om die kind te keer om as transgender te identifiseer deur gendergedrag en {{nowrap|-voorstelling}} te verander om in te pas by die verwagtings van die toegewese gender by geboorte. Hy het dit die "living in your own skin"-model genoem. Sy model het dieselfde ingrypings as Green gebruik, met die byvoeging van [[psigodinamiese terapie]].{{sfn|Rivera|Pardo|2022|p=58}}<ref name="forcier_2020_177">{{Cite book |last1=Chung |first1=Kathleen |last2=Rhoads |first2=Sarah |last3=Rolin |first3=Alicia |last4=Sackett-Taylor |first4=Andrew C. |last5=Forcier |first5=Michelle |editor-last1=Forcier |editor-first1=Michelle |editor-last2=Van Schalkwyk |editor-first2=Gerrit |editor-last3=Turban |editor-first3=Jack L. |date=2020 |title=Pediatric Gender Identity: Gender-affirming Care for Transgender & Gender Diverse Youth |publisher=Springer |chapter=Treatment Paradigms for Prepubertal Children |page=177 |isbn=978-3030389086}}</ref><ref name="Hart">{{Cite book |title=Banning 'conversion therapy': legal and policy perspectives |date=2023 |publisher=Hart |year=2023 |isbn=978-1-5099-6117-7 |editor-last=Trispiotis |editor-first=Ilias |location=Oxford London New York New Delhi Sydney |pages=134 |editor-last2=Purshouse |editor-first2=Craig}}</ref><ref name="ashley_2022_4">{{Cite book |last1=Ashley |first1=Florence |title=Banning Transgender Conversion Practices: A Legal and Policy Analysis |date=2022 |publisher=University of British Columbia Press |isbn=978-0774866958 |location=Vancouver, BC |pages=4–6}}</ref>
==Motivering==
'n Algemene motivering vir volwassenes wat by konversieterapie betrokke raak, is hulle godsdienstige oortuigings, veral in die evangelistiese Christendom en ortodokse Judaïsme, wat selfdegeslagverhoudings afkeur. Dit is vir dié volwassenes belangrik om 'n goeie verhouding met hulle familie en godsdiensgemeenskap te hê.{{sfn|Haldeman|2022|p=9}} [[Adolessent]]e wat druk van hulle familie ondervind om konversieterapie te ondergaan, kom ook gewoonlik van 'n konserwatiewe godsdiensagtergrond.{{sfn|Haldeman|2022|p=9}} Jeugdiges van families met 'n lae sosiaalekonomiese status is ook meer geneig om sodanige terapie te ondergaan.{{sfn|Haldeman|2022|p=11}}
==Teorieë en tegnieke==
Omdat die gemeenskap se houding teenoor homoseksualiteit mettertyd verdraagsamer geword het, het die strawwe konversieterapeutiese metodes ook afgeneem. Sekulêre konversieterapie kom minder voor vanweë die verminderde mediese patologisering van homoseksualiteit, en godsdienstige beoefenaars het oorheersender geword.<ref>{{cite journal |last1=Andrade |first1=G. |last2=Campo Redondo |first2=M. |title=Is conversion therapy ethical? A renewed discussion in the context of legal efforts to ban it |journal=Ethics, Medicine and Public Health |date=2022 |volume=20 |pages=100732 |doi=10.1016/j.jemep.2021.100732 }}</ref>
===Aversieterapie===
[[Aversieterapie]] wat vir homoseksuele gebruik is, het ingesluit elektriese skokke en die gee van dwelms wat die pasiënt naar maak wanneer selfdegeslag- erotiese beelde gewys word. Die beëindiging van die aversiestumilusse het gewoonlik gepaardgegaan met die wys van erotiese beelde van mense van die teenoorgestelde geslag. Die doel was om heteroseksuele gevoelens te versterk.<ref>{{Harvnb|Haldeman|1991|p=152}}</ref>
Ander metodes het behels ysbaddens, vriesing, brand met metaalspoele en dwangarbeid. Die doel was dat die pasiënt homoseksualiteit met pyn verbind. Dié metodes is as ondoeltreffend bewys.<ref>{{Cite web |date=April 11, 2022 |title=Summary of Findings: A Review of Scientific Evidence of Conversion Therapy |url=https://www.health.state.mn.us/people/conversiontherapy.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20260728212456/https://www.health.state.mn.us/people/conversiontherapy.pdf |archive-date=28 Julie 2026 |url-status=live |access-date=November 9, 2023 |website=Minnesota Department of Health}}</ref>
Aversieterapie is tussen 1950 en 1962 in [[Tsjeggo-Slowakye]] en van 1962 tot die middel 1970's in die [[Britse Statebond]] toegepas. In die konteks van die [[Koue Oorlog]] het Westerse sielkundiges die swak resultate van hulle Tsjeggo-Slowaakse eweknieë geïgnoreer. Dié het teen 1961 tot die gevolgtrekking gekom dat aversieterapie ondoeltreffend was en het aanbeveel dat homoseksualiteit eerder gediskriminaliseer word.<ref>{{cite journal |last1=Davison |first1=Kate |title=Cold War Pavlov: Homosexual aversion therapy in the 1960s |journal=History of the Human Sciences |date=2021 |volume=34 |issue=1 |pages=89–119 |doi=10.1177/0952695120911593|s2cid=218922981 }}</ref> Sommige mans in die Verenigde Koninkryk is 'n keuse gebied tussen tronkstraf en aversieterapie. Dit is ook aan 'n paar Britse vroue gebied, maar dit was nooit die standaardbehandeling vir homoseksuele mans of vroue nie.<ref>{{cite journal |last1=Spandler |first1=Helen |last2=Carr |first2=Sarah |title=Lesbian and bisexual women's experiences of aversion therapy in England |journal=History of the Human Sciences |date=2022 |volume=35 |issue=3–4 |pages=218–236 |doi=10.1177/09526951211059422|pmid=36090521 |pmc=9449443 |s2cid=245753251 }}</ref>
In die 1970's was die gedragskenner Hans Eysenck een van die hoofvoorstanders van kontrakondisionering met naarmakende dwelms en elektriese skokke vir homoseksuele. Hy het geskryf dié soort terapie is in amper 50% van gevalle suksesvol, maar sy studies word in twyfel getrek.{{sfn|Rolls|2019|date=Junie 2023}} Bedragsterapeute, insluitende Eysenck, het aversiemetodes gebruik. Dit het gelei tot 'n protes teen Eysenck deur die gay aktivis Peter Tatchell op 'n mediese simposium in 1972. Tatchell het gesê die terapie wat Eysenck voorstaan, is 'n vorm van [[marteling]].{{sfn|Rolls|2019}} Volgens Tatchell het Eysenck se vorm van gedragsterapie gelei tot [[depressie]] en [[selfmoord]] onder gay mans wat dit ondergaan het.<ref>{{cite journal |last1=Spandler |first1=Helen |last2=Carr |first2=Sarah |title=Lesbian and bisexual women's experiences of aversion therapy in England |journal=History of the Human Sciences |date=2022 |volume=35 |issue=3–4 |pages=218–236 |doi=10.1177/09526951211059422 |pmid=36090521 |pmc=9449443 }}</ref>
===Breinchirurgie===
In die 1940's en 1950's het die Amerikaanse neoroloog Walter Freeman die yspiklobsnyding gewild gemaak as behandeling vir homoseksuele. Hy het persoonlik tot 3 439<ref>{{cite news |last1=Day |first1=Elizabeth |title=He was bad, so they put an ice pick in his brain... |url=https://www.theguardian.com/science/2008/jan/13/neuroscience.medicalscience |work=The Observer |date=13 January 2008 |access-date=16 November 2017 |archive-date=20 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131020075415/http://www.theguardian.com/science/2008/jan/13/neuroscience.medicalscience |url-status=live }}</ref> lobsnydings in 23 deelstate uitgevoer, waarvan sy yspikmetode in 2 500 gevalle gebruik is,<ref>{{cite web|title=Top 10 Fascinating And Notable Lobotomies|url=http://listverse.com/2009/06/24/top-10-fascinating-and-notable-lobotomies/|date=24 June 2009|website=listverse.com|access-date=26 December 2013|archive-date=27 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131227024430/http://listverse.com/2009/06/24/top-10-fascinating-and-notable-lobotomies/|url-status=live}}</ref> ondanks die feit dat hy geen formele chirurgiese opleiding gehad het nie.<ref name="rowland">{{cite journal|last=Rowland|first=Lewis|date=April 2005|title=Walter Freeman's Psychosurgery and Biological Psychiatry: A Cautionary Tale|journal=Neurology Today|volume=5|issue=4|pages=70–72|doi=10.1097/00132985-200504000-00020}}</ref>
In die 1960's en 1970's is in [[Wes-Duitsland]] 'n soort breinchirurgie op homoseksuele gedoen wat gewoonlik behels het dat 'n kern van die [[hipotalamus]], die ventromediale kern, vernietig word. Die praktyk is deur die seksuoloog Volkmar Sigusch gekritiseer.<ref>{{cite journal |last1=Rieber |first1=Inge |last2=Sigusch |first2=Volkmar |date=1979 |title=Psychosurgery on sex offenders and sexual "deviants" in West Germany |url=https://link.springer.com/article/10.1007/BF01541419 |journal=Archives of Sexual Behavior |language=en |volume=8 |issue=6 |pages=526 |doi=10.1007/BF01541419 |issn=1573-2800 |pmid=391177 |s2cid=41463669 |access-date=20 June 2023 |archive-date=24 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240924070658/https://link.springer.com/article/10.1007/BF01541419 |url-status=live }}</ref>
===Kastrasie en oorplantings===
In die vroeë 20ste eeu is eksperimente in Duitsland gedoen waarin die [[testikel]]s van heteroseksuele mans op homoseksuele mans oorgeplant is. Dié operasies was 'n algehele mislukking.{{sfn|Schmidt|1985|pp=133–134}}
[[Beeld:Stolperstein von Friedrich Paul von Groszheim.jpg|thumb|links|Friedrich-Paul von Groszheim (1908-2006) het 'n [[konsentrasiekamp]] vrygespring nadat hy ingestem het om in 1938 [[kastrasie]] onder druk te ondergaan.]]
Die chirurgiese [[kastrasie]] van homoseksuele mans was in die eerste helfte van die 20ste eeu algemeen in Europa.<ref>{{cite book |last1=Lehring |first1=Gary |title=Officially Gay: The Political Construction Of Sexuality |date=2010 |publisher=Temple University Press |isbn=978-1-4399-0399-5 |page=63 |language=en}}</ref> Die [[SS]]-leier [[Heinrich Himmler]] het gelas dat homoseksuele mans na [[konsentrasiekamp]]e gestuur word omdat hy nie geglo het 'n tronkvonnis vir 'n beperkte tyd is genoeg om homoseksualiteit uit te wis nie.{{sfn|Zinn|2020b|pp=11–12}} Hoewel dit teoreties vrywillig was, is geweldige druk op homoseksuele uitgeoefen om tot kastrasie in te stem. Daar was geen ouderdomsbeperking nie; sommige seuns was net 16 jaar oud toe hulle gekastreer is. Dié wat tot kastrasie ingestem het ná skuldigbevinding aan seksdade tussen mans is nie na 'n konsentrasiekamp gestuur nadat hulle hulle regsvonnis uitgedien het nie.{{sfn|Wachsmann|2015|p=147}} Sommige gevangenes in konsentrasiekampe is ook gekastreer.{{sfn|Weindling|2015|p=30}} Na raming is 400 tot 800 mans gekastreer.{{sfn|Schwartz|2021|p=383}}
Die endokrinoloog Carl Vaernet het probeer om homoseksuele gevangenes in konsentrasiekampe se seksuele oriëntasie te verander deur die inplanting van 'n balletjie wat [[testosteroon]] vrystel. Die meeste van die slagoffers, gevangenes in [[Buchenwald-konsentrasiekamp|Buchenwald]] wat nie hulle toestemming gegee het nie, is kort daarna dood.{{sfn|Whisnant|2016|p=223}}{{sfn|Weindling|2015|pp=183–184}}
'n Onbekende getal mans is in Wes-Duitsland gekastreer en chemiese kastrasie is in ander Westerse land gebruik: 'n Bekende voorbeeld is [[Alan Turing]] in Brittanje.<ref>{{cite book |last1=Huneke |first1=Samuel Clowes |title=States of Liberation: Gay Men between Dictatorship and Democracy in Cold War Germany |date=2022 |publisher=University of Toronto Press |isbn=978-1-4875-4213-9 |pages=53–54 |language=en}}</ref>
===Hipnose===
Hipnose is sedert die 19de eeu in konversieterapie gebruik deur Richard von Krafft-Ebing en Albert von Schrenck-Notzing. In 1967 het die Kanadese psigiater Peter Roper 'n gevallestudie gepubliseer van die behandeling met [[hipnose]] van 15 homoseksuele (wat waarskynlik volgens moderne standaarde as [[biseksueel]] beskou sou gewees het).
Agt het na bewering 'n "merkbare verbetering" getoon ná hipnotiese behandeling (hulle het na berig word 'n seksuele aantrekking tot dieselfde geslag heeltemal verloor), vier effense verbeterings ('n afname in "homoseksuele neigings") en drie geen verbetering nie. Hy het tot die gevolgtrekking gekom dat "hipnose meer bevredigende resultate kan lewer as enige ander metode", na gelang van die pasiënte se vatbaarheid vir hipnose.<ref>{{cite journal |last1=Roper |first1=P. |title=The effects of hypnotherapy on homosexuality |url=https://archive.org/details/sim_canadian-medical-association-journal_1967-02-11_96_6/page/319 |journal=Canadian Medical Association Journal |date=11 February 1967 |volume=96 |issue=6 |pages=319–327 |pmid=6017544 |pmc=1935956 }}</ref>
[[Beeld:One by One booth.jpg|thumb|160px|'n Hokkie vir OneByOne, 'n eksgayorganisasie, op 'n Love Won Out-konferensie.]]
===Eksgay-/ekstransbedienings===
Eksgaybedienings is godsdiensgroepe wat probeer om mense se seksuele oriëntasie met godsdiens uit te wis of te verander.<ref name="APA">{{citation |url=http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/just-the-facts.pdf |title=Just the Facts About Sexual Orientation & Youth: A Primer for Principals, Educators and School Personnel |access-date=14 May 2010 |year=1999 |publisher=Just the Facts Coalition |archive-date=22 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180422101943/http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/just-the-facts.pdf |url-status=live }}</ref><ref name="DrescherandZucker">{{Harvnb|Drescher|Zucker|2006|pp=126, 175}}</ref><ref>{{Harvnb|Haldeman|1991|pp=149,156–159}}</ref> Die eksgaysambreelorganisasie in Amerika, Exodus International, het sy bedrywighede in Junie 2013 gestaak en die raad van drie lede het 'n verklaring uitgereik wat sy doelwitte terugtrek en verskoning vra vir die skade wat hulle [[LGBT]]-mense aangerig het.<ref>{{Cite web |last=Burnett |first=John |date=20 June 2013 |title=Group That Claimed To 'Cure' Gays Disbands, Leader Apologizes |url=https://www.npr.org/2013/06/20/193965227/group-that-claimed-to-cure-gays-disbands-leader-apologizes |website=NPR |access-date=27 January 2024 |archive-date=24 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240924070613/https://www.npr.org/2013/06/20/193965227/group-that-claimed-to-cure-gays-disbands-leader-apologizes |url-status=live }}</ref>
Ekstrans organisasies oorvleuel dikwels en beeld [[Transgender|trans]]wees uit as inherent sondig of teen [[God]] se plan. Soms patologiseer hulle gendervariasie as die gevolg van trauma, sosiale besmetting of "genderideologie".<ref>{{cite journal |last1=Robinson |first1=Christine M. |last2=Spivey |first2=Sue E. |title=Ungodly Genders: Deconstructing Ex-Gay Movement Discourses of 'Transgenderism' in the US |journal=Social Sciences |date=17 June 2019 |volume=8 |issue=6 |pages=191 |doi=10.3390/socsci8060191 |doi-access=free }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Jones |first1=Tiffany |last2=Jones |first2=Timothy W. |last3=Power |first3=Jennifer |last4=Pallotta-Chiarolli |first4=Maria |last5=Despott |first5=Nathan |title=Mis-education of Australian Youth: exposure to LGBTQA+ conversion ideology and practises |journal=Sex Education |date=3 September 2022 |volume=22 |issue=5 |pages=595–610 |doi=10.1080/14681811.2021.1978964 |s2cid=241018465 |doi-access=free |hdl=10536/DRO/DU:30156953 |hdl-access=free }}</ref>
===Psigoanalise===
Haldeman skryf die werk van Irving Bieber et al. in ''Homosexuality: A Psychoanalytic Study of Male Homosexuals'' dien as voorbeeld vir die psigoanalitiese behandeling van homoseksualiteit. Hulle het langtermynterapie verkondig wat daarop gemik was om onbewuste kindertydkonflikte op te los wat hulle geglo het verantwoordelik is vir homoseksualiteit. Haldeman sê Bieber se metodologie is gekritiseer omdat dit op 'n kliniese monster staatgemaak het, die beskrywing van die resultate op subjektiewe terapeutindrukke geskoei was en opvolgdata swak aangebied is. Bieber het berig die suksessyfer van langtermynterapie was 27%, maar net 18% van die pasiënte waarin die behandeling volgens Bieber geslaag het, was eksklusief homoseksueel, terwyl 50% biseksueel was. Volgens Haldeman maak dit selfs Bieber se onindrukwekkende bewerings van sukses misleidend.<ref>{{Harvnb|Haldeman|1991|pp=150–151}}</ref>
Haldeman bespreek ander psigoanalitiese studies om homoseksualiteit te verander. Curran en Parr se "Homosexuality: An analysis of 100 male cases", wat in 1957 gepubliseer is, het geen aansienlike toename in heteroseksuele gedrag berig nie. Mayerson en Lief se "Psychotherapy of homosexuals: A follow-up study of nineteen cases", wat in 1965 gepubliseer is, berig die helfte van sy 19 pasiënte was vier en 'n half jaar ná behandeling eksklusief heteroseksueel wat gedrag betref, maar die resultate was geskoei op rapportering deur die pasiënte en daar was geen verifiëring van buite nie. Volgens Haldeman se mening was die deelnemers wat verandering gerapporteer het aanvanklik biseksueel, en die studieleiers het die kapasiteit vir heteroseksuele seks vertolk as 'n verandering in seksuele oriëntasie.<ref>{{Harvnb|Haldeman|1991|pp=151, 256}}</ref>
[[Beeld:Homosexualitytherapy.jpg|thumb|260px|'n Man betoog teen reparatiewe terapie.]]
===Reparatiewe terapie===
Die term "reparatiewe terapie" is gebruik as [[sinoniem]] vir konversieterapie in die algemeen, maar volgens Jack Drescher verwys dit eintlik na 'n spesifieke soort terapie wat met die sielkundiges Elizabeth Moberly en Joseph Nicolosi verbind word.<ref name="Drescher1998">{{Harvnb|Drescher|2000|p=152}}</ref>
Die term "reparatiewe" verwys na Nicolosi se veronderstelling dat selfdegeslagaantrekking 'n onbewustelike poging is van 'n persoon om gevoelens van minderwaardigheid te "selfherstel".<ref name="Hicks_1999">{{cite journal |last1=Hicks |first1=Karolyn A. |title='Reparative' Therapy: Whether Parental Attempts to Change a Child's Sexual Orientation Can Legally Constitute Child Abuse |journal=American University Law Review |volume=49 |issue=2 |date=December 1999 |pages=505–547 |url=https://digitalcommons.wcl.american.edu/aulr/vol49/iss2/4/ |access-date=10 June 2023 |archive-date=24 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240924070611/https://digitalcommons.wcl.american.edu/aulr/vol49/iss2/4/ |url-status=live }}</ref><ref name="Bright">{{Harvnb|Bright|2004|pp=471–481}}</ref>
Nadat [[Kalifornië]] konversiepraktyke verbied het, het Nicolosi gesê "reparatiewe terapie" probeer nie seksuele oriëntasie regstreeks verander nie, maar spoor verkenning na die onderliggende oorsake daarvan aan, wat hy geglo het dikwels trauma as kind is.<ref name="ashley_202209">{{Cite journal |last=Ashley |first=Florence |date=6 September 2022 |title=Interrogating Gender-Exploratory Therapy |journal=Perspectives on Psychological Science |volume=18 |issue=2 |pages=472–481 |doi=10.1177/17456916221102325 |pmc=10018052 |pmid=36068009 |s2cid=252108965}}</ref>
===Huweliksberading===
Vorige uitgawes van die [[Wêreldgesondheidsorganisasie]] se ICD het "seksueleverhoudingsteuring" ingesluit, waarin iemand se seksuele oriëntasie of genderidentiteit dit moeilik maak om 'n verhouding met 'n seksmaat te handhaaf. Die geloof dat hulle seksuele oriëntasie probleme in hulle verhouding veroorsaak, het daartoe gelei dat sommige mense die hulp van 'n huweliksberader ingeroep het om hulle seksuele oriëntaie te help verander.<ref name="Rosik-2003">{{cite journal |last=Rosik |first=Christopher H |title=Motivational, ethical, and epistemological foundations in the treatment of unwanted homoerotic attraction |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-marital-and-family-therapy_2003-01_29_1/page/13 |journal=Journal of Marital and Family Therapy |volume=29 |issue=1 |pages=13–28 |date=January 2003 |pmid=12616795 |doi=10.1111/j.1752-0606.2003.tb00379.x |oclc=5154888155 }}</ref> Seksueleverhoudingsteuring is uit die onlangse ICD, [[ICD-11]], verwyder.<ref>{{Cite journal |last1=Reed |first1=Geoffrey M. |last2=Drescher |first2=Jack |last3=Krueger |first3=Richard B. |last4=Atalla |first4=Elham |last5=Cochran |first5=Susan D. |last6=First |first6=Michael B. |last7=Cohen-Kettenis |first7=Peggy T. |last8=Arango-de Montis |first8=Iván |last9=Parish |first9=Sharon J. |last10=Cottler |first10=Sara |last11=Briken |first11=Peer |date=2016 |title=Disorders related to sexuality and gender identity in the ICD-11: revising the ICD-10 classification based on current scientific evidence, best clinical practices, and human rights considerations |journal=World Psychiatry |volume=15 |issue=3 |pages=205–221 |doi=10.1002/wps.20354 |pmc=5032510 |pmid=27717275 }}</ref>
===Genderverkenningsterapie===
Genderverkenningsterapie (GVT) is 'n vorm van konversieterapie<ref name="WPATH-NHS">{{Cite web |date=November 25, 2022 |title=WPATH, ASIAPATH, EPATH, PATHA, and USPATH Response to NHS England in the United Kingdom (UK) |url=https://www.wpath.org/media/cms/Documents/Public%20Policies/2022/25.11.22%20AUSPATH%20Statement%20reworked%20for%20WPATH%20Final%20ASIAPATH.EPATH.PATHA.USPATH.pdf?_t=1669428978 |website=WPATH |access-date=2 January 2024 |archive-date=30 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221130183416/https://www.wpath.org/media/cms/Documents/Public%20Policies/2022/25.11.22%20AUSPATH%20Statement%20reworked%20for%20WPATH%20Final%20ASIAPATH.EPATH.PATHA.USPATH.pdf?_t=1669428978 |url-status=dead }}</ref><ref name="Bharat">{{Cite journal |last1=Bharat |first1=Bharat |last2=Dopp |first2=Alex |last3=Last |first3=Briana |last4=Howell |first4=Gary |last5=Nadeem |first5=Erum |last6=Johnson |first6=Clara |last7=Stirman |first7=Shannon Wiltsey |title=OSF |url=https://osf.io/gz5mk/ |journal=The Behavior Therapist |publisher=Association for Behavioral and Cognitive Therapies |publication-date=October 2023 |volume=46 |issue=7 |doi=10.31234/osf.io/gz5mk |access-date=1 January 2024 |archive-date=24 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240924070611/https://osf.io/gz5mk/ |url-status=live }}</ref> waarin verpligtende geselsterapie gebruik word om patologiese wortels te vind vir [[genderdisforie]], terwyl sosiale en mediese [[Gendertransisie|transisie]] terselfdertyd vertraag word omdat dit as 'n laaste toevlug beskou word.<ref name="WPATH-NHS" /><ref name="Lawson">{{Cite journal |last1=Lawson |first1=Zazie |last2=Davies |first2=Skye |last3=Harmon |first3=Shae |last4=Williams |first4=Matthew |last5=Billawa |first5=Shradha |last6=Holmes |first6=Ryan |last7=Huckridge |first7=Jaymie |last8=Kelly |first8=Phillip |last9=MacIntyre-Harrison |first9=Jess |last10=Neill |first10=Stewart |last11=Song-Chase |first11=Angela |last12=Ward |first12=Hannah |last13=Yates |first13=Michael |date=October 2023 |title=A human rights based approach to transgender and gender expansive health |url=https://explore.bps.org.uk/lookup/doi/10.53841/bpscpf.2023.1.369.91 |journal=Clinical Psychology Forum |language=en |volume=1 |issue=369 |pages=91–106 |doi=10.53841/bpscpf.2023.1.369.91 |issn=1747-5732 |s2cid=265086908 |access-date=1 January 2024 |archive-date=24 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240924070719/https://explore.bps.org.uk/content/bpscpf/1/369/91 |url-status=live }}</ref> Praktisyns van GVT beskou mediese transisie dikwels as 'n laaste toevlug en stel voor hulle pasiënte se disforie word veroorssak deur faktore soos homofobie, seksuele trauma en [[outisme]].<ref name="Caraballo">{{Cite journal |last=Caraballo |first=Alejandra |date=December 2022 |title=The Anti-Transgender Medical Expert Industry |url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-law-medicine-and-ethics/article/antitransgender-medical-expert-industry/25EFFECB8F71CA9A37F9F089E13BC41E |journal=Journal of Law, Medicine & Ethics |language=en |volume=50 |issue=4 |pages=687–692 |doi=10.1017/jme.2023.9 |issn=1073-1105 |pmid=36883410 |access-date=1 January 2024 |archive-date=1 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240301135428/https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-law-medicine-and-ethics/article/antitransgender-medical-expert-industry/25EFFECB8F71CA9A37F9F089E13BC41E |url-status=live }}</ref> Sommige praktisyns vermy die gebruik van hulle pasiënte se verkose naam en voornaamwoord terwyl hulle hulle identifikasie bevraagteken.<ref name="MacKinnon">{{Cite journal |last1=MacKinnon |first1=Kinnon R. |last2=Gould |first2=Wren Ariel |last3=Enxuga |first3=Gabriel |last4=Kia |first4=Hannah |last5=Abramovich |first5=Alex |last6=Lam |first6=June S. H. |last7=Ross |first7=Lori E. |date=2023-11-29 |title=Exploring the gender care experiences and perspectives of individuals who discontinued their transition or detransitioned in Canada |journal=PLOS ONE |language=en |volume=18 |issue=11 |pages=e0293868 |bibcode=2023PLoSO..1893868M |doi=10.1371/journal.pone.0293868 |issn=1932-6203 |pmc=10686467 |pmid=38019738 |doi-access=free}}</ref>
Daar is geen bekende proefondervindelike studies wat die psigososiale of mediese gevolge van GVT ondersoek het nie.<ref name="MacKinnon" /><ref name="Leising">{{Cite journal |last=Leising |first=Julie |date=September 2022 |title=Gender-affirming care for youth—separating evidence from controversy |url=https://bcmj.org/sites/default/files/BCMJ_Vol64_No7-premise-corrected%20%28ID%202375120%29.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20260706212029/https://bcmj.org/sites/default/files/BCMJ_Vol64_No7-premise-corrected%20%28ID%202375120%29.pdf |archive-date=6 Julie 2026 |url-status=live |journal=Bc Medic al Journal |volume=64 |issue=7}}</ref> Kommer is geopper dat 'n geraamde tydsduur van die terapie nie verskaf word nie en dat die vertraging van mediese ingrypings groot geestelike lyding in trans jeugdiges kan veroorsaak,<ref name="Lawson" /><ref name="MacKinnon" /> terwyl genderbevestigende sorg reeds die verkenning van genderidentiteit bevorder sonder om voorkeur aan enige spesifieke identiteit te gee.<ref name="MacKinnon" /> GVT-voorstanders ontken dit.<ref name="Santoro">{{Cite news |last=Santoro |first=Helen |date=2023-05-02 |title=How Therapists Are Trying to Convince Children That They're Not Actually Trans |url=https://slate.com/technology/2023/05/gender-exploratory-therapy-trans-kids-what-is-it.html |access-date=2024-01-01 |work=Slate |language=en-US |issn=1091-2339 |archive-date=21 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240121062936/https://slate.com/technology/2023/05/gender-exploratory-therapy-trans-kids-what-is-it.html |url-status=live }}</ref>
Verskeie groepe bestaan wêreldwyd om GVT te bevorder en hulle was in sekere gebiede suksesvol in die beïnvloeding van regsbesprekings en kliniese leiding.<ref name="Amery">{{Cite journal |last=Amery |first=Fran |date=2023-12-11 |title=Protecting Children in 'Gender Critical' Rhetoric and Strategy: Regulating Childhood for Cisgender Outcomes |url=https://www.digest.ugent.be/article/id/85309/ |journal=DiGeSt - Journal of Diversity and Gender Studies |volume=10 |issue=2 |doi=10.21825/digest.85309 |issn=2593-0281 |doi-access=free |access-date=1 January 2024 |archive-date=24 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240924070616/https://www.digest.ugent.be/article/id/85309/ |url-status=live }}</ref> Die Gender Exploratory Therapy Association (GETA) se mening is dat "sielkundige benaderings die eerste keuse van behandeling vir alle gevalle van genderdisforie behoort te wees", dat mediese ingrypings vir transgender jeugdiges "eksperimenteel is en indien moontlik vermy behoort te word" en dat sosiale transisie "riskant" is.<ref name="Santoro" /> Al GETA se leiers is lede van Genspect, 'n "genderkritiese" groep wat GVT bevorder en reken genderbevestigende sorg moenie beskikbaar wees vir mense onder 25 jaar nie.<ref name="Santoro" /> Laat in 2023 het GETA sy naam verander na "Therapy First".<ref name="Pauly">{{Cite news |last=Pauly |first=Madison |last2=Carnell |first2=Henry |date=July 2024 |title=First they tried to "cure" gayness. Now they're fixated on "healing" trans people. |url=https://www.motherjones.com/politics/2024/05/conversion-therapy-lgbtq-anti-trans-gay-gender-affirming-care/ |access-date=2024-06-05 |work=Mother Jones |language=en-US}}</ref>
GETA oorvleuel grootliks met die Society for Evidence-Based Gender Medicine (SEGM), wat GVT ondersteun as eerste keuse van behandeling vir mense onder 25.<ref name="splc-defining-pseudoscience">{{Cite web |title=Group dynamics and division of labor within the anti-LGBTQ+ pseudoscience network |url=https://www.splcenter.org/captain/defining-pseudoscience-network |archive-url=https://web.archive.org/web/20240101122243/https://www.splcenter.org/captain/defining-pseudoscience-network |archive-date=2024-01-01 |url-status=live |access-date=2024-01-01 |website=Southern Poverty Law Center |language=en}}</ref>
==Uitwerking==
[[Beeld:Terapia de reorientación sexual en Cuba.jpg|thumb|links|200px|Reoriënteringsterapie in [[Kuba]], 1967.]]
Daar is wetenskaplike konsensus dat konversieterapie ondoeltreffend is in die verandering van mense se seksuele oriëntasie.<ref name=":0"/> Voorstanders van die praktyk steun swaar op getuigskrifte en retrospektiewe eieverslae as getuienis van die doeltreffendheid daarvan. Studies daaroor is al gekritiseer weens metodologiese foute.{{sfn|Haldeman|2022|p=7}} Nadat konversieterapie misluk het om iemand se seksuele oriëntasie of genderidentiteit te verander, voel deelnemers dikwels skamer as voorheen.{{sfn|Haldeman|2022|p=9}}
Konversieterapie kan aansienlike langtermyn- sielkundige skade veroorsaak.<ref name=":0"/> Dit sluit in groter depressie, [[middelmisbruik]] en ander geesteskwessies in individue wat dit ondergaan het as ander wat dit nie gedoen het nie,<ref>{{Cite web |last=Christensen |first=Jen |date=2022-03-08 |title=Conversion therapy is harmful to LGBTQ people and costs society as a whole, study says |url=https://www.cnn.com/2022/03/07/health/conversion-therapy-personal-and-financial-harm/index.html |access-date=2022-11-05 |website=CNN |language=en |archive-date=1 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221201070406/https://www.cnn.com/2022/03/07/health/conversion-therapy-personal-and-financial-harm/index.html |url-status=live }}</ref><ref name=":1" /> onder andere twee keer soveel selfmoordpogings.<ref>{{Cite web |last=thisisloyal.com |first=Loyal {{!}} |title=LGB people who have undergone conversion therapy almost twice as likely to attempt suicide |url=https://williamsinstitute.law.ucla.edu/press/lgb-suicide-ct-press-release/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20221105065554/https://williamsinstitute.law.ucla.edu/press/lgb-suicide-ct-press-release/ |archive-date=2022-11-05 |url-status=live |access-date=2022-11-05 |website=Williams Institute |language=en-US}}</ref> Hedendaagse prakisyns van konversieterapie – hoofsaaklik uit 'n godsdiensoogpunt – stem nie met huidige medsyne en kliniese riglyne saam wat homoseksualiteit en gendervariasie nie as onnatuurlik en ongesond beskou nie.<ref name=":0" />{{sfn|Haldeman|2022|p=5}}
'n Studie van 2022 raam dat konversieterapie van jeugdiges in die VSA jaarliks $650,16 miljoen kos, met 'n bykomende $9,5 miljard in verwante koste soos toenemende selfmoord en middelmisbruik.<ref name=":1">{{cite journal |last1=Forsythe |first1=Anna |last2=Pick |first2=Casey |last3=Tremblay |first3=Gabriel |last4=Malaviya |first4=Shreena |last5=Green |first5=Amy |last6=Sandman |first6=Karen |title=Humanistic and Economic Burden of Conversion Therapy Among LGBTQ Youths in the United States |journal=JAMA Pediatrics |date=2022 |volume=176 |issue=5 |pages=493–501 |doi=10.1001/jamapediatrics.2022.0042|pmid=35254391 |pmc=8902682 |s2cid=247252995 }}</ref>
Jeugdiges wat konversieterapie deur 'n godsdienstige verskaffer ondergaan, ervaar meer negatiewe geestesgesondheidskwessies as dié wat by 'n gelisensieerde gesondheidsorgverskaffer aangeklop het.{{sfn|Haldeman|2022|p=9}}
==Openbare mening==
'n Opname van 2020 wat in die VSA uitgevoer is, toon die meeste volwassenes steun 'n verbod op konversieterapie vir minderjariges.<ref>{{cite journal |last1=Flores |first1=Andrew R. |last2=Mallory |first2=Christy |last3=Conron |first3=Kerith J. |title=Public attitudes about emergent issues in LGBTQ rights: Conversion therapy and religious refusals |journal=Research & Politics |date=2020 |volume=7 |issue=4 |pages=205316802096687 |doi=10.1177/2053168020966874|s2cid=229001894 |doi-access=free }}</ref>
In 'n meningspeiling van 2022 in [[Engeland]], [[Skotland]] en [[Wallis]] het die meeste volwassenes 'n verbod gesteun op konversieterapie vir beide seksuele oriëntasie en genderidentiteit, terwyl tussen 13 en 15 persent daarteen was.<ref>{{cite web |last=Kirk |first=Isabelle |date=3 May 2022 |title=The majority of Welsh people support a ban on trans conversion therapy in Wales |url=https://yougov.co.uk/topics/politics/articles-reports/2022/05/03/majority-welsh-people-support-ban-trans-conversion |access-date=30 June 2022 |website=YouGov |language=en-gb |archive-date=30 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220630035322/https://yougov.co.uk/topics/politics/articles-reports/2022/05/03/majority-welsh-people-support-ban-trans-conversion |url-status=dead }}</ref>
==Regstatus==
[[Beeld:Countries banning conversion therapy.svg|thumb|upright=1.3|'n Kaart wat lande toon waar veranderingspogings vir seksuele oriëntasie en genderidentiteit vir minderjargies verbied is.
{{legend1|Navy|Kriminele verbod op konversieterapie vir seksuele oriëntasie en genderidentiteit}}
{{legend1|#0000ff|Net mediese beroepslui word verbied om konversieterapie toe te pas}}
{{legend1|LightGrey|Geen verbod op konversieterapie}}]]
Sommige jurisdiksies het 'n kriminele verbod op konversieterapie, insluitende [[Kanada]], [[Ecuador]], [[Frankryk]],<ref>{{Cite web |date=3 February 2022 |title=France Passed Law To Protect LGBTQ People From 'Conversion Therapy' |url=https://lqioo.com/europe-news/france-passed-law-to-protect-lgbtq-people-from-conversion-therapy |archive-url=https://web.archive.org/web/20230225003859/https://lqioo.com/europe-news/france-passed-law-to-protect-lgbtq-people-from-conversion-therapy |archive-date=2023-02-25 |url-status=live |access-date=2023-02-24 |website=LQIOO |language=en-US}}</ref> [[Duitsland]],[[Malta]], [[Mexiko]] en [[Spanje]].<ref>{{Cite web |last=Legislative Services Branch |date=2022-01-10 |title=Consolidated federal laws of canada, An Act to amend the Criminal Code (conversion therapy) |url=https://laws.justice.gc.ca/eng/annualstatutes/2021_24/page-1.html |access-date=2022-07-06 |website=laws.justice.gc.ca |archive-date=11 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230211034855/https://laws.justice.gc.ca/eng/annualstatutes/2021_24/page-1.html |url-status=live }}</ref> In ander lande soos [[Albanië]], [[Brasilië]], [[Chili]], [[Viëtnam]] en [[Taiwan]] word mediese beroepslui verbied om konversieterapie toe te pas.<ref name=Trispiotis>{{cite journal |last1=Trispiotis |first1=Ilias |last2=Purshouse |first2=Craig |title='Conversion Therapy' As Degrading Treatment |journal=Oxford Journal of Legal Studies |date=2021 |volume=42 |issue=1 |pages=104–132 |doi=10.1093/ojls/gqab024|pmid=35264896 |pmc=8902017 |doi-access=free }}</ref>
In sommige state het hofsake teen verskaffers van konversieterapie weens bedrog geslaag, maar in ander jurisdiksies moet mense wat bedrog beweer, bewys dat die verskaffer met opset oneerlik was. 'n Verskaffer wat werklik glo konversieterapie is doeltreffend, kan dus nie veroordeel word nie.<ref>{{cite journal |last1=Purshouse |first1=Craig |last2=Trispiotis |first2=Ilias |title=Is 'conversion therapy' tortious? |journal=Legal Studies |date=2022 |volume=42 |issue=1 |pages=23–41 |doi=10.1017/lst.2021.28 |s2cid=236227920 |doi-access=free }}</ref>
Konversieterapie vir minderjariges kan op [[kindermishandeling]] neerkom.<ref name=irct>{{cite web |title=Conversion Therapy is Torture |url=https://irct.org/media-and-resources/latest-news/article/1027 |website=International Rehabilitation Council for Torture Victims |access-date=31 May 2021 |language=en |archive-date=7 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210107053543/https://irct.org/media-and-resources/latest-news/article/1027 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Canady |first1=Valerie |title=New report calls for an end to 'conversion therapy' for youth |journal=The Brown University Child and Adolescent Behavior Letter |date=2015 |volume=31 |issue=12 |pages=3–4 |doi=10.1002/cbl.30088}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Lee |first1=Cory |title=A Failed Experiment: Conversion Therapy as Child Abuse |journal=Roger Williams University Law Review |date=2022 |volume=27 |issue=1 |url=https://docs.rwu.edu/rwu_LR/vol27/iss1/3/ |access-date=4 July 2022 |archive-date=24 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240924072750/https://docs.rwu.edu/rwu_LR/vol27/iss1/3/ |url-status=live }}</ref>
===Menseregte===
In 2020 het die Internasionale Rehabilitasieraad vir Martelingslagoffers 'n amptelike verklaring uitgereik dat konversieterapie marteling is.<ref name=irct/> In dieselfde jaar het die [[Verenigde Nasies]] se onafhanklik deskundige oor seksuele oriëntasie en genderidentiteit, Victor Madrigal-Borloz, gesê konversieterapiepraktyke is "inherent diskriminerend, dat dit 'n wrede, onmenslike en degraderende behandeling is en dat dit, na gelang van die erns of fisieke of geestelike pyn en lyding vir die slagoffer, op marteling kan neerkom". Hy het voorgstel dit word wêreldwyd verbied.<ref>{{cite web |url=https://www.ohchr.org/EN/NewsEvents/Pages/ConversionTherapy_and_HR.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20220313121416/https://www.ohchr.org/EN/NewsEvents/Pages/ConversionTherapy_and_HR.aspx |archive-date=13 Maart 2022 |url-status=live |title='Conversion therapy' Can Amount to Torture and Should be Banned says UN Expert |date=July 13, 2020 |website=United Nations Human Rights: Office of the High Commissioner |access-date=July 20, 2021}}</ref>
In 2021 het Ilias Trispiotis en Craig Purshouse gesê konversieterapie oortree die verbod op degradererende behandeling volgens Artikel 3 van die Europese Konvensie oor Menseregte, en dat dit die staat se plig is om dit te verbied.<ref name=Trispiotis/><ref>{{cite journal |last1=Nugraha |first1=Ignatius Yordan |title=The compatibility of sexual orientation change efforts with international human rights law |journal=Netherlands Quarterly of Human Rights |date=2017 |volume=35 |issue=3 |pages=176–192 |doi=10.1177/0924051917724654|s2cid=220052834 |doi-access=free }}</ref> In Februarie 2023 het die kommissaris vir menseregte, Dunja Mijatović, sulke praktyke geklassifiseer as “onversoenbaar met verskeie waarborge kragtens die Europese Konvensie oor Menseregte" en dat dit geen plek het in 'n menseregtegebaseerde gemeenskap nie. Sy het 'n beroep op die lidlande van die [[Raad van Europa]] gedoen om dit vir volwassenes en minderjariges te verbied.<ref>{{Cite web |title=Nothing to cure: putting an end to so-called "conversion therapies" for LGBTI people - Commissioner for Human Rights - www.coe.int |url=https://www.coe.int/en/web/commissioner/-/nothing-to-cure-putting-an-end-to-so-called-conversion-therapies-for-lgbti-people |archive-url=https://web.archive.org/web/20230722130954/https://www.coe.int/en/web/commissioner/-/nothing-to-cure-putting-an-end-to-so-called-conversion-therapies-for-lgbti-people |archive-date=2023-07-22 |url-status=live |access-date=2023-07-22 |website=Commissioner for Human Rights |language=en-GB}}</ref> In September 2024 is berig die [[Europese Unie]] oorweeg dit om konversieterapie in al sy lidlande te verbied.<ref>{{Cite web |last=Ramsay |first=Max |date=2024-09-17 |title=EU to Pursue Ban on Conversion Therapy in New LGBTQ Strategy |url=https://www.bnnbloomberg.ca/business/politics/2024/09/17/eu-to-pursue-ban-on-conversion-therapy-in-new-lgbtq-strategy/?utm_source=substack&utm_medium=email |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007095549/https://www.bnnbloomberg.ca/business/politics/2024/09/17/eu-to-pursue-ban-on-conversion-therapy-in-new-lgbtq-strategy/?utm_source=substack&utm_medium=email |archive-date=2024-10-07 |url-status=dead |access-date=2024-10-05 |website=BNN Bloomberg |language=en}}</ref>
==In die media==
{{beeldgroep2|perrow = 2 |total_width=280 |align=right
|image1= Lucas Hedges 2017.png|caption1=[[Lucas Hedges]] speel die rol van [[Garrard Conley]] in ''[[Boy Erased]]''.
|image2= SarahPaulson06.jpg|caption2=[[Sarah Paulson]] speel die hoofrol in die TV-reeks ''[[Ratched (TV-reeks)|Ratched]]''.
|footer =
}}
Pogings om seksuele oriëntasie te verander is al in die gewilde kultuur en verskeie media uitgebeeld en bespreek. Onlangse voorbeeld sluit in ''[[Boy Erased]]'', ''The Miseducation of Cameron Post'', ''Book of Mormon''-musiekspel ''[[Ratched (TV-reeks)|Ratched]]'' en die dokumentêr ''Pray Away, Homotherapy: A Religious Sickness.''<ref>{{Cite web |title=MEDIAWAN - HOMOTHERAPY, A RELIGIOUS SICKNESS (2019) |url=https://rights.mediawan.com/world-catalogue/documentary/program/4397 |access-date=2023-07-22 |website=rights.mediawan.com |archive-date=22 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230722140353/https://rights.mediawan.com/world-catalogue/documentary/program/4397 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |date=2019-11-26 |title=" Homothérapies " sur Arte : le scandale des " conversions " sexuelles forcées |language=fr |work=Le Monde.fr |url=https://www.lemonde.fr/culture/article/2019/11/26/homotherapies-sur-arte-le-scandale-des-conversions-sexuelles-forcees_6020634_3246.html |access-date=2023-07-22 |archive-date=22 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230722140350/https://www.lemonde.fr/culture/article/2019/11/26/homotherapies-sur-arte-le-scandale-des-conversions-sexuelles-forcees_6020634_3246.html |url-status=live }}</ref>
==Mediese sienings==
Nasionale gesondheidsorganisasies oor die hele wêreld het veranderingspogings vir seksuele oriëntasie en genderidentiteit eenvormig veroordeel.<ref name="Lambda">{{cite news|title=Health and Medical Organization Statements on Sexual Orientation, Gender Identity/Expression and 'Reparative Therapy'|url=https://www.lambdalegal.org/publications/health-and-med-orgs-stmts-on-sex-orientation-and-gender-identity|newspaper=Lambda Legal|access-date=16 December 2017|archive-date=15 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170615154255/https://www.lambdalegal.org/publications/health-and-med-orgs-stmts-on-sex-orientation-and-gender-identity|url-status=live}}</ref><ref name="HRC">{{cite web|title=Policy and Position Statements on Conversion Therapy|url=http://www.hrc.org/resources/policy-and-position-statements-on-conversion-therapy|website=Human Rights Campaign|access-date=12 April 2017|archive-date=27 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170427021742/http://www.hrc.org/resources/policy-and-position-statements-on-conversion-therapy|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |date=December 2021 |title=Memorandum of Understanding on Conversion Therapy in the UK |url=https://www.psychotherapy.org.uk/media/cptnc5qm/mou2.pdf |publisher=United Kingdom Council for Psychotherapy |access-date=31 May 2023 |archive-date=24 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240924072651/https://www.psychotherapy.org.uk/media/cptnc5qm/mou2.pdf |url-status=live }}</ref> Volgens hulle is daar geen wetenskaplike bewys vir konversieterapie se doeltreffendheid nie.<ref name="APA"/><ref name="APA-Answers">{{cite web | url=http://www.apa.org/topics/lgbt/orientation.aspx | title=Answers to Your Questions: For a Better Understanding of Sexual Orientation and Homosexuality | publisher=American Psychological Association | date=2008 | access-date=31 January 2015 | archive-date=20 January 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190120024548/https://www.apa.org/topics/lgbt/orientation.aspx | url-status=live }}</ref><ref name =APA_Position/><ref name="PsychNews">{{citation |title=APA Maintains Reparative Therapy Not Effective |url=http://www.psychiatricnews.org/pnews/99-01-15/therapy.html |publisher=Psychiatric News (news division of the American Psychiatric Association) |date=15 January 1999 |access-date=28 August 2007 |archive-date=20 August 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080820042149/http://www.psychiatricnews.org/pnews/99-01-15/therapy.html |url-status=dead |archivedate=20 Augustus 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080820042149/http://www.psychiatricnews.org/pnews/99-01-15/therapy.html }}</ref>
Hulle het bevind konversieterapie is ondoeltreffend, riskant en moontlik skadelik. Bewerings van genesing word gebalanseer deur stellings van skade, en die Amerikaanse Sielkundige Vereniging maan byvoorbeeld praktisyns kragtens die [[Hippokratiese eed]] om geen skade aan te rig nie en om hulle te weerhou van pogings tot konversieterapie.<ref name=APA_Position>{{cite web|url=http://www.psych.org/Departments/EDU/Library/APAOfficialDocumentsandRelated/PositionStatements/200001a.aspx |title=Therapies Focused on Attempts to Change Sexual Orientation |publisher=Psych.org |access-date=18 July 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080910045820/http://www.psych.org/Departments/EDU/Library/APAOfficialDocumentsandRelated/PositionStatements/200001a.aspx |archive-date=10 September 2008 }}</ref> Hulle sê verder dat konversieterapie nadelig is en dat dit dikwels iemand se skuldgevoelens en angs uitbuit. So word selfagting geskaad en dit lei tot depressie en selfs selfmoord.<ref name="nytconversion">{{citation |last=Luo |first=Michael |title=Some Tormented by Homosexuality Look to a Controversial Therapy |url=https://www.nytimes.com/2007/02/12/nyregion/12group.html |work=The New York Times |page=1 |date=12 February 2007 |access-date=28 August 2007 |archive-date=20 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420120908/https://www.nytimes.com/2007/02/12/nyregion/12group.html |url-status=live }}</ref>
Daar is ook kommer in die mediesegesondheidsgemeenskap dat die bevordering van konversieterapie sosiale skade kan veroorsaak deur onakkurate menings te versprei oor genderidentiteit, seksuele oriëntasie en die vermoë van LGBT-mense om gelukkige, gesonde lewens te lei.<ref name="HRC" /> Verskeie mediese liggame verbied hulle lede om konversieterapie toe te pas.<ref>{{cite news |title=Albania becomes third European country to ban gay 'conversion therapy' |url=https://www.france24.com/en/20200516-albania-becomes-third-european-country-to-ban-gay-conversion-therapy |access-date=30 June 2022 |work=France 24 |date=16 May 2020 |language=en |archive-date=24 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200524174458/https://www.france24.com/en/20200516-albania-becomes-third-european-country-to-ban-gay-conversion-therapy |url-status=live }}</ref>
==Verwysings==
{{Verwysings|3}}
===Bronne===
{{refbegin|3}}
*{{citation |last=Bright |first=Chuck |title=Deconstructing Reparative Therapy: An Examination of the Processes Involved When Attempting to Change Sexual Orientation |date=December 2004 |journal=Clinical Social Work Journal |volume=32 |issue=4 |doi=10.1007/s10615-004-0543-2 |pages=471–481|s2cid=189871877 }}
* {{cite book |last1=Cohen |first1=Richard A. |title=Coming Out Straight: Understanding and Healing Homosexuality |date=2000 |publisher=Oakhill Press |isbn=978-1-886939-41-7 |url=https://archive.org/details/isbn_9781886939417 |url-access=registration }}
* {{cite journal |last1=Cruz |first1=David B. |title=Controlling desires: sexual orientation conversion and the limits of knowledge and law |journal=Southern California Law Review |date=July 1999 |volume=72 |issue=5 |pages=1297–1400 |pmid=12731502 |hdl=10822/925326 }}
*{{citation |last=Drescher |first=Jack |title=I'm Your Handyman: A History of Reparative Therapies |date=June 1998a |journal=Journal of Homosexuality |pmid=9670099 |volume=36 |issue=1 |pages=19–42 |doi=10.1300/J082v36n01_02}}
*{{Citation |last=Drescher |first=Jack |year=2001 |title=Ethical Concerns Raised When Patients Seek to Change Same-Sex Attractions |journal=Journal of Gay & Lesbian Psychotherapy |volume=5 |issue=3/4 |page=183 |doi=10.1300/j236v05n03_11|s2cid=146736819 }}
*{{citation |editor-last=Drescher |editor-first=Jack |editor2-last=Zucker |editor2-first=Kenneth |title=Ex-Gay Research: Analyzing the Spitzer Study and Its Relation to Science, Religion, Politics, and Culture |year=2006 |publisher=Harrington Park Press |location=New York |isbn=978-1-56023-557-6}}
* {{cite journal |last1=Drescher |first1=Jack |title=Psychoanalytic Therapy and the Gay Man |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-psychoanalysis_2000-06_60_2/page/191 |journal=The American Journal of Psychoanalysis |date=2000 |volume=60 |issue=2 |pages=191–196 |doi=10.1023/a:1001968909523 |pmid=10874429 }}
* {{cite book |doi=10.4135/9781483325422.n10 |chapter=Sexual Orientation Conversion Therapy for Gay Men and Lesbians: A Scientific Examination |title=Homosexuality: Research Implications for Public Policy |url=https://archive.org/details/homosexualityres0000unse |year=1991 |last1=Haldeman |first1=Douglas |pages=[https://archive.org/details/homosexualityres0000unse/page/149 149]–160 |isbn=978-0-8039-3764-2 }}
* {{cite book |doi=10.1037/0000266-001 |chapter=Introduction: A history of conversion therapy, from accepted practice to condemnation |title=The case against conversion 'therapy': Evidence, ethics, and alternatives |year=2022 |last1=Haldeman |first1=Douglas C. |pages=3–16 |isbn=978-1-4338-3711-1 |s2cid=243777493 }}
* {{cite book |last1=Jones |first1=Stanton L. |last2=Yarhouse |first2=Mark A. |title=Ex-Gays?: A Longitudinal Study of Religiously Mediated Change in Sexual Orientation |url=https://archive.org/details/exgayslongitudin0000jone |date=2007 |publisher=InterVarsity Press |isbn=978-0-8308-2846-3 }}
*{{Cite book |last1=Rivera |first1=David P. |title=The Case Against Conversion Therapy: Evidence, Ethics, and Alternatives |last2=Pardo |first2=Seth T. |publisher=American Psychological Association |year=2022 |isbn=978-1-4338-3711-1 |editor-last=Haldeman |editor-first=Douglas C. |pages=51–68 |language=en |chapter=Gender identity change efforts: A summary |doi=10.1037/0000266-003 |s2cid=243776563 }}
* {{cite book |doi=10.4324/9780429294754 |title=Classic Case Studies in Psychology |year=2019 |last1=Rolls |first1=Geoff |isbn=978-0-429-29475-4 |editor-first1=Geoff |editor-last1=Rolls }}
*{{cite journal |last1=Schmidt |first1=Gunter |title=Allies and Persecutors |journal=Journal of Homosexuality |date=1985 |volume=10 |issue=3–4 |pages=127–140 |doi=10.1300/J082v10n03_16}}
* {{cite journal |last1=Schwartz |first1=Michael |title=Homosexuelle im modernen Deutschland: Eine Langzeitperspektive auf historische Transformationen |trans-title=Homosexuals in Modern Germany: A Long-Term Perspective on Historical Transformations |language=de |journal=Vierteljahrshefte für Zeitgeschichte |date=25 June 2021 |volume=69 |issue=3 |pages=377–414 |doi=10.1515/vfzg-2021-0028 |s2cid=235689714 }}
*{{citation |last=Waidzunas |first=Tom |title=The Straight Line: How the Fringe Science of Ex-Gay Therapy Reoriented Sexuality |year=2016 |publisher=University of Minnesota Press |location=Minneapolis |isbn=978-0-8166-9615-4 }}
* {{cite book |last1=Wachsmann |first1=Nikolaus |title=Hitler's Prisons: Legal Terror in Nazi Germany |date=2015 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-22829-8 |language=en|orig-year=2004}}
*{{cite book |last1=Weindling |first1=Paul |title=Victims and Survivors of Nazi Human Experiments: Science and Suffering in the Holocaust |date=2015 |publisher=Bloomsbury Academic |isbn=978-1-4411-7990-6 |language=en}}
*{{cite book |last1=Whisnant |first1=Clayton J. |title=Queer Identities and Politics in Germany: A History, 1880–1945 |date=2016 |publisher=Columbia University Press |isbn=978-1-939594-10-5 |language=en}}
*{{citation |last=Yoshino |first=Kenji |title=Covering |year=2002 |journal=Yale Law Journal |volume=111 |issue=4 |pages=769–939 |url=http://www.yalelawjournal.org/article/covering |doi=10.2307/797566 |jstor=797566 |hdl=20.500.13051/9392 |access-date=7 May 2015 |archive-date=25 October 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151025034757/http://www.yalelawjournal.org/article/covering |url-status=live }}
* {{cite journal|last1=Zinn|first1=Alexander|title='Das sind Staatsfeinde' Die NS-Homosexuellenverfolgung 1933–1945|trans-title="They are enemies of the state": The Nazi persecution of homosexuals 1933–1945|journal=Bulletin des Fritz Bauer Instituts|pages=6–13|date=2020b|url=https://www.fritz-bauer-institut.de/fileadmin/editorial/publikationen/einsicht/Einsicht-2020_Einzelseiten.pdf|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://www.fritz-bauer-institut.de/fileadmin/editorial/publikationen/einsicht/Einsicht-2020_Einzelseiten.pdf|archive-date=2022-10-09|url-status=live|issn=1868-4211|language=de}}
{{refend}}
==Nog leesstof==
*{{cite book |last1=Haldeman |first1=Douglas C. |title=Sexual Orientation and Gender Identity Change Efforts: Evidence, Effects, and Ethics |date=2021 |publisher=Columbia University Press |isbn=978-1-939594-36-5 |language=en}}
==Skakels==
{{vertaaluit| taalafk = en | il = Conversion therapy}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Seksualiteit]]
[[Kategorie:Seksuele oriëntasie]]
ockmlx1mw3pvjqhqi72aybcmtcrspzg
Sneeukop
0
424729
3379189
3361528
2026-11-20T13:34:48Z
Aliwal2012
39067
[[:Kategorie:Berge van Suid-Afrika]] verwyder; [[:Kategorie:Berge van die Wes-Kaap]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]])
3379189
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Berg
| Naam = Sneeukop
| Foto =
| Foto onderskrif =
| Hoogte = 2 054
| Ligging = [[Wes-Kaap]]
| Bergreeks = [[Skurweberg, Wes-Kaap|Skurweberg]]
| Prominensie =
| Topografiese kaart =
| Koördinate = {{Koördinate|32|49|15.24|S|19|23|29.4|O|type:mountain|aansig=inlyn,titel}}
| duimdrukkerkaart = Suid-Afrika
| duimdrukkeretiketposisie = regs
| diumdrukkerkaartgrootte = 300
| duimdrukkerkaartbyskrif =
| breedtegraad = 32
| breedtegraad_m = 49
| breedtegraad_s = 15.24
| breedtegraad_NS = S
| lengtegraad = 19
| lengtegraad_m = 23
| lengtegraad_s = 29.4
| lengtegraad_OW = O
}}
'''Sneeukop''' is die hoogste bergpiek in die [[Skurweberg, Wes-Kaap|Skurwebergreeks]] in die Wes-Kaap van Suid-Afrika. Sneeukop bereik 'n hoogte van 2 070 m en is die hoogste piek in die berge.<ref>{{Cite web |url=https://howhighis.net/how-high-is-sneeukop/ |title=How high is Sneeukop? |access-date=2 Maart 2025 |archive-date=2 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211102113548/https://howhighis.net/how-high-is-sneeukop/ |url-status=dead }}</ref>
== Verwysings ==
{{verwysings}}
{{Sjabloon:Bergreekse van die Kaapse Plooigordel}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Berge van die Wes-Kaap]]
hhpr092vgpsdpsiutc726xg6tr4bmnb
Stellenboschberg
0
426568
3379169
3352242
2026-11-20T12:57:12Z
Aliwal2012
39067
3379169
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Berg
| Naam = Stellenboschberg
| Foto = Simonsberg sunset - panoramio.jpg
| Foto onderskrif = Syaansig in namiddagson<!-- dis nie die korrekte prent nie, probeer weer...Aliwal2012 -->
| Hoogte = 1060
| Ligging = [[Wes-Kaap]], [[Suid-Afrika]]
| Bergreeks =
| Prominensie =
| Koördinate = {{Koördinate|33.9695|S|18.8998|O|type:mountain|aansig=inlyn,titel}}
| Topografiese kaart =
| Tipe =
| Rotsouderdom =
| duimdrukkerkaart = Wes-Kaap
| duimdrukkeretiketposisie = regs
| diumdrukkerkaartgrootte = 290
| duimdrukkerkaartbyskrif =
| breedtegraad = 33
| breedtegraad_m = 58
| breedtegraad_s = 10
| breedtegraad_NS = S
| lengtegraad = 18
| lengtegraad_m = 53
| lengtegraad_s = 59
| lengtegraad_OW = O
}}
Die '''Stellenboschberg''' is 'n [[berg]] geleë in die [[Kaapse Wynland-distriksmunisipaliteit]] en [[Wes-Kaap|Wes-Kaapprovinsie]], in die suidwestelike deel van [[Suid-Afrika]]. Dit is net suid van die stad [[Stellenbosch]] en 1 300 km suidwes van [[Pretoria]], die land se hoofstad. Die Stellenboschberg is geleë op 'n hoogte van 1 163 meter bo seespieël, of 103 meter bo die omliggende gebied. Die berg is ongeveer 830 meter breed aan sy voet.
Die terrein rondom die Stellenboschberge is gevarieerd. Die hoogste punt in die gebied het 'n hoogte van 1 367 meter en is 4,1 km suidoos van die Stellenboschberg. Daar woon slegs ongeveer 14 mense per vk kilometer rondom die Stellenboschberg, dus 'n yl bevolking.<ref name="nasapop">{{Cite web|url=http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP|title=NASA Earth Observations: Population Density|publisher=NASA/SEDAC|access-date=30 Januarie 2016|archive-date= 9 Februarie 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160209064446/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP|url-status=dead}}</ref> Die naaste dorp is [[Stellenbosch]], 4,9 km noordwes van Stellenboschberg. Die gebied rondom Stellenboschberg is feitlik heeltemal bedek met gras, struike en kruide.<ref name="nasalandcover">{{Cite web|url=http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1|title=NASA Earth Observations: Land Cover Classification|publisher=NASA/MODIS|access-date=30 Januarie 2016|archive-date=28 Februarie 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160228161657/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1|url-status=dead}}</ref> In die streek rondom die Stellenboschberg kom berge baie algemeen voor.
Die klimaat is [[Middellandse See|Mediterreens]].<ref name="koppen">{{Cite journal |last=Peel |first=M C |last2=Finlayson |first2=BL |title=Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification |url=http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.html |journal=Hydrology and Earth System Sciences |volume=11 |pages=1633-1644 |doi=10.5194/hess-11-1633-2007 |access-date=30 Januarie 2016 |archive-date=10 Februarie 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170210144308/http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.html |url-status=dead }}</ref> Die gemiddelde temperatuur is 15 [[Temperatuur|°C]]. Die warmste maand is Januarie op 22 [[Temperatuur|°C]], en die koudste is Junie, op gemiddeld 9 °C. <ref name="nasa">{{Cite web|url=http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php|title=NASA Earth Observations Data Set Index|publisher=NASA|access-date=30 Januarie 2016|archive-date=11 Mei 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200511075542/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php|url-status=dead}}</ref> Die gemiddelde reënval is 1 217 millimeter per jaar. Die natste maand is Junie, met 222 millimeter reënval, en die droogste is Desember, met 30 millimeter.<ref name="nasarain">{{Cite web|url=http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M|title=NASA Earth Observations: Rainfall (1 month - TRMM)|publisher=NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission|access-date=30 Januarie 2016|archive-date=10 Junie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210610101843/http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M|url-status=dead}}</ref>
== Sien ook ==
* [[Lys van bergpieke in Suid-Afrika]]
== Vertaalnota ==
* [[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is direk vertaal uit die [[:ceb:Stellenboschberg|Cebuano Wikipedia]]
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
{{Bergreekse van die Kaapse Plooigordel}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Berge van die Wes-Kaap]]
8k7bqsnvkpc6o9qjymo6zsh3i07amnt
Lys van kultusrolprente: B
0
428161
3379485
3360138
2026-11-21T09:08:27Z
InternetArchiveBot
131157
Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379485
wikitext
text/x-wiki
Hierdie is 'n '''lys van [[Kultusrolprent|kultusrolprente]]''' wat alfabeties volgens titel georganiseer is. Sien [[Lys van kultusrolprente]] vir die hooflys.
{{A-Z multibladsy lys|Lys van kultusrolprente}}
{| class="wikitable sortable"
|-
! Rolprent titel !! Jaar !! Regisseur !! Verwysings
|-
| ''Babe: Pig in the City''|| 1998 || George Miller || <ref>{{cite web |last=Tobias |first=Scott |title=The New Cult Canon: Babe: Pig In The City |url=http://www.avclub.com/articles/the-new-cult-canon-babe-pig-in-the-city,2221/ |work=AV Club |access-date=20 April 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019104718/http://www.avclub.com/articles/the-new-cult-canon-babe-pig-in-the-city,2221/ |archive-date=19 Oktober 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''The Baby''|| 1973 || Ted Post || <ref>{{Cite web |url=http://genome.ch.bbc.co.uk/a35425e206814fcc9323d2bb6c852a75 |title=argiefkopie |access-date=7 Februarie 2016 |archive-date=3 Februarie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203140653/http://genome.ch.bbc.co.uk/a35425e206814fcc9323d2bb6c852a75 |url-status=dead }}</ref>
|-
| ''Baby Doll''|| 1956 || Elia Kazan || <ref>{{Cite web |url=http://www.filmbuffonline.com/FBOLNewsreel/wordpress/2009/07/01/oscar-winner-karl-malden-has-died-at-97/ |title=argiefkopie |access-date= 7 Februarie 2016 |archive-date= 7 Februarie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160207201053/http://www.filmbuffonline.com/FBOLNewsreel/wordpress/2009/07/01/oscar-winner-karl-malden-has-died-at-97/ |url-status=live }}</ref>
|-
| ''Baby Love''|| 1968 || Alastair Reid || <ref>{{Cite web |url=http://www.theguardian.com/theguardian/2011/sep/19/letters-alastair-reid-obituary |title=argiefkopie |access-date= 7 Februarie 2016 |archive-date=28 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160928005443/https://www.theguardian.com/theguardian/2011/sep/19/letters-alastair-reid-obituary |url-status=live }}</ref>
|-
| ''Baby Snakes''|| 1979 || [[Frank Zappa]]|| <ref>{{cite web |url=http://www.thespinningimage.co.uk/cultfilms/displaycultfilm.asp?reviewid=1464 |title=Baby Snakes Review (1979) |publisher=Thespinningimage.co.uk |access-date=17 Desember 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304112546/http://www.thespinningimage.co.uk/cultfilms/displaycultfilm.asp?reviewid=1464 |archive-date=4 Maart 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |author=bravewords.com |url=http://bravewords.com/news/frank-zappa-classic-feature-film-to-be-issued-on-dvd |title=FRANK ZAPPA – Classic Feature Film To Be Issued On DVD! |publisher=Bravewords.com |access-date=17 Desember 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180919211307/http://bravewords.com/news/frank-zappa-classic-feature-film-to-be-issued-on-dvd |archive-date=19 September 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''Il Bacio di Tosca'' (''Tosca's Kiss'') || 1984 || Daniel Schmid || <ref>{{Cite web |url=http://www.filmlinc.org/films/toscas-kiss/ |title=argiefkopie |access-date= 7 Februarie 2016 |archive-date=22 Desember 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222105035/http://www.filmlinc.org/films/toscas-kiss/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.thecitizenvt.com/2015/06/18/middleburys-town-hall-theater-shows-toscas-kiss/ |title=argiefkopie |access-date=7 Februarie 2016 |archive-date=21 Februarie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160221171825/http://www.thecitizenvt.com/2015/06/18/middleburys-town-hall-theater-shows-toscas-kiss/ |url-status=dead }}</ref>
|-
| ''Bad Boy Bubby'' || 1994 || Rolf de Heer || <ref>{{cite web |url=http://www.theguardian.com/film/australia-culture-blog/2014/may/16/bad-boy-bubby-rewatching-classic-australian-films |title=Bad Boy Bubby: Rewatching Classic Australian Films |author=Luke Buckmaster |date=16 Mei 2014 |work=The Guardian |access-date=7 Julie 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190502114724/https://www.theguardian.com/film/australia-culture-blog/2014/may/16/bad-boy-bubby-rewatching-classic-australian-films |archive-date=2 Mei 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''Bad Day at Black Rock'' || 1955 || John Sturges || <ref>{{Cite web |url=https://books.google.be/books?id=QnxbCAAAQBAJ&pg=PA266&lpg=PA266&dq=bad+day+at+black+rock+cult+film&source=bl&ots=9csjJ3VWKx&sig=X0NuzmeSYSHJU0zczUYOyc5YksU&hl=nl&sa=X&ved=0ahUKEwj0n4-rhPbJAhVEYw8KHYRYBEYQ6AEIVzAH#v=onepage&q=bad%20day%20at%20black%20rock%20cult%20film&f=false |title=argiefkopie |access-date= 7 Februarie 2016 |archive-date= 9 Julie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240709193629/https://books.google.be/books?id=QnxbCAAAQBAJ&pg=PA266&lpg=PA266&dq=bad+day+at+black+rock+cult+film&source=bl&ots=9csjJ3VWKx&sig=X0NuzmeSYSHJU0zczUYOyc5YksU&hl=nl&sa=X&ved=0ahUKEwj0n4-rhPbJAhVEYw8KHYRYBEYQ6AEIVzAH#v=onepage&q=bad%20day%20at%20black%20rock%20cult%20film&f=false#v=onepage&q=bad%20day%20at%20black%20rock%20cult%20film&f=false |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://articles.latimes.com/1999/apr/18/local/me-28618 |title=argiefkopie |access-date= 7 Februarie 2016 |archive-date=25 Desember 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151225201233/http://articles.latimes.com/1999/apr/18/local/me-28618 |url-status=live }}</ref>
|-
| ''Bad Girls Go to Hell'' || 1965 || Doris Wishman || <ref name="flavorwire.com">{{cite web |last=Berman |first=Judy |url=http://flavorwire.com/207433/10-cult-filmmakers-everyone-should-know/7 |title=10 Cult Filmmakers Everyone Should Know | Flavorwire | Page 7 |publisher=Flavorwire |date=9 September 2011 |access-date=17 Desember 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180919211346/http://flavorwire.com/207433/10-cult-filmmakers-everyone-should-know/7 |archive-date=19 September 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''Bad Lieutenant'' || 1992 || Abel Ferrara || <ref>{{cite news |title=Abel Ferrara: 'Where does Nic Cage have the nerve to play Harvey Keitel?' |url=http://www.guardian.co.uk/film/2008/jun/05/1 |work=The Guardian |access-date=24 April 2013 |location=London |date=5 Junie 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20130625045800/http://www.guardian.co.uk/film/2008/jun/05/1 |archive-date=25 Junie 2013 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref>
|-
| ''Bad Lieutenant: Port of Call New Orleans'' || 2009 || [[Werner Herzog]]||<ref>{{cite web |last=Tobias |first=Scott |title=Bad Lieutenant: Port Of Call New Orleans |url=http://www.avclub.com/articles/bad-lieutenant-port-of-call-new-orleans,40124/ |work=AV Club |access-date=24 April 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20130924162714/http://www.avclub.com/articles/bad-lieutenant-port-of-call-new-orleans,40124/ |archive-date=24 September 2013 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref>
|-
| ''Bad Santa'' || 2003 || Terry Zwigoff || <ref>{{cite web |last=Tobias |first=Scott |title=Bad Santa |url=http://www.avclub.com/articles/bad-santa,36461/ |work=AV Club |access-date=3 Mei 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20130908201117/http://www.avclub.com/articles/bad-santa,36461/ |archive-date=8 September 2013 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref>
|-
| ''The Bad Seed'' || 1956 || Mervyn LeRoy || <ref>{{Cite web |url=http://www.tcm.com/this-month/article/78406%7C0/The-Bad-Seed.html |title=argiefkopie |access-date=7 Februarie 2016 |archive-date=16 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160916094508/http://www.tcm.com/this-month/article/78406%7C0/The-Bad-Seed.html |url-status=dead }}</ref>
|-
| ''Bad Taste'' || 1987 || [[Peter Jackson]]|| <ref>{{cite news|url=http://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=10849928|title=Sour taste for Jackson's first cast|last=Ihaka|first=James|work=The New Zealand Herald|date=26 November 2012|accessdate=7 March 2015|archive-date=2 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402212551/http://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=10849928|url-status=dead}}</ref>
|-
| ''Badlands'' || 1973 || Terrence Malick || <ref name="cultographies.com" /><ref name="Peary1" />
|-
| ''Baise-moi'' || 2000 || Virginie Despentes, Coralie Trinh Thi || <ref name="cultographies.com">{{cite web |url=http://www.cultographies.com/top111.shtml |title=Cultographies’ 111 Best Cult Films Ever |publisher=Cultographies |date= |accessdate=2015-12-17 |archive-date=2015-10-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151031145741/http://www.cultographies.com/top111.shtml |url-status=dead }}</ref>
|-
| ''La Balance'' (''The Nark'') || 1982 || Bob Swaim || <ref>{{Cite web |url=http://genome.ch.bbc.co.uk/2ae3a050dd1f4ce98d55f8473247ae8a |title=argiefkopie |access-date=7 Februarie 2016 |archive-date=5 Februarie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160205141524/http://genome.ch.bbc.co.uk/2ae3a050dd1f4ce98d55f8473247ae8a |url-status=dead }}</ref>
|-
| ''Bambi Meets Godzilla'' || 1968 || Marv Newland || <ref>{{Cite web |url=http://www.spikeandmike.com/#!about/c2414 |title=argiefkopie |access-date= 7 Februarie 2016 |archive-date= 9 Februarie 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080209212617/http://spikeandmike.com/#!about/c2414 |url-status=dead }}</ref>
|-
| ''Bananas'' || 1971 || [[Woody Allen]]|| <ref name="newsweek1">{{cite web |url=http://www.newsweek.com/sam-tanenhaus-woody-allens-black-magic-65239 |title=Sam Tanenhaus on Woody Allen’s Black Magic |publisher=Newsweek |date=2012-06-18 |accessdate=2015-12-18 |author=Sam Tanenhaus |archive-date=2015-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208052749/http://www.newsweek.com/sam-tanenhaus-woody-allens-black-magic-65239 |url-status=live }}</ref><ref name="jewishvoiceny1">{{cite web |url=http://www.jewishvoiceny.com/index.php?option=com_content&view=article&id=3895:mickey-rose-woody-allen-collaborator-dies-at-77&catid=108:jewcy-news&Itemid=291 |title=Mickey Rose, Woody Allen Collaborator, Dies at 77 |publisher=Jewishvoiceny.com |date=24 April 2013 |access-date=17 Desember 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20120826120627/http://jewishvoiceny.com/index.php?option=com_content |archive-date=26 Augustus 2012 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref>
|-
| ''Bande à part'' (''Band of Outsiders'') || 1964 || [[Jean-Luc Godard]]|| <ref>{{cite web |url=http://frenchculture.org/film-tv-and-new-media/events/jean-luc-godard-spring-series-amherst-cinema |title=Jean-Luc Godard spring series at Amherst Cinema |publisher=French Culture |access-date=17 Desember 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180919211447/http://frenchculture.org/film-tv-and-new-media/events/jean-luc-godard-spring-series-amherst-cinema |archive-date=19 September 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''Bandit Queen'' || 1994 || Shekhar Kapur || <ref name="google1">{{cite web|url=https://books.google.com/books?id=dWX4AAAAQBAJ&pg=PA276&lpg=PA276&dq=fist+of+fury+cult+movie&source=bl&ots=PZIujkGVs4&sig=MAoHwnDUZppdMjuB3OZv9A1RXgU&hl=nl&sa=X&ved=0ahUKEwik_5iH7L3JAhWBUxoKHSpjB8Q4FBDoAQhJMAY#v=onepage&q=fist%20of%20fury%20cult%20movie&f=false |title=The Cult Film Reader – Mathijs, Ernest, Mendik, Xavier – Google Boeken |publisher=Books.google.com |date= |accessdate=2015-12-17}}</ref>
|-
| ''Bang Boom Bang'' || 1999 || Peter Thorwarth || <ref>{{cite web |author=29.08.14 |url=http://www.welt.de/regionales/nrw/article131722270/Bang-Boom-Bang-laeuft-seit-15-Jahren-im-Kino.html |title=Ruhrpott-Kult : "Bang Boom Bang" läuft seit 15 Jahren im Kino – DIE WELT |publisher=Welt.de |access-date=17 Desember 2015 |language=de |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203030119/http://www.welt.de/regionales/nrw/article131722270/Bang-Boom-Bang-laeuft-seit-15-Jahren-im-Kino.html |archive-date=3 Februarie 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''The Bank Dick'' || 1941 || Edward F. Cline || <ref>{{cite web |url=https://books.google.be/books?id=7YBg4w-6pvcC&pg=PA70&lpg=PA70&dq=the+bank+dick+cult+film&source=bl&ots=x3-pvHLjYH&sig=LG2ZlZuCVssuYHxZPuYQ7XUQyzc&hl=nl&sa=X&ved=0ahUKEwjvlcnMk7PJAhXF2RoKHQdHDbI4ChDoAQgyMAM#v=onepage&q=the%20bank%20dick%20cult%20film&f=false |title=Success in the Cinema MoneyMaking Movies – John Howard Reid – Google Boeken |publisher=Books.google.be |date= |accessdate=2015-12-17 |archive-date=2024-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240709193622/https://books.google.be/books?id=7YBg4w-6pvcC&pg=PA70&lpg=PA70&dq=the+bank+dick+cult+film&source=bl&ots=x3-pvHLjYH&sig=LG2ZlZuCVssuYHxZPuYQ7XUQyzc&hl=nl&sa=X&ved=0ahUKEwjvlcnMk7PJAhXF2RoKHQdHDbI4ChDoAQgyMAM#v=onepage&q=the%20bank%20dick%20cult%20film&f=false#v=onepage&q=the%20bank%20dick%20cult%20film&f=false |url-status=live }}</ref>
|-
| ''Banpaia Hantā Dī'' (''Vampire Hunter D'') || 1985 || Toyoo Ashida || <ref>{{Cite web |url=http://www.animenewsnetwork.com/review/vampire-hunter-d/blu-ray/.92573 |title=argiefkopie |access-date= 7 Februarie 2016 |archive-date= 2 Oktober 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161002105705/http://www.animenewsnetwork.com/review/vampire-hunter-d/blu-ray/.92573 |url-status=live }}</ref>
|-
| ''Banzaï'' || 1983 || Claude Zidi || <ref>{{Cite web |url=http://www.filmsbonheur.com/catalogue/1983/banzai.html |title=argiefkopie |access-date= 7 Februarie 2016 |archive-date= 7 Februarie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160207200019/http://www.filmsbonheur.com/catalogue/1983/banzai.html |url-status=live }}</ref>
|-
| ''Barbarella''|| 1968 || Roger Vadim || <ref name="Peary2" /><ref>{{cite web |title=Barbarella: Review |url=http://movies.tvguide.com/barbarella/review/103460 |work=TV Guide |access-date=13 April 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20141027153207/http://movies.tvguide.com/barbarella/review/103460 |archive-date=27 Oktober 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''Les Barons'' (''The Barons'') || 2009 || Nabil Ben Yadir || <ref>{{cite web |author=maandag 04 april 2011 |url=http://www.radio1.be/programmas/ochtend/vijfhoek |title=De Vijfhoek | Radio1 |publisher=Radio1.be |date=4 April 2011 |access-date=17 Desember 2015 |language=nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304092317/http://www.radio1.be/programmas/ochtend/vijfhoek |archive-date=4 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''Barton Fink''|| 1991 || [[Coen-broers]] || <ref>{{Cite web |url=http://www.gamesradar.com/34-best-cult-movies-all-time/ |title=argiefkopie |access-date= 7 Februarie 2016 |archive-date=20 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180920045406/https://www.gamesradar.com/34-best-cult-movies-all-time/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.themovies.co.za/2015/07/13/cinophile-barton-fink/ |title=argiefkopie |access-date= 7 Februarie 2016 |archive-date= 7 Maart 2016 |archive-url=https://archive.today/20160307220030/http://www.themovies.co.za/2015/07/13/cinophile-barton-fink/ |url-status=live }}</ref>
|-
| ''Basket Case'' || 1982 || Frank Henenlotter || <ref name="Peary2" /><ref>{{cite news|last=Thomas|first=Kevin|title=MOVIE REVIEW : 'Basket Case 2' Has Makings of Cult Success|url=http://articles.latimes.com/1990-04-13/entertainment/ca-1102_1_basket-case-movie|work=LA Times|accessdate=21 April 2013|date=13 April 1990|archive-date=24 Oktober 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131024090921/http://articles.latimes.com/1990-04-13/entertainment/ca-1102_1_basket-case-movie|url-status=live}}</ref>
|-
| ''Batman: Mask of the Phantasm'' || 1993 || Eric Radomski, Bruce Timm || <ref>{{cite web |last=Perry |first=Spencer |url=http://www.superherohype.com/news/289023-mondo-unveils-poster-for-batman-mask-of-the-phantasm |title=Mondo Unveils Poster for Batman: Mask of the Phantasm |work=Superhero Hype! |access-date=8 Mei 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20161011231034/http://www.superherohype.com/news/289023-mondo-unveils-poster-for-batman-mask-of-the-phantasm |archive-date=11 Oktober 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''Battlefield Earth'' || 2000 || Roger Christian || <ref name=terl>{{cite news|url=https://books.google.com/books?id=L3iW_brrjV4C&pg=PA156&lpg=PA156&dq=battlefield+earth+cult+classic&source=bl&ots=5sfIuva36E&sig=OE7lI1xvK9rucPMpR5rnkSpJWYk&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjGu6iEt6jKAhXLlR4KHV9YALA4ChDoAQhHMAc#v=onepage&q=battlefield%20earth%20cult%20classic&f=false|title=''I Love Geeks: The Official Handbook''|last=Tucker|first=Carrie|accessdate=January 13, 2016|publisher=Adams Media}}</ref>
|-
| ''Battle Royale'' || 2000 || Kinji Fukasaku || <ref>{{cite web |last=Strecker |first=Erin |title=The CW in talks to develop cult film fav 'Battle Royale' into TV series |url=http://insidetv.ew.com/2012/07/27/cw-battle-royale-tv-show/ |work=Entertainment Weekly |access-date=13 April 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20140515073431/http://insidetv.ew.com/2012/07/27/cw-battle-royale-tv-show/ |archive-date=15 Mei 2014 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.boston.com/ae/movies/articles/2012/02/24/battle_royale_hasnt_lost_any_of_its_impact/ |title=‘Battle Royale’ hasn’t lost any of its impact – The Boston Globe |publisher=Boston.com |date=24 Februarie 2012 |access-date=17 Desember 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305041517/http://www.boston.com/ae/movies/articles/2012/02/24/battle_royale_hasnt_lost_any_of_its_impact/ |archive-date=5 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''Beach Blanket Bingo'' || 1965 || William Asher || <ref>{{Cite web |url=https://books.google.be/books?id=59SqBgAAQBAJ&pg=PA124&lpg=PA124&dq=beach+blanket+bingo+cult+film&source=bl&ots=ol9Cq3Cvzo&sig=fs6lY3CKfeiORwPP0RXA9Oh2kOw&hl=nl&sa=X&ved=0ahUKEwir1panj6bKAhXIoA4KHQUvAL0Q6AEISjAG#v=onepage&q=beach%20blanket%20bingo%20cult%20film&f=false |title=argiefkopie |access-date= 7 Februarie 2016 |archive-date= 9 Julie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240709192041/https://books.google.be/books?id=59SqBgAAQBAJ&pg=PA124&lpg=PA124&dq=beach+blanket+bingo+cult+film&source=bl&ots=ol9Cq3Cvzo&sig=fs6lY3CKfeiORwPP0RXA9Oh2kOw&hl=nl&sa=X&ved=0ahUKEwir1panj6bKAhXIoA4KHQUvAL0Q6AEISjAG#v=onepage&q=beach%20blanket%20bingo%20cult%20film&f=false#v=onepage&q=beach%20blanket%20bingo%20cult%20film&f=false |url-status=live }}</ref>
|-
| ''The Beast From 20,000 Fathoms'' || 1954 || Eugène Lourié || <ref>{{cite web |url=http://articles.latimes.com/2003/mar/07/local/me-freiberger7 |title=Fred Freiberger, 88; Film Producer, Writer for Early Dramatic TV Series – latimes |publisher=Articles.latimes.com |date=2003-03-07 |accessdate=2015-12-17 |archive-date=2011-05-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110504161052/http://articles.latimes.com/2003/mar/07/local/me-freiberger7 |url-status=live }}</ref>
|-
| ''The Beastmaster'' || 1982 || Don Coscarelli || <ref name=bbc-cult />
|-
| ''Beat the Devil'' || 1953 || John Huston || <ref name="Peary2" />
|-
| ''Beau Travail'' || 1999 || Claire Denis || <ref>{{cite web |last=Tobias |first=Scott |title=Beau Travail |url=http://www.avclub.com/articles/beau-travail,24990/ |work=AV Club |access-date=3 Mei 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20130909015710/http://www.avclub.com/articles/beau-travail,24990/ |archive-date= 9 September 2013 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref>
|-
| ''Beautiful Thing'' || 1996 || Hettie MacDonald || <ref>{{Cite web |url=http://www.yvonne-arnaud.co.uk/production/beautiful-thing |title=argiefkopie |access-date= 7 Februarie 2016 |archive-date= 2 Mei 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150502011019/http://www.yvonne-arnaud.co.uk/production/beautiful-thing |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.stourbridgenews.co.uk/news/blogs/12863910.THEATRE_REVIEW___Beautiful_Thing/ |title=argiefkopie |access-date= 7 Februarie 2016 |archive-date=23 Desember 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151223080414/http://www.stourbridgenews.co.uk/news/blogs/12863910.THEATRE_REVIEW___Beautiful_Thing/ |url-status=live }}</ref>
|-
| ''Beavis and Butt-head Do America'' || 1996 || Mike Judge || <ref>{{cite web |url=https://books.google.be/books?id=_NNmFiUnSmUC&pg=PA200&lpg=PA200&dq=beavis+and+butthead+do+america+cult+film&source=bl&ots=JboVts1iWn&sig=GrDJqFnUv29AezyjPCzVZoZUaGo&hl=nl&sa=X&ved=0ahUKEwj-8IOcoKHJAhXIDxoKHchQBps4ChDoAQg2MAM#v=onepage&q=beavis%20and%20butthead%20do%20america%20cult%20film&f=false |title=The Encyclopedia of Popular Music – Colin Larkin – Google Boeken |publisher=Books.google.be |date=2011-05-27 |accessdate=2015-12-17 |archive-date=2024-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240709193602/https://books.google.be/books?id=_NNmFiUnSmUC&pg=PA200&lpg=PA200&dq=beavis+and+butthead+do+america+cult+film&source=bl&ots=JboVts1iWn&sig=GrDJqFnUv29AezyjPCzVZoZUaGo&hl=nl&sa=X&ved=0ahUKEwj-8IOcoKHJAhXIDxoKHchQBps4ChDoAQg2MAM#v=onepage&q=beavis%20and%20butthead%20do%20america%20cult%20film&f=false#v=onepage&q=beavis%20and%20butthead%20do%20america%20cult%20film&f=false |url-status=live }}</ref>
|-
| ''Bedazzled'' || 1967 || Stanley Donen || <ref name="Peary2" /><ref>{{Cite web |url=https://books.google.be/books?id=NHiCiLUC9JsC&pg=PA10&lpg=PA10&dq=carry+on+cult+film&source=bl&ots=PXw5uhf1T6&sig=GaP9mD4laDVsUN9KzbjNX5ak7Qo&hl=nl&sa=X&ved=0ahUKEwjInLGXzMPKAhVBHA8KHeQnDhU4ChDoAQgaMAA#v=onepage&q=carry%20on%20cult%20film&f=false |title=argiefkopie |access-date= 7 Februarie 2016 |archive-date= 9 Julie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240709193603/https://books.google.be/books?id=NHiCiLUC9JsC&pg=PA10&lpg=PA10&dq=carry+on+cult+film&source=bl&ots=PXw5uhf1T6&sig=GaP9mD4laDVsUN9KzbjNX5ak7Qo&hl=nl&sa=X&ved=0ahUKEwjInLGXzMPKAhVBHA8KHeQnDhU4ChDoAQgaMAA#v=onepage&q=carry%20on%20cult%20film&f=false#v=onepage&q=carry%20on%20cult%20film&f=false |url-status=live }}</ref>
|-
| ''Bedtime for Bonzo'' || 1951 || Frederick de Cordova || <ref name="cultographies.com" /><ref name="Peary1" />
|-
| ''Beetlejuice'' || 1989 || [[Tim Burton]]|| <ref>{{Cite web |url=http://www.avclub.com/article/ibeetlejuicei-31051 |title=argiefkopie |access-date= 7 Februarie 2016 |archive-date=30 Oktober 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161030004702/http://www.avclub.com/article/ibeetlejuicei-31051 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.theguardian.com/film/2014/mar/02/beetlejuice-film-recap-tv-michael-keaton-tim-burton |title=argiefkopie |access-date= 7 Februarie 2016 |archive-date=12 Junie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160612085820/https://www.theguardian.com/film/2014/mar/02/beetlejuice-film-recap-tv-michael-keaton-tim-burton |url-status=live }}</ref>
|-
| ''Begotten'' || 1990 || E. Elias Merhige || <ref>{{cite web |url=http://spectrevision.com/begotten-2/ |title=SF2015: Begotten |publisher=Spectrevision |date=20 Junie 2014 |access-date=17 Desember 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190921052750/http://spectrevision.com/begotten-2/ |archive-date=21 September 2019 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref>
|-
| ''Behind the Green Door'' || 1972 || Mitchell-broers || <ref name="cultographies.com" /><ref name="Peary1" />
|-
| ''Behind the Mask: The Rise of Leslie Vernon'' || 2006 || Scott Glosserman || <ref>{{cite web|url=http://www.dreadcentral.com/news/47873/things-looking-brighter-mask-return-leslie-vernon|title=Things Looking Brighter for Before the Mask: The Return of Leslie Vernon|last=Barton|first=Steve|work=Dread Central|date=11 October 2011|accessdate=28 November 2013|archive-date= 3 Desember 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203032854/http://www.dreadcentral.com/news/47873/things-looking-brighter-mask-return-leslie-vernon|url-status=live}}</ref>
|-
| ''Being John Malkovich'' || 1999 || Spike Jonze || <ref>{{cite web |url=http://uk.eonline.com/news/582423/artist-takes-being-john-malkovich-idea-to-the-extreme-puts-actor-s-face-in-iconic-portraits-the-results-will-blow-your-mind |title=Artist Takes Being John Malkovich Idea to the Extreme, Puts Actor's Face in Iconic Portraits: The Results Will Blow Your Mind | E! Online UK |publisher=Uk.eonline.com |date= |accessdate=2015-12-17 |archive-date=2024-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240709193604/https://www.eonline.com/news/582423/artist-takes-being-john-malkovich-idea-to-the-extreme-puts-actor-s-face-in-iconic-portraits-the-results-will-blow-your-mind |url-status=live }}</ref>
|-
| ''Belle de Jour'' || 1967 || Luis Buñuel || <ref>{{Cite web |url=http://www.filmcomment.com/article/catherine-deneuve-interviewed-by-arnaud-desplechin/ |title=argiefkopie |access-date= 7 Februarie 2016 |archive-date=25 Desember 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151225211623/http://www.filmcomment.com/article/catherine-deneuve-interviewed-by-arnaud-desplechin/ |url-status=live }}</ref>
|-
| ''Benny and Joon'' || 1993 || Jeremiah S. Chechik || <ref>{{Cite web |url=http://www.boston.com/ae/movies/articles/2003/09/15/once_upon_a_time_tops_box_office/ |title=argiefkopie |access-date=7 Februarie 2016 |archive-date=26 Januarie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160126093325/http://www.boston.com/ae/movies/articles/2003/09/15/once_upon_a_time_tops_box_office/ |url-status=dead }}</ref>
|-
| ''La Belle et la Bête'' (''The Beauty and the Beast'') || 1946 || Jean Cocteau || <ref name="Peary1" />
|-
| ''Best in Show'' || 2000 || Christopher Guest || <ref>{{Cite web |url=http://ftw.usatoday.com/2014/02/westminster-kennel-club-dog-show-broadcasters-love-best-in-show-too |title=argiefkopie |access-date= 7 Februarie 2016 |archive-date=27 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151127101114/http://ftw.usatoday.com/2014/02/westminster-kennel-club-dog-show-broadcasters-love-best-in-show-too |url-status=live }}</ref>
|-
| ''The Best of Everything'' || 1959 || Jean Negulesco || <ref name="ftvstudy5">{{cite web |url=http://www.ftvstudy.com/page5/page30/page30.html |title=Top Cult Films |publisher=Ftvstudy.com |access-date=17 Desember 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191025105735/http://www.ftvstudy.com/page5/page30/page30.html |archive-date=25 Oktober 2019 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref><ref name="filmsite1">{{cite web |url=http://www.filmsite.org/cultfilmsew2.html |title=The Top 50 Cult Movies |publisher=Filmsite.org |access-date=17 Desember 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212225834/https://www.filmsite.org/cultfilmsew2.html |archive-date=12 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''Better Off Dead'' || 1985 || Savage Steve Holland || <ref>{{cite web |last=Tobias |first=Scott |title=Better Off Dead |url=http://www.avclub.com/articles/better-off-dead-bluray,59871/ |work=AV Club |access-date=20 April 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20130527185721/http://www.avclub.com/articles/better-off-dead-bluray%2C59871/ |archive-date=27 Mei 2013 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref>
|-
| ''Der bewegte Mann'' (''The Most Desired Man'', ook bekend as ''Maybe... Maybe Not'') || 1994 || Sönke Wortmann || <ref>{{cite web |url=http://www.moviesection.de/film/483-Der_bewegte_Mann |title=Der bewegte Mann: Kritik und Info zum Film – |publisher=Moviesection.de |access-date=17 Desember 2015 |language=ja |archive-url=https://web.archive.org/web/20180920010919/http://www.moviesection.de/film/483-Der_bewegte_Mann |archive-date=20 September 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''Beyond the Valley of the Dolls'' || 1970 || Russ Meyer || <ref name="Peary1" /><ref>{{cite news |last=Siskel |first=Gene |title=Beyond the Valley of the Dolls |url=http://www.ew.com/ew/article/0,,306679,00.html |work=Entertainment Weekly |access-date=25 April 2013 |date=21 Mei 1993 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20140324062426/http://www.ew.com/ew/article/0,,306679,00.html |archive-date=24 Maart 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''The Big Chill'' || 1983 || Lawrence Kasdan || <ref>{{Cite web |url=https://www.buffalolib.org/vufind/Record/473565/Reviews |title=argiefkopie |access-date= 7 Februarie 2016 |archive-date=20 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160920122923/https://www.buffalolib.org/vufind/Record/473565/Reviews |url-status=dead }}</ref>
|-
| ''The Big Combo'' || 1955 || Joseph H. Lewis || <ref>{{Cite web |url=https://books.google.be/books?id=iGN9x-OclFAC&pg=PA184&lpg=PA184&dq=rock+around+the+clock+cult+film&source=bl&ots=f9bk9CaVkT&sig=ckE9Brn4HFxOo6CHgXbexmdJFV8&hl=nl&sa=X&ved=0ahUKEwjHkeTK0pLKAhXHuw8KHfriDp44ChDoAQgjMAI#v=onepage&q=rock%20around%20the%20clock%20cult%20film&f=false |title=argiefkopie |access-date= 7 Februarie 2016 |archive-date= 9 Julie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240709193604/https://books.google.be/books?id=iGN9x-OclFAC&pg=PA184&lpg=PA184&dq=rock+around+the+clock+cult+film&source=bl&ots=f9bk9CaVkT&sig=ckE9Brn4HFxOo6CHgXbexmdJFV8&hl=nl&sa=X&ved=0ahUKEwjHkeTK0pLKAhXHuw8KHfriDp44ChDoAQgjMAI#v=onepage&q=rock%20around%20the%20clock%20cult%20film&f=false#v=onepage&q=rock%20around%20the%20clock%20cult%20film&f=false |url-status=live }}</ref>
|-
| ''Big Fun In The Big Town'' || 1986 || Bram van Splunteren|| <ref name="VANTHILT, Marcel 2012">VANTHILT, Marcel, ''"Marcel 55"'', ''Lido'', 2012, page 107-111.</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.undergroundhiphop.com/music-that-inspired-the-cult-film-big-fun-in-the-big-town-1986-hip-hop-classics/FDW7716LP/ |title=argiefkopie |access-date= 7 Februarie 2016 |archive-date= 7 Maart 2016 |archive-url=https://archive.is/20160307215554/http://www.undergroundhiphop.com/music-that-inspired-the-cult-film-big-fun-in-the-big-town-1986-hip-hop-classics/FDW7716LP/ |url-status=dead }}</ref>
|-
| ''The Big Heat'' || 1953 || Fritz Lang || <ref name="Peary2" />
|-
| ''The Big Lebowski'' || 1998 || [[Coen-broers]]|| <ref>{{cite web |last=Tobias |first=Scott |url=http://www.avclub.com/articles/the-big-lebowski,27984/?utm_source=channel_the-new-cult-canon |title=The New Cult Canon – The Big Lebowski |publisher=AV Club |access-date=20 April 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20131002134945/http://www.avclub.com/articles/the-big-lebowski,27984/?utm_source=channel_the-new-cult-canon |archive-date=2 Oktober 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''The Big Snit'' || 1985|| Richard Condie || <ref name="google1942">{{cite web |url=https://books.google.be/books?id=FVShFCjVzvIC&pg=PA165&lpg=PA165&dq=dover+boys+1942+cult+film&source=bl&ots=T-Z6IldYN-&sig=o38jX4pmf_VbTrhZ_61XChdv2iU&hl=nl&sa=X&ved=0ahUKEwjhytuuquPJAhWEWhQKHXHsA4IQ6AEIKTAB#v=onepage&q=dover%20boys%201942%20cult%20film&f=false |title=Who's who in Animated Cartoons: An International Guide to Film & Television … - Jeff Lenburg – Google Boeken |publisher=Books.google.be |date= |accessdate=2015-12-17 |archive-date=2024-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240709193604/https://books.google.be/books?id=FVShFCjVzvIC&pg=PA165&lpg=PA165&dq=dover+boys+1942+cult+film&source=bl&ots=T-Z6IldYN-&sig=o38jX4pmf_VbTrhZ_61XChdv2iU&hl=nl&sa=X&ved=0ahUKEwjhytuuquPJAhWEWhQKHXHsA4IQ6AEIKTAB#v=onepage&q=dover%20boys%201942%20cult%20film&f=false#v=onepage&q=dover%20boys%201942%20cult%20film&f=false |url-status=live }}</ref>
|-
| ''Big Trouble in Little China'' || 1986 || John Carpenter || <ref>{{cite web |last=Modell |first=Josh |title=Big Trouble In Little China |url=http://www.avclub.com/articles/big-trouble-in-little-china,31795/ |work=AV Club |access-date=22 April 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20130512120555/http://www.avclub.com/articles/big-trouble-in-little-china,31795/ |archive-date=12 Mei 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''Big Wednesday'' || 1978 || John Milius || <ref>{{cite web|last1=Dailey|first1=Keli|title='Big Wednesday': Cult Surf Movie Turns 30, A Talk With Co-Creator Denny Aaberg|url=http://www.utsandiego.com/weblogs/street/2008/jun/26/big-wednesday-cult-surf-movie-turns-30-a-talk-with/|website=U-T San Diego|accessdate=17 October 2014|archive-date=17 Oktober 2014|archive-url=https://archive.today/20141017084450/http://www.utsandiego.com/weblogs/street/2008/jun/26/big-wednesday-cult-surf-movie-turns-30-a-talk-with/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://books.google.be/books?id=uTqyCQAAQBAJ&pg=PA100&lpg=PA100&dq=viva+las+vegas+1964+cult+film&source=bl&ots=qsU3xZCNS_&sig=92Tgp2UbQummmxPjEZhf62fkRbY&hl=nl&sa=X&ved=0ahUKEwjWwM-5q8PKAhUFpg4KHV2pCnc4ChDoAQgaMAA#v=snippet&q=cult&f=false |title=argiefkopie |access-date= 7 Februarie 2016 |archive-date= 9 Julie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240709193605/https://books.google.be/books?id=uTqyCQAAQBAJ&pg=PA100&lpg=PA100&dq=viva+las+vegas+1964+cult+film&source=bl&ots=qsU3xZCNS_&sig=92Tgp2UbQummmxPjEZhf62fkRbY&hl=nl&sa=X&ved=0ahUKEwjWwM-5q8PKAhUFpg4KHV2pCnc4ChDoAQgaMAA#v=onepage&q=viva%20las%20vegas%201964%20cult%20film&f=false#v=snippet&q=cult&f=false |url-status=live }}</ref>
|-
| ''Bill & Ted's Excellent Adventure'' || 1989 || Stephen Herek || <ref>{{cite web |url=http://www.joe.ie/movies/cult-classics/cult-classic-bill-teds-excellent-adventure/ |title=Cult Classic: Bill & Ted's Excellent Adventure |work=JOE.ie |access-date=24 Maart 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20140724053325/http://www.joe.ie/movies/cult-classics/cult-classic-bill-teds-excellent-adventure/ |archive-date=24 Julie 2014 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''Billy Jack'' || 1971 || Tom Laughlin || <ref name="Peary1" />
|-
| ''Birdemic: Shock and Terror'' || 2008 || James Nguyen || <ref>{{cite web |url=http://www.salon.com/entertainment/movies/film_salon/2011/02/25/birdemic_review |title="Birdemic": The magic of atrocious CGI, confirmed |access-date=30 September 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20110919055008/http://www.salon.com/entertainment/movies/film_salon/2011/02/25/birdemic_review |archive-date=19 September 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''Black Belt Jones'' || 1974 || Robert Clouse || <ref>{{Cite web |url=http://www.blackbeltmag.com/freeguides/jim-kelly-martial-artist-and-co-star-of-the-bruce-lee-movie-enter-the-dragon-a-vintage-interview/ |title=argiefkopie |access-date= 7 Februarie 2016 |archive-date=12 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160912063219/http://www.blackbeltmag.com/freeguides/jim-kelly-martial-artist-and-co-star-of-the-bruce-lee-movie-enter-the-dragon-a-vintage-interview/ |url-status=dead }}</ref>
|-
| ''The Black Cat'' || 1934 || Edgar G. Ulmer || <ref name="Peary3" />
|-
| ''The Black Cauldron'' || 1985 || Ted Berman, Richard Rich || <ref name="tasteofcinema1">{{cite web |url=http://www.tasteofcinema.com/2015/15-cult-animated-movies-you-might-not-have-seen/ |title=15 Cult Animated Movies You Might Not Have Seen « Taste of Cinema |publisher=Tasteofcinema.com |date=27 Julie 2015 |access-date=17 Desember 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029225020/http://www.tasteofcinema.com/2015/15-cult-animated-movies-you-might-not-have-seen/ |archive-date=29 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref>
|-
| ''Black Christmas'' || 1974 || Bob Clark || <ref>{{cite web|last=Mancini|first=Dan|title=Black Christmas (Blu-Ray)|url=http://www.dvdverdict.com/reviews/blackchristmasbluray.php|work=DVD Verdict|accessdate=3 March 2015|archive-date=17 Februarie 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150217220318/http://www.dvdverdict.com/reviews/blackchristmasbluray.php|url-status=dead}}</ref>
|-
| ''Black Dynamite'' || 2009 || Scott Sanders || <ref>{{cite web |last=Tobias |first=Scott |title=Black Dynamite |url=http://www.avclub.com/articles/black-dynamite,62503/ |work=AV Club |access-date=3 Mei 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20131116172752/http://www.avclub.com/articles/black-dynamite,62503/ |archive-date=16 November 2013 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref>
|-
| ''The Black Hole'' || 1979 || Gary Nelson || <ref>{{cite web |last=Winning |first=Josh |title=Tron Legacy director talks Black Hole |url=http://www.totalfilm.com/news/tron-legacy-director-talks-black-hole |work=Total Film |access-date=24 April 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20140324053011/http://www.totalfilm.com/news/tron-legacy-director-talks-black-hole |archive-date=24 Maart 2014 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''Black Mama, White Mama'' || 1973 || Eddie Romero || <ref name="Peary1" />
|-
| ''Blackboard Jungle'' || 1955 || Richard Brooks || <ref>{{cite web |url=http://cinema.pfpca.org/films/blackboard-jungle |title=Blackboard Jungle | Filmmakers Cinema |publisher=Cinema.pfpca.org |date= |accessdate=2015-12-17 |archive-date=2015-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222160817/http://cinema.pfpca.org/films/blackboard-jungle |url-status=dead }}</ref>
|-
| ''Blacula'' || 1972 || William Crain || <ref>{{cite web |url=https://books.google.be/books?id=umF2CAAAQBAJ&pg=PA285&lpg=PA285&dq=blacula+cult+classic&source=bl&ots=kKgXgx-Upm&sig=hEHUBwYn7N4x24rbRURr-JVRspI&hl=nl&sa=X&ved=0ahUKEwjCjJOZjanJAhULshQKHbY-B24Q6AEIYDAI#v=onepage&q=blacula%20cult%20classic&f=false |title=The History of British Literature on Film, 1895–2015 – Greg M. Colón Semenza, Bob Hasenfratz – Google Boeken |publisher=Books.google.be |date=2015-05-21 |accessdate=2015-12-17 |archive-date=2024-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240709193606/https://books.google.be/books?id=umF2CAAAQBAJ&pg=PA285&lpg=PA285&dq=blacula+cult+classic&source=bl&ots=kKgXgx-Upm&sig=hEHUBwYn7N4x24rbRURr-JVRspI&hl=nl&sa=X&ved=0ahUKEwjCjJOZjanJAhULshQKHbY-B24Q6AEIYDAI#v=onepage&q=blacula%20cult%20classic&f=false#v=onepage&q=blacula%20cult%20classic&f=false |url-status=live }}</ref>
|-
| ''[[Blade Runner]]'' || 1982 || [[Ridley Scott]]|| <ref name="Peary3" /><ref>{{cite news |url=http://www.telegraph.co.uk/culture/film/film-news/5972555/Blade-Runner-named-greatest-sci-fi-film-of-all-time.html |title=Blade Runner Named Greatest Sci-Fi Film of All Time |last=Stocker |first=Rishi |work=The Daily Telegraph |date=4 Augustus 2009 |access-date=21 Oktober 2013 |location=London |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200403105513/https://www.telegraph.co.uk/culture/film/film-news/5972555/Blade-Runner-named-greatest-sci-fi-film-of-all-time.html |archive-date=3 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''The Blair Witch Project'' || 1999 || Daniel Myrick, Eduardo Sánchez || <ref>{{cite web |last=Tobias |first=Scott |title=The Blair Witch Project |url=http://www.avclub.com/articles/the-new-cult-canon-the-blair-witch-project,2271/ |work=AV Club |access-date=3 Mei 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20130530054635/http://www.avclub.com/articles/the-new-cult-canon-the-blair-witch-project%2C2271/ |archive-date=30 Mei 2013 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref>
|-
| ''Blazing Saddles'' || 1974 || [[Mel Brooks]] || <ref>https://books.google.be/books?id=RvvWCQAAQBAJ&pg=PA76&lpg=PA76&dq=blazing+saddles+cult+film&source=bl&ots=tWUd2I58IP&sig=Fm-ktOCjnOsd4OHDXVZdxd6VR1E&hl=nl&sa=X&ved=0ahUKEwiZ-t3S-YjKAhVKSRoKHV7ZByYQ6AEIPzAF#v=onepage&q=blazing%20saddles%20cult%20film&f=false</ref>
|-
| ''Die Blechtrommel'' (''The Tin Drum'') || 1979 || Völker Schlöndorff || <ref>{{Cite web |url=http://www.theskykid.com/the-top-5-german-coming-of-age-movies/ |title=argiefkopie |access-date= 7 Februarie 2016 |archive-date=15 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160415114230/http://www.theskykid.com/the-top-5-german-coming-of-age-movies/ |url-status=live }}</ref>
|-
| ''The Blob'' || 1958 || Irvin S. Yeaworth jr. || <ref name="Peary2" />
|-
| ''Blonde Venus'' || 1932 || Josef von Sternberg || <ref>{{Cite web |url=https://books.google.be/books?id=wPkqAwAAQBAJ&pg=PA136&lpg=PA136&dq=morocco+1930+cult+film&source=bl&ots=rkMrKNLzDB&sig=TBw9RZRh0iNgAXrllvMTZqtXw2o&hl=nl&sa=X&ved=0ahUKEwjJiOi37vXJAhUGew8KHVoMA2IQ6AEIIzAB#v=onepage&q=morocco%201930%20cult%20film&f=false |title=argiefkopie |access-date= 7 Februarie 2016 |archive-date= 9 Julie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240709193640/https://books.google.be/books?id=wPkqAwAAQBAJ&pg=PA136&lpg=PA136&dq=morocco+1930+cult+film&source=bl&ots=rkMrKNLzDB&sig=TBw9RZRh0iNgAXrllvMTZqtXw2o&hl=nl&sa=X&ved=0ahUKEwjJiOi37vXJAhUGew8KHVoMA2IQ6AEIIzAB#v=onepage&q=morocco%201930%20cult%20film&f=false#v=onepage&q=morocco%201930%20cult%20film&f=false |url-status=live }}</ref>
|-
| ''Blood Feast'' || 1963 || Herschell Gordon Lewis || <ref name="Peary2" /><ref name="classicartfilms.com">{{cite web |url=http://www.classicartfilms.com/nosferatu-1922 |title=Nosferatu | Kino Lorber | Foreign Film | Movie Review | 1922 |publisher=Classicartfilms.com |access-date=17 Desember 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191026061352/http://www.classicartfilms.com/nosferatu-1922 |archive-date=26 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref>
|-
| ''Blood In Blood Out'' (ook bekend as ''Bound by Honor'') || 1993 || Taylor Hackford || <ref>{{Cite web |url=http://www.latimes.com/local/great-reads/la-me-c1-east-la-tree-20140630-story.html |title=argiefkopie |access-date= 7 Februarie 2016 |archive-date=17 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160917012810/http://www.latimes.com/local/great-reads/la-me-c1-east-la-tree-20140630-story.html |url-status=live }}</ref>
|-
| ''Blood Money'' || 1933 || Rowland Brown || <ref name="Peary2" />
|-
| ''Blood Simple'' || 1983 || [[Coen-broers]]|| <ref>{{cite web |url=https://books.google.be/books?id=c-QCAAAAMBAJ&pg=PA44&lpg=PA44&dq=cult+movie+blood+simple&source=bl&ots=mVI0ocH8n2&sig=V2IQ4R-Q0IYKLglBYjGhZnLvkJ0&hl=nl&sa=X&ved=0ahUKEwi3h-LbtbPJAhUCXhoKHWe7CGIQ6AEITzAG#v=onepage&q=cult%20movie%20blood%20simple&f=false |title=New York Magazine – Google Boeken |publisher=Books.google.be |date= |accessdate=2015-12-17 |archive-date=2024-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240709194109/https://books.google.be/books?id=c-QCAAAAMBAJ&pg=PA44&lpg=PA44&dq=cult+movie+blood+simple&source=bl&ots=mVI0ocH8n2&sig=V2IQ4R-Q0IYKLglBYjGhZnLvkJ0&hl=nl&sa=X&ved=0ahUKEwi3h-LbtbPJAhUCXhoKHWe7CGIQ6AEITzAG#v=onepage&q=cult%20movie%20blood%20simple&f=false#v=onepage&q=cult%20movie%20blood%20simple&f=false |url-status=live }}</ref>
|-
| ''Bloodfist'' || 1989 || Terence H. Winkless || <ref>{{cite news|url=http://articles.latimes.com/1991-01-05/entertainment/ca-6772_1_future-kick|title=How the Dragon Gets His Kicks|last=Lipton|first=Lauren|work=Los Angeles Times|date=5 January 1991|accessdate=17 June 2014|archive-date= 3 Februarie 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160203030121/http://articles.latimes.com/1991-01-05/entertainment/ca-6772_1_future-kick|url-status=live}}</ref>
|-
| ''Bloodsport'' || 1988 || Newt Arnold || <ref>{{cite web|last=Vejvoda|first=Jim|title=Bloodsport Remake Update|url=http://www.ign.com/articles/2011/09/07/bloodsport-remake-update|work=IGN.com|accessdate=20 April 2013|archive-date=24 Maart 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140324091153/http://www.ign.com/articles/2011/09/07/bloodsport-remake-update|url-status=live}}</ref>
|-
| ''Blowup'' || 1966 || Michelangelo Antonioni || <ref>{{cite news |url=http://www.metroactive.com/metro/08.15.07/cult-0733.html |title=Dear Antonioni: Lamenting the lost legacy of 'Blowup' |last=Palopoli |first=Steve |work=Metroactive |access-date=16 April 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180919211526/http://www.metroactive.com/metro/08.15.07/cult-0733.html |archive-date=19 September 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''The Blues Brothers'' || 1980 || John Landis || <ref>{{cite news |last=Chilton |title=Martin |url=http://www.telegraph.co.uk/culture/film/filmreviews/10509291/The-Blues-Brothers-review.html |location=Londen |work=The Daily Telegraph |date=30 September 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20131222063745/http://www.telegraph.co.uk/culture/film/filmreviews/10509291/The-Blues-Brothers-review.html |archive-date=22 Desember 2013 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''Blue Sunshine'' || 1978 || Jeff Lieberman || <ref>{{cite web|last=Abrams|first=Simon|title=The 'Sunshine' Cult: Jeff Lieberman's Far-Reaching Rays at Anthology|url=http://www.villagevoice.com/2012-08-15/film/the-sunshine-cult-jeff-lieberman-s-far-reaching-rays-at-anthology/full/|work=The Village Voice|accessdate=17 April 2013|archive-date=24 Maart 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140324053152/http://www.villagevoice.com/2012-08-15/film/the-sunshine-cult-jeff-lieberman-s-far-reaching-rays-at-anthology/full/|url-status=dead}}</ref>
|-
| ''[[Blue Velvet]]'' || 1986 || [[David Lynch]] || <ref name="Peary3" /><ref>{{cite web |last=Berardinelli |first=James |title=''Blue Velvet'' |url=http://www.reelviews.net/movies/b/blue_velvet.html |work=Reelviews |access-date=28 Augustus 2010 |authorlink=James Berardinelli |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170907195404/http://www.reelviews.net/movies/b/blue_velvet.html |archive-date=7 September 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''BMX Bandits'' || 1981 || Brian Trenchard-Smith || <ref>{{cite web |author=27 February 2014, 8pm |url=http://www.nfsa.gov.au/calendar/event/5103-what-were-we-thinking-bmx-bandits/ |title=What Were We Thinking? – BMX Bandits |publisher=Nfsa.gov.au |date=27 Februarie 2014 |access-date=17 Desember 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304050622/http://www.nfsa.gov.au/calendar/event/5103-what-were-we-thinking-bmx-bandits/ |archive-date=4 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''Body Double'' || 1984 || Brian De Palma || <ref>{{Cite web |url=http://www.themortonreport.com/entertainment/film/blu-ray-review-body-double-twilight-time-limited-edition/ |title=argiefkopie |access-date= 7 Februarie 2016 |archive-date=27 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160927084318/http://www.themortonreport.com/entertainment/film/blu-ray-review-body-double-twilight-time-limited-edition/ |url-status=dead }}</ref>
|-
| ''Body Heat'' || 1981 || Lawrence Kasdan || <ref name="Peary3" />
|-
| ''Le Bonheur est dans le Pré'' (''Happiness is in the Field'') || 1995 || Étienne Chatiliez || <ref name="rfimusique.com">{{cite web |url=http://www.rfimusique.com/musiqueen/articles/120/article_8296.asp |title=French Chanson – Eddy Mitchell at the movies |publisher=RFI Musique |date=2010-10-16 |accessdate=2015-12-17 |archive-date=2009-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091214215227/http://www.rfimusique.com/musiqueen/articles/120/article_8296.asp |url-status=dead }}</ref>
|-
| ''The Boondock Saints'' || 1999 || Troy Duffy || <ref name=boon>{{cite web| url=http://www.detroitbuzz.com/index.php?option=com_content&task=view&id=585&Itemid=95| title=Boondock Saints, the infamous Cult Classic| accessdate=14 December 2006| work=Detroitbuzz.com Cult Corner| archive-date= 2 November 2006| archive-url=https://web.archive.org/web/20061102005411/http://detroitbuzz.com/index.php?option=com_content&task=view&id=585&Itemid=95| url-status=dead}}</ref>
|-
| ''The Boondock Saints II: All Saints Day'' || 2009 || Troy Duffy || <ref name="boon" />
|-
| ''Borat: Cultural Learnings of America for Make Benefit Glorious Nation of Kazakhstan'' || 2006 || Larry Charles || <ref>{{Cite web |url=http://www.gayot.com/lifestyle/movies/top10/comedies/borat.html |title=argiefkopie |access-date= 7 Februarie 2016 |archive-date=28 Augustus 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150828003640/http://www.gayot.com/lifestyle/movies/top10/comedies/borat.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://books.google.be/books?id=VKhqh3HFH8AC&pg=PA209&lpg=PA209&dq=borat+cult+film&source=bl&ots=h79ZliHkRI&sig=sRRi8E2v6VbY2cGTq5yjWIUzIJo&hl=nl&sa=X&ved=0ahUKEwjZsem294jKAhUGKA8KHQaWBssQ6AEIHjAA#v=onepage&q=borat%20cult%20film&f=false |title=argiefkopie |access-date= 7 Februarie 2016 |archive-date= 9 Julie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240709194110/https://books.google.be/books?id=VKhqh3HFH8AC&pg=PA209&lpg=PA209&dq=borat+cult+film&source=bl&ots=h79ZliHkRI&sig=sRRi8E2v6VbY2cGTq5yjWIUzIJo&hl=nl&sa=X&ved=0ahUKEwjZsem294jKAhUGKA8KHQaWBssQ6AEIHjAA#v=onepage&q=borat%20cult%20film&f=false#v=onepage&q=borat%20cult%20film&f=false |url-status=live }}</ref>
|-
| ''Born in Flames'' || 1983 || Lizzie Borden || <ref>{{cite news |url=http://www.nytimes.com/1992/02/09/movies/film-view-women-and-sex-a-muddle-on-the-screen.html |title=FILM VIEW; Women and Sex: A Muddle on the Screen |last=James |first=Caryn |work=The New York Times |date=9 Februarie 1992 |access-date=7 Junie 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180919211410/https://www.nytimes.com/1992/02/09/movies/film-view-women-and-sex-a-muddle-on-the-screen.html |archive-date=19 September 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''Bottle Rocket'' || 1996 || [[Wes Anderson]]|| <ref>{{cite web |last=Tobias |first=Scott |title=Bottle Rocket |url=http://www.avclub.com/articles/bottle-rocket,36795/ |work=AV Club |access-date=3 Mei 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20131113112910/http://www.avclub.com/articles/bottle-rocket,36795/ |archive-date=13 November 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''Bound'' || 1996 || [[The Wachowskis]]|| <ref>{{cite web |last=Tobias |first=Scott |title=How the Wachowskis' craft saves Bound from being a sexploitation film |url=http://www.avclub.com/articles/how-the-wachowskis-craft-saves-bound-from-being-a,85465/ |work=AV Club |access-date=3 Mei 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20131013082734/http://www.avclub.com/articles/how-the-wachowskis-craft-saves-bound-from-being-a,85465/ |archive-date=13 Oktober 2013 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref>
|-
| ''The Boy with Green Hair'' || 1948 || Joseph Losey || <ref>{{Cite web |url=http://www.tcm.turner.com/this-month/article.html?isPreview=&id=504375%7C97199&name=The-Secret-Garden |title=argiefkopie |access-date= 7 Februarie 2016 |archive-date=15 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160915221236/http://www.tcm.turner.com/this-month/article.html?isPreview=&id=504375%7C97199&name=The-Secret-Garden |url-status=live }}</ref>
|-
| ''A Boy and His Dog'' || 1975 || L.Q. Jones || <ref name="Peary2" /><ref>{{cite web |last=Campos |first=Eric |title=A BOY AND HIS DOG (DVD) |url=http://www.filmthreat.com/reviews/5276/ |work=Film Threat |access-date=22 April 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20140324052931/http://www.filmthreat.com/reviews/5276/ |archive-date=24 Maart 2014 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''The Boys Next Door'' || 1985 || Penelope Spheeris || <ref>{{cite web |url=http://iconsoffright.com/2012/08/19/beyond-fright-cult-pick-the-boys-next-door/ |title=Beyond Fright – "Cult" Pick: The Boys Next Door |first=Rob |last=Galluzzo |work=Icons of Fright |access-date=29 Junie 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180919211352/http://iconsoffright.com/2012/08/19/beyond-fright-cult-pick-the-boys-next-door/ |archive-date=19 September 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''Boyz N the Hood'' || 1991 || John Singleton || <ref>{{cite web |url=https://books.google.be/books?id=ntg-1SAKgboC&pg=PA170&lpg=PA170&dq=boyz+n+the+hood+cult+movie&source=bl&ots=HxhhGhQirh&sig=IXpbKx5JQO1_dkdsGElcSasjUdc&hl=nl&sa=X&ved=0ahUKEwj00JCbwbPJAhXF1hoKHZBEBFE4ChDoAQglMAE#v=onepage&q=boyz%20n%20the%20hood%20cult%20movie&f=false |title=Cult Cinema – Ernest Mathijs, Jamie Sexton – Google Boeken |publisher=Books.google.be |date=2011-04-25 |accessdate=2015-12-17 |archive-date=2024-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240709194111/https://books.google.be/books?id=ntg-1SAKgboC&pg=PA170&lpg=PA170&dq=boyz+n+the+hood+cult+movie&source=bl&ots=HxhhGhQirh&sig=IXpbKx5JQO1_dkdsGElcSasjUdc&hl=nl&sa=X&ved=0ahUKEwj00JCbwbPJAhXF1hoKHZBEBFE4ChDoAQglMAE#v=onepage&q=boyz%20n%20the%20hood%20cult%20movie&f=false#v=onepage&q=boyz%20n%20the%20hood%20cult%20movie&f=false |url-status=live }}</ref>
|-
| ''The Brain That Wouldn't Die'' || 1962 || Joseph Green || <ref>{{cite web |url=http://www.tcm.com/this-month/article.html?id=625878%7c151934 |title=The Brain That Wouldn't Die |publisher=Tcm.com |access-date=17 Desember 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200206093634/http://www.tcm.com/this-month/article.html?id=625878%7C151934 |archive-date=6 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''Braindead'' || 1992 || [[Peter Jackson]]|| <ref>{{cite web |last=Tobias |first=Scott |url=http://www.avclub.com/articles/dead-alive,70117/ |title=Dead Alive |work=The A.V. Club |date=1 Maart 2012 |access-date=17 Mei 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20131031150407/http://www.avclub.com/articles/dead-alive,70117/ |archive-date=31 Oktober 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''The Brainiac'' || 1962 || Chano Ureata || <ref>{{cite web |url=http://edinburghfilmguild.org.uk/wordpress/?page_id=34 |title=Hispanic Horror – Edinburgh Film Guild |publisher=Edinburghfilmguild.org.uk |access-date=17 Desember 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170701110959/http://edinburghfilmguild.org.uk/wordpress/?page_id=34 |archive-date=1 Julie 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''Brat'' (''Brother'') || 1997|| Aleksei Balabanov || <ref>{{Cite web |url=http://theculturetrip.com/europe/russia/articles/russia-on-screen-the-10-best-russian-films/ |title=argiefkopie |access-date=7 Februarie 2016 |archive-date=22 Desember 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222161138/http://theculturetrip.com/europe/russia/articles/russia-on-screen-the-10-best-russian-films/ |url-status=dead }}</ref><ref name="in.rbth.com">http://in.rbth.com/arts/2014/03/26/five_cult_films_that_shaped_russian_popular_culture_34035{{Dooie skakel|date=Januarie 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
|-
| ''Brazil'' || 1985 || Terry Gilliam || <ref name="EWCult">{{cite news |title=The Cult 25: The Essential Left-Field Movie Hits Since '83 |work=Entertainment Weekly |url=http://www.ew.com/ew/gallery/0,,20221982_8,00.html |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20131029205414/http://www.ew.com/ew/gallery/0,,20221982_8,00.html |archive-date=29 Oktober 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''Breakdown'' || 1997 || Jonathan Mostow || <ref name=breakdown>{{cite news |url=http://www.metroactive.com/metro/01.31.07/cult-0705.html |title=Semi Scary: You deserve a 'Breakdown' today |last=Palopoli |first=Steve |work=Metroactive |access-date=16 April 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180919211243/http://www.metroactive.com/metro/01.31.07/cult-0705.html |archive-date=19 September 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''The Breakfast Club'' || 1985 || John Hughes || <ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/8188778.stm|title=Breakfast Club creator dies at 59|author=<!-- Staff -->|work=BBC News|date=7 August 2009|accessdate=12 May 2014|archive-date= 9 Julie 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240709194112/http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/8188778.stm|url-status=live}}</ref>
|-
| ''Breakin''' || 1984 || Joel Silberg || <ref>{{cite web |last=Kepnes |first=Caroline |title=News/ Ozone from Breakin' and Kickin' It Old Skool: Forever 1984 |url=http://www.eonline.com/news/60347/ozone-from-breakin-and-kickin-it-old-skool-forever-1984 |work=E! Online |access-date=24 April 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180920011128/https://www.eonline.com/news/60347/ozone-from-breakin-and-kickin-it-old-skool-forever-1984 |archive-date=20 September 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''Breaking Glass'' || 1980 || Brian Gibson || <ref>{{Cite web |url=http://news.livenation.co.uk/news/interview-hazel-oconnor-im-definitely-an-alternative-older-woman/ |title=argiefkopie |access-date= 7 Februarie 2016 |archive-date= 4 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304204657/http://news.livenation.co.uk/news/interview-hazel-oconnor-im-definitely-an-alternative-older-woman/ |url-status=dead }}</ref>
|-
| ''Brick'' || 2005 || Rian Johnson || <ref>{{cite web |url=http://www.avclub.com/articles/brick,28276/ |title=The New Cult Canon: Brick |first=Scott |last=Tobias |work=AV Club |access-date=16 April 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20130909015245/http://www.avclub.com/articles/brick,28276/ |archive-date=9 September 2013 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref>
|-
| ''Bride of Frankenstein'' || 1935 || James Whale || <ref name="Peary2" />
|-
| ''Bride of the Monster'' || 1955 || Ed Wood || <ref>{{cite web |url=http://www.timeout.com/manchester/blog/scalarama-to-bring-cult-classics-to-manchester-082715 |title=Scalarama to bring cult classics to Manchester |publisher=Timeout.com |date=27 Augustus 2015 |access-date=17 Desember 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208120136/http://www.timeout.com/manchester/blog/scalarama-to-bring-cult-classics-to-manchester-082715 |archive-date=8 Desember 2015 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=https://books.google.be/books?id=3vDzCQAAQBAJ&pg=PT108&lpg=PT108&dq=bride+of+the+monster+ed+wood+cult&source=bl&ots=UTL8tVdl4Z&sig=DLfztDgw-1_StXXKJVrYD-CRRGk&hl=nl&sa=X&ved=0ahUKEwiqx8KambXJAhVCbhoKHbpkBHE4ChDoAQhFMAk#v=onepage&q=bride%20of%20the%20monster%20ed%20wood%20cult&f=false |title=Cult Movies in Sixty Seconds: The Best Films in the World in Less Than a Minute – Soren McCarthy – Google Boeken |date= |accessdate=2015-12-17 |archive-date=2024-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240709194133/https://books.google.be/books?id=3vDzCQAAQBAJ&pg=PT108&lpg=PT108&dq=bride+of+the+monster+ed+wood+cult&source=bl&ots=UTL8tVdl4Z&sig=DLfztDgw-1_StXXKJVrYD-CRRGk&hl=nl&sa=X&ved=0ahUKEwiqx8KambXJAhVCbhoKHbpkBHE4ChDoAQhFMAk#v=onepage&q=bride%20of%20the%20monster%20ed%20wood%20cult&f=false |url-status=live }}</ref>
|-
| ''Brilliantovaya ruka'' (''The Diamond Arm'') || 1969 || Leonid Gaidai || <ref>{{Cite web |url=http://allrus.me/best-russian-comedy-the-diamond-arm/ |title=argiefkopie |access-date=7 Februarie 2016 |archive-date=22 Desember 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222213108/http://allrus.me/best-russian-comedy-the-diamond-arm/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://flavorwire.com/514527/15-eastern-european-cult-classic-films-you-should-know-about |title=argiefkopie |access-date= 7 Februarie 2016 |archive-date=24 Oktober 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161024134954/http://flavorwire.com/514527/15-eastern-european-cult-classic-films-you-should-know-about |url-status=live }}</ref>
|-
| ''Bring Me the Head of Alfredo Garcia'' || 1974 || Sam Peckinpah || <ref>{{cite news|url=http://articles.latimes.com/2008/aug/02/entertainment/et-mexwomen2|title=Don't make them get even|last=Johnson|first=Reed|work=Los Angeles Times|date=2 August 2008|accessdate=7 June 2014|archive-date= 3 Februarie 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160203030120/http://articles.latimes.com/2008/aug/02/entertainment/et-mexwomen2|url-status=live}}</ref>
|-
| ''Britannia Hospital'' || 1982 || Lindsay Anderson || <ref>{{Cite web |url=https://books.google.be/books?id=gdmJAwAAQBAJ&pg=PA226&lpg=PA226&dq=the+story+of+o+cult+classic&source=bl&ots=y0e8fVtwf_&sig=wGNQk09KFfX_TLaOMIWq9Hwqn-I&hl=nl&sa=X&ved=0ahUKEwiVxoCn84jKAhUDRQ8KHZh1DYY4FBDoAQg4MAQ#v=onepage&q=cult&f=false |title=argiefkopie |access-date= 7 Februarie 2016 |archive-date= 9 Julie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240709194113/https://books.google.be/books?id=gdmJAwAAQBAJ&pg=PA226&lpg=PA226&dq=the+story+of+o+cult+classic&source=bl&ots=y0e8fVtwf_&sig=wGNQk09KFfX_TLaOMIWq9Hwqn-I&hl=nl&sa=X&ved=0ahUKEwiVxoCn84jKAhUDRQ8KHZh1DYY4FBDoAQg4MAQ#v=onepage&q=the%20story%20of%20o%20cult%20classic&f=false#v=onepage&q=cult&f=false |url-status=live }}</ref>
|-
| ''The Brood'' || 1979|| David Cronenberg || <ref name="Peary1" />
|-
| ''The Brother from Another Planet'' || 1984 || John Sayles || <ref>{{cite web |last=Alvarez |first=Olivia Flores |title=The Brother from Another Planet |url=http://www.houstonpress.com/2010-02-25/calendar/the-brother-from-another-planet/full/ |work=Houston Press |access-date=22 April 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20140324050319/http://www.houstonpress.com/2010-02-25/calendar/the-brother-from-another-planet/full/ |archive-date=24 Maart 2014 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''The Brown Bunny'' || 2003 || Vincent Gallo || <ref name="bbook.com">{{Cite web |url=http://bbook.com/film/10-controversial-cannes-films-from-vincent-gallo-to-david-lynch/ |title=argiefkopie |access-date=7 Februarie 2016 |archive-date=5 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305130703/http://bbook.com/film/10-controversial-cannes-films-from-vincent-gallo-to-david-lynch/ |url-status=dead }}</ref>
|-
| ''Bubba Ho-Tep'' || 2002 || Don Coscarelli || <ref>{{cite web|last=Porter|first=John|title=Joe R. Lansdale Keeps the Mojo|url=http://www.fangoria.com/index.php/moviestv/fearful-features/724-joe-r-lansdale-keeps-the-mojo|work=Fangoria|accessdate=21 April 2013|archive-date=15 Junie 2013|archive-url=https://archive.is/20130615090420/http://www.fangoria.com/index.php/moviestv/fearful-features/724-joe-r-lansdale-keeps-the-mojo|url-status=dead}}</ref>
|-
| ''Die Büchse der Pandora'' (''Pandora's Box'') || 1929 || Georg Wilhelm Pabst || <ref name="Peary1" />
|-
| ''A Bucket of Blood'' || 1959 || Roger Corman || <ref>{{cite book|last=Young|first=R.G.|title=The Encyclopedia of the Fantastic Film: Ali Baba to Zombies|year=2000|publisher=Applause Books|location=New York|isbn=1-55783-269-2|page=76|url=http://books.google.com/books?id=QoJ4jTghUPYC&pg=PA76&lpg=PA76&dq=%22a+bucket+of+blood%22+%22cult+film%22&source=bl&ots=EEw4lFVIIF&sig=H1LRw8expoEjTub6gmUGnyIm_L8&hl=en&sa=X&ei=GeppUbiSMLXe4APvyYCIDQ&ved=0CDcQ6AEwAjge#v=onepage&q=%22a%20bucket%20of%20blood%22%20%22cult%20film%22&f=false|access-date= 7 Februarie 2016|archive-date= 9 Julie 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240709194114/https://books.google.com/books?id=QoJ4jTghUPYC&pg=PA76&lpg=PA76&dq=%22a+bucket+of+blood%22+%22cult+film%22&source=bl&ots=EEw4lFVIIF&sig=H1LRw8expoEjTub6gmUGnyIm_L8&hl=en&sa=X&ei=GeppUbiSMLXe4APvyYCIDQ#v=onepage&q=%22a%20bucket%20of%20blood%22%20%22cult%20film%22&f=false#v=onepage&q=%22a%20bucket%20of%20blood%22%20%22cult%20film%22&f=false|url-status=live}}</ref>
|-
| ''Buffalo '66'' || 1998 || Vincent Gallo || <ref>{{cite web |last=Tobias |first=Scott |title=Buffalo '66 |url=http://www.avclub.com/articles/buffalo-66,44304/ |work=AV Club |access-date=3 Mei 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20130908201130/http://www.avclub.com/articles/buffalo-66,44304/ |archive-date=8 September 2013 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref>
|-
| ''Buffet Froid'' || 1979 || Bertrand Blier || <ref>{{cite web |url=http://www.allocine.fr/film/fichefilm-2651/secrets-tournage/ |title=Anecdotes du film Buffet froid – AlloCiné |publisher=Allocine.fr |access-date=17 Desember 2015 |language=fr |archive-url=https://web.archive.org/web/20181015062209/http://www.allocine.fr/film/fichefilm-2651/secrets-tournage/ |archive-date=15 Oktober 2018 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref>
|-
| ''Bug'' || 2006 || William Friedkin || <ref>{{cite news |url=http://www.metroactive.com/metro/06.06.07/cult-0723.html |title=Buggin': The problem with movies that witness madness |last=Palopoli |first=Steve |work=Metroactive |access-date=16 April 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180919211516/http://www.metroactive.com/metro/06.06.07/cult-0723.html |archive-date=19 September 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''Il Buono, Il Brutto, Il Cattivo'' (''The Good, the Bad and the Ugly'') || 1966 || [[Sergio Leone]]|| <ref>{{cite web |url=https://books.google.be/books?id=yahvEERWHXsC&pg=PA117&lpg=PA117&dq=the+good+bad+and+ugly++sergio+leone+cult+classic&source=bl&ots=bEQmX6U0yz&sig=w7cw5Aiw5duRrE5HaASNRSk57Po&hl=nl&sa=X&ved=0ahUKEwixr-SOnLPJAhVC1xoKHZYUDcQ4ChDoAQg_MAQ#v=onepage&q=the%20good%20bad%20and%20ugly%20%20sergio%20leone%20cult%20classic&f=false |title=The Republic of Rock: Music and Citizenship in the Sixties Counterculture – Michael J. Kramer – Google Boeken |publisher=Books.google.be |date=2013-06-27 |accessdate=2015-12-17 |archive-date=2024-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240709194615/https://books.google.be/books?id=yahvEERWHXsC&pg=PA117&lpg=PA117&dq=the+good+bad+and+ugly++sergio+leone+cult+classic&source=bl&ots=bEQmX6U0yz&sig=w7cw5Aiw5duRrE5HaASNRSk57Po&hl=nl&sa=X&ved=0ahUKEwixr-SOnLPJAhVC1xoKHZYUDcQ4ChDoAQg_MAQ#v=onepage&q=the%20good%20bad%20and%20ugly%20%20sergio%20leone%20cult%20classic&f=false#v=onepage&q=the%20good%20bad%20and%20ugly%20%20sergio%20leone%20cult%20classic&f=false |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|url=https://books.google.be/books?id=Pr7RR-MIfBsC&pg=PA73&lpg=PA73&dq=the+good+bad+and+ugly++sergio+leone+cult+classic&source=bl&ots=-c_3PabGzI&sig=DL-cjJet4JA3rDMJjV9E7GQbq84&hl=nl&sa=X&ved=0ahUKEwixr-SOnLPJAhVC1xoKHZYUDcQ4ChDoAQhEMAU#v=onepage&q=the%20good%20bad%20and%20ugly%20%20sergio%20leone%20cult%20classic&f=false |title=Locating Migrating Media – Google Boeken |publisher=Books.google.be |date= |accessdate=2015-12-17}}</ref><ref>{{cite web |author=2 hours 1 min ago |url=http://www.siskelfilmcenter.org/goodbadugly |title=The Good, The Bad, and the Ugly | Gene Siskel Film Center |publisher=Siskelfilmcenter.org |access-date=17 Desember 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203030119/http://www.siskelfilmcenter.org/goodbadugly |archive-date=3 Februarie 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''The Burning'' || 1981 || Tony Maylam || <ref>{{Cite web |url=http://www.yellmagazine.com/burning-1981-review/14023/ |title=argiefkopie |access-date= 7 Februarie 2016 |archive-date=12 Oktober 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161012075249/http://www.yellmagazine.com/burning-1981-review/14023/ |url-status=live }}</ref>
|-
|}
== Verwysings ==
{{Verwysings|verwysings=
<ref name=bbc-cult>{{cite news |last=Haigh |first=Ian |title=What Makes a Cult Film? |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/magazine/8640334.stm |work=BBC News Magazine |access-date=17 April 2013 |date=3 Mei 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191110041849/http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/magazine/8640334.stm |archive-date=10 November 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref>
<ref name="Peary1">{{cite book | last=Peary | first=Danny | authorlink=Danny Peary | year=1981 | title=Cult Movies: The Classics, the Sleepers, the Weird, and the Wonderful | url=https://archive.org/details/cultmoviesclassi0000pear | publisher=Dell Publishing | isbn=978-0-440-51647-7 }}</ref>
<ref name="Peary2">{{cite book | last=Peary | first=Danny | authorlink=Danny Peary | year=1983 | title=Cult Movies 2: 50 More of the Classics, the Sleepers, the Weird, and the Wonderful | url=https://archive.org/details/cultmovies250mor0000pear | publisher=Dell Publishing | isbn=978-0-440-51632-3 }}</ref>
<ref name="Peary3">{{cite book | last=Peary | first=Danny | authorlink=Danny Peary | year=1989 | title=Cult Movies 3: 50 More of the Classics, the Sleepers, the Weird, and the Wonderful | url=https://archive.org/details/cultmovies350mor0000dann | publisher=Dell Publishing | isbn=978-0-283-99806-5 }}</ref>
}}
q6ql5vbsoxpffqxz2thlqe020k6rvpj
Johanna van Gogh-Bonger
0
428224
3379370
3352372
2026-11-20T22:59:43Z
InternetArchiveBot
131157
Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379370
wikitext
text/x-wiki
{{Weesbladsy}}
{| class="infobox biography vcard"
! colspan="2" class="infobox-above" style="font-size:125%;" |<div class="fn">Johanna van Gogh-Bonger</div>
|- class="mw-file-element" data-file-height="1217" data-file-type="bitmap" data-file-width="884" decoding="async" height="303" resource="./File:Jo_van_Gogh-Bonger,_by_Woodbury_and_Page.jpg" src="//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/88/Jo_van_Gogh-Bonger%2C_by_Woodbury_and_Page.jpg/250px-Jo_van_Gogh-Bonger%2C_by_Woodbury_and_Page.jpg" srcset="//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/88/Jo_van_Gogh-Bonger%2C_by_Woodbury_and_Page.jpg/330px-Jo_van_Gogh-Bonger%2C_by_Woodbury_and_Page.jpg 1.5x, //upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/88/Jo_van_Gogh-Bonger%2C_by_Woodbury_and_Page.jpg/500px-Jo_van_Gogh-Bonger%2C_by_Woodbury_and_Page.jpg 2x" width="220"
| colspan="2" class="infobox-image" |[[File:Jo_van_Gogh-Bonger,_by_Woodbury_and_Page.jpg|raamloos]]<div class="infobox-caption"> Van Gogh-Bonger in 1889</div>
|- class="infobox-label" scope="row"
! class="infobox-label" scope="row" | Gebore
| class="infobox-data" |<div class="nickname" style="display:inline"> Johanna Gezina Bonger</div> 4 Oktober 1862<br />[[Amsterdam]], Nederland
|- class="bday"
! class="infobox-label" scope="row" | Gesterf
| class="infobox-data" | 2 September 1925 <span style="display:none">(1925-09-02)</span> (ouderdom 62)<br />[[Laren, North Holland|Laren]], Nederland
|- class="infobox-data"
! class="infobox-label" scope="row" | Ander name
| class="infobox-data nickname" | Jo van Gogh-Bonger
|}
'''Johanna Gezina van Gogh-Bonger''' (4 Oktober 1862 – 2 September 1925) was 'n Nederlandse redakteur wat honderde briewe van haar eerste eggenoot, die kunshandelaar [[Theo van Gogh]], en [[Vincent van Gogh]], sy broer, vertaal het.
Van Gogh-Bonger het 'n sleutelrol gespeel in die groei van Vincent van Gogh se roem nadat hy oorlede is.<ref name="Shilliam 2021">{{Cite web|url=https://library.princeton.edu/about/library-news/2021/johanna-van-gogh-bonger-1862-1925-unseen-champion-vincent-van-gogh|title=Johanna Van Gogh-Bonger (1862-1925): The unseen champion of Vincent Van Gogh|last=Shilliam|first=Nicola J.|date=2021-04-30|website=Princeton University Library|access-date=2024-12-16}}</ref>
Johanna en Theo van Gogh se seun Vincent Willem van Gogh (kunshandelaar) (1890-1978), wat na sy oom vernoem is, het die Van Gogh-museum in Amsterdam gestig.<ref>{{Cite web|url=https://www.vangoghmuseum.nl/en/about/knowledge-and-research/research-projects/biography-of-vincent-van-gogh|title=Biography of Vincent van Gogh (1890–1978)|website=Van Gogh Museum|language=en|access-date=2024-03-31}}</ref>
== Familie en vroeë jare ==
Johanna (Jo) Gezina Bonger is op 4 Oktober 1862 in [[Amsterdam]] in Nederland gebore. As die dogter van Hendrik Christiaan Bonger (1828–1904), 'n versekeringsmakelaar, en Hermine Louise Weissman (1831–1905), was sy die vyfde van sewe kinders. Sy was veral na aan haar ouer broer Andries Bonger (1861–1936). Andries het in 1879 na Parys verhuis, en die twee het gereeld briewe gewissel. Haar jongste broer, Willem Adriaan Bonger (1876–1940), het 'n belangrike kriminoloog geword. Die gesin was musikaal en het aandoptredes van kwartette gehou, en Jo (ook genoem "Net") het 'n bekwame pianis geword. Anders as haar ouer susters, wat huishoudelike pligte gedoen het, was Jo, 'n "vrolike en lewendige kind", toegelaat om haar opleiding te bevorder deur Engels te studeer en die ekwivalent van 'n universiteitsgraad te verdien. Sy het 'n paar maande in Londen gebly en in die [[Britse Museum|British Museum]] se biblioteek gewerk.<ref name="Naifeh & Smith 2012">{{Cite book |last=Naifeh |first=Steven |title=Van Gogh: The Life |last2=Smith |first2=Gregory White |publisher=Profile Books |year=2012 |isbn=978-1-84765-321-5 |publication-place=London |page=450 |oclc=1100862203}}</ref> As adolessent het sy onder die invloed gekom van die nie-konformistiese skrywer [[Multatuli]], skrywer van die satiriese, negentiende-eeuse anti-koloniale roman ''Max Havelaar''.<ref>[https://vggallery.com/misc/archives/vw_memoir.htm Memoir of J. van Gogh-Bonger]</ref>
Vanaf die ouderdom van 17, behalwe tydens haar huwelik met Theo, het sy 'n gedetailleerde dagboek gehou, wat later 'n belangrike bron geword het om Vincent se nadoodse roem te skep, en die rol van haar oorlede man beklemtoon het. <ref>{{Cite web|url=https://www.bongerdiaries.org/dagboek_jo_1|title=Jo Bonger's Diary, volume 1|website=bongerdiaries.org|access-date=23 February 2022}}</ref>
== Volwassenheid ==
[[Lêer:Jo_Bonger_and_son_Vincent_Willem_van_Gogh_1890_(cropped).jpg|duimnael| Met seun Vincent Willem by die ateljee van fotograaf Raoul Saisset, 4 Rue Frochot, Parys, 1890]]
Op die ouderdom van 22 word sy 'n onderwyseres in Engels by 'n kosskool vir meisies op [[Elburg]], en later hou sy skool aan die Hoër Meisieskool in [[Utrecht (munisipaliteit)|Utrecht]]. Gedurende hierdie tyd wat sy in [[Amsterdam]] was, is sy deur haar broer Andries voorgestel aan [[Theo van Gogh]], die broer van Vincent. Een van die Van Gogh-susters het haar as “slim en teer” beskryf.<ref>[https://www.watch-me-paint.com/tag/johanna-van-gogh-bonger/?srsltid=AfmBOooZCpJFiqq4q5gOSxIAraqRoWO3gwxU2hyzoQPENg_XLpMqqvfn An unknown woman who changed art history]</ref>
=== Huwelik met Theo van Gogh ===
Theo het baie oor Johanna gedink, en het die volgende jaar 'n besoek aan Amsterdam gebring om sy liefde teenoor haar te verklaar. Verras en geïrriteerd dat 'n man wat sy skaars geken het met haar sou wou trou, het sy hom aanvanklik van die hand gewys. Sy het sy voorstel die volgende jaar egter aanvaar, en hulle is op 17 April 1889 in Amsterdam getroud. Om die huis in Nederland waar sy saam met haar ouers en broers en susters gewoon het te verlaat en na Parys te verhuis om saam met haar kunshandelaar-eggenoot te gaan bly, was vir haar 'n groot aanpassing. Die egpaar het voor hul huwelik gereeld briewe verwissel, waarin hulle mekaar beter leer ken het. Dit is later gepubliseer as ''Brief Happiness: The Correspondence of Theo Van Gogh and Jo Bonger.''<ref name="Jansen & Robert 1999">{{Cite book |last=Gogh |first=Theo van |title=Brief Happiness: The Correspondence of Theo Van Gogh and Jo Bonger |url=https://archive.org/details/briefhappinessco0000gogh |last2=Gogh-Bonger |first2=Johanna van |publisher=Van Gogh Museum; Waanders Publishers |year=1999 |isbn=978-90-400-9372-2 |editor-last=Jansen |editor-first=Leo |publication-place=Amsterdam, Zwolle |page= |oclc=44731530 |editor-last2=Robert |editor-first2=Jan}}</ref> Voordat sy in die huwelik getree het, het Jo geweet dat die verhouding tussen haar toekomstige man en sy broer Vincent sterk was, tot so 'n mate dat sy in wese ook met Vincent getrou het, deur met Theo te trou. Vir jare het haar man Theo, Vincent se werk as kunstenaar ondersteun, finansieel asook op alle ander maniere.<ref>[https://artsandculture.google.com/story/a-brother-like-no-other-theo-and-vincent-van-gogh-van-gogh-museum/FwXR3IqVOqNv_g?hl=en A brother like no other: Theo and Vincent van Gogh]</ref>
Theo is voor sy huwelik met sifilis geinfekteer as gevolg van besoeke aan prostitute, maar hy het nie Jo of hul seun Vincent Willem,<ref>Luijten, Hans (2022). ''Jo van Gogh-Bonger: The Woman Who Made Vincent Famous''. Translated by Richards, Lynne. Bloomsbury Visual Arts. {{ISBN|978-1-350-29961-0}}. OCLC 1344160576.</ref> wie op 31 Januarie 1890, nege maande na die huwelik gebore is, aangesteek nie. Hulle het vir Vincent gevra of hy die baba se peetpa sou wees, wat die band tussen almal van hulle versterk het. Kort ná die baba se geboorte het Vincent die gesin in Parys besoek en hy het sy naamgenoot ontmoet. Die broers het honderde briewe uitgeruil, met dié van Vincent wat deur Theo bewaar is.<ref>[https://www.smh.com.au/culture/art-and-design/without-jo-there-would-have-been-no-van-gogh-20210312-p57a42.html ‘Without Jo there would have been no van Gogh’]</ref> ’n Brief van Johanna aan Vincent, geskryf tydens haar uitgebreide kraamproses met baba Vincent Willem, bestaan steeds. Theo se jonger suster Wilemien van Gogh het tydens haar swangerskap en ná die baba se geboorte by Jo gebly en die nuwe ma gehelp. Die twee het vriende geword toe Jo en Theo verloof was en dit het voortgegaan ná Vincent en Theo se afsterwes.<ref name="verlinden">Verlinden, Willem-Jan (2021). ''The Van Gogh sisters''. New York: Thames & Hudson. {{ISBN|978-0-500-77649-0}}. OCLC 1249108261.</ref>
Ná Vincent se dood het Theo ’n uitstalling van sy broer se skilderye in hul Montmartre-woonstel in Parys gereël. Theo se gesondheid het ná Vincent se dood in duie gestort, wat destyds aan sy diep hartseer toegeskryf is. Jo het probeer om Theo na Nederland te laat verhuis vir behandeling, maar omstandighede het dit onmoontlik gemaak. Sy het wel 'n Nederlandse geneesheer, Frederik van Eeden, oorreed om na Parys toe te kom om behandeling met hipnose te probeer. Terwyl hy daar was, het Van Eeden Vincent se skilderye in Jo en Theo se woonstel bekyk en gloeiend daaroor geskryf. In ruil daarvoor het Jo vir hom 'n weergawe van ''The Sower'' geskenk, wat hy aan vriende gewys en oor geskryf het. “Jo het die eerste Van Gogh-saad suksesvol in Nederland geplant”.<ref>Luijten, Hans (2022). ''[https://www.bloomsburycollections.com/monograph?docid=b-9781350299610 Jo van Gogh-Bonger: The Woman Who Made Vincent Famous]''. Translated by Richards, Lynne. Bloomsbury Visual Arts. {{ISBN|978-1-350-29961-0}}. OCLC 1344160576.</ref> Na haar man se dood ses maande ná Vincent s'n, was Van Gogh-Bonger vasbeslote om voort te gaan met haar man se pogings om Vincent se belangrikheid as kunstenaar te vestig, maar sy het ook gewerk om haar man se deurslaggewende rol in die ondersteuning van Vincent se lewe as kunstenaar te demonstreer.
=== Lewe na Theo se dood ===
[[Lêer:Johanna_Bonger_et_famille_(cropped).jpg|duimnael| Van Gogh-Bonger saam met haar seun en haar tweede man, Johan Cohen Gosschalk c. 1905]]
Na Theo se afsterwe in Januarie 1891, slegs 'n paar maande na Vincent s'n, is Johanna as 'n weduwee agtergelaat met haar babaseun om te onderhou. Sy het net 'n woonstel in Parys gehad met 'n paar meubelstukke en sowat 200 kunswerke wat destyds as waardeloos geag was - van haar swaer Vincent.<ref>{{Cite web|url=https://www.webexhibits.org/vangogh/memoir/nephew/1.html|title=Memoir of Johanna Gesina van Gogh|last=van Gogh|first=V. W.|website=Webexhibits|access-date=2024-12-16}}</ref> Alhoewel sy aangeraai is om die skilderye in Parys, 'n sentrum van die kunswêreld, agter te laat, het sy eerder teruggetrek na Nederland met die skilderye en honderde sketse, sowel as die groot kas briewe van Vincent aan haar oorlede man. Alhoewel sy nie self in kuns opgelei is nie, was sy tydens haar kort huwelik op die toneel van die lewendige kunswêreld van die Impressioniste en post-Impressioniste, wie se werk haar oorlede man bevorder het.<ref>[https://www.nytimes.com/2021/04/14/magazine/jo-van-gogh-bonger.html The Woman Who Made van Gogh]</ref>
In Nederland het sy 'n losieshuis in Bussum, 'n dorpie 25 km van Amsterdam af geopen, en begin om haar kontakte in die kunswêreld te hervestig. Tydens haar kort maar vrugbare huwelik met Theo het sy nie haar dagboek gehou nie, maar het dit weer hervat met die bedoeling dat haar seun dit eendag moet lees. Om ekstra inkomste te verdien, het sy kortverhale uit Frans en Engels in Nederlands vertaal. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (March 2024)">Verwysing benodig</span></nowiki>'' ]</sup> In Augustus 1901 trou sy met Johan Cohen Gosschalk (1873–1912), 'n Nederlandse skilder wat tien jaar jonger as sy was. Gebore in Amsterdam, studeer hy kuns in Bussum en woon in Jo se koshuis. Hulle was 'n jaar lank verloof, en dit was onduidelik of hulle sou trou. Hulle het uiteindelik voortgegaan en getrou en 'n huweliksvoorwaardeooreenkoms aangegaan dat die eiendom wat hulle in die huwelik gebring het, apart sou bly. Vincent se skilderye wat uit Theo se boedel geërf is, het hare gebly, en dié wat aan haar seun Vincent Willem behoort het, was ook apart. Met haar huwelik het sy opgehou om haar losieshuis te bestuur en saam met haar nuwe man en seun na 'n nabygeleë huis, spesiaal ontwerp deur die Nederlandse argitek Wilhem Bauer, verhuis. Haar huwelik met Cohen, wat aan depressie gely het verkies het om alleen te wees, was uitdagend, en Jo het ander in haar vertroue geneem daaroor. Jo se goeie vriend en skoonsuster Willemien van Gogh is in die hospitaal opgeneem vir geestesongesteldheid vir wat blykbaar die res van haar lewe was. Jo het haar in die geesteshospitaal besoek en Vincent se skilderye wat deur Wil besit word, in trust gehou en sommige verkoop om vir haar hospitalisasie te betaal.<ref>[https://abookandadog.com/blog/jo-van-gogh-bonger Jo van Gogh-Bonger: The Woman Who Made Vincent Famous (by Hans Luijten)]</ref> Sy was in 1912 weer 'n weduwee en het daarna nooit weer getrou nie.
Sy het in hierdie tydperk van haar lewe by feministiese sake betrokke geraak. Sy het boekresensies vir feministiese publikasies geskryf en 'n goeie vriendin van feministiese joernalis Henriëtte van der Meij geword.<ref>Luijten, Hans (2022). [https://www.bloomsburycollections.com/monograph?docid=b-9781350299610 ''Jo van Gogh-Bonger: The Woman Who Made Vincent Famous''.] Translated by Richards, Lynne. Bloomsbury Visual Arts. {{ISBN|978-1-350-29961-0}}. OCLC 1344160576.</ref> Sy was een van die stigterslede van 'n vroue-sosialistiese beweging, die Amsterdamse Sosiaal-Demokratiese Vrouepropagandaklub, "wat gemik was op werkersklasopvoeding en om vroue se werksomstandighede te verbeter."<ref name="VGM announces Luijten biography">{{Cite web|url=https://www.vangoghmuseum.nl/en/about/knowledge-and-research/completed-research-projects/research-project-biography-of-jo-van-gogh-bonger|title=Research Project: Biography of Jo van Gogh-Bonger|website=Van Gogh Museum|access-date=2024-12-16}}</ref>
=== Bevordering van Van Gogh se skilderkuns en literêre prestasie in briewe ===
Sy het haar lewe daaraan toegewy om voort te gaan om die nalatenskap van Vincent en haar oorlede man Theo te vestig. Sedert vroeg in haar weduweeskap het sy 'n sistematiese proses begin om aandag te vestig op Vincent se kuns en sy lewe. Vir haar was die briewe en die skilderye 'n gesamentlike pakket en sy was van mening dat die kritici wat dalk sy werk sou afwys, moontlik deur middel van die briewe oortuig kon word. Vincent het in die briewe sy artistieke visie uiteengesit en sodoende kon diegene wat die skilderye sien dit beter verstaan. Vir mans vanuit die kunswêreld het Jo voorgekom as 'n oningeligte en obsessiewe vrou wat deur die huwelik verbind is met die relatief onbekende Vincent en Theo van Gogh. In 1892, terwyl sy 'n uitstalling van Vincent se werke gereël het, is sy hewig gekritiseer deur kunstenaar [[Richard Roland Holst]]:<blockquote>"Mevrou Van Gogh is 'n bekoorlike vroutjie, maar dit irriteer my as iemand fanaties uitbars oor 'n onderwerp waarvan sy niks weet nie, en alhoewel verblind deur sentimentaliteit steeds dink sy neem 'n streng kritiese houding aan. Dit is skoolmeisie-praatjies, niks meer nie. [...] Die werk wat mevrou Van Gogh die graagste sou wou hê, is die een wat die mees bombastiese en sentimenteelste was, en die een wat haar die meeste laat huil het; sy vergeet dat haar hartseer Vincent in 'n god verander."<ref>{{Cite journal |last=Joosten |first=J.M. |date=1970 |title=Van Gogh publicaties |journal=Museumjournaal |language=nl |volume=15 |issue=3 |at=pp. 157-58, note 61 |issn=0027-4143 |oclc=900986761}}</ref></blockquote>Ten spyte van die afwysing deur die gevestigde elite van die kunswêreld, het sy onvermoeid en suksesvol voortgegaan om kunskritici en die publiek deur sy briewe van haar siening oor Vincent as 'n lydende artistieke genie te oortuig in beide skilderkuns en letterkunde. Sy het selfs Holst uiteindelik oorgewen. Hy het die omslag van die katalogus ontwerp vir 'n groot uitstalling van Vincent se werke. Sy het die broers se korrespondensie geredigeer en die eerste bundel in Nederlands in 1914 gepubliseer. Sy het ook 'n sleutelrol gespeel in die uitbouing van Vincent se roem en reputasie deur sommige van Vincent se werk strategies uit te leen aan verskeie vroeë retrospektiewe uitstallings, terwyl sy eienaarskap daarvan behou het.<ref>[https://artsartistsartwork.com/the-woman-who-saved-van-gogh-johanna-van-gogh-bonger/#google_vignette The Woman Who Saved Van Gogh, Johanna van Gogh-Bonger]</ref>
[[Lêer:Johanna_Bonger.jpeg|duimnael| ''Johanna Bonger,'' deur haar tweede man Johan Cohen Gosschalk, 1905]]
Sy het in kontak gebly met Vincent van Gogh se vriend Eugène Boch, aan wie sy sy eie portret in Julie 1891 aangebied het.<ref>{{Cite web|url=http://www.eugeneboch.com/eugene-boch-by-vincent-van-gogh.htm|title=Johanna van Gogh stayed in touch with Eugene Boch|publisher=Eugeneboch.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20110710204520/http://www.eugeneboch.com/eugene-boch-by-vincent-van-gogh.htm|archive-date=2011-07-10|access-date=2012-08-01}}</ref> Sy het ook in kontak gebly met [[Émile Bernard]], wat haar gehelp het om Vincent van Gogh se skilderye te bevorder.
Die nalatenskap en bekendheid van Vincent van Gogh, die lankmoedige kunstenaar, het in die jare na sy afsterwe mettertyd begin versprei, aanvanklik eers in Nederland en Duitsland en daarna verder deur Europa. Sy diep verbintenis met sy jonger broer Theo is gedokumenteer in die gereelde briefwisseling wat hulle vanaf Augustus 1872 gedeel het. Van Gogh-Bonger het die briewe in 1914 in drie volumes gepubliseer. Sy het aanvanklik nou saamgewerk met die Duitse kunshandelaars en uitgewers Paul Cassirer en sy neef Bruno om uitstallings van Van Gogh se skilderye in [[Berlyn]] te reël en ook in 1914 om die eerste volume van ''the Letters to Theo'' te publiseer. Publikasie van die briewe het gehelp om die boeiende mistiek van Vincent van Gogh, die intense en toegewyde skilder wat vir sy kuns gely het en jonk gesterf het, te versprei.<ref>[https://www.vangoghmuseum.nl/en/art-and-stories/stories/all-stories/van-goghs-letters Van Gogh's Letters]</ref>
Jo se lewe was toegewy om Vincent se postuum belangrikheid te bevorder. Haar skoonsuster Elisabeth (Lies) van Gogh het in 1910 'n persoonlike herinnering aan Vincent gepubliseer, wat in Engels, Frans en Duits vertaal is, wat die vermeende aanvraag na inligting oor Vincent se lewe aandui. Lies het vanuit haar geheue geskryf en al die feite was nie korrek nie. Jo het bedenkinge gehad oor Lies se memoires en die publikasie daarvan so kort voor Jo se beplande publikasie van haar uitgawe van Vincent se briewe aan Theo het 'n skeuring tussen die twee vroue veroorsaak. Toe Jo se uitgawe van die briewe in 1914 gepubliseer is, is alle vermeldings van Lies uitgeskakel. Lies het die konflik vernuwe en Jo gekritiseer omdat sy briewe met sulke intieme besonderhede en familiegeheime gepubliseer het en het Jo daarvan beskuldig dat sy die nagedagtenis van die broers vir finansiële gewin verraai het. Lies van Gogh het in 'n brief na Jo verwys as "Mev. Cohen Gosschalk", met Jo se naam uit haar tweede huwelik, skynbaar in 'n poging om Jo se aansien as 'n voorstander vir die Van Gogh-broers te ondermyn. Jo se seun Vincent Willem het aan Lies se kinders sy ma se spyt oor die einde van die vroue se vriendskap oorgedra.<ref name="verlinden" />
In 1914 het Jo Theo se oorskot van Utrecht na Auvers-sur-Oise verskuif en is dit langs Vincent se graf met bypassende grafstene begrawe. Haar seun Vincent Willem en sy verloofde was teenwoordig by die herbegrafnis. ’n Takkie klimop ranker wat uit die tuin van dr Paul Gachet geneem is, bedek tot vandag toe albei grafte. Die grafte het kort daarna 'n plek vir pelgrimstogte geword.<ref name="Johanna's memoir of Vincent van Gogh">{{Cite web|url=https://www.webexhibits.org/vangogh/memoir/sisterinlaw/1.html|title=Memoir of Vincent van Gogh|last=van Gogh|first=Johanna Gesina|website=Webexhibits|access-date=2024-12-16}}</ref>
Aangesien sy die noodsaaklikheid verstaan het om Amerikaners se waardering vir Vincent se kuns oor te wen, het Jo die vertaling van die briewe na Engels as belangrik beskou en aktief aandag daaraan toegewy om sy talente in New York te bevorder. Sy het drie jaar in New York deurgebring en van 1915 tot 1919 aan die ''Upper West Side'' en in ''Queens'' gewoon, waar sy begin het om Vincent se briewe in Engels te vertaal. Sy was suksesvol om gunstige aandag vir Vincent se werk te bewerkstellig, en het 'n uitstalling op ''Fifth Avenue'' gedoen.<ref name="Shorto-2021">{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2021/04/14/magazine/jo-van-gogh-bonger.html|title=The Woman Who Made van Gogh|last=Shorto|first=Russell|authorlink=Russell Shorto|date=18 April 2021|website=New York Times Magazine|pages=40–49|issn=0362-4331|access-date=1 October 2022}}</ref> Nadat die Eerste Wêreldoorlog geëindig het, het sy in 1919 na Amsterdam teruggekeer.<ref>{{Cite web |url=https://magazine.artland.com/jo-van-gogh-bonger-the-woman-who-made-the-legend/ |title=Jo Van Gogh-Bonger: The Woman Who Made the Legend |access-date=18 April 2025 |archive-date=17 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250417173051/https://magazine.artland.com/jo-van-gogh-bonger-the-woman-who-made-the-legend/ |url-status=dead }}</ref>
== Latere lewe en afsterwe ==
[[Lêer:WLANL_-_artanonymous_-_Portret_van_Johanna_van_Gogh-Bonger.jpg|duimnael| Postuum portret in olie, Isaac Israëls, in opdrag van haar seun Vincent kort na haar dood]]
Sy was 'n geruime tyd voor haar dood in swak gesondheid en het aan [[Parkinson se siekte]] gely. Alhoewel sy siek was, het sy tot en met haar dood voortgegaan om die verkope van Vincent se werke te bestuur. Sy sterf op 2 September 1925, op die ouderdom van 62, in haar plattelandse huis in Laren, Nederland. Tot en met haar dood was sy steeds besig met die vertaling van 526 van Vincent se briewe in Engels. In haar doodsberig, ''De Proletarische Vrouw'' op 10 September 1925 word berig: "Sy het altyd om verskoning gevra dat sy nie meer aktief in die [Sosialistiese] beweging was nie. Sy het ook gesê dat om haar seun goed groot te maak ook 'n goeie ding vir die samelewing was. 'So dit was my belangrikste werk.'"<ref>[https://www.vangoghmuseum.nl/en/about/knowledge-and-research/completed-research-projects/research-project-biography-of-jo-van-gogh-bonger Research Project: Biography of Jo van Gogh-Bonger]</ref>
Ná haar dood het haar seun Vincent Willem van Gogh die versameling van sowat 200 skilderye, verskeie tekeninge, die Van Gogh-broers se briewe, en die lywige dokumentasie van Jo se saketransaksies geërf. Die inventaris van haar boedel toon dat sy benewens Van Gogh se skilderye en briewe ook werke van haar oorlede tweede man, Johan Cohen Gosschalk, gehad het. Haar strategie om sy beste werke te behou tesame met versigtig beheerde verkope van Van Gogh se ander werke het beteken dat 'n aansienlike versameling in binne die familie gebly het. Haar seun en kleinseun het haar werk voortgesit om die nalatenskap van sy oom Vincent en pa Theo te versterk, wat uiteindelik gelei het tot die oprigting an die Van Gogh-museum in Amsterdam deur die Nederlandse regering.<ref>[https://www.vangoghstudio.com/history-van-the-van-gogh-museum The History of the Van Gogh Museum]</ref>
== In populêre kultuur ==
Vincent van Gogh as vak in populêre kultuur is welbekend, maar onlangs was Jo van Gogh-Bonger ook 'n fokus.
=== Romans ===
* {{Cite book |last=Cauchi |first=Caroline |title=Mrs Van Gogh |url=https://archive.org/details/mrsvangogh0000caro |publisher=One More Chapter |year=2023 |isbn=978-0-00-852451-7 |publication-place=London |oclc=1351683901 |ref=none}} [<nowiki>https://books.google.com/books?id=_XJwEAAAQBAJ</nowiki> Partial preview at [[Google Books]].
* {{Cite book |last=Cooperstein |first=Claire |url=https://archive.org/details/johannanovelof00coop |title=Johanna: A novel of the van Gogh family |publisher=Scribner |year=1995 |isbn=978-0-684-80234-3 |publication-place=New York |oclc=604738644 |ref=none |url-access=registration |via=Internet Archive}}
* {{Cite book |last=Molnar |first=Marta |title=Secret Life of Sunflowers |publisher=Marta Molnar |year=2022 |isbn=978-1-940627-56-4 |oclc=1395955291 |ref=none}}
* {{Cite book |last=Sánchez |first=Camilo |title=La viuda de los Van Gogh |publisher=Edhasa |year=2012 |isbn=978-987-628-190-4 |publication-place=Argentina |language=es |oclc=862179543}}
=== Films ===
* Sedert 2024 word 'n Engelse vertaling van, ''Jo, The Van Goghs’ Widow'', gebaseer op Camilo Sánchez's se Spaanse novella,{{Sfn|Sánchez|2012}} deur ''Cinema7'' ontwikkel.<ref name="w310">{{Cite web|url=https://cinema7.com/index.php/films/jo-the-van-goghs-widow/|title=Jo, The Van Goghs' Widow|date=2023-12-29|website=Cinema7|access-date=2024-12-16}}</ref>
=== Teater ===
Jo van Gogh-Bonger was ook die onderwerp van 'n aantal teaterproduksies. 'n Eenvrouvertoning deur die aktrise Muriel Nussbaum, ''Van Gogh en Jo'' is in 2005 by Fairfield Universiteit in die Verenigde State opgevoer. ''Mev. Van Gogh'', 'n toneelstuk deur Geoff Allen, wat voorheen die toneelstuk ''Vincent and Theo'' geskryf het, is in 2012 by die Universiteit van Auckland in Nieu-Seeland opgevoer, met 'n resensent wat dit as "Wikipedia vir die verhoog" beskou het, emosieloos en sonder om aan te dui waarom sy 'n leeftyd daaraan gewy het om Vincent se werk te bevorder. Sy het ook as 'n hoofkarakter in die ''pop-rock''-musiekblyspel Starry deur Dahan en D'Angelo verskyn. Die musiekblyspel is hoofsaaklik gebaseer op die briewe wat Van Gogh-Bonger gepubliseer het na Vincent en Theo van Gogh se dood.<ref>{{Cite web|url=https://stageberry.com/new-van-gogh-musical-starry-announces-london-workshop/|title=New Van Gogh musical Starry announces London Workshop|last=Darvill|first=Josh|date=2022-03-24|website=Stageberry|language=en|access-date=2024-09-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20240917095417/https://stageberry.com/new-van-gogh-musical-starry-announces-london-workshop/|archive-date=2024-09-17|url-status=dead}}</ref>
== Sien ook ==
* Lys van werke deur Vincent van Gogh, soos bevorder deur Jo van Gogh-Bonger
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
== Bronnelys ==
* {{Cite book |last=Luijten |first=Hans |title=Jo van Gogh-Bonger: The Woman Who Made Vincent Famous |date=2022 |publisher=Bloomsbury Visual Arts |isbn=978-1-350-29961-0 |translator-last=Richards |translator-first=Lynne |doi=10.5040/9781350299610 |oclc=1344160576}} [Partial preview] at [[Google Books]].
* {{Cite book |last=Verlinden |first=Willem-Jan |title=The Van Gogh sisters |publisher=Thames & Hudson |year=2021 |isbn=978-0-500-77649-0 |publication-place=New York |oclc=1249108261}} [Partial preview] at [[Google Books]].
== Eksterne skakels ==
* {{Cite web|url=https://search.iisg.amsterdam/Record/ARCH00516|title=Collection Summary: Archief Johanna G. van Gogh-Bonger|website=International Institute of Social History|access-date=2024-12-16}}
* How Van Gogh's Sister-in-Law Made Him A Renowned Painter: https://www.youtube.com/watch?v=ZYqynB1LJ8A
* {{Cite book |last=Glen |first=David A. |url=https://www.creativestorytellers.com/johanna/ |title=Johanna: The Other Van Gogh |last2=Havlicek |first2=William J. |publisher=Creative Storytellers |year=2020 |location=Laguna Hills, CA |access-date=2018-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180513152159/https://www.creativestorytellers.com/johanna/ |archive-date=2018-05-13 |url-status=dead}} Webpage announcing the biography of Johanna Bonger.
* {{Cite web|url=http://www.vggallery.com/misc/archives/jo_memoir.htm|title=Jo van Gogh-Bonger's Memoir of Vincent van Gogh|date=December 1913|website=The Vincent van Gogh Gallery|access-date=2024-12-16}}
* The Woman Who Made Van Gogh Famous: https://www.youtube.com/watch?v=d6nTChvq6dE
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Sterftes in 1925]]
[[Kategorie:Geboortes in 1862]]
[[Kategorie:Van Gogh]]
[[Kategorie:Kunstenaars]]
[[Kategorie:Holland]]
[[Kategorie:Nederland]]
[[Kategorie:Nederlanders]]
[[Kategorie:Vertalers]]
[[Kategorie:Vertaling]]
[[Kategorie:Feminisme]]
[[Kategorie:Biografieë]]
[[Kategorie:Biografieë met handtekeninge]]
[[Kategorie:19de eeu]]
[[Kategorie:20ste eeu]]
[[Kategorie:Kuns volgens eeu]]
[[Kategorie:Vertaalde bladsye wat nagegaan moet word]]
k3z39pfpxvvbegnuxtuu5eo4y0wtf97
Lys van kultusrolprente: F
0
428228
3379487
3360142
2026-11-21T09:14:10Z
InternetArchiveBot
131157
Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379487
wikitext
text/x-wiki
Hierdie is 'n '''lys van [[Kultusrolprent|kultusrolprente]]''' wat alfabeties volgens titel georganiseer is. Sien [[Lys van kultusrolprente]] vir die hooflys.
{{A-Z multibladsy lys|Lys van kultusrolprente}}
{| class="wikitable sortable"
|-
! Rolprent titel !! Jaar !! Regisseur !! Verwysings
|-
| ''F for Fake'' || 1973 || [[Orson Welles]]|| <ref>https://books.google.be/books?id=cRsuCwAAQBAJ&pg=PT301&lpg=PT301&dq=f+for+fake+cult+classic&source=bl&ots=E5rlf79EXJ&sig=WFJ5HWXfgGT4uZ0k2PWx2QrCQ3o&hl=nl&sa=X&ved=0ahUKEwif7NX-kvXJAhWHfw8KHZ6QBIUQ6AEIRDAG#v=onepage&q=f%20for%20fake%20cult%20classic&f=false</ref><ref>http://www.wellesnet.com/clifford-irving-recalls-f-for-fake/</ref>
|-
| ''Fa Thalai Chon'' (''Tears of the Black Tiger'') || 2000 || Wisit Sasanatieng || <ref>{{cite web |last=Zacharek |first=Stephanie |title=Tears of theBlackTiger |url=http://www.salon.com/2007/01/12/tears_3/ |work=Salon |access-date=16 Mei 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180920011053/https://www.salon.com/2007/01/12/tears_3/ |archive-date=20 September 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''Le Fabuleux Destin d'Amélie Poulain'' (''Amélie'') || 2001 || Jean-Pierre Jeunet || <ref>{{cite news |last=Sciolino |first=Elaine |url=http://www.nytimes.com/2003/08/10/travel/cinematography-meets-geography-in-montmartre.html?pagewanted=all |title=Cinematography Meets Geography In Montmartre |location=France; Montmartre (France) |publisher=NYTimes.com |date=10 Augustus 2003 |access-date=17 Desember 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180919211326/https://www.nytimes.com/2003/08/10/travel/cinematography-meets-geography-in-montmartre.html?pagewanted=all |archive-date=19 September 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''Faces of Death'' || 1978 || Conan LeCilaire || <ref>{{cite news|last=O'Neill|first=Helen|title=Secret of Lost Dog Trail Haunts a Friendship|url=http://articles.latimes.com/2002/dec/15/news/adna-secret15|accessdate=13 April 2013|newspaper=LA Times|date=15 December 2002}}</ref>
|-
| ''Fair Game'' || 1986 || Mario Andreacchio|| <ref>{{cite web |url=http://www.fangirlmag.com/fair-game-1986/ |title=Fair Game (1986) |publisher=Fangirl Magazine |date=2015-05-29 |accessdate=2015-12-18 |archive-date=2016-03-07 |archive-url=https://archive.today/20160307215342/http://www.fangirlmag.com/fair-game-1986/ |url-status=dead }}</ref>
|-
| ''The Fall'' || 2006 || Tarsem Singh || <ref>{{cite web |last=Tobias |first=Scott |title=The Fall |url=http://www.avclub.com/articles/the-fall,38060/ |work=AV Club |access-date=3 Mei 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20131112135649/http://www.avclub.com/articles/the-fall,38060/ |archive-date=12 November 2013 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref>
|-
| ''Der Fan'' (''The Fan'') || 1982 || Eckhardt Schmidt || <ref>{{Cite web |url=http://www.vice.com/read/der-fan-horror-film-118 |title=argiefkopie |access-date=18 April 2025 |archive-date=27 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160927173856/http://www.vice.com/read/der-fan-horror-film-118 |url-status=dead}}</ref><ref>http://www.mondo-digital.com/fan.html</ref>
|-
| ''Fantasia'' || 1940 || Ben Sharpsteen ||<ref name="Peary1" /><ref>{{cite web|url=https://books.google.be/books?id=xUHHAAAAQBAJ&pg=PA184&lpg=PA184&dq=fantasia+disney+cult+classic&source=bl&ots=U4DbU3mwAI&sig=eo0ugpatoiEn6nc6MJyflk8lFfA&hl=nl&sa=X&ved=0ahUKEwjYkLXjgaHJAhWCQxoKHV4EDyY4FBDoAQg5MAc#v=onepage&q=fantasia%20disney%20cult%20classic&f=false |title=Musical Metropolis: Los Angeles and the Creation of a Music Culture, 1880–1940 – Kenneth Marcus – Google Boeken |publisher=Books.google.be |date=2004-12-17 |accessdate=2015-12-17}}</ref>
|-
| ''[[Fargo (rolprent)|Fargo]]'' || 1995 || [[Coen-broers]]|| <ref>{{cite web |last=Moran |first=Michael |url=http://www.telegraph.co.uk/sponsored/entertainment/fargo/11085459/fargo-tv-series.html |title=This is a true story... how a cult movie got a hit TV reboot |publisher=Telegraph |date=15 September 2014 |access-date=17 Desember 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20171203041834/http://www.telegraph.co.uk/sponsored/entertainment/fargo/11085459/fargo-tv-series.html |archive-date=3 Desember 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''Fast, Cheap & Out of Control'' || 1997 || Errol Morris || <ref>{{cite web |last=Tobias |first=Scott |title=Fast, Cheap & Out of Control |url=http://www.avclub.com/articles/the-new-cult-canon-fast-cheap-out-of-control,2309/ |work=AV Club |access-date=3 Mei 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20130530110527/http://www.avclub.com/articles/the-new-cult-canon-fast-cheap-out-of-control%2C2309/ |archive-date=30 Mei 2013 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref>
|-
| ''Fast Times At Ridgemont High'' || 1982 || Cameron Crowe || <ref>{{cite web |url=http://www.tcm.com/this-month/article/97178%7c0/Fast-Times-at-Ridgemont-High.html |title=Fast Times at Ridgemont High |publisher=Tcm.com |access-date=17 Desember 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20181006181706/http://www.tcm.com/this-month/article/97178%7C0/Fast-Times-at-Ridgemont-High.html |archive-date=6 Oktober 2018 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref>
|-
| ''Faster, Pussycat! Kill! Kill'' || 1965 || Russ Meyer || <ref name="Peary3" /><ref>{{cite news |url=http://www.nytimes.com/2013/08/18/arts/haji-an-actress-featured-in-cult-films-by-russ-meyer-dies-at-67.html?_r=0 |title=Haji, an Actress Featured in Cult Films by Russ Meyer, Dies at 67 |last=Slotnik |first=Daniel E. |work=The New York Times |date=17 Augustus 2013 |access-date=20 Oktober 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203030119/http://www.nytimes.com/2013/08/18/arts/haji-an-actress-featured-in-cult-films-by-russ-meyer-dies-at-67.html?_r=0 |archive-date=3 Februarie 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''Fateful Findings'' || 2014 || Neil Breen || <ref name="influxmagazine1" />
|-
| ''Le Fatiche di Ercole'' (''Hercules'') || 1958 || Pietro Francisci || <ref>{{Cite web |url=https://books.google.be/books?id=RvvWCQAAQBAJ&pg=PA76&lpg=PA76&dq=blazing+saddles+cult+film&source=bl&ots=tWUd2I58IP&sig=Fm-ktOCjnOsd4OHDXVZdxd6VR1E&hl=nl&sa=X&ved=0ahUKEwiZ-t3S-YjKAhVKSRoKHV7ZByYQ6AEIPzAF#v=onepage&q=blazing%20saddles%20cult%20film&f=false |title=argiefkopie |access-date= 7 Februarie 2016 |archive-date= 9 Julie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240709192610/https://books.google.be/books?id=RvvWCQAAQBAJ&pg=PA76&lpg=PA76&dq=blazing+saddles+cult+film&source=bl&ots=tWUd2I58IP&sig=Fm-ktOCjnOsd4OHDXVZdxd6VR1E&hl=nl&sa=X&ved=0ahUKEwiZ-t3S-YjKAhVKSRoKHV7ZByYQ6AEIPzAF#v=onepage&q=blazing%20saddles%20cult%20film&f=false |url-status=live }}</ref>
|-
| ''Fear and Loathing in Las Vegas'' || 1998 || Terry Gilliam || <ref>{{cite web |last=Tobias |first=Scott |title=Fear and Loathing in Las Vegas |url=http://www.avclub.com/articles/fear-and-loathing-in-las-vegas,52308/ |work=AV Club |access-date=3 Mei 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20130913222804/http://www.avclub.com/articles/fear-and-loathing-in-las-vegas,52308/ |archive-date=13 September 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''The Fearless Vampire Killers'' || 1967 || [[Roman Polanski]]|| <ref name="news.bbc.co.uk" />
|-
| ''Felicity'' || 1978 || John D. Lamond || <ref name="autogenerated1" />
|-
| ''Felidae'' || 1994 || Michael Schaack || <ref>http://www.spoilerfreemoviesleuth.com/2015/09/FelidaeReview.html</ref><ref>{{Cite web |url=http://balzertown.com/cinemaknifefight/2015/08/27/showing-bills-bizarre-bijou-felidae-1994/ |title=argiefkopie |access-date= 7 Februarie 2016 |archive-date=15 Desember 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151215174702/http://balzertown.com/cinemaknifefight/2015/08/27/showing-bills-bizarre-bijou-felidae-1994/ |url-status=dead }}</ref>
|-
| ''Fellini Satyricon'' || 1969 || [[Federico Fellini]] || <ref>{{cite web |url=http://dvd.netflix.com/RoleDisplay/Federico_Fellini/29461?lnkce=mdp-award |title=Rent Federico Fellini Movies on DVD and Blu-ray – Netflix DVD |publisher=Dvd.netflix.com |date=20 Januarie 1920 |access-date=17 Desember 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304053244/http://dvd.netflix.com/RoleDisplay/Federico_Fellini/29461?lnkce=mdp-award |archive-date=4 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>J.P. Telotte, "The Cult Film Experience: Beyond All Reason", University of Texas Press, 1991, page 180.</ref>
|-
| ''Female Prisoner: Cage'' || 1983 || Masaru Konuma || <ref>{{cite web |author=This article was first posted on December 16, 2013 |url=http://whatculture.com/film/10-exotic-cult-movies-around-world.php/5 |title=10 Exotic Cult Movies From Around The World – Page 5 |publisher=Whatculture.com |date=16 Desember 2013 |access-date=17 Desember 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304043720/http://whatculture.com/film/10-exotic-cult-movies-around-world.php/5 |archive-date=4 Maart 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''Female Trouble'' || 1974 || John Waters || <ref>{{cite web |last=Berman |first=Judy |url=http://flavorwire.com/207433/10-cult-filmmakers-everyone-should-know |title=10 Cult Filmmakers Everyone Should Know |publisher=Flavorwire |date=9 September 2011 |access-date=17 Desember 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190210065523/http://flavorwire.com/207433/10-cult-filmmakers-everyone-should-know |archive-date=10 Februarie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web|url=https://books.google.be/books?id=j4KsBwAAQBAJ&pg=PA862&lpg=PA862&dq=grateful+dead+movie+cult+movie&source=bl&ots=w7qYdupwdO&sig=RJasW0UF2AcJIwJomkkpqB9ODDw&hl=nl&sa=X&ved=0ahUKEwiFlZCml-PJAhWCuhoKHX26ADQQ6AEIaTAM#v=onepage&q=grateful%20dead%20movie%20cult%20movie&f=false |title=American Countercultures: An Encyclopedia of Nonconformists, Alternative … - Gina Misiroglu – Google Boeken |publisher=Books.google.be |date=2015-03-26 |accessdate=2015-12-17}}</ref>
|-
| ''La Femme du Boulanger'' (''The Baker's Wife'') || 1938 || [[Marcel Pagnol]] || <ref>{{cite web |url=http://www.visitvar.fr/provence-cote-azur/le-var/article/5-article-5-raimu |title=Le Castellet, décor du film culte de Pagnol "La femme du boulanger" | visitvar |publisher=Visitvar.fr |date=27 Desember 2013 |access-date=17 Desember 2015 |language=fr |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304190710/http://www.visitvar.fr/provence-cote-azur/le-var/article/5-article-5-raimu |archive-date=4 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''Femme Fatale'' || 2002 || Brian De Palma || <ref>{{cite web |last=Tobias |first=Scott |url=http://www.avclub.com/articles/the-new-cult-canon-femme-fatale,24663/ |title=The New Cult Canon: Femme Fatale |work=The A.V. Club |date=5 Maart 2009 |access-date=16 April 2012 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105174300/http://www.avclub.com/articles/the-new-cult-canon-femme-fatale,24663/ |archive-date=5 November 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''Ferris Bueller's Day Off'' || 1986 || John Hughes || <ref>https://books.google.be/books?id=RvvWCQAAQBAJ&pg=PA76&lpg=PA76&dq=blazing+saddles+cult+film&source=bl&ots=tWUd2I58IP&sig=Fm-ktOCjnOsd4OHDXVZdxd6VR1E&hl=nl&sa=X&ved=0ahUKEwiZ-t3S-YjKAhVKSRoKHV7ZByYQ6AEIPzAF#v=onepage&q=blazing%20saddles%20cult%20film&f=false</ref>
|-
| ''Festen'' (''The Celebration'') || 1998 || Thomas Vinterberg || <ref>{{cite web |url=http://www.visitdenmark.com/guide/best-danish-films |title=Danish films guide | The Hunt, A Royal Affair and Lars von Trier films |publisher=Visitdenmark.com |access-date=17 Desember 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208101626/http://www.visitdenmark.com/guide/best-danish-films |archive-date= 8 Desember 2015 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref>
|-
| ''Die Feuerzangenbowle'' || 1944 || Helmut Weiss || <ref>{{cite web |first=Britta |last=Mersch |url=http://www.spiegel.de/unispiegel/wunderbar/0,1518,454719,00.html |title=Uni-Kultfilm "Feuerzangenbowle" |work=Spiegel Online |date=18 Desember 2006 |access-date=20 Oktober 2013 |language=de |archive-url=https://web.archive.org/web/20120121024024/http://www.spiegel.de/unispiegel/wunderbar/0,1518,454719,00.html |archive-date=21 Januarie 2012 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref>
|-
| ''Fido'' || 2006 || Andrew Currie || <ref>{{cite news|last=Walton|first=Allan|title='Fido' is the best zombie spoof ever!|url=http://www.post-gazette.com/stories/ae/movie-reviews/fido-is-the-best-zombie-spoof-ever-507746/|work=Pittsburgh Post-Gazette|accessdate=23 April 2013|date=25 October 2007|archive-date=19 Desember 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131219003731/http://www.post-gazette.com/ae/2007/10/25/Fido-is-the-best-zombie-spoof-ever/stories/200710250475|url-status=dead}}</ref>
|-
| ''The Fifth Element'' || 1997 || Luc Besson || <ref>{{cite news |last=Honeybone |first=Nigel |title=Film Review: The Fifth Element |url=http://horrornews.net/84308/film-review-fifth-element-1997/ |date=19 Augustus 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180920075455/https://horrornews.net/84308/film-review-fifth-element-1997/ |archive-date=20 September 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''Fight Club'' || 1999 || David Fincher || <ref name="Boston" /><ref>http://www.rollingstone.com/movies/pictures/readers-poll-the-25-best-cult-movies-of-all-time-20140507/16-fight-club-0609837</ref>
|-
| ''The Final Countdown'' || 1980 || Don Taylor || <ref>{{cite web |url=http://www.dvdtalk.com/reviews/35190/final-countdown-the/ |title=The Final Countdown (Blu-ray) |last=Tyner |first=Adam |work=DVD Talk |date=4 November 2008 |access-date=24 Januarie 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180920011455/https://www.dvdtalk.com/reviews/35190/final-countdown-the/ |archive-date=20 September 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''Fire and Ice'' || 1983 || Ralph Bakshi || <ref>{{cite web |url=http://www.avclub.com/article/robert-rodriguez-to-remake-bakshis-and-frazettas-e-41376 |title=Robert Rodriguez to remake Bakshi's and Frazetta's epic flop, Fire And Ice |last=Heller |first=Jason |work=AV Club |date=20 Mei 2010 |access-date=14 November 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20161113020135/http://www.avclub.com/article/robert-rodriguez-to-remake-bakshis-and-frazettas-e-41376 |archive-date=13 November 2016 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref>
|-
| ''The First Nudie Musical'' || 1976 || Mark Haggard, Bruce Kimmel || <ref name="Peary2" />
|-
| ''The First Wives Club'' || 1996 || Hugh Wilson || <ref>Elizabeth Gleick. "Hell Hath No Fury" ''Time (magazine)|Time'' magazine. Retrieved on 2015-03-24.</ref>
|-
| ''The Fisher King'' || 1991 || Terry Gilliam || <ref name="uiowa1" />
|-
| ''Fist of Fury'' || 1972 || Lo Wei || <ref name="google1" />
|-
| ''Fist of Legend'' || 1994|| Gordon Chan || <ref>https://books.google.be/books?id=36vMAQPlPRoC&pg=PA228&lpg=PA228&dq=a+touch+of+zen+cult&source=bl&ots=561K_j9SmT&sig=4jPRRTeQUDHe0Eh4cpmJqAMFuZE&hl=nl&sa=X&ved=0ahUKEwiol5m7vPXJAhXFFg8KHcGoCpA4ChDoAQgmMAI#v=onepage&q=a%20touch%20of%20zen%20cult&f=false</ref>
|-
| ''Fitzcarraldo'' || 1982 || [[Werner Herzog]]|| <ref>{{cite news |url=http://www.metroactive.com/metro/12.06.06/cult-0649.html |title=Jungle Rumble—Herzog vs. Coppola: Bet on 'Fitzcarraldo' |last=Palopoli |first=Steve |work=Metroactive |access-date=16 April 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180919211317/http://www.metroactive.com/metro/12.06.06/cult-0649.html |archive-date=19 September 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''Five Deadly Venoms'' || 1978 || Chang Cheh || <ref>{{cite web |last=Tobias |first=Scott |title=The Five Deadly Venoms |url=http://www.avclub.com/articles/the-five-deadly-venoms,31583/ |work=AV Club |access-date=14 April 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20130207201401/http://www.avclub.com/articles/the-five-deadly-venoms,31583/ |archive-date=7 Februarie 2013 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref>
|-
| ''Flash Gordon'' || 1980 || Mike Hodges || <ref>{{cite news |last=Singh |first=Anita |title=Flash Gordon goes big budget for Hollywood |url=http://www.telegraph.co.uk/news/celebritynews/2001491/Flash-Gordon-goes-big-budget-for-Hollywood.html |work=The Telegraph |access-date=22 April 2013 |location=London |date=21 Mei 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180920011137/https://www.telegraph.co.uk/news/celebritynews/2001491/Flash-Gordon-goes-big-budget-for-Hollywood.html |archive-date=20 September 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''Flaming Creatures'' || 1963 || Jack Smith || <ref name="cultographies.com" />
|-
| ''Flesh Gordon'' || 1974 || Michael Benveniste, Howard Ziehm || <ref>{{cite web |author=Donald Liebenson |url=http://articles.chicagotribune.com/1996-03-22/entertainment/9603220286_1_flash-gordon-flesh-gordon-midnight-movies |title=`Flesh Gordon' Still Offers A Zany World – tribunedigital-chicagotribune |publisher=Articles.chicagotribune.com |date=22 Maart 1996 |access-date=17 Desember 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205251/http://articles.chicagotribune.com/1996-03-22/entertainment/9603220286_1_flash-gordon-flesh-gordon-midnight-movies |archive-date=4 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''Fletch'' || 1985 || Michael Ritchie || <ref>{{cite news |last=Foreman |first=Jonathan |url=http://nypost.com/1999/05/12/fletch-fanatics-a-modest-1985-film-builds-a-cult-following/ |title=FLETCH FANATICS – A MODEST 1985 FILM BUILDS A CULT FOLLOWING |publisher=New York Post |access-date=8 Mei 2014 |date=12 Mei 1999 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20181119125641/https://nypost.com/1999/05/12/fletch-fanatics-a-modest-1985-film-builds-a-cult-following/ |archive-date=19 November 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''Flodder'' || 1986 || Dick Maas || <ref>{{cite web |url=http://www.tasteofcinema.com/2014/20-essential-films-for-an-introduction-to-dutch-cinema/ |title=20 Essential Films For An Introduction To Dutch Cinema « Taste of Cinema |publisher=Tasteofcinema.com |date=18 Oktober 2014 |access-date=17 Desember 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191020154408/http://www.tasteofcinema.com/2014/20-essential-films-for-an-introduction-to-dutch-cinema/ |archive-date=20 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref>
|-
| ''The Fly'' || 1958|| Kurt Neumann || <ref>{{cite web |url=http://www.tcm.com/tcmdb/title/75222/The-Fly/home-video-reviews.html |title=The Fly (1958) – Home Video Reviews |publisher=TCM.com |access-date=17 Desember 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20181011005659/http://www.tcm.com/tcmdb/title/75222/The-Fly/home-video-reviews.html |archive-date=11 Oktober 2018 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref>
|-
| ''The Fly'' || 1986|| David Cronenberg || <ref>http://www.critic.co.nz/culture/article/3996/the-fly-1986</ref>
|-
| ''The Fog'' || 1980 || John Carpenter || <ref>{{cite web|url=https://books.google.com/books?id=OxEEAAAAMBAJ&pg=PA24&lpg=PA24&dq=abba:the+movie+cult+classic&source=bl&ots=pUXYR2utBb&sig=-RwpcFh4ruB0ZX0JUuErcbmqp8g&hl=nl&sa=X&ved=0ahUKEwjatdOPuLDJAhVFJw8KHXECBng4HhDoAQhlMAk#v=onepage&q=abba%3Athe%20movie%20cult%20classic&f=false |title=Billboard – Google Boeken |publisher=Books.google.com |date=2000-12-16 |accessdate=2015-12-17}}</ref>
|-
| ''For Your Height Only'' || 1981 || Eddie Nicart || <ref>{{cite web |author=This article was first posted on December 16, 2013 |url=http://whatculture.com/film/10-exotic-cult-movies-around-world.php/1 |title=10 Exotic Cult Movies From Around The World |publisher=Whatculture.com |date=16 Desember 2013 |access-date=17 Desember 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303232651/http://whatculture.com/film/10-exotic-cult-movies-around-world.php/1 |archive-date=3 Maart 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''Forbidden Planet'' || 1956 || Fred M. Wilcox ||<ref name="cultographies.com" /><ref name="Peary1" />
|-
| ''Forbidden Zone'' || 1980 || Richard Elfman || <ref name="Ferrante">{{cite web | url=http://www.ifmagazine.com/feature.asp?article=2834 | title=Exclusive Profile: Legend Films' Bob Pollack Rescues Classics from the Paramount Vault | accessdate=9 July 2008 | last=Ferrante | first=A.C. | date=11 June 2008 | work=iF Magazine | archiveurl=https://web.archive.org/web/20080701184720/http://www.ifmagazine.com/feature.asp?article=2834 | archivedate= 1 Julie 2008 | url-status=live }}</ref>
|-
| ''Forbrydelsens element'' (''The Element of Crime'') || 1994 || [[Lars von Trier]]|| <ref>{{Cite web |url=http://hcl.harvard.edu/hfa/films/2004spring/vontrier.html |title=argiefkopie |access-date= 7 Februarie 2016 |archive-date= 4 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304185529/http://hcl.harvard.edu/hfa/films/2004spring/vontrier.html |url-status=dead }}</ref>
|-
| ''Force of Evil'' || 1948 || Abraham Polonsky || <ref name="Peary1" />
|-
| ''The Fountain'' || 2006 || Darren Aronofsky || <ref>{{Cite web |url=http://moviemezzanine.com/the-darren-aronofsky-retrospective-fountain/ |title=argiefkopie |access-date= 7 Februarie 2016 |archive-date=12 Januarie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160112123751/http://moviemezzanine.com/the-darren-aronofsky-retrospective-fountain/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.soundonsight.org/unsung-gems-the-fountain-features-one-of-the-most-unforgettable-film-climaxes-of-all-time/ |title=argiefkopie |access-date= 7 Februarie 2016 |archive-date= 9 Mei 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150509220637/http://www.soundonsight.org/unsung-gems-the-fountain-features-one-of-the-most-unforgettable-film-climaxes-of-all-time/ |url-status=dead }}</ref>
|-
| ''Foxy Brown (film)|Foxy Brown'' || 1974 || Jack Hill || <ref name="filmmonthly1" />
|-
| ''Frankenhooker'' || 1990 || Frank Henenlotter || <ref>{{cite web|last=Gingold|first=Michael|title=Final "FRANKENHOOKER" Blu-ray details|url=http://www.fangoria.com/index.php?option=com_content&view=article&id=5485:final-frankenhooker-blu-ray-details&catid=1:latest-news&Itemid=167|work=Fangoria|accessdate=21 April 2013|archive-date=20 Oktober 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131020232207/http://www.fangoria.com/index.php?option=com_content&view=article&id=5485:final-frankenhooker-blu-ray-details&catid=1:latest-news&Itemid=167|url-status=dead}}</ref>
|-
| ''Freaks'' || 1932 || Tod Browning || <ref name="Peary1" /><ref>{{cite news |last=Davis |first=Laura |title=BANNED: The most controversial films |url=http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/features/banned-the-most-controversial-films-1768299.html?action=gallery&ino=9 |access-date=14 April 2013 |newspaper=The Independent |date=5 Oktober 2010 |location=London |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20181205005705/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/features/banned-the-most-controversial-films-1768299.html?action=gallery |archive-date=5 Desember 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''Freddy Got Fingered'' || 2001 || Tom Green || <ref>{{cite news|url=http://www.washingtonpost.com/lifestyle/style/comedian-tom-green-mtvs-original-court-jester-is-now-a-real-stand-up-guy/2011/08/15/gIQAoF4PQJ_story.html |title=Comedian Tom Green, MTV's original court jester, is now a real stand-up guy |last=Leitko|first=Aaron|work=The Washington Post|date=15 August 2011|accessdate=3 May 2014}}</ref>
|-
| ''Freeway'' || 1996 || Matthew Bright || <ref>{{cite book |url=http://books.google.com/books?id=fZfcAAAAQBAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false |title=Why Fairy Tales Stick: The Evolution and Relevance of a Genre |author=Jack Zipes |publisher=Routledge |location=New York |date=2006 |accessdate=6 July 2014}}</ref>
|-
| ''Die freudlosse Gasse'' (''Joyless Street'') || 1925 || Georg Wilhelm Pabst || <ref>https://books.google.be/books?id=34smFjA9v9AC&pg=PT69&lpg=PT69&dq=cult+film+die+freudlose+gasse&source=bl&ots=6K6jAQidsX&sig=8n8QIMQVE-Sq4XvnpHi3YhyCHN0&hl=nl&sa=X&ved=0ahUKEwi92p6y1rnKAhXCmw4KHZllB2cQ6AEIPTAE#v=onepage&q=cult%20film%20die%20freudlose%20gasse&f=false</ref>
|-
| ''Friday'' || 1995 || F. Gary Gray || <ref>{{cite web |last1=Johnson |first1=Kevin |title=Older, better Chris Tucker gets 'real' on tour |url=http://www.stltoday.com/entertainment/music/older-better-chris-tucker-gets-real-on-tour/article_db03501d-a3a1-5503-b9fc-afdb56d9e2c6.html |website=stltoday.com |access-date=19 Februarie 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180709034600/https://www.stltoday.com/entertainment/music/older-better-chris-tucker-gets-real-on-tour/article_db03501d-a3a1-5503-b9fc-afdb56d9e2c6.html |archive-date=9 Julie 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.buzzfeed.com/kelleylcarter/after-20-years-friday-is-still-the-most-important-film-ever#.cn0mmj7vMZ |title=After 20 Years, "Friday" Is (Still) The Most Important Film Ever Made About The Hood – BuzzFeed News |publisher=Buzzfeed.com |date=5 Oktober 2014 |access-date=17 Desember 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20161019023718/https://www.buzzfeed.com/kelleylcarter/after-20-years-friday-is-still-the-most-important-film-ever |archive-date=19 Oktober 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''Friday the 13th'' || 1980 || Sean S. Cunningham || <ref>{{cite web|url=https://books.google.be/books?id=zTFSAAAAQBAJ&pg=PT546&lpg=PT546&dq=friday+the+13th+1980+cult+film&source=bl&ots=f-3S0gtVdF&sig=v5fOPTHn_yXYBfulmkTW5Uf4gHw&hl=nl&sa=X&ved=0ahUKEwjT8a7fi-PJAhVHthQKHRdzCiU4ChDoAQheMAo#v=onepage&q=friday%20the%2013th%201980%20cult%20film&f=false |title=Halloween: Everything Important About The Most Popular Secular Holiday – Leonard R. N. Ashley – Google Boeken |publisher=Books.google.be |date=2012-06-21 |accessdate=2015-12-17}}</ref>
|-
| ''Fright Night'' || 1985 || Tom Holland || <ref>{{cite web |url=http://www.mtv.com/news/1669347/fright-night-reviews/ |title='Fright Night': The Reviews Are In! |first=Kara |last=Warner |work=MTV News |access-date=29 Junie 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180919211449/http://www.mtv.com/news/1669347/fright-night-reviews/ |archive-date=19 September 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''Fritz the Cat'' || 1972 || Ralph Bakshi || <ref>{{cite web |url=http://www.cultcinema.net/2010/07/fritz-cat-1972.html |title=Quality Cult Cinema: Fritz the Cat |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180919211504/http://www.cultcinema.net/2010/07/fritz-cat-1972.html |archive-date=19 September 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''From Dusk Till Dawn'' || 1996 || Robert Rodriguez || <ref>{{cite web |url=http://www.joe.ie/movies/cult-classics/cult-classic-from-dusk-till-dawn-0026808-1 |title=Cult Classic: From Dusk Till Dawn |first=Emmet |last=Purcell |work=JOE.ie |access-date=20 Oktober 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20130209150141/http://www.joe.ie/movies/cult-classics/cult-classic-from-dusk-till-dawn-0026808-1 |archive-date=9 Februarie 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''FUBAR'' || 2002 || Michael Dowse || <ref>{{cite web|last1=McNeil|first1=Colin|title=Just give'r: Fubar and Canadian mockumentaries|url=http://www.metronews.ca/entertainment/2014/06/10/just-giver-fubar-and-the-best-in-canadian-mockumentaries.html|website=Metro News|accessdate=6 November 2015|archive-date= 3 Februarie 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160203030119/http://www.metronews.ca/entertainment/2014/06/10/just-giver-fubar-and-the-best-in-canadian-mockumentaries.html|url-status=dead}}</ref>
|-
| ''Funny Games'' || 1997 || Michael Haneke || <ref>{{cite web |author=Peter Bradshaw |url=http://www.theguardian.com/film/2008/apr/04/drama.horror |title=Funny Games | Film |publisher=The Guardian |access-date=17 Desember 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200321120632/https://www.theguardian.com/film/2008/apr/04/drama.horror |archive-date=21 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''Furankenshutain no Kaijū: Sanda tai Gaira'' (''The War of the Gargantuas'') || 1966 || Ishirō Honda || <ref>{{cite web |url=http://www.dvddrive-in.com/reviews/n-s/rodanwargargantuas576670.htm |title=Rodan/War of the Gargantuas |publisher=Dvddrive-in.com |access-date=18 Desember 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113001129/http://www.dvddrive-in.com/reviews/n-s/rodanwargargantuas576670.htm |archive-date=13 November 2019 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref>
|-
|}
== Verwysings ==
{{Verwysings|verwysings=
<ref name="Peary1">Danny Peary|Peary, Danny. ''Cult Movies (book)|Cult Movies'', Delta Books, 1981. {{ISBN|0-517-20185-2}}</ref>
}}
pk6vazwxxam8gjyvnzj7alq2m446570
Lys van kultusrolprente: G
0
428229
3379488
3360143
2026-11-21T09:16:22Z
InternetArchiveBot
131157
Red 0 verwysing(s) en merk 2 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379488
wikitext
text/x-wiki
Hierdie is 'n '''lys van [[Kultusrolprent|kultusrolprente]]''' wat alfabeties volgens titel georganiseer is. Sien [[Lys van kultusrolprente]] vir die hooflys.
{{A-Z multibladsy lys|Lys van kultusrolprente}}
{| class="wikitable sortable"
|-
! Rolprent titel !! Jaar !! Regisseur !! Verwysings
|-
| ''Galaxy of Terror'' || 1981 || Bruce D. Clark || <ref>{{cite news |last=Abrahams |first=Stephanie |title=Bill Paxton Then |url=http://entertainment.time.com/2012/04/04/sink-or-swim-titanic-stars-then-and-now/slide/bill-paxton-then/ |work=Time |access-date=25 April 2013 |date=4 April 2012 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20161011223745/http://entertainment.time.com/2012/04/04/sink-or-swim-titanic-stars-then-and-now/slide/bill-paxton-then/ |archive-date=11 Oktober 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''Galaxy Quest'' || 1999 || Dean Parisot || <ref>{{cite book|last=Geraghty|first=Lincoln|title=American science fiction film and television.|year=2009|publisher=Berg Publishers|location=Oxford|isbn=978-1-84520-795-3|page=102|url=http://books.google.com/books?id=agDbWF4qJCsC&pg=PA102}}</ref>
|-
| ''Game of Death'' || 1978 || Bruce Lee || <ref>{{cite web |url=http://thetalkhouse.com/film/talks/brian-trenchard-smith-the-man-from-hong-kong-talks-his-ill-fated-trip-to-meet-bruce-lee-and-the-legacy-of-the-dragon/ |title=Brian Trenchard-Smith (The Man From Hong Kong) Talks His Ill-Fated Trip to Meet Bruce Lee, and the Legacy of the Dragon | The Talkhouse Film |publisher=Thetalkhouse.com |date=2015-10-10 |accessdate=2015-12-17 |archive-date=2015-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208081704/http://thetalkhouse.com/film/talks/brian-trenchard-smith-the-man-from-hong-kong-talks-his-ill-fated-trip-to-meet-bruce-lee-and-the-legacy-of-the-dragon/ |url-status=dead }}</ref>
|-
| ''Gamera'' || 1965 || Noriaki Yuasa || <ref>{{cite web |url=http://www.geekweek.com/2010/02/gamera-rolls-onto-dvd-this-may.html |title=GAMERA Rolls Onto DVD This May |publisher=GeekWeek |date= |access-date=17 Desember 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180919211435/http://www.geekweek.com/2010/02/gamera-rolls-onto-dvd-this-may.html |archive-date=19 September 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''Gandahar'' || 1988 || René Laloux || <ref name="autogenerated2" />
|-
| ''Gangs of Wasseypur'' || 2012 || Anurag Kashyap || <ref>{{cite web|last=Rai|first=Abhinav|url=http://videathink.com/latest-atricle/gangs-of-wasseypur-is-a-cult-blockbuster/|title=Gangs Of Wasseypur is a cult blockbuster|work=VideaThink|accessdate=24 June 2014|archive-date=12 April 2013|archive-url=https://archive.today/20130412030108/http://videathink.com/latest-atricle/gangs-of-wasseypur-is-a-cult-blockbuster/|url-status=dead}}</ref>
|-
| ''Ganja & Hess'' || 1973 || Bill Gunn || <ref>{{cite web |url=http://www.ejumpcut.org/archive/onlinessays/JC35folder/ganja-Hess.html |title="Ganja and Hess" by Manthia Diawara and Phyllis Klotman |publisher=Ejumpcut.org |access-date=17 Desember 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200206014855/http://www.ejumpcut.org/archive/onlinessays/JC35folder/ganja-Hess.html |archive-date=6 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''The Garbage Pail Kids Movie'' || 1987 || Rod Amateau || <ref>{{cite web|last=McCutcheon|first=David|title=Is it for kids, or is it just garbage?|year=2005|publisher=IGN|url=http://www.ign.com/articles/2005/07/12/garbage-pail-kids|accessdate=22 February 2015}}</ref>
|-
| ''Garden State'' || 2004 || [[Zach Braff]]|| <ref>{{cite web |last=Kaufman |first=Donna |url=http://www.ivillage.com/zach-braff-reaches-kickstarter-goal-garden-state-follow/1-a-534607 |title=Zach Braff Reaches Kickstarter Goal for Film, But Should Celebs Be Begging Fans for Money? |work=iVillage |access-date=4 Mei 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006104349/http://www.ivillage.com/zach-braff-reaches-kickstarter-goal-garden-state-follow/1-a-534607 |archive-date=6 Oktober 2014 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''The Gate'' || 1987 || Tibor Takács || <ref>{{cite web|last=Barton|first=Steve|title=Early Concept Art: The Gate 3D|url=http://www.dreadcentral.com/news/34861/early-concept-art-the-gate-3d|work=Dread Central|accessdate=21 April 2013}}</ref>
|-
| ''Gayniggers from Outer Space'' || 1992 || Morten Lindberg || <ref>{{cite web |url=http://www.worm.org/home/view/event/32955 |title=Cultfilmavond: Gay Niggers From Outer-Space + Liquid Sky |publisher=WORM.org |access-date=17 Desember 2015 |language=nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304082545/http://www.worm.org/home/view/event/32955 |archive-date=4 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=http://cineville.nl/films/cultfilmavond-gay-niggers-outer-space-liquid-sky |title=Cultfilmavond: GAY NIGGERS FROM OUTER-SPACE + LIQUID SKY | Cineville |publisher=Cineville.nl |access-date=17 Desember 2015 |language=de |archive-url=https://web.archive.org/web/20171114093423/https://www.cineville.nl/films/cultfilmavond-gay-niggers-outer-space-liquid-sky |archive-date=14 November 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''Gedo Senki'' (''Tales from Earthsea'') || 2006 || Goro Miyazaki || <ref name="tasteofcinema1" />
|-
| ''Gegen die Wand'' (''Head-On'') || 2004 || Fatih Akin || <ref>{{cite web |last=Tobias |first=Scott |title=Head-On |url=http://www.avclub.com/articles/headon,33554/ |work=AV Club |access-date=3 Mei 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20130909015737/http://www.avclub.com/articles/headon,33554/ |archive-date=9 September 2013 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref>
|-
| ''Gekitotsu! Satsujin Ken'' (''The Street Fighter'') || 1974 || Shigehiro Ozawa || <ref>https://books.google.be/books?id=ZZBtqGMr8T4C&pg=PA341&lpg=PA341&dq=the+streetfighter+1974+cult+classic&source=bl&ots=iOg9e4Hwvh&sig=ZTV7wwTXbrRf46dKrUxQ3GRycJU&hl=nl&sa=X&ved=0ahUKEwjhgpS5pPXJAhXCgQ8KHS7VAsEQ6AEIITAB#v=onepage&q=the%20streetfighter%201974%20cult%20classic&f=false</ref>
|-
| ''Gentlemen Prefer Blondes'' || 1953 || Howard Hawks ||<ref name="Peary3" />
|-
| ''Get Carter'' || 1971 || Mike Hodges || <ref>{{cite news |title=Caine promised piece of cult film's action |url=http://www.telegraph.co.uk/culture/film/1351620/Caine-promised-piece-of-cult-films-action.html |work=The Telegraph |access-date=22 April 2013 |location=London |date=5 Augustus 2000 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180920045719/https://www.telegraph.co.uk/culture/film/1351620/Caine-promised-piece-of-cult-films-action.html |archive-date=20 September 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''Get Crazy'' || 1983 || Allan Arkush || <ref>{{cite web | first=Donald | last=Guarisco | url=http://www.allmovie.com/cg/avg.dll?p=avg&sql=1:19552~T1 | title=Get Crazy Review | publisher=Allmovie | accessdate=10 March 2007 | archive-date=23 Junie 2007 | archive-url=https://www.webcitation.org/5PoM2alKv?url=http://www.allmovie.com/cg/avg.dll?p=avg | url-status=dead }}</ref>
|-
| ''Ghost Dog: The Way of the Samurai'' || 1999 || Jim Jarmusch || <ref>{{cite web |last=Leahey |first=Andrew |url=http://www.rollingstone.com/movies/pictures/the-30-greatest-rock-roll-movie-moments-20130221/12-killah-priest-from-then-till-now-in-ghost-dog-way-of-the-samurai-1999-0010921 |title=12. Killah Priest, 'From Then Till Now' in 'Ghost Dog: Way of the Samurai' (1999) Photo – The 30 Greatest Rock & Roll Movie Moments |publisher=Rolling Stone |date=21 Februarie 2013 |access-date=17 Desember 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170622130533/http://www.rollingstone.com/movies/pictures/the-30-greatest-rock-roll-movie-moments-20130221/12-killah-priest-from-then-till-now-in-ghost-dog-way-of-the-samurai-1999-0010921 |archive-date=22 Junie 2017 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref>
|-
| ''Ghost World'' || 2001 || Terry Zwigoff || <ref>{{cite web |last=DeGuzman |first=Kathleen |title=Cult Movie Fans Find Homes On The Internet |url=http://articles.sun-sentinel.com/2004-10-08/entertainment/0410060604_1_cult-message-board-major-movie |work=Sun Sentinel |access-date=23 April 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180919211248/http://articles.sun-sentinel.com/2004-10-08/entertainment/0410060604_1_cult-message-board-major-movie |archive-date=19 September 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''Ghostbusters'' || 1984 || Ivan Reitman || <ref>{{cite web |url=http://onthesetofnewyork.com/greatestfilmscenes.html |title=Greatest New York Film Scenes |publisher=onthesetofnewyork.com |access-date=22 Oktober 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191022054842/http://www.onthesetofnewyork.com/greatestfilmscenes.html |archive-date=22 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.rollingstone.com/movies/news/ghostbusters-theme-gets-30th-anniversary-marshmallow-scented-reissue-20141012 |title='Ghostbusters' Theme Gets 30th Anniversary Marshmallow-Scented Reissue |publisher=Rolling Stone |date=12 Oktober 2014 |first=Daniel |last=Kreps |access-date=22 Oktober 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170921192542/http://www.rollingstone.com/movies/news/ghostbusters-theme-gets-30th-anniversary-marshmallow-scented-reissue-20141012 |archive-date=21 September 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''The Giant Claw'' || 1957 || Fred F. Sears || <ref>{{cite web |url=http://www.tcm.com/this-month/article/384935%7c0/The-Giant-Claw.html |title=The Giant Claw |publisher=Tcm.com |access-date=17 Desember 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180919211314/http://www.tcm.com/this-month/article/384935%7c0/The-Giant-Claw.html |archive-date=19 September 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''The Giant Spider Invasion'' || 1975 || Bill Rebane || <ref>{{cite book|last=Wilson|first=John|title=The Official Razzie Movie Guide: Enjoying the Best of Hollywood's Worst |url=https://archive.org/details/officialrazziemo0000wils|year=2005|publisher=Grand Central Publishing|isbn=0-446-69334-0}}</ref>
|-
| ''Gidget'' || 1959 || Paul Wendkos || <ref name="thebluegrassspecial.com" /><ref>https://books.google.be/books?id=RvvWCQAAQBAJ&pg=PA76&lpg=PA76&dq=blazing+saddles+cult+film&source=bl&ots=tWUd2I58IP&sig=Fm-ktOCjnOsd4OHDXVZdxd6VR1E&hl=nl&sa=X&ved=0ahUKEwiZ-t3S-YjKAhVKSRoKHV7ZByYQ6AEIPzAF#v=onepage&q=blazing%20saddles%20cult%20film&f=false</ref>
|-
| ''Gilda'' || 1946 || Charles Vidor || <ref>http://www.velocetoday.com/gilda-the-inspiration/</ref><ref>https://books.google.be/books?id=SAM9zvABpuoC&pg=PA64&lpg=PA64&dq=gilda+rita+hayworth+cult+film&source=bl&ots=wGeEDpg7zz&sig=ot6WZ5j2rbijcC-YqcTUZCFxZUY&hl=nl&sa=X&ved=0ahUKEwiC_syFjMPKAhUGcQ8KHaLeCRU4MhDoAQgcMAA#v=onepage&q=gilda%20rita%20hayworth%20cult%20film&f=false</ref>
|-
| ''Gimme Shelter'' || 1970 || Albert Maysles, David Maysles|| <ref name="books.google.com">{{cite web|url=https://books.google.com/books?id=fafLm1MQujEC&pg=PT61&lpg=PT61&dq=woodstock+film+cult+classic&source=bl&ots=6to2QEgiv3&sig=HDp7J-KKaD_ZQZjfRJz_Bu9gX74&hl=nl&sa=X&ved=0ahUKEwjSvtyin6PJAhXEMhoKHTBbD44Q6AEIQzAG#v=onepage&q=woodstock%20film%20cult%20classic&f=false |title=The Music Documentary: Acid Rock to Electropop – Google Boeken |publisher=Books.google.com |date=2013-06-26 |accessdate=2015-12-17}}</ref>
|-
| ''Ginger Snaps'' || 2000 || John Fawcett || <ref>{{cite web |last=Tobias |first=Scott |title=Ginger Snaps |url=http://www.avclub.com/articles/ginger-snaps,34710/ |work=AV Club |access-date=3 Mei 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20121013044410/http://www.avclub.com/articles/ginger-snaps,34710/ |archive-date=13 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''The Girl Can't Help It'' || 1956 || Frank Tashlin || <ref name="Peary1" />
|-
| ''Giù la testa'' (''Duck, You Sucker!'') || 1971 || [[Sergio Leone]]|| <ref>{{cite web |title=Duck, You Sucker |url=http://www.premiere.com/Review/Movies/Duck-You-Sucker |publisher=Hachette Filipacchi Media |work=Premiére |date=2003-02-12 |accessdate=2009-04-25 }}{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
|-
| ''Giv'at Halfon Eina Ona'' (''Halfon Hill Doesn't Answer'') || 1976 || Assi Dayan || <ref>{{cite web |url=http://www.israelstarnews.com/2011/11/givat-halfon-a-cult-israeli-comedy-film/ |title=Givat Halfon: a cult Israeli comedy film |work=Israel Star News |access-date=13 Junie 2012 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180919211616/http://www.israelstarnews.com/2011/11/givat-halfon-a-cult-israeli-comedy-film/ |archive-date=19 September 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''Gleaming the Cube'' || 1989 || Graeme Clifford || <ref>{{cite web |last=Bolin |first=He |title=Skateboarding out of the shadows |url=http://www.chinadaily.com.cn/bizchina/2009-06/22/content_8308648.htm |work=China Daily |access-date=17 April 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190223061002/http://www.chinadaily.com.cn/bizchina/2009-06/22/content_8308648.htm |archive-date=23 Februarie 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref>
|-
| ''Glen or Glenda'' || 1953 || Ed Wood ||<ref name="Peary3" /><ref>{{cite news|last1=McLellan|first1=Dennis|title=Dolores Fuller dies 88; actress dated director Ed Wood|url=http://articles.latimes.com/2011/may/11/local/la-me-dolores-fuller-20110511|website=Los Angeles TImes|accessdate=19 February 2015|date=11 May 2011}}</ref>
|-
| ''Glengarry Glen Ross'' || 1992 || James Foley || <ref>{{cite web |last=Tobias |first=Scott |title=Glengarry Glen Ross |url=http://www.avclub.com/articles/glengarry-glen-ross,39294/ |work=AV Club |access-date=3 Mei 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20131017050157/http://www.avclub.com/articles/glengarry-glen-ross,39294/ |archive-date=17 Oktober 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''[[The Gods Must Be Crazy]]'' || 1980 || [[Jamie Uys]] || <ref name="Peary3" /><ref>{{cite web |last=Ryan |first=Desmond |title=Are The Gods Still Crazy After All These Years? |url=http://articles.philly.com/1990-04-17/news/25916219_1_jamie-uys-gods-ii-crazy-ii |work=The Inquirer |access-date=24 April 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303223042/http://articles.philly.com/1990-04-17/news/25916219_1_jamie-uys-gods-ii-crazy-ii |archive-date=3 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''Godzilla'' || 1954 || Ishirō Honda || <ref name="Peary2" /><ref name=filmsite>{{cite web |url=http://www.filmsite.org/cultfilms4.html |title=Cult film examples |work=Filmsite.org |access-date=13 Junie 2012 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191007183822/https://www.filmsite.org/cultfilms4.html |archive-date=7 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''Gojira tai Hedora'' (''Godzilla vs. Hedorah'', ook bekend as ''Godzilla vs. the Smog Monster'') || 1971 || Yoshimitsu Banno || <ref name="dailygrindhouse1971">{{cite web |author=dailygri |url=http://dailygrindhouse.com/thewire/the-monster-files-godzilla-vs-the-smog-monster-1971/ |title=THE MONSTER FILES – GODZILLA VS. THE SMOG MONSTER (1971) |publisher=Daily Grindhouse |access-date=17 Desember 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219195016/http://dailygrindhouse.com/thewire/the-monster-files-godzilla-vs-the-smog-monster-1971/ |archive-date=19 Februarie 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''Gojira tai Megaro'' (''Godzilla vs. Megalon'') || 1973 || Jun Fukuda || <ref name="dailygrindhouse1971" />
|-
| ''Der Golem, wie er in die Welt kam'' (''The Golem: How He Came into the World'') || 1920 || Paul Wegener || <ref>http://journalofmusic.com/listing/13-08-13/film-screening-der-golem-live-music-3epkano-and-iarla-o-lionaird</ref>
|-
| ''Gomorrah'' || 2008 || Matteo Garrone || <ref>https://books.google.be/books?id=MAarBgAAQBAJ&pg=PA208&lpg=PA208&dq=gomorra+cult+film&source=bl&ots=SbGt7Qcx51&sig=_NwBsF0h43eFZlx0Ndyq9z0LOck&hl=nl&sa=X&ved=0ahUKEwiJ46ykw7nKAhXCDg8KHQ_9CDoQ6AEIODAE#v=onepage&q=gomorra%20cult%20film&f=false</ref>
|-
| ''Good Burger'' || 1997 || Brian Robbins || <ref>{{cite web |last1=Rabin |first1=Nathan |title=Does Good Burger Deserve Cult Status? |url=http://editorial.rottentomatoes.com/article/does-good-burger-deserve-cult-status/ |website=Rotten Tomatoes |access-date=30 September 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20171129003045/https://editorial.rottentomatoes.com/article/does-good-burger-deserve-cult-status/ |archive-date=29 November 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''The Goonies'' || 1985 || Richard Donner || <ref name="Boston" />
|-
| ''Gorgo'' || 1961 || Eugène Lourié || <ref>http://www.screenarchives.com/title_detail.cfm/ID/24374/HEAVEN-WITH-A-GUN-1969/</ref>
|-
| ''Le Grand Bleu'' (''The Big Blue'') || 1988 || Luc Besson || <ref>{{cite web|last1=Serratore|first1=Paul|title=MOVIES: The Big Blue|url=http://blogs.abc.net.au/nt/2011/09/movies-the-big-blue.html?site=brisbane&program=612_breakfast|website=ABC|accessdate=11 March 2015|archive-date= 2 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402111341/http://blogs.abc.net.au/nt/2011/09/movies-the-big-blue.html?site=brisbane&program=612_breakfast|url-status=dead}}</ref>
|-
| ''La Grande Bouffe'' (ook bekend as ''La Grande Abbuffata'', ''The Grande Bouffe'' en ''Blow-Out'') || 1973 || Marco Ferreri || <ref>{{cite web |url=http://www.peek-a-boo-magazine.be/en/reviews/marco-ferreri-la-grande-bouffe/ |title=MARCO FERRERI • La Grande Bouffe • MOVIE CLASSICS REVIEW [EN,NL] • peek-a-boo music magazine |publisher=Peek-a-boo-magazine.be |access-date=17 Desember 2015 |language=nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20180919211530/http://www.peek-a-boo-magazine.be/en/reviews/marco-ferreri-la-grande-bouffe/ |archive-date=19 September 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.festival-cannes.com/en/theDailyArticle/60079.html |title=CANNES CLASSICS – Michel Piccoli presents Marco Ferreri's La Grande Bouffe – Festival de Cannes 2015 (International Film Festival) |publisher=Festival-cannes.com |access-date=17 Desember 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304202917/http://www.festival-cannes.com/en/theDailyArticle/60079.html |archive-date=4 Maart 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''Il Grande Silenzio'' (''The Great Silence'') || 1968 || Sergio Corbucci || <ref name=Cox />
|-
| ''Grandma's Boy'' || 2006 || Nicholaus Goossen || <ref>{{cite web|last1=Carey|first1=Gabe|title=The Movie "Grandma's Boy" Was Named After Dragon Fantasy Dev Adam Rippon|url=http://b-ten.com/grandmas-boy-was-named-after-dragon-fantasys-adam-rippon/|accessdate=30 June 2014|archive-date= 2 Julie 2014|archive-url=https://archive.is/20140702050129/http://b-ten.com/grandmas-boy-was-named-after-dragon-fantasys-adam-rippon/|url-status=dead}}</ref>
|-
| ''The Grateful Dead Movie'' || 1977 || Jerry Garcia, Leon Gast || <ref name="autogenerated3">{{cite web |author=vh1 |url=http://www.vh1.com/news/54388/12-at-12-the-dozen-greatest-rock-and-roll-midnight-movies/ |title=The 12 Greatest Rock-and-Roll Midnight Movies |publisher=VH1 |date=1 Januarie 2015 |access-date=17 Desember 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180919211244/http://www.vh1.com/news/54388/12-at-12-the-dozen-greatest-rock-and-roll-midnight-movies/ |archive-date=19 September 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''The Great Rock 'n' Roll Swindle'' || 1979 || Julien Temple || <ref>{{cite web |author=WENN |url=http://www.hollywood.com/general/julien-temple-punk-fans-should-thank-grace-kelly-for-great-rock-n-roll-swindle-59866082/ |title=Julien Temple: 'Punk fans should thank Grace Kelly for Great Rock 'n' Roll Swindle' |publisher=Hollywood.com |access-date=17 Desember 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180920010919/http://www.hollywood.com/general/julien-temple-punk-fans-should-thank-grace-kelly-for-great-rock-n-roll-swindle-59866082/ |archive-date=20 September 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=http://heyevent.com/event/eage57hwgrvtca/tonight-sex-pistols-great-rock-n-roll-swindle |title=Tonight! Sex Pistols' Great Rock N Roll Swindle – |publisher=Heyevent.com |date=8 April 2015 |access-date=17 Desember 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304115910/http://heyevent.com/event/eage57hwgrvtca/tonight-sex-pistols-great-rock-n-roll-swindle |archive-date=4 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''The Great Texas Dynamite Chase'' || 1976 || Michael Pressman || <ref name="Peary2" />
|-
| ''Greed'' || 1924 || Erich von Stroheim || <ref>http://global.oup.com/ukhe/product/mcteague-9780199554898;jsessionid=A2CF76DEF63E8B13949C935E73113B40?cc=be&lang=en&</ref>
|-
| ''Greetings'' || 1968 || Brian De Palma || <ref name="Peary1" />
|-
| ''Gremlins 2: The New Batch'' || 1990 || Joe Dante || <ref>{{cite web |last=Tobias |first=Scott |title=Gremlins2 |url=http://www.avclub.com/articles/the-new-cult-canon-gremlins-2,2427/ |work=AV Club |access-date=13 April 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20130529062610/http://www.avclub.com/articles/the-new-cult-canon-gremlins-2%2C2427/ |archive-date=29 Mei 2013 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref>
|-
| ''Grey Gardens'' || 1976 || Albert en David Maysles || <ref>{{cite web |last=Colman |first=David |title=The Cult of Grey Gardens |url=http://www.advocate.com/arts-entertainment/television/2009/03/04/cult-grey-gardens |work=The Advocate |access-date=14 April 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191221021245/https://www.advocate.com/arts-entertainment/television/2009/03/04/cult-grey-gardens |archive-date=21 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''Grindhouse'' || 2007 || Robert Rodriguez, Quentin Tarantino || <ref>{{cite web |url=http://www.latina.com/entertainment/movies/robert-rodriguez-cult-movie-favorites |title=Robert Rodriguez Talks Film Inspiration, Favorite Cult Films |publisher=Latina.com |date=11 Oktober 2013 |access-date=17 Desember 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170315012642/http://www.latina.com/entertainment/movies/robert-rodriguez-cult-movie-favorites |archive-date=15 Maart 2017 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref>
|-
| ''Gritos en la noche'' (''The Awful Dr. Orloff'') || 1961 || Jésus Franco || <ref>{{cite web|url=https://books.google.be/books?id=8tvGBAAAQBAJ&pg=PA68&lpg=PA68&dq=rodan+1957+cult+classic&source=bl&ots=4srqHEXGVG&sig=6F1QrwoaiQPzBlyfbaWV2W7V_Nw&hl=nl&sa=X&ved=0ahUKEwjk4p24jbXJAhVIcBoKHRP7Aww4HhDoAQhNMAY#v=onepage&q=rodan%201957%20cult%20classic&f=false |title=The Book of the Undead A Zombie Film Guide – Terry Rowan – Google Boeken |publisher=Books.google.be |date= |accessdate=2015-12-17}}</ref>
|-
| ''Grosse Pointe Blank'' || 1997 || George Armitage || <ref>{{cite web |url=http://www.dailybulletin.com/general-news/20130202/upland-screenwriter-hit-bulls-eye-with-grosse-pointe |title=Upland screenwriter hit bull's-eye with 'Grosse Pointe' |publisher=Dailybulletin.com |access-date=17 Desember 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170726091043/http://www.dailybulletin.com/general-news/20130202/upland-screenwriter-hit-bulls-eye-with-grosse-pointe |archive-date=26 Julie 2017 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite web |last=Roxborough |first=Scott |url=http://www.hollywoodreporter.com/news/grosse-pointe-blank-director-george-816054 |title='Grosse Pointe Blank' Director George Armitage to be Honored at Oldenburg Fest |publisher=Hollywood Reporter |date=18 Augustus 2015 |access-date=17 Desember 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180920011117/https://www.hollywoodreporter.com/news/grosse-pointe-blank-director-george-816054 |archive-date=20 September 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''Gummo'' || 1997 || Harmony Korine || <ref>{{cite news |last=Lim |first=Dennis |title=The Return (and Reform?) of Harmony Korine |url=http://www.nytimes.com/2008/04/27/movies/27lim.html |work=New York Times |access-date=23 April 2013 |date=27 April 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180919220135/https://www.nytimes.com/2008/04/27/movies/27lim.html |archive-date=19 September 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''Gun Crazy'' || 1950 || Joseph H. Lewis || <ref name="Peary1" />
|-
| ''Gunda'' || 1998 || Kanti Shah || <ref>{{cite news |url=http://economictimes.indiatimes.com/features/business-of-bollywood/an-a-of-the-b-grade/articleshow/2309167.cms |work=The Times Of India |title=An A of the B-grade – The Economic Times |date=25 Augustus 2007 |first1=Ravi |last1=Balakrishnan |access-date=22 Mei 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180920011314/https://economictimes.indiatimes.com/features/business-of-bollywood/an-a-of-the-b-grade/articleshow/2309167.cms |archive-date=20 September 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
|-
|}
== Verwysings ==
{{Verwysings|verwysings=
<ref name="Peary1">Danny Peary|Peary, Danny. ''Cult Movies (book)|Cult Movies'', Delta Books, 1981. {{ISBN|0-517-20185-2}}</ref>
}}
c3d632e1uypdl4pfryyheorzf25chd5
Lys van kultusrolprente: H
0
428230
3379489
3360144
2026-11-21T09:18:12Z
InternetArchiveBot
131157
Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379489
wikitext
text/x-wiki
Hierdie is 'n '''lys van [[Kultusrolprent|kultusrolprente]]''' wat alfabeties volgens titel georganiseer is. Sien [[Lys van kultusrolprente]] vir die hooflys.
{{A-Z multibladsy lys|Lys van kultusrolprente}}
{| class="wikitable sortable"
|-
! Rolprent titel !! Jaar !! Regisseur !! Verwysings
|-
| ''La Haine'' (''The Hate'') || 1995 || Matthieu Kassovitz || <ref>{{cite web|url=http://www.france24.com/en/20150724-france-film-la-haine-sequel |title=French director mulls sequel to cult classic 'La Haine,' 20 years on |publisher=France 24 |date= |accessdate=2015-12-17}}</ref>
|-
| ''Hairspray'' || 1988 || John Waters || <ref name="powerhousearena1" />
|-
| ''Half Baked'' || 1998 || Tamra Davis || <ref>{{cite news |url=http://www.timescolonist.com/entertainment/from-goat-boy-to-half-baked-1.13378 |title=From Goat Boy to Half Baked |last=Chamberlain |first=Adrian |work=Times Colonist |date=17 November 2012 |access-date=22 Mei 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180920011310/https://www.timescolonist.com/entertainment/from-goat-boy-to-half-baked-1.13378 |archive-date=20 September 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''Halloween'' || 1978 || John Carpenter || <ref name="Peary1" />
|-
| ''Halloween: The Curse of Michael Myers'' || 1995 || Joe Chappelle || <ref>{{cite web |url=http://www.joblo.com/arrow/reviews.php?id=407 |work=JoBlo.com |title=Arrow In The Head Review: Halloween 6, The Producer's Cut |access-date=1 September 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20071218144143/http://www.joblo.com/arrow/reviews.php?id=407 |archive-date=18 Desember 2007 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref>
|-
| ''Halloween III: Season of the Witch'' || 1982 || Tommy Lee Wallace || <ref>{{cite web |last=Bowen |first=Chuck |title=Halloween 3: Season of the Witch |url=http://www.slantmagazine.com/dvd/review/halloween-iii-season-of-the-witch |work=Slant Magazine |access-date=28 September 2012 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180920065722/https://www.slantmagazine.com/dvd/review/halloween-iii-season-of-the-witch |archive-date=20 September 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''Hana-bi'' (''Fireworks'') || 1997 || [[Takeshi Kitano]]|| <ref>{{Cite web |url=http://select.fbiradio.com/culture-guide-10/ |title=argiefkopie |access-date= 7 Februarie 2016 |archive-date= 7 Februarie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160207210940/http://select.fbiradio.com/culture-guide-10/ |url-status=dead }}</ref>
|-
| ''Hangul'' (''The Host'') || 2006 || Bong Joon-ho || <ref>{{cite web |last=Tobias |first=Scott |title=The Korean horror movie The Host finds humor among mayhem |url=http://www.avclub.com/articles/the-korean-horror-movie-the-host-finds-humor-among,82078/ |work=AV Club |access-date=3 Mei 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20131022011207/http://www.avclub.com/articles/the-korean-horror-movie-the-host-finds-humor-among,82078/ |archive-date=22 Oktober 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''Hansel & Gretel: Witch Hunters'' || 2013 || Tommy Wirkola || <ref>http://decider.com/2014/12/11/hansel-gretel-witch-hunters-why/</ref>
|-
| ''Happiness'' || 1998 || Todd Solondz || <ref>{{cite web |last=Rainer |first=Peter |title=Life During Wartime: movie review |url=http://www.csmonitor.com/The-Culture/Movies/2010/0723/Life-During-Wartime-movie-review |work=Christian Science Monitor |access-date=23 April 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180920011134/https://www.csmonitor.com/The-Culture/Movies/2010/0723/Life-During-Wartime-movie-review |archive-date=20 September 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''Happy Gilmore'' || 1996 || Dennis Dugan || <ref>{{cite web |last1=Orange |first1=B. Alan |title='Happy Gilmore' Reunion Video: Adam Sandler & Bob Barker Fight Again! |url=http://movieweb.com/happy-gilmore-reunion-fight-adam-sandler-bob-barker/ |website=Movieweb |access-date=7 November 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180920045852/https://movieweb.com/happy-gilmore-reunion-fight-adam-sandler-bob-barker/ |archive-date=20 September 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''Happy Together'' || 1997 || Wong Kar-wai || <ref>http://miff.com.au/festival-archive/film/24577</ref>
|-
| ''Hard Boiled'' || 1992 || John Woo || <ref name="EWCult" />
|-
| ''A Hard Day's Night'' || 1964 || Richard Lester || <ref name="Peary1" />
|-
| ''Hard Target'' || 1993 || John Woo || <ref>{{cite web |last=Tobias |first=Scott |title=John Woo's Hard Target added signature flair to a generic Hollywood premise |url=http://www.avclub.com/articles/john-woos-hard-target-added-signature-flair-to-a-g,93055/ |work=AV Club |access-date=3 Mei 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20131014041153/http://www.avclub.com/articles/john-woos-hard-target-added-signature-flair-to-a-g,93055/ |archive-date=14 Oktober 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''The Harder They Come'' || 1972 || Perry Henzell || <ref name="Peary1" /><ref>{{cite news |last=Pulver |first=Andrew |title=The Harder They Come set for modern reggae remake |url=http://www.guardian.co.uk/film/2011/apr/11/the-harder-they-come-reggae-remake |access-date=14 April 2013 |newspaper=The Guardian |date=11 April 2011 |location=London |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20110414114609/http://www.guardian.co.uk/film/2011/apr/11/the-harder-they-come-reggae-remake |archive-date=14 April 2011 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref>
|-
| ''Hardware'' || 1990 || Richard Stanley || <ref>{{cite web |last=Berriman |first=Ian |title=FREAKSHOW Hardware |url=http://www.sfx.co.uk/2010/10/18/film-review-hardware/ |work=SFX Magazine |access-date=23 April 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20140416191518/http://www.sfx.co.uk/2010/10/18/film-review-hardware/ |archive-date=16 April 2014 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''Hare Rama Hare Krishna'' || 1971 || Dev Anand || <ref>{{cite news |url=http://insidemovies.ew.com/2011/12/05/dev-anand-dies/ |title=Indian film star Dev Anand dies in London at 88 |author=<!-- Staff --> |work=Entertainment Weekly |agency=Associated Press |date=5 Desember 2011 |access-date=9 Mei 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20140920174725/http://insidemovies.ew.com/2011/12/05/dev-anand-dies/ |archive-date=20 September 2014 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref>
|-
| ''Harold and Maude'' || 1971 || Hal Ashby || <ref name="Peary1" />
|-
| ''Hausu'' (''House'') || 1977 || Nobuhiko Obayashi || <ref>{{cite web |last=Tobias |first=Scott |title=House |url=http://www.avclub.com/articles/house,46899/ |work=AV Club |access-date=13 April 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004062139/http://www.avclub.com/articles/house,46899/ |archive-date=4 Oktober 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |author=G. Allen Johnson |url=http://www.sfgate.com/movies/article/House-Japanese-cult-film-at-the-Castro-3267491.php |title='House': Japanese cult film at the Castro |publisher=SFGate |date=15 April 2010 |access-date=17 Desember 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203030119/http://www.sfgate.com/movies/article/House-Japanese-cult-film-at-the-Castro-3267491.php |archive-date=3 Februarie 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''Häxan'' || 1922 || Benjamin Christensen || <ref>{{cite web |author=Pamela Hutchinson Updated: 24 July 2015 |url=http://www.bfi.org.uk/news-opinion/news-bfi/lists/10-great-silent-horror-films |title=10 great silent horror films |publisher=BFI |date=24 Julie 2015 |access-date=17 Desember 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200406054816/https://www.bfi.org.uk/news-opinion/news-bfi/lists/10-great-silent-horror-films |archive-date=6 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=http://shop.tcm.com/haxan-the-criterion-collection-dvd/detail.php?p=314104&ecid=PRF-TCM-100188&pa=PRF-TCM-100188 |title=Haxan: The Criterion Collection DVD |publisher=Shop.tcm.com |access-date=17 Desember 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20151211115219/http://shop.tcm.com/haxan-the-criterion-collection-dvd/detail.php?p=314104 |archive-date=11 Desember 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web|url=https://books.google.be/books?id=ajXwxJuYd5gC&pg=PA255&lpg=PA255&dq=erich+von+stroheim+cult+film&source=bl&ots=yBiuuVPdv2&sig=XufRH6pemNm1TIKJUHXkHU7nULQ&hl=nl&sa=X&ved=0ahUKEwiViLPhguDJAhXH6RQKHdOoAkA4FBDoAQggMAA#v=onepage&q=erich%20von%20stroheim%20cult%20film&f=false |title=American Silent Horror, Science Fiction and Fantasy Feature Films, 1913–1929 – John T. Soister – Google Boeken |publisher=Books.google.be |date= |accessdate=2015-12-17}}</ref>
|-
| ''Head'' || 1968 || Bob Rafelson || <ref>{{cite web|last1=Kuykendall|first1=Jeff|title=Head (1968)|url=http://www.midnightonly.com/2012/01/13/head-1968/|website=Midnight Only|accessdate=13 March 2015}}</ref><ref>https://books.google.be/books?id=uTqyCQAAQBAJ&pg=PA100&lpg=PA100&dq=viva+las+vegas+1964+cult+film&source=bl&ots=qsU3xZCNS_&sig=92Tgp2UbQummmxPjEZhf62fkRbY&hl=nl&sa=X&ved=0ahUKEwjWwM-5q8PKAhUFpg4KHV2pCnc4ChDoAQgaMAA#v=snippet&q=cult&f=false</ref>
|-
| ''Heathers'' || 1988 || Michael Lehmann || <ref>{{cite news |url=http://www.thestar.com/entertainment/stage/2013/09/20/remember_heathers_cult_teen_bullying_movie_makes_its_stage_debut.html |title=Remember Heathers? Cult teen bullying movie makes its stage debut |agency=Reuters |work=Toronto Star |date=20 September 2013 |access-date=20 Oktober 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180919211251/https://www.thestar.com/entertainment/stage/2013/09/20/remember_heathers_cult_teen_bullying_movie_makes_its_stage_debut.html |archive-date=19 September 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''Heavenly Creatures'' || 1994 || [[Peter Jackson]]|| <ref>{{cite news |url=http://www.avclub.com/article/the-new-cult-canon-iheavenly-creaturesi-24368 |title=The New Cult Canon: ''Heavenly Creatures'' |author=Scott Tobias |work=AV Club |date=26 Februarie 2009 |access-date=6 Julie 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170311014436/http://www.avclub.com/article/the-new-cult-canon-iheavenly-creaturesi-24368 |archive-date=11 Maart 2017 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref>
|-
| ''Heavy Metal'' || 1981 || Gerald Potterton || <ref>{{cite web |last=Heller |first=Jason |title=Blue Öyster Cult's "Veteran Of The Psychic Wars" is even bigger than the movie that inspired it |url=http://www.avclub.com/articles/blue-oyster-cults-veteran-of-the-psychic-wars-is-e,88459/ |work=AV Club |access-date=24 April 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004030010/http://www.avclub.com/articles/blue-oyster-cults-veteran-of-the-psychic-wars-is-e,88459/ |archive-date=4 Oktober 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''Heavy Metal Parking Lot'' || 1986 || John Heyn, Jeff Krulik || <ref>{{cite web |last=Eidelstein |first=Eric |url=http://www.indiewire.com/article/snagfilms-movie-of-the-week-find-out-what-type-of-heavy-metal-fan-you-are-in-honor-of-80s-documentary-heavy-metal-parking-lot-oh-and-theres-also-a-drinking-game |title=SnagFilms Movie of the Week: Watch the Heavy Metal Doc Beloved by Nirvana |work=Indiewire |access-date=6 Mei 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304051332/http://www.indiewire.com/article/snagfilms-movie-of-the-week-find-out-what-type-of-heavy-metal-fan-you-are-in-honor-of-80s-documentary-heavy-metal-parking-lot-oh-and-theres-also-a-drinking-game |archive-date=4 Maart 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>https://books.google.be/books?id=NljX-oMfBiMC&pg=PA155&lpg=PA155&dq=eat+the+rich+cult+film&source=bl&ots=5pHZ4r10Eo&sig=925gKo4ArIcmsw4WAjW8DJhL03g&hl=nl&sa=X&ved=0ahUKEwifxI_N9bnKAhXHZw8KHQW3Cn0Q6AEITTAH#v=onepage&q=eat%20the%20rich%20cult%20film&f=false</ref>
|-
| ''Heavy Traffic'' || 1973 || Ralph Bakshi || <ref>{{cite web |last=Huver |first=Scott |url=http://www.nbcconnecticut.com/blogs/popcornbiz/Ralph-Bakshis-Animated-Look-Back-at-His-Classic-Film-Wizards-142502455.html |title=Animation Legend Ralph Bakshi Looks Back at His Cult Classic "Wizards" |publisher=NBC Connecticut |date=13 Maart 2012 |access-date=17 Desember 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180920045629/https://www.nbcconnecticut.com/blogs/popcornbiz/Ralph-Bakshis-Animated-Look-Back-at-His-Classic-Film-Wizards-142502455.html |archive-date=20 September 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''Hedwig and the Angry Inch'' || 2001 || John Cameron Mitchell || <ref>{{cite web |url=http://www.avclub.com/articles/hedwig-and-the-angry-inch,35004/ |title=Hedwig and the Angry Inch |last=Tobias |first=Scott |work=The A.V. Club |access-date=20 Oktober 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20130913184357/http://www.avclub.com/articles/hedwig-and-the-angry-inch,35004/ |archive-date=13 September 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''Hēi tài yáng 731'' (''Men Behind the Sun'') || 1988 || Mou Tun-fei || <ref>{{cite web |url=http://www.theage.com.au/articles/2004/04/22/1082530287330.html?from=storyrhs |title=The Man Behind the Sun – FilmReviews |publisher=www.theage.com.au |date=23 April 2004 |access-date=18 Desember 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170331220422/http://www.theage.com.au/articles/2004/04/22/1082530287330.html?from=storyrhs |archive-date=31 Maart 2017 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref>
|-
| ''Heima'' || 2007 || Dean DeBlois || <ref>{{cite web |last=Eisinger |first=Dale W. |url=http://www.nbcnewyork.com/blogs/nonstop-sound/Sigur-Ros-Screens-New-Film-in-Brooklyn--135177608.html |title=Sigur Rós Screens New Film in Brooklyn |publisher=NBC New York |date=7 Desember 2011 |access-date=17 Desember 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180920011106/https://www.nbcnewyork.com/blogs/nonstop-sound/Sigur-Ros-Screens-New-Film-in-Brooklyn--135177608.html |archive-date=20 September 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |author=Nme.Com |url=http://www.nme.com/list/30-of-the-greatest-concert-films-from-led-zeppelin-to-nirvana-and-more/373596 |title=30 Of The Greatest Concert Films, From Led Zeppelin to Nirvana And More |publisher=Nme.Com |access-date=17 Desember 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306080854/http://www.nme.com/list/30-of-the-greatest-concert-films-from-led-zeppelin-to-nirvana-and-more/373596 |archive-date=6 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''Hell Comes to Frogtown'' || 1988 || Donald G. Jackson, R. J. Kizer || <ref>{{cite web |last1=Kita |first1=Greg |title=Hell Comes to Frogtown (1988) |url=http://www.themovingarts.com/hell-comes-to-frogtown-review/ |website=The Moving Arts |access-date=10 April 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170705022336/http://www.themovingarts.com/hell-comes-to-frogtown-review/ |archive-date=5 Julie 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''Hellzapoppin'' || 1941 || H.C. Potter || <ref>{{cite web |last=Vishnevetsky |first=Ignatiy |url=http://www.avclub.com/review/22-jump-street-sequel-about-sequels-205599 |title=22 Jump Street • Film Review 22 Jump Street is a sequel about sequels • Movie Review • The A.V. Club |publisher=Avclub.com |date=12 Junie 2014 |access-date=17 Desember 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170515055924/http://www.avclub.com/review/22-jump-street-sequel-about-sequels-205599 |archive-date=15 Mei 2017 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref>
|-
| ''Henry: Portrait of a Serial Killer'' || 1986 || John McNaughton || <ref>{{cite news|last=Glionna|first=John M.|title=L.A. Stories: No Escaping the Clutches of a Cult Film|url=http://articles.latimes.com/1994-05-19/news/ls-59612_1_film-actors|work=Los Angeles Times|accessdate=22 April 2013|date=19 May 1994}}</ref>
|-
| ''The Hidden'' || 1987 || Jack Sholder || <ref>{{cite web |last=Rabin |first=Nathan |title=The Hidden |url=http://www.avclub.com/articles/the-hidden,19973/ |work=AV Club |access-date=23 April 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20130529081523/http://www.avclub.com/articles/the-hidden%2C19973/ |archive-date=29 Mei 2013 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref>
|-
| ''Highlander'' || 1986 || Russell Mulcahy || <ref>{{cite web |last=Tobias |first=Scott |title=Highlander |url=http://www.avclub.com/articles/highlander,53572/ |work=AV Club |access-date=13 April 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20130909015746/http://www.avclub.com/articles/highlander,53572/ |archive-date=9 September 2013 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref>
|-
| ''Highway to Hell'' || 1992 || Ate de Jong || <ref>{{cite web|last=Alexander|first=Chris|title=Lita Ford talks new album, and cult classic "HIGHWAY TO HELL"|url=http://www.fangoria.com/index.php/home/all-news/1-latest-news/7209-lita-ford-talks-new-album-and-cult-classic-qhighway-to-hellq|work=Fangoria|accessdate=22 April 2013|archive-date=14 Junie 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130614080202/http://www.fangoria.com/index.php/home/all-news/1-latest-news/7209-lita-ford-talks-new-album-and-cult-classic-qhighway-to-hellq|url-status=dead}}</ref>
|-
| ''High Fidelity'' || 2000 || Stephen Frears || <ref>{{cite web |last=Karpel |first=Ari |url=http://www.fastcocreate.com/3053061/why-nick-hornby-is-turning-other-peoples-books-into-movies-instead-of-writing-his-own |title=Why Nick Hornby is Turning Other People's Books Into Movies Instead of Writing His Own |publisher=Fastcocreate.com |date=6 November 2015 |access-date=17 Desember 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304120619/http://www.fastcocreate.com/3053061/why-nick-hornby-is-turning-other-peoples-books-into-movies-instead-of-writing-his-own |archive-date=4 Maart 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''High School Confidential'' || 1958 || Jack Arnold || <ref name="Peary3" />
|-
| ''The Hills Have Eyes'' || 1977 || Wes Craven || <ref>{{cite web |url=http://www.metroactive.com/metro/03.28.07/cult-0713.html |title=There's Candy In Them 'Hills': Hansel and Gretel vs. mutants in 1977 cult shocker |last=Palopoli |first=Steve |work=Metroactive |access-date=16 April 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180919211543/http://www.metroactive.com/metro/03.28.07/cult-0713.html |archive-date=19 September 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''Der Himmel über Berlin'' (''Wings of Desire'') || 1987 || Wim Wenders || <ref>{{cite news |url=http://www.nytimes.com/1998/04/10/movies/film-review-heaven-he-s-from-heaven-but-his-heart-beats-so.html |title=FILM REVIEW; Heaven, He's From Heaven, But His Heart Beats So... |last=Holden |first=Stephen |authorlink=Stephen Holden |work=The New York Times |date=10 April 1998 |access-date=7 Junie 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160505155934/http://www.nytimes.com/1998/04/10/movies/film-review-heaven-he-s-from-heaven-but-his-heart-beats-so.html |archive-date=5 Mei 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''His Girl Friday'' || 1940 || Howard Hawks || <ref name="Peary2" />
|-
| ''Histoire d'O'' (''Story of O'') || 1975 || Just Jaeckin || <ref>http://www.huffingtonpost.com/erica-jagger/women-and-porn_b_6239550.html</ref><ref>{{Cite web |url=http://old.bfi.org.uk/sightandsound/review/279 |title=argiefkopie |access-date= 7 Februarie 2016 |archive-date= 5 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305011321/http://old.bfi.org.uk/sightandsound/review/279 |url-status=dead }}</ref>
|-
| ''The Hitcher'' || 1986 || Robert Harmon || <ref name="breakdown" />
|-
| ''The Hitchhiker's Guide to the Galaxy'' || 2005 || Garth Jennings, Nick Goldsmith || <ref>https://books.google.be/books?id=HOZ2-8sS1EcC&pg=PA1&lpg=PA1&dq=hitchhiker%27s+guide+to+the+galaxy+cult+film&source=bl&ots=fvif2hz9UV&sig=jDEYKXi3ec0jkPk6kdPVx6FRuIA&hl=nl&sa=X&ved=0ahUKEwiy2cLrvcPKAhXBJg8KHTpwD4sQ6AEIXjAJ#v=onepage&q=hitchhiker%27s%20guide%20to%20the%20galaxy%20cult%20film&f=false</ref>
|-
| ''Hobgoblins'' || 1988 || Rick Sloane || <ref>{{cite web |author=William Bibbiani |url=http://www.blumhouse.com/2015/11/11/11-bad-horror-movies-that-mystery-science-theater-3000-made-famous/ |title=11 Bad Horror Movies That MYSTERY SCIENCE THEATER 3000 Made Famous |publisher=Blumhouse.com |date=11 November 2015 |access-date=17 Desember 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170911021937/http://www.blumhouse.com/2015/11/11/11-bad-horror-movies-that-mystery-science-theater-3000-made-famous/ |archive-date=11 September 2017 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref>
|-
| ''Hobo with a Shotgun'' || 2011 || Jason Eisener || <ref>{{cite web|last=Barton|first=Steve|title=CONTEST CLOSED! Win Tickets to the Hobo With a Shotgun Midnight Screening This Weekend in NYC|url=http://www.dreadcentral.com/news/44192/win-tickets-hobo-shotgun-midnight-screening-weekend-nyc|work=DreadCentral|accessdate=15 July 2013|archive-date= 7 Februarie 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120207112232/http://www.dreadcentral.com/news/44192/win-tickets-hobo-shotgun-midnight-screening-weekend-nyc|url-status=dead}}</ref>
|-
| ''Hocus Pocus'' || 1993 || Kenny Ortega || <ref name="International">{{cite web|url=http://www.ibtimes.com/articles/235708/20111021/hocus-pocus-abc-family.htm|title=Five Reasons Why 'Hocus Pocus' is One of the Greatest Cult Classic Films|publisher=International Business Times|accessdate=3 November 2011}}</ref>
|-
| ''Holy Motors'' || 2012 || Leos Carax || <ref>{{cite web |url=http://www.rollingstone.com/movies/news/the-future-of-movies-how-will-google-glass-change-filmmaking-20130621 |title=The Future of Movies: How Will Google Glass Change Filmmaking? |last=Susman |first=Gary |work=Rolling Stone |date=21 Junie 2013 |access-date=3 Mei 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20161011224443/http://www.rollingstone.com/movies/news/the-future-of-movies-how-will-google-glass-change-filmmaking-20130621 |archive-date=11 Oktober 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''The Honeymoon Killers'' || 1969 || Leonard Kastle || <ref name="Peary1" /><ref>{{cite news |last=Dagan |first=Carmel |title=Director Leonard Kastle dies at 82 |url=http://variety.com/2011/film/news/director-leonard-kastle-dies-at-82-1118037384/ |work=Variety |access-date=22 April 2013 |date=20 Mei 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170620054447/http://variety.com/2011/film/news/director-leonard-kastle-dies-at-82-1118037384/ |archive-date=20 Junie 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''Hoří, má panenko'' (''The Firemen's Ball'') || 1967 || Miloš Forman || <ref>https://mubi.com/lists/european-cinema#read-more</ref>
|-
| ''Hoshi o Ou Kodomo'' (''Children Who Chase Lost Voices'') || 2011 || Makoto Shinkai || <ref name="autogenerated2">{{cite web |url=http://www.sho.com/tmc/movies/titles/125035/ju-on |title=The Movie Channel : Ju-On |publisher=Sho.com |date=7 Julie 2015 |access-date=17 Desember 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304142221/http://www.sho.com/tmc/movies/titles/125035/ju-on |archive-date= 4 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref>
|-
| ''Hot Rod'' || 2007 || Akiva Schaffer || <ref>{{cite web |url=http://www.avclub.com/articles/lonely-islands-hot-rod-is-strangely-funny-and-ofte,83883/ |title=Lonely Island's Hot Rod is strangely funny (and often just strange) |publisher=AV Club |date=6 Augustus 2012 |access-date=11 Maart 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102132936/http://www.avclub.com/articles/lonely-islands-hot-rod-is-strangely-funny-and-ofte,83883/ |archive-date=2 November 2013 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref>
|-
| ''House of 1000 Corpses'' || 2003 || [[Rob Zombie]]|| <ref>http://crypticrock.com/the-devils-rejects-a-cult-classic-10-years-later/</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.cinemablend.com/new/Rob-Zombie-Says-His-Next-Film-Will-Be-Lords-Of-Salem-20783.html |title=argiefkopie |access-date= 7 Februarie 2016 |archive-date= 3 Oktober 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161003214620/http://www.cinemablend.com/new/Rob-Zombie-Says-His-Next-Film-Will-Be-Lords-Of-Salem-20783.html |url-status=dead }}</ref>
|-
| ''The House of the Devil'' || 2009 || Ti West || <ref>{{cite web |last=Tobias |first=Scott |title=The House of the Devil |url=http://www.avclub.com/articles/the-house-of-the-devil,38546/ |work=AV Club |access-date=3 Mei 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20131003000707/http://www.avclub.com/articles/the-house-of-the-devil,38546/ |archive-date=3 Oktober 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''House of Wax'' || 1953 || André de Toth || <ref name="Peary1" />
|-
| ''House on Haunted Hill'' || 1959 || William Castle || <ref>https://books.google.be/books?id=bkeiwEZI4-cC&pg=PA35&lpg=PA35&dq=sardonicus+cult+film&source=bl&ots=2B5Rr7wuOW&sig=TfS2o9P5W4JjcAIRej5OrM-Jkts&hl=nl&sa=X&ved=0ahUKEwiMw8Hz36XKAhUGeQ8KHTE_B-M4HhDoAQhZMAg#v=onepage&q=sardonicus%20cult%20film&f=false</ref>
|-
| ''How High'' || 2001 || Jesse Dylan || <ref>{{cite web |last=Barshad |first=Amos |title=There Will Be No How High 2 |url=http://www.vulture.com/2010/12/there_will_be_no_how_high_2.html |work=Vulture.com |access-date=19 Mei 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180920010932/http://www.vulture.com/2010/12/there_will_be_no_how_high_2.html |archive-date=20 September 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''How I Won the War'' || 1967 || Richard Lester || <ref>{{cite web|url=https://www.filmlinc.org/films/how-i-won-the-war/ |title=How I Won the War – Film Society of Lincoln Center |publisher=Filmlinc.org |date= |accessdate=2015-12-17}}</ref><ref>{{cite web |author=Dave Canfield |url=http://twitchfilm.com/2011/05/how-i-won-the-war-dvd.html |title=How I Won The War Dvd |publisher=Twitchfilm.com |date=2011-05-11 |accessdate=2015-12-17 |archive-date=2016-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203030119/http://twitchfilm.com/2011/05/how-i-won-the-war-dvd.html |url-status=dead }}</ref>
|-
| ''How to Get Ahead in Advertising'' || 1989 || Bruce Robinson || <ref name="joesgarage.nl" />
|-
| ''Howard the Duck'' || 1986 || Willard Huyck || <ref>{{cite web |last1=Jansson |first1=Carl |title=George Lucas to Release Howard the Duck Special Edition On DVD and Blu-Ray |url=http://fanboynation.com/george-lucas-to-release-howard-the-duck-special-edition-on-dvd-and-blu-ray/ |access-date=3 Julie 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180919211450/http://fanboynation.com/george-lucas-to-release-howard-the-duck-special-edition-on-dvd-and-blu-ray/ |archive-date=19 September 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''Hudson Hawk'' || 1991 || Michael Lehmann || <ref>{{cite news |url=http://www.theguardian.com/film/1999/dec/08/artsfeatures |title=The Silver age |last=Leigh |first=Danny |work=The Guardian |date=8 Desember 1999 |access-date=14 Mei 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180919211408/https://www.theguardian.com/film/1999/dec/08/artsfeatures |archive-date=19 September 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''The Hudsucker Proxy'' || 1994 || [[Coen-broers|Die Coen-broers]]|| <ref>http://www.liverpoolecho.co.uk/whats-on/arts-culture-news/hudsucker-proxy-play-delay-after-9235402</ref>
|-
| ''The Human Centipede (First Sequence)'' || 2009 || Tom Six || <ref>{{cite web |last=Tobias |first=Scott |title=The Human Centipede (First Sequence) |url=http://www.avclub.com/articles/the-human-centipede-first-sequence,63712/ |work=AV Club |access-date=3 Mei 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20131116012759/http://www.avclub.com/articles/the-human-centipede-first-sequence,63712/ |archive-date=16 November 2013 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref>
|-
| ''Human Traffic'' || 1999 || Justin Kerrigan || <ref>{{cite web |url=http://www.pastemagazine.com/articles/2015/05/20-movies-inspired-by-rave-culture.html?a=1 |title=20 Movies Inspired by Rave Culture :: Movies :: Lists :: Paste |publisher=Pastemagazine.com |access-date=17 Desember 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180920045534/https://www.pastemagazine.com/articles/2015/05/20-movies-inspired-by-rave-culture.html?a=1 |archive-date=20 September 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''The Hunger'' || 1983 || Tony Scott || <ref>{{cite news |last=Brooks |first=Xan |title=Tony Scott: more rock 'n'roll than Ridley |url=http://www.guardian.co.uk/film/2012/aug/20/tony-scott-rock-n-roll-ridley |work=The Guardian |access-date=23 April 2013 |location=London |date=20 Augustus 2012 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20120907092105/http://www.guardian.co.uk/film/2012/aug/20/tony-scott-rock-n-roll-ridley |archive-date=7 September 2012 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>
|-
| ''Hustler White'' || 1996 || Bruce LaBruce || <ref name="old.bfi.org.uk">{{Cite web |url=http://old.bfi.org.uk/sightandsound/exclusive/dvds_of_2009.php |title=argiefkopie |access-date= 7 Februarie 2016 |archive-date= 9 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160309173404/http://old.bfi.org.uk/sightandsound/exclusive/dvds_of_2009.php |url-status=dead }}</ref>
|-
|}
== Verwysings ==
{{Verwysings|verwysings=
<ref name=bbc-cult>{{cite news |last=Haigh |first=Ian |title=What Makes a Cult Film? |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/magazine/8640334.stm |work=BBC News Magazine |access-date=17 April 2013 |date=3 Mei 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191110041849/http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/magazine/8640334.stm |archive-date=10 November 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref>
<ref name="Peary1">Danny Peary|Peary, Danny. ''Cult Movies (book)|Cult Movies'', Delta Books, 1981. {{ISBN|0-517-20185-2}}</ref>
<ref name="Peary2">{{cite book | last=Peary | first=Danny | authorlink=Danny Peary | year=1983 | title=Cult Movies 2: 50 More of the Classics, the Sleepers, the Weird, and the Wonderful | url=https://archive.org/details/cultmovies250mor0000pear | publisher=Dell Publishing | isbn=978-0-440-51632-3 }}</ref>
<ref name="Peary3">{{cite book | last=Peary | first=Danny | authorlink=Danny Peary | year=1989 | title=Cult Movies 3: 50 More of the Classics, the Sleepers, the Weird, and the Wonderful | url=https://archive.org/details/cultmovies350mor0000dann | publisher=Dell Publishing | isbn=978-0-283-99806-5 }}</ref>
}}
eh18fa61mjt3xjs3zjz0czvirhrqa1w
Jagmeet Singh
0
428632
3379356
3352444
2026-11-20T21:04:06Z
InternetArchiveBot
131157
Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379356
wikitext
text/x-wiki
[[Lêer:Jagmeet Singh in Brantford 2022 2 (cropped2).jpg|duimnael|180px|Jagmeet Singh in Brantford, 2022]]
'''Jagmeet Singh Jimmy Dhaliwal''' ({{IPAc-en|dʒ|ə|ɡ|ˈ|m|iː|t|_|ˈ|s|ɪ|ŋ}};<ref>{{cite web |title=Jagmeet Singh |url=https://www.instagram.com/jagmeetsingh/ |website=Instagram |publisher=Jagmeet Singh |access-date=June 8, 2021 |archive-date=April 23, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423075818/https://www.instagram.com/jagmeetsingh/ |url-status=live }}</ref> gebore 2 Januarie 1979) is 'n [[Kanadese]] [[politikus]] wat sedert 2017 as die leier van die Nuwe Demokratiese Party (NDP) gedien het en van 2019 tot 2025 as lid van die Parlement (LP) vir Burnaby South gedien het.<ref name="CBC by-election">[https://www.cbc.ca/news/canada/british-columbia/polls-close-in-high-stakes-burnaby-south-byelection-1.5033296 "NDP Leader Jagmeet Singh wins federal seat in high-stakes Burnaby South byelection"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190228024406/https://www.cbc.ca/news/canada/british-columbia/polls-close-in-high-stakes-burnaby-south-byelection-1.5033296|date=February 28, 2019}}. CBC News, 25 Februarie 2019.</ref> Hy is in 2011 verkies tot die Wetgewende Vergadering van Ontario, waar hy Bramalea—Gore—Malton verteenwoordig het tot sy toetrede tot die federale politiek.<ref name="MPP resignation">{{cite news |title=Federal NDP Leader Jagmeet Singh resigns seat in Ontario legislature |url=http://www.ctvnews.ca/politics/federal-ndp-leader-jagmeet-singh-resigns-seat-in-ontario-legislature-1.3642030 |access-date=October 20, 2017 |work=CTV News |agency=The Canadian Press |date=October 20, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171021013501/http://www.ctvnews.ca/politics/federal-ndp-leader-jagmeet-singh-resigns-seat-in-ontario-legislature-1.3642030 |archive-date=October 21, 2017 |url-status=live }}</ref> Singh, 'n praktiserende [[Sikhisme|Sikh]] van [[Punjabi's|Punjabi]]-afkoms, is 'n Indo-Kanadees, en die eerste nie-blanke of nie-[[Christelike]] politikus wat verkies is om 'n groot federale politieke party in Kanada te lei.<ref>{{Cite news|last=Austen|first=Ian|date=October 2, 2017|title=Sikh Becomes Canada's First Nonwhite Political Party Leader|language=en|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2017/10/01/world/canada/jagmeet-singh-canada-politics.html|access-date=April 28, 2021|issn=0362-4331|archive-date=October 2, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171002011742/https://www.nytimes.com/2017/10/01/world/canada/jagmeet-singh-canada-politics.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=Who is the new leader of the Federal NDP Jagmeet Singh – RUTV News |url=https://rutvnews.com/jagmeet-singh |access-date=April 5, 2023 |language=en |archive-date=April 5, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230405231237/https://rutvnews.com/jagmeet-singh |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web|date=October 2, 2017|title=Jagmeet Singh becomes first Sikh politician to lead major Canadian party|url=https://www.hindustantimes.com/world-news/canada-s-jagmeet-singh-becomes-first-sikh-politician-to-lead-new-democratic-party/story-GYam4rzzdMVaDRHC2Y312M.html|access-date=April 28, 2021|website=Hindustan Times|language=en|archive-date=April 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428061311/https://www.hindustantimes.com/world-news/canada-s-jagmeet-singh-becomes-first-sikh-politician-to-lead-new-democratic-party/story-GYam4rzzdMVaDRHC2Y312M.html|url-status=live}}</ref>
Nadat hy aan die Osgoode Hall Regskool gegradueer het, het Singh 'n kriminele verdedigingsadvokaat geword en 'n regsfirma saam met sy broer Gurratan begin. In 2011 het sy politieke loopbaan begin toe hy aan die federale verkiesing van 2011 in die federale kiesafdeling Bramalea—Gore—Malton deelgeneem het, wat 'n noue oorwinning vir die Konserwatiewe teenstander Bal Gosal tot gevolg gehad het;<ref name="2011 results">{{cite news|title=Riding results from across Canada |newspaper=Edmonton Journal |date=May 3, 2011 |page=A6}}</ref> hy het later daardie jaar 'n lid van die Provinsiale Parlement (MPP) in die oorvleuelende provinsiale kiesafdeling geword.<ref name=":2">{{cite news |url=https://www.cbc.ca/news/canada/video-ontario-ndp-s-singh-throws-heck-of-a-victory-rally-1.1089643 |title=Ontario NDP's Singh throws heck of a victory rally |date=October 7, 2011 |publisher=CBC News |access-date=June 27, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111211171817/http://www.cbc.ca/news/offbeat/story/2011/10/07/jagmeet-singh-wins5465.html |archive-date=December 11, 2011 |url-status=live }}</ref><ref name="2011 provincial results">{{cite web |url=http://elections.on.ca/NR/rdonlyres/7849B894-4C4F-490E-9E8C-271BCF0C0D4D/5712/SummaryofvalidvotescastforeacndGE2011.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20130330163815/http://elections.on.ca/NR/rdonlyres/7849B894-4C4F-490E-9E8C-271BCF0C0D4D/5712/SummaryofvalidvotescastforeacndGE2011.pdf |url-status=dead |archive-date=March 30, 2013 |title=Summary of Valid Ballots Cast for Each Candidate |publisher=Elections Ontario |date=October 6, 2011 |access-date=March 2, 2014 |page=2}}</ref> In 2015 het hy adjunkleier van die Ontario New Democratic Party geword, waar hy tot 2017 onder leier Andrea Horwath gedien het. Singh het sy kandidatuur vir die federale Nuwe Demokratiese Party-leierskap aangekondig na 'n leierskapshersiening wat gelei het tot 'n leierskapsverkiesing om Tom Mulcair te vervang. Singh is op 1 Oktober 2017 as leier verkies met 'n eerste ronde van 53,8 persent uit 'n veld van vier. In die federale verkiesing van 2019 het die Nuwe Demokrate onder Singh 15 setels verloor en van derdeparty- na vierdeparty-status gedaal. In die federale verkiesing van 2021 het die NDP een setel gewen en die vierde party gebly.
Met sy verkiesing het Singh die eerste persoon van 'n sigbare minderheidsgroep geword wat 'n groot Kanadese federale politieke party op 'n permanente basis gelei het, en die tweede algeheel na die Bloc Québécois se voormalige interim-leier Vivian Barbot.<ref>{{cite news |last1=Zimonjic |first1=Peter |title=Meet Jagmeet Singh: New leader of federal NDP |url=http://www.cbc.ca/news/politics/jagmeet-singh-profile-biography-win-1.4315780 |access-date=October 2, 2017 |work=CBC News |date=October 1, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171001220129/http://www.cbc.ca/news/politics/jagmeet-singh-profile-biography-win-1.4315780 |archive-date=October 1, 2017 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=Austen |first1=Ian |title=Sikh Becomes Canada's First Nonwhite Political Party Leader |url=https://www.nytimes.com/2017/10/01/world/canada/jagmeet-singh-canada-politics.html |access-date=October 2, 2017 |work=The New York Times |date=October 1, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171002011742/https://www.nytimes.com/2017/10/01/world/canada/jagmeet-singh-canada-politics.html |archive-date=October 2, 2017 |url-status=live }}</ref> Singh is ook die eerste Sikh met 'n [[tulband]] wat as provinsiale wetgewer in Ontario dien.<ref>{{cite news|url=https://www.deccanherald.com/metrolife/metrolife-on-the-move/indian-origin-politicians-around-the-world-918148.html|title=Indian-origin politicians around the world|last=Sudeep|first=Theres|date=November 21, 2020|work=Deccan Herald|access-date=February 27, 2020|archive-date=November 20, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211120050254/https://www.deccanherald.com/metrolife/metrolife-on-the-move/indian-origin-politicians-around-the-world-918148.html|url-status=live}}</ref> Hy word wyd erken in die Kanadese media vir sy mode- en stylsin.<ref name="Rcinet.ca">{{cite web |url=http://www.rcinet.ca/en/2017/10/02/making-history-jasmeet-singh-scores-ndp-leadership-victory/ |title=Making history, Jasmeet Singh, scores NDP leadership victory |publisher=Rcinet.ca |date=October 2, 2017 |access-date=October 4, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171002220109/http://www.rcinet.ca/en/2017/10/02/making-history-jasmeet-singh-scores-ndp-leadership-victory/ |archive-date=October 2, 2017 |url-status=live }}</ref> Ideologies identifiseer Singh as beide 'n progressiewe en 'n sosiaal-demokraat.<ref name="gmlaunch">{{Cite news |url=https://beta.theglobeandmail.com/news/politics/ontario-politician-jagmeet-singh-launches-bid-for-federal-ndp-leadership/article35001559/ |title=Ontario politician Jagmeet Singh launches bid for federal NDP leadership |date=May 15, 2017 |work=The Globe and Mail |access-date=September 12, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190719180334/https://beta.theglobeandmail.com/news/politics/ontario-politician-jagmeet-singh-launches-bid-for-federal-ndp-leadership/article35001559/ |archive-date=July 19, 2019 |url-status=live }}</ref> Hy pleit daarvoor dat middelklasgesinne meer ondersteuning kry, en dat die rykste multimiljoenêrs en miljardêrs, sowel as groot korporasies, swaarder belas word.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/live/A5GLKa8WEOw?si=cKfzNyKcmasDgByi |title=NDP Leader Jagmeet Singh addresses Canadian Club Toronto – November 14, 2024 |language=en |access-date=2024-11-22 |via=www.youtube.com}}</ref>
== Verwysings ==
{{Verwysings|2}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Geboortes in 1979]]
[[Kategorie:Lewende mense]]
[[Kategorie:Kanadese politici]]
6mtsiwaamd9hrtidgarci9nyhdkxvgt
Guardium
0
428750
3379214
3359043
2026-11-20T14:15:24Z
InternetArchiveBot
131157
Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379214
wikitext
text/x-wiki
[[Lêer:Flickr - Israel Defense Forces - Israeli Made Guardium UGV (1).jpg|duimnael|Guardium onbemande grondvoertuig]]
'''Guardium''', ontwikkel deur G-NIUS, is 'n [[Israel]]iese onbemande grondvoertuig (OGV) wat deur die [[Israeliese Verdedigingsmagte]] (IDF) langs [[Gasa]] se grens gebruik word. Dit is gesamentlik ontwikkel deur Israel Aerospace Industries en Elbit Industries.<ref>{{cite web|last1=Mei|first1=Adam|title=Phantom on the fence|url=http://www.idf.il/1283-17082-EN/Dover.aspx|website=Israel Defense Forces|accessdate=12 November 2014}}</ref> Dit kan in beide tele-bediende of outonome modus gebruik word. Beide modusse vereis nie menslike interaksie nie. Hoe meer onbemande grondvoertuie die gebied patrolleer, hoe minder menslike hulpbronne word benodig terwyl afskrikking gewaarborg word.<ref>{{cite web|title=Guardium - Autonomous Security Vehicle|url=http://www.iai.co.il/2013/17483-31663-en/IAI.aspx|website=Israel Aerospace Industries|accessdate=30 Oktober 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129012315/http://www.iai.co.il/2013/17483-31663-en/IAI.aspx|archive-date=29 November 2014|url-status=dead}}</ref> Die gesamentlike program is in April 2016 beëindig, maar die voertuig het in diens van die IDF gebly.<ref>{{cite web|title=Elbit Systems, IAI wind up G-NIUS|url=http://www.janes.com/article/59338/elbit-systems-iai-wind-up-g-nius?from_rss=1|website=IHS Jane's 360|accessdate=5 April 2016}}</ref>
==Kenmerke==
[[Lêer:Flickr - Israel Defense Forces - Israeli Made Guardium UGV (3).jpg|links|duimnael|Die grootte van die voertuig in vergelyking met 'n persoon.]]
Guardium is toegerus met voldoende pantser om homself te beskerm teen ligte vuuraanvalle en teen verskeie vyande. Die voertuig is 2.95 meter lank, 1.8 meter breed en 2.2 meter hoog. Dit word beskou as 'n mediumgrootte gevegsvoertuig, omtrent so groot soos 'n Jeep J8; dit weeg 1.4 ton en kan tot 80 km/h haal vir tot 'n paar dae, afhangende van die hoeveelheid gebruik. Die voertuig is toegerus met: infrarooi kameras, radars, hoësensitiwiteitsmikrofone, sigbare sensors en vyandige vuuraanwysers. Die toerusting is gebou vir onvoorspelbare aanvalle, maar die hoofdoel daarvan is toesig. Die voertuie bevat beide dodelike en nie-dodelike wapens vir beskerming.<ref>{{cite book|last1=Xin|first1=Liu|title=2013 Chinese Automation Congress|chapter=The Latest Status and Development Trends of Military Unmanned Ground Vehicles|pages=533–537|doi=10.1109/CAC.2013.6775792|isbn=978-1-4799-0333-7|year=2013|s2cid=18308794 }}</ref> Dit is maklik om te gebruik, met stilstaande, mobiele en draagbare operasionele weergawes. Dit kan op afstand beheer word deur die mobiele beheerstasie, waar die rekenaars ingeboude kaarte het. Dit kan ook vooraf geprogrammeer word om homself langs toegewyse roetes te bestuur.<ref>{{cite web|last1=Tarantola|first1=Andrew|title=This Unmanned Patroller Guards Israeli Borders for Days on End|url=https://gizmodo.com/5943055/the-g-nius-guardium-guards-golan-like-a-golem|website=GIZMODO|date=14 September 2012|access-date= 6 Mei 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20170908172002/http://gizmodo.com/5943055/the-g-nius-guardium-guards-golan-like-a-golem|archive-date= 8 September 2017|url-status=dead}}</ref> Kragtige sensors kan onvoorspelbare hindernisse opspoor en 'n infrarooi kamera kan indringers in die donker raaksien. Wanneer dit veldry gaan, maak hierdie toerusting gebruik in enige terrein en weer moontlik.<ref>{{cite web|title=Guardium MK I|url=http://g-nius.co.il/unmanned-ground-systems/guardium-ugv.html|website=G-Nius|accessdate=29 Oktober 2014|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141214224104/http://www.g-nius.co.il/unmanned-ground-systems/guardium-ugv.html|archivedate=14 Desember 2014}}</ref>
== Galery ==
{{commons category|Guardium}}
<gallery>
Guardium001.jpg
GuardiumLS2.jpg
Flickr - Israel Defense Forces - Israeli Made Guardium UGV (4).jpg
GuardiumLS1.jpg
Flickr - Israel Defense Forces - Israeli Made Guardium UGV (2).jpg
</gallery>
==Verwysings==
{{Verwysings}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Wapentuig]]
[[Kategorie:Robotte]]
nz1hu6vjkcq02q4dxl1kt9lj5cwpvt4
Janine van Wyk
0
450790
3379362
3353016
2026-11-20T21:35:35Z
InternetArchiveBot
131157
Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379362
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox football biography
| name = Janine van Wyk
| image = [[Lêer:Chile - Sudáfrica 20181009 03.jpg|220px]]
| image_size = 240px
| caption = Van Wyk in Oktober 2018
| fullname = Janine van Wyk
| birth_date = {{birth date and age|df=yes|1987|4|17}}
| birth_place = [[Alberton]], [[Gauteng]]
| height = 1,64 m
| position = Verdediger
| currentclub = [[JVW Sokkerklub|JVW]] (hoofafrigter)
| youthclubs1 = Springs Home Sweepers
| youthyears1 =
| years1 =
| youthclubs2 = Scaw Metals
| youthyears2 =
| clubs1 = [[Moroka Swallows F.C.|Moroka Swallows]]
| caps1 =
| goals1 =
| years2 =
| clubs2 = [[Palace Super Falcons]]
| years3 = 2013-2016
| clubs3 = [[JVW Sokkerklub|JVW]]
| years4 = 2017-2018
| clubs4 = [[Houston Dash]]
| caps4 = 41
| goals4 = 0
| years5 = 2019
| clubs5 = [[JVW Sokkerklub|JVW]]
| caps5 = 6
| goals5 = 2
| years6 = 2019-2020
| clubs6 = [[Fortuna Hjørring]]
| caps6 = 0
| goals6 = 0
| years7 = 2020-2021
| clubs7 = [[Glasgow City F.C.|Glasgow City]]
| caps7 = 3
| goals7 = 1
| years8 = 2021-2022
| clubs8 = [[JVW Sokkerklub|JVW]]
| caps8 =
| goals8 =
| years9 = 2022-2023
| clubs9 = [[Ergotelis W.F.C.|Ergotelis]]
| caps9 =
| goals9 =
| years10 = 2023
| clubs10 = [[JVW Sokkerklub|JVW]]
| caps10 =
| goals10 =
| nationalyears1 = 2005-2023
| nationalteam1 = [[Banyana-Banyana|Suid-Afrika]]
| nationalcaps1 = 185
| nationalgoals1 = 12
| manageryears1 = 2016
| managerclubs1 = [[JVW Sokkerklub|JVW]] (speler-afrigter)
| pcupdate = 23:00, 22 Maart 2021 (UTC)
| ntupdate =
| manageryears2 = 2023-2024
| managerclubs2 = [[JVW Sokkerklub|JVW]] (assistent)
| manageryears3 = 2025-
| managerclubs3 = [[JVW Sokkerklub|JVW]]
}}
'''Janine van Wyk''' (gebore [[17 April]] [[1987]]) is ’n voormalige Suid-Afrikaanse professionele sokkerverdediger, afrigter, en eienaar van [[JVW Sokkerklub]], ’n klub wat sy gestig het en wat haar naam dra. Van Wyk was die kaptein van die [[Banyana-Banyana|Suid-Afrikaanse nasionale vrouesokkerspan]], het die meeste internasionale wedstryde van alle Afrikavrouespanlede met 185 agter haar naam, en was die eerste Suid-Afrikaner ooit wat in die [[Verenigde State van Amerika|VSA]] se Nasionale Vrouesokkerliga gespeel het.<ref>{{Verwys nuus |titel=Holders South Africa book Women's Nations Cup spot |taal=en |werk=BBC Sport |url=https://www.bbc.com/sport/africa/67614471 |besoekdatum=2023-12-04 |argiefdatum=4 December 2023 |argief-url=https://web.archive.org/web/20231204205801/https://www.bbc.com/sport/africa/67614471 |url-status=lewendig}}</ref><ref name="rsa">{{Verwys web |url=https://www.timeslive.co.za/sport/soccer/2018-09-18-watch--janine-van-wyk-celebrates-her-150th-banyana-banyana-cap/ |titel=Janine van Wyk celebrates her 150th Banyana Banyana cap |besoekdatum=19 March 2019 |datum=18 September 2018 |argiefdatum=4 July 2019 |argief-url=https://web.archive.org/web/20190704161116/https://www.timeslive.co.za/sport/soccer/2018-09-18-watch--janine-van-wyk-celebrates-her-150th-banyana-banyana-cap/ |url-status=lewendig}}</ref>
== Vroeë lewe en onderwys ==
Van Wyk is in [[Alberton]] gebore as die dogter van Dannie en Gwen van Wyk.<ref>{{Verwys nuus |titel=All eyes on Rio for Janine |url=http://albertonrecord.co.za/83434/all-eyes-on-rio-for-janine/ |besoekdatum=17 November 2016 |werk=Alberton Record |datum=7 October 2015 |argiefdatum=6 March 2017 |argief-url=https://web.archive.org/web/20170306085142/http://albertonrecord.co.za/83434/all-eyes-on-rio-for-janine/ |url-status=lewendig}}</ref><ref>{{Verwys web |url=https://thesportseagle.co.za/janine-van-wyk-dad/ |titel=Janine Van Wyk And Her Dad |van=Skosana |voornaam=Cyril |datum=10 June 2014 |webwerf=The Sports Eagle |argief-url=https://web.archive.org/web/20190824184844/https://thesportseagle.co.za/janine-van-wyk-dad/ |argiefdatum=24 August 2019 |besoekdatum=13 June 2019 |url-status=dood}}</ref> Sy het in Germiston grootgeword en het op die ouderdom van 6 begin sokker speel. Sy het [[Hoërskool Alberton]] bygewoon. Haar eerste span was die Springs Home Sweepers in KwaThema.<ref name="tembisan.co.za">{{Verwys nuus |van=Mukwevho Ne-vumbani |voornaam=Victor |url=http://tembisan.co.za/16031/banyana-banyana-defender-aims-high/ |titel=Banyana Banyana defender aims high |koerant=The Tembisan |datum=30 May 2014 |besoekdatum=13 August 2014 |argiefdatum=18 May 2019 |argief-url=https://web.archive.org/web/20190518102026/https://tembisan.co.za/16031/banyana-banyana-defender-aims-high/ |url-status=lewendig}}</ref><ref>{{Verwys nuus |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/48502231 |titel=South Africa captain Janine van Wyk's journey to the Women's World Cup |werk=BBC Sport |datum=6 June 2019 |besoekdatum=7 June 2019 |argiefdatum=16 June 2019 |argief-url=https://web.archive.org/web/20190616072804/https://www.bbc.co.uk/sport/football/48502231 |url-status=lewendig}}</ref> Sy het op die ouderdom van 15 as ’n [[lesbiër]] uitgekom.<ref>{{Verwys nuus |van1=Inocéncio |voornaam1=Josh |titel=From One South to Another: Houston Dash Player Talks Journey from South Africa to Texas |url=https://www.spectrumsouth.com/south-africa-houston-dash-player/ |besoekdatum=28 September 2019 |werk=Spectrum South |datum=14 August 2017 |argiefdatum=17 June 2024 |argief-url=https://web.archive.org/web/20240617123846/https://www.spectrumsouth.com/south-africa-houston-dash-player/ |url-status=lewendig}}</ref>
== Klubloopbaan ==
’n Paar jaar later het Van Wyk by die Moroka Swallows aangesluit en later by die Palace Super Falcons van [[Tembisa]], waar sy deel was van ’n span wat drie opeenvolgende ligatitels gewen het. Van Wyk het haar tyd by die Super Falcons as "onvergeetlik" beskryf en gesê dat hulle gedurende dié drie ligaseisoene "onoortreflik" was. Sy het toe haar eie klub gestig, genaamd JVW F.C. Sy het voorheen as speler-afrigter vir die klub gedien.<ref>{{Verwys web |url=http://www.southafrica.info/news/sport/football-banyana-290413.htm#.U-vUdV2t-o8 |titel=Banyana captain gives back to football |datum=29 April 2013 |werk=southafrica.info |argief-url=https://web.archive.org/web/20160310181306/http://www.southafrica.info/news/sport/football-banyana-290413.htm#.U-vUdV2t-o8 |argiefdatum=10 March 2016 |besoekdatum=13 August 2014 |url-status=dood}}</ref>
Op 21 Desember 2016 het sy by die Houston Dash in die National Women’s Soccer League (NWSL) onderteken.<ref>{{Verwys web |url=https://www.houstondynamo.com/post/2016/12/21/houston-dash-sign-south-african-defender-janine-van-wyk-0 |titel=Houston Dash sign South African defender Janine Van Wyk |datum=21 December 2016 |besoekdatum=20 March 2019}}</ref> In 2017 het sy 17 wedstryde vir die Dash gespeel.<ref name="stats">{{Verwys web |url=https://us.soccerway.com/players/janine-van-wyk/253659/ |titel=J. VAN WYK |besoekdatum=20 March 2019 |argief-url=https://web.archive.org/web/20190321144612/https://us.soccerway.com/players/janine-van-wyk/253659/ |argiefdatum=21 Maart 2019 |url-status=dead}}</ref> Van Wyk het in 2018 na Houston teruggekeer vir die NWSL-seisoen en in 20 wedstryde verskyn. Op 1 Oktober 2018 is Van Wyk deur die Houston Dash vrygestel en op die herinskrywingslys geplaas, maar geen ander span het haar regte opgeëis nie.<ref>{{Verwys web |url=http://www.nwslsoccer.com/news/article/nwsl-players-available-on-the-re-entry-wire |titel=NWSL players available on the Re-Entry Wire |datum=1 October 2018 |argief-url=https://web.archive.org/web/20191214132606/http://www.nwslsoccer.com/news/article/nwsl-players-available-on-the-re-entry-wire |argiefdatum=14 December 2019 |besoekdatum=20 March 2019 |url-status=dood}}</ref>
In Augustus 2019 het sy vir die [[Denemarke|Deense]] klub Fortuna Hjørring onderteken.<ref>{{Verwys nuus |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/49466308 |titel=Janine van Wyk: South Africa captain signs for Danish club Fortuna Hjorring |werk=BBC Sport |datum=25 August 2019}}</ref> Ná ’n kniebesering tydens ’n oefensessie en haar terugkeer na Suid-Afrika, het Van Wyk op 14 Januarie 2020 aangekondig dat sy en Fortuna Hjørring ooreengekom het om haar kontrak te beëindig sodat sy op haar rehabilitasie kon fokus.<ref>{{Verwys web |url=https://www.bbc.com/sport/football/51104926 |titel=Injury forces Janine van Wyk to end contract in Denmark |datum=14 January 2020 |webwerf=BBC}}</ref>
Van Wyk het in Julie 2020 na Europa teruggekeer toe sy by Glasgow City, ’n klub in die [[Skotland|Skotse]] Women's Premier League (SWPL), aangesluit het.<ref>{{Verwys web |url=https://www.glasgowcityfc.co.uk/latest/2020/7/14/janine-van-wyk-signs-for-city |titel=Janine Van Wyk Signs for City |datum=14 July 2020 |uitgewer=Glasgow City FC |besoekdatum=14 July 2020}}</ref> Ná ’n enkele verskyning in ’n UEFA Women's Champions League-wedstryd teen VfL Wolfsburg, is haar SWPL-debuut vir ’n paar maande vertraag weens ’n kombinasie van ’n kniebesering en die opskorting van die liga gedurende die [[Covid-19-pandemie]].<ref>{{Verwys nuus |van1=Lambley |voornaam1=Garrin |titel=Janine van Wyk: Banyana Banyana skipper over knee injury, ready to play |url=https://www.thesouthafrican.com/sport/soccer/janine-van-wyk-banyana-banyana-skipper-over-knee-injury-ready-to-play/ |besoekdatum=22 March 2021 |werk=The South African |datum=24 February 2021 |argiefdatum=11 April 2021 |argief-url=https://web.archive.org/web/20210411184259/https://www.thesouthafrican.com/sport/soccer/janine-van-wyk-banyana-banyana-skipper-over-knee-injury-ready-to-play/ |url-status=dood}}</ref>
== Internasionale loopbaan ==
Van Wyk het haar debuut vir die nasionale span in 2005 gemaak teen Nigerië in die Afrikavrouekampioenskap. Sy het ’n pragtige vryskopdoel aangeteken toe Banyana Banyana hul eerste oorwinning ooit oor Nigerië behaal het sedert die stigting van die vrouenasionale span in 1993. Van Wyk het die enigste doel van daardie wedstryd aangeteken, met Banyana wat Nigerië uit die 2012 Afrikavrouekampioenskap uitgeskakel het.<ref>{{Verwys web |url=http://www.kickoff.com/mobile/news/47606/van-wyk-set-for-banyana-banyana-century |titel=Van Wyk set for Banyana Banyana century – News – Kick Off |datum=9 August 2014 |uitgewer=KickOff |argief-url=https://web.archive.org/web/20160412141449/http://www.kickoff.com/mobile/news/47606/van-wyk-set-for-banyana-banyana-century |argiefdatum=12 April 2016 |besoekdatum=14 August 2014 |url-status=dood}}</ref> Sy was ’n lid van die Suid-Afrikaanse span wat aan die 2012 Olimpiese Somerspele in Londen, Verenigde Koninkryk, deelgeneem het. Sy het gesê sy is trots om haar land op die Olimpiese Spele te verteenwoordig, al is die span in die eerste rondte uitgeskakel.<ref>{{Verwys web |url=http://www.womenssoccerunited.com/janine-van-wyk-i-am-so-proud-to-be-a-part-of-london-2012-olympics-exclusive-player-blog-for-womens-soccer-united/ |titel=Janine Van Wyk "I am so proud to be a part of London 2012 Olympics" – Exclusive player blog for Women's Soccer United |van1=van Wyk |voornaam1=Janine |datum=2 August 2012 |uitgewer=Goal.com |argief-url=https://web.archive.org/web/20161118035936/http://www.womenssoccerunited.com/janine-van-wyk-i-am-so-proud-to-be-a-part-of-london-2012-olympics-exclusive-player-blog-for-womens-soccer-united/ |argiefdatum=18 November 2016 |besoekdatum=17 November 2016 |url-status=lewendig}}</ref>
Van Wyk het haar 100ste wedstryd vir Suid-Afrika in Augustus 2014 teen Namibië gespeel, wat met 2–0 gewen is.<ref>{{Verwys web |url=http://www.southafrica.info/news/sport/football-banyana-110814.htm#.U-2RV12t-o8 |titel=Banyana down Namibia in Van Wyk's 100th |datum=11 August 2014 |werk=SouthAfrica.info |argief-url=https://web.archive.org/web/20141023155225/http://www.southafrica.info/news/sport/football-banyana-110814.htm#.U-2RV12t-o8 |argiefdatum=23 October 2014 |besoekdatum=15 August 2014 |url-status=dood}}</ref> Op daardie stadium was sy die tweede mees opgetekende vroulike speler in Suid-Afrika, aangesien haar spanmaat Portia Modise haar 110de wedstryd in dieselfde wedstryd gespeel het.<ref name="milestones">{{Verwys web |url=http://www.womenssoccerunited.com/reaching-milestones-south-africa/ |titel=Reaching milestones as South Africa (Banyana Banyana) continue on the road to the 2014 African Women's Championship |van1=van Wyk |voornaam1=Janine |datum=1 September 2014 |uitgewer=Goal.com |argief-url=https://web.archive.org/web/20161117211623/http://www.womenssoccerunited.com/reaching-milestones-south-africa/ |argiefdatum=17 November 2016 |besoekdatum=17 November 2016 |url-status=lewendig}}</ref>
Op 28 Maart 2016 het sy die mees opgetekende speler in Suid-Afrikaanse sokkergeskiedenis geword (manlik of vroulik) toe sy haar 125ste wedstryd teen Kameroen gespeel het.<ref>{{Verwys web |url=http://www.safa.net/safa-news/675-banyana-banyana-captain-breaks-sa-record |titel=Banyana Banyana captain breaks SA record |datum=8 April 2016 |uitgewer=[[South African Football Association]] |argief-url=https://web.archive.org/web/20160410135836/http://www.safa.net/safa-news/675-banyana-banyana-captain-breaks-sa-record |argiefdatum=10 April 2016 |besoekdatum=9 April 2016 |url-status=dood}}</ref> Op 18 September 2018 het sy haar 150ste wedstryd vir Suid-Afrika gespeel.[2] Van Wyk het die eerste kaptein geword wat haar span na ’n Vroue-Wêreldbeker-toernooi gelei het, asook die eerste kaptein in Suid-Afrikaanse geskiedenis wat enige Suid-Afrikaanse span by die 2019 Vroue-Wêreldbeker gelei het. Van Wyk het Banyana Banyana as kaptein na hul eerste WAFCON-oorwinning in 2022 gelei, waar hulle gashere Marokko met 2–1 in die eindstryd geklop het, ten spyte daarvan dat Van Wyk nie in die beginspan was nie.<ref>{{Verwys nuus |titel=South Africa beat Morocco to win first Wafcon title |taal=en |werk=BBC Sport |url=https://www.bbc.com/sport/africa/62271962 |besoekdatum=2023-07-23 |argiefdatum=18 April 2023 |argief-url=https://web.archive.org/web/20230418153200/https://www.bbc.com/sport/africa/62271962 |url-status=lewendig}}</ref> Van Wyk het haar laaste wedstryd vir Suid-Afrika op 4 Desember 2023 gespeel, waar sy gehelp het om WAFCON-kwalifikasie te verseker in ’n 2–0 tuisoorwinning oor Burkina Faso.
== JVW ==
Van Wyk het in 2013 die sokkerklub JVW gestig "met die doel om op die ontwikkeling van die vroulike sokkerspeler te fokus, terwyl ’n platform geskep word vir hulle om hoër vlakke in die sport te bereik. Wat begin het met slegs een span in 2013 wat aan die Sasol-liga deelgeneem het, het JVW FC oor die afgelope paar jaar geweldig gegroei en jong vroulike atlete ontwikkel tot waar die klub nou vyf spanne het wat dit verteenwoordig."<ref>{{Verwys web |url=http://jvw5.co.za/ |titel=Home |webwerf=JVW Football Club |taal=en |besoekdatum=2019-06-13}}</ref>
Die JVW eerstespan het die Gauteng Sasol-liga in 2016 gewen, met Van Wyk wat as speler-afrigter opgetree het. Hulle het ook die eindstryd van die Sasol Liga Nasionale Kampioenskap bereik, waar hulle uiteindelik met 1–0 teen Bloemfontein Celtic Ladies verloor het.
’n Paar jaar later, in 2019, het JVW FC weer die Gauteng Sasol-liga gewen en is tot Nasionale Kampioene gekroon nadat hulle die Limpopo-verteenwoordigers Maindies Ladies met 2–0 in die eindstryd verslaan het. Hiermee het hulle hul plek verseker in die pasgeloodsde (2019) Nasionale Vroueliga.
== Internasionale doele ==
{| class="wikitable"
|-
! No. !! Dt. !! Plek !! Teenstander !! Doel !! Uitslag !! Kompetisie
|-
| 1. || 4 November 2010 || [[Daveyton]], [[Banyana-Banyana|Suid-Afrika]] || {{vlagikoon|Nigerië}} Nigerië || align=center|'''1'''–2 || align=center| 1–2 || 2010 Afrikavrouekampioenskap
|-
| 2. || 7 November 2012 || Bata, [[Ekwatoriaal-Guinee]] || {{vlagikoon|Nigerië}} Nigerië || align=center|'''1'''–0 || align=center| 1–0 || 2012 Afrikavrouekampioenskap
|-
| 3. || 20 Oktober 2021 || [[Maputo]], [[Mosambiek]] || {{vlagikoon|Mosambiek}} Mosambiek || align=center|'''4'''–0 || align=center| 7–0 || 2022 Kwalifikasie vir die Vroue-Afrika-beker van Nasies
|-
|}
== Erelys ==
'''Glasgow City'''
* Scottish Women's Premier League: 2020–21<ref>{{Verwys nuus |titel=Van Wyk leaves Glasgow for SA return |taal=en |werk=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/57639024 |besoekdatum=2021-06-28 |argiefdatum=17 June 2024 |argief-url=https://web.archive.org/web/20240617123730/https://www.bbc.com/sport/football/57639024 |url-status=lewendig}}</ref>
'''Suid-Afrika'''
* Vroue-Afrika-beker van Nasies: 2022,<ref>{{Verwys web |datum=29 June 2023 |titel=Magaia brace hands South Africa first TotalEnergies WAFCON trophy |url=https://www.cafonline.com/caf-womens-africa-cup-of-nations/news/magaia-brace-hands-south-africa-first-wafcon-trophy/ |besoekdatum=6 August 2023 |webwerf=CAF |taal=}}</ref> tweede plek: 2008, 2012, 2018; derde plek: 2006, 2010
'''Individueel'''
*[[Suid-Afrikaanse Sokkervereniging]] Beste Vrouespeler: 2010<ref name="auto">{{Verwys web |url=https://www.safa.net/2016/12/12/van-wyk-delighted-with-caf-nomination/ |titel=Van Wyk delighted with CAF nomination |datum=12 December 2016 |webwerf=SAFA.net}}</ref>
*[[COSAFA-vrouekampioenskap|COSAFA Vrouekampioenskap]] Speler van die Toernooi: 2011
*Ekurhuleni Sporttoekennings Ekurhuleni Sportvrou van die Jaar: 2012<ref name="auto" />
*Gauteng Sporttoekennings Sportpersoonlikheid van die Jaar: 2015<ref>{{Verwys web |url=https://www.kickoff.com/news/articles/south-africa-news/categories/news/banyana/banyana-banyana-captain-janine-van-wyk-wins-sport-personality-of-the-year-award/563360 |titel=Banyana Banyana captain Janine van Wyk wins Sport Personality of the Year award |datum=15 October 2015 |webwerf=Kick Off |besoekdatum=14 January 2021 |argiefdatum=18 July 2022 |argief-url=https://web.archive.org/web/20220718115427/https://www.kickoff.com/news/articles/south-africa-news/categories/news/banyana/banyana-banyana-captain-janine-van-wyk-wins-sport-personality-of-the-year-award/563360 |url-status=dood}}</ref>
*IFFHS CAF Vroueteam van die Dekade 2011–2020<ref>{{Verwys web |datum=28 January 2021 |titel=IFFHS Women's CAF Team Decade 2011–2020 |url=https://www.iffhs.com/index.php/posts/925 |besoekdatum=7 August 2023 |werk=The International Federation of Football History & Statistics ([[IFFHS]]) |argiefdatum=2 April 2023 |argief-url=https://web.archive.org/web/20230402080022/https://iffhs.com/index.php/posts/925 |url-status=lewendig}}</ref>
*IFFHS Altyd-lange Afrika Vrouedroomspan: 2021<ref>{{Verwys web |datum=7 June 2021 |titel=IFFHS All-time Africa Women's Dream Team |url=https://www.iffhs.com/posts/1138 |werk=The International Federation of Football History & Statistics (IFFHS) |besoekdatum=7 August 2023 |argiefdatum=7 June 2021 |argief-url=https://web.archive.org/web/20210607210413/https://www.iffhs.com/posts/1138 |url-status=lewendig}}</ref>
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
{{Gesagsrekords}}
{{DEFAULTSORT:van Wyk, Janine}}
[[Kategorie:Suid-Afrikaanse sokkerspelers]]
[[Kategorie:Sokkerafrigters]]
[[Kategorie:Geboortes in 1987]]
[[Kategorie:Lewende mense]]
8emwofh0oxjk1mur5nszuws3y23ehzd
Glasgow Rangers
0
450890
3379157
3353052
2026-11-20T12:37:27Z
InternetArchiveBot
131157
Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379157
wikitext
text/x-wiki
{{Sokkerklub infoboks |
| beeld = [[Lêer:Ibrox_Inside.jpg|250px]]
| klubnaam = Glasgow Rangers
| vollenaam = Rangers Football Club
| stigting = [[1872]]
| stadion = Ibrox, [[Glasgow]]
| kapasiteit = 51 700
| voorsitter = Andrew Cavenagh
| afrigter = Russell Martin
| liga = [[Scottish Premier League]]
| seisoen = 2025/26
| posisie = 3 van 12
| patroon_la1 = _rangers2526h
| patroon_b1 = _rangers2526h
| patroon_ra1 = _rangers2526h
| patroon_sh1 = _rangers2526h
| patroon_so1 = _redtop
| linkerarm1 = 0000ff
| liggaam1 = 0000ff
| regterarm1= 0000ff
| broek1 = ffffff
| kouse1 = 000000
| patroon_la2 = _rangers2526a
| patroon_b2 = _rangers2526a
| patroon_ra2 = _rangers2526a
| patroon_sh2 = _rangers2526h
| patroon_so2 = _rangers2526al
| linkerarm2 =
| liggaam2 =
| regterarm2=
| broek2 = ffffff
| kouse2 = ffffff
||bynaam=''The Gers''<br />''The Light Blues''<br />''The Teddy Bears''}}
'''Rangers Football Club''', algemeen bekend as '''Glasgow Rangers''', is ’n professionele [[Sokker|sokkerklub]] in [[Glasgow]], [[Skotland]].<ref>{{Verwys web |url=https://www.footballhistory.org/club/rangers.html |titel=Rangers FC |webwerf=FootballHistory.org |argief-url=https://web.archive.org/web/20250421194627/https://www.footballhistory.org/club/rangers.html |argiefdatum=21 April 2025 |besoekdatum=2025-07-03}}</ref> Die span ding mee in die Skotse Premiership, die hoogste afdeling van Skotse sokker. Rangers, die vierde oudste sokkerklub in Skotland, is in Maart 1872 gestig deur vier tienerseuns terwyl hulle deur West End Park (nou Kelvingrove Park) geloop het. Daar het hulle die idee bespreek om ’n sokkerklub te stig, en hulle eerste wedstryd teen die nou-ontbinde Callander in die Fleshers' Haugh-gebied van Glasgow Green in Mei van dieselfde jaar gespeel. Rangers se tuisveld, Ibrox Stadion, ontwerp deur die stadionargitek Archibald Leitch en geopen in 1929, is ’n Kategorie B-geklassifiseerde gebou en die derde grootste sokkerstadion in Skotland. Die klub speel nog altyd in koningsblou truie.<ref>{{Verwys web |url=http://historicalkits.co.uk/Scottish_Football_League/Rangers/Rangers.htm |titel=Rangers – Historical Kits |uitgewer=Historicalkits.co.uk |besoekdatum=4 July 2019 |argief-url=https://web.archive.org/web/20190704210912/http://historicalkits.co.uk/Scottish_Football_League/Rangers/Rangers.htm |argiefdatum= 4 Julie 2019 |url-status=dead}}</ref>
Rangers het die Skotse Ligatitel ’n rekord 55 keer gewen, die Skotse Beker 34 keer, die Skotse Ligabeker ’n rekord 28 keer, en die volledige plaaslike driekuns sewe keer. In 1972 het Rangers die [[UEFA Bekerwenner-beker|Europese Bekerwennerbeker]] gewen nadat hulle twee keer die eindstryd verloor het, in 1961 (die eerste Britse klub om ’n [[UEFA]]-eindstryd te bereik) en 1967. Die klub het nog twee Europese eindstryde verloor: die [[UEFA Europa League|UEFA-beker]]-einstryd in 2008 en die UEFA Europa League-eindstryd in 2022. Op grond van die aantal trofeë gewen, is Rangers een van die suksesvolste klubs ter wêreld.
Rangers het ’n langstaande wedywering met [[Celtic FC|Celtic]], en die twee Glasgow-klubs staan gesamentlik bekend as die Old Firm, wat beskou word as een van die grootste [[Derby (sport)|sokkerderby’s]] ter wêreld.<ref>{{Verwys web |url=http://www.eveningtimes.co.uk/sport/other_football/15149515.Passion__pride__tradition_and_nastiness__Why_Old_Firm_match_is_greatest_derby_in_the_world/ |titel=Passion, pride, tradition and nastiness: Why Old Firm match is greatest derby in the world |werk=Evening Times |datum=11 March 2017 |besoekdatum=12 June 2017}}</ref><ref name="FIFA">{{Verwys web |argief-url=https://web.archive.org/web/20180326141358/https://www.fifa.com/news/y=2009/m=2/news=old-firm-enduring-appeal-1023776.html |argiefdatum=26 March 2018 |url=https://www.fifa.com/classicfootball/clubs/rivalries/newsid=1023776/index.html |titel=Classic Rivalries: Old Firm's enduring appeal |uitgewer=[[FIFA]] |datum=16 April 2016 |besoekdatum=31 July 2018}}</ref> Met meer as 600 Rangers-ondersteunersklubs in 35 lande wêreldwyd, het Rangers een van die grootste aanhangbasisse in wêreldsokker.<ref>{{Verwys web |url=https://rangers.co.uk/fans/supporters-clubs/ |titel=Supporters Clubs |webwerf=Rangers Football Club, Official Website |taal=en |besoekdatum=2020-04-12}}</ref> Die klub hou die rekord vir die grootste reisende ondersteunersgroep in sokkergeskiedenis, toe ’n beraamde 200 000 Rangers-aanhangers in Manchester aangekom het vir die UEFA-beker-einstryd teen [[Zenit Sint Petersburg]] in 2008.<ref>{{Verwys nuus |url=http://www.bbc.co.uk/manchester/content/articles/2008/05/15/150508_rangers_invasion_feature.shtml |titel=Rangers invasion: your views |besoekdatum=17 December 2019 |url-status=lewendig |argief-url=https://web.archive.org/web/20150925071448/http://www.bbc.co.uk/manchester/content/articles/2008/05/15/150508_rangers_invasion_feature.shtml |argiefdatum=25 September 2015 |uitgewer=British Broadcasting Corporation |datum=15 May 2008}}</ref><ref>{{Verwys web |url=https://www.dailyrecord.co.uk/news/scottish-news/175000-strong-rangers-support-the-biggest-in-world-977339 |titel=175,000-strong Rangers support the biggest in world football |werk=Daily Record |datum=15 May 2008 |voornaam=Keith |van=McLeod |url-status=lewendig |argief-url=https://web.archive.org/web/20191217180033/https://www.dailyrecord.co.uk/news/scottish-news/175000-strong-rangers-support-the-biggest-in-world-977339 |argiefdatum=17 December 2019 |besoekdatum=17 December 2019}}</ref> Rangers het ook die grootste reisende ondersteuning na die buiteland geneem toe sowat 100 000 aanhangers [[Sevilla]] toe gereis het vir die Europa League-eindstryd teen [[Eintracht Frankfurt]] in 2022.<ref name="bbc.co.uk">{{Verwys web |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-scotland-61471267 |titel=Rangers in Seville: Police say 100,000 fans expected |werk=BBC |datum=17 May 2022 |besoekdatum=5 July 2022}}</ref>
As een van die elf oorspronklike lede van die Skotse Sokkerliga, het Rangers voortdurend in die hoogste afdeling gespeel tot ’n finansiële krisis in die 2011–12-seisoen, toe die klub in administrasie geplaas is en die oorspronklike maatskappy gelikwideer is, met die bates wat na ’n nuwe [[Maatskappystrukture|maatskappystruktuur]] verskuif is.<ref>{{Verwys boek |van1=Gammelsæter |voornaam1=Hallgeir |van2=Senaux |voornaam2=Benoit |titel=The Organisation and Governance of Top Football Across Europe |datum=2011 |uitgewer=Routledge |isbn=978-1-136-70533-5 |bladsye=48 |url=https://books.google.com/books?id=e2usAgAAQBAJ&pg=PA48 |besoekdatum=16 November 2015}}</ref><ref>{{Verwys nuus |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-scotland-glasgow-west-17026172 |titel=Rangers Football Club enters administration |uitgewer=BBC |datum=12 February 2012 |besoekdatum=28 March 2020}}</ref><ref>{{Verwys web |url=https://www.theguardian.com/football/2015/jan/18/how-the-mighty-glasgow-rangers-have-fallen |titel=How the mighty Glasgow Rangers have fallen |werk=The Guardian |datum=18 January 2015 |besoekdatum=16 September 2019}}</ref><ref>{{Verwys web |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/18407309 |titel=Rangers to re-form after creditors' deal is rejected |uitgewer=BBC |datum=12 June 2012 |besoekdatum=7 September 2019}}</ref><ref>{{Verwys web |url=https://beta.companieshouse.gov.uk/company/SC425159 |titel=The Rangers Football Club Limited |uitgewer=Companies House |besoekdatum=24 August 2019}}</ref> Die klub is aanvaar as ’n assosiaatlid van die Skotse Sokkerliga en in die vierde vlak van die Skotse ligastelsel geplaas vir die begin van die volgende seisoen. Rangers het toe drie promosies in vier jaar behaal en het teruggekeer na die Premiership vir die 2016–17-seisoen. Tydens hul opgang deur die Skotse laerafdelings, het Rangers die enigste klub in Skotland geword wat elke plaaslike trofee gewen het. In die 2020–21-seisoen het Rangers hul eerste Skotse kampioenskap in tien jaar gewen — hul 55ste ligatitel, wat destyds ’n wêreldrekord was.
== Sektariese en politieke neigings ==
Rangers se geskiedenis is lankal verweef met ’n sterk [[Protestantisme|Protestantse]], Unionistiese en monargistiese identiteit.<ref name="Protestant">{{Verwys boek |titel=Fear and loathing in world football |uitgewer=Berg Publishers |outeur1=Armstrong, Gary |outeur2=Giulianotti, Richard |jaar=2001 |bladsye=25, 26 |isbn=1-85973-463-4 |url=https://books.google.com/books?id=CJxIbXQfE1IC |besoekdatum=15 August 2012 |aanhaling=Primrose was associated with the most virulent anti-Catholic and anti-Irish sentiment, and was openly allied with the orange order.}}</ref> Onder voorsitters soos John Ure Primrose het die klub ’n beleid gevolg om nie Katolieke spelers te onderteken nie, wat eers in 1989 verander het toe Mo Johnston, ’n prominente Katoliek, aangesluit het.<ref name="First roman catholic">{{Verwys nuus |url=https://news.google.com/newspapers?nid=2507&dat=19890711&id=Qw01AAAAIBAJ&pg=5286,2680408 |titel=Ibrox lands double coup with Johnston |werk=The Herald |plek=Glasgow |datum=11 July 1989 |besoekdatum=18 August 2012 |outeur=Laing, Allan |bladsy=1 |aanhaling=Rangers yesterday paraded their latest, and most controversial signing, Maurice Johnston, in the process demolishing any remaining they were sectarian, and upstaging their arch-rivals Celtic.}}</ref><ref name="Influx of foreign unwritten rule abolished">{{Verwys web |url=http://www.newstatesman.com/books/2012/03/celtic-firm-rangers-football |titel=Decline and fall of the Old Firm |werk=New Statesman |datum=18 March 2012 |besoekdatum=18 August 2012 |outeur=Kuper, Simon |argief-url=https://web.archive.org/web/20121111063511/http://www.newstatesman.com/books/2012/03/celtic-firm-rangers-football |argiefdatum=11 November 2012 |url-status=lewendig}}</ref> Sedertdien het Rangers meer internasionale spelers gewerf, en Katolieke spelers het alledaags geword—met Lorenzo Amoruso wat in 1999 die klub se eerste Katolieke kaptein geword het.<ref name="First catholic captain">{{Verwys nuus |url=http://www.dailyrecord.co.uk/sport/football/former-old-firm-italians-give-1038540 |titel=Former Old Firm Italians give their take on derby clash |datum=7 October 2009 |besoekdatum=18 August 2012 |werk=Daily Record |argief-url=https://web.archive.org/web/20130731181321/http://www.dailyrecord.co.uk/sport/football/former-old-firm-italians-give-1038540 |argiefdatum=31 July 2013 |url-status=lewendig}}</ref>
Die klub het verskeie veldtogte van stapel gestuur teen sektarisme en rassisme, soos die ''Follow With Pride''-veldtog en die Old Firm Alliance saam met Celtic. UEFA het Rangers geloof vir hul pogings teen diskriminasie. Nietemin het sektariese gesange, [[Rassisme|rassistiese]] gedrag en omstrede simboliek by ondersteuners steeds vir negatiewe aandag gesorg. Rangers-aanhangers het onder meer [[Vlag van die Verenigde Koninkryk|Unie-vlae]] en slagspreuke soos "We are the people" gebruik, en talle ondersteun die [[Oranjeorde]] en woon daaraan verbonde optogte by.<ref name="Bradley 2004">{{Verwys vaktydskrif |van1=Bradley |voornaam1=Joseph M. |van2= |voornaam2= |datum=Summer 2004 |titel=Orangeism in Scotland: Unionism, Politics, Identity, and Football |url=https://muse.jhu.edu/article/170162 |vaktydskrif=Éire-Ireland |volume=39 |nommer=1&2 |uitgewer= |bladsye= |doi= |besoekdatum=18 June 2025}}</ref> Die klub se gebruik van oranje en blou truie het ook kontroversie veroorsaak vanweë hul assosiasie met die Oranjeorde.
Rangers word dikwels beskou as ’n simbool van Britse lojaliteit in Skotland en [[Noord-Ierland]], met aanhangers wat sterk steun toon vir die [[Konserwatiewe Party (Verenigde Koninkryk)|Konserwatiewe Party]], [[Israel]] en die behoud van Noord-Ierland in die VK — ’n duidelike kontras met Celtic-aanhangers se steun vir [[Republiek Ierland|Ierse]] en [[Staat Palestina|Palestynse]] nasionalisme.<ref>{{Verwys nuus |van=McFadyen |voornaam=Andrew |datum=13 Jun 2012 |titel=A Celtic message to Palestine |url=https://www.aljazeera.com/features/2012/6/13/a-celtic-message-to-palestine |werk=[[Al Jazeera]] |plek= |uitgewer= |besoekdatum=18 June 2025}}</ref><ref>{{Verwys nuus |van=Judah |voornaam=Jacob |datum=22 August 2022 |titel=Why Scotland’s fiercest soccer rivalry features Israeli vs. Palestinian flags |url=https://www.jpost.com/diaspora/article-715631 |werk=JPost |plek= |uitgewer= |besoekdatum=18 June 2025}}</ref><ref>{{Verwys nuus |van=McLoughlin |voornaam=Paul |datum=11 December 2022 |titel=How Israel and Palestine bled into Scottish football |url=https://www.newarab.com/analysis/how-israel-and-palestine-bled-scottish-football |werk= |plek= |uitgewer= |besoekdatum=18 June 2025 |argiefdatum=3 Julie 2025 |argief-url=https://web.archive.org/web/20250703083231/https://www.newarab.com/analysis/how-israel-and-palestine-bled-scottish-football |url-status=dood}}</ref>
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
== Externe skakels ==
* [https://rangers.co.uk Amptelike webwerf]
{{Commons-kategorie inlyn|Rangers F.C.}}
{{Gesagsrekords}}
{{DEFAULTSORT:Rangers, Glasgow}}
[[Kategorie:Glasgow]]
[[Kategorie:Skotse sokkerklubs]]
jkbmhy0pc8r2xk2yerpcwdude8ubdzp
Afrikakorps (Rusland)
0
453181
3379137
3379108
2026-11-20T12:09:08Z
BurgertB
2401
Transliterasie
3379137
wikitext
text/x-wiki
[[Lêer:African Corps Russia.svg|duimnael|Embleem van die Russiese Afrikakorps.]]
Die '''Afrikakorps''' ([[Russies]]: Африканский корпус, ''Afrikanski korpoes''), ook genoem die '''Russiese Ekspedisiekorps''' ('''REK'''), is 'n Russiese paramilitêre groep wat deur die Russiese regering beheer en bestuur word om Russiese politieke invloed en Rusland-verbonde regerings in [[Afrika]] te ondersteun. Die Korps het die bedrywighede van die [[Wagner-groep]] [[Private militêre maatskappy|Privaat Militêre Maatskappy]] (PMM) in Afrika grootliks oorgeneem deur die strukture daarvan in te sluit en te herbenoem.<ref>{{Cite web |last=Minde |first=Nicodemus |date=7 Maart 2024 |title=Russia’s Africa Corps – more than old wine in a new bottle |url=https://issafrica.org/iss-today/russias-africa-corps-more-than-old-wine-in-a-new-bottle |access-date=2024-11-06 |website=Institute for Security Studies Africa |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bryjka |first=Filip |last2=Czerep |first2=Jędrzej |date=23 Mei 2024 |title=Africa Corps - a New Iteration of Russia's Old Military Presence in Africa |url=https://pism.pl/webroot/upload/files/Raport/PISM%20Report%20Africa%20Corps_end.pdf |access-date=6 November 2024 |website=Polish Institute of International Affairs}}</ref><ref>{{Cite web |last=Naranjo |first=José |date=2023-12-23 |title=Russia expands into the Sahel with its new brand: Africa Corps |url=https://english.elpais.com/international/2023-12-23/russia-expands-into-the-sahel-with-its-new-brand-africa-corps.html |access-date=2024-11-06 |website=EL PAÍS |language=en-us}}</ref>
==Geskiedenis==
Die Ekspedisiekorps is deur die Russiese Ministerie van Verdediging gestig kort na die dood en moontlike onthoofding van Wagner se leierskap deur Russiese owerhede in 2023,<ref>{{Cite web|date= 23 Augustus 2023|title=Passenger plane crashes in Russia, Wagner chief Prigozhin possibly on board |url=https://novayagazeta.eu/articles/2023/08/23/passenger-plane-crashes-in-russia-wagner-chief-prigozhin-possibly-on-board-en-news|access-date= 25 Augustus 2023|website=Novaya Gazeta}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 Augustus 2023 |title=What now for Wagner after Prigozhin's death? |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-66604261 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230909125608/https://www.bbc.com/news/world-europe-66604261 |archive-date=9 September 2023 |access-date=12 September 2023 |website=[[BBC]]}}</ref> toe 'n [[Twer-oblast vliegtuigongeluk (2023)|vliegtuig]] met sy leier, [[Jewgeni Prigozjin]], neergestort het. In die daaropvolgende tydperk het die Ministerie van Verdediging plek gemaak vir 'n volledig regeringsbeheerde PMM-toneel in [[Rusland]], na die vorige wedywering tussen die Russiese Ministerie van Verdediging en Wagner.<ref>{{Cite web |last=Peltier |first=Elian |date=25 Junie 2024 |title=Year After Failed Mutiny, Russia Tightens Grip on Wagner Units in Africa |url=https://www.nytimes.com/2024/06/25/world/africa/russia-wagner-africa-corps.html |access-date=6 November 2024 |website=[[The New York Times]]}}</ref><ref>{{Cite news |last=Bobin |first=Frédéric |last2=Le Cam |first2=Morgane |date=2023-12-17 |title='Africa Corps': Russia's West African presence rebranded |url=https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2023/12/17/africa-corps-russia-s-sahel-presence-rebranded_6352317_124.html |access-date=2024-11-06 |work=[[Le Monde]] |language=en}}</ref>
Die formasie werk saam met ander regeringsbeheerde strukture, soos die 1ste Ekspedisievrywilliger-aanvalskorps (Redut) se "Bere Brigade" in Afrika.<ref>{{Cite news |last=Eydoux |first=Thomas |last2=Roger |first2=Benjamin |date=2024-07-14 |title=The Bear Brigade, the Kremlin's new paramilitary outfit in Africa |url=https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2024/07/14/the-bear-brigade-the-kremlin-s-new-paramilitary-outfit-in-africa_6684180_124.html |access-date=2024-11-06 |work=[[Le Monde]] |language=en}}</ref> Konstantin Mirzayants, 'n beweerde leier van Redut, is na bewering nou betrokke by die Ministerie van Verdediging se operasies in Afrika en die stigting van die Afrikakorps.<ref name="africacorps">{{Cite web|url=https://www.newamerica.org/future-frontlines/briefs/targeting-wagner-group-us-sanctions/|title=Targeting the Wagner Group: How the U.S. Can Strengthen Sanctions Against Russia|website=New America|date=22 Februarie 2024|first1=Ben|last1=Dalton|first2=Candace|last2=Rondeaux|first3=Merle|last3=Weidt}}</ref>
Die Afrikakorps is ook ontplooi om vir Rusland te veg tydens die [[Russiese inval in Oekraïne sedert 2022|Russiese inval in Oekraïne]], tydens die [[Charkif]]-offensief in 2024.<ref>{{Cite web |last=Denisova |first=Kateryna |date=2024-05-24 |title=UK Defense Ministry: Russia deploys its Africa Corps for Kharkiv Oblast offensive |url=https://kyivindependent.com/uk-defense-ministry-russia-deploys-its-africa-corps-for-kharkiv-oblast-offensive/ |access-date=2024-11-06 |website=The Kyiv Independent |language=en}}</ref>
Op 3 Desember 2024 het die Oekraïense militêre intelligensie-agentskap (HUR) beweer dat Rusland beplan om die Afrikakorps te ontplooi om [[Siriese Burgeroorlog|Siriese regeringsmagte]] te help teen offensiewe deur Siriese rebelle, wat [[Aleppo]] en baie ander belangrike stede en nedersettings verower het,<ref>{{Cite web|url=https://kyivindependent.com/russia-syria-mercenaries/|title=Russia to send mercenaries to Syria to reinforce its troops, Ukrainian intelligence claims|date=3 Desember 2024|website=Kyiv Independent}}</ref> wat die Russiese invloed in Sirië bedreig het.<ref>{{Cite web|url=https://odessa-journal.com/russia-is-evacuating-its-military-fleet-from-syria-following-an-offensive-by-rebels|title=Russia is evacuating its military fleet from Syria following an offensive by rebels|date=3 Desember 2024|website=The Odessa Journal|access-date=26 Augustus 2025|archive-date=23 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250423144542/https://odessa-journal.com/russia-is-evacuating-its-military-fleet-from-syria-following-an-offensive-by-rebels|url-status=dead}}</ref> Die Russiese regering het hulle egter daarvan weerhou om [[Basjar al-Assad]] te versterk, wat tot die val van sy regime gelei het - en eerder die konsentrasie van magte in [[Oekraïne]] geprioritiseer.<ref>{{Cite web |title=‘A personal defeat for Putin’ What the failure to protect Assad could mean for Russia’s future |url=https://meduza.io/en/feature/2024/12/10/a-personal-defeat-for-putin |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20241211080357/https://meduza.io/en/feature/2024/12/10/a-personal-defeat-for-putin |archive-date=11 Desember 2024 |access-date=2024-12-11 |website=Meduza |language=en}}</ref>
==Organisasie==
Die stigting van die Korps is deel van 'n breër Russiese strategie om sy invloed in Afrika te vergroot, waar dit met die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] meeding as deel van 'n breër [[geopolitiek]]e wedywering. Die Afrikakorps opereer deur 'n mengsel van [[Huursoldaat|huursoldate]] en vrywilligers, en ramings van sy grootte wissel.<ref>{{Cite web |last=Karr |first=Liam |date=12 April 2024 |title=Africa File Special Edition: Russia’s Africa Corps Arrives in Niger. What’s Next? |url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/africa-file-special-edition-russia%E2%80%99s-africa-corps-arrives-niger-what%E2%80%99s-next |url-status=dead |access-date=2024-11-06 |website=Institute for the Study of War |language=en |archive-date= 4 Mei 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250504003605/https://www.understandingwar.org/backgrounder/africa-file-special-edition-russia%E2%80%99s-africa-corps-arrives-niger-what%E2%80%99s-next }}</ref><ref>{{Cite web |last=Zenn |first=Jacob |date=9 Julie 2024 |title=Brief: Russia’s Africa Corps Appears to Be Recruiting African Militants |url=https://jamestown.org/program/brief-russias-africa-corps-appears-to-be-recruiting-african-militants/ |access-date=6 November 2024 |website=The Jamestown Foundation |language=en-US}}</ref>
Die Afrikakorps het 'n kleiner en meer geïntegreerde rol in vergelyking met Wagner, en fokus op die verskaffing van militêre ondersteuning, opleiding en samewerking teen [[terrorisme]] met plaaslike Rusland-verbonde regerings in lande soos [[Libië]], [[Mali]], [[Burkina Faso]], [[Niger]] en die [[Sentraal-Afrikaanse Republiek]]. Die Russiese regering beoog om hierdie entiteit te gebruik om invloed te projekteer en die veiligheidsvakuum te vul wat gelaat is deur die onttrekking van [[Weste]]rse moondhede, veral [[Frankryk]], uit die Sahelstreek. Rusland poog ook om beheer te verkry oor strategiese hulpbronne soos [[uraan]], veral in Niger, asook om migrasieroetes vir geopolitieke doeleindes te benut.<ref>{{Cite web |last=Zenn |first=Jacob |date=2024-09-11 |title=Revisiting Russian “Africa Corps’” Organizational Structure - FMSOFMSO |url=https://fmso.tradoc.army.mil/2024/revisiting-russian-africa-corps-organizational-structure/ |access-date=2024-11-06 |website=Foreign Military Studies Office |language=en-US |archive-date=2025-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250604071102/https://fmso.tradoc.army.mil/2024/revisiting-russian-africa-corps-organizational-structure/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-05-23 |title=Africa Corps: Russia’s new force in Africa |url=https://disinfo.africa/africa-corps-russias-new-military-force-on-the-continent-0c4cd23fd09a |access-date=2024-11-06 |website=African Digital Democracy Observatory |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Schwikowski |first=Martina |last2=Tiassou |first2=Kossivi Tiassou |last3=Koena |first3=Jean Fernand |date=9 Februarie 2024 |title=After Wagner, Russia makes new military plans in Africa |url=https://www.dw.com/en/after-wagner-russia-makes-new-military-plans-in-africa/a-68213643 |access-date=2024-11-06 |website=Deutsche Welle |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Banchereau |first=Mark |last2=Donati |first2=Jessica |date=2024-06-06 |title=What to know about Russia's growing footprint in Africa |url=https://apnews.com/article/mali-wagner-mercenaries-russia-abuses-b03cf8fe6d9ddbbcdb2d012464944906 |access-date=2024-11-06 |website=AP News |language=en}}</ref>
==Sanksies==
In November 2024 het die [[Verenigde Koninkryk]] sanksies teen die Afrikakorps saam met die Espanola-formasie en die 81ste Spesiale Magte Brigade goedgekeur. Volgens die minister van buitelandse sake, David Lammy, is die doel om onwettige Russiese aktiwiteite teen te werk, die destabilisering van Afrikalande te belemmer en die toevoer vir die Russiese oorlogspoging in Oekraïne te onderbreek.<ref>{{Cite web|url=https://www.spiegel.de/ausland/afrika-grossbritannien-verhaengt-sanktionen-gegen-russische-soeldner-in-libyen-mali-und-zentralafrikanischer-republik-a-751ae700-c4fc-48d9-8845-f047b67d5639|title=Verbindungen zum Kreml: Großbritannien sanktioniert russische Söldnergruppen in Afrika|website=[[Der Spiegel]]|date=7 November 2024|lang=de}}</ref>
==Aktiwiteite==
===Hoofgebiede===
*Afrika: Alliansie van Sahel-state: Mali, Burkina Faso,<ref>{{Cite web |date=25 Januarie 2024 |title=Russian troops deploy to Burkina Faso |url=https://www.reuters.com/world/africa/russian-troops-deploy-burkina-faso-2024-01-25/ |access-date=6 November 2024 |website=[[Reuters]]}}</ref> Niger;<ref>{{Cite news |last=Ewokor |first=Chris |last2=Armstrong |first2=Kathryn |date=2024-04-12 |title=Russian troops arrive in Niger as military agreement begins |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-68796359 |access-date=2024-11-06 |work=[[BBC]] |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-04-12 |title=Russian defense systems, trainers arrive in Niger |url=https://www.voanews.com/a/russian-military-trainers-arrive-in-niger-as-relations-with-us-deteriorate/7567478.html |access-date=2024-11-06 |website=Voice of America |language=en}}</ref> Libië en die Sentraal-Afrikaanse Republiek<ref>{{Cite web|url=https://www.criticalthreats.org/analysis/africa-file-special-edition-syrias-potential-impact-on-russias-africa-and-mediterranean-ambitions|title=Africa File Special Edition: Syria’s Potential Impact on Russia’s Africa and Mediterranean Ambitions|date=4 Desember 2024|first=Liam|last=Karr|website=Critical Threats}}</ref>
*Europa: Oekraïne, Rusland
===Volgens land===
====Mali====
In Desember 2024 het die Russiese Ministerie van Verdediging 1000 soldate van die Afrikakorps na Mali ontplooi, terwyl 1500 van die Wagner-groep onder bevel van Ruslan Zlobin steeds daar was.<ref name="corpsbamako"/> Die Wagner-lede is hoofsaaklik in die noorde van die land ontplooi, terwyl die Afrikakorps in [[Bamako]] en die sentrale dele gekonsentreer was.<ref name="corpsbamako">{{Cite web|url=https://www.lemonde.fr/afrique/article/2025/03/06/au-mali-la-russie-accelere-le-tempo-du-remplacement-de-wagner_6576767_3212.html|first=Benjamin|last=Roger|title=Au Mali, la Russie accélère le tempo du remplacement de Wagner|website=[[Le Monde]]|language=fr|date=6 Maart 2025}}</ref>
Op 6 Junie 2025 het die regeringsbeheerde Wagner-groep aangekondig dat hulle Mali verlaat, met die Afrikakorps wat Russiese operasies voortsit om die Malinese militêre junta te ondersteun<ref name="wagnermali"/> Die Afrikakorps het toe die enigste Russiese mag in die land geword. Verskeie Wagner-leiers het egter na die Afrikakorps oorgeskuif met sommige van hul manne, insluitend Andrei Ivanov, bekend as 'Kep', Ruslan Zaprudsky, bekend as "Rusich" en Alexander Kuznetsov, bekend as 'Ratibor'.<ref>{{Cite web|url=https://www.lemonde.fr/afrique/article/2025/06/06/au-mali-les-russes-de-wagner-quittent-le-pays-remplaces-par-ceux-d-africa-corps_6610872_3212.html|title=Au Mali, les Russes de Wagner quittent le pays, remplacés par ceux d'Africa Corps|language=fr|date=6 Junie 2025|first=Benjamin|last=Roger|website=[[Le Monde]]}}</ref> Volgens Amerikaanse amptenare was ongeveer 2000 soldate van beide paramilitêre groepe in Mali gestasioneer.<ref name="wagnermali">{{Cite web|url=https://dw.com/en/russias-wagner-group-leaves-mali-africa-corps-will-stay/a-72829045|title=Russia's Wagner Group leaves Mali, Africa Corps will stay|first=Midhat|last=Fatimah|date=7 Junie 2025|access-date=8 June 2025|website=Deutsche Welle}}</ref>
====Burkina Faso====
Op 24 Januarie 2024 het militêre personeel van Rusland se Afrikakorps, wat bedoel was om Wagner te vervang, in Burkina Faso aangekom om sekuriteit te bied, insluitend vir Traoré. Daar was na bewering beplan dat die 100 personeellede tot 300 uitgebrei sou word.<ref>{{cite news |title=Russian Troops Begin Burkina Faso Deployment to Bolster Security |first=Katarina |last=Hoije |date=25 Januarie 2024 |url= https://www.bloomberg.com/news/articles/2024-01-24/russian-troops-begin-burkina-faso-deployment-to-bolster-security |work=Bloomberg |url-access=subscription |access-date=2 Augustus 2024}}</ref> Dit is onthul dat 'n militêre basis vir die Afrikakorps in Loumbila, noordoos van Burkina Faso se hoofstad Ouagadougou, gevestig is.<ref>{{Cite news |title=Au Burkina Faso, la première base militaire russe d'Africa Corps |date=6 Maart 2024 |url=https://www.lemonde.fr/afrique/video/2024/03/06/au-burkina-faso-la-premiere-base-militaire-russe-d-africa-corps_6220477_3212.html |access-date=2024-03-08 |work=Le Monde.fr |language=fr-FR}}</ref>
== Verwysings ==
{{Verwysings|3}}
== Eksterne skakels ==
* [https://xn--80aaxibyhcflvd.xn--p1ai/ африкакорпус.рф] — Hoofkwartier van die Afrikakorps in Moskou.
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Sekuriteit]]
[[Kategorie:Rusland]]
[[Kategorie:Afrika]]
45whbm6jb7ipt8uhv84a1cdljvpakr3
3379155
3379137
2026-11-20T12:35:21Z
BurgertB
2401
Transliterasie, taal
3379155
wikitext
text/x-wiki
[[Lêer:African Corps Russia.svg|duimnael|Embleem van die Russiese Afrikakorps.]]
Die '''Afrikakorps''' ([[Russies]]: Африканский корпус, ''Afrikanski korpoes''), ook genoem die '''Russiese Ekspedisiekorps''', is 'n Russiese paramilitêre groep wat deur die Russiese regering beheer en bestuur word om Russiese politieke invloed en Ruslandverbonde regerings in [[Afrika]] te ondersteun. Die korps het die bedrywighede van die [[Wagner-groep]] [[Private militêre maatskappy|Privaat Militêre Maatskappy]] (PMM) in Afrika grootliks oorgeneem deur die strukture daarvan in te sluit en te herbenoem.<ref>{{Cite web |last=Minde |first=Nicodemus |date=7 Maart 2024 |title=Russia’s Africa Corps – more than old wine in a new bottle |url=https://issafrica.org/iss-today/russias-africa-corps-more-than-old-wine-in-a-new-bottle |access-date=2024-11-06 |website=Institute for Security Studies Africa |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bryjka |first=Filip |last2=Czerep |first2=Jędrzej |date=23 Mei 2024 |title=Africa Corps - a New Iteration of Russia's Old Military Presence in Africa |url=https://pism.pl/webroot/upload/files/Raport/PISM%20Report%20Africa%20Corps_end.pdf |access-date=6 November 2024 |website=Polish Institute of International Affairs}}</ref><ref>{{Cite web |last=Naranjo |first=José |date=2023-12-23 |title=Russia expands into the Sahel with its new brand: Africa Corps |url=https://english.elpais.com/international/2023-12-23/russia-expands-into-the-sahel-with-its-new-brand-africa-corps.html |access-date=2024-11-06 |website=EL PAÍS |language=en-us}}</ref>
==Geskiedenis==
Die Ekspedisiekorps is deur die Russiese ministerie van verdediging gestig kort ná die dood en moontlike onthoofding van Wagner se hoof in 2023 deur Russiese owerhede,<ref>{{Cite web|date= 23 Augustus 2023|title=Passenger plane crashes in Russia, Wagner chief Prigozhin possibly on board |url=https://novayagazeta.eu/articles/2023/08/23/passenger-plane-crashes-in-russia-wagner-chief-prigozhin-possibly-on-board-en-news|access-date= 25 Augustus 2023|website=Novaya Gazeta}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 Augustus 2023 |title=What now for Wagner after Prigozhin's death? |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-66604261 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230909125608/https://www.bbc.com/news/world-europe-66604261 |archive-date=9 September 2023 |access-date=12 September 2023 |website=[[BBC]]}}</ref> toe 'n [[Twer-oblast vliegtuigongeluk (2023)|vliegtuig]] met sy leier, [[Jewgeni Prigozjin]], neergestort het. In die daaropvolgende tydperk het die ministerie van verdediging plek gemaak vir 'n volledig regeringsbeheerde PMM-toneel in [[Rusland]], ná die wedywering tussen die Russiese ministerie van verdediging en Wagner.<ref>{{Cite web |last=Peltier |first=Elian |date=25 Junie 2024 |title=Year After Failed Mutiny, Russia Tightens Grip on Wagner Units in Africa |url=https://www.nytimes.com/2024/06/25/world/africa/russia-wagner-africa-corps.html |access-date=6 November 2024 |website=[[The New York Times]]}}</ref><ref>{{Cite news |last=Bobin |first=Frédéric |last2=Le Cam |first2=Morgane |date=2023-12-17 |title='Africa Corps': Russia's West African presence rebranded |url=https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2023/12/17/africa-corps-russia-s-sahel-presence-rebranded_6352317_124.html |access-date=2024-11-06 |work=[[Le Monde]] |language=en}}</ref>
Die formasie werk saam met ander regeringsbeheerde strukture, soos die 1ste Ekspedisievrywilligeraanvalskorps (Redut) se "Bere Brigade" in Afrika.<ref>{{Cite news |last=Eydoux |first=Thomas |last2=Roger |first2=Benjamin |date=2024-07-14 |title=The Bear Brigade, the Kremlin's new paramilitary outfit in Africa |url=https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2024/07/14/the-bear-brigade-the-kremlin-s-new-paramilitary-outfit-in-africa_6684180_124.html |access-date=2024-11-06 |work=[[Le Monde]] |language=en}}</ref> Konstantin Mirzajants, 'n beweerde leier van Redut, is na bewering nou betrokke by die ministerie van verdediging se operasies in Afrika en die stigting van die Afrikakorps.<ref name="africacorps">{{Cite web|url=https://www.newamerica.org/future-frontlines/briefs/targeting-wagner-group-us-sanctions/|title=Targeting the Wagner Group: How the U.S. Can Strengthen Sanctions Against Russia|website=New America|date=22 Februarie 2024|first1=Ben|last1=Dalton|first2=Candace|last2=Rondeaux|first3=Merle|last3=Weidt}}</ref>
Die Afrikakorps is ook ontplooi om vir Rusland te veg tydens die [[Charkif]]-offensief in 2024 van die [[Russiese inval in Oekraïne sedert 2022|Russiese inval in Oekraïne]].<ref>{{Cite web |last=Denisova |first=Kateryna |date=2024-05-24 |title=UK Defense Ministry: Russia deploys its Africa Corps for Kharkiv Oblast offensive |url=https://kyivindependent.com/uk-defense-ministry-russia-deploys-its-africa-corps-for-kharkiv-oblast-offensive/ |access-date=2024-11-06 |website=The Kyiv Independent |language=en}}</ref>
Op 3 Desember 2024 het die Oekraïense militêre intelligensieagentskap beweer Rusland beplan om die Afrikakorps te ontplooi om [[Siriese Burgeroorlog|Siriese regeringsmagte]] te help teen aanvalle deur Siriese rebelle, wat [[Aleppo]] en baie ander belangrike stede en nedersettings verower het<ref>{{Cite web|url=https://kyivindependent.com/russia-syria-mercenaries/|title=Russia to send mercenaries to Syria to reinforce its troops, Ukrainian intelligence claims|date=3 Desember 2024|website=Kyiv Independent}}</ref> wat die Russiese invloed in Sirië bedreig het.<ref>{{Cite web|url=https://odessa-journal.com/russia-is-evacuating-its-military-fleet-from-syria-following-an-offensive-by-rebels|title=Russia is evacuating its military fleet from Syria following an offensive by rebels|date=3 Desember 2024|website=The Odessa Journal|access-date=26 Augustus 2025|archive-date=23 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250423144542/https://odessa-journal.com/russia-is-evacuating-its-military-fleet-from-syria-following-an-offensive-by-rebels|url-status=dead}}</ref> Die Russiese regering het hulle egter daarvan weerhou om [[Basjar al-Assad]] te versterk – wat tot die val van sy regime gelei het – en voorkeur gegee aan die konsentrasie van magte in [[Oekraïne]].<ref>{{Cite web |title=‘A personal defeat for Putin’ What the failure to protect Assad could mean for Russia’s future |url=https://meduza.io/en/feature/2024/12/10/a-personal-defeat-for-putin |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20241211080357/https://meduza.io/en/feature/2024/12/10/a-personal-defeat-for-putin |archive-date=11 Desember 2024 |access-date=2024-12-11 |website=Meduza |language=en}}</ref>
==Organisasie==
Die stigting van die korps is deel van 'n breër Russiese strategie om sy invloed in Afrika te vergroot, waar dit met die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] meeding as deel van 'n breër [[geopolitiek]]e wedywering. Die Afrikakorps opereer deur 'n mengsel van [[Huursoldaat|huursoldate]] en vrywilligers, en ramings van sy grootte wissel.<ref>{{Cite web |last=Karr |first=Liam |date=12 April 2024 |title=Africa File Special Edition: Russia’s Africa Corps Arrives in Niger. What’s Next? |url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/africa-file-special-edition-russia%E2%80%99s-africa-corps-arrives-niger-what%E2%80%99s-next |url-status=dead |access-date=2024-11-06 |website=Institute for the Study of War |language=en |archive-date= 4 Mei 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250504003605/https://www.understandingwar.org/backgrounder/africa-file-special-edition-russia%E2%80%99s-africa-corps-arrives-niger-what%E2%80%99s-next }}</ref><ref>{{Cite web |last=Zenn |first=Jacob |date=9 Julie 2024 |title=Brief: Russia’s Africa Corps Appears to Be Recruiting African Militants |url=https://jamestown.org/program/brief-russias-africa-corps-appears-to-be-recruiting-african-militants/ |access-date=6 November 2024 |website=The Jamestown Foundation |language=en-US}}</ref>
Die Afrikakorps het 'n kleiner en meer geïntegreerde rol in vergelyking met Wagner, en fokus op die verskaffing van militêre ondersteuning, opleiding en samewerking teen [[terrorisme]] met plaaslike Rusland-verbonde regerings in lande soos [[Libië]], [[Mali]], [[Burkina Faso]], [[Niger]] en die [[Sentraal-Afrikaanse Republiek]]. Die Russiese regering beoog om hierdie entiteit te gebruik om invloed te projekteer en die veiligheidsvakuum te vul wat gelaat is deur die onttrekking van [[Weste]]rse moondhede, veral [[Frankryk]], uit die Sahelstreek. Rusland poog ook om beheer te verkry oor strategiese hulpbronne soos [[uraan]], veral in Niger, asook om migrasieroetes vir geopolitieke doeleindes te benut.<ref>{{Cite web |last=Zenn |first=Jacob |date=2024-09-11 |title=Revisiting Russian “Africa Corps’” Organizational Structure - FMSOFMSO |url=https://fmso.tradoc.army.mil/2024/revisiting-russian-africa-corps-organizational-structure/ |access-date=2024-11-06 |website=Foreign Military Studies Office |language=en-US |archive-date=2025-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250604071102/https://fmso.tradoc.army.mil/2024/revisiting-russian-africa-corps-organizational-structure/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-05-23 |title=Africa Corps: Russia’s new force in Africa |url=https://disinfo.africa/africa-corps-russias-new-military-force-on-the-continent-0c4cd23fd09a |access-date=2024-11-06 |website=African Digital Democracy Observatory |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Schwikowski |first=Martina |last2=Tiassou |first2=Kossivi Tiassou |last3=Koena |first3=Jean Fernand |date=9 Februarie 2024 |title=After Wagner, Russia makes new military plans in Africa |url=https://www.dw.com/en/after-wagner-russia-makes-new-military-plans-in-africa/a-68213643 |access-date=2024-11-06 |website=Deutsche Welle |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Banchereau |first=Mark |last2=Donati |first2=Jessica |date=2024-06-06 |title=What to know about Russia's growing footprint in Africa |url=https://apnews.com/article/mali-wagner-mercenaries-russia-abuses-b03cf8fe6d9ddbbcdb2d012464944906 |access-date=2024-11-06 |website=AP News |language=en}}</ref>
==Sanksies==
In November 2024 het die [[Verenigde Koninkryk]] sanksies teen die Afrikakorps, die Espanola-formasie en die 81ste Spesiale Magte Brigade goedgekeur. Volgens die minister van buitelandse sake, David Lammy, is die doel om onwettige Russiese aktiwiteite teen te werk, die destabilisering van Afrikalande te belemmer en die toevoer vir die Russiese oorlogspoging in Oekraïne te onderbreek.<ref>{{Cite web|url=https://www.spiegel.de/ausland/afrika-grossbritannien-verhaengt-sanktionen-gegen-russische-soeldner-in-libyen-mali-und-zentralafrikanischer-republik-a-751ae700-c4fc-48d9-8845-f047b67d5639|title=Verbindungen zum Kreml: Großbritannien sanktioniert russische Söldnergruppen in Afrika|website=[[Der Spiegel]]|date=7 November 2024|lang=de}}</ref>
==Aktiwiteite==
===Hoofgebiede===
*Afrika: Alliansie van Sahel-state: Mali, Burkina Faso,<ref>{{Cite web |date=25 Januarie 2024 |title=Russian troops deploy to Burkina Faso |url=https://www.reuters.com/world/africa/russian-troops-deploy-burkina-faso-2024-01-25/ |access-date=6 November 2024 |website=[[Reuters]]}}</ref> Niger;<ref>{{Cite news |last=Ewokor |first=Chris |last2=Armstrong |first2=Kathryn |date=2024-04-12 |title=Russian troops arrive in Niger as military agreement begins |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-68796359 |access-date=2024-11-06 |work=[[BBC]] |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-04-12 |title=Russian defense systems, trainers arrive in Niger |url=https://www.voanews.com/a/russian-military-trainers-arrive-in-niger-as-relations-with-us-deteriorate/7567478.html |access-date=2024-11-06 |website=Voice of America |language=en}}</ref> Libië en die Sentraal-Afrikaanse Republiek<ref>{{Cite web|url=https://www.criticalthreats.org/analysis/africa-file-special-edition-syrias-potential-impact-on-russias-africa-and-mediterranean-ambitions|title=Africa File Special Edition: Syria’s Potential Impact on Russia’s Africa and Mediterranean Ambitions|date=4 Desember 2024|first=Liam|last=Karr|website=Critical Threats}}</ref>
*Europa: Oekraïne, Rusland
===Volgens land===
====Mali====
In Desember 2024 het die Russiese Ministerie van Verdediging 1000 soldate van die Afrikakorps na Mali ontplooi, terwyl 1500 van die Wagner-groep onder bevel van Roeslan Zlobin steeds daar was.<ref name="corpsbamako"/> Die Wagner-lede is hoofsaaklik in die noorde van die land ontplooi, terwyl die Afrikakorps in [[Bamako]] en die sentrale dele gekonsentreer was.<ref name="corpsbamako">{{Cite web|url=https://www.lemonde.fr/afrique/article/2025/03/06/au-mali-la-russie-accelere-le-tempo-du-remplacement-de-wagner_6576767_3212.html|first=Benjamin|last=Roger|title=Au Mali, la Russie accélère le tempo du remplacement de Wagner|website=[[Le Monde]]|language=fr|date=6 Maart 2025}}</ref>
Op 6 Junie 2025 het die regeringsbeheerde Wagner-groep aangekondig dat hulle Mali verlaat, met die Afrikakorps wat Russiese operasies voortsit om die Malinese militêre junta te ondersteun<ref name="wagnermali"/> Die Afrikakorps het toe die enigste Russiese mag in die land geword. Verskeie Wagner-leiers het egter na die Afrikakorps oorgeskuif met sommige van hul manne, insluitend Andrei Iwanof, bekend as "Kep"', Roeslan Zaproedskyi, bekend as "Roesitsj", en Aleksander Koeznetsof, bekend as "Ratibor.<ref>{{Cite web|url=https://www.lemonde.fr/afrique/article/2025/06/06/au-mali-les-russes-de-wagner-quittent-le-pays-remplaces-par-ceux-d-africa-corps_6610872_3212.html|title=Au Mali, les Russes de Wagner quittent le pays, remplacés par ceux d'Africa Corps|language=fr|date=6 Junie 2025|first=Benjamin|last=Roger|website=[[Le Monde]]}}</ref> Volgens Amerikaanse amptenare was ongeveer 2000 soldate van beide paramilitêre groepe in Mali gestasioneer.<ref name="wagnermali">{{Cite web|url=https://dw.com/en/russias-wagner-group-leaves-mali-africa-corps-will-stay/a-72829045|title=Russia's Wagner Group leaves Mali, Africa Corps will stay|first=Midhat|last=Fatimah|date=7 Junie 2025|access-date=8 June 2025|website=Deutsche Welle}}</ref>
====Burkina Faso====
Op 24 Januarie 2024 het militêre personeel van Rusland se Afrikakorps, wat bedoel was om Wagner te vervang, in Burkina Faso aangekom om sekuriteit te bied, insluitend vir Traoré. Daar is na bewering beplan dat die 100 personeellede tot 300 uitgebrei sou word.<ref>{{cite news |title=Russian Troops Begin Burkina Faso Deployment to Bolster Security |first=Katarina |last=Hoije |date=25 Januarie 2024 |url= https://www.bloomberg.com/news/articles/2024-01-24/russian-troops-begin-burkina-faso-deployment-to-bolster-security |work=Bloomberg |url-access=subscription |access-date=2 Augustus 2024}}</ref> Daar is onthul dat 'n militêre basis vir die Afrikakorps in Loumbila, noordoos van Burkina Faso se hoofstad, Ouagadougou, gevestig is.<ref>{{Cite news |title=Au Burkina Faso, la première base militaire russe d'Africa Corps |date=6 Maart 2024 |url=https://www.lemonde.fr/afrique/video/2024/03/06/au-burkina-faso-la-premiere-base-militaire-russe-d-africa-corps_6220477_3212.html |access-date=2024-03-08 |work=Le Monde.fr |language=fr-FR}}</ref>
== Verwysings ==
{{Verwysings|3}}
== Eksterne skakels ==
* [https://xn--80aaxibyhcflvd.xn--p1ai/ африкакорпус.рф] — Hoofkwartier van die Afrikakorps in Moskou.
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Sekuriteit]]
[[Kategorie:Rusland]]
[[Kategorie:Afrika]]
ftngoef8twazv2cs7jdyznjgwf8b4wb
3379156
3379155
2026-11-20T12:36:50Z
BurgertB
2401
3379156
wikitext
text/x-wiki
[[Lêer:African Corps Russia.svg|duimnael|Embleem van die Russiese Afrikakorps.]]
Die '''Afrikakorps''' ([[Russies]]: Африканский корпус, ''Afrikanski korpoes''), ook genoem die '''Russiese Ekspedisiekorps''', is 'n Russiese paramilitêre groep wat deur die Russiese regering beheer en bestuur word om Russiese politieke invloed en Ruslandverbonde regerings in [[Afrika]] te ondersteun. Die korps het die bedrywighede van die [[Wagner-groep]] [[Private militêre maatskappy|Privaat Militêre Maatskappy]] (PMM) in Afrika grootliks oorgeneem deur die strukture daarvan in te sluit en te herbenoem.<ref>{{Cite web |last=Minde |first=Nicodemus |date=7 Maart 2024 |title=Russia’s Africa Corps – more than old wine in a new bottle |url=https://issafrica.org/iss-today/russias-africa-corps-more-than-old-wine-in-a-new-bottle |access-date=2024-11-06 |website=Institute for Security Studies Africa |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bryjka |first=Filip |last2=Czerep |first2=Jędrzej |date=23 Mei 2024 |title=Africa Corps - a New Iteration of Russia's Old Military Presence in Africa |url=https://pism.pl/webroot/upload/files/Raport/PISM%20Report%20Africa%20Corps_end.pdf |access-date=6 November 2024 |website=Polish Institute of International Affairs}}</ref><ref>{{Cite web |last=Naranjo |first=José |date=2023-12-23 |title=Russia expands into the Sahel with its new brand: Africa Corps |url=https://english.elpais.com/international/2023-12-23/russia-expands-into-the-sahel-with-its-new-brand-africa-corps.html |access-date=2024-11-06 |website=EL PAÍS |language=en-us}}</ref>
==Geskiedenis==
Die Ekspedisiekorps is deur die Russiese ministerie van verdediging gestig kort ná die dood en moontlike onthoofding van Wagner se hoof in 2023 deur Russiese owerhede,<ref>{{Cite web|date= 23 Augustus 2023|title=Passenger plane crashes in Russia, Wagner chief Prigozhin possibly on board |url=https://novayagazeta.eu/articles/2023/08/23/passenger-plane-crashes-in-russia-wagner-chief-prigozhin-possibly-on-board-en-news|access-date= 25 Augustus 2023|website=Novaya Gazeta}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 Augustus 2023 |title=What now for Wagner after Prigozhin's death? |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-66604261 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230909125608/https://www.bbc.com/news/world-europe-66604261 |archive-date=9 September 2023 |access-date=12 September 2023 |website=[[BBC]]}}</ref> toe 'n [[Twer-oblast vliegtuigongeluk (2023)|vliegtuig]] met sy leier, [[Jewgeni Prigozjin]], neergestort het. In die daaropvolgende tydperk het die ministerie van verdediging plek gemaak vir 'n volledig regeringsbeheerde PMM-toneel in [[Rusland]], ná die wedywering tussen die Russiese ministerie van verdediging en Wagner.<ref>{{Cite web |last=Peltier |first=Elian |date=25 Junie 2024 |title=Year After Failed Mutiny, Russia Tightens Grip on Wagner Units in Africa |url=https://www.nytimes.com/2024/06/25/world/africa/russia-wagner-africa-corps.html |access-date=6 November 2024 |website=[[The New York Times]]}}</ref><ref>{{Cite news |last=Bobin |first=Frédéric |last2=Le Cam |first2=Morgane |date=2023-12-17 |title='Africa Corps': Russia's West African presence rebranded |url=https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2023/12/17/africa-corps-russia-s-sahel-presence-rebranded_6352317_124.html |access-date=2024-11-06 |work=[[Le Monde]] |language=en}}</ref>
Die formasie werk saam met ander regeringsbeheerde strukture, soos die 1ste Ekspedisievrywilligeraanvalskorps (Redut) se "Bere Brigade" in Afrika.<ref>{{Cite news |last=Eydoux |first=Thomas |last2=Roger |first2=Benjamin |date=2024-07-14 |title=The Bear Brigade, the Kremlin's new paramilitary outfit in Africa |url=https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2024/07/14/the-bear-brigade-the-kremlin-s-new-paramilitary-outfit-in-africa_6684180_124.html |access-date=2024-11-06 |work=[[Le Monde]] |language=en}}</ref> Konstantin Mirzajants, 'n beweerde leier van Redut, is na bewering nou betrokke by die ministerie van verdediging se operasies in Afrika en die stigting van die Afrikakorps.<ref name="africacorps">{{Cite web|url=https://www.newamerica.org/future-frontlines/briefs/targeting-wagner-group-us-sanctions/|title=Targeting the Wagner Group: How the U.S. Can Strengthen Sanctions Against Russia|website=New America|date=22 Februarie 2024|first1=Ben|last1=Dalton|first2=Candace|last2=Rondeaux|first3=Merle|last3=Weidt}}</ref>
Die Afrikakorps is ook ontplooi om vir Rusland te veg tydens die [[Charkif]]-offensief in 2024 van die [[Russiese inval in Oekraïne sedert 2022|Russiese inval in Oekraïne]].<ref>{{Cite web |last=Denisova |first=Kateryna |date=2024-05-24 |title=UK Defense Ministry: Russia deploys its Africa Corps for Kharkiv Oblast offensive |url=https://kyivindependent.com/uk-defense-ministry-russia-deploys-its-africa-corps-for-kharkiv-oblast-offensive/ |access-date=2024-11-06 |website=The Kyiv Independent |language=en}}</ref>
Op 3 Desember 2024 het die Oekraïense militêre intelligensieagentskap beweer Rusland beplan om die Afrikakorps te ontplooi om [[Siriese Burgeroorlog|Siriese regeringsmagte]] te help teen aanvalle deur Siriese rebelle, wat [[Aleppo]] en baie ander belangrike stede en nedersettings verower het<ref>{{Cite web|url=https://kyivindependent.com/russia-syria-mercenaries/|title=Russia to send mercenaries to Syria to reinforce its troops, Ukrainian intelligence claims|date=3 Desember 2024|website=Kyiv Independent}}</ref> wat die Russiese invloed in Sirië bedreig het.<ref>{{Cite web|url=https://odessa-journal.com/russia-is-evacuating-its-military-fleet-from-syria-following-an-offensive-by-rebels|title=Russia is evacuating its military fleet from Syria following an offensive by rebels|date=3 Desember 2024|website=The Odessa Journal|access-date=26 Augustus 2025|archive-date=23 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250423144542/https://odessa-journal.com/russia-is-evacuating-its-military-fleet-from-syria-following-an-offensive-by-rebels|url-status=dead}}</ref> Die Russiese regering het hulle egter daarvan weerhou om [[Basjar al-Assad]] te versterk – wat tot die val van sy regime gelei het – en voorkeur gegee aan die konsentrasie van magte in [[Oekraïne]].<ref>{{Cite web |title=‘A personal defeat for Putin’ What the failure to protect Assad could mean for Russia’s future |url=https://meduza.io/en/feature/2024/12/10/a-personal-defeat-for-putin |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20241211080357/https://meduza.io/en/feature/2024/12/10/a-personal-defeat-for-putin |archive-date=11 Desember 2024 |access-date=2024-12-11 |website=Meduza |language=en}}</ref>
==Organisasie==
Die stigting van die korps is deel van 'n breër Russiese strategie om sy invloed in Afrika te vergroot, waar dit met die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] meeding as deel van 'n breër [[geopolitiek]]e wedywering. Die Afrikakorps opereer deur 'n mengsel van [[Huursoldaat|huursoldate]] en vrywilligers, en ramings van sy grootte wissel.<ref>{{Cite web |last=Karr |first=Liam |date=12 April 2024 |title=Africa File Special Edition: Russia’s Africa Corps Arrives in Niger. What’s Next? |url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/africa-file-special-edition-russia%E2%80%99s-africa-corps-arrives-niger-what%E2%80%99s-next |url-status=dead |access-date=2024-11-06 |website=Institute for the Study of War |language=en |archive-date= 4 Mei 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250504003605/https://www.understandingwar.org/backgrounder/africa-file-special-edition-russia%E2%80%99s-africa-corps-arrives-niger-what%E2%80%99s-next }}</ref><ref>{{Cite web |last=Zenn |first=Jacob |date=9 Julie 2024 |title=Brief: Russia’s Africa Corps Appears to Be Recruiting African Militants |url=https://jamestown.org/program/brief-russias-africa-corps-appears-to-be-recruiting-african-militants/ |access-date=6 November 2024 |website=The Jamestown Foundation |language=en-US}}</ref>
Die Afrikakorps het 'n kleiner en meer geïntegreerde rol in vergelyking met Wagner, en fokus op die verskaffing van militêre ondersteuning, opleiding en samewerking teen [[terrorisme]] met plaaslike Rusland-verbonde regerings in lande soos [[Libië]], [[Mali]], [[Burkina Faso]], [[Niger]] en die [[Sentraal-Afrikaanse Republiek]]. Die Russiese regering beoog om hierdie entiteit te gebruik om invloed te projekteer en die veiligheidsvakuum te vul wat gelaat is deur die onttrekking van [[Weste]]rse moondhede, veral [[Frankryk]], uit die Sahelstreek. Rusland poog ook om beheer te verkry oor strategiese hulpbronne soos [[uraan]], veral in Niger, asook om migrasieroetes vir geopolitieke doeleindes te benut.<ref>{{Cite web |last=Zenn |first=Jacob |date=2024-09-11 |title=Revisiting Russian “Africa Corps’” Organizational Structure - FMSOFMSO |url=https://fmso.tradoc.army.mil/2024/revisiting-russian-africa-corps-organizational-structure/ |access-date=2024-11-06 |website=Foreign Military Studies Office |language=en-US |archive-date=2025-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250604071102/https://fmso.tradoc.army.mil/2024/revisiting-russian-africa-corps-organizational-structure/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-05-23 |title=Africa Corps: Russia’s new force in Africa |url=https://disinfo.africa/africa-corps-russias-new-military-force-on-the-continent-0c4cd23fd09a |access-date=2024-11-06 |website=African Digital Democracy Observatory |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Schwikowski |first=Martina |last2=Tiassou |first2=Kossivi Tiassou |last3=Koena |first3=Jean Fernand |date=9 Februarie 2024 |title=After Wagner, Russia makes new military plans in Africa |url=https://www.dw.com/en/after-wagner-russia-makes-new-military-plans-in-africa/a-68213643 |access-date=2024-11-06 |website=Deutsche Welle |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Banchereau |first=Mark |last2=Donati |first2=Jessica |date=2024-06-06 |title=What to know about Russia's growing footprint in Africa |url=https://apnews.com/article/mali-wagner-mercenaries-russia-abuses-b03cf8fe6d9ddbbcdb2d012464944906 |access-date=2024-11-06 |website=AP News |language=en}}</ref>
==Sanksies==
In November 2024 het die [[Verenigde Koninkryk]] sanksies teen die Afrikakorps, die Espanola-formasie en die 81ste Spesiale Magte Brigade goedgekeur. Volgens die minister van buitelandse sake, David Lammy, is die doel om onwettige Russiese aktiwiteite teen te werk, die destabilisering van Afrikalande te belemmer en die toevoer vir die Russiese oorlogspoging in Oekraïne te onderbreek.<ref>{{Cite web|url=https://www.spiegel.de/ausland/afrika-grossbritannien-verhaengt-sanktionen-gegen-russische-soeldner-in-libyen-mali-und-zentralafrikanischer-republik-a-751ae700-c4fc-48d9-8845-f047b67d5639|title=Verbindungen zum Kreml: Großbritannien sanktioniert russische Söldnergruppen in Afrika|website=[[Der Spiegel]]|date=7 November 2024|lang=de}}</ref>
==Aktiwiteite==
===Hoofgebiede===
*Afrika: Alliansie van Sahel-state: Mali, Burkina Faso,<ref>{{Cite web |date=25 Januarie 2024 |title=Russian troops deploy to Burkina Faso |url=https://www.reuters.com/world/africa/russian-troops-deploy-burkina-faso-2024-01-25/ |access-date=6 November 2024 |website=[[Reuters]]}}</ref> Niger;<ref>{{Cite news |last=Ewokor |first=Chris |last2=Armstrong |first2=Kathryn |date=2024-04-12 |title=Russian troops arrive in Niger as military agreement begins |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-68796359 |access-date=2024-11-06 |work=[[BBC]] |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-04-12 |title=Russian defense systems, trainers arrive in Niger |url=https://www.voanews.com/a/russian-military-trainers-arrive-in-niger-as-relations-with-us-deteriorate/7567478.html |access-date=2024-11-06 |website=Voice of America |language=en}}</ref> Libië en die Sentraal-Afrikaanse Republiek<ref>{{Cite web|url=https://www.criticalthreats.org/analysis/africa-file-special-edition-syrias-potential-impact-on-russias-africa-and-mediterranean-ambitions|title=Africa File Special Edition: Syria’s Potential Impact on Russia’s Africa and Mediterranean Ambitions|date=4 Desember 2024|first=Liam|last=Karr|website=Critical Threats}}</ref>
*Europa: Oekraïne, Rusland
===Volgens land===
====Mali====
In Desember 2024 het die Russiese Ministerie van Verdediging 1000 soldate van die Afrikakorps na Mali ontplooi, terwyl 1500 van die Wagner-groep onder bevel van Roeslan Zlobin steeds daar was.<ref name="corpsbamako"/> Die Wagner-lede is hoofsaaklik in die noorde van die land ontplooi, terwyl die Afrikakorps in [[Bamako]] en die sentrale dele gekonsentreer was.<ref name="corpsbamako">{{Cite web|url=https://www.lemonde.fr/afrique/article/2025/03/06/au-mali-la-russie-accelere-le-tempo-du-remplacement-de-wagner_6576767_3212.html|first=Benjamin|last=Roger|title=Au Mali, la Russie accélère le tempo du remplacement de Wagner|website=[[Le Monde]]|language=fr|date=6 Maart 2025}}</ref>
Op 6 Junie 2025 het die regeringsbeheerde Wagner-groep aangekondig dat hulle Mali verlaat, met die Afrikakorps wat Russiese operasies voortsit om die Malinese militêre junta te ondersteun<ref name="wagnermali"/> Die Afrikakorps het toe die enigste Russiese mag in die land geword. Verskeie Wagner-leiers het egter na die Afrikakorps oorgeskuif met sommige van hul manne, insluitend Andrei Iwanof, bekend as "Kep"', Roeslan Zaproedski, bekend as "Roesitsj", en Aleksander Koeznetsof, bekend as "Ratibor.<ref>{{Cite web|url=https://www.lemonde.fr/afrique/article/2025/06/06/au-mali-les-russes-de-wagner-quittent-le-pays-remplaces-par-ceux-d-africa-corps_6610872_3212.html|title=Au Mali, les Russes de Wagner quittent le pays, remplacés par ceux d'Africa Corps|language=fr|date=6 Junie 2025|first=Benjamin|last=Roger|website=[[Le Monde]]}}</ref> Volgens Amerikaanse amptenare was ongeveer 2000 soldate van beide paramilitêre groepe in Mali gestasioneer.<ref name="wagnermali">{{Cite web|url=https://dw.com/en/russias-wagner-group-leaves-mali-africa-corps-will-stay/a-72829045|title=Russia's Wagner Group leaves Mali, Africa Corps will stay|first=Midhat|last=Fatimah|date=7 Junie 2025|access-date=8 June 2025|website=Deutsche Welle}}</ref>
====Burkina Faso====
Op 24 Januarie 2024 het militêre personeel van Rusland se Afrikakorps, wat bedoel was om Wagner te vervang, in Burkina Faso aangekom om sekuriteit te bied, insluitend vir Traoré. Daar is na bewering beplan dat die 100 personeellede tot 300 uitgebrei sou word.<ref>{{cite news |title=Russian Troops Begin Burkina Faso Deployment to Bolster Security |first=Katarina |last=Hoije |date=25 Januarie 2024 |url= https://www.bloomberg.com/news/articles/2024-01-24/russian-troops-begin-burkina-faso-deployment-to-bolster-security |work=Bloomberg |url-access=subscription |access-date=2 Augustus 2024}}</ref> Daar is onthul dat 'n militêre basis vir die Afrikakorps in Loumbila, noordoos van Burkina Faso se hoofstad, Ouagadougou, gevestig is.<ref>{{Cite news |title=Au Burkina Faso, la première base militaire russe d'Africa Corps |date=6 Maart 2024 |url=https://www.lemonde.fr/afrique/video/2024/03/06/au-burkina-faso-la-premiere-base-militaire-russe-d-africa-corps_6220477_3212.html |access-date=2024-03-08 |work=Le Monde.fr |language=fr-FR}}</ref>
== Verwysings ==
{{Verwysings|3}}
== Eksterne skakels ==
* [https://xn--80aaxibyhcflvd.xn--p1ai/ африкакорпус.рф] — Hoofkwartier van die Afrikakorps in Moskou.
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Sekuriteit]]
[[Kategorie:Rusland]]
[[Kategorie:Afrika]]
d1rfywziqp4udkz3athzh7u9uodsbs1
Vanstadensberg
0
453208
3379445
2928187
2026-11-21T07:32:31Z
Aliwal2012
39067
[[:Kategorie:Berge van Suid-Afrika]] verwyder; [[:Kategorie:Berge van die Oos-Kaap]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]])
3379445
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Berg
| Naam = Vanstadensberg
| Foto = ISS059-E-91096 - View of South Africa, Elandsberge.jpg
| Foto onderskrif = Omgewing van Vanstadensberg (naby beeldmidde) op 'n [[Nasa]]-beeld, met die [[N2 (Suid-Afrika)|N2]] direk suid daarvan
| Hoogte = 607 m
| Ligging = [[Oos-Kaap]], [[Suid-Afrika]]
| Bergreeks = [[Kaapse Plooigordel]]
| Prominensie =
| Koördinate = {{Koördinate|33|53|12|S|25|15|47|O|type:mountain|aansig=inlyn,titel}}
| Topografiese kaart =
| Tipe =
| geonames = 944847
}}
{{Location map|Oos-Kaap |float = right |width=290 | caption = Ligging van Vanstadensberg, Oos-Kaap | label = Vanstadensberg |position=top |background=white |lat=-33.886667| long=25.263056}}
Die '''Vanstadensberg''' is 'n oostelike uitloper van die [[Elandsberge (Oos-Kaap)|Elandsberge]] in die [[Kaapse Plooigordel]], Oos-Kaap. Dit is net noord van die [[N2 (Suid-Afrika)|N2]]-hoofpad geleë. Die berg word deur die [[Van Stadensrivier]] in twee dele verdeel. Die hoogste punt is die Lady's Slipper (607 m). Die area kan met die Lady's Slipper-voetslaanpad verken word, en die Culturama-kampeerterrein is aan die berg se noordekant geleë.
'n Deel van die berg is in die Longmore-staatsbos geleë wat deur middel van stap- en bergfietsroetes verken kan word. Die Hoër van Stadensdam is in die staatsbosgebied noord van die berg geleë, en kan via Die Forte-voetslaanroete verken word. Die dam met sy inlaatkeerwalle, filterbeddings en opsigtershuisie is in 1893 voltooi. Ongeveer 3 km stroomaf is 'n pomphuis en keerwal in 1899 gebou. Die twee forte is tydens die [[Tweede Vryheidsoorlog]] gebou om die watervoorraad te beskerm.<ref>[https://3riverstrails.co.za/new-route-the-forts/ New Route: The Forts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260120161134/https://3riverstrails.co.za/new-route-the-forts/ |date=20 Januarie 2026 }}, 3riverstrails, Mark Ackerman</ref>
==Kyk ook==
* [[Kraggakamma]]
* [[Vanstadensbergheuningbostee]]
* [[Vanstadensepterboom]]
==Verwysings==
{{verwysings}}
[[Kategorie:Berge van die Oos-Kaap]]
21c3sm7wfgvyrpr7gc9vzxennaky2mr
Elandsberg (Amathole)
0
453257
3379463
2857256
2026-11-21T07:47:37Z
Aliwal2012
39067
[[:Kategorie:Berge van Suid-Afrika]] verwyder; [[:Kategorie:Berge van die Oos-Kaap]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]])
3379463
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Berg
| Naam = Elandsberg
| Foto = Elandsberg total view - rsa.jpg
| Foto onderskrif =
| Hoogte = 2017 m
| Ligging = [[Oos-Kaap]], [[Suid-Afrika]]
| Bergreeks = [[Amatholeberge]]
| Prominensie =
| Koördinate = {{Koördinate|32|29|39|S|26|52|49|O|type:mountain|aansig=inlyn,titel}}
| Topografiese kaart =
| Tipe =
| geonames = 1006381
}}
{{Location map|Oos-Kaap |float = right |width=240 | caption = Ligging van Elandsberg, Oos-Kaap | label = Elandsberg |position=right |background=white |lat=-32.494167 |long=26.880278 }}
Die '''Elandsberg''' is 'n berg in die [[Amatholeberge|Amatholebergreeks]], [[Amathole-distriksmunisipaliteit]], Oos-Kaap. Die westelike voet van die berg word deur die [[Nico Malanpas]] oorgesteek. Dit bereik 'n hoogte van 2017 m bo seespieël.<ref name =rd1>Reader's Digest Atlas of Southern Africa, 1984, {{ISBN|0-947-008-02-0}}</ref>
==Plaaslike flora==
<gallery>
Protea subvestita 15432447.jpg|[[Lippeblomsuikerbos]] te Elandsberg
Otholobium caffrum Helme1.jpg|Breëblaar-vlieëkeurtjie (''[[Psoralea afra|P. afra]]'') te Elandsberg
</gallery>
==Verwysings==
{{verwysings}}
[[Kategorie:Berge van die Oos-Kaap]]
mx14cgtziv9mpu48alc79lixf4j1iqp
Groq
0
454338
3379207
3353754
2026-11-20T14:05:50Z
InternetArchiveBot
131157
Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379207
wikitext
text/x-wiki
[[Lêer:Groq logo.svg|duimnael|Groq logo.]]
'''Groq, Inc.''' is 'n [[Amerikaanse]] [[kunsmatige intelligensie]] (KI) maatskappy wat 'n KI-versneller toepassingspesifieke [[geïntegreerde stroombaan]] (ASIC) bou wat hulle die Taalverwerkingseenheid (TVE) noem, en verwante [[hardeware]] om die afleidingprestasie van KI-werkladings te versnel.
Voorbeelde van die tipes KI-werkladings wat op Groq se TVE loop, is: [[groottaalmodel| groottaalmodelle]] (GTMe),<ref name="TechRadar-LPU">{{cite web |last1=Williams |first1=Wayne |title='Feels like magic!': Groq's ultrafast LPU could well be the first LLM-native processor — and its latest demo may well convince Nvidia and AMD to get out their checkbooks |url=https://www.techradar.com/pro/feels-like-magic-groqs-ultrafast-lpu-could-well-be-the-first-llm-native-processor-and-its-latest-demo-may-well-convince-nvidia-and-amd-to-get-out-their-checkbooks |website=TechRadar Pro |date=27 Februarie 2024 |publisher=TechRadar |access-date=19 April 2024}}</ref><ref name="EETimes-LLM">{{cite web |last1=Ward-Foxton |first1=Sally |title=Groq Demonstrates Fast LLMs on 4-Year-Old Silicon |url=https://www.eetimes.com/groq-demos-fast-llms-on-4-year-old-silicon/ |website=EETimes |date=12 September 2023 |access-date=19 April 2024}}</ref> beeldklassifikasie,<ref name="EETimes-Resnet50">{{cite web |last1=Ward-Foxton |first1=Sally |title=Groq's AI Chip Debuts in the Cloud |url=https://www.eetimes.com/groqs-ai-chip-debuts-in-the-cloud/ |website=EETimes |date=21 Januarie 2020 |access-date=19 April 2024}}</ref> anomalie-opsporing,<ref name="Forbes-AnomalyDet">{{cite web |last1=Moorhead |first1=Patrick |title=US Army Analytics Group – Cybersecurity Anomaly Detection 1000X Faster With Less False Positives |url=https://www.forbes.com/sites/patrickmoorhead/2022/11/14/us-army-analytics-group--cybersecurity-anomaly-detection-1000x-faster-with-less-false-positives/?sh=701ef6aa6d0c |work=Forbes |access-date=19 April 2024}}</ref><ref name="Forbes-AnomalyDet2">{{cite web |last1=Herman |first1=Arthur |title=Cybersecurity Is Entering The High-Tech Era |url=https://www.forbes.com/sites/arthurherman/2022/10/31/cybersecurity-is-entering-the-high-tech-era/?sh=2fe0412b1103 |work=Forbes |access-date=19 April 2024}}</ref> en voorspellende analise.<ref name="ALCF-1">{{cite web |last1=Heinonen |first1=Nils |title=Researchers accelerate fusion research with Argonne's Groq AI platform |url=https://www.alcf.anl.gov/news/researchers-accelerate-fusion-research-argonne-s-groq-ai-platform |website=Argonne Leadership Computing Facility |access-date=19 April 2024}}</ref><ref name="ALCF-2">{{cite web |last1=Larwood |first1=Mariah |last2=Cerny |first2=Beth |title=Argonne deploys new Groq system to ALCF AI Testbed, providing AI accelerator access to researchers globally |url=https://www.alcf.anl.gov/news/argonne-deploys-new-groq-system-alcf-ai-testbed-providing-ai-accelerator-access-researchers |website=Argonne Leadership Computing Facility |access-date=19 April 2024}}</ref>
Groq se hoofkwartier is in Mountain View, [[Kalifornië]], en het kantore in [[San Jose, Kalifornië]], Liberty Lake, WA, Toronto, Kanada, Londen, Verenigde Koninkryk en afgeleë werknemers dwarsdeur [[Noord-Amerika]] en [[Europa]].
==Geskiedenis==
Groq is in 2016 gestig deur 'n groep voormalige [[Google]]-ingenieurs, gelei deur Jonathan Ross, een van die ontwerpers van die Tensor Processing Unit (TPU), 'n KI-versneller ASIC, en Douglas Wightman, 'n entrepreneur en voormalige ingenieur by Google X (bekend as X Development), wat as die maatskappy se eerste uitvoerende hoof gedien het.<ref name="GroqFounding">{{cite web |last1=Levy |first1=Ari |title=Several Google engineers have left one of its most secretive AI projects to form a stealth start-up |url=https://www.cnbc.com/2017/04/20/ex-googlers-left-secretive-ai-unit-to-form-groq-with-palihapitiya.html |website=CNBC |date=21 April 2017 |access-date=19 April 2024}}</ref><ref name="nieva2024" />
Groq het saadfinansiering van Social Capital se Chamath Palihapitiya ontvang, met 'n belegging van $10 miljoen in 2017<ref name="TechCrunch-secretstartup">{{cite web |last1=Clark |first1=Kate |title=Secretive semiconductor startup Groq raises $52M from Social Capital |url=https://techcrunch.com/2018/09/05/secretive-semiconductor-startup-groq-raises-52m-from-social-capital/ |website=TechCrunch |date=6 September 2018 |access-date=19 April 2024}}</ref> en kort daarna addisionele befondsing verseker.
In April 2021 het Groq $300 miljoen ingesamel in 'n reeks C-ronde gelei deur Tiger Global Management en D1 Capital Partners.<ref name="TigerGlobalInvest">{{cite news |last1=King |first1=Ian |title=Tiger Global, D1 Lead $300 Million Round in AI Chip Startup Groq |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-04-14/tiger-global-d1-lead-300-million-round-in-ai-chip-startup-groq |website=Bloomberg |date=14 April 2021 |access-date=19 April 2024}}</ref> Huidige beleggers sluit in: The Spruce House Partnership, Addition, GCM Grosvenor, Xⁿ, Firebolt Ventures, General Global Capital, en Tru Arrow Partners, sowel as opvolgbeleggings van TDK Ventures, XTX Ventures, Boardman Bay Capital Management, en Infinitum Partners.<ref name="SiliconAngle-Investors">{{cite web |last1=Wheatly |first1=Mike |title=AI chipmaker Groq raises $300M in Series C round |url=https://siliconangle.com/2021/04/14/ai-chip-maker-groq-raises-300m-series-c-round/ |website=Silicon Angle |date=14 April 2021 |access-date=19 April 2024}}</ref><ref name="UniteAI-300M">{{cite web |last1=McFarland |first1=Alex |title=AI Chip Startup Groq Closes $300 Million in Series C Fundraising |url=https://www.unite.ai/ai-chip-startup-groq-closes-300-million-in-series-c-fundraising/ |website=Unite.AI |date=14 April 2021 |access-date=19 April 2024}}</ref> Na Groq se reeks C-finansieringsronde is dit op meer as $1 miljard gewaardeer, wat die opstartonderneming 'n eenhoorn maak.<ref name="Unicorn">{{cite web |last1=Andonov |first1=Kaloyan |last2=Lavine |first2=Rob |title=Analysis: Groq computes a $300m series C |url=https://globalventuring.com/corporate/analysis-groq-computes-a-300m-series-c/ |website=Global Venturing |date=19 April 2021 |access-date=19 April 2024}}</ref>
Op 1 Maart 2022 het Groq Maxeler Technologies, 'n maatskappy bekend vir sy datavloei-stelseltegnologieë, verkry.<ref name="TNP-Groq-Buys-Maxeler">{{cite web |last1=Prickett Morgan |first1=Timothy |title=GROQ BUYS MAXELER FOR ITS HPC AND AI DATAFLOW EXPERTISE |url=https://www.nextplatform.com/2022/03/01/groq-buys-maxeler-for-its-hpc-and-ai-dataflow-expertise/ |website=The Next Platform |date=2 Maart 2022 |access-date=19 April 2024}}</ref>
Op 16 Augustus 2023 het Groq Samsung Electronics se gietery in Taylor, [[Texas]], gekies om sy volgende-generasie skyfies te vervaardig, op [[Samsung Groep|Samsung]] se 4-nanometer (nm) prosesknoop. Dit was die eerste bestelling by hierdie nuwe Samsung-skyfiefabriek.<ref name="Samsung-Fab">{{cite web |last1=Hwang |first1=Jeong-Soo |title=Samsung's new US chip fab wins first foundry order from Groq |url=https://www.kedglobal.com/korean-chipmakers/newsView/ked202308160014 |website=The Korea Economic Daily |access-date=19 April 2024}}</ref>
Op 19 Februarie 2024 het Groq 'n ontwikkelaarsplatform, GroqCloud, sag bekendgestel om ontwikkelaars te lok om die Groq API te gebruik en toegang tot hul skyfies te huur.<ref name="VentureBeat-GroqCloud">{{cite web |last1=Franzen |first1=Carl |title=Groq launches developer playground GroqCloud with newly acquired Definitive Intelligence |url=https://venturebeat.com/programming-development/groq-launches-developer-playground-groqcloud-with-newly-acquired-definitive-intelligence/ |website=Venture Beat |date=Maart 2024 |access-date=19 April 2024 |archive-date=19 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240419073138/https://venturebeat.com/programming-development/groq-launches-developer-playground-groqcloud-with-newly-acquired-definitive-intelligence/ |url-status=dead }}</ref><ref name="nieva2024" /> Op 1 Maart 2024 het Groq Definitive Intelligence, 'n opstartonderneming bekend vir die aanbied van 'n reeks besigheidsgerigte KI-oplossings, verkry om te help met sy wolkplatform.<ref name="TechCrunch-Definitive">{{cite web |last1=Wiggers |first1=Kyle |title=AI chip startup Groq forms new business unit, acquires Definitive Intelligence |url=https://techcrunch.com/2024/03/01/ai-chip-startup-groq-forms-new-business-unit-acquires-definitive-intelligence/ |website=TechCrunch |date=Maart 2024 |access-date=19 April 2024}}</ref>
Groq het $640 miljoen ingesamel in 'n reeks D-ronde gelei deur BlackRock Private Equity Partners in Augustus 2024, wat die maatskappy op $2,8 miljard gewaardeer het. <ref name="nieva2024">{{Cite web |last=Nieva |first=Richard |date=August 5, 2024 |title=The AI Chip Boom Saved This Tiny Startup. Now Worth $2.8 Billion, It's Taking On Nvidia |url=https://www.forbes.com/sites/richardnieva/2024/08/05/groq-funding-series-d-nvidia/ |work=Forbes}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wiggers |first=Kyle |date=2024-08-05 |title=AI chip startup Groq lands $640M to challenge Nvidia |url=https://techcrunch.com/2024/08/05/ai-chip-startup-groq-lands-640m-to-challenge-nvidia/ |access-date=2024-08-26 |website=TechCrunch |language=en-US}}</ref>
'n Opdatering deur Groq op sy webwerf in Mei 2025 berig dat hulle 1,5 miljard in befondsing van die KSA (Koninkryk van [[Saoedi-Arabië]])<ref>https://groq.com/leap2025/ {{Dooie skakel|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> en 'n ooreenkoms met Bell Canada om die nasionale KI-infrastruktuur uit te brei, verseker het.<ref>Groq Media. (28 Mei 2025). "Press release: Groq Becomes Exclusive Inference Provider for Bell Canada’s Sovereign AI Network." [https://groqcloud.net/news/groq-becomes-exclusive-inference-provider-for-bell-canadas-sovereign-ai-network Groq website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250701003337/https://groqcloud.net/news/groq-becomes-exclusive-inference-provider-for-bell-canadas-sovereign-ai-network |date= 1 Julie 2025 }} Besoek 2 Julie 2025.</ref><ref>Michael Reeve. (29 Mei 2025). "New partnership between Bell, Groq and TRU set to ensure Kamloops is on the cutting edge of AI expansion in Canada". [https://cfjctoday.com/2025/05/29/new-partnership-between-bell-groq-and-tru-set-to-ensure-kamloops-is-on-the-cutting-edge-of-ai-expansion-in-canada/ JFJC Today website] Besoek 2 Julie 2025.</ref> In September 2025 het die maatskappy $750 miljoen ingesamel in 'n nuwe befondsingsronde gelei deur die Dallas-gebaseerde beleggingsfirma Disruptive, met deelname van BlackRock, Neuberger Berman, Deutsche Telekom Capital Partners, onder andere, wat Groq op $6,9 miljard waardeer.<ref>{{Cite news |date=2025-09-17 |title=Groq more than doubles valuation to $6.9 billion as investors bet on AI chips |url=https://www.reuters.com/business/groq-more-than-doubles-valuation-69-billion-investors-bet-ai-chips-2025-09-17/ |access-date=2025-10-04 |work=Reuters |language=en}}</ref>
Teen 2025 het Groq 'n dosyn [[datasentrum]]s regoor die VSA, Kanada, die Midde-Ooste en Europa met sy tegnologie gevestig.<ref>{{Cite web |last=Kao |first=Kimberley |date=2025-10-03 |title=AI Unicorn Groq Charts Data-Center Expansion Plan |url=https://www.wsj.com/business/ai-unicorn-groq-charts-data-center-expansion-plan-5d6a130e |access-date=2025-10-04 |website=The Wall Street Journal |language=en-US}}</ref>
== Verwysings ==
{{Verwysings|2}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]]
5mpm4e9h998u44tech1ue0b1bxk7d5s
Horisonskandering
0
455726
3379268
3353960
2026-11-20T17:46:17Z
InternetArchiveBot
131157
Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379268
wikitext
text/x-wiki
'''Horisonskandering''' ('''HS''') is 'n metode uit [[toekomsstudies]], soms beskou as deel van [[Vooruitskouing (Toekomskunde)| vooruitsig]].<ref>{{cite journal |last1=Cuhls |first1=Kerstin E. |title=Horizon Scanning in Foresight – Why Horizon Scanning is only a part of the game |journal=Futures & Foresight Science |date=2020 |volume=2 |issue=1 |pages=e23 |doi=10.1002/ffo2.23 |language=en |issn=2573-5152|doi-access=free }}</ref> Dit is die vroeë opsporing en assessering van opkomende tegnologieë of bedreigings vir hoofsaaklik beleidmakers in 'n gekose domein.<ref name=biosecurity>{{cite news |title=Continuity Central |url=https://www.continuitycentral.com/index.php/news/resilience-news/5930-experts-horizon-scan-to-help-create-a-risk-map-of-major-emerging-biosecurity-threats |access-date=25 Februarie 2021 |work=www.continuitycentral.com |language=en |archive-date= 5 Februarie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205125736/https://www.continuitycentral.com/index.php/news/resilience-news/5930-experts-horizon-scan-to-help-create-a-risk-map-of-major-emerging-biosecurity-threats |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Sutherland |first1=William J. |last2=Aveling |first2=Rosalind |last3=Brooks |first3=Thomas M. |last4=Clout |first4=Mick |last5=Dicks |first5=Lynn V. |last6=Fellman |first6=Liz |last7=Fleishman |first7=Erica |last8=Gibbons |first8=David W. |last9=Keim |first9=Brandon |last10=Lickorish |first10=Fiona |last11=Monk |first11=Kathryn A. |last12=Mortimer |first12=Diana |last13=Peck |first13=Lloyd S. |last14=Pretty |first14=Jules |last15=Rockström |first15=Johan |last16=Rodríguez |first16=Jon Paul |last17=Smith |first17=Rebecca K. |last18=Spalding |first18=Mark D. |last19=Tonneijck |first19=Femke H. |last20=Watkinson |first20=Andrew R. |display-authors=3 |title=A horizon scan of global conservation issues for 2014 |journal=Trends in Ecology & Evolution |date=January 2014 |volume=29 |issue=1 |pages=15–22 |doi=10.1016/j.tree.2013.11.004|pmid=24332318 |pmc=3884124 |doi-access=free }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Smith |first1=J |last2=Ward |first2=D |last3=Michaelides |first3=M |last4=Moore |first4=A T |last5=Simpson |first5=S |display-authors=3 |title=New and emerging technologies for the treatment of inherited retinal diseases: a horizon scanning review |journal=Eye |date=September 2015 |volume=29 |issue=9 |pages=1131–1140 |doi=10.1038/eye.2015.115|pmid=26113499 |pmc=4565944 |doi-access=free }}</ref> Sulke domeine sluit in [[landbou]],<ref>{{cite book |title=Text Mining for Horizon Scanning: An Insight Into Agricultural Research and Innovation in Africa |year=2020 |publisher=Publications Office of the European Union |isbn=978-92-76-21446-5 |url=https://books.google.com/books?id=DsQXzgEACAAJ |language=en}}</ref> omgewingstudies,<ref name=theneed>{{cite journal |last1=Sutherland |first1=William J. |last2=Woodroof |first2=Harry J. |title=The need for environmental horizon scanning |journal=Trends in Ecology & Evolution |date=1 Oktober 2009 |volume=24 |issue=10 |pages=523–527 |doi=10.1016/j.tree.2009.04.008 |pmid=19660827 |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0169534709001888 |language=en |issn=0169-5347|url-access=subscription }}</ref> gesondheidsorg,<ref name=healthcare/> biosekuriteit,<ref name=biosecurity/> en voedselveiligheid.<ref>{{cite web |title=Horizon Scanning and Foresight: An overview of approaches and possible applications in Food Safety |url=http://www.fao.org/3/i4061e/i4061e.pdf |publisher=FAO |access-date=25 Februarie 2021}}</ref>
Sommige bronne noem HS as 'n alternatiewe naam vir omgewingskandering (OS),<ref>{{cite journal |last1=Schultz |first1=Wendy L. |title=The cultural contradictions of managing change: using horizon scanning in an evidence-based policy context |journal=Foresight |date=1 Januarie 2006 |volume=8 |issue=4 |pages=3–12 |doi=10.1108/14636680610681996 |url=https://www.emerald.com/insight/content/doi/10.1108/14636680610681996/full/html |issn=1463-6689|url-access=subscription }}</ref> of beskou HS as 'n deelversameling van OS,<ref>{{cite journal |last1=Miles |first1=Ian |last2=Saritas |first2=Ozcan |title=The depth of the horizon: searching, scanning and widening horizons |journal=Foresight |date=2 November 2012 |volume=14 |issue=6 |pages=530–545 |doi=10.1108/14636681211284953}}</ref> of stel ten minste voor dat OS 'n soortgelyke doel as HS het.<ref>{{cite journal |last1=van Rij |first1=Victor |title=Joint horizon scanning: identifying common strategic choices and questions for knowledge |journal=Science and Public Policy |date=1 Februarie 2010 |volume=37 |issue=1 |pages=7–18 |doi=10.3152/030234210X484801 |url=https://academic.oup.com/spp/article-abstract/37/1/7/1656872 |language=en |issn=0302-3427|url-access=subscription }}</ref> Kortliks, OS het belangrike verskille met HS.<ref>{{cite journal |title=Enhancing horizon scanning by utilizing pre-developed scenarios: Analysis of current practice and specification of a process improvement to aid the identification of important 'weak signals' |journal=Technological Forecasting and Social Change |date=1 Desember 2017 |volume=125 |pages=224–235 |doi=10.1016/j.techfore.2017.08.001 |language=en |issn=0040-1625|doi-access=free |last1=Rowe |first1=Emily |last2=Wright |first2=George |last3=Derbyshire |first3=James }}</ref> OS is eerder gefokus om bedryfspesifieke inligting te verskaf vir korttermynbesluitneming in 'n mededingende omgewing.<ref>{{cite book |last1=Choo |first1=Chun Wei |title=Information Management for the Intelligent Organization: The Art of Scanning the Environment |year=2002 |publisher=Information Today, Inc. |isbn=978-1-57387-125-9 |url=https://books.google.com/books?id=IDlDwy9UfmsC |language=en}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Miles |first1=Ian |last2=Saritas |first2=Ozcan |title=The depth of the horizon: searching, scanning and widening horizons |journal=Foresight |date=2 November 2012 |volume=14 |issue=6 |pages=530–545 |doi=10.1108/14636681211284953 |language=en |issn=1463-6689}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Ramírez |first1=Rafael |last2=Selsky |first2=John W. |title=Strategic Planning in Turbulent Environments: A Social Ecology Approach to Scenarios |journal=Long Range Planning |date=Februarie 2016 |volume=49 |issue=1 |pages=90–102 |doi=10.1016/j.lrp.2014.09.002 |language=en}}</ref>
==Etimologie==
Een van die eerste gebruike van die term horisonskandering in verband met toekomsstudies het in 1995 verskyn in 'n artikel wat tendense in inligtingstegnologie bespreek en die jaar 2005 voorspel het.<ref>{{cite journal |last1=Gates |first1=William H. |title=Horizon Scanning: Opportunities Technology Will Bring by 2005 |journal=Journal of Business Strategy |date=1 Januarie 1995 |volume=16 |issue=1 |pages=19–21 |doi=10.1108/eb039676 |url=https://www.emerald.com/insight/content/doi/10.1108/eb039676/full/html |issn=0275-6668|url-access=subscription }}</ref> Daarna is horisonskandering gebruik om die opsporing en vroeë evaluering van gesondheidsorgtegnologieë te benoem in 'n Europese werkswinkel in September 1997, waarvan die deelnemers 27 beleidmakers en navorsers van 12 lande was.<ref name=healthcare>{{cite journal |last1=Carlsson |first1=P. |last2=Jørgensen |first2=T. |title=Scanning the horizon for emerging health technologies. Conclusions from a European Workshop |journal=International Journal of Technology Assessment in Health Care |date=1998 |volume=14 |issue=4 |pages=695–704 |doi=10.1017/s0266462300012010 |pmid=9885460 |s2cid=1184587 |issn=0266-4623}}</ref> Hierdie werkswinkel is georganiseer as deel van die Europese gesondheidstegnologie-assesseringsprojek (HTA).<ref name=healthcare/> Beleidmakers en beplanners van gesondheidsdienste was die hoofteikengroepe vir [[kennis]] wat deur horisonskandering geproduseer is.<ref name=healthcare/>
{| class="wikitable sortable"
|+ Definisies van Horisonskandering
|-
! Jaar !! Bron !! Definisie
|-
| 2002 || Departement vir Omgewing, Voedsel en Landelike Sake ||
Horisonskandering is "die sistematiese ondersoek van potensiële bedreigings, geleenthede en waarskynlike toekomstige ontwikkelings wat aan die kantlyn van huidige denke en beplanning is" en, voortgesette, horisonskandering "kan nuwe en onverwagte kwessies, sowel as volgehoue probleme of tendense ondersoek.<ref>{{cite journal |last1=Könnölä |first1=Totti |last2=Salo |first2=Ahti |last3=Cagnin |first3=Cristiano |last4=Carabias |first4=Vicente |last5=Vilkkumaa |first5=Eeva |display-authors=3 |title=Facing the future: Scanning, synthesizing and sense-making in horizon scanning |journal=Science and Public Policy |date=1 Maart 2012 |volume=39 |issue=2 |pages=222–231 |doi=10.1093/scipol/scs021|hdl=11475/8386 |hdl-access=free }}</ref>
|-
| 2004 || Britse regering se hoofwetenskaplike adviseurskomitee || "Horisonskandering is die sistematiese ondersoek van potensiële bedreigings, geleenthede en waarskynlike toekomstige ontwikkelings, insluitend – maar nie beperk tot – dié wat aan die kantlyn van huidige denke en beplanning is. Horisonskandering kan nuwe en onverwagte kwessies, sowel as volgehoue probleme of tendense, ondersoek."<ref>{{cite journal |last1=Palomino |first1=Marco A. |last2=Bardsley |first2=Sarah |last3=Bown |first3=Kevin |last4=De Lurio |first4=Jennifer |last5=Ellwood |first5=Peter |last6=Holland-Smith |first6=David |last7=Huggins |first7=Bob |last8=Vincenti |first8=Alexandra |last9=Woodroof |first9=Harry |last10=Owen |first10=Richard |display-authors=3 |title=Web-based horizon scanning: concepts and practice |journal=Foresight |date=24 Augustus 2012 |volume=14 |issue=5 |pages=355–373 |doi=10.1108/14636681211269851}}</ref>
|-
| 2015 || Verslag deur die Fraunhofer Instituut vir Stelsels en Innovasienavorsing ISI, Nederlandse Organisasie vir Toegepaste Wetenskaplike Navorsing en VTT Tegniese Navorsingsentrum van Finland vir die Europese Kommissie|| "Horisonskansering is die sistematiese uitkyk om vroeë tekens van potensieel belangrike ontwikkelings op te spoor. Dit kan swak (of vroeë) seine, tendense, wildekaarte of ander ontwikkelings, volgehoue probleme, risiko's en bedreigings wees, insluitend sake aan die kantlyn van huidige denke wat vorige aannames uitdaag."<ref>{{cite web |title=Models of Horizon Scanning How to integrate Horizon Scanning into European Research and Innovation Policies |url=https://www.isi.fraunhofer.de/content/dam/isi/dokumente/ccv/2015/Models-of-Horizon-Scanning.pdf |website=Fraunhofer ISI |date=2015 |access-date=26 Februarie 2021}}</ref>
|-
|2019 || [[OESO]] ||
Horisonskandering is "'n tegniek om vroeë tekens van potensieel belangrike ontwikkelings op te spoor deur 'n sistematiese ondersoek van potensiële bedreigings en geleenthede, met die klem op nuwe tegnologie en die uitwerking daarvan op die betrokke kwessie."<ref>{{cite book |author=National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine |title=HORIZON SCANNING AND FORESIGHT METHODS |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK556423/ |publisher=National Academies Press (US) |access-date=22 Junie 2021 |language=en |date=2020-01-14}}</ref>
|}
==Fases en tegnieke==
'n Sistematiese studie van 23 formeel gevestigde gesondheidstegnologie-HS-programme uit verskillende lande in 2013 het die volgende algemene fases in 'n horisonskanderingsproses geïdentifiseer:<ref name=hsofhs>{{cite book |last1=Sun |first1=F |last2=Schoelles |first2=K |title=AHRQ Health Care Horizon Scanning System A Systematic Review of Methods for Health Care Technology Horizon Scanning |date=2013 |url=https://effectivehealthcare.ahrq.gov/sites/default/files/pdf/horizon-scan_research-2013.pdf}}</ref>
*Identifiseer die gebruikers van die HS-produkte.
*Bepaal die tyd wat beskikbaar is vir die HS-poging.
*Voer HS uit en identifiseer opkomende tegnologieë wat moontlik die teikendomein beïnvloed.
*Filter die geïdentifiseerde tegnologieë deur kriteria toe te pas om die relevansie van die tegnologieë vir die HS-poging te bepaal.
*Prioritiseer die tegnologieë wat deur die filterproses gegaan het deur kriteria toe te pas gebaseer op belanghebbendes se vereistes en behoeftes.
*Assesseer tegnologieë van hoë prioriteit vir die belanghebbendes en voorspel hul potensiële impak op die teikendomein.
*Gebruik portuuroorsig om die kwaliteit van die HS-proses en -produkte na te gaan.
*Verspreid die HS-produkte betyds aan die relevante gehore.
*Dateer die HS-produkte gereeld op of wanneer 'n beduidende ontwikkeling met betrekking tot die tegnologie plaasvind.
Horisonskandering deel algemene metodes met toekomsgerigte tegnologie-analise.<ref>{{cite journal |last1=Eerola |first1=A. |last2=Miles |first2=I. |title=Methods and tools contributing to FTA: A knowledge-based perspective |journal=Futures |date=1 April 2011 |volume=43 |issue=3 |pages=265–278 |doi=10.1016/j.futures.2010.11.005 |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0016328710002697 |language=en |issn=0016-3287|url-access=subscription }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Tagiew |first1=Rustam |last2=Witzler |first2=Sebastian |last3=Portier |first3=Martin |title=Towards Assessing Digital Technologies for the Future of Mobility |date=14 Julie 2022 |url=https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=4151745 |publisher=Social Science Research Network |ssrn=4151745 |language=en}}</ref> Horisonskandering sluit die volgende tegnieke in:<ref name=theneed/><ref name=hsofhs/>
{| class="wikitable"
|-
! Tegniek !! Voorbeeld
|-
|Onderhoude || Omgewingsnavorsingsbefondsersforum Horisonskanderingsstudie <ref>{{cite web |title=An Environment Research Funders' Forum Report: Horizon Scanning Study |url=https://eravisions.archiv.zsi.at/stocktaking/30.html |website=ERA Visions |date=2007 |access-date=7 Maart 2021 |archive-date= 6 Maart 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210306020506/https://eravisions.archiv.zsi.at/stocktaking/30.html |url-status=dead }}</ref>
|-
| Probleemboom || Vooruitsigprojek oor Breinwetenskap, Verslawing en Dwelms <ref>{{cite web |title=Brain science, addiction and drugs |url=https://www.gov.uk/government/collections/brain-science-addiction-and-drugs |website=GOV.UK |access-date=7 Maart 2021 |date=2005}}</ref>
|-
|Literatuursoektogte en oorsigte van die stand van die wetenskap || Mediese Tegnologie Horisonskandering <ref>{{cite journal |last1=Brown |first1=I. |last2=Smale |first2=A. |last3=Verma |first3=A. |last4=Momandwall |first4=S. |title=Medical Technology Horizon Scanning |journal=Australasian Physical & Engineering Sciences in Medicine |date=Desember 2004 |volume=27 |issue=4 |pages=294–295 |url=https://search.informit.org/doi/10.3316/INFORMIT.530927290244316 |access-date=3 Junie 2021 |language=EN}}</ref>
|-
| Werkswinkels van kundiges || Horisonskandering van bewaringskwessies in die VK.<ref>{{cite journal |last1=Sutherland |first1=William J. |last2=Bailey |first2=Mark J. |last3=Bainbridge |first3=Ian P. |last4=Brereton |first4=Tom |last5=Dick |first5=Jaimie T. A. |last6=Drewitt |first6=Joanna |last7=Dulvy |first7=Nicholas K. |last8=Dusic |first8=Nicholas R. |last9=Freckleton |first9=Robert P. |last10=Gaston |first10=Kevin J. |last11=Gilder |first11=Pam M. |last12=Green |first12=Rhys E. |last13=Heathwaite |first13=A. Louise |last14=Johnson |first14=Sally M. |last15=Macdonald |first15=David W. |last16=Mitchell |first16=Roger |last17=Osborn |first17=Daniel |last18=Owen |first18=Roger P. |last19=Pretty |first19=Jules |last20=Prior |first20=Stephanie V. |last21=Prosser |first21=Havard |last22=Pullin |first22=Andrew S. |last23=Rose |first23=Paul |last24=Stott |first24=Andrew |last25=Tew |first25=Tom |last26=Thomas |first26=Chris D. |last27=Thompson |first27=Des B. A. |last28=Vickery |first28=Juliet A. |last29=Walker |first29=Matt |last30=Walmsley |first30=Clive |last31=Warrington |first31=Stuart |last32=Watkinson |first32=Andrew R. |last33=Williams |first33=Rich J. |last34=Woodroffe |first34=Rosie |last35=Woodroof |first35=Harry J. |display-authors=3 |title=Future novel threats and opportunities facing UK biodiversity identified by horizon scanning |journal=Journal of Applied Ecology |date=2008 |volume=45 |issue=3 |pages=821–833 |doi=10.1111/j.1365-2664.2008.01474.x |language=en |issn=1365-2664|doi-access=free }}</ref> Assessering van 100 ekologiese vrae van die hoogste prioriteit vir globale bewaring.<ref>{{cite journal |last1=Sutherland |first1=William J. |last2=Armstrong-Brown |first2=Susan |last3=Armsworth |first3=Paul R. |last4=Tom |first4=Brereton |last5=Brickland |first5=Jonathan |last6=Campbell |first6=Colin D. |last7=Chamberlain |first7=Daniel E. |last8=Cooke |first8=Andrew I. |last9=Dulvy |first9=Nicholas K. |last10=Dusic |first10=Nicholas R. |last11=Fitton |first11=Martin |last12=Freckleton |first12=Robert P. |last13=Godfray |first13=H. Charles J. |last14=Grout |first14=Nick |last15=Harvey |first15=H. John |last16=Hedley |first16=Colin |last17=Hopkins |first17=John J. |last18=Kift |first18=Neil B. |last19=Kirby |first19=Jeff |last20=Kunin |first20=William E. |last21=Macdonald |first21=David W. |last22=Marker |first22=Brian |last23=Naura |first23=Marc |last24=Neale |first24=Andrew R. |last25=Oliver |first25=Tom |last26=Osborn |first26=Dan |last27=Pullin |first27=Andrew S. |last28=Shardlow |first28=Matthew E. A. |last29=Showler |first29=David A. |last30=Smith |first30=Paul L. |last31=Smithers |first31=Richard J. |last32=Solandt |first32=Jean-Luc |last33=Spencer |first33=Jonathan |last34=Spray |first34=Chris J. |last35=Thomas |first35=Chris D. |last36=Thompson |first36=Jim |last37=Webb |first37=Sarah E. |last38=Yalden |first38=Derek W. |last39=Watkinson |first39=Andrew R. |display-authors=3 |title=The identification of 100 ecological questions of high policy relevance in the UK |journal=Journal of Applied Ecology |date=2006 |volume=43 |issue=4 |pages=617–627 |doi=10.1111/j.1365-2664.2006.01188.x |url=https://besjournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1365-2664.2006.01188.x |language=en |issn=1365-2664|hdl=2318/123675 |hdl-access=free }}</ref>
|-
| Oop forums|| Toekoms Wiki<ref>{{cite web |title=Futura Wikia |url=http://future.wikia.com/wiki/Main_Page |access-date=7 Maart 2021}}</ref>
|-
|Delphi-vraelys || 50 sleutelkwessies vir die toekoms van Mediterreense vleilande <ref>{{cite journal |doi=10.1007/s10113-020-01743-1|title=The future for Mediterranean wetlands: 50 key issues and 50 important conservation research questions|year=2021|last1=Taylor|first1=Nigel G.|last2=Grillas|first2=Patrick|last3=Al Hreisha|first3=Hazem|last4=Balkız|first4=Özge|last5=Borie|first5=Maud|last6=Boutron|first6=Olivier|last7=Catita|first7=Ana|last8=Champagnon|first8=Jocelyn|last9=Cherif|first9=Semia|last10=Çiçek|first10=Kerim|last11=Costa|first11=Luís T.|last12=Dakki|first12=Mohamed|last13=Fois|first13=Mauro|last14=Galewski|first14=Thomas|last15=Galli|first15=Alessandro|last16=Georgiadis|first16=Nicholas M.|last17=Green|first17=Andy J.|last18=Hermoso|first18=Virgilio|last19=Kapedani|first19=Rezart|last20=Lange|first20=Manfred A.|last21=Mateljak|first21=Zoran|last22=Osta|first22=Maher|last23=Papastergiadou|first23=Eva|last24=Papazoglou|first24=Clairie|last25=Sabater|first25=Sergi|last26=Samraoui|first26=Boudjéma|last27=Samraoui|first27=Farrah|last28=Bachir|first28=Abdelkrim Si|last29=Tankovic|first29=Eva|last30=Thévenet|first30=Mathieu|journal=Regional Environmental Change|volume=21|issue=2|page=33|pmid=33776560|pmc=7982080|display-authors=3}}</ref>
|-
| Tendensanalise || HSTOOL – semi-outomatiese ontdekking van wetenskaplike tendense uit groepe publikasies<ref>{{cite book |last1=Karasalo |first1=Maja |last2=Schubert |first2=Johan |title=2019 International Conference on Document Analysis and Recognition (ICDAR) |chapter=Developing Horizon Scanning Methods for the Discovery of Scientific Trends |date=September 2019 |pages=1055–1062 |doi=10.1109/ICDAR.2019.00172 |isbn=978-1-7281-3014-9 |s2cid=207977849 }}</ref>
|-
| Scenario's<ref>{{cite journal |last1=Palomino |first1=Marco A. |last2=Bardsley |first2=Sarah |last3=Bown |first3=Kevin |last4=De Lurio |first4=Jennifer |last5=Ellwood |first5=Peter |last6=Holland-Smith |first6=David |last7=Huggins |first7=Bob |last8=Vincenti |first8=Alexandra |last9=Woodroof |first9=Harry |last10=Owen |first10=Richard |display-authors=3 |title=Web-based horizon scanning: concepts and practice |journal=Foresight |date=1 January 2012 |volume=14 |issue=5 |pages=355–373 |doi=10.1108/14636681211269851 |url=https://www.emerald.com/insight/content/doi/10.1108/14636681211269851/full/html |access-date=16 Mei 2021 |issn=1463-6689|url-access=subscription }}</ref> || Wildlife Conservation Societies’ Futures of the Wild<ref>{{cite book |title=Futures of the Wild: A Project of the Wildlife Conservation Society Futures Group |date=2007 |publisher=Wildife Conservation Society Futures Group and Bio-Era}}</ref>
|-
| Stelsels/Kaarte || Vooruitsigprojek oor die aanpak van vetsug: Toekomstige keuses<ref>{{cite web |title=Reducing obesity: future choices |url=https://www.gov.uk/government/publications/reducing-obesity-future-choices |website=GOV.UK |access-date=7 Maart 2021 |language=en |date=2007}}</ref>
|-
| Terugwerping ||
|}
==Regeringsliggame==
===Europese Unie===
Die [[Europese Kommissie]] het die Vervoernavorsing- en Innovasiemonitering- en Inligtingstelsel (TRIMIS) in 2017 ontwikkel, 'n ooptoegang-vervoerinligtingstelsel wat die implementering van die sewe Strategiese Vervoernavorsing- en Innovasieagenda (STRIA)-padkaarte ondersteun.<ref>{{cite book |title=JRC Publications Repository |url=https://publications.jrc.ec.europa.eu/repository/handle/JRC109784 |website=publications.jrc.ec.europa.eu |year=2018 |doi=10.2760/331714 |access-date=23 Januarie 2022|author1=European Commission. Joint Research Centre |publisher=Publications Office of the European Union |isbn=9789279773570 }}</ref> In 2021 is 'n horisonskanderingsmodule by TRIMIS gevoeg.<ref>{{cite journal |last1=Tsakalidis |first1=Anastasios |last2=Boelman |first2=Elisa |last3=Marmier |first3=Alain |last4=Gkoumas |first4=Konstantinos |last5=Pekar |first5=Ferenc |display-authors=3|title=Horizon scanning for transport research and innovation governance: A European perspective |journal=Transportation Research Interdisciplinary Perspectives |date=1 September 2021 |volume=11 |article-number=100424 |doi=10.1016/j.trip.2021.100424 |language=en |issn=2590-1982|doi-access=free }}</ref> Hierdie horisonskanderingsraamwerk wat deur die Gesamentlike Navorsingsentrum binne TRIMIS ontwikkel is, gebruik nuusmedia, wetenskaplike publikasiebronne, patentdatabronne, EU-befondsingsdatastelle en ander bronne as basis vir teksontginning.
Die Gesamentlike Navorsingsentrum se "Tool for Innovation Monitoring" versterk horisonskandering met teksontginning van beskikbare literatuur.<ref>{{cite book |title=Text mining for horizon scanning : an insight into agricultural research and innovation in Africa. |date=2020 |location=Luxembourg |isbn=978-92-76-21446-5 |url=https://publications.jrc.ec.europa.eu/repository/bitstream/JRC121445/hs_tim_africa_eur30349_pdf_%281%29.pdf |last1=Borchardt |first1=Steve |last2=Estreguil |first2=Christine }}</ref> Hierdie instrument is in 2020 ontwikkel. Onder die gebruikte databronne is Scopus, PATSTAT en Cordis.
===Duitsland===
In [[Duitsland]] pas die Umweltbundesamt sedert 2012 horisonskandering saam met tendensanalise toe.<ref>{{cite web |last1=Lehmphul |first1=Karin |title=Horizon Scanning / Trendanalyse |url=https://www.umweltbundesamt.de/horizon-scanning-trendanalyse |website=Umweltbundesamt |language=de |date=24 Mei 2016}}</ref>
===Rusland===
In die [[Russiese Federasie]] word horisonskandering deur die Hoër Skool vir Ekonomie uitgevoer en deur die Ministerie van Onderwys en Wetenskap gefinansier.<ref>{{cite journal |last1=Cuhls |first1=Kerstin E. |title=Horizon Scanning in Foresight – Why Horizon Scanning is only a part of the game |journal=Futures & Foresight Science |date=2020 |volume=2 |issue=1 |pages=e23 |doi=10.1002/ffo2.23 |s2cid=212853499 |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1002/ffo2.23 |access-date=12 Oktober 2021 |language=en |issn=2573-5152|url-access=subscription }}</ref> In 2012 het president [[Wladimir Poetin]] verklaar dat "[’n] Vooruitsigoefening vir Rusland se wetenskap en tegnologie tot 2030 voltooi sal wees. Dit beklemtoon spesifieke maniere om beide tradisionele sektore te revitaliseer en nuwe hoëtegnologiemarkte binne te dring...". Die Russiese horisonskanderingspan het uit 15-20 lede bestaan en 'n aanlyn opname van 2000 kundiges gedoen.
===Swede===
Die [[Swede|Sweedse]] Verdedigingsnavorsingsagentskap het in 2019 'n sagteware-instrument genaamd HSTOOL vir die hoofvak van wetenskaplike literatuur ontwikkel.<ref>{{cite web |title=HSTOOL for Horizon Scanning of Scientific Literature |url=https://www.foi.se/en/foi/reports/report-summary.html?reportNo=FOI-R--4760--SE |website=foi.se |access-date=20 Mei 2021 |language=en}}</ref> Die wetenskaplike literatuur word deursoek, in groepe gegroepeer wat ooreenstem met subvelde van die vakgebied en geëvalueer op grond van die bibliometriese getalle. Die groepering word uitgevoer met behulp van die Gibbs-steekproefneming Dirichlet multinomiale mengselmodel-algoritme. Die aanhalingsstatistieke word verskaf, afgelei van [[Reuters|Thomson Reuters]] se ''Web of Science''.
===VK===
Om horisonskandering te sentraliseer, het die [[Verenigde Koninkryk]] die Engelse Horizon Scanning Centre (HSC) in 2005 gestig.<ref>{{cite journal |last1=Miles |first1=Ian |last2=Saritas |first2=Ozcan |title=The depth of the horizon: searching, scanning and widening horizons |journal=Foresight: The Journal of Future Studies, Strategic Thinking and Policy |date=2 November 2012 |volume=14 |issue=6 |pages=530–545 |doi=10.1108/14636681211284953 |url=https://www.ingentaconnect.com/content/mcb/273/2012/00000014/00000006/art00006|url-access=subscription }}</ref> Die Kabinetskantoor se Horisonskanderingsekretariaat en die Regeringskantoor vir Wetenskap se Horisonskanderingsentrum is in 2014 saamgevoeg tot die Horisonskanderingsprogram-span.<ref>{{cite web |title=Horizon Scanning Programme team |url=https://www.gov.uk/government/groups/horizon-scanning-programme-team |website=GOV.UK |access-date=26 Februarie 2021 |language=en}}</ref>
===VSA===
In 2010 het die Agentskap vir Gesondheidsorgnavorsing en -kwaliteit (AHRQ) die eerste publiek befondsde Gesondheidsorghorisonskanderingsprogram van die [[Verenigde State van Amerika|VSA]] gestig.<ref>{{cite web |title=Horizon Scanning: Identifying and Estimating Future Impact of Emerging Innovations on US Health Care |url=https://www.ispor.org/docs/default-source/publications/value-outcomes-spotlight/march-april-2016/vos-horizon-scanning.pdf?sfvrsn=7081ae32_2 |website=www.ispor.org |access-date=26 Februarie 2021}}</ref> Tans, sedert 2018, befonds en bedryf die Patient-Centered Outcomes Research Institute (PCORI) die publiek beskikbare PCORI Health Care Horizon Scanning System (HCHSS).<ref>{{cite web |title=PCORI Health Care Horizon Scanning System (HCHSS). 2023 |url=https://www.pcori.org/implementation-evidence/emerging-topics-reports-and-horizon-scans/pcori-health-care-horizon-scanning-system |access-date=12 Desember 2024}}</ref>
==Verwysings==
{{Verwysings|3}}
{{en-vertaal| Horizon scanning}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Toekomsstudies]]
qf9bvkcw154fimwkiplidpcsgqbsb26
Jorge Jesus
0
456370
3379374
3354072
2026-11-20T23:45:19Z
InternetArchiveBot
131157
Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379374
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox football biography
| name = Jorge De Jesus
| image = [[Lêer:2020-02-17 Encontro com Técnico do Flamengo, Jorge Jesus (cropped).jpg|240px]]
| caption = Jesus in 2020
| full_name = Jorge Fernando Pinheiro de Jesus
| birth_date = {{birth date and age|1954|7|24|df=y}}
| birth_place = [[Amadora]], [[Portugal]]
| height = 1,75 m<ref>{{Cite web |title=Jorge Jesus – Manager – Latest news, biographical information, pictures and more |url=https://www.sportsmole.co.uk/people/jorge-jesus/ |access-date=2022-09-26 |website=Sports Mole |language=en}}</ref>
| position = Regsmiddelveldspeler
| currentclub = [[Portugese nasionale sokkerspan|Portugal]] (hoofafrigter)
| youthyears1 = 1969-1971
| youthclubs1 = [[C.F. Estrela da Amadora|Estrela da Amadora]]
| youthyears2 = 1971-1973
| youthclubs2 = [[Sporting CP]]
| years1 = 1973-1976
| clubs1 = [[Sporting CP]]
| caps1 = 12
| goals1 = 1
| years2 = 1973-1974
| clubs2 = → [[G.D. Peniche|Peniche]] (leen)
| caps2 =
| goals2 =
| years3 = 1974-1975
| clubs3 = → [[SC Olhanense|Olhanense]] (leen)
| caps3 = 29
| goals3 = 5
| years4 = 1976-1977
| clubs4 = [[CF Os Belenenses|Belenenses]]
| caps4 = 13
| goals4 = 0
| years5 = 1977-1978
| clubs5 = [[GD Riopele|Riopele]]
| caps5 = 28
| goals5 = 3
| years6 = 1978-1979
| clubs6 = [[Juventude Sport Clube|Juventude de Évora]]
| caps6 =
| goals6 =
| years7 = 1979-1980
| clubs7 = [[UD Leiria|União Leiria]]
| caps7 = 22
| goals7 = 1
| years8 = 1980-1983
| clubs8 = [[Vitória FC|Vitória Setúbal]]
| caps8 = 38
| goals8 = 4
| years9 = 1983-1984
| clubs9 = [[SC Farense|Farense]]
| caps9 = 24
| goals9 = 0
| years10 = 1984-1987
| clubs10 = [[CF Estrela da Amadora|Estrela da Amadora]]
| caps10 =
| goals10 =
| years11 = 1987-1988
| clubs11 = [[Atlético Clube de Portugal|Atlético]]
| caps11 =
| goals11 =
| years12 = 1988-1989
| clubs12 = [[Sport Benfica e Castelo Branco|Benfica Castelo Branco]]
| caps12 =
| goals12 =
| years13 = 1989-1990
| clubs13 = [[SR Almancilense|Almancilense]]
| caps13 =
| goals13 =
| totalcaps =
| totalgoals =
| manageryears1 = 1990-1993
| managerclubs1 = [[Amora FC|Amora]]
| manageryears2 = 1993-1996
| managerclubs2 = [[FC Felgueiras|Felgueiras]]
| manageryears3 = 1997-1998
| managerclubs3 = [[FC Felgueiras|Felgueiras]]
| manageryears4 = 1998
| managerclubs4 = [[CF União|União Madeira]]
| manageryears5 = 1998-2000
| managerclubs5 = [[CF Estrela da Amadora|Estrela da Amadora]]
| manageryears6 = 2000-2002
| managerclubs6 = [[Vitória FC|Vitória Setúbal]]
| manageryears7 = 2002-2003
| managerclubs7 = [[CF Estrela da Amadora|Estrela da Amadora]]
| manageryears8 = 2003-2004
| managerclubs8 = [[Vitória SC|Vitória Guimarães]]
| manageryears9 = 2005
| managerclubs9 = [[Moreirense FC|Moreirense]]
| manageryears10 = 2005-2006
| managerclubs10 = [[UD Leiria|União Leiria]]
| manageryears11 = 2006-2008
| managerclubs11 = [[CF Os Belenenses|Belenenses]]
| manageryears12 = 2008-2009
| managerclubs12 = [[SC Braga|Braga]]
| manageryears13 = 2009-2015
| managerclubs13 = [[SL Benfica|Benfica]]
| manageryears14 = 2015-2018
| managerclubs14 = [[Sporting CP]]
| manageryears15 = 2018-2019
| managerclubs15 = [[Al Hilal SFC|Al Hilal]]
| manageryears16 = 2019-2020
| managerclubs16 = [[Clube de Regatas do Flamengo|Flamengo]]
| manageryears17 = 2020-2021
| managerclubs17 = [[SL Benfica|Benfica]]
| manageryears18 = 2022-2023
| managerclubs18 = [[Fenerbahçe SK (sokker)|Fenerbahçe]]
| managerclubs19 = [[Al Hilal SFC|Al Hilal]]
| manageryears19 = 2023-2025
| managerclubs20 = [[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]
| manageryears20 = 2025-2026
| managerclubs20 = [[Portugese nasionale sokkerspan|Portugal]]
| manageryears20 = 2026–
}}
'''Jorge Fernando Pinheiro de Jesus''' ([[Portugees]] uitspraak: [ˈʒɔɾʒɨ ʒɨˈzuʃ]; gebore [[24 Julie]] [[1954]]) is ’n Portugese sokkerafrigter en voormalige -speler. Hy is twee keer deur die ''International Federation of Football History & Statistics'' as een van die tien beste klubafrigters ter wêreld aangewys.<ref>{{cite web
| url=http://www.iffhs.de/the-worlds-best-club-coach/
| title=THE WORLD'S BEST CLUB COACH {{!}} IFFHS
| date=2014-01-14
| access-date=2020-12-01
| archive-url=https://web.archive.org/web/20140114181234/http://www.iffhs.de/the-worlds-best-club-coach/
| archive-date=14 January 2014
}}</ref><ref>{{cite web
| url=https://iffhs.de/index.php/posts/128
| title=IFFHS: THE WORLD'S BEST CLUB COACH 2019
| access-date=2020-12-01
| website=iffhs.de
| date=10 April 2020
| archive-url=https://web.archive.org/web/20210205021824/https://iffhs.de/index.php/posts/128
| archive-date= 5 Februarie 2021
| url-status=dead
}}</ref>
Hy is die seun van Virgolino António de Jesus, wat in die 1940’s vir [[Sporting CP]] gespeel het. Jesus het sy spelersloopbaan by dieselfde klub begin, maar net 12 wedstryde vir hulle gespeel. Daarna het hy oor 17 jaar vir nog 12 klubs uitgedraf, waaronder nege seisoene in die [[Primeira Liga]].
Jesus het in 1990 met sy afrigterloopbaan begin en daarna verskeie Portugese spanne afgerig. Met [[SC Braga|Braga]] het hy die laaste uitgawe van die [[UEFA Intertoto-beker|Intertoto-beker]] gewen. In Junie 2009 het hy by die topklub [[SL Benfica|Benfica]] aangekom en in sy eerste seisoen die ligatitel verower. In totaal het hy tien trofeë met Benfica gewen — ’n klubrekord vir ’n enkele afrigter, en hy het al die plaaslike trofeë minstens een keer ingepalm — asook twee opeenvolgende [[UEFA Europa League|Europa League]]-eindstryde (2013 en 2014) bereik.<ref>{{cite web |url=http://www.zerozero.pt/noticia.php?id=155804 |title=Jesus faz história no Benfica |language=pt |trans-title=Jesus skryf geskiedenis by Benfica|last1=Martins |first1=Cláudia |date=29 May 2015 |publisher=zerozero |access-date=29 May 2015}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.abola.pt/clubes/ver.aspx?t=3&id=551930 |title=Jorge Jesus torna-se o treinador dos encarnados com mais títulos |language=pt |trans-title=Jorge Jesus word die Benfica-afrigter met die meeste trofeë |date=29 May 2015 |publisher=A Bola |access-date=29 May 2015 |archive-date=29 May 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150529223202/http://www.abola.pt/clubes/ver.aspx?t=3&id=551930 |url-status=dead }}</ref>
In 2019 het hy by [[Clube de Regatas do Flamengo|Flamengo]] oorgeneem en in sy eerste jaar die ''Copa Libertadores'' en ''Campeonato Brasileiro Série A'' gewen. Sy terugkeer na Benfica in 2020 was minder suksesvol.
Internasionaal het hy ook met [[Fenerbahçe SK (sokker)|Fenerbahçe]] in [[Turkye]] gewerk, waar hy in 2023 die Turkse Beker gewen het, en in [[Saoedi-Arabië]], waar hy die [[Riaad]]-gebaseerde klub [[Al Hilal SFC|Al Hilal]] in twee tydperke afgerig het en in 2024 die [[Saoediese professionele liga|Saudi Pro League]] en die Saoedi-Arabiese Beker verower het. In 2025 het hy na stadsmededingers [[Al Nassr FC|Al-Nassr]] oorgeskuif, waar hy onder meer sy landgenote [[João Félix]] en [[Cristiano Ronaldo]] afgerig het. In sy eerste en enigste seisoen by Al-Nassr het hy die span na die ligatitel gelei, twee punte voor sy voormalige klub Al Hilal.
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
{{Gesagsrekords}}
{{DEFAULTSORT:Jesus, Jorge}}
[[Kategorie:Portugese sokkerspelers]]
[[Kategorie:Sokkerafrigters]]
[[Kategorie:Geboortes in 1954]]
[[Kategorie:Lewende mense]]
e0czebv7g3nt994hrszo80cnbl1e3hf
Herotel
0
458683
3379235
3039231
2026-11-20T16:37:19Z
InternetArchiveBot
131157
Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379235
wikitext
text/x-wiki
{{Weesbladsy}}
{{Inligtingskas Maatskappy
| naam = Herotel
| kenteken =
| beeldonderskrif =
| tipe = [[Maatskappy|Privaatmaatskappy]]
| industrie = [[Internet|Breëband-internetdienste]]
| voorganger =
| gestig = {{aanvangsdatum en ouderdom|2013}}<ref name= "About Herotel">{{cite web|url= https://herotel.com/About-Herotel#herotel-story |title= About Herotel |author= |publisher= Herotel |date= |access-date= 24 April 2025 }}</ref>
| stigter =
| ontbind =
| fate =
| opvolger =
| hq_location_city = [[Stellenbosch]], [[Wes-Kaap]]
| hq_location_country = [[Suid-Afrika]]<ref name= "Herotel - Contact Details">{{cite web |url= https://www.adapt.io/company/herotel- |title= Herotel - Contact Details |author= |publisher= SLI Technologies Inc. |date= |access-date= 24 April 2025 |archive-url= https://web.archive.org/web/20250820153538/https://www.adapt.io/company/herotel- |archive-date= 20 Augustus 2025 |url-status= dead }}</ref>
| area_served = South Africa<ref name= "About Herotel"></ref>
| sleutelpersone = Van Zyl Botha ([[HUB]])<ref name= "Van Zyl Botha">{{cite web|url= https://africaleadership.net/fellows/class-xiii/van-zylbotha/ |title= Van Zyl Botha |author= |publisher= Africa Leadership Initiative |date= |access-date= 22 April 2025 }}</ref>
| produkte = [[Optiese vesel]] [[internet]]<br />Koordlose koppeling-internet<br />[[Stem oor IP|VoIP]]<ref name= "Herotel"></ref>
| eienaar =
| filiale =
| getal_werknemers =
| omset =
| bedryfsinkomste =
| netto_inkomste =
| parent = Vumatel
| webwerf = {{URL|https://herotel.com}}
}}
'''Herotel''' (gestileer as '''herotel'''; voorheen bekend as '''Snowball Effect''') is 'n Suid-Afrikaanse [[optiese vesel]]-operateur en [[internetdienste|internetdiensverskaffer]] wat toegang tot die internet verleen by wyse van optiese vesel. Dit verskaf ook dienste soos koordlose internet en [[Stem oor IP|VoIP]] aan die Suid-Afrikaanse internetverbruiker.<ref name= "Herotel">{{cite web|url= https://herotel.com/ |title= Herotel |author= |publisher= Herotel |date= |access-date= 24 April 2025 }}</ref>
Die maatskappy verskaf dienste aan beide die alledaagse verbruiker en die korporatiewe wêreld<ref name= "Herotel Business">{{cite web|url= https://herotelbusiness.com/ |title= Herotel Business |author= |publisher= Herotel |date= |access-date= 24 April 2025 }}</ref> in meer as 500 stede en dorpe regoor Suid-Afrika. Die maatskappy bedien afgeleë en landelike gebiede sowel as stedelike gebiede.
== Geskiedenis ==
Die maatskappy het sy hoofkwartiere in [[Stellenbosch]], en is in 1998 gestig deur die broers Eugene<ref>{{Cite web|url=http://mybroadband.co.za/vb/showthread.php/226219-Eugene-van-der-Merwe|title=Eugene van der Merwe|website=mybroadband.co.za|language=en|access-date=2017-09-03}}</ref> en Storm van der Merwe. Herotel het aanvanklik slegs bergingsruimte en toegang vir webwerwe en webontwikkeling aangebied, maar later internetkonnektiwiteit bygevoeg tot sy aanbod.<ref>{{Cite web|url=http://mybroadband.co.za/vb/showthread.php/227018-Snowball|title=Snowball|website=mybroadband.co.za|language=en|access-date=2017-09-03}}</ref>
Die maatskappy se groei is versnel deur die konsolidasie van 30 eienaar-bedryfde besighede regoor Suid-Afrika, wat nou almal onder die herotel-vaandel bedryf word.
In Maart 2022 het die Suid-Afrikaanse veselnetwerkoperateur (VNO) Vumatel aangekondig dat hy 'n 45%, nie-beherende aandeel in herotel verkry het, wat later verhoog is tot 49.96%. In Augustus 2022 het Vumatel sy voorneme aangekondig om herotel oor te neem en sodoende sy Suid-Afrikaanse veselinfrastruktuurdekking buite groot metropolitaanse gebiede uit te brei.<ref name= "Vumatel takeover of Herotel clears a major hurdle">{{cite web|url= https://businesstech.co.za/news/business/815854/vumatel-takeover-of-herotel-clears-a-major-hurdle/ |title= Vumatel takeover of Herotel clears a major hurdle |author= Staff Writer |publisher= BusinessTech |date= 7 Maart 2025 |access-date= 22 April 2025}}</ref>
In Mei 2025 was herotel Suid-Afrika se derde grootste VNO, met byna 600 000 huise wat deur sy infrastruktuur gedek word, met net minder as 300 000 huise wat aan sy netwerk gekoppel is.<ref name= "The most popular fibre-to-the-home speeds in South Africa">{{cite web|url= https://mybroadband.co.za/news/fibre/593698-the-most-popular-fibre-to-the-home-speeds-in-south-africa.html |title= The most popular fibre-to-the-home speeds in South Africa |author= Myles Illidge |publisher= MyBroadband |date= 7 Mei 2025 |access-date= 7 Mei 2025 }}</ref> Terselfdertyd was dit ook Suid-Afrika se grootste geslote-toegangsnetwerk, wat beteken dat dit as beide die VNO en die enigste internetdiensverskaffer op die netwerk dien.<ref name= "Biggest fibre networks in South Africa">{{cite web|url= https://mybroadband.co.za/news/fibre/582243-biggest-fibre-networks-in-south-africa-3.html |title= Biggest fibre networks in South Africa |author= Jan Vermeulen |publisher= MyBroadband |date= 12 February 2025 |access-date= 22 April 2025 }}</ref>
In Maart 2025 is Vumatel se volledige verkryging van herotel goedgekeur deur die Suid-Afrikaanse Mededingingskommissie, met die voorwaardes dat vrye toegang en deursigtige diensvoorwaardes gehandhaaf word. Die konsolidasie sal Vumatel in staat stel om sy veselnetwerk na Suid-Afrika se kleiner stede en landelike gebiede uit te brei, wat internettoeganklikheid verbeter. Vumatel het belowe om vesel-na-huisdienste in lae-inkomstegebiede bekend te stel en uit te brei, met die doel om die [[digitale kloof]] te oorbrug.<ref name= "Vumatel secures approval to acquire herotel, expanding fibre reach in South Africa ">{{cite web|url= https://techpoint.africa/news/vumatel-secures-approval-to-acquire-herotel/ |title= Vumatel secures approval to acquire Herotel, expanding fibre reach in South Africa |author= |publisher= Businessfront |date= 11 March 2025 |access-date= 22 April 2025 }}</ref>
== Bedrywighede ==
Die maatskappy onderhou meer as 2 000 torings en meer as 200 vesel-teenwoordigheidspunte (Engels: ''points of presence'') regoor Suid-Afrika.<ref name= "Herotel Business"></ref>
Herotel bied kommersiële dienste aan via sy herotel-besigheidsafdeling, wat in Menlyn, [[Pretoria]] gesetel is.<ref name= "Herotel Business"></ref> Benewens soortgelyke dienste wat deur sy verbruikersafdeling verskaf word, bied Herotel Business infrastruktuurdienste soos:
* heroFlash (bestuurde, Laag 2-bandwydte-konnektiwiteit na Teraco-[[datasentrum]]s)
* Donker Vesel (onbestuurde, punt-tot-punt-konnektiwiteit)
* Mede-ligging (landswye konnektiwiteit, via herotel se toringnetwerk en vesel-teenwoordigheidspunte).<ref name= "Herotel Business"></ref>
== Ander inligting ==
Die maatskappy is 'n stigterslid van die Wireless Access Provider's Association (WAPA) (Afrikaans: Assosiasie van Koordlose Diensverskaffers) en bedryf 'n koordlose netwerk in [[Kaapstad]] en die wyer Wes-Kaap,<ref>{{Cite news|url=http://mybroadband.co.za/news/Broadband/809.html|title=WISPs shaking up broadband space|access-date=2017-09-03|language=en}}</ref><ref>[http://www.cbn.co.za/index.php?Page=daily&daily_id=3421 “Wireless Connectivity for Cape Town,” Cape Business News, 14 Januarie 2009]</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.telecompaper.com/news/snowball-effect-deploys-wireless-broadband-in-cape-town|title=Snowball Effect deploys wireless broadband in Cape Town|website=www.telecompaper.com|access-date=2017-09-03}}</ref> waarvandaan dit lae-koste koordlose dienste aanbied.<ref>{{Cite news|url=http://mybroadband.co.za/news/Wireless/8060.html|title=Cheaper wireless services booming|access-date=2017-09-03|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://mybroadband.co.za/news/Broadband/1780.html|title=WISPs versus ADSL|access-date=2017-09-03|language=en}}</ref>
Herotel is ook 'n lid van die Internetdiensverskaffers-assosiasie van Suid-Afrika en beskik oor beide 'n I-ECNS- I-ECS lisensie.<ref>{{Cite web |url=http://www.snowball.co.za/news/snowball-joins-internet-service-providers-association |title=“Snowball joins Internet Service Providers Association,” Snowball Web Site, 29 November 2005 |access-date=2011-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120324085308/http://www.snowball.co.za/news/snowball-joins-internet-service-providers-association |archive-date=2012-03-24 |url-status=dead |df= }}</ref><ref>[http://ispa.org.za/membership/list-of-members/?about=123 “List of Members,” ISPA, 2011]</ref> In 2007 het herotel deelgeneem aan die ISPA Superteacher borgprogram.<ref>[http://ispa.org.za/social-development/superteacher-sponsors/ “Superteacher Sponsors,” ISPA, 2010]</ref>
Herotel besit en bedryf 'n datasentrum in Technopark, 'n kommersiële gebied in Stellenbosch.<ref>[http://www.snowball.co.za/news/new-data-centre “New Data Centre,” Snowball News, 13 Augustus 2010]{{Dooie skakel|date=Maart 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
{{DEFAULTSORT:Herotel}}
[[Kategorie:Internet]]
aodh6ssxg9ysft92tphujho820lc6nf
Hammarby Fotboll
0
459826
3379225
3354672
2026-11-20T14:55:44Z
InternetArchiveBot
131157
Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379225
wikitext
text/x-wiki
{{Sokkerklub infoboks
| klubnaam = Hammarby
| beeld = [[Lêer:Hammarby vs. Malmö , hylling till Kenta Ohlsson.jpg|280px]]
| beeldgrootte = 200px
| vollenaam = Hammarby IF Fotbollförening<ref name="club name">{{cite web|url=http://www.gamlahammarbyfotboll.se/hammarby-fotboll/kontakt/|title=Hammarby Fotboll: Kontakt|publisher=Hammarby Fotboll|language=sv|access-date=12 February 2018|archive-date= 1 Maart 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250301154852/https://www.gamlahammarbyfotboll.se/hammarby-fotboll/kontakt/|url-status=dead}}</ref>
| bynaam = ''Bajen''
| kortnaam = HIF
| stigting = {{Start date and age|1889|4|10|df=y}} {{small|(as Hammarby Roddförening)}}<br />{{nowrap|{{Start date and age|1915|08|13|df=y}}<br />{{small|(sokkerafdeling)}}}}
| stadion = 3Arena, [[Stockholm]]
| kapasiteit = 30 000
| eienaar = Hammarby IF Fotbollförening – 51%<br /> Anschutz Entertainment Group – 23.5%<br /> [[Zlatan Ibrahimović]] – 23.5%<br />Ander – 2%<ref name="zlatan">{{cite web|url=https://www.gamlahammarbyfotboll.se/aktuellt/nyheter/zlatan-ibrahimovic-investerar-i-aeg-sweden-blir-delagare-i-hammarby-fotboll-ab/|title=Zlatan Ibrahimović investerar i AEG Sweden – blir delägare i Hammarby Fotboll AB|date=27 November 2019|publisher=Hammarby Fotboll|access-date=27 November 2019|language=sv|archive-url=https://web.archive.org/web/20231119221237/https://www.gamlahammarbyfotboll.se/aktuellt/nyheter/zlatan-ibrahimovic-investerar-i-aeg-sweden-blir-delagare-i-hammarby-fotboll-ab/|archive-date=19 November 2023|url-status=dead}}</ref>
| voorsitter = Mattias Fri
| afrigter = Henrik Rydström
| liga = Allsvenskan
| seisoen = 2025
| posisie = 2de van 16
| patroon_la1 = _hammarby24h
| patroon_b1 = _hammarby24h
| patroon_ra1 = _hammarby24h
| patroon_sh1 = _whitesides
| patroon_so1 = _hammarby24h
| linkerarm1 = FFFFFF
| liggaam1 = FFFFFF
| regterarm1 = FFFFFF
| broek1 = 16A452
| kouse1 = FFFFFF
| patroon_la2 = _hammarby24a
| patroon_b2 = _hammarby24a
| patroon_ra2 = _hammarby24a
| patroon_sh2 = _hammarby24a
| patroon_so2 = _hammarby24a
| linkerarm2 = 36584A
| liggaam2 = 36584A
| regterarm2 = 36584A
| broek2 = 36584A
| kouse2 = 36584A
}}
'''Hammarby Fotboll''', meer algemeen bekend as '''Hammarby IF''' (''Hammarby Idrottsförening'') of eenvoudig '''Hammarby''', is ’n [[Swede|Sweedse]] professionele [[Sokker|sokkerklub]] van [[Stockholm]] wat in 1915 gestig is. Die klub is gebaseer by die 3 Arena in Johanneshov, maar is oorspronklik gestig in die aangrensende Södermalm-distrik van Stockholm Stad, ’n gebied wat as die klub se hartland beskou word.
Hammarby ding mee in die Sweedse eerste liga, Allsvenskan, en hulle staan agtste op die algehele Allsvenskan-tabel. Die klub het die liga een keer gewen, in 2001. Hammarby het vyf keer in die eindstryd van die Sweedse beker (''Svenska Cupen'') gespeel en het hul eerste titel in 2021 verower.
Die klub se kleure is groen en wit, wat in hul embleem en trui weerspieël word. Tussen 1918 en 1978 het die klub egter in swart-en-geel gestreepte tuistruie gespeel, wat sedertdien dikwels as die klub se uittrui gebruik word.
Die klub se plaaslike mededingers is [[AIK Fotboll|AIK]] en [[Djurgårdens IF Sokker|Djurgården]].
Hammarby is een van die grootste sokkerklubs in Europa wat betref die aantal aktiewe spelers van alle ouderdomme – met sowat 3 500 spelers in die organisasie.<ref name="big club">{{cite web|url=http://www.gamlahammarbyfotboll.se/aktuellt/nyheter/edvard-blev-nummer-3000-i-bajens-ungdomsled/|title=Edvard blev nummer 3000 i Bajens ungdomsled|work=Hammarby Fotboll|language=sv|access-date=12 February 2018|archive-date=20 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231120052716/https://www.gamlahammarbyfotboll.se/aktuellt/nyheter/edvard-blev-nummer-3000-i-bajens-ungdomsled/|url-status=dead}}</ref><ref name="active players">{{cite web|url=http://www.hammarbyungdom.se/start/?ID=122475|title=Hammarby IF Ungdom|language=sv|access-date=12 February 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gamlahammarbyfotboll.se/aktuellt/nyheter/over-900-medverkade-vid-tisdagsmotet/|title=Över 900 medverkade vid tisdagsmötet|work=Hammarby Fotboll|language=sv|access-date=12 February 2018|archive-date=19 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231119222747/https://www.gamlahammarbyfotboll.se/aktuellt/nyheter/over-900-medverkade-vid-tisdagsmotet/|url-status=dead}}</ref>
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
== Eksterne skakels ==
* [https://www.hammarbyfotboll.se Amptelike webwerf]
{{Sokkersaadjie}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Sweedse sokkerklubs]]
[[Kategorie:Stockholm]]
sjgwbbvo64yx9lwamd59hdbaxuq5o8i
Noordelike Lyn
0
460392
3379475
2916307
2026-11-21T08:15:36Z
Aliwal2012
39067
3379475
wikitext
text/x-wiki
{{databoks}}
Die '''Noordelike Lyn''' is een van die vier pendelspoorlyne in die Kaapse metro wat deur [[Metrorail|Metrorail Wes-Kaap]] bedryf word, wat die [[Kaapstad-spoorwegstasie|Kaapstad-stasie]] in die Sentrale Sakegebiede met die noordelike voorstede, sowel as afgeleë dorpe soos [[Stellenbosch]], [[Somerset Wes]], [[Strand]], [[Paarl]] en [[Wellington, Wes-Kaap|Wellington]] in die [[Kaapse Wynlande]] verbind.
==Geskiedenis==
[[File:Spit van eerste sooi Kaapstad-Wellington-lyn 1859.jpg|thumb|right|Die plegtigheid by die spit van die eerste sooi vir die bou van die spoorlyn Kaapstad-Wellington deur sir [[George Grey]], [[31 Maart]] [[1859]].]]
In 1853 is die Cape Town Railway and Dock Company gestig en het kort daarna goedkeuring gekry om 'n spoorlyn van [[Kaapstad]] na [[Wellington, Wes-Kaap|Wellington]] via [[Stellenbosch]] te bou.<ref>{{Cite web|url=https://www.aria.org.za/membership-dashboard/history-of-rail/|title=History of Rail|website=ARIA|language=en-US|access-date=2026-04-18}}</ref> Die eerste sooi is op 31 Maart 1858 omgespit naby aan wat vandag as die Woodstock-stasie bekendstaan. Bouwerk het aan albei kante gevorder. Die lyn is in fases op standaardspoorwydte (4 voet 8½ duim / 1 435 mm) geopen.
Op 13 Februarie 1862 is die eerste gedeelte van die lyn, tussen Kaapstad en [[Eersterivier]], met tussenliggende stasies by [[Soutrivier-spoorwegstasie|Soutrivier]] en D'Urbanweg (later hernoem na [[Bellville]]), geopen. Die gedeelte van die spoorlyn sou later begin bekend staan as die hooflyn.<ref name="Part19">{{Cite web|url=https://sites.google.com/site/soulorailway/soul-of-a-railway/system-1-cape-western/part-19-cape-suburban-3-bellville-line|title=Soul of A Railway - Part 19 - Cape Suburban (3): Bellville Line|website=sites.google.com|language=af|access-date=2026-04-18}}</ref> Op 1 Mei 1862 is die spoorlyn tot [[Stellenbosch]] geopen. Die volledige lyn tot Wellington is op 4 November 1863 geopen.<ref name="Part1">{{Cite web|url=https://sites.google.com/site/soulorailway/soul-of-a-railway/system-1-cape-western/part-1-cape-town-prior-to-wwii|title=Soul of A Railway - Part 1: Cape Town prior to WWII|website=sites.google.com|language=af|access-date=2026-04-18}}</ref> Die volledige omskakeling na [[Kaapspoor]] (3 voet 6 duim / 1 067 mm) is teen ongeveer 1882 voltooi, en standaardspoor is heeltemal laat vaar. Dit het dié standaard vir die meeste spoorweë in Suider-Afrika geword.<ref name="Part19"/> Die korter spoorlyn via Paarl tot Wellington is tussen die 1870's en 1880's gebou.<ref name="Part2">{{Cite web|url=https://sites.google.com/site/soulorailway/soul-of-a-railway/system-1-cape-western/part-2-cape-town-to-wellington|title=Soul of A Railway - Part 2: Cape Town to Wellington|website=sites.google.com|language=af|access-date=2026-04-18}}</ref> Die verlenging tot Strand is in 1905 geopen. Tussen November en Desember 1933 is die spoorlyn tot Bellville geëlektrifiseer, met 1500 V GS oorhoofse kabels.<ref name="Part19"/> Die lyn is toe verder in November 1954 tot 3000 V GS geëlektrifiseer.<ref name="Part19"/> In 1957 is die laaste stoomtreine op die lyn uitgefaseer en [[Klas 4E-lokomotief|Klas 4E]]-lokomotiewe het daarna die langafstanddienste oorgeneem.<ref name="Part2"/>
===Moderne era===
In 1990 is die pendelaarspoorbates aan die Suid-Afrikaanse Spoorpendelaarskorporasie oorgedra. Metrorail Wes-Kaap het daarna beheer oor die lyn geneem.<ref>{{Cite web|url=https://sites.google.com/site/soulorailway/soul-of-a-railway/system-1-cape-western/part-18-cape-suburban-cape-town-station|title=Soul of A Railway - Part 18: Cape Suburban: Cape Town Station|website=sites.google.com|language=af|access-date=2026-04-18}}</ref> Sedert 2010 het die lyn ernstige krisisse ervaar met treine wat aan die brand gesteek is, vandalisme, kabeldiefstal, en veiligheidskwessies wat daartoe gelei het dat die diens ineengestort het.<ref>{{Cite web|url=https://www.news24.com/business/looming-metrorail-collapse-a-civic-emergency-cape-chamber-20160418|title=Looming Metrorail collapse a 'civic emergency' - Cape Chamber|last=Petersen|first=Tammy|website=News24|language=en-US|access-date=2026-04-18}}</ref>
Met die begin van die [[Covid-19-pandemie in Suid-Afrika|COVID-19-pandemie]] in Maart 2020 is treindienste op die spoorlyn gestaak.<ref>{{Cite web|url=https://www.engineeringnews.co.za/article/train-services-suspended-for-duration-of-lockdown---mbalula-2020-03-25|title=Train services suspended for duration of lockdown - Mbalula|website=Engineering News|access-date=2026-04-18}}</ref> Die diens op die hooflyn via Century City en Montevista tot Kraaifontein is aan die einde van 2021 heropen.<ref>{{Cite web|url=https://www.da.org.za/2021/10/64-of-capetonians-have-lost-access-to-train-transport-time-to-let-the-da-take-over-metrorail|title=64% of Capetonians have lost access to train transport – time to let the DA take over Metrorail|website=Democratic Alliance|language=en|access-date=2026-04-18}}</ref> Die diens na Wellington is in Maart 2022 hervat.<ref>{{Cite web|url=https://www.capetownetc.com/news/which-parts-of-metrorail-are-closed/|title=Which parts of Metrorail are still closed in Cape Town?|date=2023-07-03|website=Cape Town ETC|language=en-US|access-date=2026-04-18}}</ref> In November 2023 is die diens tussen Kaapstad en Strand heropen.<ref>{{Cite web|url=https://novanews.co.za/districtmailhelderberg/strand-ct-train-service-resumes-20231031-3/|title=Strand-CT train service resumes|last=Gordon|first=Jamey|date=2023-11-01|website=DistrictMail & Helderberg Gazette|language=en-ZA|access-date=2026-04-18}}</ref> Die treindiens tot Stellenbosch is in Maart 2024 heropen.<ref>{{Cite web|url=https://www.ewn.co.za/2024/03/19/4-years-later-stellenbosch-is-back-metrorail|title=4 years later... Stellenbosch is back! - Metrorail|last=Goodall|first=Keely|website=EWN|language=en|access-date=2026-04-18}}</ref> Operasies op die Noordelike Lyn is in November 2025 as ten volle operasioneel gerapporteer.<ref>{{Cite web|url=https://groundup.org.za/article/we-rode-metrorail-in-cape-town-to-see-if-it-has-improved/|title=We rode Metrorail in Cape Town to see if it has improved|date=2025-12-03|website=GroundUp News|language=en|access-date=2026-04-18}}</ref>
==Stasies==
{|class="wikitable" style="text-align:center"
|-
|colspan=4|[[Kaapstad-spoorwegstasie|Kaapstad]]
|-
|width=50% colspan=2|[[Woodstock-spoorwegstasie|Woodstock]]
|width=50% colspan=2|[[Esplanade-spoorwegstasie|Esplanade]]
|-
|colspan=2|[[Soutrivier-spoorwegstasie|Soutrivier]]
|colspan=2|[[Ysterplaat-spoorwegstasie|Ysterplaat]]
|-
|colspan=2|[[Koebergweg-spoorwegstasie|Koebergweg]]
|colspan=2|[[Kentemade railway station|Kentemade]]
|-
|colspan=2|[[Maitland-spoorwegstasie|Maitland]]
|colspan=2|[[Century City-spoorwegstasie|Century City]]
|-
|colspan=2|[[Woltemade-spoorwegstasie|Woltemade]] (nie meer in gebruik nie)
|colspan=2|[[Akasia Park-spoorwegstasie|Akasia Park]]
|-
|colspan=2|[[Mutual-spoorwegstasie|Mutual]]
|colspan=2|[[Monte Vista-spoorwegstasie|Monte Vista]]
|-
|colspan=2|[[Thornton-spoorwegstasie|Thornton]]
|colspan=2|[[De Grendel-spoorwegstasie|De Grendel]]
|-
|colspan=2|[[Goodwood-spoorwegstasie|Goodwood]]
|colspan=2|[[Avondale-spoorwegstasie|Avondale]]
|-
|colspan=2|[[Vasco-spoorwegstasie|Vasco]]
|colspan=2|[[Oosterzee-spoorwegstasie|Oosterzee]]
|-
|colspan=2|[[Elsiesriver-spoorwegstasie|Elsiesrivier]]
|colspan=2 rowspan=3|
|-
|colspan=2|[[Parow-spoorwegstasie|Parow]]
|-
|colspan=2|[[Tygerberg-spoorwegstasie|Tygerberg]]
|-
|colspan=4|[[Bellville-spoorwegstasie|Bellville]]
|-
|colspan=3|[[Kuilsrivier-spoorwegstasie|Kuilsrivier]]
|width=33%|[[Stikland-spoorwegstasie|Stikland]]
|-
|colspan=3|[[Blackheaths-poorwegstasie|Blackheath]]
|[[Brackenfell-spoorwegstasie|Brackenfell]]
|-
|colspan=3|[[Melton Rose-spoorwegstasie|Melton Rose]]
|[[Eikefontein-spoorwegstasie|Eikefontein]]
|-
|colspan=3|[[Eersterivier-spoorwegstasie|Eersterivier]]
|[[Kraaifontein-spoorwegstasie|Kraaifontein]]
|-
|width=33%|[[Faure-spoorwegstasie|Faure]]
|colspan=2|[[Lynedoch-spoorwegstasie|Lynedoch]]
|[[Muldersvlei-spoorwegstasie|Muldersvlei]]
|-
|[[Firgrove-spoorwegstasie|Firgrove]]
|colspan=2|[[Vlottenburg-spoorwegstasie|Vlottenburg]]
|[[Klapmuts-spoorwegstasie|Klapmuts]]
|-
|[[Somerset West-spoorwegstasie|Somerset Wes]]
|colspan=2|[[Stellenbosch-spoorwegstasie|Stellenbosch]]
|[[Paarl-spoorwegstasie|Paarl]]
|-
|[[Van der Stel-spoorwegstasie|Van der Stel]]
|colspan=2|[[Du Toit-spoorwegstasie|Du Toit]]
|[[Huguenoot-spoorwegstasie|Huguenot]]
|-
|[[Strands-poorwegstasie|Strand]]
|colspan=2|[[Koelenhof-spoorwegstasie|Koelenhof]]
|[[Dal Josafat-spoorwegstasie|Dal Josafat]]
|-
|rowspan=2|
|colspan=2|[[Muldersvlei-spoorwegstasie|Muldersvlei]]
|[[Mbekweni-spoorwegstasie|Mbekweni]]
|-
|colspan=2|
|[[Wellington-spoorwegstasie|Wellington]]
|}
==Verwysings==
{{verwysings}}
==Eksterne skakels==
*{{vertaaluit| taalafk = en | il = Northern Line (Cape Town) }}
[[Kategorie:Spoorlyne in Suid-Afrika]]
[[Kategorie:Noordelike Lyn]]
ie96h6plofxipukcu0mwu0j9r1a0crp
3379477
3379475
2026-11-21T08:24:06Z
Aliwal2012
39067
3379477
wikitext
text/x-wiki
{{databoks}}
Die '''Noordelike Lyn''' is een van die vier pendelspoorlyne in die Kaapse metro wat deur [[Metrorail|Metrorail Wes-Kaap]] bedryf word, wat die [[Kaapstad-spoorwegstasie|Kaapstad-stasie]] in die Sentrale Sakegebiede met die noordelike voorstede, sowel as afgeleë dorpe soos [[Stellenbosch]], [[Somerset Wes]], [[Strand]], [[Paarl]] en [[Wellington, Wes-Kaap|Wellington]] in die [[Kaapse Wynlande]] verbind.
==Geskiedenis==
[[File:Spit van eerste sooi Kaapstad-Wellington-lyn 1859.jpg|thumb|right|Die plegtigheid by die spit van die eerste sooi vir die bou van die spoorlyn Kaapstad-Wellington deur sir [[George Grey]], [[31 Maart]] [[1859]].]]
In 1853 is die Cape Town Railway and Dock Company gestig en het kort daarna goedkeuring gekry om 'n spoorlyn van [[Kaapstad]] na [[Wellington, Wes-Kaap|Wellington]] via [[Stellenbosch]] te bou.<ref>{{Cite web|url=https://www.aria.org.za/membership-dashboard/history-of-rail/|title=History of Rail|website=ARIA|language=en-US|access-date=2026-04-18}}</ref> Die eerste sooi is op 31 Maart 1858 omgespit naby aan wat vandag as die Woodstock-stasie bekendstaan. Bouwerk het aan albei kante gevorder. Die lyn is in fases op standaardspoorwydte (4 voet 8½ duim / 1 435 mm) geopen.
Op 13 Februarie 1862 is die eerste gedeelte van die lyn, tussen Kaapstad en [[Eersterivier]], met tussenliggende stasies by [[Soutrivier-spoorwegstasie|Soutrivier]] en D'Urbanweg (later hernoem na [[Bellville]]), geopen. Die gedeelte van die spoorlyn sou later begin bekend staan as die hooflyn.<ref name="Part19">{{Cite web|url=https://sites.google.com/site/soulorailway/soul-of-a-railway/system-1-cape-western/part-19-cape-suburban-3-bellville-line|title=Soul of A Railway - Part 19 - Cape Suburban (3): Bellville Line|website=sites.google.com|language=af|access-date=2026-04-18}}</ref> Op 1 Mei 1862 is die spoorlyn tot [[Stellenbosch]] geopen. Die volledige lyn tot Wellington is op 4 November 1863 geopen.<ref name="Part1">{{Cite web|url=https://sites.google.com/site/soulorailway/soul-of-a-railway/system-1-cape-western/part-1-cape-town-prior-to-wwii|title=Soul of A Railway - Part 1: Cape Town prior to WWII|website=sites.google.com|language=af|access-date=2026-04-18}}</ref> Die volledige omskakeling na [[Kaapspoor]] (3 voet 6 duim / 1 067 mm) is teen ongeveer 1882 voltooi, en standaardspoor is heeltemal laat vaar. Dit het dié standaard vir die meeste spoorweë in Suider-Afrika geword.<ref name="Part19"/> Die korter spoorlyn via Paarl tot Wellington is tussen die 1870's en 1880's gebou.<ref name="Part2">{{Cite web|url=https://sites.google.com/site/soulorailway/soul-of-a-railway/system-1-cape-western/part-2-cape-town-to-wellington|title=Soul of A Railway - Part 2: Cape Town to Wellington|website=sites.google.com|language=af|access-date=2026-04-18}}</ref> Die verlenging tot Strand is in 1905 geopen. Tussen November en Desember 1933 is die spoorlyn tot Bellville geëlektrifiseer, met 1500 V GS oorhoofse kabels.<ref name="Part19"/> Die lyn is toe verder in November 1954 tot 3000 V GS geëlektrifiseer.<ref name="Part19"/> In 1957 is die laaste stoomtreine op die lyn uitgefaseer en [[Klas 4E-lokomotief|Klas 4E-lokomotiewe]] het daarna die langafstanddienste oorgeneem.<ref name="Part2"/>
===Moderne era===
In 1990 is die pendelaarspoorbates aan die Suid-Afrikaanse Spoorpendelaarskorporasie oorgedra. Metrorail Wes-Kaap het daarna beheer oor die lyn geneem.<ref>{{Cite web|url=https://sites.google.com/site/soulorailway/soul-of-a-railway/system-1-cape-western/part-18-cape-suburban-cape-town-station|title=Soul of A Railway - Part 18: Cape Suburban: Cape Town Station|website=sites.google.com|language=af|access-date=2026-04-18}}</ref> Sedert 2010 het die lyn ernstige krisisse ervaar met treine wat aan die brand gesteek is, vandalisme, kabeldiefstal, en veiligheidskwessies wat daartoe gelei het dat die diens ineengestort het.<ref>{{Cite web|url=https://www.news24.com/business/looming-metrorail-collapse-a-civic-emergency-cape-chamber-20160418|title=Looming Metrorail collapse a 'civic emergency' - Cape Chamber|last=Petersen|first=Tammy|website=News24|language=en-US|access-date=2026-04-18}}</ref>
Met die begin van die [[Covid-19-pandemie in Suid-Afrika|COVID-19-pandemie]] in Maart 2020 is passasierstreindienste op die spoorlyn gestaak.<ref>{{Cite web|url=https://www.engineeringnews.co.za/article/train-services-suspended-for-duration-of-lockdown---mbalula-2020-03-25|title=Train services suspended for duration of lockdown - Mbalula|website=Engineering News|access-date=2026-04-18}}</ref> Die diens op die hooflyn via Century City en Montevista tot Kraaifontein is aan die einde van 2021 heropen.<ref>{{Cite web|url=https://www.da.org.za/2021/10/64-of-capetonians-have-lost-access-to-train-transport-time-to-let-the-da-take-over-metrorail|title=64% of Capetonians have lost access to train transport – time to let the DA take over Metrorail|website=Democratic Alliance|language=en|access-date=2026-04-18}}</ref> Die diens na Wellington is in Maart 2022 hervat.<ref>{{Cite web|url=https://www.capetownetc.com/news/which-parts-of-metrorail-are-closed/|title=Which parts of Metrorail are still closed in Cape Town?|date=2023-07-03|website=Cape Town ETC|language=en-US|access-date=2026-04-18}}</ref> In November 2023 is die diens tussen Kaapstad en Strand heropen.<ref>{{Cite web|url=https://novanews.co.za/districtmailhelderberg/strand-ct-train-service-resumes-20231031-3/|title=Strand-CT train service resumes|last=Gordon|first=Jamey|date=2023-11-01|website=DistrictMail & Helderberg Gazette|language=en-ZA|access-date=2026-04-18}}</ref> Die treindiens tot Stellenbosch is in Maart 2024 heropen.<ref>{{Cite web|url=https://www.ewn.co.za/2024/03/19/4-years-later-stellenbosch-is-back-metrorail|title=4 years later... Stellenbosch is back! - Metrorail|last=Goodall|first=Keely|website=EWN|language=en|access-date=2026-04-18}}</ref> Operasies op die Noordelike Lyn is in November 2025 as ten volle operasioneel gerapporteer.<ref>{{Cite web|url=https://groundup.org.za/article/we-rode-metrorail-in-cape-town-to-see-if-it-has-improved/|title=We rode Metrorail in Cape Town to see if it has improved|date=2025-12-03|website=GroundUp News|language=en|access-date=2026-04-18}}</ref>
==Stasies==
{|class="wikitable" style="text-align:center"
|-
|colspan=4|[[Kaapstad-spoorwegstasie|Kaapstad]]
|-
|width=50% colspan=2|[[Woodstock-spoorwegstasie|Woodstock]]
|width=50% colspan=2|[[Esplanade-spoorwegstasie|Esplanade]]
|-
|colspan=2|[[Soutrivier-spoorwegstasie|Soutrivier]]
|colspan=2|[[Ysterplaat-spoorwegstasie|Ysterplaat]]
|-
|colspan=2|[[Koebergweg-spoorwegstasie|Koebergweg]]
|colspan=2|[[Kentemade-spoorwegstasie|Kentemade]]
|-
|colspan=2|[[Maitland-spoorwegstasie|Maitland]]
|colspan=2|[[Century City-spoorwegstasie|Century City]]
|-
|colspan=2|[[Woltemade-spoorwegstasie|Woltemade]] (nie meer in gebruik nie)
|colspan=2|[[Akasia Park-spoorwegstasie|Akasia Park]]
|-
|colspan=2|[[Mutual-spoorwegstasie|Mutual]]
|colspan=2|[[Monte Vista-spoorwegstasie|Monte Vista]]
|-
|colspan=2|[[Thornton-spoorwegstasie|Thornton]]
|colspan=2|[[De Grendel-spoorwegstasie|De Grendel]]
|-
|colspan=2|[[Goodwood-spoorwegstasie|Goodwood]]
|colspan=2|[[Avondale-spoorwegstasie|Avondale]]
|-
|colspan=2|[[Vasco-spoorwegstasie|Vasco]]
|colspan=2|[[Oosterzee-spoorwegstasie|Oosterzee]]
|-
|colspan=2|[[Elsiesrivier-spoorwegstasie|Elsiesrivier]]
|colspan=2 rowspan=3|
|-
|colspan=2|[[Parow-spoorwegstasie|Parow]]
|-
|colspan=2|[[Tygerberg-spoorwegstasie|Tygerberg]]
|-
|colspan=4|[[Bellville-spoorwegstasie|Bellville]]
|-
|colspan=3|[[Kuilsrivier-spoorwegstasie|Kuilsrivier]]
|width=33%|[[Stikland-spoorwegstasie|Stikland]]
|-
|colspan=3|[[Blackheath-spoorwegstasie|Blackheath]]
|[[Brackenfell-spoorwegstasie|Brackenfell]]
|-
|colspan=3|[[Melton Rose-spoorwegstasie|Melton Rose]]
|[[Eikefontein-spoorwegstasie|Eikefontein]]
|-
|colspan=3|[[Eersterivier-spoorwegstasie|Eersterivier]]
|[[Kraaifontein-spoorwegstasie|Kraaifontein]]
|-
|width=33%|[[Faure-spoorwegstasie|Faure]]
|colspan=2|[[Lynedoch-spoorwegstasie|Lynedoch]]
|[[Muldersvlei-spoorwegstasie|Muldersvlei]]
|-
|[[Firgrove-spoorwegstasie|Firgrove]]
|colspan=2|[[Vlottenburg-spoorwegstasie|Vlottenburg]]
|[[Klapmuts-spoorwegstasie|Klapmuts]]
|-
|[[Somerset-Wes-spoorwegstasie|Somerset-Wes]]
|colspan=2|[[Stellenbosch-spoorwegstasie|Stellenbosch]]
|[[Paarl-spoorwegstasie|Paarl]]
|-
|[[Van der Stel-spoorwegstasie|Van der Stel]]
|colspan=2|[[Du Toit-spoorwegstasie|Du Toit]]
|[[Huguenot-spoorwegstasie|Huguenot]]
|-
|[[Strands-poorwegstasie|Strand]]
|colspan=2|[[Koelenhof-spoorwegstasie|Koelenhof]]
|[[Dal Josafat-spoorwegstasie|Dal Josafat]]
|-
|rowspan=2|
|colspan=2|[[Muldersvlei-spoorwegstasie|Muldersvlei]]
|[[Mbekweni-spoorwegstasie|Mbekweni]]
|-
|colspan=2|
|[[Wellington-spoorwegstasie|Wellington]]
|}
==Verwysings==
{{verwysings}}
==Eksterne skakels==
*{{vertaaluit| taalafk = en | il = Northern Line (Cape Town) }}
[[Kategorie:Noordelike Lyn]]
[[Kategorie:Spoorlyne in Suid-Afrika]]
0pgquvdnim0txtq7ykctl905t28ps7k
3379491
3379477
2026-11-21T09:28:26Z
Aliwal2012
39067
3379491
wikitext
text/x-wiki
{{databoks}}
Die '''Noordelike Lyn''' is een van die vier pendelspoorlyne in die Kaapse metro wat deur [[Metrorail|Metrorail Wes-Kaap]] bedryf word, wat die [[Kaapstad-spoorwegstasie|Kaapstad-stasie]] in die Sentrale Sakegebiede met die noordelike voorstede, sowel as afgeleë dorpe soos [[Stellenbosch]], [[Somerset-Wes]], [[Strand]], [[Paarl]] en [[Wellington, Wes-Kaap|Wellington]] in die [[Kaapse Wynlande]] verbind.
==Geskiedenis==
[[Lêer:Spit van eerste sooi Kaapstad-Wellington-lyn 1859.jpg|duimnael|regs|Die plegtigheid by die spit van die eerste sooi vir die bou van die spoorlyn Kaapstad-Wellington deur sir [[George Grey]], [[31 Maart]] [[1859]].]]
In 1853 is die Cape Town Railway and Dock Company gestig en het kort daarna goedkeuring gekry om 'n spoorlyn van [[Kaapstad]] na [[Wellington, Wes-Kaap|Wellington]] via [[Stellenbosch]] te bou.<ref>{{Cite web|url=https://www.aria.org.za/membership-dashboard/history-of-rail/|title=History of Rail|website=ARIA|language=en-US|access-date=2026-04-18}}</ref> Die eerste sooi is op 31 Maart 1858 omgespit naby aan wat vandag as die Woodstock-stasie bekendstaan. Bouwerk het aan albei kante gevorder. Die lyn is in fases op standaardspoorwydte (4 voet 8½ duim / 1 435 mm) geopen.
Op 13 Februarie 1862 is die eerste gedeelte van die lyn, tussen Kaapstad en [[Eersterivier]], met tussenliggende stasies by [[Soutrivier-spoorwegstasie|Soutrivier]] en D'Urbanweg (later hernoem na [[Bellville]]), geopen. Die gedeelte van die spoorlyn sou later bekend staan as die hooflyn.<ref name="Part19">{{Cite web|url=https://sites.google.com/site/soulorailway/soul-of-a-railway/system-1-cape-western/part-19-cape-suburban-3-bellville-line|title=Soul of A Railway - Part 19 - Cape Suburban (3): Bellville Line|website=sites.google.com|language=af|access-date=2026-04-18}}</ref> Op 1 Mei 1862 is die spoorlyn tot [[Stellenbosch]] geopen. Die volledige lyn tot op Wellington is op 4 November 1863 geopen.<ref name="Part1">{{Cite web|url=https://sites.google.com/site/soulorailway/soul-of-a-railway/system-1-cape-western/part-1-cape-town-prior-to-wwii|title=Soul of A Railway - Part 1: Cape Town prior to WWII|website=sites.google.com|language=af|access-date=2026-04-18}}</ref> Die volledige omskakeling na [[Kaapspoor]] (3 voet 6 duim / 1 067 mm) is teen ongeveer 1882 voltooi, en standaardspoor is heeltemal laat vaar. Dit het dié standaard vir die meeste spoorweë in Suider-Afrika geword.<ref name="Part19"/> Die korter spoorlyn via Paarl tot Wellington is tussen die 1870's en 1880's gebou.<ref name="Part2">{{Cite web|url=https://sites.google.com/site/soulorailway/soul-of-a-railway/system-1-cape-western/part-2-cape-town-to-wellington|title=Soul of A Railway - Part 2: Cape Town to Wellington|website=sites.google.com|language=af|access-date=2026-04-18}}</ref> Die verlenging tot Strand is in 1905 geopen. Tussen November en Desember 1933 is die spoorlyn tot Bellville geëlektrifiseer, met 1500 V GS oorhoofse kabels.<ref name="Part19"/> Die lyn is toe verder in November 1954 tot 3000 V GS geëlektrifiseer.<ref name="Part19"/> In 1957 is die laaste stoomtreine op die lyn uitgefaseer en [[Klas 4E-lokomotief|Klas 4E-lokomotiewe]] het daarna die langafstanddienste oorgeneem.<ref name="Part2"/>
===Moderne era===
In 1990 is die pendelaarspoorbates aan die Suid-Afrikaanse Spoorpendelaarskorporasie oorgedra. Metrorail Wes-Kaap het daarna beheer oor die lyn geneem.<ref>{{Cite web|url=https://sites.google.com/site/soulorailway/soul-of-a-railway/system-1-cape-western/part-18-cape-suburban-cape-town-station|title=Soul of A Railway - Part 18: Cape Suburban: Cape Town Station|website=sites.google.com|language=af|access-date=2026-04-18}}</ref> Sedert 2010 het die lyn ernstige krisisse ervaar met treine wat aan die brand gesteek is, vandalisme, kabeldiefstal, en veiligheidskwessies wat daartoe gelei het dat die diens ineengestort het.<ref>{{Cite web|url=https://www.news24.com/business/looming-metrorail-collapse-a-civic-emergency-cape-chamber-20160418|title=Looming Metrorail collapse a 'civic emergency' - Cape Chamber|last=Petersen|first=Tammy|website=News24|language=en-US|access-date=2026-04-18}}</ref>
Met die begin van die [[Covid-19-pandemie in Suid-Afrika|COVID-19-pandemie]] in Maart 2020 is passasierstreindienste op die spoorlyn gestaak.<ref>{{Cite web|url=https://www.engineeringnews.co.za/article/train-services-suspended-for-duration-of-lockdown---mbalula-2020-03-25|title=Train services suspended for duration of lockdown - Mbalula|website=Engineering News|access-date=2026-04-18}}</ref> Die diens op die hooflyn via Century City en Montevista tot Kraaifontein is aan die einde van 2021 heropen.<ref>{{Cite web|url=https://www.da.org.za/2021/10/64-of-capetonians-have-lost-access-to-train-transport-time-to-let-the-da-take-over-metrorail|title=64% of Capetonians have lost access to train transport – time to let the DA take over Metrorail|website=Democratic Alliance|language=en|access-date=2026-04-18}}</ref> Die diens na Wellington is in Maart 2022 hervat.<ref>{{Cite web|url=https://www.capetownetc.com/news/which-parts-of-metrorail-are-closed/|title=Which parts of Metrorail are still closed in Cape Town?|date=2023-07-03|website=Cape Town ETC|language=en|access-date=2026-04-18}}</ref> In November 2023 is die diens tussen Kaapstad en Strand heropen.<ref>{{Cite web|url=https://novanews.co.za/districtmailhelderberg/strand-ct-train-service-resumes-20231031-3/|title=Strand-CT train service resumes|last=Gordon|first=Jamey|date=2023-11-01|website=District Mail & Helderberg Gazette|language=en-ZA|access-date=2026-04-18}}</ref> Die treindiens tot Stellenbosch is in Maart 2024 heropen.<ref>{{Cite web|url=https://www.ewn.co.za/2024/03/19/4-years-later-stellenbosch-is-back-metrorail|title=4 years later... Stellenbosch is back! - Metrorail|last=Goodall|first=Keely|website=EWN|language=en|access-date=2026-04-18}}</ref> Operasies op die Noordelike Lyn is in November 2025 as ten volle operasioneel gerapporteer.<ref>{{Cite web|url=https://groundup.org.za/article/we-rode-metrorail-in-cape-town-to-see-if-it-has-improved/|title=We rode Metrorail in Cape Town to see if it has improved|date=2025-12-03|website=GroundUp News|language=en|access-date=2026-04-18}}</ref>
==Stasies==
{|class="wikitable" style="text-align:center"
|-
|colspan=4|[[Kaapstad-spoorwegstasie|Kaapstad]]
|-
|width=50% colspan=2|[[Woodstock-spoorwegstasie|Woodstock]]
|width=50% colspan=2|[[Esplanade-spoorwegstasie|Esplanade]]
|-
|colspan=2|[[Soutrivier-spoorwegstasie|Soutrivier]]
|colspan=2|[[Ysterplaat-spoorwegstasie|Ysterplaat]]
|-
|colspan=2|[[Koebergweg-spoorwegstasie|Koebergweg]]
|colspan=2|[[Kentemade-spoorwegstasie|Kentemade]]
|-
|colspan=2|[[Maitland-spoorwegstasie|Maitland]]
|colspan=2|[[Century City-spoorwegstasie|Century City]]
|-
|colspan=2|[[Woltemade-spoorwegstasie|Woltemade]] (nie meer in gebruik nie)
|colspan=2|[[Akasia Park-spoorwegstasie|Akasia Park]]
|-
|colspan=2|[[Mutual-spoorwegstasie|Mutual]]
|colspan=2|[[Monte Vista-spoorwegstasie|Monte Vista]]
|-
|colspan=2|[[Thornton-spoorwegstasie|Thornton]]
|colspan=2|[[De Grendel-spoorwegstasie|De Grendel]]
|-
|colspan=2|[[Goodwood-spoorwegstasie|Goodwood]]
|colspan=2|[[Avondale-spoorwegstasie|Avondale]]
|-
|colspan=2|[[Vasco-spoorwegstasie|Vasco]]
|colspan=2|[[Oosterzee-spoorwegstasie|Oosterzee]]
|-
|colspan=2|[[Elsiesrivier-spoorwegstasie|Elsiesrivier]]
|colspan=2 rowspan=3|
|-
|colspan=2|[[Parow-spoorwegstasie|Parow]]
|-
|colspan=2|[[Tygerberg-spoorwegstasie|Tygerberg]]
|-
|colspan=4|[[Bellville-spoorwegstasie|Bellville]]
|-
|colspan=3|[[Kuilsrivier-spoorwegstasie|Kuilsrivier]]
|width=33%|[[Stikland-spoorwegstasie|Stikland]]
|-
|colspan=3|[[Blackheath-spoorwegstasie|Blackheath]]
|[[Brackenfell-spoorwegstasie|Brackenfell]]
|-
|colspan=3|[[Melton Rose-spoorwegstasie|Melton Rose]]
|[[Eikefontein-spoorwegstasie|Eikefontein]]
|-
|colspan=3|[[Eersterivier-spoorwegstasie|Eersterivier]]
|[[Kraaifontein-spoorwegstasie|Kraaifontein]]
|-
|width=33%|[[Faure-spoorwegstasie|Faure]]
|colspan=2|[[Lynedoch-spoorwegstasie|Lynedoch]]
|[[Muldersvlei-spoorwegstasie|Muldersvlei]]
|-
|[[Firgrove-spoorwegstasie|Firgrove]]
|colspan=2|[[Vlottenburg-spoorwegstasie|Vlottenburg]]
|[[Klapmuts-spoorwegstasie|Klapmuts]]
|-
|[[Somerset-Wes-spoorwegstasie|Somerset-Wes]]
|colspan=2|[[Stellenbosch-spoorwegstasie|Stellenbosch]]
|[[Paarl-spoorwegstasie|Paarl]]
|-
|[[Van der Stel-spoorwegstasie|Van der Stel]]
|colspan=2|[[Du Toit-spoorwegstasie|Du Toit]]
|[[Huguenot-spoorwegstasie|Huguenot]]
|-
|[[Strands-poorwegstasie|Strand]]
|colspan=2|[[Koelenhof-spoorwegstasie|Koelenhof]]
|[[Dal Josafat-spoorwegstasie|Dal Josafat]]
|-
|rowspan=2|
|colspan=2|[[Muldersvlei-spoorwegstasie|Muldersvlei]]
|[[Mbekweni-spoorwegstasie|Mbekweni]]
|-
|colspan=2|
|[[Wellington-spoorwegstasie|Wellington]]
|}
==Verwysings==
{{verwysings}}
==Eksterne skakels==
*{{vertaaluit| taalafk = en | il = Northern Line (Cape Town) }}
[[Kategorie:Noordelike Lyn]]
[[Kategorie:Spoorlyne in Suid-Afrika]]
rxv52u4rnthjq3tolk7by6c19vq18qe
Jorrel Hato
0
462342
3379375
3355002
2026-11-20T23:46:54Z
InternetArchiveBot
131157
Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379375
wikitext
text/x-wiki
{{Weesbladsy}}
{{Infobox football biography
| name = Jorrel Hato
| image = [[Lêer:Jorrel Hato Chelsea AC Milan warm up.jpg|240px]]
| image_size =
| caption = Hato in 2025
| full_name = Jorrel Evan Hato<ref>{{cite web |url=https://www.premierleague.com/en/news/4407896 |title=2025/26 Premier League squad lists |publisher=Premier League |date=12 September 2025 |access-date=12 September 2025}}</ref>
| birth_date = {{birth date and age|2006|3|7|df=y}}
| birth_place = [[Rotterdam]], [[Nederland]]
| height = 1,82 m
| position = Sentrale verdediger, linksagter
| currentclub = [[Chelsea FC|Chelsea]]
| clubnumber = 21
| youthyears1 = 2013-2018
| youthclubs1 = [[Sparta Rotterdam]]
| youthyears2 = 2018-2022
| youthclubs2 = [[AFC Ajax|Ajax]]
| years1 = 2022-2023
| clubs1 = [[Jong Ajax]]
| caps1 = 13
| goals1 = 1
| years2 = 2023-2025
| clubs2 = [[AFC Ajax|Ajax]]
| caps2 = 75
| goals2 = 3
| years3 = 2025–
| clubs3 = [[Chelsea FC|Chelsea]]
| caps3 = 22
| goals3 = 0
| nationalyears1 = 2021-2022
| nationalteam1 = Nederland o/16
| nationalcaps1 = 6
| nationalgoals1 = 0
| nationalyears2 = 2022-2023
| nationalteam2 = Nederland o/17
| nationalcaps2 = 4
| nationalgoals2 = 0
| nationalyears3 = 2023–
| nationalteam3 = Nederland o/21
| nationalcaps3 = 11
| nationalgoals3 = 0
| nationalyears4 = 2023–
| nationalteam4 = [[Nederlandse nasionale sokkerspan|Nederland]]
| nationalcaps4 = 8
| nationalgoals4 = 0
| club-update = 24 Mei 2026
| nationalteam-update = 3 Junie 2026
}}
'''Jorrel Evan Hato''' (gebore 7 Maart 2006) is 'n [[Nederland|Nederlandse]] professionele [[Sokker|sokkerspeler]] wat as 'n sentrale verdediger of linksagter vir die [[Premier League|Premierliga]]-klub [[Chelsea FC|Chelsea]] en die [[Nederlandse nasionale sokkerspan|Nederlandse nasionale span]] speel.
Hy is in Nederland gebore uit 'n [[Curaçao|Curaçaose]] vader en 'n [[Kaap Verde|Kaapverdiese]] moeder.<ref>{{Cite web|url=https://www.helden.media/verhalen/jorrel-hato-mijn-tijd-komt-nog-wel/|title=Jorrel Hato: 'Mijn tijd komt nog wel'|last=Weesenbeek|first=Martijn van|date=16 June 2025|language=nl|access-date= 7 Junie 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260515232335/https://www.helden.media/verhalen/jorrel-hato-mijn-tijd-komt-nog-wel/|archive-date=15 Mei 2026|url-status=dead}}</ref>
==Verwysings==
{{verwysings}}
{{Sokkersaadjie}}
{{Gesagsrekords}}
{{DEFAULTSORT:Hato, Jorrel}}
[[Kategorie:Geboortes in 2006]]
[[Kategorie:Nederlandse sokkerspelers]]
[[Kategorie:Lewende mense]]
pq9dqcwrh09lzy2hozu6e7svdhibpkq
Liberalisme in Suid-Afrika
0
464403
3379422
3355239
2026-11-21T06:53:35Z
InternetArchiveBot
131157
Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379422
wikitext
text/x-wiki
'''Liberalisme in Suid-Afrika''' verwys na ’n uiteenlopende politieke en intellektuele tradisie wat onder meer individuele [[vryheid]], die [[oppergesag van die reg]], grondwetlike regering, [[burgerregte]], verdraagsaamheid, ’n vrye pers en, in verskillende mate, ’n markgebaseerde ekonomie beklemtoon. Die betekenis van [[liberalisme]] het egter oor tyd verander en Suid-Afrikaanse liberales het dikwels verskil oor stemreg, rassegelykheid, ekonomiese beleid en die omvang van staatsingryping.
Die oorsprong van die Suid-Afrikaanse liberale tradisie word dikwels met die negentiende-eeuse Kaapse liberale tradisie verbind. In die [[Kaapkolonie]] het hierdie tradisie bygedra tot verteenwoordigende regering, persvryheid en die ontwikkeling van die Kaapse Gekwalifiseerde Stemreg, waaronder stemreg formeel aan eiendoms- en inkomstevereistes, eerder as uitsluitlik aan ras, gekoppel was. Hoewel die stelsel beperk en nie demokraties in die moderne betekenis was nie, het dit aanvanklik aan sommige swart en bruin mans politieke deelname moontlik gemaak. Ná die totstandkoming van die [[Unie van Suid-Afrika]] in 1910 is hierdie beperkte nierassige stemreg geleidelik verswak en uiteindelik deur rassegebaseerde wetgewing beëindig. <ref name="lsa">Liberal South Africa, https://liberalism.co.za/?utm Besoek 31 Julie 2026 </ref>
Gedurende die eerste helfte van die twintigste eeu was liberale idees teenwoordig in die [[Suid-Afrikaanse Party]], die [[Verenigde Party]], die Engelstalige pers, universiteite, kerke en burgerlike organisasies. Hierdie strominge het die oppergesag van die reg, parlementêre regering en sekere burgerlike vryhede verdedig. Hulle liberalisme was egter dikwels beperk: die regerings wat deur die Suid-Afrikaanse Party en Verenigde Party gelei is, het wit politieke oorheersing en verskeie vorme van segregasie gehandhaaf. Die Verenigde Party was dus nie deurgaans ’n liberale party nie, maar eerder ’n breë politieke groepering waarin konserwatiewe, gematigde en liberale faksies saam bestaan het.<ref name="lsa" />
Ná die [[Nasionale Party]] se verkiesingsoorwinning in 1948 het teenkanting teen [[apartheid]] ’n sentrale tema van Suid-Afrikaanse [[liberalisme]] geword. Die Liberale Party van Suid-Afrika, wat in 1953 gestig is, het ’n nierassige lidmaatskap en uiteindelik algemene stemreg voorgestaan. Die party het hom in 1968 ontbind nadat wetgewing veelrassige politieke partye verbied het. Anders as sommige meer gematigde liberales het die [[Liberale Party]]] die gekwalifiseerde stemreg verwerp en volle politieke gelykheid toenemend ondersteun. <ref name="lsa" />
In 1959 het liberale lede van die Verenigde Party weggebreek en die [[Progressiewe Party]] gestig. Die party en sy opvolgers—die [[Progressiewe Reformisteparty]], [[Progressiewe Federale Party]], [[Demokratiese Party]] en uiteindelik die [[Demokratiese Alliansie]]—het ’n belangrike parlementêre tradisie van teenstand teen [[apartheid]], [[rassediskriminasie]] en uitvoerende magsmisbruik verteenwoordig. Die vroeë Progressiewe Party het aanvanklik nog ’n gekwalifiseerde, hoewel nierassige, stemreg voorgestaan, maar het later algemene stemreg binne ’n grondwetlike en federale bestel aanvaar.<ref> Liberal South Africa, https://liberalism.co.za/?utm Besoek 31 Julie 2026 </ref>
Liberalisme was nietemin nie beperk tot hierdie partye nie. Liberale beginsels het ook neerslag gevind in organisasies soos die [[Suid-Afrikaanse Instituut vir Rasseverhoudings]], die [[Black Sash]], burgerregtegroepe, onafhanklike media en dele van die anti-apartheidsbeweging. Daar was terselfdertyd spanning tussen liberales en ander teenstanders van apartheid, veral oor gewapende verset, ekonomiese herverdeling, sosialisme, groepsregte en die vraag of formele regsgelykheid voldoende sou wees om historiese ongelykhede te herstel.
Die demokratiese oorgang van die 1990’s en die [[Grondwet van Suid-Afrika|Grondwet van Suid-Afrika van 1996]] het verskeie liberale beginsels in die nuwe staatsbestel opgeneem. Dit sluit ’n omvattende Handves van Regte, geregtelike hersiening, veelparty-demokrasie, vryheid van uitdrukking, godsdiensvryheid, eiendomsreg en onafhanklike staatsinstellings in. Die Grondwet bevat egter ook sosio-ekonomiese regte en bepalings vir regstellende optrede en grondhervorming. Die demokratiese bestel kan daarom as ’n kombinasie van liberale grondwetlikheid en transformasionele of sosiaal-demokratiese doelstellings beskryf word.
In die ekonomiese sfeer volg Suid-Afrika ’n gemengde ekonomiese model waarin private eiendom, markte en internasionale handel saam met omvangryke staatsregulering, openbare ondernemings, maatskaplike besteding en herverdelingsbeleid bestaan. Politieke debat oor liberalisme handel gevolglik nie net oor burgerlike vryhede nie, maar ook oor privatisering, mededinging, arbeidswetgewing, eiendomsreg, swart ekonomiese bemagtiging en die gepaste rol van die staat.
Ná die algemene verkiesing van 2024 het die [[African National Congress]] sy parlementêre meerderheid verloor. Die [[Demokratiese Alliansie]] het daarna saam met die ANC en verskeie kleiner partye tot ’n [[Kabinet van Cyril Ramaphosa, Junie 2024|Regering van Nasionale Eenheid]] toegetree. Dit het die eerste nasionale magsdelingsreëling sedert die vroeë demokratiese oorgang tot gevolg gehad en die ANC se drie dekades lange alleenbeheer oor die nasionale regering beëindig. Die deelname van die DA het liberale beleidsidees, veral oor die oppergesag van die reg, ekonomiese hervorming en staatsdoeltreffendheid, nader aan die sentrum van die uitvoerende regering gebring, hoewel die deelnemende partye steeds beduidend oor ekonomiese en transformasiebeleid verskil.<ref>Wendell Roelf en Nellie Peyton, 15 Junie 2024 (Opgedateer 15 Junie 2024) South Africa's Ramaphosa re-elected as ANC strikes coalition deal, [[Reuters]].https://www.reuters.com/world/africa/south-africa-parliament-convenes-talks-who-will-govern-go-down-wire-2024-06-14/?utm Besoek 31 Julie 2026</ref>
==Geskiedemis==
===Tydlyn===
====Progressiewe Party na Unioniste Party====
*1890: Die Progressiewe Party is gestig.
*1910: Die PP het saamgesmelt met die Konstitusionele Party van die Oranjerivierkolonie en die Progressiewe Party van die Suid-Afrikaanse Republiek om die Unionisteparty te vorm.
*1920: Die Unionisteparty het saamgesmelt met die Suid-Afrikaanse Party.
====Suid-Afrikaanse Party====
*1911: Die Suid-Afrikaanse Party is gevorm uit verskeie partye voor die Unie. Onder leiding van die gematigde [[Louis Botha]] het dit die eerste regering van 'n verenigde Suid-Afrika gevorm. Die party se steunbasis het Engelssprekende wit Suid-Afrikaners ingesluit wat 'n patroon ontwikkel het om die mees gematigde Afrikaner-politici te ondersteun om oorheersing te vermy. Die party se eie 'liberale' vleuel is gelei deur [[Jan Hofmeyr]].<ref name=":0">{{Cite web|last=Mills|first=Wallace|title=South African Political Parties|url=http://smu-facweb.smu.ca/~wmills/course322/13_5Pol_parties.html|access-date=2022-02-26|website=smu-facweb.smu.ca|archive-url=https://web.archive.org/web/20221127171304/http://smu-facweb.smu.ca/~wmills/course322/13_5Pol_parties.html|archive-date=2022-11-27|url-status=dead}}</ref>
*1934: SAP het met die Verenigde Party saamgesmelt.
==== Verenigde Party ====
*1934: Die [[Verenigde Party]] is gestig in reaksie op die [[Groot Depressie in Suid-Afrika|Groot Depressie]], wat [[Jan Smuts]] se [[Suid-Afrikaanse Party]] en die grootste deel van [[Barry Hertzog]] se Nasionale Party gekombineer het.<ref name=":0" />
*1939: Hertzog het die party verlaat en 'n skeuring het ontstaan na Suid-Afrika se toetrede tot die [[Tweede Wêreldoorlog]].<ref>{{Cite web|title=United Party, South Africa|url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/oi/authority.20110803111027408|access-date=2022-02-26|website=Oxford Reference|language=en}}</ref> Die party het toenemend soos die voormalige Suid-Afrikaanse Party gelyk.<ref name=":0" />
*1948: Die Verenigde Party, gelei deur Jan Smuts, het in die 1948-verkiesing teen die Herenigde Nasionale Party verloor. Die Verenigde Party het sy platform gebaseer op die aanbevelings van die Fagan-kommissie, wat totale segregasie as onmoontlik bepaal het, en 'n verslapping van beperkings op swart Afrika-migrasie na stedelike gebiede bepleit het.<ref name=":1">{{Cite web|title=South Africa - The 1948 Election|url=http://countrystudies.us/south-africa/24.htm|access-date=2022-02-26|website=countrystudies.us}}</ref><ref>{{Cite book|last=Evans|first=Ivan|title=Bureaucracy and Race: Native Administration in South Africa|url=https://archive.org/details/bureaucracyracen0000evan|publisher=University of California Press|year=1997|isbn=9780520206519|pages=[https://archive.org/details/bureaucracyracen0000evan/page/58 58]–59}}</ref> Die Herenigde Nasionale Party, daarenteen, het veldtog gevoer vir totale rasseskeiding.<ref name=":1" />
*1960: Lede van die Matige Nasionale Party het die [[Nasionale Unie]] gestig.
*1962: Die NU het met die VP saamgesmelt.
*1973: Die [[Demokratiese Party (1973)|Demokratiese Party]] het van die Nasionale Party weggebreek.
*1977: Die DP en UP het die [[Nuwe Republiekparty]] gevorm.
*1987: Die NRP het ontbind, baie van hul lede het na die Onafhanklike Party gegaan.
*1988: Die OP en NRP het met die [[Demokratiese Party]] saamgesmelt.
=====Liberale Party van Suid-Afrika=====
*1953: Die [[Liberale Party]] van Suid-Afrika is deur [[Alan Paton]] gestig.
*1968: Die SALP het besluit om wetgewing wat multirassige politieke partye verbied, te ontbind eerder as om dit te gehoorsaam. Die besluit is ook beïnvloed deur die feit dat die leierskap van die SALP uitgedun is deur verbodsbevele en ander beperkende maatreëls, en deur die feit dat baie steunpilare in ballingskap gedwing is.
====Progressiewe Party tot Demokratiese Alliansie====
*1959: Liberale lede van die Verenigde Party het afgestig en die liberale [[Progressiewe Party]] gestig. Die parlementêre party word gelei deur [[Helen Suzman]].
*1975: Die party het saamgesmelt met die Hervormingsparty onder leiding van [[Harry Schwarz]], 'n faksie van die Verenigde Party, en het die Progressiewe Hervormingsparty geword.
*1977: Na die ontbinding van die Verenigde Party het voormalige lede saamgesmelt met die PRP, wat herdoop is tot die [[Progressiewe Federale Party]].
*1987: Nasionale Party-LP [[Wynand Malan]] het die regerende party verlaat om teen PW Botha se beleid te protesteer. Die Suid-Afrikaanse ambassadeur in die VK, [[Denis Worrall]], het sy pos bedank om na Suid-Afrika terug te keer en apartheid te beveg. Die twee het die liberale [[Onafhanklike Party]] gevorm en gelei.
*1988: Die PFP het saamgesmelt met die nuutgestigte Nasionale Demokratiese Beweging en die Onafhanklike Party in die [[Demokratiese Party]].
*2000: Die DP het saamgesmelt met die konserwatiewe [[Nuwe Nasionale Party]] in 'n alliansie, die [[Demokratiese Alliansie]].
*2001: Die NNP het die alliansie verlaat en die DP gaan voort as die huidige Demokratiese Alliansie.
*2024: Die Demokratiese Alliansie sluit aan by 'n Regering van Nasionale Eenheid en vorm 'n koalisie met die [[African National Congress]] en ander partye.
===Mahlabatini-verklaring===
Op 4 Januarie 1974 het die leier van die Transvaalse Verenigde Party, Harry Schwarz, met [[Mangosuthu Buthelezi]] vergader en 'n vyfpuntplan vir rasse-vrede in Suid-Afrika onderteken, wat bekend geword het as die Mahlabatini-verklaring van geloof. Die doel daarvan was om 'n bloudruk te verskaf vir die regering van Suid-Afrika deur toestemming en rasse-vrede in 'n multirassige samelewing, met klem op geleenthede vir almal, konsultasie, die federale konsep en 'n handves van regte. Dit het ook bevestig dat politieke verandering deur geweldlose middele moet plaasvind, in 'n tyd toe nóg die Nasionale Party nóg die African National Congress na vreedsame oplossings of dialoog gesoek het. Die verklaring het die beginsels van vreedsame magsoorgang en gelykheid vir almal vasgelê, die eerste van sulke ooreenkomste deur erkende swart en wit politieke leiers in Suid-Afrika, en is deur baie as 'n deurbraak in rasseverhoudinge in Suid-Afrika beskou. Liberale figure en ander soos Alan Paton het die verklaring geprys. Die verklaring het baie media-belangstelling binne en buite Suid-Afrika getrek. Schwarz, leier van die liberale 'Jong Turke' in die VP, sou die volgende jaar saam met ander liberale uit die party geskors word.
==Prominente individue==
===Politiek===
*Suid-Afrikaanse Party: Louis Botha, Jan Smuts, Jan Hofmeyr. Botha en Smuts was onderskeidelik die eerste en tweede eerste ministers van Suid-Afrika.
*Verenigde Party: Harry Schwarz, Jan Smuts.
*Liberale Party van Suid-Afrika: Alan Paton.
*Progressiewe Party: [[Jan Steytler]], [[Colin Eglin]], Bernard Friedman, Helen Suzman.
*Hervormingsparty: Harry Schwarz.
*Progressiewe Hervormings- en Progressiewe Federale Party: Colin Eglin, [[Frederik Van Zyl Slabbert|Frederik van Zyl Slabbert]], Harry Schwarz, [[Zach de Beer]].
*Onafhanklike Party: Denis Worrall, Wynand Malan.
*Demokratiese Party: Denis Worrall, Harry Schwarz, Wynand Malan, Zach de Beer, [[Tony Leon]], Sipho Moganedi (eerste swart Demokratiese Party Jeug nasionale president, 1995 tot 1998).
*Demokratiese Alliansie: Tony Leon, [[Helen Zille]], [[Mmusi Maimane]], [[John Steenhuisen]].
====Akademie====
*Donald Barkly Molteno (1908–1972)
*[[Edgar Brookes]] (1897–1979)
====Media en literatuur====
*Outeur Alan Paton (1903–1988)
*Laurence Gandar<ref name="The Independent">[https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/obituary-laurence-gandar-1185435.html/ The Independent (UK)]</ref> (1915–1998), redakteur van die liberale dagblad die Rand Daily Mail in Johannesburg van 1957 tot 1969
*Barry Streek<ref name="Mail & Guardian">[http://www.mg.co.za/articlePage.aspx?articleid=278367&area=/obituaries/ Mail & Guardian] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071001015817/http://www.mg.co.za/articlePage.aspx?articleid=278367&area=%2Fobituaries%2F|date=1 Oktober 2007}}</ref> (1948–2006), politieke joernalis.
====Godsdiens====
*Suid-Afrikaanse Raad van Kerke (SARK): [[Beyers Naudé]]
==Liberale organisasies==
*Helen Suzman Foundation
*[[Suid-Afrikaanse Instituut vir Rasseverhoudings]]
*[[Black Sash]]
*Free Market Foundation
==Verwysings==
{{Verwysings}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Apartheid]]
[[Kategorie:Voormalige politieke partye in Suid-Afrika]]
cwb21j3qen0k1lghbyllihx3laekqfj
Langkloofberge
0
469648
3379459
3355886
2026-11-21T07:42:05Z
Aliwal2012
39067
3379459
wikitext
text/x-wiki
[[Beeld:Langkloof Mountains.jpg|thumb|300px|Die Langkloofberge van die [[N2 (Suid-Afrika)|N2]] af gesien, tussen [[Plettenbergbaai]] en [[Knysna]].]]
Die '''Langkloofberge''' is 'n kort [[bergreeks]] in die [[Kaapse Plooigordel]] in die [[Wes-Kaap]], [[Suid-Afrika]]. Hulle verbind die [[Outeniekwaberge|Outeniekwa-]] en die [[Tsitsikammaberge]] noord van [[Plettenbergbaai]] aan die [[Tuinroete]]. Die naam is van [[Nederlands]]e afkoms.<ref name="dict">{{cite book |last1=Raper |first1=Peter E. |last2=Moller |first2=Lucie A. |last3=Plessis |first3=Theodorus L. du |title=Dictionary of Southern African Place Names |date=8 December 2014 |publisher=Jonathan Ball Publishers |isbn=978-1-86842-550-1 |url=https://books.google.com/books?id=7cbnDwAAQBAJ |access-date=7 February 2024 |language=en}}</ref>
Die boonste Langkloofberge lê tussen die Outeniekwa- en die [[Kammanassieberge]], terwyl die onderste Langkloofberge tussen die [[Kougaberge|Kouga-]] en die Tsitsikammaberge geleë is.<ref name="nasou">{{cite book |title=Standard Encyclopaedia of Southern Africa |date=1974 |publisher=NASOU |isbn=978-0-625-00326-6 |page=135 |url=https://books.google.com/books?id=4FDjAAAAMAAJ |language=en}}</ref> Hulle strek van [[Prins Alfredspas]] in die weste tot net noord van [[Nature's Valley]] en suid van [[Joubertina]].
==Verwysings==
{{Verwysings}}
==Skakels==
{{vertaaluit| taalafk = en | il = Langkloof Mountains}}
{{coord|33|50|S|23|26|E|display=title|region:ZA_type:mountain_source:GNS-enwiki|aansig=inlyn,titel}}
{{Bergreekse van die Kaapse Plooigordel}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Berge van die Wes-Kaap]]
eda6accg8gf9qsn970didxs67iwwz8g
Afrikaners vir Suid-Afrika
0
489287
3379335
3360493
2026-11-20T19:43:52Z
Sobaka
328
/* Verdere verklarings */ skakel
3379335
wikitext
text/x-wiki
{{Kort beskrywing|Suid-Afrikaanse burgerlike beweging}}
'''Afrikaners vir Suid-Afrika''' ('''AvSA''') is 'n Suid-Afrikaanse burgerlike beweging wat in Oktober 2025 uit 'n openbare verklaring ontstaan het waarin 48 [[Afrikaners]] die voorstelling verwerp het dat Afrikaners in [[Suid-Afrika]] slagoffers van rassevervolging is.<ref name="news24" /><ref name="prekel" /> Die verklaring, "Nie in ons naam nie", het gevolg nadat die Amerikaanse president [[Donald Trump]] Afrikaners as 'n vervolgde groep beskryf het wat vir vlugtelingstatus in die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] in aanmerking kom.<ref name="ambassadeur" /> AvSA beskryf homself as 'n ruimte vir gematigde, progressiewe en liberale Afrikaners wat hulle as volle en gelyke lede van 'n diverse Suid-Afrika beskou, en betwis dat enige enkele organisasie namens alle Afrikaners kan praat.<ref name="tuis" /><ref name="news24" />
Die beweging het geen formele hiërargie of betaalde lidmaatskap nie en word deur 'n [[WhatsApp]]-groep, 'n webtuiste en 'n adviesgroep bedryf.<ref name="prekel" /> Sedert die eerste verklaring het AvSA verdere verklarings oor die [[Groep van 20|G20]], die Amerikaanse visumbeperkings op Suid-Afrikaners en 'n beplande protesaksie in [[Washington, D.C.]] uitgereik, en in Julie 2026 'n afvaardiging na die Amerikaanse ambassadeur in Suid-Afrika gestuur.<ref name="rsg" /><ref name="ambassadeur" /> Die [[African National Congress]] het die eerste verklaring verwelkom,<ref name="anc" /> terwyl [[AfriForum]] en regse kommentators dit skerp gekritiseer het.<ref name="france24" />
== Ontstaan ==
Trump het sedert sy terugkeer na die amp in 2025 herhaaldelik beweer dat Afrikaners in Suid-Afrika vermoor word en dat hul grond onwettig gekonfiskeer word, en sy regering het Afrikaners voorkeur vir vlugtelingstatus gegee terwyl die oorhoofse toelating van vlugtelinge tot die Verenigde State drasties verminder is.<ref name="npr" /><ref name="france24" /> Volgens die koerant ''[[Rapport]]'' het sowat 400 wit Suid-Afrikaners teen die einde van September 2025 reeds asiel ontvang.<ref name="france24" />
Volgens Truida Prekel, 'n innovasiekonsultant en een van die oorspronklike ondertekenaars, het 48 mense in die week voor 23 Oktober 2025 'n "ope brief aan Trump" geteken. Die meeste van hulle was moeg vir wat namens Afrikaners in Washington gesê word, en was besorg dat 'n slagoffermentaliteit en die bevoordeling van Afrikaner-"vlugtelinge" stereotipes en onmin tussen rasse in Suid-Afrika sou vererger.<ref name="prekel" /> [[Nuus24|''News24'']] het die brief op 25 Oktober 2025 as 'n gasrubriek gepubliseer, met 45 name daaronder.<ref name="news24" />
Prekel skryf dat die ondertekenaars nie beoog het om 'n beweging te begin nie, maar dat hulle ná die reaksie op die brief verplig gevoel het om te reageer. Honderde ander wou ook teken, en baie van hulle het gesê hulle is eerstens Suid-Afrikaners en dan Afrikaners, of dat hulle ongemaklik is met die naam Afrikaner omdat regse organisasies dit as "wit" en met bepaalde waardes gekaap het. Die naam Afrikaners vir Suid-Afrika het vir die inisiatief ontstaan en byval gevind. 'n WhatsApp-groep is op 27 Oktober gestig, saam met 'n tuisblad waar die brief gelees en mede-onderteken kon word, en 'n adviesgroep van sowat 15 mense op 28 Oktober.<ref name="prekel" />
== Die verklaring "Nie in ons naam nie" ==
Die verklaring stel dit dat die ondertekenaars "as Suid-Afrikaners en Afrikaners" ten sterkste reageer teen die Trump-regering se plan om wit Suid-Afrikaners voorkeur vir vlugtelingstatus te gee. Dit verwerp die narratief wat Afrikaners as slagoffers van rassevervolging in post-apartheid Suid-Afrika uitbeeld, en voer aan dat hierdie voorstelling, wat die regse "Groot Vervangings"-teorie in die Verenigde State voed, misleidend en gevaarlik is omdat dit die werklikhede van Suid-Afrika verdraai en die land se geskiedenis as 'n wapen gebruik.<ref name="news24" />
Die ondertekenaars erken dat Suid-Afrika ernstige uitdagings in die gesig staar, naamlik misdaad, ongelykheid en die blywende nalatenskap van [[apartheid]], maar hou vol dat dit Suid-Afrikaners van alle rasse raak en dat dit oneerlik en skadelik is om wit lyding uit te sonder. Hulle skryf dat Afrikaners in die verlede skade aangerig het en dat hulle dit erken. Die verklaring verwerp ook die gedagte dat wit Suid-Afrikaners op grond van hul ras spesiale asielstatus verdien, omdat kwesbaarheid eerder as ras humanitêre beleid behoort te rig, en noem dit "kras en narsisties" om misdaad in Suid-Afrika [[wit volksmoord]] te noem terwyl [[Gasa]] en [[Soedan]] wys hoe volksmoord werklik lyk.<ref name="news24" />
Oor die kaping van hul etniese identiteit deur randgroepe skryf die ondertekenaars dat projekte soos "Make Afrikaners Great Again" hulle geensins verteenwoordig nie, en dat hulle weier om [[AfriForum]] en die [[Solidariteit|Solidariteitsbeweging]] namens hulle te laat praat, want geen enkele organisasie het 'n duidelike of legitieme mandaat om namens alle Afrikaners te praat nie.<ref name="news24" />
Onder die oorspronklike ondertekenaars was die joernaliste en skrywers [[Max du Preez]], [[Ruda Landman]] en Anneliese Burgess, die politieke ontleder [[Piet Croucamp]] van die [[Noordwes-Universiteit]], die grondwetkundige [[Pierre de Vos]] van die [[Universiteit van Kaapstad]], die taalkundige [[Wannie Carstens]], die historikus Lindie Koorts van die [[Universiteit van Pretoria]], die filosoof A.A. van Niekerk van die [[Universiteit Stellenbosch]], regter Johann Kriegler, die ekonoom Rudolf Gouws, predikante van die [[Nederduitse Gereformeerde Kerk]] en verskeie emeritusprofessore.<ref name="news24" /><ref name="verklaring1" /> NPR het die groep as skrywers, joernaliste, musikante, universiteitsdosente en Christelike geestelikes beskryf.<ref name="npr" /> Mede-ondertekening is daarna vir die publiek oopgestel; die verklaring het teen middel November 2025 meer as 1 500 mede-ondertekenaars gehad<ref name="france24" /> en teen Oktober 2026 1 778.<ref name="verklaring1" />
== Organisasie en credo ==
AvSA het bewustelik geen formele hiërargie of betaalde lidmaatskap geskep nie. Die adviesgroep wissel idees en maak voorstelle wanneer iets gebeur waarop die beweging moet reageer, en Fanie Cloete, emeritus professor in beleidsbestuur aan die Universiteite van [[Universiteit van Johannesburg|Johannesburg]] en [[Universiteit Stellenbosch|Stellenbosch]], en die joernalis Joan van Zyl hanteer die administrasie van die groot WhatsApp-groep en het 'n Facebook-blad gevestig waar die gesprek ook in Engels gevoer word.<ref name="prekel" />
Omdat die oorspronklike brief uit verset teen 'n narratief ontstaan het, het die ondertekenaars besluit om ook te stel waarvóór hulle staan. Al 48 ondertekenaars en 'n paar latere deelnemers is na twee gesprekke genooi, op 9 Januarie 2026 by Blaauwklippen naby [[Stellenbosch]] en op 16 Januarie by [[Randburg]], met Chris Spies as fasiliteerder. 'n Groep van 11 vrywilligers onder leiding van Spies en Landman het daarna 'n credo ontwikkel, wat op 6 en 13 Maart 2026 bespreek en verfyn is.<ref name="prekel" />
{{Aanhalingskas
|quote=Ek is gewortel in Suid-Afrika en verweef met Afrika se mense.<br />Ek is gevorm deur my geskiedenis, maar word nie daardeur beperk nie.<br />Ek eer my taal en tradisies en gebruik dit om brûe te bou.<br />Ek staan vir geregtigheid en menswaardigheid.<br />Ek erken die onregte van ons verlede en die uitdagings van ons hede.<br />Ek neem verantwoordelikheid om te help bou aan 'n toekoms waar almal veilig is en floreer.<br />Ek onderneem om te werk vir versoening gegrond in die waarheid, en vir hoop wat sigbaar word in dade.
|source=AvSA se credo<ref name="credo" />
|width=60%
}}
Die credo word as 'n afsonderlike petisie aangebied en het teen Oktober 2026 1 772 ondertekenaars gehad.<ref name="credo" />
== Verdere verklarings ==
{| class="wikitable"
! Datum !! Verklaring !! Vernaamste punte
|-
| 23 Oktober 2025 || Nie in ons naam nie || Verwerp die voorstelling van Afrikaners as slagoffers van rassevervolging en die toekenning van vlugtelingstatus op grond van ras.<ref name="news24" />
|-
| 3 Desember 2025 || 'n Beroep op die G20 || Vra die G20-lande wat die beraad in [[Johannesburg]] bygewoon het om nie geloofwaardigheid aan die narratief te verleen nie, en om multilateralisme te beskerm. Voer aan dat nie 'n vierkante sentimeter grond in wit besit sedert 1994 afgeneem is nie en dat die [[Grondwet van Suid-Afrika|Grondwet]] onteiening net ná 'n regsproses toelaat.<ref name="g20" />
|-
| Julie 2026 || Afrikaners praat nie met net een stem nie || Gee verslag oor die vergadering met die Amerikaanse ambassadeur en herhaal dat Afrikaners nie een politieke of maatskaplike blok is nie. Voer aan dat geweldsmisdaad Suid-Afrikaners uit alle gemeenskappe raak en dat dit onakkuraat is om die misdaadkrisis tot 'n verhaal van rassistiese wraak te reduseer.<ref name="ambassadeur" />
|-
| 18 September 2026 || Amerikaanse beperkings op Suid-Afrikaanse visums || Voer aan dat Suid-Afrika se wette, howe en buitelandse beleid deur Suid-Afrikaners en hul demokratiese instellings bepaal behoort te word en nie deur buitelandse regerings nie. Erken dat plaasgeweld afgryslik is, maar plaas dit binne 'n nasionale misdaadkrisis waarvan die swaarste las op arm, oorwegend swart gebiede val.<ref name="visums" />
|-
| September 2026 || Beplande uitstalling van wit kruise in Washington || Verwerp die groep [[Lex Libertas]] se plan om op 26 September 2026 3 000 wit kruise op die National Mall op te rig. Wys daarop dat meer as 22 000 mense in 2025 in Suid-Afrika vermoor is en dat die oorgrote meerderheid slagoffers swart was.<ref name="kruise" />
|}
Op 15 Julie 2026 het AvSA 'n afvaardiging gestuur om die Amerikaanse ambassadeur in Suid-Afrika, [[Brent Bozell]], te ontmoet, nadat 'n afvaardiging van groter Afrikanerorganisasies kort tevore dieselfde ambassade besoek het. Volgens [[RSG]] wou AvSA 'n weergawe van Afrikaners se leefwêreld oordra wat van Solidariteit se weergawe verskil.<ref name="rsg" /> Die afvaardiging het Anthoni van Nieuwkerk van die [[Universiteit van Suid-Afrika]], [[Daryl Swanepoel]] van die Inclusive Society Institute, Barend la Grange van die Dialoog vir Aksie-netwerk, Landman, Louise du Toit van die Universiteit Stellenbosch en Johan Erasmus, 'n medestigter van Betereinders, ingesluit.<ref name="ambassadeur" />
== Reaksie ==
Die ANC het die verklaring op 26 Oktober 2025 verwelkom en die "moedige standpunt" van die ondertekenaars gehuldig. Die party het hul verwerping van pogings om Suid-Afrika se geskiedenis te verdraai en vir regse agendas in die buiteland aan te wend met waardering opgemerk, en het alle Suid-Afrikaners, ook dié uit gemeenskappe wat onder apartheid bevoordeel is, opgeroep om by die onvoltooide werk van bevryding aan te sluit.<ref name="anc" /><ref name="iol" />
[[Ernst Roets]], die adjunk- uitvoerende hoof van [[AfriForum]], het die brief herhaaldelik gekritiseer en aan ''[[France 24]]'' gesê dat die ondertekenaars "heeltemal verwyderd" is van die werklikheid en die leefwêreld van Suid-Afrikaners. Volgens hom weerspieël die verdeeldheid wat op die brief gevolg het 'n ou spanning tussen konserwatiewe groepe en intellektuele wat onbewus is van mense se gevoelens en ervarings op grondvlak, en verstaan die skrywers van die brief "nie hul eie mense nie".<ref name="france24" /> Prekel skryf dat die groep ná die brief op leuens in ''[[Rapport]]'' van 2 November 2025 oor die brief se oorsprong en op bewerings deur AfriForum dat die ANC joernaliste betaal om hulle te diskrediteer, moes reageer.<ref name="prekel" />
Kommentators het ook probeer om die brief in diskrediet te bring deur te beweer dat 'n regeringsamptenaar gehelp het om dit op te stel. ''France 24'' berig dat 'n regeringswerknemer wel betrokke was, maar in haar persoonlike hoedanigheid.<ref name="france24" />
Die [[Afrikanerbond]] het in Augustus 2026 van die standpunte van AvSA en die Afrikaner Leiersnetwerk kennis geneem en dit "goed en gesond" genoem dat verskillende stemme namens Afrikaners praat. Volgens die Afrikanerbond lê die rykdom van die Afrikanergemeenskap juis daarin dat daar vir meer as een perspektief ruimte is, en kan die onderskeie groepe se basisdokumente as riglyne vir voortgesette gesprek dien.<ref name="afrikanerbond" />
Die kommentator [[Dan Roodt]] het die gedagte van 'n "linkse Afrikaner" 'n teenstrydigheid genoem en aangevoer dat AvSA se lede, soos ander linkses, die kosmopolitiese bo die volkse beklemtoon en hulle eerstens as Suid-Afrikaners beskou.<ref name="roodt" />
== Verwysings ==
{{Verwysings|30em|refs=
<ref name="news24">{{Verwys web |titel=Not in our name: Afrikaners respond to the misuse of their story in US politics |webwerf=News24 |datum=25 Oktober 2025 |url=https://www.news24.com/opinions/columnists/guestcolumn/not-in-our-name-afrikaners-respond-to-the-misuse-of-their-story-in-us-politics-20251025-0450 |argief-url=https://web.archive.org/web/20260517102455/https://www.news24.com/opinions/columnists/guestcolumn/not-in-our-name-afrikaners-respond-to-the-misuse-of-their-story-in-us-politics-20251025-0450 |argiefdatum=17 Mei 2026 |url-status=lewendig |besoekdatum=22 Oktober 2026}}</ref>
<ref name="prekel">{{Verwys web |van=Prekel |voornaam=Truida |titel=Hoe Afrikaners vir Suid-Afrika spontaan gebeur het – My Persoonlike storie |webwerf=Afrikaners vir Suid-Afrika |datum=30 April 2026 |url=https://afrikanersvirsa.co.za/blog_post.php?org=afrikaners-vir-suid-afrika&slug=hoe-afrikaners-vir-suid-afrika-spontaan-gebeur-het-my-persoonlike-storie |argief-url=https://web.archive.org/web/20261023061905/https://afrikanersvirsa.co.za/blog_post.php?org=afrikaners-vir-suid-afrika&slug=hoe-afrikaners-vir-suid-afrika-spontaan-gebeur-het-my-persoonlike-storie |argiefdatum=23 Oktober 2026 |url-status=lewendig |besoekdatum=22 Oktober 2026}}</ref>
<ref name="tuis">{{Verwys web |titel=Wie en wat ons is |webwerf=Afrikaners vir Suid-Afrika |url=https://afrikanersvirsa.co.za/ |argief-url=https://web.archive.org/web/20261003173719/https://afrikanersvirsa.co.za/ |argiefdatum=3 Oktober 2026 |url-status=lewendig |besoekdatum=22 Oktober 2026}}</ref>
<ref name="verklaring1">{{Verwys web |titel=AvSA eerste verklaring: Nie in Ons Naam Nie |webwerf=Afrikaners vir Suid-Afrika |url=https://afrikanersvirsa.co.za/brief.php?org=afrikaners-vir-suid-afrika&slug=nie-in-my-naam-nie |argief-url=https://web.archive.org/web/20261003173605/https://afrikanersvirsa.co.za/brief.php?org=afrikaners-vir-suid-afrika&slug=nie-in-my-naam-nie |argiefdatum=3 Oktober 2026 |url-status=lewendig |besoekdatum=22 Oktober 2026}}</ref>
<ref name="credo">{{Verwys web |titel=Credo |webwerf=Afrikaners vir Suid-Afrika |url=https://afrikanersvirsa.co.za/brief.php?org=afrikaners-vir-suid-afrika&slug=credo |argief-url=https://web.archive.org/web/20261023061952/https://afrikanersvirsa.co.za/brief.php?org=afrikaners-vir-suid-afrika&slug=credo |argiefdatum=23 Oktober 2026 |url-status=lewendig |besoekdatum=22 Oktober 2026}}</ref>
<ref name="g20">{{Verwys web |titel='n Beroep op die G20: Verwerp die leuens oor "Afrikanervervolging" en bevestig multilateralisme |webwerf=Afrikaners vir Suid-Afrika |datum=3 Desember 2025 |url=https://afrikanersvirsa.co.za/brief.php?org=afrikaners-vir-suid-afrika&slug=an-appeal-to-the-g20-reject-the-lies-about-afrikaner-persecution-and-affirm-multilateralism |argief-url=https://web.archive.org/web/20261023062024/https://afrikanersvirsa.co.za/brief.php?org=afrikaners-vir-suid-afrika&slug=an-appeal-to-the-g20-reject-the-lies-about-afrikaner-persecution-and-affirm-multilateralism |argiefdatum=23 Oktober 2026 |url-status=lewendig |besoekdatum=22 Oktober 2026}}</ref>
<ref name="ambassadeur">{{Verwys web |titel=AvSA aan Amerikaanse Ambassadeur: Afrikaners praat nie met net een stem nie |webwerf=Afrikaners vir Suid-Afrika |url=https://afrikanersvirsa.co.za/brief.php?org=afrikaners-vir-suid-afrika&slug=avsa-aan-amerikaanse-ambassadeur-afrikaners-praat-nie-met-net-een-stem-nie |argief-url=https://web.archive.org/web/20261023062057/https://afrikanersvirsa.co.za/brief.php?org=afrikaners-vir-suid-afrika&slug=avsa-aan-amerikaanse-ambassadeur-afrikaners-praat-nie-met-net-een-stem-nie |argiefdatum=23 Oktober 2026 |url-status=lewendig |besoekdatum=22 Oktober 2026}}</ref>
<ref name="visums">{{Verwys web |van=Van Zyl |voornaam=Joan |titel=AvSA-verklaring oor Amerikaanse beperkings op Suid-Afrikaanse visums |webwerf=Afrikaners vir Suid-Afrika |datum=18 September 2026 |url=https://afrikanersvirsa.co.za/blog_post.php?org=afrikaners-vir-suid-afrika&slug=avsa-verklaring-oor-amerikaanse-beperkings-op-suid-afrikaanse-visums |argief-url=https://web.archive.org/web/20261023062135/https://afrikanersvirsa.co.za/blog_post.php?org=afrikaners-vir-suid-afrika&slug=avsa-verklaring-oor-amerikaanse-beperkings-op-suid-afrikaanse-visums |argiefdatum=23 Oktober 2026 |url-status=lewendig |besoekdatum=22 Oktober 2026}}</ref>
<ref name="kruise">{{Verwys web |titel=Verklaring oor die beplande uitstalling van wit kruise in Washington |webwerf=Afrikaners vir Suid-Afrika |url=https://afrikanersvirsa.co.za/brief.php?org=afrikaners-vir-suid-afrika&slug=verklaring-oor-die-beplande-uitstalling-van-wit-kruise-in-washington |argief-url=https://web.archive.org/web/20261023062208/https://afrikanersvirsa.co.za/brief.php?org=afrikaners-vir-suid-afrika&slug=verklaring-oor-die-beplande-uitstalling-van-wit-kruise-in-washington |argiefdatum=23 Oktober 2026 |url-status=lewendig |besoekdatum=22 Oktober 2026}}</ref>
<ref name="france24">{{Verwys nuus |van=Masson |voornaam=Eunice |titel='Not in our name': Afrikaners push back against Trump's false white genocide claims in South Africa |werk=France 24 |datum=16 November 2025 |url=https://www.france24.com/en/africa/20251116-not-in-our-name-afrikaners-push-back-trump-false-white-genocide-claims-south-africa-letter |besoekdatum=22 Oktober 2026}}</ref>
<ref name="npr">{{Verwys nuus |van=Bartlett |voornaam=Kate |titel=Prominent Afrikaners refuse to be 'pawns,' and hit back at Trump's claims about South Africa |werk=NPR |datum=10 November 2025 |url=https://www.npr.org/2025/11/10/nx-s1-5603421/g20-afrikaners-trump-south-africa |argief-url=https://web.archive.org/web/20260515014839/https://www.npr.org/2025/11/10/nx-s1-5603421/g20-afrikaners-trump-south-africa |argiefdatum=15 Mei 2026 |url-status=lewendig |besoekdatum=22 Oktober 2026}}</ref>
<ref name="anc">{{Verwys web |titel=ANC welcomes the "Not in our name" declaration by freedom-loving Afrikaans-speaking South Africans |webwerf=African National Congress |datum=26 Oktober 2025 |url=https://www.anc1912.org.za/anc-welcomes-the-not-in-our-name-declaration-by-freedom-loving-afrikaans-speaking-south-africans/ |argief-url=https://web.archive.org/web/20251028030459/https://www.anc1912.org.za/anc-welcomes-the-not-in-our-name-declaration-by-freedom-loving-afrikaans-speaking-south-africans/ |argiefdatum=28 Oktober 2025 |url-status=lewendig |besoekdatum=22 Oktober 2026}}</ref>
<ref name="iol">{{Verwys nuus |van=Sadike |voornaam=Mashudu |titel=Afrikaners stand against Trump's refugee offer and advocate for unity in South Africa |werk=IOL |datum=26 Oktober 2025 |url=https://iol.co.za/news/politics/2025-10-26-afrikaners-stand-against-trump-s-refugee-offer-and-advocate-for-unity-in-south-africa/ |argief-url=https://web.archive.org/web/20251027083720/https://iol.co.za/news/politics/2025-10-26-afrikaners-stand-against-trump-s-refugee-offer-and-advocate-for-unity-in-south-africa/ |argiefdatum=27 Oktober 2025 |url-status=lewendig |besoekdatum=22 Oktober 2026}}</ref>
<ref name="rsg">{{Verwys web |titel=Nóg 'n Afrikaner-groep vergader met VSA-ambassadeur |webwerf=RSG |datum=23 Julie 2026 |url=https://www.rsg.co.za/rsg-fm/potgooisnitte/nog-n-afrikaner-groep-vergader-met-vsa-ambassadeur/ |argief-url=https://web.archive.org/web/20260723161533/https://www.rsg.co.za/rsg-fm/potgooisnitte/nog-n-afrikaner-groep-vergader-met-vsa-ambassadeur/ |argiefdatum=23 Julie 2026 |url-status=lewendig |besoekdatum=22 Oktober 2026}}</ref>
<ref name="afrikanerbond">{{Verwys web |van=Afrikanerbond |titel=Woord deur die voorsitter |webwerf=Afrikanerbond |datum=4 Augustus 2026 |url=https://afrikanerbond.substack.com/p/woord-deur-die-voorsitter-e22 |argief-url=https://web.archive.org/web/20261023062337/https://afrikanerbond.substack.com/p/woord-deur-die-voorsitter-e22 |argiefdatum=23 Oktober 2026 |url-status=lewendig |besoekdatum=22 Oktober 2026}}</ref>
<ref name="roodt">{{Verwys web |van=Roodt |voornaam=Dan |titel=Linkse en regse Afrikaners: 'n repliek aan Gert van der Westhuizen |webwerf=Dan's Substack |datum=17 Oktober 2026 |url=https://danroodt.substack.com/p/linkse-en-regse-afrikaners-n-repliek |argief-url=https://web.archive.org/web/20261017074318/https://danroodt.substack.com/p/linkse-en-regse-afrikaners-n-repliek |argiefdatum=17 Oktober 2026 |url-status=lewendig |besoekdatum=22 Oktober 2026}}</ref>
}}
== Eksterne skakels ==
* [https://afrikanersvirsa.co.za/ Amptelike webtuiste] {{Webargief |url=https://web.archive.org/web/20261023061926/https://afrikanersvirsa.co.za/ |date=2026-10-23}}
[[Kategorie:Suid-Afrikaanse organisasies]]
[[Kategorie:Politiek van Suid-Afrika]]
[[Kategorie:Afrikaners]]
so9rp939vd0u9n4psdm6x5x20etl4vk
Lys van Agaricus spesies
0
523475
3379479
3373277
2026-11-21T08:28:44Z
InternetArchiveBot
131157
Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379479
wikitext
text/x-wiki
Daar is tot so onlangs as 2008 geglo dat die swamgenus ''[[Agaricus]]'' wêreldwyd ongeveer 200 spesies bevat.<ref name="Kirk2008">{{cite book |vauthors=Kirk PM, Cannon PF, Minter DW, Stalpers JA |title=Dictionary of the Fungi |edition=10th |publisher=CAB International |location=Wallingford, UK |year=2008 |page=13 |isbn=978-0-85199-826-8}}</ref> Sedertdien het [[molekulêre filogenetiese]] studies verskeie omstrede spesies herbevestig en sekere [[spesiekompleks]]e uitgeklaar; dit het ook bygedra tot die ontdekking en beskrywing van 'n wye verskeidenheid spesies – meestal tropies – wat voorheen onbekend aan die wetenskap was. Teen 2020 is daar geglo dat die genus minstens 400 spesies bevat, en moontlik selfs baie meer.
== Sleutel ==
* [[File:Mycomorphbox Edible.png|20px]] Eetbaar
* [[File:Mycomorphbox Choice.png|20px]] Keurgraad
* [[File:Mycomorphbox Deadly.png|20px]] Dodelik
* [[File:Mycomorphbox Poison.png|20px]] Giftig
* [[File:Mycomorphbox Question.png|20px]] Onbekend
* [[File:Mycomorphbox Caution.png|20px]] Versigtig/Allergies
* [[File:Mycomorphbox Inedible.png|20px]] Oneetbaar
== Spesies ==
Spesies wat bevestig is of vermoed word om tot hierdie genus te behoort, sluit in:
{{div col|colwidth=25em}}
* [[File:Mycomorphbox Question.png|20px]]''[[Agaricus abramsii]]''
* [[File:Mycomorphbox Edible.png|20px]] ''[[Agaricus abruptibulbus]]'' – (betwis)
* [[File:Mycomorphbox Edible.png|20px]] ''[[Agaricus aestivalis]]''
* ''[[Agaricus agrinferus]]'' (betwis)
* ''[[Agaricus agrocyboides]]''
* ''[[Agaricus alabamensis]]''
* ''[[Agaricus alachuanus]]''
* ''[[Agaricus albidoperonatus]]''
* ''[[Agaricus albertii]]'' <small>[[Marcel Bon|Bon]] (1988)</small> (betwis)
* ''[[Agaricus alboargillascens]]''
* ''[[Agaricus alboides]]''
* [[File:Mycomorphbox Caution.png|20px]] ''[[Agaricus albolutescens]]'' (betwis)
* ''[[Agaricus albosanguineus]]''
* ''[[Agaricus albosquamosus]]''
* [[File:Mycomorphbox Edible.png|20px]] ''[[Agaricus alligator]]''
* [[File:Mycomorphbox Edible.png|20px]] ''[[Agaricus altipes]]'' <small>Møller</small> (dikwels verenig met ''A.aestivalis''){{sfn|Phillips|2010|p=219}}
* ''[[Agaricus amanitiformis]]''
* [[File:Mycomorphbox Choice.png|20px]] ''[[Agaricus amicosus]]''
* ''[[Agaricus amoenomyces]]''
* ''[[Agaricus amoenus]]''
* [[File:Mycomorphbox Choice.png|20px]] ''[[Agaricus andrewii]]'' <small>Freeman</small>{{sfn|Phillips|2010|p=219}}
* ''[[Agaricus angelicus]]''
* ''[[Agaricus angusticystidiatus]]''
* ''[[Agaricus anisarius]]''
* ''[[Agaricus annae]]''
* ''[[Agaricus annulospecialis]]''
* ''[[Agaricus approximans]]''
* ''[[Agaricus arcticus]]''
* ''[[Agaricus argenteopurpureus]]''
* ''[[Agaricus argenteus]]''
* ''[[Agaricus argentinus]]''<ref>(1899). Spegazzini C. (1899). Fungi argentini novi vel critici. ''Anales Mus. Nac. Buenos Aires'' '''24''': 167–186.</ref>
* ''[[Agaricus argyropotamicus]]''
* ''[[Agaricus argyrotectus]]''
* ''[[Agaricus aridicola]]'' <small>Geml, Geiser & Royse (2004)</small> (voormalig in ''[[Gyrophragmium]]'')<ref name="Geml 2004">{{cite journal |vauthors=Geml J, Geiser DM, Royse DJ |title=Molecular evolution of ''Agaricus'' species based on ITS and LSU rDNA sequences |url=https://archive.org/details/mycological-progress_2004-05_3_2/page/157 |journal=Mycological Progress |year=2004 |volume=3 |issue=2 |pages=157–76 |doi=10.1007/s11557-006-0086-8|bibcode=2004MycPr...3..157G |s2cid=40265528 }}</ref>
* ''[[Agaricus aristocratus]]''
* ''[[Agaricus arizonicus]]''
* ''[[Agaricus armandomyces]]''
* ''[[Agaricus arorae]]''
* ''[[Agaricus arrillagarum]]''
* [[File:Mycomorphbox Choice.png|20px]] ''[[Agaricus arvensis]]''
* ''[[Agaricus atrodiscus]]''
* [[File:Mycomorphbox Choice.png|20px]] ''[[Agaricus augustus]]''
* [[File:Mycomorphbox Question.png|20px]] ''[[Agaricus aurantioviolaceus]]''
* ''[[Agaricus auresiccescens]]''
* ''[[Agaricus australiensis]]''
* ''[[Agaricus austrovinaceus]]''
* ''[[Agaricus azoetes]]''
* ''[[Agaricus babosiae]]''
* ''[[Agaricus badioniveus]]''
* ''[[Agaricus bajan-agtensis]]''
* ''[[Agaricus balchaschensis]]''
* ''[[Agaricus bambusae]]''
* ''[[Agaricus bambusophilus]]''
* ''[[Agaricus basianulosus]]''
* ''[[Agaricus beelii]]''
* ''[[Agaricus bellanniae]]''
* ''[[Agaricus benesii]]''
* ''[[Agaricus benzodorus]]''
* [[File:Mycomorphbox Edible.png|20px]] ''[[Agaricus bernardii]]''
* ''[[Agaricus bernardiiformis]]'' (betwis)
* ''[[Agaricus berryessae]]''
* ''[[Agaricus biannulatus]]'' <small>Mua, L.A.Parra, Cappelli & Callac (2012)</small> (Europe)<ref name="Parra 2011">{{cite journal |vauthors=Parra LA, Mua A, Cappelli A, Callac P |title=''Agaricus biannulatus'' sp. nov., una nuova specie della sezione ''Xanthodermatei'' raccolta in Sardegna e Sicilia |journal=Micologia e Vegetazione Mediterranea |year=2012 |volume=26 |issue=1 |pages=3–30 |language=it}}</ref>
* ''[[Agaricus biberi]]''
* ''[[Agaricus bicortinatellus]]''
* ''[[Agaricus bilamellatus]]''
* ''[[Agaricus bingensis]]''
* ''[[Agaricus bisporatus]]''
* ''[[Agaricus bisporiticus]]'' (Asia)<ref name="Thongklang 2014">{{cite journal |vauthors=Thongklang N, Nawaz R, Khalid AN, Chen J, Hyde KD, Zhao R, Parra LA, Hanif M, Moinard M, Callac P |title=Morphological and molecular characterization of three ''Agaricus'' species from tropical Asia (Pakistan, Thailand) reveals a new group in section ''Xanthodermatei'' |url=https://archive.org/details/mycologia_november-december-2014_106_6/page/1220 |journal=Mycologia |year=2014 |volume=106 |issue=6 |pages=1220–32 |doi=10.3852/14-076 |pmid=25152000|s2cid=2119 }}</ref>
* [[File:Mycomorphbox Choice.png|20px]] ''[[Agaricus bisporus]]'' – gekweekte sampioen / knopiesampioen / portobello-sampioen (sluit ''A. brunnescens'' in)
* [[File:Mycomorphbox Choice.png|20px]] ''[[Agaricus bitorquis]]''
* ''[[Agaricus bivelatoides]]''
* ''[[Agaricus bivelatus]]''
* ''[[Agaricus blatteus]]''
* ''Agaricus blazei'' <small>Murrill</small> (dikwels verwar met ''[[Agaricus subrufescens|A. subrufescens]]'')<!-- the author's name should not be removed to indicate what species this refers to. Until the true A.blazei has an article of its own, it should remain unlinked here. -->
* ''[[Agaricus blockii]]''
* ''[[Agaricus bobosi]]''
* ''[[Agaricus bohusianus]]'' <small>L.A.Parra (2005)</small> (Europe)<ref name="Parra 2005"/>
* ''[[Agaricus bohusii]]''
* ''[[Agaricus boisseletii]]''
* ''[[Agaricus boltonii]]''
* ''[[Agaricus bonii]]''
* ''[[Agaricus bonussquamulosus]]''
* ''[[Agaricus braendlei]]''
* ''Agaricus brasiliensis'' <small>Fr.</small> (dikwels verwar met ''[[Agaricus subrufescens|A. subrufescens]]'')<!-- the author's name should not be removed to indicate what species this refers to. Until the true A.blazei has an article of its own, it should remain unlinked here. -->
* [[File:Mycomorphbox Question.png|20px]]''[[Agaricus bresadolanus]]''
* ''[[Agaricus bruchii]]''
* [[File:Mycomorphbox Choice.png|20px]] ''[[Agaricus brunneofibrillosus]]'' (voorheen in ''A. fuscofibrillosus'')
* ''[[Agaricus brunneofulva]]''
* ''[[Agaricus brunneofulvus]]''
* ''[[Agaricus brunneolus]]'' (betwis)
* ''[[Agaricus brunneopictus]]''
* ''[[Agaricus brunneopilatus]]''
* ''[[Agaricus brunneosquamulosus]]''
* ''[[Agaricus brunneostictus]]''
* ''[[Agaricus buckmacadooi]]''
* ''[[Agaricus bugandensis]]''
* ''[[Agaricus bukavuensis]]''
* ''[[Agaricus bulbillosus]]''
* ''[[Agaricus burkillii]]''
* ''[[Agaricus butyreburneus]]''
* ''[[Agaricus caballeroi]]'' <small>L.A.Parra, G.Muñoz & Callac (2014)</small> (Spain)<ref name="Parra 2014"/>
* ''[[Agaricus caesifolius]]''
* [[File:Mycomorphbox Poison.png|20px]] ''[[Agaricus californicus]]''
* ''[[Agaricus callacii]]''
* ''[[Agaricus calongei]]''
* ''[[Agaricus campbellensis]]''<ref name=Gemletal2007>{{cite journal |vauthors=Geml J, Laursen GA, Nusbaum HC, Taylor DL | year = 2007 | title = Two new species of ''Agaricus'' from the subantarctic | journal = Mycotaxon | volume = 100 | pages = 193–208 }}</ref>
* [[File:Mycomorphbox Choice.png|20px]] ''[[Agaricus campestris]]''
* ''[[Agaricus campestroides]]''
* ''[[Agaricus campigenus]]''
* ''[[Agaricus candidolutescens]]''
* ''[[Agaricus candussoi]]''
* ''[[Agaricus capensis]]''
* ''[[Agaricus cappellianus]]''
* ''[[Agaricus cappellii]]''
* ''[[Agaricus caribaeus]]''
* ''[[Agaricus carminescens]]''
* ''[[Agaricus carminostictus]]''
* ''[[Agaricus caroli]]''
* ''[[Agaricus catenariocystidiosus]]''
* ''[[Agaricus catenatus]]''
* ''[[Agaricus cellaris]]''
* ''[[Agaricus cervinifolius]]''
* ''[[Agaricus cerinupileus]]''
* ''[[Agaricus chacoensis]]''
* ''[[Agaricus chartaceus]]''<ref name=Lebel2011/>
* ''[[Agaricus cheilotulus]]''
* ''[[Agaricus chiangmaiensis]]''
* ''[[Agaricus chionodermus]]''<ref name="Pilát A. 1951">Pilát A. (1951). ''The Bohemian species of the genus'' Agaricus. Prague, 142 pp.</ref>
* ''[[Agaricus chlamydopus]]''
* ''[[Agaricus chryseus]]''
* ''[[Agaricus cinnamomellus]]''
* ''[[Agaricus circumtectus]]''
* ''[[Agaricus ciscoensis]]''
* ''[[Agaricus citrinidiscus]]''
* ''[[Agaricus coccyginus]]''
* ''[[Agaricus collegarum]]''
* ''[[Agaricus colpeteii]]''<ref name="Lebel 2013"/>
* ''[[Agaricus columellatus]]'' (voorheen in ''Araneosa'')
* ''[[Agaricus comptuloides]]''
* ''[[Agaricus comtulellus]]''
* ''[[Agaricus comtuliformis]]''<ref name="Murrill 1922" />
* ''[[Agaricus comtulus]]''
* ''[[Agaricus coniferarum]]''
* ''[[Agaricus cordillerensis]]''
* ''[[Agaricus crassisquamosus]]''
* ''[[Agaricus cretacellus]]''
* ''[[Agaricus cretaceus]]''
* ''[[Agaricus croceolutescens]]''
* ''[[Agaricus crocodilinus]]''
* ''[[Agaricus crocopeplus]]''
* ''[[Agaricus cruciquercorum]]''
* ''[[Agaricus cuniculicola]]''
* [[File:Mycomorphbox Choice.png|20px]] ''[[Agaricus cupreobrunneus]]''
* ''[[Agaricus cupressicola]]''
* ''[[Agaricus cupressophilus]]'' <small>Kerrigan (2008)</small> (California)<ref name="Kerrigan 2008"/>
* ''[[Agaricus curanilahuensis]]''
* ''[[Agaricus cylindriceps]]''
* ''[[Agaricus deardorffensis]]''
* ''[[Agaricus dennisii]]''
* ''[[Agaricus depauperatus]]''
* ''[[Agaricus deplanatus]]''
* [[File:Mycomorphbox Question.png|20px]] ''[[Agaricus deserticola]]'' <small>G.Moreno, Esqueda & Lizárraga (2010)</small> – gasteroid agaricus (voorheen in ''Longula'')
* ''[[Agaricus desjardinii]]''
* ''[[Agaricus devoniensis]]''
* ''[[Agaricus diamantanus]]''
* ''[[Agaricus dicystis]]''
* ''[[Agaricus didymus]]''
* ''[[Agaricus dilatostipes]]''
* ''[[Agaricus dilutibrunneus]]''
* ''[[Agaricus diminutivus]]''
* ''[[Agaricus dimorphosquamatus]]''
* ''[[Agaricus diobensis]]''
* ''[[Agaricus diospyros]]''
* ''[[Agaricus dolichopus]]''
* ''[[Agaricus ducheminii]]''
* [[File:Mycomorphbox Edible.png|20px]] ''[[Agaricus dulcidulus]]'' – rooskleurige houtsampioen (soms onder ''A. semotus'')
* ''[[Agaricus duplocingulatus]]''
* ''[[Agaricus ealaensis]]''
* ''[[Agaricus earlei]]''
* ''[[Agaricus eastlandensis]]''
* ''[[Agaricus eburneocanus]]''<ref name=Lebel2011/>
* ''[[Agaricus edmondoi]]''
* ''[[Agaricus elfinensis]]''
* ''[[Agaricus elongatestipes]]''
* ''[[Agaricus eludens]]''
* ''[[Agaricus endoxanthus]]''<ref>{{cite journal |vauthors=Parra LA, Villarreal M, Esteve-Raventos F | year = 2002 | title = ''Agaricus endoxanthus'' una specie tropicale trovata in Spagna | journal = Rivista di Micologia | volume = 45 | issue = 3| pages = 225–233 }}</ref>
* ''[[Agaricus entibigae]]''
* ''[[Agaricus erectosquamosus]]''
* ''[[Agaricus erindalensis]]''
* ''[[Agaricus erythrosarx]]''<ref name=Lebel2011/>
* ''[[Agaricus erythrotrichus]]''
* ''[[Agaricus essettei]]'' (betwis)
* ''[[Agaricus eutheloides]]''
* ''[[Agaricus evertens]]''
* [[File:Mycomorphbox Edible.png|20px]] ''[[Agaricus excellens]]'' (betwis)
* ''[[Agaricus exilissimus]]''
* ''[[Agaricus eximius]]''
* ''[[Agaricus fiardii]]''
* ''[[Agaricus fibuloides]]''
* ''[[Agaricus ficophilus]]''
* ''[[Agaricus fimbrimarginatus]]''
* ''[[Agaricus fissuratus]]''
* ''[[Agaricus flammicolor]]''
* ''[[Agaricus flavicentrus]]''
* ''[[Agaricus flavidodiscus]]''
* ''[[Agaricus flavistipus]]''
* ''[[Agaricus flavitingens]]''
* ''[[Agaricus flavopileatus]]''
* ''[[Agaricus flavotingens]]''
* ''[[Agaricus flocculosipes]]''
* ''[[Agaricus floridanus]]''
* ''[[Agaricus fontanae]]''
* ''[[Agaricus fragilivolvatus]]''
* ''[[Agaricus freirei]]''
* ''[[Agaricus friesianus]]''
* ''[[Agaricus fulvoaurantiacus]]''
* ''[[Agaricus fuscofolius]]''
* ''[[Agaricus fuscopunctatus]]'' (Thailand)<ref name="Thongklang 2014"/>
* ''[[Agaricus fuscovelatus]]''<ref name="Kerrigan 1985"/>
* ''[[Agaricus gastronevadensis]]''
* ''[[Agaricus gemellatus]]''
* ''[[Agaricus gemlii]]''
* ''[[Agaricus gemloides]]''
* ''[[Agaricus gennadii]]''
* ''[[Agaricus gilvus]]''
* ''[[Agaricus glaber]]''
* ''[[Agaricus glabrus]]''
* ''[[Agaricus globocystidiatus]]''
* ''[[Agaricus globosporus]]''
* ''[[Agaricus goossensiae]]''
* ''[[Agaricus grandiomyces]]''
* ''[[Agaricus granularis]]''
* ''[[Agaricus gratolens]]''
* ''[[Agaricus greigensis]]''
* ''[[Agaricus greuteri]]''
* ''[[Agaricus griseicephalus]]''
* ''[[Agaricus griseopunctatus]]''
* ''[[Agaricus griseorimosus]]''
* ''[[Agaricus griseovinaceus]]''
* ''[[Agaricus guachari]]''
* ''[[Agaricus guidottii]]''
* ''[[Agaricus haematinus]]''
* ''[[Agaricus haematosarcus]]''
* ''[[Agaricus hahashimensis]]''
* ''[[Agaricus halophilus]]''
* ''[[Agaricus hannonii]]''
* ''[[Agaricus hanthanaensis]]''
* ''[[Agaricus heimii]]''
* ''[[Agaricus heinemannianus]]''
* ''[[Agaricus heinemanniensis]]''
* ''[[Agaricus heinemannii]]''
* ''[[Agaricus herinkii]]''
* ''[[Agaricus herradurensis]]''
* ''[[Agaricus heterocystis]]''
* ''[[Agaricus hillii]]''
* ''[[Agaricus hispidissimus]]''
* [[File:Mycomorphbox Poison.png|20px]] ''[[Agaricus hondensis]]''
* ''[[Agaricus horakianus]]''
* ''[[Agaricus horakii]]''
* ''[[Agaricus hornei]]''
* ''[[Agaricus hortensis]]''
* ''[[Agaricus huijsmanii]]'' <small>Courtec. (2008)</small>
* ''[[Agaricus hupohanae]]''
* ''[[Agaricus hypophaeus]]''
* ''[[Agaricus iesu-et-marthae]]''
* ''[[Agaricus ignicolor]]''
* ''[[Agaricus ignobilis]]''
* [[File:Mycomorphbox Caution.png|20px]] ''[[Agaricus impudicus]]''
* ''[[Agaricus inapertus]]'' (voorheen in ''Endoptychum'')
* ''[[Agaricus incultorum]]''
* ''[[Agaricus indistinctus]]''
* ''[[Agaricus inedulis]]''
* ''[[Agaricus infelix]]''
* ''[[Agaricus infidus]]'' (betwis)
* ''[[Agaricus inilleasper]]''<ref name=Lebel2011/>
* ''[[Agaricus inoxydabilis]]''
* ''[[Agaricus inthanonensis]]''
* ''[[Agaricus iocephalopsis]]''
* ''[[Agaricus iodolens]]''
* ''[[Agaricus iodosmus]]''
* ''[[Agaricus iranicus]]''
* ''[[Agaricus jacarandae]]''
* ''[[Agaricus jacobi]]''
* ''[[Agaricus jezoensis]]''
* ''[[Agaricus jingningensis]]''
* ''[[Agaricus jodoformicus]]''
* ''[[Agaricus johnstonii]]''
* ''[[Agaricus julius]]''
* ''[[Agaricus junquitensis]]''
* ''[[Agaricus kai]]''
* ''[[Agaricus kauffmanii]]''
* ''[[Agaricus kerriganii]]''
* ''[[Agaricus kiawetes]]''
* ''[[Agaricus kipukae]]''
* ''[[Agaricus kivuensis]]''
* ''[[Agaricus koelerionensis]]''
* ''[[Agaricus kriegeri]]''
* ''[[Agaricus kroneanus]]''
* ''[[Agaricus kuehnerianus]]''
* ''[[Agaricus kunmingensis]]''
* ''[[Agaricus lacrymabunda]]''
* ''[[Agaricus laeticulus]]''
* ''[[Agaricus lamellidistans]]''
* ''[[Agaricus lamelliperditus]]''<ref name="Lebel 2013"/>
* [[File:Mycomorphbox Question.png|20px]]''[[Agaricus lanatoniger]]''
* ''[[Agaricus lanatorubescens]]''
* ''[[Agaricus langei]]'' (= ''A.fuscofibrillosus'')
* ''[[Agaricus lanipedisimilis]]''
* ''[[Agaricus lanipes]]''
* ''[[Agaricus laparrae]]''
* ''[[Agaricus laskibarii]]''<ref>{{cite journal |vauthors=Parra LA, Arrillaga P | year = 2002 | title = ''Agaricus laskibarii''. A new species from French coastal sand-dunes of Seignosse | journal = Doc Mycol | volume = 31 | issue = 124| pages = 33–38 }}</ref>
* ''[[Agaricus lateriticolor]]''
* ''[[Agaricus leptocaulis]]''
* ''[[Agaricus leptomeleagris]]''
* ''[[Agaricus leucocarpus]]''
* ''[[Agaricus leucolepidotus]]''
* [[File:Mycomorphbox Edible.png|20px]] ''[[Agaricus leucotrichus]]'' <small>Møller</small>{{sfn|Phillips|2010|p=223}} (betwis)
* ''[[Agaricus lignophilus]]''
* [[File:Mycomorphbox Choice.png|20px]] ''[[Agaricus lilaceps]]''
* ''[[Agaricus linzhinensis]]''
* ''[[Agaricus litoralis]]'' – (includes ''A.spissicaulis'')
* ''[[Agaricus litoraloides]]''
* ''[[Agaricus lividonitidus]]''
* ''[[Agaricus lodgeae]]''
* ''[[Agaricus lotenensis]]''
* ''[[Agaricus lucifugus]]''{{verify source|date=October 2022}}<!-- Probably does not belong in this genus -->
* ''[[Agaricus ludovicii]]''<ref>{{cite journal | author = Remy L | year = 1964 | title = Contribution a l'etude de la Flore mycologique Briangonnaise (Basidiomycetes et Discomycetes) | journal = Bull. Trimestriel Soc. Mycol. France | volume = 80 | pages = 459–585 }}</ref>
* ''[[Agaricus lusitanicus]]''
* ''[[Agaricus luteofibrillosus]]''
* ''[[Agaricus luteoflocculosus]]''
* ''[[Agaricus luteomaculatus]]''
* ''[[Agaricus luteopallidus]]''
* ''[[Agaricus luteotactus]]''
* ''[[Agaricus lutosus]]''
* ''[[Agaricus luzonensis]]''
* ''[[Agaricus maclovianus]]''<ref name=Nauta1999>{{cite journal | author = Nauta MM | year = 1999 | title = The Mycoflora of the Falkland Islands: II. Notes on the genus ''Agaricus'' | journal = Kew Bulletin | volume = 54 | issue = 3| pages = 621–635 | doi=10.2307/4110859| jstor = 4110859 | bibcode = 1999KewBu..54..621N }}</ref>
* ''[[Agaricus macmurphyi]]''
* ''[[Agaricus macrocarpus]]''
* ''[[Agaricus macrolepis]]'' <small>(Pilát & Pouzar) Boisselet & Courtec. (2008)</small>
* [[File:Mycomorphbox Edible.png|20px]] ''[[Agaricus macrosporus]]'' (betwis)
* ''[[Agaricus macrosporoides]]''
* ''[[Agaricus magni]]''
* ''[[Agaricus magniceps]]''
* ''[[Agaricus magnivelaris]]''
* ''[[Agaricus maiusculus]]''
* ''[[Agaricus malangelus]]''
* ''[[Agaricus maleolens]]''
* ''[[Agaricus mangaoensis]]''
* ''[[Agaricus manilensis]]''
* ''[[Agaricus marisae]]''
* ''[[Agaricus martineziensis]]''
* ''[[Agaricus martinicensis]]''
* ''[[Agaricus maskae]]''
* ''[[Agaricus masoalensis]]''
* ''[[Agaricus matrum]]''
* ''[[Agaricus medio-fuscus]]''
* ''[[Agaricus megacystidiatus]]''
* ''[[Agaricus megalosporus]]''
* ''[[Agaricus meijeri]]''
* ''[[Agaricus melanosporus]]''
* [[File:Mycomorphbox Poison.png|20px]] ''[[Agaricus menieri]]''
* ''[[Agaricus merrillii]]''
* ''[[Agaricus mesocarpus]]''
* ''[[Agaricus microchlamidus]]''
* [[File:Mycomorphbox Edible.png|20px]] ''[[Agaricus micromegathus]]''{{sfn|Arora|1986|p=340}}{{sfn|Phillips|2010|p=224}}
* ''[[Agaricus microspermus]]''
* ''[[Agaricus microviolaceus]]''
* ''[[Agaricus microvolvatulus]]''
* ''[[Agaricus midnapurensis]]''<ref name=":0">{{Cite journal |last1=Tarafder |first1=Entaj |last2=Dutta |first2=Arun Kumar |last3=Acharya |first3=Krishnendu |date=2022-03-29 |title=New species and new record in Agaricus subg. Minores from India |url=https://journals.tubitak.gov.tr/botany/abstract.htm?id=30835 |journal=Turkish Journal of Botany |language=English |volume=46 |issue=2 |pages=183–195 |doi=10.55730/1300-008X.2681 |s2cid=248936875 |issn=1300-008X |doi-access=free |bibcode=2022TJBot..46..183T |url-access=subscription }} {{Dooie skakel|date=Oktober 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
* ''[[Agaricus minimus]]''
* ''[[Agaricus minorpurpureus]]''
* [[File:Mycomorphbox Poison.png|20px]] ''[[Agaricus moelleri]]'' – sampioen met ink-kleurige/donker skubbe (voorheen onder ''A. placomyces'' geklassifiseer; sluit ''A. meleagris'' in)
* ''[[Agaricus moellerianus]]''
* ''[[Agaricus moelleroides]]''
* ''[[Agaricus moronii]]''
* ''[[Agaricus multipunctum]]''
* ''[[Agaricus murinocephalus]]'' (Thailand)<ref name="Zhao 2012"/>
* ''[[Agaricus nanaugustus]]'' <small>Kerrigan</small>
* ''[[Agaricus nebularum]]''
* ''[[Agaricus neimengguensis]]''
* ''[[Agaricus nemoricola]]''
* ''[[Agaricus nevoi]]''
* ''[[Agaricus nigrescentibus]]''
* ''[[Agaricus nigrobrunnescens]]''
* ''[[Agaricus nigrogracilis]]''
* ''[[Agaricus nitidipes]]''
* ''[[Agaricus niveogranulatus]]''
* ''[[Agaricus niveolutescens]]''
* ''[[Agaricus nivescens]]''
* ''[[Agaricus nobelianus]]''
* ''[[Agaricus nothofagorum]]''
* ''[[Agaricus novoguineensis]]''
* ''[[Agaricus ochraceidiscus]]''
* ''[[Agaricus ochraceosquamulosus]]''
* ''[[Agaricus ochrascens]]''
* ''[[Agaricus oenotrichus]]''
* ''[[Agaricus oligocystis]]''
* ''[[Agaricus olivellus]]''
* ''[[Agaricus ornatipes]]''
* ''[[Agaricus osecanus]]''
* ''[[Agaricus pachydermus]]''<ref name=Lebel2011/>
* ''[[Agaricus padanus]]''
* ''[[Agaricus pallens]]''
* ''[[Agaricus pallidobrunneus]]''
* ''[[Agaricus pampeanus]]''
* ''[[Agaricus panziensis]]''
* ''[[Agaricus parasilvaticus]]''
* ''[[Agaricus parasubrutilescens]]''
* ''[[Agaricus parvibicolor]]''
* ''[[Agaricus parvitigrinus]]''<ref name="pmid16396349">{{cite journal |vauthors=Callac P, Guinberteau J |title=Morphological and molecular characterization of two novel species of ''Agaricus'' section ''Xanthodermatei'' |url=https://archive.org/details/mycologia_march-april-2005_97_2/page/416 |journal=Mycologia |volume=97 |issue=2 |pages=416–24 |year=2005 |pmid=16396349 |doi= 10.3852/mycologia.97.2.416}}</ref>
* ''[[Agaricus patialensis]]''
* ''[[Agaricus patris]]''
* [[File:Mycomorphbox Edible.png|20px]] ''[[Agaricus pattersoniae]]''
* ''[[Agaricus pearsonii]]''
* ''[[Agaricus peligerinus]]''
* ''[[Agaricus pequinii]]''
* ''[[Agaricus perdicinus]]''
* ''[[Agaricus perfuscus]]''
* [[File:Mycomorphbox Choice.png|20px]] ''[[Agaricus perobscurus]]''
* ''[[Agaricus perrarus]]''
* ''[[Agaricus perturbans]]''
* ''[[Agaricus petchii]]''
* ''[[Agaricus phaeocyclus]]''
* [[File:Mycomorphbox Poison.png|20px]] ''[[Agaricus phaeolepidotus]]''
* ''[[Agaricus phaeoxanthus]]''
* ''[[Agaricus pietatis]]''
* [[File:Mycomorphbox Poison.png|20px]] ''[[Agaricus pilatianus]]''
* ''[[Agaricus pilosporus]]''
* [[File:Mycomorphbox Poison.png|20px]] ''[[Agaricus placomyces]]'' (sluit in ''A.praeclaresquamosus'')
* ''[[Agaricus planipileus]]''
* ''[[Agaricus pleurocystidiatus]]''
* [[File:Mycomorphbox Inedible.png|20px]] ''[[Agaricus pocillator]]''
* ''[[Agaricus porosporus]]''
* ''[[Agaricus porphyrizon]]''
* [[File:Mycomorphbox Choice.png|20px]] ''[[Agaricus porphyrocephalus]]'' <small>Møller</small>{{sfn|Phillips|2010|p=220}}
* ''[[Agaricus porphyropos]]''
* ''[[Agaricus posadensis]]''
* ''[[Agaricus praefoliatus]]''
* ''[[Agaricus praemagniceps]]''
* ''[[Agaricus praemagnus]]''
* ''[[Agaricus praerimosus]]''
* ''[[Agaricus pratensis]]''
* ''[[Agaricus pratulorum]]''
* ''[[Agaricus projectellus]]''
* ''[[Agaricus proserpens]]''
* ''[[Agaricus pseudoargentinus]]''
* ''[[Agaricus pseudoaugustus]]''
* ''[[Agaricus pseudocomptulus]]''
* ''[[Agaricus pseudolangei]]''
* ''[[Agaricus pseudolutosus]]''
* ''[[Agaricus pseudomuralis]]''
* ''[[Agaricus pseudoniger]]''
* ''[[Agaricus pseudopallens]]''
* ''[[Agaricus pseudoplacomyces]]''
* ''[[Agaricus pseudopratensis]]''
* ''[[Agaricus pseudopurpurellus]]''
* ''[[Agaricus pseudoumbrella]]''
* ''[[Agaricus pulcherrimus]]''
* ''[[Agaricus pulverotectus]]''
* ''[[Agaricus punjabensis]]''
* ''[[Agaricus purpurellus]]''
* ''[[Agaricus purpureofibrillosus]]''
* ''[[Agaricus purpureoniger]]''
* ''[[Agaricus purpureosquamulosus]]''<ref name=":0" />
* ''[[Agaricus purpurlesquameus]]''
* ''[[Agaricus putidus]]''
* ''[[Agaricus puttemansii]]''
* ''[[Agaricus radicatus]]'' (betwis)
* ''[[Agaricus reducibulbus]]''
* ''[[Agaricus rhoadsii]]''
* ''[[Agaricus rhopalopodius]]''
* ''[[Agaricus riberaltensis]]''
* ''[[Agaricus robustulus]]''
* ''[[Agaricus robynsianus]]''
* ''[[Agaricus rodmanii]]''
* ''[[Agaricus rollanii]]''
* ''[[Agaricus romagnesii]]'' (betwis)
* ''[[Agaricus rosalamellatus]]''<ref>{{cite journal | author = Raithelhuber J | year = 1986 | title = Nomina nova | journal = Metrodiana | volume = 14 | page = 22 }}</ref>
* ''[[Agaricus roseocingulatus]]''
* ''[[Agaricus rotalis]]'' (betwis)
* ''[[Agaricus rubellus]]''
* ''[[Agaricus rubronanus]]'' <small>Kerrigan (1985)</small><ref name="Kerrigan 1985"/> (San Mateo county)
* ''[[Agaricus rubribrunnescens]]''
* ''[[Agaricus rufoaurantiacus]]''
* ''[[Agaricus rufolanosus]]''
* ''[[Agaricus rufotegulis]]''
* ''[[Agaricus rufuspileus]]''
* ''[[Agaricus rusiophyllus]]''
* ''[[Agaricus rutilescens]]''
* ''[[Agaricus salicophilus]]''
* ''[[Agaricus sandianus]]''
* [[File:Mycomorphbox Question.png|20px]] ''[[Agaricus santacatalinensis]]''
* ''[[Agaricus sceptonymus]]''
* ''[[Agaricus scitulus]]''
* ''[[Agaricus semotellus]]''
* [[File:Mycomorphbox Caution.png|20px]] ''[[Agaricus semotus]]''
* ''[[Agaricus sequoiae]]''<ref name="Kerrigan 1985"/> (Mendocino County, CA)
* ''[[Agaricus shaferi]]''
* [[File:Mycomorphbox Caution.png|20px]] ''[[Agaricus silvaticus]]''
* [[File:Mycomorphbox Caution.png|20px]] ''[[Agaricus silvicola]]''
* ''[[Agaricus silvicolae-similis]]''
* ''[[Agaricus silvipluvialis]]''
* ''[[Agaricus simillimus]]''
* ''[[Agaricus singaporensis]]''
* ''[[Agaricus singeri]]''
* ''[[Agaricus sinodeliciosus]]''
* ''[[Agaricus sipapuensis]]''
* ''[[Agaricus slovenicus]]''
* ''[[Agaricus smithii]]'' <ref name="Kerrigan 1985"/>
* ''[[Agaricus sodalis]]''
* [[File:Mycomorphbox Edible.png|20px]] ''[[Agaricus solidipes]]'' <small>Peck, Bull (1904)</small><ref>{{cite journal |last1=Murrill |first1=William |author-link1=William Murrill |title=Dark-Spored Agarics |journal=[[Mycologia]] |date=1922 |volume=14 |url=https://books.google.com/books?id=4IpNAAAAYAAJ&pg=PA203 |publisher=[[New York Botanical Garden]] |page=203}}</ref>
* ''[[Agaricus sordido-ochraceus]]''
* ''[[Agaricus sordidocarpus]]''
* ''[[Agaricus spegazzinianus]]''
* ''[[Agaricus stadii]]''
* ''[[Agaricus stellatus-cuticus]]''
* ''[[Agaricus sterilomarginatus]]''
* ''[[Agaricus sterlingii]]''
* ''[[Agaricus stevensii]]''
* ''[[Agaricus stigmaticus]]'' <small>Courtec. (2008)</small>
* ''[[Agaricus stijvei]]''
* ''[[Agaricus stramineus]]''
* ''[[Agaricus subalachuanus]]''
* ''[[Agaricus subantarcticus]]''<ref name=Gemletal2007 />
* ''[[Agaricus subareolatus]]''
* ''[[Agaricus subarvensis]]''
* ''[[Agaricus subcoeruleus]]''
* ''[[Agaricus subcomtulus]]''
* ''[[Agaricus subedulis]]''
* ''[[Agaricus subflabellatus]]''
* ''[[Agaricus subfloccosus]]''
* ''[[Agaricus subfloridanus]]''
* ''[[Agaricus subgibbosus]]''
* ''[[Agaricus subhortensis]]''
* ''[[Agaricus subnitens]]''
* ''[[Agaricus subochraceosquamulosus]]''
* ''[[Agaricus suboreades]]''
* ''[[Agaricus subperonatus]]'' (betwis)
* ''[[Agaricus subplacomyces-badius]]''
* ''[[Agaricus subponderosus]]''
* ''[[Agaricus subpratensis]]''
* [[File:Mycomorphbox Choice.png|20px]] ''[[Agaricus subrufescens]]'' (sluit in ''A.rufotegulis'', dikwels verwar met ''A.blazei'' en ''A.brasiliensis'')
* ''[[Agaricus subrufescentoides]]''
* [[File:Mycomorphbox Edible.png|20px]] ''[[Agaricus subrutilescens]]''
* ''[[Agaricus subsaharianus]]'' <small>L.A.Parra, Hama & De Kesel (2010)</small>
* ''[[Agaricus subsilvicola]]''
* ''[[Agaricus subsquamuliferus]]''
* ''[[Agaricus subsubensis]]'' <small>Kerrigan (2008)</small> (California)<ref name="Kerrigan 2008"/>
* ''[[Agaricus subtilipes]]''
* ''[[Agaricus subvariabilis]]''
* ''[[Agaricus sulcatellus]]''
* ''[[Agaricus sulphureiceps]]''
* ''[[Agaricus summensis]]'' <small>Kerrigan (1985)</small><ref name="Kerrigan 1985"/>
* ''[[Agaricus suthepensis]]''
* ''[[Agaricus taculensis]]''
* ''[[Agaricus taeniatimpictus]]''
* ''[[Agaricus taeniatus]]''
* ''[[Agaricus tantulus]]''
* ''[[Agaricus tennesseensis]]''
* ''[[Agaricus tenuivolvatus]]''
* ''[[Agaricus tephrolepidus]]''
* ''[[Agaricus termiticola]]''
* ''[[Agaricus termitum]]''
* ''[[Agaricus thiersii]]''
* ''[[Agaricus thujae]]''
* ''[[Agaricus tibetensis]]''
* ''[[Agaricus tlaxcalensis]]'' <small>Callac & G.Mata (2008)</small> ([[Tlaxcala]])<ref name="Kerrigan 2008"/>
* ''[[Agaricus tollocanensis]]''
* ''[[Agaricus toluenolens]]''
* ''[[Agaricus trinitatensis]]''
* ''[[Agaricus trisulphuratus]]'' (voorheen in ''[[Cystoagaricus]]'')
* ''[[Agaricus trutinatus]]''
* ''[[Agaricus tucumanensis]]''
* ''[[Agaricus tytthocarpus]]''
* ''[[Agaricus umboninotus]]''
* ''[[Agaricus unguentolens]]''
* ''[[Agaricus unitinctus]]''
* [[File:Mycomorphbox Edible.png|20px]] ''[[Agaricus urinascens]]''
* ''[[Agaricus valdiviae]]''
* ''[[Agaricus vaporarius]]''
* ''[[Agaricus variabilicolor]]''
* ''[[Agaricus variegans]]''
* ''[[Agaricus variicystis]]''
* ''[[Agaricus valdiviae]]''<ref>{{cite journal |vauthors=Singer R, Moser M | year = 1965 | title = Forest mycology and forest communities in South America |url=https://archive.org/details/mycopathologia_1965_26_2-3/page/129 | journal = Mycopathol. Mycol. Appl. | volume = 26 | issue = 2–3| pages = 129–191 | doi = 10.1007/BF02049773 | s2cid = 45170297 }}</ref><ref>{{cite journal | author = Heinemann P | year = 1986 | title = Agarici Austroamericani VI. Aperçu sur les Agaricus de Patagonie et de la Terre de Feu | journal = Bull. Jard. Bot. Belg. | volume = 56 | issue = 3/4| pages = 417–446 | doi=10.2307/3668202| jstor = 3668202 }}</ref>
* ''[[Agaricus velenovskyi]]''
* ''[[Agaricus veluticeps]]''
* ''[[Agaricus venus]]''
* ''[[Agaricus vinaceovirens]]'' (San Francisco Peninsula)<ref name="Kerrigan 1985"/>
* ''[[Agaricus vinosobrunneofumidus]]''
* ''[[Agaricus viridarius]]''
* ''[[Agaricus viridopurpurascens]]''
* ''[[Agaricus volvatulus]]''
* ''[[Agaricus wariatodes]]''
* ''[[Agaricus weberianus]]''
* ''[[Agaricus wilmotii]]''
* ''[[Agaricus woodrowii]]''
* ''[[Agaricus wrightii]]''
* ''[[Agaricus xanthodermoides]]''
* ''[[Agaricus xanthodermulus]]''<ref name="pmid16396349"/>
* [[File:Mycomorphbox Poison.png|20px]] ''[[Agaricus xanthodermus]]''
* ''[[Agaricus xantholepis]]''<ref name="Gerault 2005"/>
* ''[[Agaricus xanthosarcus]]''
* ''[[Agaricus xeretes]]''
* ''[[Agaricus xuchilensis]]''
* ''[[Agaricus yunnanensis]]''
* ''[[Agaricus zelleri]]''
{{div col end}}
== Verwysings ==
{{Verwysings|verwysings=
<ref name="Gerault 2005">Gerault A. (2005). Florule evolutive des basidiomycotina du Finistere – Homobasidiomycetes – Agaricales: 22.</ref>
<ref name="Kerrigan 1985">{{cite journal |author=Kerrigan R |year=1985 |title=Studies in Agaricus III: New Species from California |url=http://www.cybertruffle.org.uk/cyberliber/59575/0022/002/0434.htm |journal=Mycotaxon |volume=22 |issue=2 |pages=419–434 |doi=10.5962/p.416966 |doi-access=free |archive-url=https://web.archive.org/web/20241208011014/http://www.cybertruffle.org.uk/cyberliber/59575/0022/002/0434.htm |archive-date= 8 Desember 2024 |access-date=26 Oktober 2026 |url-status=dead }}</ref>
<ref name="Kerrigan 2008">{{cite journal |vauthors=Kerrigan RW, Callac P, Parra LA |title=New and rare taxa in ''Agaricus'' section ''Bivelares'' (Duploannulati) |url=https://archive.org/details/mycologia_november-december-2008_100_6/page/876 |journal=Mycologia |year=2008 |volume=100 |issue=6 |pages=876–92 |doi=10.3852/08-019|pmid=19202842 |s2cid=25519596 }}</ref>
<ref name="Parra 2005">{{cite journal |author=Parra LA |title=Nomenclatural study of the genus ''Agaricus'' L. (Agaricales, Basidiomycotina) of the Iberian Peninsula and Balearic Islands |journal=Cuadernos de Trabajo Flora Micológica Ibérica |year=2005 |volume=21 |pages=3–101}}</ref>
<ref name="Parra 2011"/>
<ref name="Parra 2014">{{cite journal |vauthors=Parra LA, Muñoz G, Callac P |title=''Agaricus caballeroi'' sp. nov., una nueva especie de la sección ''Nigrobrunnescentes'' recolectada en España |url=https://archive.org/details/micologia-e-vegetazione-mediterranea_2014_29_1/page/21 |journal=Micologia e Vegetazione Mediterranea |year=2014 |volume=29 |issue=1 |pages=21–38 |language=es}}</ref>
<ref name=Lebel2011>{{cite journal |vauthors=Lebel T, Syme A |title=Sequestrate species of ''Agaricus'' and ''Macrolepiota'' from Australia: new species and combinations, and their position in a calibrated phylogeny |journal=Mycologia |year=2011 |volume=104 |issue=2 |pages=496–520 |pmid=22067305 |doi=10.3852/11-092|s2cid=26266778 }}</ref>
<ref name="Lebel 2013">{{cite journal |author=Lebel T. |title=Two new species of sequestrate ''Agaricus'' (section ''Minores'') from Australia |journal=Mycological Progress |year=2013 |volume=12 |issue=4 |pages=699–707 |doi=10.1007/s11557-012-0879-x|bibcode=2013MycPr..12..699L |s2cid=18497645 }}</ref>
<ref name="Murrill 1922">{{cite journal |author=Murrill WA |year=1922 |title=Dark-spored agarics: III. ''Agaricus'' |url=https://archive.org/details/sim_mycologia_1922-07_14_4/page/200 |journal=Mycologia |volume=14 |issue=4 |pages=200–221 |doi=10.2307/3753642|jstor=3753642 }}</ref>
<ref name="Zhao 2012">{{cite journal |vauthors=((Zhao R-L)), Desjardin DE, Callac P, Parra LA, Guinberteau J, Soytong K, Karunarathna S, Zhang Y, Hyde KD |title=Two species of ''Agaricus'' sect. ''Xanthodermatei'' from Thailand |journal=Mycotaxon |year=2012 |volume=122 |pages=122–95 |doi=10.5248/122.187|doi-access=free }}</ref>
}}
[[Kategorie:Agaricus|*]]
nhqcaop1oyhmn00zyes18u9xp2gwhqu
2026 Las Vegas Grand Prix
0
534854
3379417
3362051
2026-11-21T06:43:58Z
Aliwal2012
39067
pole
3379417
wikitext
text/x-wiki
{{Sportnuus}}
{| class="infobox" align="right" cellpadding="2" style="float:right; width: 24em; "
|+ style="font-size:85%;" |
|-
!colspan="3" bgcolor="#efefef"| {{VS-VLAG}} Formula 1 Heineken Las Vegas Grand Prix 2026
|-
|colspan="3" style="text-align:center;" |
|-
|colspan="3" style="text-align:center;" | [[Lêer:Las Vegas street circuit.png|250px]]
|-
| style="width: 20%;" | '''<small>Datum</small>'''
| <small>21 November 2026</small>
|-
| '''<small>Plek</small>'''
|colspan=2| <small>[[Las Vegas Straatrenbaan]]</small>
|-
!colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Voorste wegspringplek</small>
|-
| '''<small>Renjaer</small>'''
| <small>{{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]]</small>
| <small>[[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]]</small>
|-
| '''<small>Tyd</small>'''
|colspan=2| <small>1:34.151</small>
|-
!colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Vinnigste ronde</small>
|-
| '''<small>Renjaer</small>'''
| <small></small>
| <small></small>
|-
| '''<small>Tyd</small>'''
|colspan=2| <small></small>
|-
!colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Podium</small>
|-
<!--
| '''<small>1</small>''' || <small> </small>||<small> </small>
|-
| '''<small>2</small>''' || <small> </small>||<small> </small>
|-
| '''<small>3</small>''' || <small> </small>||<small> </small>
-->
|}
Die '''[[2026 Formule Een-seisoen|2026]] [[Formule Een]] [[Las Vegas Grand Prix]]''' sal op [[21 November]] 2026 op die [[Las Vegas Straatrenbaan]] in [[Las Vegas]], [[Verenigde State van Amerika]] gehou word. Dit sal die een-en-twintigste wedren van die kampioenskapseisoen wees.
== Bande ==
[[Pirelli]] sal die volgende bande aan alle spanne te Las Vegas verskaf:
{| class="wikitable gauche" style="text-align:gauche;"
|-
!colspan=3 scope="col"| Bande vir 'n droë baan
!colspan=2 scope="col"| Reënbande
|-
|align=center|[[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_White.svg|55px]]<br/>Hard C3
|align=center|[[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_Yellow.svg|55px]]<br/>Medium C4
|align=center|[[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_Red.svg|55px]]<br/>Sag C5
|align=center|[[Lêer:F1 tire Pirelli Cinturato Green.svg|55px]]<br/>Tussen-in
|align=center|[[Lêer:F1 tire Pirelli Cinturato Blue.svg|55px]]<br/>Reën
|}
== Vrye oefening ==
=== Uitslag ===
{| class="wikitable" style="font-size:95%"
! rowspan="6"|Vrye oefening 1
! Pos.
! No.
! Renjaer
! Vervaardiger
! Tyd
|-
! 1
| align=center|
|
|
|
|-
! 2
| align=center|
|
|
|
|-
! 3
| align=center|
|
|
|
|-
! 4
| align=center|
|
|
|
|-
! 5
| align=center|
|
|
|
|-style="border-top:2px solid #808080"
! rowspan="6"|Vrye oefening 2
! Pos.
! No.
! Renjaer
! Vervaardiger
! Tyd
|-
! 1
| align=center|
|
|
|
|-
! 2
| align=center|
|
|
|
|-
! 3
| align=center|
|
|
|
|-
! 4
| align=center|
|
|
|
|-
! 5
| align=center|
|
|
|
|-style="border-top:2px solid #808080"
! rowspan="6"|Vrye oefening 3
! Pos.
! No.
! Renjaer
! Vervaardiger
! Tyd
|-
! 1
| align=center|
|
|
|
|-
! 2
| align=center|
|
|
|
|-
! 3
| align=center|
|
|
|
|-
! 4
| align=center|
|
|
|
|-
! 5
| align=center|
|
|
|
|}
== Kwalifisering ==
{| class="wikitable sortable" style="font-size:95%"
!rowspan=2|Pos.
!rowspan=2|No.
!rowspan=2|Renjaer
!rowspan=2|Vervaardiger
!colspan=3|Kwalifiseertyd
!rowspan=2|Rooster
|-
! K1
! K2
! K3
|-
! 1
| align=center|
|
|
|
|
|
| align=center| 1
|-
! 2
| align=center|
|
|
|
|
|
| align=center| 2
|-
! 3
| align=center|
|
|
|
|
|
| align=center| 3
|-
! 4
| align=center|
|
|
|
|
|
| align=center| 4
|-
! 5
| align=center|
|
|
|
|
|
| align=center| 5
|-
! 6
| align=center|
|
|
|
|
|
| align=center| 6
|-
! 7
| align=center|
|
|
|
|
|
| align=center| 7
|-
! 8
| align=center|
|
|
|
|
|
| align=center| 8
|-
! 9
| align=center|
|
|
|
|
|
| align=center| 9
|-
! 10
| align=center|
|
|
|
|
|
| align=center| 10
|-
! 11
| align=center|
|
|
|
|
| style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="11"|
| align=center| 11
|-
! 12
| align=center|
|
|
|
|
| style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="12"|
| align=center| 12
|-
! 13
| align=center|
|
|
|
|
| style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="13"|
| align=center| 13
|-
! 14
| align=center|
|
|
|
|
| style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="14"|
| align=center| 14
|-
! 15
| align=center|
|
|
|
|
| style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="15"|
| align=center| 15
|-
! 16
| align=center|
|
|
|
| style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="16"|
| style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="16"|
| align=center| 16
|-
! 17
| align=center|
|
|
|
| style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="17"|
| style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="17"|
| align=center| 17
|-
! 18
| align=center|
|
|
|
| style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="18"|
| style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="18"|
| align=center| 18
|-
! 19
| align=center|
|
|
|
| style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="19"|
| style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="19"|
| align=center| 19
|-
! 20
| align=center|
|
|
|
| style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="20"|
| style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="20"|
| align=center| 20
|-
!colspan="8"| K1 107% tyd:
|}
== Wedren ==
=== Renuitslag ===
{| class="wikitable" style="font-size:95%"
! Pos.
! No.
! Renjaer
! Vervaardiger
! Rondes
! Tyd/Oorsaak uitval
! Rooster
! Punte
|-
! 1
| align=center|
| ''''''
| ''''''
| align=center|
|
| align=center|
| align=center| '''25'''
|-
! 2
| align=center|
| ''''''
| ''''''
| align=center|
|
| align=center|
| align=center| '''18'''
|-
! 3
| align=center|
| ''''''
| ''''''
| align=center|
|
| align=center|
| align=center| '''15'''
|-
! 4
| align=center|
| ''''''
| ''''''
| align=center|
|
| align=center|
| align=center| '''12'''
|-
! 5
| align=center|
| ''''''
| ''''''
| align=center|
|
| align=center|
| align=center| '''10'''
|-
! 6
| align=center|
| ''''''
| ''''''
| align=center|
|
| align=center|
| align=center| '''8'''
|-
! 7
| align=center|
| ''''''
| ''''''
| align=center|
|
| align=center|
| align=center| '''6'''
|-
! 8
| align=center|
| ''''''
| ''''''
| align=center|
|
| align=center|
| align=center| '''4'''
|-
! 9
| align=center|
| ''''''
| ''''''
| align=center|
|
| align=center|
| align=center| '''2'''
|-
! 10
| align=center|
| ''''''
| ''''''
| align=center|
|
| align=center|
| align=center| '''1'''
|-
! 11
| align=center|
|
|
| align=center|
|
| align=center|
|
|-
! 12
| align=center|
|
|
| align=center|
|
| align=center|
|
|-
! 13
| align=center|
|
|
| align=center|
|
| align=center|
|
|-
! 14
| align=center|
|
|
| align=center|
|
| align=center|
|
|-
! 15
| align=center|
|
|
| align=center|
|
| align=center|
|
|-
! 16
| align=center|
|
|
| align=center|
|
| align=center|
|
|-
! 17
| align=center|
|
|
| align=center|
|
| align=center|
|
|-
! 18
| align=center|
|
|
| align=center|
|
| align=center|
|
|-
! 19
| align=center|
|
|
| align=center|
|
| align=center|
|
|-
! 20
| align=center|
|
|
| align=center|
|
| align=center|
|
|}
== Puntestand vóór die Grand Prix ==
{{BeginKolomme}}
=== Renjaers ===
{| class="wikitable" style="font-size:90%;"
|-
!Plek
!Nr.
!Renjaer
!Span
!Punte
|-
!1
| align=center|12
| {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]]
| [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]]
| align=center|390
|-
!2
| align=center|3
| {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]]
| [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]]
| align=center|279
|-
!3
| align=center|63
| {{GB-VLAG}} [[George Russell]]
| [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]]
| align=center|262
|-
!4
| align=center|44
| {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]]
| [[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
| align=center|261
|-
!5
| align=center|16
| {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]]
| [[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
| align=center|249
|-
!6
| align=center|1
| {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]]
| [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]]
| align=center|246
|-
!7
| align=center|81
| {{AU-VLAG}} [[Oscar Piastri]]
| [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]]
| align=center|152
|-
!8
| align=center|6
| {{FR-VLAG}} [[Isack Hadjar]]
| [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]]
| align=center|122
|-
!9
| align=center|30
| {{NZ-VLAG}} [[Liam Lawson]]
| [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]]
| align=center|89
|-
!10
| align=center|10
| {{FR-VLAG}} [[Pierre Gasly]]
| [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]]
| align=center|42
|-
!11
| align=center|41
| {{GB-VLAG}} [[Arvid Lindblad]]
| [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]]
| align=center|38
|-
!12
| align=center|43
| {{AR-VLAG}} [[Franco Colapinto]]
| [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]]
| align=center|27
|-
!13
| align=center|87
| {{GB-VLAG}} [[Oliver Bearman]]
| [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]]
| align=center|23
|-
!14
| align=center|5
| {{BR-VLAG}} [[Gabriel Bortoleto]]
| [[Audi F1-span|Audi]]
| align=center|14
|-
!15
| align=center|27
| {{DE-VLAG}} [[Nico Hülkenberg]]
| [[Audi F1-span|Audi]]
| align=center|14
|-
!16
| align=center|31
| {{FR-VLAG}} [[Esteban Ocon]]
| [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]]
| align=center|7
|-
!17
| align=center|14
| {{ES-VLAG}} [[Fernando Alonso]]
| [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]]
| align=center|7
|-
!18
| align=center|55
| {{ES-VLAG}} [[Carlos Sainz jr.]]
| [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]]
| align=center|7
|-
!19
| align=center|23
| {{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]]
| [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]]
| align=center|5
|-
!20
| align=center|22
| {{JP-VLAG}} [[Yuki Tsunoda]]
| [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]]
| align=center|1
|-
!21
| align=center|50
| {{JP-VLAG}} [[Ryō Hirakawa]]
| [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]]
| align=center|1
|-
!22
| align=center|18
| {{CA-VLAG}} [[Lance Stroll]]
| [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]]
| align=center|0
|-
!23
| align=center|77
| {{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]]
| [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]]
| align=center|0
|-
!24
| align=center|11
| {{MX-VLAG}} [[Sergio Pérez]]
| [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]]
| align=center|0
|-
!25
| align=center|51
| {{BR-VLAG}} [[Rafael Câmara]]
| [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]]
| align=center|0
|-
|}
{{NuweKolom}}
=== Vervaardigers ===
{| class="wikitable" style="font-size:95%;"
|-
!Plek
!Span
!Punte
|-
!1
| {{DE-VLAG}} [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]]
| align=center|652
|-
!2
| {{IT-VLAG}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
| align=center|510
|-
!3
| {{AT-VLAG}} [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]]
| align=center|415
|-
!4
| {{GB-VLAG}} [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]]
| align=center|398
|-
!5
| {{IT-VLAG}} [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]]
| align=center|114
|-
!6
| {{FR-VLAG}} [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]]
| align=center|69
|-
!7
| {{US-VLAG}} [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]]
| align=center|31
|-
!8
| {{DE-VLAG}} [[Audi F1-span|Audi]]
| align=center|28
|-
!9
| {{GB-VLAG}} [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]]
| align=center|12
|-
!10
| {{GB-VLAG}} [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]]
| align=center|7
|-
!11
| {{VS-VLAG}} [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]]
| align=center|0
|}
{{EindeKolomme}}
{{F1GP 2020–2029}}
[[Kategorie:Sport in die Verenigde State van Amerika|Formule Een]]
[[Kategorie:Sport in 2026|Verenigde State]]
[[Kategorie:Las Vegas Grand Prix]]
d7rv8ahyn458it9tehygaq7lkf48273
Grace Mugabe
0
577896
3379179
3330340
2026-11-20T13:22:49Z
InternetArchiveBot
131157
Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood. #IABot (v2.0.9.7)
3379179
wikitext
text/x-wiki
{{Kort beskrywing|Voormalige Eerste Dame van Zimbabwe en weduwee van Robert Mugabe}}
{{Inligtingskas Ampsbekleër
| naam = Grace Mugabe
| beeld = Grace Mugabe 2013-08-04 11-53 (cropped).jpeg
| beeldgrootte = 200px
| beeldonderskrif = Mugabe in 2013
| orde = [[Eerste Dame]] van [[Zimbabwe]]
| president = [[Robert Mugabe]]
| termynaanvang = 17 Augustus 1996
| termyneinde = 21 November 2017
| voorganger = Sally Mugabe
| opvolger = Auxillia Mnangagwa
| orde2 = 6de Sekretaris van die Vroueliga van [[ZANU-PF]]
| termynaanvang2 = 6 Desember 2014
| termyneinde2 = Desember 2017
| voorganger2 = Oppah Muchinguri
| opvolger2 = Mabel Chinomona
| geboortenaam = Grace Ntombizodwa Marufu
| geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1965|7|23}}
| geboorteplek = [[Benoni]], [[Suid-Afrika]]<ref name="ZimIndie150724">{{Verwys nuus|url=https://www.theindependent.co.zw/2015/07/24/grace-mugabe-from-chivu-to-gracelands/|titel=Grace Mugabe: From Chivu to Gracelands|datum=24 Julie 2015|besoekdatum=19 Oktober 2017|koerant=The Zimbabwe Independent|argiefdatum=29 Julie 2017|argief-url=https://web.archive.org/web/20170729214636/https://www.theindependent.co.zw/2015/07/24/grace-mugabe-from-chivu-to-gracelands/|url-status=lewend}}</ref>
| professie = Entrepreneur, politikus
| party = [[ZANU-PF]] (2014-2017, geskors)
| alma_mater = Renmin-universiteit van China<br />Universiteit van Zimbabwe (betwis)
| eggenoot = {{Unbulleted list|{{Huwelik|Stanley Goreraza|1983|1996|end=divorced}}|{{Huwelik|[[Robert Mugabe]]|1996|2019|end=died}}}}
| kinders = 4, onder wie Bona, Robert jr. en [[Chatunga Bellarmine Mugabe|Bellarmine]]
}}
'''Grace Ntombizodwa Mugabe''' (voorheen '''Goreraza''', gebore '''Marufu'''; 23 Julie 1965)<ref name="Bush">{{Verwys web|url=https://georgewbush-whitehouse.archives.gov/news/releases/2003/03/20030307-11.html|titel=Executive Order: Blocking Property of Persons Undermining Democratic Processes Or Institutions in Zimbabwe|besoekdatum=1 Julie 2008|datum=7 Maart 2003|uitgewer=The White House|argiefdatum=23 Mei 2019|argief-url=https://web.archive.org/web/20190523132044/https://georgewbush-whitehouse.archives.gov/news/releases/2003/03/20030307-11.html|url-status=lewend}}</ref> is 'n Zimbabwiese entrepreneur en politikus en die weduwee van wyle president [[Robert Mugabe]]. Sy was van 1996<ref name="marriage">{{Verwys nuus|url=https://www.independent.co.uk/news/world/africa/exclusive-the-love-that-made-robert-mugabe-a-monster-804287.html|argief-url=https://web.archive.org/web/20080408012320/http://www.independent.co.uk/news/world/africa/exclusive-the-love-that-made-robert-mugabe-a-monster-804287.html|url-status=dood|argiefdatum=8 April 2008|titel=The love that made Robert Mugabe a monster|werk=The Independent|voornaam=Robert|van=Verkaik|besoekdatum=1 Julie 2008|datum=6 April 2008}}</ref> tot November 2017 die [[Eerste Dame]] van [[Zimbabwe]], toe haar man bedank het,<ref name="auto">{{Verwys nuus|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-42071488|titel=Zimbabwe's President Mugabe 'resigns'|datum=11 November 2017|werk=BBC News|besoekdatum=11 November 2017|argiefdatum=21 November 2017|argief-url=https://web.archive.org/web/20171121155642/http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-42071488|url-status=lewend}}</ref> 'n week nadat hy in die Zimbabwiese [[staatsgreep]] van 2017 ontsetel is.<ref>{{Verwys nuus|url=https://www.theguardian.com/world/2018/mar/16/robert-mugabe-zimbabwe-disgraceful-coup-must-be-undone|titel=Robert Mugabe says 'disgraceful' Zimbabwe coup must be undone|werk=The Guardian|agentskap=Agence-France Presse|datum=15 Maart 2018|besoekdatum=30 Januarie 2019|url-status=lewend|argief-url=https://web.archive.org/web/20180315234748/https://www.theguardian.com/world/2018/mar/16/robert-mugabe-zimbabwe-disgraceful-coup-must-be-undone|argiefdatum=15 Maart 2018}}</ref> Sy het as Mugabe se sekretaresse begin en in die geledere van die regerende [[ZANU-PF]] opgeklim: sy het hoof van die party se Vroueliga en 'n sleutelfiguur in die faksie Generation 40 geword. Terselfdertyd het sy in 'n tyd van ekonomiese onrus in die land 'n reputasie vir voorregte en spandabelrigheid opgebou.<ref>{{Verwys nuus|van=Utton|voornaam=Dominic|datum=16 November 2017|titel=Grace Mugabe: Typist who became the wicked power behind Mugabe's throne is gone|url=https://www.express.co.uk/life-style/life/880216/zimbabwe-news-latest-grace-mugabe-robert-president-update-gucci-coup|koerant=Daily Express|argief-url=https://web.archive.org/web/20190404055935/https://www.express.co.uk/life-style/life/880216/zimbabwe-news-latest-grace-mugabe-robert-president-update-gucci-coup|argiefdatum=4 April 2019|url-status=lewend}}</ref> Haar spandabelrigheid het haar die bynaam "Gucci Grace" besorg.<ref>{{Verwys web|datum=15 November 2017|titel=Grace Mugabe: the rags to riches rise and fall of 'Gucci Grace'|url=http://www.theguardian.com/world/2017/nov/15/grace-mugabe-the-rags-to-riches-rise-and-fall-of-gucci-grace|besoekdatum=16 November 2021|webwerf=The Guardian|taal=en}}</ref> Tydens die staatsgreep van 2017 is sy saam met ander lede van die G40 uit die party geskors.
Die tydskrif ''New African'' het Mugabe in 2014 onder die 100 invloedrykste Afrikane genoem.<ref>{{Verwys web|titel=Trevor Ncube among most influential persons in Africa|url=https://www.newsday.co.zw/2014/12/trevor-ncube-among-influential-persons-africa/|besoekdatum=6 Januarie 2021|webwerf=NewsDay Zimbabwe|datum=5 Desember 2014|taal=en|argiefdatum=22 Oktober 2022|argief-url=https://web.archive.org/web/20221022011008/https://www.newsday.co.zw/2014/12/trevor-ncube-among-influential-persons-africa|url-status=dood}}</ref>
== Persoonlike lewe ==
Grace Ntombizodwa Marufu is in [[Benoni]], [[Suid-Afrika]],<ref name="20150715theguardian">{{Verwys web|url=https://www.theguardian.com/world/2015/jul/15/dont-mess-with-grace-mugabe-she-could-be-next-president-zimbabwe|titel=Don't mess with Grace Mugabe – she could be the next president of Zimbabwe|van=Smith|voornaam=David|datum=15 Julie 2015|werk=The Guardian|uitgewer=Guardian News and Media|besoekdatum=4 Julie 2016|argiefdatum=29 November 2022|argief-url=https://web.archive.org/web/20221129061203/https://www.theguardian.com/world/2015/jul/15/dont-mess-with-grace-mugabe-she-could-be-next-president-zimbabwe|url-status=lewend}}</ref> as die vierde van vyf kinders van migrante-ouers gebore.<ref name="TH">{{Verwys web|url=http://www.herald.co.zw/a-loving-mother-of-the-nation/|titel=A loving mother of the nation|datum=30 Augustus 2017|webwerf=The Herald}}</ref> In 1970 het sy na [[Rhodesië]] verhuis om by haar moeder, Idah Marufu, in [[Chivhu]] te woon, terwyl haar vader in Suid-Afrika agtergebly en gewerk het om sy gesin te onderhou.<ref name="TH"/> Sy het haar laerskooljare in Chivhu deurgebring en daarna die sekondêre skool Kriste Mambo in [[Manicaland]] bygewoon.<ref name="TH"/>
Sy het met die lugmagvlieënier Stanley Goreraza getrou, en in 1984, toe Grace 19 jaar oud was, is hulle seun Russell Goreraza gebore.<ref name="Guriraza">{{Verwys nuus|url=http://zimbabwemetro.com/2008/05/29/mugabe-will-not-accept-defeat-grace/|titel=Mugabe will not accept defeat – Grace|koerant=Zimbabwe Metro|voornaam=Roy|van=Chinamano|besoekdatum=1 Julie 2008|argiefdatum=2 Junie 2008|argief-url=https://web.archive.org/web/20080602013056/http://zimbabwemetro.com/2008/05/29/mugabe-will-not-accept-defeat-grace/|url-status=lewend}}</ref><ref name="Stanley">{{Verwys nuus|url=http://www.zwnews.com/print.cfm?ArticleID=9663|titel=Affair with president's wife costs Zim tycoon|uitgewer=ZWNews.com|besoekdatum=1 Julie 2008|argiefdatum=20 Maart 2012|argief-url=https://web.archive.org/web/20120320192911/http://www.zwnews.com/print.cfm?ArticleID=9663|url-status=dood}}</ref>
Terwyl sy as die sekretaresse van president [[Robert Mugabe]] gewerk het, het sy sy minnares geword, in 'n tyd toe sy nog met Stanley Goreraza getroud was. Hulle het twee kinders gehad: Bona, wat in 1988 gebore en na Mugabe se moeder vernoem is, en Robert Peter jr.<ref name="Meldrum">{{Verwys boek|url=https://archive.org/details/wherewehavehopem00meld|url-toegang=registrasie|bladsy=[https://archive.org/details/wherewehavehopem00meld/page/85 85]|titel=Where We Have Hope: A Memoir of Zimbabwe|voornaam=Andrew|van=Meldrum|uitgewer=Atlantic Monthly Press|jaar=2004|isbn=978-0-871-13896-5}}</ref>
Ná die dood van Mugabe se eerste vrou, Sally Hayfron, is die paar in 'n weelderige [[Rooms-Katolieke Kerk|Katolieke]] mis getroud wat die Zimbabwiese pers die "Troue van die Eeu" genoem het.<ref name="Meldrum"/><ref name="Chicko">{{Verwys nuus|url=http://www.hararetribune.com/Articles08/Articles06/Articles10/news106.php|titel=A brief history about Grace Mugabe|koerant=Harare Tribune|van=Chikaya|voornaam=Chicko|besoekdatum=1 Julie 2008|url-status=dood|argief-url=https://web.archive.org/web/20110724112127/http://www.hararetribune.com/Articles08/Articles06/Articles10/news106.php|argiefdatum=24 Julie 2011}}</ref> Ten tyde van hul huwelik was Grace Marufu 31 en Robert Mugabe 72 jaar oud.
Hulle tweede kind, Robert Mugabe jr., is in die vroeë 1990's gebore.<ref>{{Verwys nuus|datum=20 Februarie 2023|titel=Robert Mugabe's son arrested in Zimbabwe over cars trashed at Harare party|taal=en|werk=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-64705238|besoekdatum=21 Februarie 2023}}</ref> In 1997 het sy aan die paar se derde kind, [[Chatunga Bellarmine Mugabe]], geboorte geskenk.<ref name="BBC">{{Verwys nuus|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/744174.stm|titel=Mugabe: Freedom fighter turned autocrat|werk=BBC News|van=Winter|voornaam=Joseph|besoekdatum=1 Julie 2008|datum=10 Mei 2000|argiefdatum=23 Januarie 2009|argief-url=https://web.archive.org/web/20090123095912/http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/744174.stm|url-status=lewend}}</ref>
Grace Mugabe het in 2007 as voorgraadse student aan die Skool vir Vrye Kunste van die Renmin-universiteit in [[China]] ingeskryf, waar sy Chinees bestudeer het. Sy het in 2011 gegradueer. Sy het egter erken dat sy ná die voltooiing van die graad nie Chinees magtig was nie.<ref>{{Verwys web|datum=24 Oktober 2014|titel=Grace PhD fraud: Interview sheds light|url=https://www.theindependent.co.zw/2014/10/24/grace-phd-fraud-interview-sheds-light/|webwerf=Zimbabwe Independent|besoekdatum=16 November 2017|argiefdatum=18 Junie 2021|argief-url=https://web.archive.org/web/20210618082936/https://www.theindependent.co.zw/2014/10/24/grace-phd-fraud-interview-sheds-light/|url-status=lewend}}</ref><ref>{{Verwys web|url=http://iso.ruc.edu.cn/English/displaynews.php?id=426|titel=津巴布韦总统夫人格蕾丝•穆加贝人民大学毕业 获文学学士学位|uitgewer=Renmin University|taal=zh|argief-url=https://web.archive.org/web/20171119235530/http://iso.ruc.edu.cn/English/displaynews.php?id=426|argiefdatum=19 November 2017|url-status=lewend}}</ref> Haar moeder, Idah Marufu, is op 31 Augustus 2018 op 84-jarige ouderdom oorlede.<ref>{{Verwys web|url=https://citizen.co.za/news/news-africa/2003303/grace-mugabes-mom-dies/|titel=Grace Mugabe's mom dies|webwerf=The Citizen}}</ref>
== ZANU-PF ==
[[Lêer:Grace Mugabe and Akie Abe cropped Grace Mugabe and Akie Abe 20160328 2.jpg|duimnael|200px|Saam met Akie Abe in [[Japan]] op 28 Maart 2016]]
Laat in 2014 het Grace Mugabe die visepresident Joice Mujuru gekritiseer, wat na bewering teen haar man, president Mugabe, saamgesweer het. Die beskuldigings teen Mujuru het haar uiteindelik as kandidaat om Mugabe op te volg uitgeskakel, en teen die tyd dat [[ZANU-PF]] in Desember 2014 sy partykongres gehou het, was sy feitlik 'n uitgeworpene in die party.<ref name="Reuters20171117">{{Verwys nuus|url=https://www.reuters.com/article/us-zimbabwe-politics-grace/grace-mugabe-the-office-worker-who-wanted-to-rule-zimbabwe-idUSKBN1DH1C8|titel=Grace Mugabe: the office worker who wanted to rule Zimbabwe|datum=17 November 2017|werk=Reuters|argiefdatum=6 Desember 2022|besoekdatum=18 November 2017|argief-url=https://web.archive.org/web/20221206121812/https://www.reuters.com/article/us-zimbabwe-politics-grace/grace-mugabe-the-office-worker-who-wanted-to-rule-zimbabwe-idUSKBN1DH1C8|url-status=lewend}}</ref>
Intussen het Grace Mugabe se politieke aansien toegeneem. Sy is as hoof van die Vroueliga van ZANU-PF benoem, en op 6 Desember 2014 het die partykongres se afgevaardigdes haar benoeming by akklamasie goedgekeur. As hoof van die Vroueliga het sy ook lid van die politburo van ZANU-PF geword.<ref name="Reuters141206">{{Verwys nuus|url=https://www.reuters.com/article/us-zimbabwe-politics-idUSKBN0JK0IQ20141206|titel=Zimbabwe's ruling ZANU-PF confirms Mugabe's wife as women's head|werk=Reuters|datum=6 Desember 2014|argiefdatum=16 Augustus 2017|besoekdatum=5 Julie 2021|argief-url=https://web.archive.org/web/20170816200925/https://www.reuters.com/article/us-zimbabwe-politics-idUSKBN0JK0IQ20141206|url-status=lewend}}</ref> Sedert 2016 het die Eerste Dame se betrokkenheid by die interne politiek van ZANU-PF tot gerugte gelei dat sy aan die spits van een van die party se geheimsinnige faksies, die G40 (Generation 40), staan.<ref>{{Verwys nuus|url=https://www.thestandard.co.zw/2017/09/10/team-lacoste-vs-g40-ed-poisoning-triggers-vicious-fight/|titel=Team Lacoste vs G40: ED 'poisoning' triggers vicious fight|koerant=The Standard|datum=10 September 2017|argief-url=https://web.archive.org/web/20171027181957/https://www.thestandard.co.zw/2017/09/10/team-lacoste-vs-g40-ed-poisoning-triggers-vicious-fight/|argiefdatum=27 Oktober 2017|url-status=lewend}}</ref> Die ander faksie, Lacoste, is vermoedelik deur die visepresident [[Emmerson Mnangagwa]] gelei. Die faksiestryd in ZANU-PF het destyds hoofsaaklik om die vraag van Mugabe se opvolging gedraai.
Die vete tussen Grace Mugabe en Mnangagwa het laat in September 2017 'n keerpunt bereik, toe albei kante mekaar by openbare byeenkomste van ZANU-PF beskuldig het. Toe hy 'n gehoor by Mahofa se gedenkdiens toegespreek het, het Mnangagwa beweer dat hy by 'n jeugsaamtrek van ZANU-PF in [[Gwanda]] vergiftig is.<ref name="bulawayo24119034">{{Verwys nuus|url=http://bulawayo24.com/index-id-news-sc-national-byo-119034.html|titel=Mnangagwa admits he was poisoned|werk=Bulawayo 24 News|datum=3 Oktober 2017|argief-url=https://web.archive.org/web/20221021174236/https://bulawayo24.com/index-id-news-sc-national-byo-119034.html|argiefdatum=21 Oktober 2022|url-status=lewend}}</ref> Kort ná Mnangagwa se opmerkings het president Robert Mugabe 'n onverwagte kabinetskommeling aangekondig, wat baie as 'n magsverskuiwing beskou het. Mnangagwa het, net soos sy vermoedelike bondgenote, sy pos verloor, in sy geval die justisieportefeulje. Oktober 2017 was die hoogtepunt van Grace Mugabe se politieke invloed in ZANU-PF.<ref>{{Verwys nuus|datum=6 November 2017|titel=Zimbabwe politics: Mugabe sacks 'disloyal' Mnangagwa|taal=en|werk=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-41890493|besoekdatum=17 Mei 2021|argiefdatum=2 November 2021|argief-url=https://web.archive.org/web/20211102192520/https://www.bbc.com/news/world-africa-41890493|url-status=lewend}}</ref>
In November 2017 het Grace 'n sleutelrol in die afdanking van die destydse visepresident Emmerson Mnangagwa gespeel, nadat sy hom berispe het omdat hy verdeeldheid in ZANU-PF gesaai het. Kort daarna het Grace haar voorneme te kenne gegee om self die visepresidentskap oor te neem. Die spanning in die land het opgelaai, en kort daarna, terwyl Emmerson Mnangagwa buite Zimbabwe skuiling gesoek het, het die weermag in 'n bloedlose [[staatsgreep]] onder generaal Constantino Chiwenga die mag oorgeneem. Grace Mugabe was in dié tyd opvallend onsigbaar, en daar was uiteenlopende berigte oor waar sy haar bevind. Op 19 November is Grace Mugabe en 20 van haar bondgenote uit ZANU-PF geskors.<ref>{{Verwys web|url=https://www.theguardian.com/world/2017/nov/19/zimbabwe-ruling-party-fires-robert-mugabe-as-leader|titel=Chaos in Zimbabwe after Mugabe fails to announce expected resignation|werk=The Guardian|datum=19 November 2017|besoekdatum=20 November 2017|argiefdatum=19 November 2017|argief-url=https://web.archive.org/web/20171119203404/https://www.theguardian.com/world/2017/nov/19/zimbabwe-ruling-party-fires-robert-mugabe-as-leader|url-status=lewend}}</ref> Toe Robert Mugabe op 6 September 2019 sterf, was albei Mugabes in [[Singapoer]].<ref>{{Verwys web|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2019/09/06/robert-mugabes-death-next-grace/|titel=After Robert Mugabe's death, what next for Grace?|werk=The Daily Telegraph|datum=6 September 2019|besoekdatum=8 September 2019|argiefdatum=8 September 2019|argief-url=https://web.archive.org/web/20190908213424/https://www.telegraph.co.uk/news/2019/09/06/robert-mugabes-death-next-grace/|url-status=lewend}}</ref>
== Sanksies ==
Nadat waarnemers van die [[Europese Unie]] verbied is om Zimbabwe se verkiesing van 2002 te monitor, het die EU sanksies teen 20 lede van die Zimbabwiese leierskap ingestel en dit in Julie tot Grace Mugabe en 51 ander uitgebrei: hulle is verbied om na die deelnemende lande te reis, en enige bates wat hulle daar gehou het, is gevries.<ref name="sanctions">{{Verwys nuus|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/2143442.stm|titel=Mugabe's wife on EU sanctions list|werk=BBC News|besoekdatum=1 Julie 2008|datum=22 Julie 2002|argiefdatum=1 Mei 2008|argief-url=https://web.archive.org/web/20080501110528/http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/2143442.stm|url-status=lewend}}</ref> In 2003 het die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] soortgelyke beperkings ingestel.<ref>{{Verwys web|url=https://home.treasury.gov/policy-issues/financial-sanctions/recent-actions/20161004|titel=Blocking property of persons undermining democratic processes or institutions in Zimbabwe|besoekdatum=31 Julie 2021|argiefdatum=2 Julie 2022|argief-url=https://web.archive.org/web/20220702184005/https://home.treasury.gov/policy-issues/financial-sanctions/recent-actions/20161004|url-status=lewend}}</ref>
== Omstredenheid ==
[[Lêer:Grace Mugabe with Robert Mugabe 2013-08-04 11-53.jpeg|duimnael|200px|Saam met [[Robert Mugabe]] op 4 Augustus 2013]]
=== Vaste eiendom ===
Gedurende haar termyn as Eerste Dame het Grace Mugabe toesig oor die bou van twee paleise gehou. Die eerste, wat algemeen "Gracelands" genoem word, is oor sy spandabelrigheid gekritiseer. Grace Mugabe het later verduidelik dat sy dit met haar eie spaargeld betaal het.<ref name="Meldrum"/> Dit is later aan [[Moeammar al-Ghaddafi]] van [[Libië]] verkoop. Die tweede is in 2007 teen 'n koste van sowat $50 miljoen voltooi. Die bou is deur die party ZANU-PF gefinansier om Robert Mugabe vir sy politieke diens te bedank.<ref name="Graceland">{{Verwys nuus|url=http://adelaide.newsvine.com/_news/2007/11/02/1067626-the-palace-of-president-mugabe-of-zimbabwe|titel=The Palace of President Mugabe of Zimbabwe|werk=Newsvine|van=Chappell|voornaam=Anne|besoekdatum=1 Julie 2008|datum=2 November 2007|argiefdatum=29 April 2008|argief-url=https://web.archive.org/web/20080429195559/http://adelaide.newsvine.com/_news/2007/11/02/1067626-the-palace-of-president-mugabe-of-zimbabwe|url-status=lewend}}</ref>
In 2002 het Grace Mugabe op soek na 'n nuwe tuiste vir haar en haar gesin plase in Zimbabwe besoek. Sy het die Iron Mask-landgoed gekies, wat voorheen aan die boere John en Eva Matthews behoort het.<ref name="Farm">{{Verwys nuus|url=https://www.telegraph.co.uk/global/main.jhtml?xml=/global/2002/08/20/nzim20.xml|titel=Mugabe's wife to move into white couple's farm|werk=The Telegraph|uitgewer=Telegraph Media Group|van=Thornycroft|voornaam=Peta|besoekdatum=1 Julie 2008|datum=20 Augustus 2002}}</ref>
Die gesin besit eiendom in [[Maleisië]], en vroeg in 2008 is berig dat Grace Mugabe gehoop het om saam met haar kinders daarheen te verhuis. Die verhuising was bedoel om die spanning van die leierskap te ontvlug en om vrese dat die presidentsgesin 'n sluipmoord in die gesig staar, die hoof te bied.<ref name="Malaysia">{{Verwys nuus|url=https://www.independent.co.uk/news/world/africa/mugabe-demands-vote-recount-as-war-veterans-arm-for-battle-805403.html|titel=Mugabe demands vote recount as 'war veterans' arm for battle|van=Peta|voornaam=Basildon|werk=The Independent|besoekdatum=1 Julie 2008|datum=7 April 2008|argiefdatum=25 November 2017|argief-url=https://web.archive.org/web/20171125170402/http://www.independent.co.uk/news/world/africa/mugabe-demands-vote-recount-as-war-veterans-arm-for-battle-805403.html|url-status=lewend}}</ref>
Sy het ook eiendomsbelange in [[Hongkong]] verwerf, waaronder 'n diamantslypery en 'n eiendom in Tai Po in die [[New Territories, Hongkong|New Territories]].<ref name="HongKong">{{Verwys nuus|url=http://www.thesundaytimes.co.uk/sto/news/world_news/article150392.ece|url-toegang=intekening|argief-url=https://web.archive.org/web/20150528232826/http://www.thesundaytimes.co.uk/sto/news/world_news/article150392.ece|url-status=dood|argiefdatum=28 Mei 2015|titel=Grasping Grace puts diamond business on her shopping list|werk=The Sunday Times|voornaam=Jon|van=Swain|besoekdatum=15 Februarie 2009}}</ref> IOL News het bespiegel dat die eiendom as 'n naweekverblyf vir hul dogter Bona bedoel was, wat onder 'n skuilnaam aan die Universiteit van Hongkong gestudeer het,<ref name="Daughter University">{{Verwys nuus|url=http://www.iol.co.za/index.php?set_id=1&click_id=68&art_id=nw20090215100654251C193082|titel=Mugabe's daughter 'studying in Hong Kong'|koerant=IOL News|agentskap=Sapa-dpa|besoekdatum=15 Februarie 2009|datum=15 Februarie 2009|argiefdatum=17 Februarie 2009|argief-url=https://web.archive.org/web/20090217190140/http://www.iol.co.za/index.php?set_id=1&click_id=68&art_id=nw20090215100654251C193082|url-status=lewend}}</ref> en dat sy en haar man verwag het om na China te vlug indien hulle in Zimbabwe uit die mag gesit word. Wetgewers van die pro-demokrasiebeweging het die Hongkongse regering aangespoor om te ondersoek of dit die internasionale praktyk moet volg om sekere buitelandse politici toegang te weier, aangesien baie mense moontlik na eiendom, beleggings of onderwys in Hongkong kyk.<ref name="SCMP-3">{{Verwys nuus|koerant=South China Morning Post|url=https://www.scmp.com/article/670255/why-cant-mugabe-buy-flat-hk-asks-beijing|titel=Why can't Mugabe buy a flat in HK, asks Beijing|datum=17 Februarie 2009|besoekdatum=20 Februarie 2009|van1=Wong|voornaam1=Albert|voornaam2=Raymond|van2=Li|voornaam3=Ambrose|van3=Leung|argiefdatum=23 Desember 2014|argief-url=https://web.archive.org/web/20141223190026/http://www.scmp.com/article/670255/why-cant-mugabe-buy-flat-hk-asks-beijing|url-status=lewend}}</ref> Lee Wing-tat het gesê [[Beijing]] behoort die besluit te neem, aangesien dit 'n buitelandse aangeleentheid is.<ref name="SCMP-3"/> Die woordvoerder Jiang Yu van die Chinese ministerie van buitelandse sake het gesê sy is nie bewus van die Mugabes se beweerde huisaankoop in Hongkong nie en sou nie verder kommentaar lewer nie.<ref name="News.iafrica.com">{{Verwys nuus|uitgewer=iafrica.com|url=http://news.iafrica.com/worldnews/1300782.htm|titel=Miss Mugabe in HK?|besoekdatum=20 Februarie 2009|datum=17 Februarie 2009|argief-url=https://web.archive.org/web/20090819050418/http://news.iafrica.com/worldnews/1300782.htm|argiefdatum=19 Augustus 2009|url-status=dood}}</ref> 'n Professor aan die Universiteit van Hongkong het gesê dat Beijing probeer om buite die twis te bly.<ref name="SCMP-3"/> Die sentrale regering in Beijing het die kommer van die hand gewys en bygevoeg dat lede van [[Falun Gong]] eiendom in Hongkong mag koop.<ref name="SCMP-3"/>
In 2015 is berig dat Zimbabwe in 'n regstryd oor die eienaarskap van die eiendom in Tai Po betrokke was waar Bona Mugabe as student in Hongkong gebly het. Die eiendom is in Junie 2008 deur 'n maatskappy onder beheer van die in Taiwan gebore Suid-Afrikaanse sakeman Hsieh Ping-sung vir HK$40 miljoen ($5,14 miljoen) gekoop en in 2010 na sy eie naam oorgedra.<ref>{{Verwys nuus|titel=Grace Mugabe, the businessman and the Hong Kong villa|werk=The Telegraph|datum=24 Mei 2015|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/zimbabwe/11627848/Grace-Mugabe-the-businessman-and-the-Hong-Kong-villa.html|argiefdatum=2 April 2018|besoekdatum=2 April 2018|argief-url=https://web.archive.org/web/20180402071803/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/zimbabwe/11627848/Grace-Mugabe-the-businessman-and-the-Hong-Kong-villa.html|url-status=lewend}}</ref> Die Mugabes beweer die villa behoort aan die Zimbabwiese regering, terwyl Hsieh, eens 'n vertroueling van Mugabe, volhou dat die huis sonder twyfel syne is.<ref>{{Verwys web|url=https://www.scmp.com/news/hong-kong/law-crime/article/1808850/hong-kong-legal-fight-heating-over-mugabe-luxury-villa-new|titel=Hong Kong legal fight heating up over Mugabe luxury villa in New Territories|werk=South China Morning Post|datum=26 Mei 2015|besoekdatum=5 Oktober 2025|argiefdatum=3 Mei 2023|argief-url=https://web.archive.org/web/20230503143247/https://www.scmp.com/news/hong-kong/law-crime/article/1808850/hong-kong-legal-fight-heating-over-mugabe-luxury-villa-new|url-status=lewend}}</ref>
=== Bewerings oor diamanthandel en regsgeding ===
In Desember 2010 het Amerikaanse diplomatieke kabelgramme wat deur [[WikiLeaks]] vrygestel is, vroeëre bewerings<ref name="Tran201006">{{Verwys nuus|url=https://www.theguardian.com/world/2010/jun/14/zimbabwe-diamond-trade-abuse|titel=Zimbabwe rulers running diamond trade with 'corruption and violence'|koerant=The Guardian|van=Tran|voornaam=Mark|datum=14 Junie 2010|besoekdatum=15 Desember 2010}}</ref> weer opgehaal dat hooggeplaaste Zimbabwiese regeringsamptenare en goed verbinde elites, onder wie Mugabe se vrou Grace, miljoene dollars aan persoonlike inkomste verdien deur spanne grawers te huur om diamante met die hand uit die Chiadzwa-myn in die ooste van Zimbabwe te ontgin.<ref name="SguazzinLatham">{{Verwys nuus|van1=Sguazzin|voornaam1=Antony|van2=Latham|voornaam2=Brian|url=https://www.bloomberg.com/news/2010-12-10/zimbabwe-s-political-elite-profited-from-illicit-diamonds-wikileaks-says.html|titel=Zimbabwe's Political Elite Profited From Gems, WikiLeaks Says|agentskap=Bloomberg|datum=10 Desember 2010|besoekdatum=15 Desember 2010|argiefdatum=14 Desember 2010|argief-url=https://web.archive.org/web/20101214211848/http://www.bloomberg.com/news/2010-12-10/zimbabwe-s-political-elite-profited-from-illicit-diamonds-wikileaks-says.html|url-status=lewend}}</ref> In 2010 is berig dat Grace Mugabe 'n Zimbabwiese koerant dagvaar oor sy berigte oor die bewerings wat WikiLeaks vrygestel het dat sy "geweldige winste" uit die land se diamantmyne gemaak het. Die president se vrou het $15 miljoen (£9,6 miljoen) van die koerant ''The Standard'' geëis.<ref name="BBC-4">{{Verwys nuus|werk=BBC News|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-12007142|titel=Wikileaks: Grace Mugabe sues over diamond claims|datum=16 Desember 2010|besoekdatum=12 Januarie 2011}}</ref>
=== Inkopies ===
Grace Mugabe is bekend vir haar weelderige leefstyl, en die Westerse media het haar die bynaam "[[Gucci]] Grace" gegee.<ref name="scmp2120181">{{Verwys web|url=https://www.scmp.com/news/hong-kong/politics/article/2120181/hong-kongs-controversial-connection-zimbabwes-first-couple|titel=The Mugabes and their controversial Hong Kong connection|werk=South China Morning Post|datum=16 November 2017}}</ref><ref name="Reuters20171117"/> Die ''[[Daily Telegraph]]'' het haar in sy berigte oor 'n reis na [[Parys]] in 2003 "tuis berug vir haar verkwisting" genoem;<ref name="truffle">{{Verwys nuus|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/zimbabwe/1422643/Truffle-dinners-for-190-at-the-Mugabes-glittering-hideaway.html|titel=Truffle dinners for £190 at the Mugabes' glittering hideaway|werk=The Telegraph|uitgewer=Telegraph Media Group|datum=2 Februarie 2003|van=Delves Broughton|voornaam=Philip|argiefdatum=2 April 2018|besoekdatum=2 April 2018|argief-url=https://web.archive.org/web/20180402054708/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/zimbabwe/1422643/Truffle-dinners-for-190-at-the-Mugabes-glittering-hideaway.html|url-status=lewend}}</ref> tydens dié reis sou sy na berig word £75 000 in 'n kort inkopietog bestee het, en in die jare tot 2004 het sy meer as £5 miljoen uit die Reserwebank van Zimbabwe onttrek.<ref name="Malaysia"/> Toe Grace Mugabe in 2002 by die sanksies ingesluit is, het een lid van die [[Europese Parlement]] gesê die verbod sou "Grace Mugabe keer om op haar inkopietogte te gaan terwyl katastrofiese armoede die mense van Zimbabwe teister".<ref name="sanctions"/> Sy is ook aan soortgelyke sanksies in die Verenigde State onderworpe.<ref name="Bush"/>
=== Doktorsgraad ===
Toe die Universiteit van Zimbabwe in September 2014, twee maande nadat sy vir die program ingeskryf het, 'n doktorsgraad in [[sosiologie]] aan Grace Mugabe toegeken het, het dit omstredenheid ontketen. Die graad is deur haar man, die universiteit se kanselier Robert Mugabe, aan haar oorhandig. Haar proefskrif is nie saam met dié van ander gegradueerdes in die universiteit se argief gepubliseer nie, en daar was oproepe dat sy haar doktorsgraad moet teruggee.<ref name="BBC-2">{{Verwys nuus|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-29451239|titel=Call for Zimbabwe's Grace Mugabe to return PhD|werk=BBC News|besoekdatum=19 Desember 2014|datum=1 Oktober 2014|argiefdatum=15 Februarie 2022|argief-url=https://web.archive.org/web/20220215210658/https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-29451239|url-status=lewend}}</ref> Die toekenning van die graad het 'n teenreaksie in die Zimbabwiese akademiese gemeenskap ontlok, en sommige het opgemerk dat dit die universiteit se reputasie kan skaad.<ref name="BBC-2"/><ref name="AllAfrica140919">{{Verwys nuus|url=http://allafrica.com/stories/201409191481.html|titel=Zimbabwe: Grace Mugabe's PhD Scandal Torches Storm|datum=19 September 2014|besoekdatum=19 Desember 2014|van=Mambo|voornaam=Elias|koerant=Zimbabwe Independent|argiefdatum=30 Januarie 2018|argief-url=https://web.archive.org/web/20180130023154/http://allafrica.com/stories/201409191481.html|url-status=lewend}}</ref><ref name="StdTimes140916">{{Verwys nuus|url=http://www.standardmedia.co.ke/entertainment/article/2000135151/zimbabwe-s-first-lady-grace-mugabe-awarded-phd-two-months-after-enrollment|titel=Zimbabwe's First Lady Grace Mugabe, awarded PhD, two months after enrollment|datum=16 September 2014|besoekdatum=19 Desember 2014|van=Jesaro|voornaam=May|koerant=Standard Digital|argiefdatum=20 Oktober 2014|argief-url=https://web.archive.org/web/20141020235407/http://www.standardmedia.co.ke/entertainment/article/2000135151/zimbabwe-s-first-lady-grace-mugabe-awarded-phd-two-months-after-enrollment|url-status=lewend}}</ref><ref name="IBTimes140915">{{Verwys nuus|url=http://www.ibtimes.co.uk/zimbabwe-grace-mugabe-awarded-phd-two-months-university-where-president-mugabe-chancellor-1465523|titel=Zimbabwe: Grace Mugabe Awarded PhD in Two Months from University where President Mugabe is Chancellor|voornaam=Ludovica|van=Iaccino|datum=15 September 2014|besoekdatum=19 Desember 2014|koerant=International Business Times|argiefdatum=15 Februarie 2022|argief-url=https://web.archive.org/web/20220215173603/https://www.ibtimes.co.uk/zimbabwe-grace-mugabe-awarded-phd-two-months-university-where-president-mugabe-chancellor-1465523|url-status=lewend}}</ref><ref name="Newsday140913">{{Verwys nuus|url=https://www.newsday.co.zw/2014/09/13/now-dr-grace-dr-mujuru/|titel=It's now Dr Grace and Dr Mujuru!|koerant=NewsDay|voornaam=Feluna|van=Nleya|datum=13 September 2014|besoekdatum=19 Desember 2014|argiefdatum=21 Augustus 2017|argief-url=https://web.archive.org/web/20170821085345/https://www.newsday.co.zw/2014/09/13/now-dr-grace-dr-mujuru/|url-status=dood}}</ref><ref name="ZimIndie141024">{{Verwys nuus|url=http://www.theindependent.co.zw/2014/10/24/grace-phd-fraud-interview-sheds-light/|titel=Grace PhD fraud: Interview sheds light|datum=24 Oktober 2014|besoekdatum=19 Desember 2014|voornaam=Owen|van=Gagare|koerant=The Zimbabwe Independent|argiefdatum=22 September 2021|argief-url=https://web.archive.org/web/20210922231749/https://www.theindependent.co.zw/2014/10/24/grace-phd-fraud-interview-sheds-light/|url-status=lewend}}</ref> Op 22 Januarie 2018 het die universiteit se webwerf Grace Mugabe se proefskrif gepubliseer, sonder 'n handtekeningbladsy van 'n doktorale komitee.<ref>{{Verwys web|titel=The Changing Social Structures and Functions of the Family: The Case of Children's Homes in Zimbabwe|url=http://ir.uz.ac.zw/bitstream/handle/10646/3463/Marufu_The_changing_social_structure_and_functions_of_the_family.pdf?sequence=16&isAllowed=y|webwerf=www.ir.uz.ac.zw|uitgewer=Department of Sociology - University of Zimbabwe|besoekdatum=28 Januarie 2018|argiefdatum=29 Januarie 2018|argief-url=https://web.archive.org/web/20180129004542/http://ir.uz.ac.zw/bitstream/handle/10646/3463/Marufu_The_changing_social_structure_and_functions_of_the_family.pdf?sequence=16&isAllowed=y|url-status=dood}}</ref> Levi Nyagura, die visekanselier van die Universiteit van Zimbabwe, is in 2018 ná 'n ondersoek na die doktorsgraad deur die Zimbabwiese Teenkorrupsiekommissie gearresteer om van ampsmisbruik aangekla te word.<ref name="eNCA">{{Verwys web|titel=Arrest made over Grace Mugabe's 'fake' PhD|url=https://www.enca.com/africa/arrest-made-over-grace-mugabes-fake-phd|webwerf=eNCA|taal=en|besoekdatum=17 Februarie 2018|argiefdatum=18 Oktober 2022|argief-url=https://web.archive.org/web/20221018214155/https://www.enca.com/africa/arrest-made-over-grace-mugabes-fake-phd|url-status=dood}}</ref>
=== Aanrandings ===
Mugabe se reputasie vir geweld en 'n kort humeur het haar in haar tuisland die bynaam "Dis-Grace" besorg.<ref name="Reuters20171117"/> Daar was ook voorvalle in die buiteland. ''[[The Times]]'' het op 18 Januarie 2009 berig dat Mugabe tydens 'n inkopiereis na Hongkong, waar haar dogter Bona Mugabe 'n universiteitstudent was,<ref name="SCMP-1">{{Verwys nuus|url=https://www.scmp.com/article/668113/mugabes-daughter-studying-hku-under-alias|titel=Mugabe's daughter studying at HKU under alias|van=Parry|voornaam=Simon|datum=25 Januarie 2009|koerant=South China Morning Post|besoekdatum=27 Januarie 2009}}</ref> haar lyfwag beveel het om die ''Sunday Times''-fotograaf Richard Jones buite haar luukse hotel aan te rand. Sy het toe self aan die aanval deelgeneem en Jones herhaaldelik met diamantbesette ringe aan haar vingers in die gesig geslaan, wat hom snye en skaafwonde besorg het.<ref name="assault">{{Verwys nuus|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/africa/article5537251.ece|argief-url=https://web.archive.org/web/20090121000709/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/africa/article5537251.ece|url-status=dood|argiefdatum=21 Januarie 2009|titel=Mrs Mugabe assaults our photographer outside her luxury Hong Kong hotel|van=Swain|voornaam=Jon|datum=18 Januarie 2009|werk=Times Online|besoekdatum=19 Januarie 2009}}</ref><ref name="BrookSun434">{{Verwys nuus|url=http://www.zimbabwesituation.com/mar4_2004.html#link1|titel=Gucci Grace blows £75k|van=Brook|voornaam=Sally|datum=4 Maart 2004|koerant=The Sun|uitgewer=Zimbabwe Situation News|argiefdatum=10 Augustus 2014|besoekdatum=10 April 2009|argief-url=https://web.archive.org/web/20140810163108/http://www.zimbabwesituation.com/mar4_2004.html#link1|url-status=lewend}}</ref> Sy het daarna weens haar status as Mugabe se vrou "kragtens Chinese diplomatieke reëls" immuniteit teen vervolging gekry.<ref name="BBC-5">{{Verwys nuus|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/7957607.stm|titel=No attack charges for Mugabe wife|datum=22 Maart 2009|werk=BBC News|besoekdatum=22 Maart 2009}}</ref>
In Augustus 2017, tydens 'n besoek aan Suid-Afrika vir die behandeling van 'n enkelbesering, sou Grace na bewering 'n 20-jarige model, Gabriella Engels, en twee vriendinne by 'n hotel in [[Sandton]], [[Johannesburg]], aangerand het; hulle was in die geselskap van haar twee jonger seuns, Robert jr. en Chatunga.<ref name="bbc40934890">{{Verwys nuus|werk=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-40934890|titel=Zimbabwe's Grace Mugabe due in South Africa court over assault|besoekdatum=15 Augustus 2017|datum=15 Augustus 2017|argiefdatum=15 Augustus 2017|argief-url=https://web.archive.org/web/20170815193520/http://www.bbc.com/news/world-africa-40934890|url-status=lewend}}</ref> Daar word beweer dat Grace die vroue en haar seuns met 'n verlengkoord geslaan en verskeie beserings veroorsaak het, waaronder 'n diep wond op Engels se voorkop.<ref name="news2420170819">{{Verwys nuus|werk=News24|url=http://www.news24.com/SouthAfrica/News/grace-fury-20170819|titel=Model involved in nightclub 'brawl' before Grace Mugabe alleged assault|besoekdatum=20 Augustus 2017|datum=20 Augustus 2017}}</ref> Dit was nadat sy die vroue daarvan beskuldig het dat hulle by haar seuns woon. Nadat Engels 'n klag van "aanranding met die opset om ernstige liggaamlike leed aan te doen" gelê het, moes Grace op 15 Augustus 2017 in 'n hof in Johannesburg verskyn, maar sy het nie opgedaag nie;<ref name="sandtonchronicle185688">{{Verwys nuus|werk=Sandton Chronicle|url=http://sandtonchronicle.co.za/185688/first-lady-zimbabwe-allegedly-beats-joburg-woman-gets-evicted/|titel=#DisGraceful: Grace Mugabe is a no-show at court|besoekdatum=15 Augustus 2017|datum=15 Augustus 2017|argiefdatum=6 September 2017|argief-url=https://web.archive.org/web/20170906214846/http://sandtonchronicle.co.za/185688/first-lady-zimbabwe-allegedly-beats-joburg-woman-gets-evicted/|url-status=lewend}}</ref> sy het daarna diplomatieke immuniteit gekry.<ref name="bbc40990934">{{Verwys nuus|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-40990934|titel=Grace Mugabe: South Africa grants immunity despite assault claim|datum=20 Augustus 2017|werk=BBC News|argiefdatum=31 Julie 2018|besoekdatum=20 Junie 2018|argief-url=https://web.archive.org/web/20180731042702/https://www.bbc.com/news/world-africa-40990934|url-status=lewend}}</ref> Nadat president Robert Mugabe deur Emmerson Mnangagwa afgesit is, het Gabriella Engels op Twitter gesweer om wraak op Grace Mugabe te neem.<ref>{{Verwys web|url=http://myhararetimes.com/grace-mugabe-victim-threatens-revenge/|titel=Grace #Mugabe victim threatens revenge - My Harare Times News|datum=21 November 2017|besoekdatum=25 November 2017|argiefdatum=29 Augustus 2019|argief-url=https://web.archive.org/web/20190829070613/http://myhararetimes.com/grace-mugabe-victim-threatens-revenge|url-status=lewend}}</ref> Op 30 Julie 2018 het die [[Hooggeregshof van Suid-Afrika]] Grace se diplomatieke immuniteit opgehef en toegelaat dat die saak oor haar aanranding van Engels voortgaan.<ref>{{Verwys web|van=Grobler|voornaam=Riaan|titel=It would be 'unwise' for Grace Mugabe to visit SA again, say legal experts|url=https://www.news24.com/SouthAfrica/News/it-would-be-unwise-for-grace-mugabe-to-visit-sa-again-say-legal-experts-20180730|webwerf=News24|taal=en|datum=30 Julie 2018|besoekdatum=30 Julie 2018|argiefdatum=30 Julie 2018|argief-url=https://web.archive.org/web/20180730163258/https://www.news24.com/SouthAfrica/News/it-would-be-unwise-for-grace-mugabe-to-visit-sa-again-say-legal-experts-20180730|url-status=lewend}}</ref><ref>{{Verwys web|titel=JUST IN: SA court overturns immunity for Grace Mugabe in assault case|url=https://www.herald.co.zw/just-in-sa-court-overturns-immunity-for-grace-mugabe-in-assault-case/|webwerf=The Herald|datum=30 Julie 2018|besoekdatum=30 Julie 2018|argiefdatum=30 Julie 2018|argief-url=https://web.archive.org/web/20180730171751/https://www.herald.co.zw/just-in-sa-court-overturns-immunity-for-grace-mugabe-in-assault-case/|url-status=lewend}}</ref>
=== Ivoorsmokkelary ===
'n Polisiewoordvoerder het op 26 Maart 2018 gesê dat die polisie 'n saak van beweerde [[ivoor]]smokkelary ondersoek wat met Grace verbind word. Die woordvoerder van Zimbabwe se nasionale parke- en natuurlewe-agentskap het gesê dat Mugabe en senior lede van haar personeel tydens haar man se presidentskap parkamptenare gedwing het om uitvoerpermitte vir ivoorstukke te onderteken.<ref>{{Verwys nuus|url=https://www.washingtonpost.com/world/africa/grace-mugabe-linked-to-alleged-ivory-smuggling-in-zimbabwe/2018/03/26/f866fca6-30d3-11e8-b6bd-0084a1666987_story.html|argief-url=https://web.archive.org/web/20180326131950/https://www.washingtonpost.com/world/africa/grace-mugabe-linked-to-alleged-ivory-smuggling-in-zimbabwe/2018/03/26/f866fca6-30d3-11e8-b6bd-0084a1666987_story.html|url-status=dood|argiefdatum=26 Maart 2018|titel=Grace Mugabe linked to alleged ivory smuggling in Zimbabwe|van=Mutsaka|voornaam=Farai|datum=26 Maart 2018|koerant=The Washington Post}}</ref>
=== Mazowedam ===
In 2017 het Grace se Mazowe Citrus Estate beheer oor 60% van die [[Mazowedam]] oorgeneem. Op 24 Augustus 2018 het die Zimbabwiese president Emmerson Mnangagwa 'n regulasie uitgevaardig wat die Mugabe-gesin beveel om die dam te ontruim en hul aandeel aan die ministerie van omgewing, water en klimaat terug te gee.<ref>{{Verwys web|van=Charles|voornaam=Mabhena|titel=ED signs statutory provision to kick Mugabe family out of Mazowe Dam|url=https://zwnews.com/ed-signs-statutory-provision-to-kick-mugabe-family-out-of-mazowe-dam/|webwerf=ZIM NEWS|datum=25 Augustus 2018}} {{Dooie skakel|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
== Verwysings ==
{{Verwysings|kolwydte=30em}}
== Eksterne skakels ==
{{Commons-kategorie inlyn|Grace Mugabe}}
{{Gesagsrekords}}
{{DEFAULTSORT:Mugabe, Grace}}
[[Kategorie:Geboortes in 1965]]
[[Kategorie:Lewende mense]]
[[Kategorie:Zimbabwiese politici]]
[[Kategorie:Gades van nasionale leiers]]
[[Kategorie:Entrepreneurs]]
9jfnl5sy61cc598ewowt77qnb54ljvr
Slag van die Santa Cruzeilande
0
583492
3379233
3379113
2026-11-20T16:34:50Z
Oesjaar
7467
/* Aanvang */ Verbeter
3379233
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Militêre konflik-en
| conflict = Slag van die Santa Cruzeilande
| image = [[Lêer:USS Enterprise-Bat Santa Cruz.jpg|300px]]
| pushpin_map = Stille Oseaan
| pushpin_relief = 1
| coordinates = {{coord|-8|164|format=dms|display=it}}
| caption = {{USS|Enterprise|CV-6|6}} (middel links) en sy skepe wat hom beskerm gedurende die oorlog, 26 Oktober 1942
| part_of = die [[Slag van Guadalcanal]] van die [[Tweede Wêreldoorlog]]
| date = 25–{{start date and age|1942|10|27|df=y}}
| location = Off the [[Santa Cruz Islands]], Pacific Ocean
| result = Beide kante eis 'n oorwinning; sien [[#Nabetragting|Nabetragting]]
| combatant1 = {{vlagland|Verenigde State|1912}}
| combatant2 = {{vlagland|Japannese Keiserryk}}
| commander1 = {{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[William Halsey Jr.|William Halsey]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Thomas C. Kinkaid]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[George D. Murray|George Murray]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Charles P. Mason]]
| commander2 = {{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Nobutake Kondō]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Chūichi Nagumo]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Hiroaki Abe]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Kakuji Kakuta]]
| strength1 = 2 [[Vliegdekskip|vliegdekskep]]e <br> 1 [[slagskip]] <br> 3 swaar kruisers <br> 3 ligte kruisers <br> 14 [[torpedojaer]]s<br> 136 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 63 [[Grumman F4F Wildcat]]s, 47 [[Douglas SBD Dauntless]], en 26 [[Grumman TBF Avenger]]s. The "136" number doesn't include [[Boeing B-17 Flying Fortress]]es based at [[Espiritu Santo]] (who played a small part in the battle) or any seaplanes in the area.</ref>
| strength2 = 3 vliegdekskepe <br> 1 ligte kruiser <br> 4 slagskepe<ref>''Kongō'', ''Haruna'', ''Hiei'', ''Kirishima''. See {{cite web |url=http://www.navweaps.com/index_oob/OOB_WWII_Pacific/OOB_WWII_Santa-Cruz.htm |title=Order of Battle – Battle of the Santa Cruz Islands |access-date=21 September 2009}}</ref> <br> 8 swaar kruisers <br> 2 ligte kruisers <br> 24 torpedojaers <br> 199 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 87 [[A6M Zero]]s, 68 [[Aichi D3A]] dive bombers, 57 [[Nakajima B5N]] torpedo bombers, and one [[Yokosuka D4Y]] command and control aircraft.</ref>
| casualties1 = 266 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 401; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 456. Breakdown of deaths: ''Hornet'' 118, ''Enterprise'' 44, ''Smith'' 57, ''Porter'' 15, ''Pensacola'' 3, ''South Dakota'' 2, ''Morris'' 1, and 22 aircrew. Four U.S. aircrew members were captured by the Japanese. Total U.S. aircraft losses included 32 Wildcats, 31 SBDs, and 18 TBFs.</ref> <br> [[USS Hornet (CV-8)|1 vliegdekskip gekelder]] <br> 1 torpedojaer gekelder <br> 1 vliegdekskip beskadig <br> 1 slagskip beskadig <br> 1 ligte kruiser beskadig <br> 2 torpedojaers beskadig <br> 81 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 22 sterftes, 4 gevang
| casualties2 = 400–500 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 400–401; Peattie, pp. 180, 339; and Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 454. Japanese deaths from damage to ''Zuihō'' aren't known. Known Japanese deaths are: 60 on ''Shōkaku'', 190 on ''Chikuma'', seven on ''Teruzuki'', and 148 aircrew. Total Japanese aircraft losses included 27 [[Mitsubishi A6M Zero]]s, 40 [[dive bomber]]s, 29 [[torpedo bomber]]s, and 1 [[Yokosuka D4Y]]. The aircrew losses included 55 from ''Shōkaku'', 57 from ''Zuikaku'', 9 from ''Zuihō'', and 27 from ''Junyō''.</ref> <br> 1 vliegdekskip swaar beskadig <br> 1 ligte kruiser swaar beskadig <br> 1 swaar kruiser beskadig <br> 1 torpedojaer beskadig <br> 99 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 148 sterftes
| campaignbox = {{Campaignbox Guadalcanal}} <br> {{Campaignbox Solomons}}
}}
Die '''Slag van die Santa Cruz-eilande''' wat tussen 25 en 27 Oktober 1942 plaasgevind het, was die vierde vliegdekskipgeveg van die Stille Oseaan-veldtog tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Dit was ook die vierde groot vlootbotsing tussen die [[Amerikaanse Vloot]] en die [[Japannese Keiserlike Vloot]] tydens die langdurige en strategies belangrike [[Slag van Guadalcanal|Guadalcanal-veldtog]]. Soos in die slae van die [[Slag van die Koraalsee|Koraalsee]], [[Slag van Midway|Midway]] en die Oostelike [[Salomonseilande]], was die skepe van die twee teenstanders selde in mekaar se sig of binne skootafstand van mekaar. In plaas daarvan is byna alle aanvalle deur albei kante uitgevoer deur vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe of landbasisse gelanseer is.
In 'n poging om die Geallieerde magte van Guadalcanal en nabygeleë eilande te verdryf en 'n einde te bring aan die dooiepunt wat sedert September 1942 bestaan het, het die Keiserlike Japannese Leër 'n groot grondoffensief op Guadalcanal vir 20–25 Oktober 1942 beplan. Ter ondersteuning van hierdie offensief, en met die hoop om met Geallieerde vlootmagte slaags te raak, het Japannese vliegdekskepe en ander groot oorlogskepe na 'n posisie naby die suidelike Salomonseilande beweeg. Vanuit hierdie ligging het die Japannese vlootmagte gehoop om enige Geallieerde (hoofsaaklik VSA) vlootmagte, veral vliegdekskipmagte, wat op die grondoffensief gereageer het, aan te val en beslissend te verslaan. Geallieerde vlootmagte het ook gehoop om die Japannese vlootmagte in die geveg te ontmoet, met dieselfde doelwitte om die dooiepunt te verbreek en hul teenstander beslissend te verslaan.
Die Japannese grondoffensief op Guadalcanal was aan die gang met die Slag om Henderson-veld terwyl die vlootoorlogskepe en vliegtuie van die twee teenstanders mekaar op die oggend van 26 Oktober 1942, net noord van die Santa Cruz-eilande, gekonfronteer het. Na 'n uitruil van lugaanvalle deur vliegdekskepe het Geallieerde oppervlakteskepe van die slagveld teruggetrek met die vliegdekskip [[USS Hornet (CV-8)|USS Hornet]] gekelder, en 'n ander vliegdekskip, [[USS Enterprise]], swaar beskadig. Die deelnemende Japannese vliegdekmagte het ook teruggetrek weens skade aan twee vliegdekskepe, swaar vliegtuigverliese en die Japannese leër se mislukking om Henderson-veld te verower.
Santa Cruz was 'n taktiese oorwinning vir die Japannese, beide wat tonnemaat en beheer oor die see rondom Guadalcanal betref. Die verlies van talle onvervangbare, ervare Japannese lugbemannings het egter op die lang termyn 'n strategiese voordeel vir die Geallieerdes geblyk te wees; die Geallieerdes se verliese aan lugbemannings tydens die geveg was relatief laag en is vinnig aangevul. Die Japannese het op 'n groter, beslissende oorwinning gehoop, en dit ook nodig gehad. Die feit dat die vlootgeveg gewen is net nadat die landgeveg verloor is, het beteken dat die geleentheid om hul oorwinning in die geveg uit te buit, reeds verby was.
== Agtergrond ==
Op 8 Augustus 1942 het Geallieerde magte, hoofsaaklik uit die Verenigde State, geland op Guadalcanal, Tulagi en die Florida-eilande in die Salomonseilande, wat destyds deur Japan beset was. Die landings op die eilande was daarop gemik om te verhoed dat die Japannese dit as basisse gebruik om die toevoerroetes tussen die VSA en Australië te bedreig. Verder moes die eilande beveilig word as vertrekpunte vir 'n veldtog wat ten doel gehad het om uiteindelik die groot Japannese basis by Rabaul te neutraliseer, terwyl dit terselfdertyd die Geallieerdes se veldtog in [[Nieu-Guinee]] sou ondersteun. Hierdie landings het die begin gemerk van die veldtog op Guadalcanal, wat ses maande sou duur.<ref>Hogue, ''Pearl Harbor to Guadalcanal'', pp. 235–236.</ref>
Ná die Slag van die Oostelike Solomoneilande op 24–25 Augustus, waarin die vliegdekskip USS Enterprise swaar beskadig en gedwing is om na [[Pearl Harbor]], Hawaii, te vaar, vir 'n maand van omvangryke herstelwerk, het drie Amerikaanse taakmagte met vliegdekskepe in die Suid-Stille Oseaan-gebied agtergebly. Die taakmagte was gesentreer rondom die vlootvliegdekskepe [[USS Wasp (CV-7)|USS Wasp]], [[USS Saratoga (CV-3)|Saratoga]] en Hornet, tesame met hul onderskeie luggroepe en ondersteunende oppervlakoorlogskepe, insluitend slagskepe, [[kruiser]]s en [[torpedojaer]]s, en was hoofsaaklik gestasioneer tussen die Salomonseilande en die eilande van die Nuwe Hebrides ([[Vanuatu]]). In hierdie operasionele gebied was die vliegdekskepe belas met die beveiliging van die kommunikasielyn tussen die vernaamste Geallieerde basisse in [[Nieu-Kaledonië]] en Espiritu Santo; die ondersteuning van Geallieerde grondmagte op Guadalcanal en Tulagi teen enige Japannese teenaanvalle; die dekking van die beweging van voorradeskepe na Guadalcanal; en die aanval op en vernietiging van enige Japannese oorlogskepe, veral vliegdekskepe, wat binne bereik gekom het.<ref>Hammel, ''Carrier Clash'', p. 106.</ref> Die seegebied waarin die Amerikaanse vliegdekskip-taakmagte geopereer het, is deur Amerikaanse magte ''torpedo kruising''<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 335.</ref> genoem, vanweë die hoë konsentrasie Japannese duikbote in die gebied.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 6–7.</ref>
[[Lêer:USS Wasp (CV-7) brennt.jpg|duimnael|USS Wasp brand nadat dit deur 'n torpedo getref is op 15 September]]
Op 31 Augustus is die USS Saratoga deur die Japannese duikboot I-26 met 'n torpedo getref en was dit vir drie maande buite aksie vir herstelwerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 10–12.</ref><ref>After this incident the then U.S. carrier task force commander [[Frank Jack Fletcher]] was relieved of his command and reassigned to shore duty for the remainder of the war. Frank, ''Guadalcanal'', pp. 204–205</ref>
Op 15 September is die USS Wasp getref deur drie torpedo's wat deur die Japannese duikboot I-19 afgevuur is terwyl dit 'n groot versterkings- en hervoorraadkonvooi na Guadalcanal ondersteun het en amper die Japannese vliegdekskepe Shōkaku en Zuikaku aangeval het, wat onttrek het net voordat die twee teenstanders binne bereik van mekaar se vliegtuie gekom het. Met kragonderbrekings weens torpedoskade kon die Wasp se skadebeheerspanne nie die daaropvolgende groot brande beheer nie, en sy is verlaat en self tot sink gebring.<ref>Evans, ''Japanese Navy'', pp. 179–180; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 24–41.
The battleship {{USS|North Carolina|BB-55|2}} and destroyer {{USS|O'Brien|DD-415|2}} were also hit by torpedoes during the same attack. ''O'Brien'' later sank as a result of the torpedo damage, and ''North Carolina'' was under repair at Pearl Harbor until 16 November 1942.</ref>
Alhoewel die VSA nou slegs een operasionele vliegdekskip, die USS Hornet, in die Suid-Stille Oseaan gehad het, het die Geallieerdes steeds lugoorheersing oor die suidelike Salomonseilande behou danksy hul vliegtuie wat by Henderson Field op Guadalcanal gestasioneer was. Snags egter, wanneer vliegtuie nie doeltreffend kon opereer nie, kon die Japannese hul skepe byna na willekeur rondom Guadalcanal laat beweeg. Gevolglik het 'n dooiepunt in die stryd om Guadalcanal ontstaan: die Geallieerdes het bedags voorrade en versterkings na Guadalcanal gebring, terwyl die Japannese snags dieselfde gedoen het met oorlogskepe, wat deur die Geallieerdes die "Tokyo Express" genoem is. Geen van die twee kante kon egter genoeg troepe op die eiland land om 'n beslissende voordeel te behaal nie. Teen middel Oktober het beide kante ongeveer 'n gelyke aantal troepe op die eiland gehad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 19–21, 84–85.</ref> Die dooiepunt is kortstondig onderbreek deur twee vlootaksies waarby groot skepe betrokke was. In die nag van 11–12 Oktober het 'n Amerikaanse vlootmag 'n Japannese vlootmag, wat op pad was om Henderson Field te bombardeer, onderskep en verslaan tydens die Slag van Kaap Esperance. Maar slegs twee nagte later het 'n Japannese mag, wat die slagskepe Haruna en Kongō ingesluit het, Henderson Field suksesvol gebombardeer; hulle het die meeste van die Amerikaanse vliegtuie daar vernietig en ernstige skade aan die vliegveld se fasiliteite aangerig.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 316–319.</ref>
Die VSA het twee stappe gedoen om die dooiepunt in die stryd om Guadalcanal te probeer verbreek. Eerstens is herstelwerk aan die USS Enterprise bespoedig sodat sy so gou moontlik na die Suid-Stille Oseaan kon terugkeer. Op 10 Oktober het die USS Enterprise haar nuwe luggroep (Luggroep 10) ontvang, en op 16 Oktober het sy uit Pearl Harbor vertrek. Op 23 Oktober<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 154–155.</ref> het sy in die Suid-Stille Oseaan aangekom en op 24 Oktober, 273 seemyl (506 km) noordoos van Espiritu Santo, by die USS Hornet en die res van die Geallieerde vlootmagte in die Suid-Stille Oseaan aangesluit.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 145.</ref>
Tweedens het admiraal [[Chester W. Nimitz|Chester Nimitz]], die Geallieerde opperbevelhebber van die Stille Oseaan-magte, op 18 Oktober vise-admiraal Robert L. Ghormley deur vise-admiraal William Halsey jr. vervang as bevelvoerder van die Suid-Stille Oseaan-gebied; in hierdie posisie het hy bevel gevoer oor die Geallieerde magte wat by die veldtog in die Salomonseilande betrokke was.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 134.</ref>
Nimitz was van mening dat Ghormley te eng van visie en pessimisties geword het om die Geallieerde magte doeltreffend te lei in die stryd om Guadalcanal. Halsey is na bewering regoor die Amerikaanse vloot gerespekteer as 'n "vegter".<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 334.</ref> Met die aanvaarding van die bevel het Halsey onmiddellik begin om planne te maak om die Japannese vlootmagte in 'n geveg in te lok; hy het aan Nimitz geskryf: "Ek moes feitlik onmiddellik begin terugslaan."<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 150.</ref>
Die Japannese Gekombineerde Vloot het ook gepoog om Geallieerde vlootmagte te betrek in wat gehoop is om 'n beslissende geveg te wees. Twee vloot vliegdekskepe, Hiyō en Jun'yō, sowel as die ligte vliegdekskip Zuihō, het vroeg in Oktober by die hoof Japannese vlootbasis by Truk Atoll aangekom en by Shōkaku en Zuikaku aangesluit. Met vyf vliegdekskepe wat volledig toegerus was met luggroepe, plus hul talle slagskepe, kruisers en torpedojaers, was die Japannese Gekombineerde Vloot, onder leiding van Admiraal Isoroku Yamamoto, vol vertroue dat dit die nederlaag by die Slag van Midway kon vergoed.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 146–149.</ref> Afgesien van 'n paar lugaanvalle op Henderson Field in Oktober, het die Japannese vliegdekskepe en hul ondersteunende oorlogskepe in die noordwestelike gebied van die Salomonseilande gebly, buite die stryd om Guadalcanal, terwyl hulle op 'n geleentheid gewag het om nader te beweeg en die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val. Met die Japannese leër se volgende beplande groot grondaanval op Geallieerde magte op Guadalcanal wat vir 20 Oktober vasgestel is, het Yamamoto se oorlogskepe na die suidelike Salomonseilande begin beweeg om die offensief te ondersteun en gereed te wees om enige vyandelike skepe, veral vliegdekskepe, wat sou naderkom om die Geallieerde verdediging op Guadalcanal te ondersteun, aan te val.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', pp. 124–125. According to Hara, the Japanese believed that U.S. Navy forces were likely to be in the Solomon Islands area because they had read a report from the [[United Press]] dated 20 October that stated that the United States Navy was preparing for a major sea and air battle in the South Pacific.</ref>
== Aanvang ==
Op of omstreeks 11 Oktober het 'n groot Japannese mag, bestaande uit vliegdekskepe, slagskepe en hul begeleidingsvaartuie, uit Truk vertrek vir 'n verlengde operasie ter ondersteuning van 'n offensief op Guadalcanal in Oktober. Op dieselfde dag het 'n groot konvooi met versterkings Guadalcanal bereik, maar 'n mag van swaar kruisers wat ondersteuning moes bied, is verhoed om Henderson Field te bombardeer en het omgedraai in wat bekend geword het as die Slag van Kaap Esperance. Daarna het drie bombardemente gevolg wat tussen 13 Oktober en 16 Oktober deur slagskepe en swaar kruisers uitgevoer is (die swaarste vlootaanval op die vliegveld tydens die veldtog); die eerste en derde hiervan is uitgevoer deur vaartuie wat van vise-admiraal Nobutake Kondō se vooruit gestuurde mag afgesonder is. Vanaf middernag op 14 Oktober het nog 'n konvooi, bestaande uit vier vragskepe, die grootste deel van sy vrag afgelaai, insluitend tenks en swaar artillerie.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/Azumasan_t.htm|title=Japanese Transports|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Op 15 Oktober is die torpedojaer Meredith, terwyl dit die sleepboot Vireo, wat 'n voorraadbarg gesleep het, begelei het, deur vliegtuie van die Zuikaku en Shokaku opgemerk en gekelder. Op 17 Oktober het die Hiyō en Jun'yō 'n aanvalsmag gestuur om vervoerskepe naby Lunga Point aan te val, maar hulle het geen skade aangerig nie.<ref name="auto">{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/hiyo.htm|title=Imperial lattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die groot aantal oorlogskepe sou in die waters rondom Guadalcanal bly totdat die gevegte in die Slag van die Santa Cruz-eilande beëindig was, en het aan die einde van Oktober na Truk teruggekeer.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/shokaku.htm|title=Imperial Flattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die vliegdekskip Hiyō, wat onlangs in diens gestel is, was oorspronklik deel van die vloot, maar ’n brand in sy masjienkamer op 21 Oktober het hom genoodsaak om na Truk terug te keer vir herstelwerk.<ref name="auto"/> Op 25 Oktober het 6 bomwerpers en 12 vegvliegtuie van die Jun'yo Henderson-vliegveld aangeval, maar min skade aangerig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
Van 20 tot 25 Oktober het Japannese grondmagte op Guadalcanal probeer om Henderson Field in te neem tydens die Slag om Henderson Field, deur middel van 'n groot aanval op die Amerikaanse verdedigers. Die aanval is afgeslaan, met swaar verliese aan die Japannese kant.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 95–97.</ref> Foutiewelik oortuig dat die Japannese leërmagte Henderson Field ingeneem het, het die Japannese op die oggend van 25 Oktober oorlogskepe vanaf die Shortland-eilande na Guadalcanal gestuur om hul grondmagte op die eiland te ondersteun. Amerikaanse vliegtuie van Henderson Field het die konvooi deur die loop van die dag aangeval; hulle het die ligte kruiser Yura tot sink gebring (met hulp van B-17-vliegtuie vanaf Espiritu Santo) en die torpedojaer Akizuki beskadig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
== Verwysings ==
{{verwysings|3}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Tweede Wêreldoorlog]]
ntaexrybtwt40z8pgvs7j5ei4mj21q7
3379234
3379233
2026-11-20T16:36:14Z
Oesjaar
7467
/* Aanvang */ Verbeter
3379234
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Militêre konflik-en
| conflict = Slag van die Santa Cruzeilande
| image = [[Lêer:USS Enterprise-Bat Santa Cruz.jpg|300px]]
| pushpin_map = Stille Oseaan
| pushpin_relief = 1
| coordinates = {{coord|-8|164|format=dms|display=it}}
| caption = {{USS|Enterprise|CV-6|6}} (middel links) en sy skepe wat hom beskerm gedurende die oorlog, 26 Oktober 1942
| part_of = die [[Slag van Guadalcanal]] van die [[Tweede Wêreldoorlog]]
| date = 25–{{start date and age|1942|10|27|df=y}}
| location = Off the [[Santa Cruz Islands]], Pacific Ocean
| result = Beide kante eis 'n oorwinning; sien [[#Nabetragting|Nabetragting]]
| combatant1 = {{vlagland|Verenigde State|1912}}
| combatant2 = {{vlagland|Japannese Keiserryk}}
| commander1 = {{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[William Halsey Jr.|William Halsey]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Thomas C. Kinkaid]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[George D. Murray|George Murray]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Charles P. Mason]]
| commander2 = {{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Nobutake Kondō]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Chūichi Nagumo]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Hiroaki Abe]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Kakuji Kakuta]]
| strength1 = 2 [[Vliegdekskip|vliegdekskep]]e <br> 1 [[slagskip]] <br> 3 swaar kruisers <br> 3 ligte kruisers <br> 14 [[torpedojaer]]s<br> 136 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 63 [[Grumman F4F Wildcat]]s, 47 [[Douglas SBD Dauntless]], en 26 [[Grumman TBF Avenger]]s. The "136" number doesn't include [[Boeing B-17 Flying Fortress]]es based at [[Espiritu Santo]] (who played a small part in the battle) or any seaplanes in the area.</ref>
| strength2 = 3 vliegdekskepe <br> 1 ligte kruiser <br> 4 slagskepe<ref>''Kongō'', ''Haruna'', ''Hiei'', ''Kirishima''. See {{cite web |url=http://www.navweaps.com/index_oob/OOB_WWII_Pacific/OOB_WWII_Santa-Cruz.htm |title=Order of Battle – Battle of the Santa Cruz Islands |access-date=21 September 2009}}</ref> <br> 8 swaar kruisers <br> 2 ligte kruisers <br> 24 torpedojaers <br> 199 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 87 [[A6M Zero]]s, 68 [[Aichi D3A]] dive bombers, 57 [[Nakajima B5N]] torpedo bombers, and one [[Yokosuka D4Y]] command and control aircraft.</ref>
| casualties1 = 266 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 401; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 456. Breakdown of deaths: ''Hornet'' 118, ''Enterprise'' 44, ''Smith'' 57, ''Porter'' 15, ''Pensacola'' 3, ''South Dakota'' 2, ''Morris'' 1, and 22 aircrew. Four U.S. aircrew members were captured by the Japanese. Total U.S. aircraft losses included 32 Wildcats, 31 SBDs, and 18 TBFs.</ref> <br> [[USS Hornet (CV-8)|1 vliegdekskip gekelder]] <br> 1 torpedojaer gekelder <br> 1 vliegdekskip beskadig <br> 1 slagskip beskadig <br> 1 ligte kruiser beskadig <br> 2 torpedojaers beskadig <br> 81 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 22 sterftes, 4 gevang
| casualties2 = 400–500 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 400–401; Peattie, pp. 180, 339; and Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 454. Japanese deaths from damage to ''Zuihō'' aren't known. Known Japanese deaths are: 60 on ''Shōkaku'', 190 on ''Chikuma'', seven on ''Teruzuki'', and 148 aircrew. Total Japanese aircraft losses included 27 [[Mitsubishi A6M Zero]]s, 40 [[dive bomber]]s, 29 [[torpedo bomber]]s, and 1 [[Yokosuka D4Y]]. The aircrew losses included 55 from ''Shōkaku'', 57 from ''Zuikaku'', 9 from ''Zuihō'', and 27 from ''Junyō''.</ref> <br> 1 vliegdekskip swaar beskadig <br> 1 ligte kruiser swaar beskadig <br> 1 swaar kruiser beskadig <br> 1 torpedojaer beskadig <br> 99 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 148 sterftes
| campaignbox = {{Campaignbox Guadalcanal}} <br> {{Campaignbox Solomons}}
}}
Die '''Slag van die Santa Cruz-eilande''' wat tussen 25 en 27 Oktober 1942 plaasgevind het, was die vierde vliegdekskipgeveg van die Stille Oseaan-veldtog tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Dit was ook die vierde groot vlootbotsing tussen die [[Amerikaanse Vloot]] en die [[Japannese Keiserlike Vloot]] tydens die langdurige en strategies belangrike [[Slag van Guadalcanal|Guadalcanal-veldtog]]. Soos in die slae van die [[Slag van die Koraalsee|Koraalsee]], [[Slag van Midway|Midway]] en die Oostelike [[Salomonseilande]], was die skepe van die twee teenstanders selde in mekaar se sig of binne skootafstand van mekaar. In plaas daarvan is byna alle aanvalle deur albei kante uitgevoer deur vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe of landbasisse gelanseer is.
In 'n poging om die Geallieerde magte van Guadalcanal en nabygeleë eilande te verdryf en 'n einde te bring aan die dooiepunt wat sedert September 1942 bestaan het, het die Keiserlike Japannese Leër 'n groot grondoffensief op Guadalcanal vir 20–25 Oktober 1942 beplan. Ter ondersteuning van hierdie offensief, en met die hoop om met Geallieerde vlootmagte slaags te raak, het Japannese vliegdekskepe en ander groot oorlogskepe na 'n posisie naby die suidelike Salomonseilande beweeg. Vanuit hierdie ligging het die Japannese vlootmagte gehoop om enige Geallieerde (hoofsaaklik VSA) vlootmagte, veral vliegdekskipmagte, wat op die grondoffensief gereageer het, aan te val en beslissend te verslaan. Geallieerde vlootmagte het ook gehoop om die Japannese vlootmagte in die geveg te ontmoet, met dieselfde doelwitte om die dooiepunt te verbreek en hul teenstander beslissend te verslaan.
Die Japannese grondoffensief op Guadalcanal was aan die gang met die Slag om Henderson-veld terwyl die vlootoorlogskepe en vliegtuie van die twee teenstanders mekaar op die oggend van 26 Oktober 1942, net noord van die Santa Cruz-eilande, gekonfronteer het. Na 'n uitruil van lugaanvalle deur vliegdekskepe het Geallieerde oppervlakteskepe van die slagveld teruggetrek met die vliegdekskip [[USS Hornet (CV-8)|USS Hornet]] gekelder, en 'n ander vliegdekskip, [[USS Enterprise]], swaar beskadig. Die deelnemende Japannese vliegdekmagte het ook teruggetrek weens skade aan twee vliegdekskepe, swaar vliegtuigverliese en die Japannese leër se mislukking om Henderson-veld te verower.
Santa Cruz was 'n taktiese oorwinning vir die Japannese, beide wat tonnemaat en beheer oor die see rondom Guadalcanal betref. Die verlies van talle onvervangbare, ervare Japannese lugbemannings het egter op die lang termyn 'n strategiese voordeel vir die Geallieerdes geblyk te wees; die Geallieerdes se verliese aan lugbemannings tydens die geveg was relatief laag en is vinnig aangevul. Die Japannese het op 'n groter, beslissende oorwinning gehoop, en dit ook nodig gehad. Die feit dat die vlootgeveg gewen is net nadat die landgeveg verloor is, het beteken dat die geleentheid om hul oorwinning in die geveg uit te buit, reeds verby was.
== Agtergrond ==
Op 8 Augustus 1942 het Geallieerde magte, hoofsaaklik uit die Verenigde State, geland op Guadalcanal, Tulagi en die Florida-eilande in die Salomonseilande, wat destyds deur Japan beset was. Die landings op die eilande was daarop gemik om te verhoed dat die Japannese dit as basisse gebruik om die toevoerroetes tussen die VSA en Australië te bedreig. Verder moes die eilande beveilig word as vertrekpunte vir 'n veldtog wat ten doel gehad het om uiteindelik die groot Japannese basis by Rabaul te neutraliseer, terwyl dit terselfdertyd die Geallieerdes se veldtog in [[Nieu-Guinee]] sou ondersteun. Hierdie landings het die begin gemerk van die veldtog op Guadalcanal, wat ses maande sou duur.<ref>Hogue, ''Pearl Harbor to Guadalcanal'', pp. 235–236.</ref>
Ná die Slag van die Oostelike Solomoneilande op 24–25 Augustus, waarin die vliegdekskip USS Enterprise swaar beskadig en gedwing is om na [[Pearl Harbor]], Hawaii, te vaar, vir 'n maand van omvangryke herstelwerk, het drie Amerikaanse taakmagte met vliegdekskepe in die Suid-Stille Oseaan-gebied agtergebly. Die taakmagte was gesentreer rondom die vlootvliegdekskepe [[USS Wasp (CV-7)|USS Wasp]], [[USS Saratoga (CV-3)|Saratoga]] en Hornet, tesame met hul onderskeie luggroepe en ondersteunende oppervlakoorlogskepe, insluitend slagskepe, [[kruiser]]s en [[torpedojaer]]s, en was hoofsaaklik gestasioneer tussen die Salomonseilande en die eilande van die Nuwe Hebrides ([[Vanuatu]]). In hierdie operasionele gebied was die vliegdekskepe belas met die beveiliging van die kommunikasielyn tussen die vernaamste Geallieerde basisse in [[Nieu-Kaledonië]] en Espiritu Santo; die ondersteuning van Geallieerde grondmagte op Guadalcanal en Tulagi teen enige Japannese teenaanvalle; die dekking van die beweging van voorradeskepe na Guadalcanal; en die aanval op en vernietiging van enige Japannese oorlogskepe, veral vliegdekskepe, wat binne bereik gekom het.<ref>Hammel, ''Carrier Clash'', p. 106.</ref> Die seegebied waarin die Amerikaanse vliegdekskip-taakmagte geopereer het, is deur Amerikaanse magte ''torpedo kruising''<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 335.</ref> genoem, vanweë die hoë konsentrasie Japannese duikbote in die gebied.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 6–7.</ref>
[[Lêer:USS Wasp (CV-7) brennt.jpg|duimnael|USS Wasp brand nadat dit deur 'n torpedo getref is op 15 September]]
Op 31 Augustus is die USS Saratoga deur die Japannese duikboot I-26 met 'n torpedo getref en was dit vir drie maande buite aksie vir herstelwerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 10–12.</ref><ref>After this incident the then U.S. carrier task force commander [[Frank Jack Fletcher]] was relieved of his command and reassigned to shore duty for the remainder of the war. Frank, ''Guadalcanal'', pp. 204–205</ref>
Op 15 September is die USS Wasp getref deur drie torpedo's wat deur die Japannese duikboot I-19 afgevuur is terwyl dit 'n groot versterkings- en hervoorraadkonvooi na Guadalcanal ondersteun het en amper die Japannese vliegdekskepe Shōkaku en Zuikaku aangeval het, wat onttrek het net voordat die twee teenstanders binne bereik van mekaar se vliegtuie gekom het. Met kragonderbrekings weens torpedoskade kon die Wasp se skadebeheerspanne nie die daaropvolgende groot brande beheer nie, en sy is verlaat en self tot sink gebring.<ref>Evans, ''Japanese Navy'', pp. 179–180; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 24–41.
The battleship {{USS|North Carolina|BB-55|2}} and destroyer {{USS|O'Brien|DD-415|2}} were also hit by torpedoes during the same attack. ''O'Brien'' later sank as a result of the torpedo damage, and ''North Carolina'' was under repair at Pearl Harbor until 16 November 1942.</ref>
Alhoewel die VSA nou slegs een operasionele vliegdekskip, die USS Hornet, in die Suid-Stille Oseaan gehad het, het die Geallieerdes steeds lugoorheersing oor die suidelike Salomonseilande behou danksy hul vliegtuie wat by Henderson Field op Guadalcanal gestasioneer was. Snags egter, wanneer vliegtuie nie doeltreffend kon opereer nie, kon die Japannese hul skepe byna na willekeur rondom Guadalcanal laat beweeg. Gevolglik het 'n dooiepunt in die stryd om Guadalcanal ontstaan: die Geallieerdes het bedags voorrade en versterkings na Guadalcanal gebring, terwyl die Japannese snags dieselfde gedoen het met oorlogskepe, wat deur die Geallieerdes die "Tokyo Express" genoem is. Geen van die twee kante kon egter genoeg troepe op die eiland land om 'n beslissende voordeel te behaal nie. Teen middel Oktober het beide kante ongeveer 'n gelyke aantal troepe op die eiland gehad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 19–21, 84–85.</ref> Die dooiepunt is kortstondig onderbreek deur twee vlootaksies waarby groot skepe betrokke was. In die nag van 11–12 Oktober het 'n Amerikaanse vlootmag 'n Japannese vlootmag, wat op pad was om Henderson Field te bombardeer, onderskep en verslaan tydens die Slag van Kaap Esperance. Maar slegs twee nagte later het 'n Japannese mag, wat die slagskepe Haruna en Kongō ingesluit het, Henderson Field suksesvol gebombardeer; hulle het die meeste van die Amerikaanse vliegtuie daar vernietig en ernstige skade aan die vliegveld se fasiliteite aangerig.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 316–319.</ref>
Die VSA het twee stappe gedoen om die dooiepunt in die stryd om Guadalcanal te probeer verbreek. Eerstens is herstelwerk aan die USS Enterprise bespoedig sodat sy so gou moontlik na die Suid-Stille Oseaan kon terugkeer. Op 10 Oktober het die USS Enterprise haar nuwe luggroep (Luggroep 10) ontvang, en op 16 Oktober het sy uit Pearl Harbor vertrek. Op 23 Oktober<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 154–155.</ref> het sy in die Suid-Stille Oseaan aangekom en op 24 Oktober, 273 seemyl (506 km) noordoos van Espiritu Santo, by die USS Hornet en die res van die Geallieerde vlootmagte in die Suid-Stille Oseaan aangesluit.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 145.</ref>
Tweedens het admiraal [[Chester W. Nimitz|Chester Nimitz]], die Geallieerde opperbevelhebber van die Stille Oseaan-magte, op 18 Oktober vise-admiraal Robert L. Ghormley deur vise-admiraal William Halsey jr. vervang as bevelvoerder van die Suid-Stille Oseaan-gebied; in hierdie posisie het hy bevel gevoer oor die Geallieerde magte wat by die veldtog in die Salomonseilande betrokke was.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 134.</ref>
Nimitz was van mening dat Ghormley te eng van visie en pessimisties geword het om die Geallieerde magte doeltreffend te lei in die stryd om Guadalcanal. Halsey is na bewering regoor die Amerikaanse vloot gerespekteer as 'n "vegter".<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 334.</ref> Met die aanvaarding van die bevel het Halsey onmiddellik begin om planne te maak om die Japannese vlootmagte in 'n geveg in te lok; hy het aan Nimitz geskryf: "Ek moes feitlik onmiddellik begin terugslaan."<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 150.</ref>
Die Japannese Gekombineerde Vloot het ook gepoog om Geallieerde vlootmagte te betrek in wat gehoop is om 'n beslissende geveg te wees. Twee vloot vliegdekskepe, Hiyō en Jun'yō, sowel as die ligte vliegdekskip Zuihō, het vroeg in Oktober by die hoof Japannese vlootbasis by Truk Atoll aangekom en by Shōkaku en Zuikaku aangesluit. Met vyf vliegdekskepe wat volledig toegerus was met luggroepe, plus hul talle slagskepe, kruisers en torpedojaers, was die Japannese Gekombineerde Vloot, onder leiding van Admiraal Isoroku Yamamoto, vol vertroue dat dit die nederlaag by die Slag van Midway kon vergoed.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 146–149.</ref> Afgesien van 'n paar lugaanvalle op Henderson Field in Oktober, het die Japannese vliegdekskepe en hul ondersteunende oorlogskepe in die noordwestelike gebied van die Salomonseilande gebly, buite die stryd om Guadalcanal, terwyl hulle op 'n geleentheid gewag het om nader te beweeg en die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val. Met die Japannese leër se volgende beplande groot grondaanval op Geallieerde magte op Guadalcanal wat vir 20 Oktober vasgestel is, het Yamamoto se oorlogskepe na die suidelike Salomonseilande begin beweeg om die offensief te ondersteun en gereed te wees om enige vyandelike skepe, veral vliegdekskepe, wat sou naderkom om die Geallieerde verdediging op Guadalcanal te ondersteun, aan te val.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', pp. 124–125. According to Hara, the Japanese believed that U.S. Navy forces were likely to be in the Solomon Islands area because they had read a report from the [[United Press]] dated 20 October that stated that the United States Navy was preparing for a major sea and air battle in the South Pacific.</ref>
== Aanvang ==
Op of omstreeks 11 Oktober het 'n groot Japannese mag, bestaande uit vliegdekskepe, slagskepe en hul begeleidingsvaartuie, uit Truk vertrek vir 'n verlengde operasie ter ondersteuning van 'n offensief op Guadalcanal in Oktober. Op dieselfde dag het 'n groot konvooi met versterkings Guadalcanal bereik, maar 'n mag van swaar kruisers wat ondersteuning moes bied, is verhoed om Henderson Field te bombardeer en het omgedraai in wat bekend geword het as die Slag van Kaap Esperance. Daarna het drie bombardemente gevolg wat tussen 13 Oktober en 16 Oktober deur slagskepe en swaar kruisers uitgevoer is (die swaarste vlootaanval op die vliegveld tydens die veldtog); die eerste en derde hiervan is uitgevoer deur vaartuie wat van vise-admiraal Nobutake Kondō se vooruit gestuurde mag afgesonder is. Vanaf middernag op 14 Oktober het nog 'n konvooi, bestaande uit vier vragskepe, die grootste deel van sy vrag afgelaai, insluitend tenks en swaar artillerie.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/Azumasan_t.htm|title=Japanese Transports|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Op 15 Oktober is die torpedojaer Meredith, terwyl dit die sleepboot Vireo, wat 'n voorraadbarg gesleep het, begelei het, deur vliegtuie van die Zuikaku en Shokaku opgemerk en gekelder. Op 17 Oktober het die Hiyō en Jun'yō 'n aanvalsmag gestuur om vervoerskepe naby Lunga Point aan te val, maar hulle het geen skade aangerig nie.<ref name="auto">{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/hiyo.htm|title=Imperial lattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die groot aantal oorlogskepe sou in die waters rondom Guadalcanal bly totdat die gevegte in die Slag van die Santa Cruz-eilande beëindig was, en het aan die einde van Oktober na Truk teruggekeer.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/shokaku.htm|title=Imperial Flattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die vliegdekskip Hiyō, wat onlangs in diens gestel is, was oorspronklik deel van die vloot, maar ’n brand in sy masjienkamer op 21 Oktober het hom genoodsaak om na Truk terug te keer vir herstelwerk.<ref name="auto"/> Op 25 Oktober het 6 bomwerpers en 12 vegvliegtuie van die Jun'yo Henderson-vliegveld aangeval, maar min skade aangerig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
Van 20 tot 25 Oktober het Japannese grondmagte op Guadalcanal probeer om Henderson Field in te neem tydens die Slag om Henderson Field, deur middel van 'n groot aanval op die Amerikaanse verdedigers. Die aanval is afgeslaan, met swaar verliese aan die Japannese kant.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 95–97.</ref> Foutiewelik oortuig dat die Japannese leërmagte Henderson Field ingeneem het, het die Japannese op die oggend van 25 Oktober oorlogskepe vanaf die Shortland-eilande na Guadalcanal gestuur om hul grondmagte op die eiland te ondersteun. Amerikaanse vliegtuie van Henderson Field het die konvooi deur die loop van die dag aangeval; hulle het die ligte kruiser Yura tot sink gebring (met hulp van [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17-vliegtuie]] vanaf Espiritu Santo) en die torpedojaer Akizuki beskadig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
== Verwysings ==
{{verwysings|3}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Tweede Wêreldoorlog]]
b6x9pv760vv7r6tmlfgvfhwlc50gpy6
3379236
3379234
2026-11-20T16:38:25Z
Oesjaar
7467
/* Aanvang */ Verbeter
3379236
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Militêre konflik-en
| conflict = Slag van die Santa Cruzeilande
| image = [[Lêer:USS Enterprise-Bat Santa Cruz.jpg|300px]]
| pushpin_map = Stille Oseaan
| pushpin_relief = 1
| coordinates = {{coord|-8|164|format=dms|display=it}}
| caption = {{USS|Enterprise|CV-6|6}} (middel links) en sy skepe wat hom beskerm gedurende die oorlog, 26 Oktober 1942
| part_of = die [[Slag van Guadalcanal]] van die [[Tweede Wêreldoorlog]]
| date = 25–{{start date and age|1942|10|27|df=y}}
| location = Off the [[Santa Cruz Islands]], Pacific Ocean
| result = Beide kante eis 'n oorwinning; sien [[#Nabetragting|Nabetragting]]
| combatant1 = {{vlagland|Verenigde State|1912}}
| combatant2 = {{vlagland|Japannese Keiserryk}}
| commander1 = {{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[William Halsey Jr.|William Halsey]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Thomas C. Kinkaid]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[George D. Murray|George Murray]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Charles P. Mason]]
| commander2 = {{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Nobutake Kondō]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Chūichi Nagumo]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Hiroaki Abe]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Kakuji Kakuta]]
| strength1 = 2 [[Vliegdekskip|vliegdekskep]]e <br> 1 [[slagskip]] <br> 3 swaar kruisers <br> 3 ligte kruisers <br> 14 [[torpedojaer]]s<br> 136 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 63 [[Grumman F4F Wildcat]]s, 47 [[Douglas SBD Dauntless]], en 26 [[Grumman TBF Avenger]]s. The "136" number doesn't include [[Boeing B-17 Flying Fortress]]es based at [[Espiritu Santo]] (who played a small part in the battle) or any seaplanes in the area.</ref>
| strength2 = 3 vliegdekskepe <br> 1 ligte kruiser <br> 4 slagskepe<ref>''Kongō'', ''Haruna'', ''Hiei'', ''Kirishima''. See {{cite web |url=http://www.navweaps.com/index_oob/OOB_WWII_Pacific/OOB_WWII_Santa-Cruz.htm |title=Order of Battle – Battle of the Santa Cruz Islands |access-date=21 September 2009}}</ref> <br> 8 swaar kruisers <br> 2 ligte kruisers <br> 24 torpedojaers <br> 199 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 87 [[A6M Zero]]s, 68 [[Aichi D3A]] dive bombers, 57 [[Nakajima B5N]] torpedo bombers, and one [[Yokosuka D4Y]] command and control aircraft.</ref>
| casualties1 = 266 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 401; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 456. Breakdown of deaths: ''Hornet'' 118, ''Enterprise'' 44, ''Smith'' 57, ''Porter'' 15, ''Pensacola'' 3, ''South Dakota'' 2, ''Morris'' 1, and 22 aircrew. Four U.S. aircrew members were captured by the Japanese. Total U.S. aircraft losses included 32 Wildcats, 31 SBDs, and 18 TBFs.</ref> <br> [[USS Hornet (CV-8)|1 vliegdekskip gekelder]] <br> 1 torpedojaer gekelder <br> 1 vliegdekskip beskadig <br> 1 slagskip beskadig <br> 1 ligte kruiser beskadig <br> 2 torpedojaers beskadig <br> 81 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 22 sterftes, 4 gevang
| casualties2 = 400–500 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 400–401; Peattie, pp. 180, 339; and Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 454. Japanese deaths from damage to ''Zuihō'' aren't known. Known Japanese deaths are: 60 on ''Shōkaku'', 190 on ''Chikuma'', seven on ''Teruzuki'', and 148 aircrew. Total Japanese aircraft losses included 27 [[Mitsubishi A6M Zero]]s, 40 [[dive bomber]]s, 29 [[torpedo bomber]]s, and 1 [[Yokosuka D4Y]]. The aircrew losses included 55 from ''Shōkaku'', 57 from ''Zuikaku'', 9 from ''Zuihō'', and 27 from ''Junyō''.</ref> <br> 1 vliegdekskip swaar beskadig <br> 1 ligte kruiser swaar beskadig <br> 1 swaar kruiser beskadig <br> 1 torpedojaer beskadig <br> 99 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 148 sterftes
| campaignbox = {{Campaignbox Guadalcanal}} <br> {{Campaignbox Solomons}}
}}
Die '''Slag van die Santa Cruz-eilande''' wat tussen 25 en 27 Oktober 1942 plaasgevind het, was die vierde vliegdekskipgeveg van die Stille Oseaan-veldtog tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Dit was ook die vierde groot vlootbotsing tussen die [[Amerikaanse Vloot]] en die [[Japannese Keiserlike Vloot]] tydens die langdurige en strategies belangrike [[Slag van Guadalcanal|Guadalcanal-veldtog]]. Soos in die slae van die [[Slag van die Koraalsee|Koraalsee]], [[Slag van Midway|Midway]] en die Oostelike [[Salomonseilande]], was die skepe van die twee teenstanders selde in mekaar se sig of binne skootafstand van mekaar. In plaas daarvan is byna alle aanvalle deur albei kante uitgevoer deur vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe of landbasisse gelanseer is.
In 'n poging om die Geallieerde magte van Guadalcanal en nabygeleë eilande te verdryf en 'n einde te bring aan die dooiepunt wat sedert September 1942 bestaan het, het die Keiserlike Japannese Leër 'n groot grondoffensief op Guadalcanal vir 20–25 Oktober 1942 beplan. Ter ondersteuning van hierdie offensief, en met die hoop om met Geallieerde vlootmagte slaags te raak, het Japannese vliegdekskepe en ander groot oorlogskepe na 'n posisie naby die suidelike Salomonseilande beweeg. Vanuit hierdie ligging het die Japannese vlootmagte gehoop om enige Geallieerde (hoofsaaklik VSA) vlootmagte, veral vliegdekskipmagte, wat op die grondoffensief gereageer het, aan te val en beslissend te verslaan. Geallieerde vlootmagte het ook gehoop om die Japannese vlootmagte in die geveg te ontmoet, met dieselfde doelwitte om die dooiepunt te verbreek en hul teenstander beslissend te verslaan.
Die Japannese grondoffensief op Guadalcanal was aan die gang met die Slag om Henderson-veld terwyl die vlootoorlogskepe en vliegtuie van die twee teenstanders mekaar op die oggend van 26 Oktober 1942, net noord van die Santa Cruz-eilande, gekonfronteer het. Na 'n uitruil van lugaanvalle deur vliegdekskepe het Geallieerde oppervlakteskepe van die slagveld teruggetrek met die vliegdekskip [[USS Hornet (CV-8)|USS Hornet]] gekelder, en 'n ander vliegdekskip, [[USS Enterprise]], swaar beskadig. Die deelnemende Japannese vliegdekmagte het ook teruggetrek weens skade aan twee vliegdekskepe, swaar vliegtuigverliese en die Japannese leër se mislukking om Henderson-veld te verower.
Santa Cruz was 'n taktiese oorwinning vir die Japannese, beide wat tonnemaat en beheer oor die see rondom Guadalcanal betref. Die verlies van talle onvervangbare, ervare Japannese lugbemannings het egter op die lang termyn 'n strategiese voordeel vir die Geallieerdes geblyk te wees; die Geallieerdes se verliese aan lugbemannings tydens die geveg was relatief laag en is vinnig aangevul. Die Japannese het op 'n groter, beslissende oorwinning gehoop, en dit ook nodig gehad. Die feit dat die vlootgeveg gewen is net nadat die landgeveg verloor is, het beteken dat die geleentheid om hul oorwinning in die geveg uit te buit, reeds verby was.
== Agtergrond ==
Op 8 Augustus 1942 het Geallieerde magte, hoofsaaklik uit die Verenigde State, geland op Guadalcanal, Tulagi en die Florida-eilande in die Salomonseilande, wat destyds deur Japan beset was. Die landings op die eilande was daarop gemik om te verhoed dat die Japannese dit as basisse gebruik om die toevoerroetes tussen die VSA en Australië te bedreig. Verder moes die eilande beveilig word as vertrekpunte vir 'n veldtog wat ten doel gehad het om uiteindelik die groot Japannese basis by Rabaul te neutraliseer, terwyl dit terselfdertyd die Geallieerdes se veldtog in [[Nieu-Guinee]] sou ondersteun. Hierdie landings het die begin gemerk van die veldtog op Guadalcanal, wat ses maande sou duur.<ref>Hogue, ''Pearl Harbor to Guadalcanal'', pp. 235–236.</ref>
Ná die Slag van die Oostelike Solomoneilande op 24–25 Augustus, waarin die vliegdekskip USS Enterprise swaar beskadig en gedwing is om na [[Pearl Harbor]], Hawaii, te vaar, vir 'n maand van omvangryke herstelwerk, het drie Amerikaanse taakmagte met vliegdekskepe in die Suid-Stille Oseaan-gebied agtergebly. Die taakmagte was gesentreer rondom die vlootvliegdekskepe [[USS Wasp (CV-7)|USS Wasp]], [[USS Saratoga (CV-3)|Saratoga]] en Hornet, tesame met hul onderskeie luggroepe en ondersteunende oppervlakoorlogskepe, insluitend slagskepe, [[kruiser]]s en [[torpedojaer]]s, en was hoofsaaklik gestasioneer tussen die Salomonseilande en die eilande van die Nuwe Hebrides ([[Vanuatu]]). In hierdie operasionele gebied was die vliegdekskepe belas met die beveiliging van die kommunikasielyn tussen die vernaamste Geallieerde basisse in [[Nieu-Kaledonië]] en Espiritu Santo; die ondersteuning van Geallieerde grondmagte op Guadalcanal en Tulagi teen enige Japannese teenaanvalle; die dekking van die beweging van voorradeskepe na Guadalcanal; en die aanval op en vernietiging van enige Japannese oorlogskepe, veral vliegdekskepe, wat binne bereik gekom het.<ref>Hammel, ''Carrier Clash'', p. 106.</ref> Die seegebied waarin die Amerikaanse vliegdekskip-taakmagte geopereer het, is deur Amerikaanse magte ''torpedo kruising''<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 335.</ref> genoem, vanweë die hoë konsentrasie Japannese duikbote in die gebied.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 6–7.</ref>
[[Lêer:USS Wasp (CV-7) brennt.jpg|duimnael|USS Wasp brand nadat dit deur 'n torpedo getref is op 15 September]]
Op 31 Augustus is die USS Saratoga deur die Japannese duikboot I-26 met 'n torpedo getref en was dit vir drie maande buite aksie vir herstelwerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 10–12.</ref><ref>After this incident the then U.S. carrier task force commander [[Frank Jack Fletcher]] was relieved of his command and reassigned to shore duty for the remainder of the war. Frank, ''Guadalcanal'', pp. 204–205</ref>
Op 15 September is die USS Wasp getref deur drie torpedo's wat deur die Japannese duikboot I-19 afgevuur is terwyl dit 'n groot versterkings- en hervoorraadkonvooi na Guadalcanal ondersteun het en amper die Japannese vliegdekskepe Shōkaku en Zuikaku aangeval het, wat onttrek het net voordat die twee teenstanders binne bereik van mekaar se vliegtuie gekom het. Met kragonderbrekings weens torpedoskade kon die Wasp se skadebeheerspanne nie die daaropvolgende groot brande beheer nie, en sy is verlaat en self tot sink gebring.<ref>Evans, ''Japanese Navy'', pp. 179–180; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 24–41.
The battleship {{USS|North Carolina|BB-55|2}} and destroyer {{USS|O'Brien|DD-415|2}} were also hit by torpedoes during the same attack. ''O'Brien'' later sank as a result of the torpedo damage, and ''North Carolina'' was under repair at Pearl Harbor until 16 November 1942.</ref>
Alhoewel die VSA nou slegs een operasionele vliegdekskip, die USS Hornet, in die Suid-Stille Oseaan gehad het, het die Geallieerdes steeds lugoorheersing oor die suidelike Salomonseilande behou danksy hul vliegtuie wat by Henderson Field op Guadalcanal gestasioneer was. Snags egter, wanneer vliegtuie nie doeltreffend kon opereer nie, kon die Japannese hul skepe byna na willekeur rondom Guadalcanal laat beweeg. Gevolglik het 'n dooiepunt in die stryd om Guadalcanal ontstaan: die Geallieerdes het bedags voorrade en versterkings na Guadalcanal gebring, terwyl die Japannese snags dieselfde gedoen het met oorlogskepe, wat deur die Geallieerdes die "Tokyo Express" genoem is. Geen van die twee kante kon egter genoeg troepe op die eiland land om 'n beslissende voordeel te behaal nie. Teen middel Oktober het beide kante ongeveer 'n gelyke aantal troepe op die eiland gehad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 19–21, 84–85.</ref> Die dooiepunt is kortstondig onderbreek deur twee vlootaksies waarby groot skepe betrokke was. In die nag van 11–12 Oktober het 'n Amerikaanse vlootmag 'n Japannese vlootmag, wat op pad was om Henderson Field te bombardeer, onderskep en verslaan tydens die Slag van Kaap Esperance. Maar slegs twee nagte later het 'n Japannese mag, wat die slagskepe Haruna en Kongō ingesluit het, Henderson Field suksesvol gebombardeer; hulle het die meeste van die Amerikaanse vliegtuie daar vernietig en ernstige skade aan die vliegveld se fasiliteite aangerig.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 316–319.</ref>
Die VSA het twee stappe gedoen om die dooiepunt in die stryd om Guadalcanal te probeer verbreek. Eerstens is herstelwerk aan die USS Enterprise bespoedig sodat sy so gou moontlik na die Suid-Stille Oseaan kon terugkeer. Op 10 Oktober het die USS Enterprise haar nuwe luggroep (Luggroep 10) ontvang, en op 16 Oktober het sy uit Pearl Harbor vertrek. Op 23 Oktober<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 154–155.</ref> het sy in die Suid-Stille Oseaan aangekom en op 24 Oktober, 273 seemyl (506 km) noordoos van Espiritu Santo, by die USS Hornet en die res van die Geallieerde vlootmagte in die Suid-Stille Oseaan aangesluit.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 145.</ref>
Tweedens het admiraal [[Chester W. Nimitz|Chester Nimitz]], die Geallieerde opperbevelhebber van die Stille Oseaan-magte, op 18 Oktober vise-admiraal Robert L. Ghormley deur vise-admiraal William Halsey jr. vervang as bevelvoerder van die Suid-Stille Oseaan-gebied; in hierdie posisie het hy bevel gevoer oor die Geallieerde magte wat by die veldtog in die Salomonseilande betrokke was.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 134.</ref>
Nimitz was van mening dat Ghormley te eng van visie en pessimisties geword het om die Geallieerde magte doeltreffend te lei in die stryd om Guadalcanal. Halsey is na bewering regoor die Amerikaanse vloot gerespekteer as 'n "vegter".<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 334.</ref> Met die aanvaarding van die bevel het Halsey onmiddellik begin om planne te maak om die Japannese vlootmagte in 'n geveg in te lok; hy het aan Nimitz geskryf: "Ek moes feitlik onmiddellik begin terugslaan."<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 150.</ref>
Die Japannese Gekombineerde Vloot het ook gepoog om Geallieerde vlootmagte te betrek in wat gehoop is om 'n beslissende geveg te wees. Twee vloot vliegdekskepe, Hiyō en Jun'yō, sowel as die ligte vliegdekskip Zuihō, het vroeg in Oktober by die hoof Japannese vlootbasis by Truk Atoll aangekom en by Shōkaku en Zuikaku aangesluit. Met vyf vliegdekskepe wat volledig toegerus was met luggroepe, plus hul talle slagskepe, kruisers en torpedojaers, was die Japannese Gekombineerde Vloot, onder leiding van Admiraal Isoroku Yamamoto, vol vertroue dat dit die nederlaag by die Slag van Midway kon vergoed.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 146–149.</ref> Afgesien van 'n paar lugaanvalle op Henderson Field in Oktober, het die Japannese vliegdekskepe en hul ondersteunende oorlogskepe in die noordwestelike gebied van die Salomonseilande gebly, buite die stryd om Guadalcanal, terwyl hulle op 'n geleentheid gewag het om nader te beweeg en die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val. Met die Japannese leër se volgende beplande groot grondaanval op Geallieerde magte op Guadalcanal wat vir 20 Oktober vasgestel is, het Yamamoto se oorlogskepe na die suidelike Salomonseilande begin beweeg om die offensief te ondersteun en gereed te wees om enige vyandelike skepe, veral vliegdekskepe, wat sou naderkom om die Geallieerde verdediging op Guadalcanal te ondersteun, aan te val.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', pp. 124–125. According to Hara, the Japanese believed that U.S. Navy forces were likely to be in the Solomon Islands area because they had read a report from the [[United Press]] dated 20 October that stated that the United States Navy was preparing for a major sea and air battle in the South Pacific.</ref>
== Aanvang ==
Op of omstreeks 11 Oktober het 'n groot Japannese mag, bestaande uit vliegdekskepe, slagskepe en hul begeleidingsvaartuie, uit Truk vertrek vir 'n verlengde operasie ter ondersteuning van 'n offensief op Guadalcanal in Oktober. Op dieselfde dag het 'n groot konvooi met versterkings Guadalcanal bereik, maar 'n mag van swaar kruisers wat ondersteuning moes bied, is verhoed om Henderson Field te bombardeer en het omgedraai in wat bekend geword het as die Slag van Kaap Esperance. Daarna het drie bombardemente gevolg wat tussen 13 Oktober en 16 Oktober deur slagskepe en swaar kruisers uitgevoer is (die swaarste vlootaanval op die vliegveld tydens die veldtog); die eerste en derde hiervan is uitgevoer deur vaartuie wat van vise-admiraal Nobutake Kondō se vooruit gestuurde mag afgesonder is. Vanaf middernag op 14 Oktober het nog 'n konvooi, bestaande uit vier vragskepe, die grootste deel van sy vrag afgelaai, insluitend tenks en swaar artillerie.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/Azumasan_t.htm|title=Japanese Transports|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Op 15 Oktober is die torpedojaer Meredith, terwyl dit die sleepboot Vireo, wat 'n voorraadbarg gesleep het, begelei het, deur vliegtuie van die Zuikaku en Shokaku opgemerk en gekelder. Op 17 Oktober het die Hiyō en Jun'yō 'n aanvalsmag gestuur om vervoerskepe naby Lunga Point aan te val, maar hulle het geen skade aangerig nie.<ref name="auto">{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/hiyo.htm|title=Imperial lattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die groot aantal oorlogskepe sou in die waters rondom Guadalcanal bly totdat die gevegte in die Slag van die Santa Cruz-eilande beëindig was, en het aan die einde van Oktober na Truk teruggekeer.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/shokaku.htm|title=Imperial Flattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die vliegdekskip Hiyō, wat onlangs in diens gestel is, was oorspronklik deel van die vloot, maar ’n brand in sy masjienkamer op 21 Oktober het hom genoodsaak om na Truk terug te keer vir herstelwerk.<ref name="auto"/> Op 25 Oktober het 6 bomwerpers en 12 vegvliegtuie van die Jun'yo Henderson-vliegveld aangeval, maar min skade aangerig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
Van 20 tot 25 Oktober het Japannese grondmagte op Guadalcanal probeer om Henderson Field in te neem tydens die Slag om Henderson Field, deur middel van 'n groot aanval op die Amerikaanse verdedigers. Die aanval is afgeslaan, met swaar verliese aan die Japannese kant.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 95–97.</ref> Foutiewelik oortuig dat die Japannese leërmagte Henderson Field ingeneem het, het die Japannese op die oggend van 25 Oktober oorlogskepe vanaf die Shortland-eilande na Guadalcanal gestuur om hul grondmagte op die eiland te ondersteun. Amerikaanse vliegtuie van Henderson Field het die konvooi deur die loop van die dag aangeval; hulle het die ligte kruiser Yura tot sink gebring (met hulp van [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17-vliegtuie]] vanaf Espiritu Santo) en die torpedojaer Akizuki beskadig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
Ten spyte van die mislukking van die Japannese grondoffensief en die verlies van die Yura, het die res van die Gesamentlike Vloot op 25 Oktober voortgegaan om naby die suidelike Salomonseilande te maneuvreer, in die hoop om die Geallieerde vlootmagte in 'n geveg te betrek. Die Japannese vlootmagte het nou uit vier vliegdekskepe bestaan (twee groot, een medium en een ligte een), die Hiyō het vertrek weens 'n toevallige brand in sy enjinkamer, met 'n gesamentlike vliegtuigsterkte wat ongeveer gelykstaande was aan dié van drie vliegdekskepe van die Shokaku-klas.
== Verwysings ==
{{verwysings|3}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Tweede Wêreldoorlog]]
c0zjexa8trrn2bxuhzbmofpvzedcwx1
3379237
3379236
2026-11-20T16:55:11Z
Oesjaar
7467
/* Aanvang */ Verbeter
3379237
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Militêre konflik-en
| conflict = Slag van die Santa Cruzeilande
| image = [[Lêer:USS Enterprise-Bat Santa Cruz.jpg|300px]]
| pushpin_map = Stille Oseaan
| pushpin_relief = 1
| coordinates = {{coord|-8|164|format=dms|display=it}}
| caption = {{USS|Enterprise|CV-6|6}} (middel links) en sy skepe wat hom beskerm gedurende die oorlog, 26 Oktober 1942
| part_of = die [[Slag van Guadalcanal]] van die [[Tweede Wêreldoorlog]]
| date = 25–{{start date and age|1942|10|27|df=y}}
| location = Off the [[Santa Cruz Islands]], Pacific Ocean
| result = Beide kante eis 'n oorwinning; sien [[#Nabetragting|Nabetragting]]
| combatant1 = {{vlagland|Verenigde State|1912}}
| combatant2 = {{vlagland|Japannese Keiserryk}}
| commander1 = {{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[William Halsey Jr.|William Halsey]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Thomas C. Kinkaid]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[George D. Murray|George Murray]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Charles P. Mason]]
| commander2 = {{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Nobutake Kondō]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Chūichi Nagumo]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Hiroaki Abe]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Kakuji Kakuta]]
| strength1 = 2 [[Vliegdekskip|vliegdekskep]]e <br> 1 [[slagskip]] <br> 3 swaar kruisers <br> 3 ligte kruisers <br> 14 [[torpedojaer]]s<br> 136 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 63 [[Grumman F4F Wildcat]]s, 47 [[Douglas SBD Dauntless]], en 26 [[Grumman TBF Avenger]]s. The "136" number doesn't include [[Boeing B-17 Flying Fortress]]es based at [[Espiritu Santo]] (who played a small part in the battle) or any seaplanes in the area.</ref>
| strength2 = 3 vliegdekskepe <br> 1 ligte kruiser <br> 4 slagskepe<ref>''Kongō'', ''Haruna'', ''Hiei'', ''Kirishima''. See {{cite web |url=http://www.navweaps.com/index_oob/OOB_WWII_Pacific/OOB_WWII_Santa-Cruz.htm |title=Order of Battle – Battle of the Santa Cruz Islands |access-date=21 September 2009}}</ref> <br> 8 swaar kruisers <br> 2 ligte kruisers <br> 24 torpedojaers <br> 199 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 87 [[A6M Zero]]s, 68 [[Aichi D3A]] dive bombers, 57 [[Nakajima B5N]] torpedo bombers, and one [[Yokosuka D4Y]] command and control aircraft.</ref>
| casualties1 = 266 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 401; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 456. Breakdown of deaths: ''Hornet'' 118, ''Enterprise'' 44, ''Smith'' 57, ''Porter'' 15, ''Pensacola'' 3, ''South Dakota'' 2, ''Morris'' 1, and 22 aircrew. Four U.S. aircrew members were captured by the Japanese. Total U.S. aircraft losses included 32 Wildcats, 31 SBDs, and 18 TBFs.</ref> <br> [[USS Hornet (CV-8)|1 vliegdekskip gekelder]] <br> 1 torpedojaer gekelder <br> 1 vliegdekskip beskadig <br> 1 slagskip beskadig <br> 1 ligte kruiser beskadig <br> 2 torpedojaers beskadig <br> 81 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 22 sterftes, 4 gevang
| casualties2 = 400–500 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 400–401; Peattie, pp. 180, 339; and Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 454. Japanese deaths from damage to ''Zuihō'' aren't known. Known Japanese deaths are: 60 on ''Shōkaku'', 190 on ''Chikuma'', seven on ''Teruzuki'', and 148 aircrew. Total Japanese aircraft losses included 27 [[Mitsubishi A6M Zero]]s, 40 [[dive bomber]]s, 29 [[torpedo bomber]]s, and 1 [[Yokosuka D4Y]]. The aircrew losses included 55 from ''Shōkaku'', 57 from ''Zuikaku'', 9 from ''Zuihō'', and 27 from ''Junyō''.</ref> <br> 1 vliegdekskip swaar beskadig <br> 1 ligte kruiser swaar beskadig <br> 1 swaar kruiser beskadig <br> 1 torpedojaer beskadig <br> 99 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 148 sterftes
| campaignbox = {{Campaignbox Guadalcanal}} <br> {{Campaignbox Solomons}}
}}
Die '''Slag van die Santa Cruz-eilande''' wat tussen 25 en 27 Oktober 1942 plaasgevind het, was die vierde vliegdekskipgeveg van die Stille Oseaan-veldtog tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Dit was ook die vierde groot vlootbotsing tussen die [[Amerikaanse Vloot]] en die [[Japannese Keiserlike Vloot]] tydens die langdurige en strategies belangrike [[Slag van Guadalcanal|Guadalcanal-veldtog]]. Soos in die slae van die [[Slag van die Koraalsee|Koraalsee]], [[Slag van Midway|Midway]] en die Oostelike [[Salomonseilande]], was die skepe van die twee teenstanders selde in mekaar se sig of binne skootafstand van mekaar. In plaas daarvan is byna alle aanvalle deur albei kante uitgevoer deur vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe of landbasisse gelanseer is.
In 'n poging om die Geallieerde magte van Guadalcanal en nabygeleë eilande te verdryf en 'n einde te bring aan die dooiepunt wat sedert September 1942 bestaan het, het die Keiserlike Japannese Leër 'n groot grondoffensief op Guadalcanal vir 20–25 Oktober 1942 beplan. Ter ondersteuning van hierdie offensief, en met die hoop om met Geallieerde vlootmagte slaags te raak, het Japannese vliegdekskepe en ander groot oorlogskepe na 'n posisie naby die suidelike Salomonseilande beweeg. Vanuit hierdie ligging het die Japannese vlootmagte gehoop om enige Geallieerde (hoofsaaklik VSA) vlootmagte, veral vliegdekskipmagte, wat op die grondoffensief gereageer het, aan te val en beslissend te verslaan. Geallieerde vlootmagte het ook gehoop om die Japannese vlootmagte in die geveg te ontmoet, met dieselfde doelwitte om die dooiepunt te verbreek en hul teenstander beslissend te verslaan.
Die Japannese grondoffensief op Guadalcanal was aan die gang met die Slag om Henderson-veld terwyl die vlootoorlogskepe en vliegtuie van die twee teenstanders mekaar op die oggend van 26 Oktober 1942, net noord van die Santa Cruz-eilande, gekonfronteer het. Na 'n uitruil van lugaanvalle deur vliegdekskepe het Geallieerde oppervlakteskepe van die slagveld teruggetrek met die vliegdekskip [[USS Hornet (CV-8)|USS Hornet]] gekelder, en 'n ander vliegdekskip, [[USS Enterprise]], swaar beskadig. Die deelnemende Japannese vliegdekmagte het ook teruggetrek weens skade aan twee vliegdekskepe, swaar vliegtuigverliese en die Japannese leër se mislukking om Henderson-veld te verower.
Santa Cruz was 'n taktiese oorwinning vir die Japannese, beide wat tonnemaat en beheer oor die see rondom Guadalcanal betref. Die verlies van talle onvervangbare, ervare Japannese lugbemannings het egter op die lang termyn 'n strategiese voordeel vir die Geallieerdes geblyk te wees; die Geallieerdes se verliese aan lugbemannings tydens die geveg was relatief laag en is vinnig aangevul. Die Japannese het op 'n groter, beslissende oorwinning gehoop, en dit ook nodig gehad. Die feit dat die vlootgeveg gewen is net nadat die landgeveg verloor is, het beteken dat die geleentheid om hul oorwinning in die geveg uit te buit, reeds verby was.
== Agtergrond ==
Op 8 Augustus 1942 het Geallieerde magte, hoofsaaklik uit die Verenigde State, geland op Guadalcanal, Tulagi en die Florida-eilande in die Salomonseilande, wat destyds deur Japan beset was. Die landings op die eilande was daarop gemik om te verhoed dat die Japannese dit as basisse gebruik om die toevoerroetes tussen die VSA en Australië te bedreig. Verder moes die eilande beveilig word as vertrekpunte vir 'n veldtog wat ten doel gehad het om uiteindelik die groot Japannese basis by Rabaul te neutraliseer, terwyl dit terselfdertyd die Geallieerdes se veldtog in [[Nieu-Guinee]] sou ondersteun. Hierdie landings het die begin gemerk van die veldtog op Guadalcanal, wat ses maande sou duur.<ref>Hogue, ''Pearl Harbor to Guadalcanal'', pp. 235–236.</ref>
Ná die Slag van die Oostelike Solomoneilande op 24–25 Augustus, waarin die vliegdekskip USS Enterprise swaar beskadig en gedwing is om na [[Pearl Harbor]], Hawaii, te vaar, vir 'n maand van omvangryke herstelwerk, het drie Amerikaanse taakmagte met vliegdekskepe in die Suid-Stille Oseaan-gebied agtergebly. Die taakmagte was gesentreer rondom die vlootvliegdekskepe [[USS Wasp (CV-7)|USS Wasp]], [[USS Saratoga (CV-3)|Saratoga]] en Hornet, tesame met hul onderskeie luggroepe en ondersteunende oppervlakoorlogskepe, insluitend slagskepe, [[kruiser]]s en [[torpedojaer]]s, en was hoofsaaklik gestasioneer tussen die Salomonseilande en die eilande van die Nuwe Hebrides ([[Vanuatu]]). In hierdie operasionele gebied was die vliegdekskepe belas met die beveiliging van die kommunikasielyn tussen die vernaamste Geallieerde basisse in [[Nieu-Kaledonië]] en Espiritu Santo; die ondersteuning van Geallieerde grondmagte op Guadalcanal en Tulagi teen enige Japannese teenaanvalle; die dekking van die beweging van voorradeskepe na Guadalcanal; en die aanval op en vernietiging van enige Japannese oorlogskepe, veral vliegdekskepe, wat binne bereik gekom het.<ref>Hammel, ''Carrier Clash'', p. 106.</ref> Die seegebied waarin die Amerikaanse vliegdekskip-taakmagte geopereer het, is deur Amerikaanse magte ''torpedo kruising''<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 335.</ref> genoem, vanweë die hoë konsentrasie Japannese duikbote in die gebied.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 6–7.</ref>
[[Lêer:USS Wasp (CV-7) brennt.jpg|duimnael|USS Wasp brand nadat dit deur 'n torpedo getref is op 15 September]]
Op 31 Augustus is die USS Saratoga deur die Japannese duikboot I-26 met 'n torpedo getref en was dit vir drie maande buite aksie vir herstelwerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 10–12.</ref><ref>After this incident the then U.S. carrier task force commander [[Frank Jack Fletcher]] was relieved of his command and reassigned to shore duty for the remainder of the war. Frank, ''Guadalcanal'', pp. 204–205</ref>
Op 15 September is die USS Wasp getref deur drie torpedo's wat deur die Japannese duikboot I-19 afgevuur is terwyl dit 'n groot versterkings- en hervoorraadkonvooi na Guadalcanal ondersteun het en amper die Japannese vliegdekskepe Shōkaku en Zuikaku aangeval het, wat onttrek het net voordat die twee teenstanders binne bereik van mekaar se vliegtuie gekom het. Met kragonderbrekings weens torpedoskade kon die Wasp se skadebeheerspanne nie die daaropvolgende groot brande beheer nie, en sy is verlaat en self tot sink gebring.<ref>Evans, ''Japanese Navy'', pp. 179–180; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 24–41.
The battleship {{USS|North Carolina|BB-55|2}} and destroyer {{USS|O'Brien|DD-415|2}} were also hit by torpedoes during the same attack. ''O'Brien'' later sank as a result of the torpedo damage, and ''North Carolina'' was under repair at Pearl Harbor until 16 November 1942.</ref>
Alhoewel die VSA nou slegs een operasionele vliegdekskip, die USS Hornet, in die Suid-Stille Oseaan gehad het, het die Geallieerdes steeds lugoorheersing oor die suidelike Salomonseilande behou danksy hul vliegtuie wat by Henderson Field op Guadalcanal gestasioneer was. Snags egter, wanneer vliegtuie nie doeltreffend kon opereer nie, kon die Japannese hul skepe byna na willekeur rondom Guadalcanal laat beweeg. Gevolglik het 'n dooiepunt in die stryd om Guadalcanal ontstaan: die Geallieerdes het bedags voorrade en versterkings na Guadalcanal gebring, terwyl die Japannese snags dieselfde gedoen het met oorlogskepe, wat deur die Geallieerdes die "Tokyo Express" genoem is. Geen van die twee kante kon egter genoeg troepe op die eiland land om 'n beslissende voordeel te behaal nie. Teen middel Oktober het beide kante ongeveer 'n gelyke aantal troepe op die eiland gehad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 19–21, 84–85.</ref> Die dooiepunt is kortstondig onderbreek deur twee vlootaksies waarby groot skepe betrokke was. In die nag van 11–12 Oktober het 'n Amerikaanse vlootmag 'n Japannese vlootmag, wat op pad was om Henderson Field te bombardeer, onderskep en verslaan tydens die Slag van Kaap Esperance. Maar slegs twee nagte later het 'n Japannese mag, wat die slagskepe Haruna en Kongō ingesluit het, Henderson Field suksesvol gebombardeer; hulle het die meeste van die Amerikaanse vliegtuie daar vernietig en ernstige skade aan die vliegveld se fasiliteite aangerig.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 316–319.</ref>
Die VSA het twee stappe gedoen om die dooiepunt in die stryd om Guadalcanal te probeer verbreek. Eerstens is herstelwerk aan die USS Enterprise bespoedig sodat sy so gou moontlik na die Suid-Stille Oseaan kon terugkeer. Op 10 Oktober het die USS Enterprise haar nuwe luggroep (Luggroep 10) ontvang, en op 16 Oktober het sy uit Pearl Harbor vertrek. Op 23 Oktober<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 154–155.</ref> het sy in die Suid-Stille Oseaan aangekom en op 24 Oktober, 273 seemyl (506 km) noordoos van Espiritu Santo, by die USS Hornet en die res van die Geallieerde vlootmagte in die Suid-Stille Oseaan aangesluit.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 145.</ref>
Tweedens het admiraal [[Chester W. Nimitz|Chester Nimitz]], die Geallieerde opperbevelhebber van die Stille Oseaan-magte, op 18 Oktober vise-admiraal Robert L. Ghormley deur vise-admiraal William Halsey jr. vervang as bevelvoerder van die Suid-Stille Oseaan-gebied; in hierdie posisie het hy bevel gevoer oor die Geallieerde magte wat by die veldtog in die Salomonseilande betrokke was.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 134.</ref>
Nimitz was van mening dat Ghormley te eng van visie en pessimisties geword het om die Geallieerde magte doeltreffend te lei in die stryd om Guadalcanal. Halsey is na bewering regoor die Amerikaanse vloot gerespekteer as 'n "vegter".<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 334.</ref> Met die aanvaarding van die bevel het Halsey onmiddellik begin om planne te maak om die Japannese vlootmagte in 'n geveg in te lok; hy het aan Nimitz geskryf: "Ek moes feitlik onmiddellik begin terugslaan."<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 150.</ref>
Die Japannese Gekombineerde Vloot het ook gepoog om Geallieerde vlootmagte te betrek in wat gehoop is om 'n beslissende geveg te wees. Twee vloot vliegdekskepe, Hiyō en Jun'yō, sowel as die ligte vliegdekskip Zuihō, het vroeg in Oktober by die hoof Japannese vlootbasis by Truk Atoll aangekom en by Shōkaku en Zuikaku aangesluit. Met vyf vliegdekskepe wat volledig toegerus was met luggroepe, plus hul talle slagskepe, kruisers en torpedojaers, was die Japannese Gekombineerde Vloot, onder leiding van Admiraal Isoroku Yamamoto, vol vertroue dat dit die nederlaag by die Slag van Midway kon vergoed.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 146–149.</ref> Afgesien van 'n paar lugaanvalle op Henderson Field in Oktober, het die Japannese vliegdekskepe en hul ondersteunende oorlogskepe in die noordwestelike gebied van die Salomonseilande gebly, buite die stryd om Guadalcanal, terwyl hulle op 'n geleentheid gewag het om nader te beweeg en die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val. Met die Japannese leër se volgende beplande groot grondaanval op Geallieerde magte op Guadalcanal wat vir 20 Oktober vasgestel is, het Yamamoto se oorlogskepe na die suidelike Salomonseilande begin beweeg om die offensief te ondersteun en gereed te wees om enige vyandelike skepe, veral vliegdekskepe, wat sou naderkom om die Geallieerde verdediging op Guadalcanal te ondersteun, aan te val.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', pp. 124–125. According to Hara, the Japanese believed that U.S. Navy forces were likely to be in the Solomon Islands area because they had read a report from the [[United Press]] dated 20 October that stated that the United States Navy was preparing for a major sea and air battle in the South Pacific.</ref>
== Aanvang ==
Op of omstreeks 11 Oktober het 'n groot Japannese mag, bestaande uit vliegdekskepe, slagskepe en hul begeleidingsvaartuie, uit Truk vertrek vir 'n verlengde operasie ter ondersteuning van 'n offensief op Guadalcanal in Oktober. Op dieselfde dag het 'n groot konvooi met versterkings Guadalcanal bereik, maar 'n mag van swaar kruisers wat ondersteuning moes bied, is verhoed om Henderson Field te bombardeer en het omgedraai in wat bekend geword het as die Slag van Kaap Esperance. Daarna het drie bombardemente gevolg wat tussen 13 Oktober en 16 Oktober deur slagskepe en swaar kruisers uitgevoer is (die swaarste vlootaanval op die vliegveld tydens die veldtog); die eerste en derde hiervan is uitgevoer deur vaartuie wat van vise-admiraal Nobutake Kondō se vooruit gestuurde mag afgesonder is. Vanaf middernag op 14 Oktober het nog 'n konvooi, bestaande uit vier vragskepe, die grootste deel van sy vrag afgelaai, insluitend tenks en swaar artillerie.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/Azumasan_t.htm|title=Japanese Transports|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Op 15 Oktober is die torpedojaer Meredith, terwyl dit die sleepboot Vireo, wat 'n voorraadbarg gesleep het, begelei het, deur vliegtuie van die Zuikaku en Shokaku opgemerk en gekelder. Op 17 Oktober het die Hiyō en Jun'yō 'n aanvalsmag gestuur om vervoerskepe naby Lunga Point aan te val, maar hulle het geen skade aangerig nie.<ref name="auto">{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/hiyo.htm|title=Imperial lattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die groot aantal oorlogskepe sou in die waters rondom Guadalcanal bly totdat die gevegte in die Slag van die Santa Cruz-eilande beëindig was, en het aan die einde van Oktober na Truk teruggekeer.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/shokaku.htm|title=Imperial Flattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die vliegdekskip Hiyō, wat onlangs in diens gestel is, was oorspronklik deel van die vloot, maar ’n brand in sy masjienkamer op 21 Oktober het hom genoodsaak om na Truk terug te keer vir herstelwerk.<ref name="auto"/> Op 25 Oktober het 6 bomwerpers en 12 vegvliegtuie van die Jun'yo Henderson-vliegveld aangeval, maar min skade aangerig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
Van 20 tot 25 Oktober het Japannese grondmagte op Guadalcanal probeer om Henderson Field in te neem tydens die Slag om Henderson Field, deur middel van 'n groot aanval op die Amerikaanse verdedigers. Die aanval is afgeslaan, met swaar verliese aan die Japannese kant.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 95–97.</ref> Foutiewelik oortuig dat die Japannese leërmagte Henderson Field ingeneem het, het die Japannese op die oggend van 25 Oktober oorlogskepe vanaf die Shortland-eilande na Guadalcanal gestuur om hul grondmagte op die eiland te ondersteun. Amerikaanse vliegtuie van Henderson Field het die konvooi deur die loop van die dag aangeval; hulle het die ligte kruiser Yura tot sink gebring (met hulp van [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17-vliegtuie]] vanaf Espiritu Santo) en die torpedojaer Akizuki beskadig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
Ten spyte van die mislukking van die Japannese grondoffensief en die verlies van die Yura, het die res van die Gesamentlike Vloot op 25 Oktober voortgegaan om naby die suidelike Salomonseilande te maneuvreer, in die hoop om die Geallieerde vlootmagte in 'n geveg te betrek. Die Japannese vlootmagte het nou uit vier vliegdekskepe bestaan (twee groot, een medium en een ligte een), die Hiyō het vertrek weens 'n toevallige brand in sy enjinkamer, met 'n gesamentlike vliegtuigsterkte wat ongeveer gelykstaande was aan dié van drie vliegdekskepe van die Shokaku-klas.
Die Japannese vlootmagte was in drie groepe verdeel: die voorhoedemag, bestaande uit die Jun'yō, vier swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van Kondō aan boord van die swaar kruiser Atago, met 'n ondersteuningsgroep bestaande uit twee slagskepe en twee torpedojaers onder bevel van skout-admiraal Takeo Kurita. Die hoofmag bestaande uit die Shōkaku, Zuikaku en Zuihō, plus een swaar kruiser en agt torpedojaers, onder bevel van vise-admiraal Chūichi Nagumo aan boord van die Shōkaku. Die agterhoede het bestaan uit twee slagskepe, drie swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van skout-admiraal Hiroaki Abe aan boord van die slagskip Hiei. Benewens sy bevel oor die voorhoedemag, het Kondō ook opgetree as die bevelvoerder van al drie magte.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 374–375.</ref>
== Verwysings ==
{{verwysings|3}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Tweede Wêreldoorlog]]
kbrukge1qtynj9yszomf56095ndogk6
3379250
3379237
2026-11-20T17:14:48Z
Oesjaar
7467
/* Aanvang */ Die aanvang is klaar...
3379250
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Militêre konflik-en
| conflict = Slag van die Santa Cruzeilande
| image = [[Lêer:USS Enterprise-Bat Santa Cruz.jpg|300px]]
| pushpin_map = Stille Oseaan
| pushpin_relief = 1
| coordinates = {{coord|-8|164|format=dms|display=it}}
| caption = {{USS|Enterprise|CV-6|6}} (middel links) en sy skepe wat hom beskerm gedurende die oorlog, 26 Oktober 1942
| part_of = die [[Slag van Guadalcanal]] van die [[Tweede Wêreldoorlog]]
| date = 25–{{start date and age|1942|10|27|df=y}}
| location = Off the [[Santa Cruz Islands]], Pacific Ocean
| result = Beide kante eis 'n oorwinning; sien [[#Nabetragting|Nabetragting]]
| combatant1 = {{vlagland|Verenigde State|1912}}
| combatant2 = {{vlagland|Japannese Keiserryk}}
| commander1 = {{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[William Halsey Jr.|William Halsey]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Thomas C. Kinkaid]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[George D. Murray|George Murray]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Charles P. Mason]]
| commander2 = {{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Nobutake Kondō]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Chūichi Nagumo]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Hiroaki Abe]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Kakuji Kakuta]]
| strength1 = 2 [[Vliegdekskip|vliegdekskep]]e <br> 1 [[slagskip]] <br> 3 swaar kruisers <br> 3 ligte kruisers <br> 14 [[torpedojaer]]s<br> 136 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 63 [[Grumman F4F Wildcat]]s, 47 [[Douglas SBD Dauntless]], en 26 [[Grumman TBF Avenger]]s. The "136" number doesn't include [[Boeing B-17 Flying Fortress]]es based at [[Espiritu Santo]] (who played a small part in the battle) or any seaplanes in the area.</ref>
| strength2 = 3 vliegdekskepe <br> 1 ligte kruiser <br> 4 slagskepe<ref>''Kongō'', ''Haruna'', ''Hiei'', ''Kirishima''. See {{cite web |url=http://www.navweaps.com/index_oob/OOB_WWII_Pacific/OOB_WWII_Santa-Cruz.htm |title=Order of Battle – Battle of the Santa Cruz Islands |access-date=21 September 2009}}</ref> <br> 8 swaar kruisers <br> 2 ligte kruisers <br> 24 torpedojaers <br> 199 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 87 [[A6M Zero]]s, 68 [[Aichi D3A]] dive bombers, 57 [[Nakajima B5N]] torpedo bombers, and one [[Yokosuka D4Y]] command and control aircraft.</ref>
| casualties1 = 266 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 401; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 456. Breakdown of deaths: ''Hornet'' 118, ''Enterprise'' 44, ''Smith'' 57, ''Porter'' 15, ''Pensacola'' 3, ''South Dakota'' 2, ''Morris'' 1, and 22 aircrew. Four U.S. aircrew members were captured by the Japanese. Total U.S. aircraft losses included 32 Wildcats, 31 SBDs, and 18 TBFs.</ref> <br> [[USS Hornet (CV-8)|1 vliegdekskip gekelder]] <br> 1 torpedojaer gekelder <br> 1 vliegdekskip beskadig <br> 1 slagskip beskadig <br> 1 ligte kruiser beskadig <br> 2 torpedojaers beskadig <br> 81 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 22 sterftes, 4 gevang
| casualties2 = 400–500 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 400–401; Peattie, pp. 180, 339; and Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 454. Japanese deaths from damage to ''Zuihō'' aren't known. Known Japanese deaths are: 60 on ''Shōkaku'', 190 on ''Chikuma'', seven on ''Teruzuki'', and 148 aircrew. Total Japanese aircraft losses included 27 [[Mitsubishi A6M Zero]]s, 40 [[dive bomber]]s, 29 [[torpedo bomber]]s, and 1 [[Yokosuka D4Y]]. The aircrew losses included 55 from ''Shōkaku'', 57 from ''Zuikaku'', 9 from ''Zuihō'', and 27 from ''Junyō''.</ref> <br> 1 vliegdekskip swaar beskadig <br> 1 ligte kruiser swaar beskadig <br> 1 swaar kruiser beskadig <br> 1 torpedojaer beskadig <br> 99 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 148 sterftes
| campaignbox = {{Campaignbox Guadalcanal}} <br> {{Campaignbox Solomons}}
}}
Die '''Slag van die Santa Cruz-eilande''' wat tussen 25 en 27 Oktober 1942 plaasgevind het, was die vierde vliegdekskipgeveg van die Stille Oseaan-veldtog tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Dit was ook die vierde groot vlootbotsing tussen die [[Amerikaanse Vloot]] en die [[Japannese Keiserlike Vloot]] tydens die langdurige en strategies belangrike [[Slag van Guadalcanal|Guadalcanal-veldtog]]. Soos in die slae van die [[Slag van die Koraalsee|Koraalsee]], [[Slag van Midway|Midway]] en die Oostelike [[Salomonseilande]], was die skepe van die twee teenstanders selde in mekaar se sig of binne skootafstand van mekaar. In plaas daarvan is byna alle aanvalle deur albei kante uitgevoer deur vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe of landbasisse gelanseer is.
In 'n poging om die Geallieerde magte van Guadalcanal en nabygeleë eilande te verdryf en 'n einde te bring aan die dooiepunt wat sedert September 1942 bestaan het, het die Keiserlike Japannese Leër 'n groot grondoffensief op Guadalcanal vir 20–25 Oktober 1942 beplan. Ter ondersteuning van hierdie offensief, en met die hoop om met Geallieerde vlootmagte slaags te raak, het Japannese vliegdekskepe en ander groot oorlogskepe na 'n posisie naby die suidelike Salomonseilande beweeg. Vanuit hierdie ligging het die Japannese vlootmagte gehoop om enige Geallieerde (hoofsaaklik VSA) vlootmagte, veral vliegdekskipmagte, wat op die grondoffensief gereageer het, aan te val en beslissend te verslaan. Geallieerde vlootmagte het ook gehoop om die Japannese vlootmagte in die geveg te ontmoet, met dieselfde doelwitte om die dooiepunt te verbreek en hul teenstander beslissend te verslaan.
Die Japannese grondoffensief op Guadalcanal was aan die gang met die Slag om Henderson-veld terwyl die vlootoorlogskepe en vliegtuie van die twee teenstanders mekaar op die oggend van 26 Oktober 1942, net noord van die Santa Cruz-eilande, gekonfronteer het. Na 'n uitruil van lugaanvalle deur vliegdekskepe het Geallieerde oppervlakteskepe van die slagveld teruggetrek met die vliegdekskip [[USS Hornet (CV-8)|USS Hornet]] gekelder, en 'n ander vliegdekskip, [[USS Enterprise]], swaar beskadig. Die deelnemende Japannese vliegdekmagte het ook teruggetrek weens skade aan twee vliegdekskepe, swaar vliegtuigverliese en die Japannese leër se mislukking om Henderson-veld te verower.
Santa Cruz was 'n taktiese oorwinning vir die Japannese, beide wat tonnemaat en beheer oor die see rondom Guadalcanal betref. Die verlies van talle onvervangbare, ervare Japannese lugbemannings het egter op die lang termyn 'n strategiese voordeel vir die Geallieerdes geblyk te wees; die Geallieerdes se verliese aan lugbemannings tydens die geveg was relatief laag en is vinnig aangevul. Die Japannese het op 'n groter, beslissende oorwinning gehoop, en dit ook nodig gehad. Die feit dat die vlootgeveg gewen is net nadat die landgeveg verloor is, het beteken dat die geleentheid om hul oorwinning in die geveg uit te buit, reeds verby was.
== Agtergrond ==
Op 8 Augustus 1942 het Geallieerde magte, hoofsaaklik uit die Verenigde State, geland op Guadalcanal, Tulagi en die Florida-eilande in die Salomonseilande, wat destyds deur Japan beset was. Die landings op die eilande was daarop gemik om te verhoed dat die Japannese dit as basisse gebruik om die toevoerroetes tussen die VSA en Australië te bedreig. Verder moes die eilande beveilig word as vertrekpunte vir 'n veldtog wat ten doel gehad het om uiteindelik die groot Japannese basis by Rabaul te neutraliseer, terwyl dit terselfdertyd die Geallieerdes se veldtog in [[Nieu-Guinee]] sou ondersteun. Hierdie landings het die begin gemerk van die veldtog op Guadalcanal, wat ses maande sou duur.<ref>Hogue, ''Pearl Harbor to Guadalcanal'', pp. 235–236.</ref>
Ná die Slag van die Oostelike Solomoneilande op 24–25 Augustus, waarin die vliegdekskip USS Enterprise swaar beskadig en gedwing is om na [[Pearl Harbor]], Hawaii, te vaar, vir 'n maand van omvangryke herstelwerk, het drie Amerikaanse taakmagte met vliegdekskepe in die Suid-Stille Oseaan-gebied agtergebly. Die taakmagte was gesentreer rondom die vlootvliegdekskepe [[USS Wasp (CV-7)|USS Wasp]], [[USS Saratoga (CV-3)|Saratoga]] en Hornet, tesame met hul onderskeie luggroepe en ondersteunende oppervlakoorlogskepe, insluitend slagskepe, [[kruiser]]s en [[torpedojaer]]s, en was hoofsaaklik gestasioneer tussen die Salomonseilande en die eilande van die Nuwe Hebrides ([[Vanuatu]]). In hierdie operasionele gebied was die vliegdekskepe belas met die beveiliging van die kommunikasielyn tussen die vernaamste Geallieerde basisse in [[Nieu-Kaledonië]] en Espiritu Santo; die ondersteuning van Geallieerde grondmagte op Guadalcanal en Tulagi teen enige Japannese teenaanvalle; die dekking van die beweging van voorradeskepe na Guadalcanal; en die aanval op en vernietiging van enige Japannese oorlogskepe, veral vliegdekskepe, wat binne bereik gekom het.<ref>Hammel, ''Carrier Clash'', p. 106.</ref> Die seegebied waarin die Amerikaanse vliegdekskip-taakmagte geopereer het, is deur Amerikaanse magte ''torpedo kruising''<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 335.</ref> genoem, vanweë die hoë konsentrasie Japannese duikbote in die gebied.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 6–7.</ref>
[[Lêer:USS Wasp (CV-7) brennt.jpg|duimnael|USS Wasp brand nadat dit deur 'n torpedo getref is op 15 September]]
Op 31 Augustus is die USS Saratoga deur die Japannese duikboot I-26 met 'n torpedo getref en was dit vir drie maande buite aksie vir herstelwerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 10–12.</ref><ref>After this incident the then U.S. carrier task force commander [[Frank Jack Fletcher]] was relieved of his command and reassigned to shore duty for the remainder of the war. Frank, ''Guadalcanal'', pp. 204–205</ref>
Op 15 September is die USS Wasp getref deur drie torpedo's wat deur die Japannese duikboot I-19 afgevuur is terwyl dit 'n groot versterkings- en hervoorraadkonvooi na Guadalcanal ondersteun het en amper die Japannese vliegdekskepe Shōkaku en Zuikaku aangeval het, wat onttrek het net voordat die twee teenstanders binne bereik van mekaar se vliegtuie gekom het. Met kragonderbrekings weens torpedoskade kon die Wasp se skadebeheerspanne nie die daaropvolgende groot brande beheer nie, en sy is verlaat en self tot sink gebring.<ref>Evans, ''Japanese Navy'', pp. 179–180; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 24–41.
The battleship {{USS|North Carolina|BB-55|2}} and destroyer {{USS|O'Brien|DD-415|2}} were also hit by torpedoes during the same attack. ''O'Brien'' later sank as a result of the torpedo damage, and ''North Carolina'' was under repair at Pearl Harbor until 16 November 1942.</ref>
Alhoewel die VSA nou slegs een operasionele vliegdekskip, die USS Hornet, in die Suid-Stille Oseaan gehad het, het die Geallieerdes steeds lugoorheersing oor die suidelike Salomonseilande behou danksy hul vliegtuie wat by Henderson Field op Guadalcanal gestasioneer was. Snags egter, wanneer vliegtuie nie doeltreffend kon opereer nie, kon die Japannese hul skepe byna na willekeur rondom Guadalcanal laat beweeg. Gevolglik het 'n dooiepunt in die stryd om Guadalcanal ontstaan: die Geallieerdes het bedags voorrade en versterkings na Guadalcanal gebring, terwyl die Japannese snags dieselfde gedoen het met oorlogskepe, wat deur die Geallieerdes die "Tokyo Express" genoem is. Geen van die twee kante kon egter genoeg troepe op die eiland land om 'n beslissende voordeel te behaal nie. Teen middel Oktober het beide kante ongeveer 'n gelyke aantal troepe op die eiland gehad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 19–21, 84–85.</ref> Die dooiepunt is kortstondig onderbreek deur twee vlootaksies waarby groot skepe betrokke was. In die nag van 11–12 Oktober het 'n Amerikaanse vlootmag 'n Japannese vlootmag, wat op pad was om Henderson Field te bombardeer, onderskep en verslaan tydens die Slag van Kaap Esperance. Maar slegs twee nagte later het 'n Japannese mag, wat die slagskepe Haruna en Kongō ingesluit het, Henderson Field suksesvol gebombardeer; hulle het die meeste van die Amerikaanse vliegtuie daar vernietig en ernstige skade aan die vliegveld se fasiliteite aangerig.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 316–319.</ref>
Die VSA het twee stappe gedoen om die dooiepunt in die stryd om Guadalcanal te probeer verbreek. Eerstens is herstelwerk aan die USS Enterprise bespoedig sodat sy so gou moontlik na die Suid-Stille Oseaan kon terugkeer. Op 10 Oktober het die USS Enterprise haar nuwe luggroep (Luggroep 10) ontvang, en op 16 Oktober het sy uit Pearl Harbor vertrek. Op 23 Oktober<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 154–155.</ref> het sy in die Suid-Stille Oseaan aangekom en op 24 Oktober, 273 seemyl (506 km) noordoos van Espiritu Santo, by die USS Hornet en die res van die Geallieerde vlootmagte in die Suid-Stille Oseaan aangesluit.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 145.</ref>
Tweedens het admiraal [[Chester W. Nimitz|Chester Nimitz]], die Geallieerde opperbevelhebber van die Stille Oseaan-magte, op 18 Oktober vise-admiraal Robert L. Ghormley deur vise-admiraal William Halsey jr. vervang as bevelvoerder van die Suid-Stille Oseaan-gebied; in hierdie posisie het hy bevel gevoer oor die Geallieerde magte wat by die veldtog in die Salomonseilande betrokke was.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 134.</ref>
Nimitz was van mening dat Ghormley te eng van visie en pessimisties geword het om die Geallieerde magte doeltreffend te lei in die stryd om Guadalcanal. Halsey is na bewering regoor die Amerikaanse vloot gerespekteer as 'n "vegter".<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 334.</ref> Met die aanvaarding van die bevel het Halsey onmiddellik begin om planne te maak om die Japannese vlootmagte in 'n geveg in te lok; hy het aan Nimitz geskryf: "Ek moes feitlik onmiddellik begin terugslaan."<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 150.</ref>
Die Japannese Gekombineerde Vloot het ook gepoog om Geallieerde vlootmagte te betrek in wat gehoop is om 'n beslissende geveg te wees. Twee vloot vliegdekskepe, Hiyō en Jun'yō, sowel as die ligte vliegdekskip Zuihō, het vroeg in Oktober by die hoof Japannese vlootbasis by Truk Atoll aangekom en by Shōkaku en Zuikaku aangesluit. Met vyf vliegdekskepe wat volledig toegerus was met luggroepe, plus hul talle slagskepe, kruisers en torpedojaers, was die Japannese Gekombineerde Vloot, onder leiding van Admiraal Isoroku Yamamoto, vol vertroue dat dit die nederlaag by die Slag van Midway kon vergoed.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 146–149.</ref> Afgesien van 'n paar lugaanvalle op Henderson Field in Oktober, het die Japannese vliegdekskepe en hul ondersteunende oorlogskepe in die noordwestelike gebied van die Salomonseilande gebly, buite die stryd om Guadalcanal, terwyl hulle op 'n geleentheid gewag het om nader te beweeg en die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val. Met die Japannese leër se volgende beplande groot grondaanval op Geallieerde magte op Guadalcanal wat vir 20 Oktober vasgestel is, het Yamamoto se oorlogskepe na die suidelike Salomonseilande begin beweeg om die offensief te ondersteun en gereed te wees om enige vyandelike skepe, veral vliegdekskepe, wat sou naderkom om die Geallieerde verdediging op Guadalcanal te ondersteun, aan te val.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', pp. 124–125. According to Hara, the Japanese believed that U.S. Navy forces were likely to be in the Solomon Islands area because they had read a report from the [[United Press]] dated 20 October that stated that the United States Navy was preparing for a major sea and air battle in the South Pacific.</ref>
== Aanvang ==
Op of omstreeks 11 Oktober het 'n groot Japannese mag, bestaande uit vliegdekskepe, slagskepe en hul begeleidingsvaartuie, uit Truk vertrek vir 'n verlengde operasie ter ondersteuning van 'n offensief op Guadalcanal in Oktober. Op dieselfde dag het 'n groot konvooi met versterkings Guadalcanal bereik, maar 'n mag van swaar kruisers wat ondersteuning moes bied, is verhoed om Henderson Field te bombardeer en het omgedraai in wat bekend geword het as die Slag van Kaap Esperance. Daarna het drie bombardemente gevolg wat tussen 13 Oktober en 16 Oktober deur slagskepe en swaar kruisers uitgevoer is (die swaarste vlootaanval op die vliegveld tydens die veldtog); die eerste en derde hiervan is uitgevoer deur vaartuie wat van vise-admiraal Nobutake Kondō se vooruit gestuurde mag afgesonder is. Vanaf middernag op 14 Oktober het nog 'n konvooi, bestaande uit vier vragskepe, die grootste deel van sy vrag afgelaai, insluitend tenks en swaar artillerie.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/Azumasan_t.htm|title=Japanese Transports|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Op 15 Oktober is die torpedojaer Meredith, terwyl dit die sleepboot Vireo, wat 'n voorraadbarg gesleep het, begelei het, deur vliegtuie van die Zuikaku en Shokaku opgemerk en gekelder. Op 17 Oktober het die Hiyō en Jun'yō 'n aanvalsmag gestuur om vervoerskepe naby Lunga Point aan te val, maar hulle het geen skade aangerig nie.<ref name="auto">{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/hiyo.htm|title=Imperial lattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die groot aantal oorlogskepe sou in die waters rondom Guadalcanal bly totdat die gevegte in die Slag van die Santa Cruz-eilande beëindig was, en het aan die einde van Oktober na Truk teruggekeer.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/shokaku.htm|title=Imperial Flattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die vliegdekskip Hiyō, wat onlangs in diens gestel is, was oorspronklik deel van die vloot, maar ’n brand in sy masjienkamer op 21 Oktober het hom genoodsaak om na Truk terug te keer vir herstelwerk.<ref name="auto"/> Op 25 Oktober het 6 bomwerpers en 12 vegvliegtuie van die Jun'yo Henderson-vliegveld aangeval, maar min skade aangerig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
Van 20 tot 25 Oktober het Japannese grondmagte op Guadalcanal probeer om Henderson Field in te neem tydens die Slag om Henderson Field, deur middel van 'n groot aanval op die Amerikaanse verdedigers. Die aanval is afgeslaan, met swaar verliese aan die Japannese kant.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 95–97.</ref> Foutiewelik oortuig dat die Japannese leërmagte Henderson Field ingeneem het, het die Japannese op die oggend van 25 Oktober oorlogskepe vanaf die Shortland-eilande na Guadalcanal gestuur om hul grondmagte op die eiland te ondersteun. Amerikaanse vliegtuie van Henderson Field het die konvooi deur die loop van die dag aangeval; hulle het die ligte kruiser Yura tot sink gebring (met hulp van [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17-vliegtuie]] vanaf Espiritu Santo) en die torpedojaer Akizuki beskadig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
Ten spyte van die mislukking van die Japannese grondoffensief en die verlies van die Yura, het die res van die Gesamentlike Vloot op 25 Oktober voortgegaan om naby die suidelike Salomonseilande te maneuvreer, in die hoop om die Geallieerde vlootmagte in 'n geveg te betrek. Die Japannese vlootmagte het nou uit vier vliegdekskepe bestaan (twee groot, een medium en een ligte een), die Hiyō het vertrek weens 'n toevallige brand in sy enjinkamer, met 'n gesamentlike vliegtuigsterkte wat ongeveer gelykstaande was aan dié van drie vliegdekskepe van die Shokaku-klas.
Die Japannese vlootmagte was in drie groepe verdeel: die voorhoedemag, bestaande uit die Jun'yō, vier swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van Kondō aan boord van die swaar kruiser Atago, met 'n ondersteuningsgroep bestaande uit twee slagskepe en twee torpedojaers onder bevel van skout-admiraal Takeo Kurita; die hoofmag bestaande uit die Shōkaku, Zuikaku en Zuihō, plus een swaar kruiser en agt torpedojaers, onder bevel van vise-admiraal Chūichi Nagumo aan boord van die Shōkaku en die agterhoede bestaande uit twee slagskepe, drie swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van skout-admiraal Hiroaki Abe aan boord van die slagskip Hiei. Benewens sy bevel oor die voorhoedemag, het Kondō ook opgetree as die bevelvoerder van al drie magte.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 374–375.</ref>
Aan die Amerikaanse kant het die taakgroepe van die Hornet en Enterprise (onder bevel van skout-admiraal Thomas Kinkaid) op 25 Oktober na die noorde van die Santa Cruz-eilande beweeg, op soek na die Japannese vlootmagte. Die Amerikaanse oorlogskepe was ontplooi as twee vliegdekskipgroepe, wat ongeveer 10 seemyl (19 km) van mekaar geskei was. 'n Amerikaanse PBY Catalina-verkenningswatervliegtuig, gestasioneer op die Santa Cruz-eilande, het om 11:03 die vliegdekskepe van die Japannese hoofmag opgespoor. Die Japannese vliegdekskepe was egter ongeveer 355 seemyl (657 km) van die Amerikaanse mag af, net buite die reikafstand van vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe opereer. Kinkaid, wat gehoop het om die afstand te verklein ten einde daardie dag aan te val, het op volspoed na die Japannese vliegdekskepe gestoom en om 14:25 'n aanvalsmag van 23 vliegtuie gelanseer. Die Japannese, wat geweet het dat hulle deur Amerikaanse vliegtuie opgemerk is, maar nie geweet het waar die Amerikaanse vliegdekskepe was nie, het na die noorde gedraai om buite bereik van die Amerikaanse vliegdekskipvliegtuie te bly.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 127.</ref> Die Amerikaanse aanvalsmag het na sy vliegdekskepe teruggekeer sonder om die Japannese oorlogskepe te vind.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 163–174.</ref>
== Verwysings ==
{{verwysings|3}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Tweede Wêreldoorlog]]
4kvsz3d8ev1jk7ty2mt3g1xxitpdgmd
3379251
3379250
2026-11-20T17:15:38Z
Oesjaar
7467
/* Aanvang */ Beter woord.
3379251
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Militêre konflik-en
| conflict = Slag van die Santa Cruzeilande
| image = [[Lêer:USS Enterprise-Bat Santa Cruz.jpg|300px]]
| pushpin_map = Stille Oseaan
| pushpin_relief = 1
| coordinates = {{coord|-8|164|format=dms|display=it}}
| caption = {{USS|Enterprise|CV-6|6}} (middel links) en sy skepe wat hom beskerm gedurende die oorlog, 26 Oktober 1942
| part_of = die [[Slag van Guadalcanal]] van die [[Tweede Wêreldoorlog]]
| date = 25–{{start date and age|1942|10|27|df=y}}
| location = Off the [[Santa Cruz Islands]], Pacific Ocean
| result = Beide kante eis 'n oorwinning; sien [[#Nabetragting|Nabetragting]]
| combatant1 = {{vlagland|Verenigde State|1912}}
| combatant2 = {{vlagland|Japannese Keiserryk}}
| commander1 = {{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[William Halsey Jr.|William Halsey]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Thomas C. Kinkaid]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[George D. Murray|George Murray]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Charles P. Mason]]
| commander2 = {{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Nobutake Kondō]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Chūichi Nagumo]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Hiroaki Abe]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Kakuji Kakuta]]
| strength1 = 2 [[Vliegdekskip|vliegdekskep]]e <br> 1 [[slagskip]] <br> 3 swaar kruisers <br> 3 ligte kruisers <br> 14 [[torpedojaer]]s<br> 136 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 63 [[Grumman F4F Wildcat]]s, 47 [[Douglas SBD Dauntless]], en 26 [[Grumman TBF Avenger]]s. The "136" number doesn't include [[Boeing B-17 Flying Fortress]]es based at [[Espiritu Santo]] (who played a small part in the battle) or any seaplanes in the area.</ref>
| strength2 = 3 vliegdekskepe <br> 1 ligte kruiser <br> 4 slagskepe<ref>''Kongō'', ''Haruna'', ''Hiei'', ''Kirishima''. See {{cite web |url=http://www.navweaps.com/index_oob/OOB_WWII_Pacific/OOB_WWII_Santa-Cruz.htm |title=Order of Battle – Battle of the Santa Cruz Islands |access-date=21 September 2009}}</ref> <br> 8 swaar kruisers <br> 2 ligte kruisers <br> 24 torpedojaers <br> 199 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 87 [[A6M Zero]]s, 68 [[Aichi D3A]] dive bombers, 57 [[Nakajima B5N]] torpedo bombers, and one [[Yokosuka D4Y]] command and control aircraft.</ref>
| casualties1 = 266 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 401; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 456. Breakdown of deaths: ''Hornet'' 118, ''Enterprise'' 44, ''Smith'' 57, ''Porter'' 15, ''Pensacola'' 3, ''South Dakota'' 2, ''Morris'' 1, and 22 aircrew. Four U.S. aircrew members were captured by the Japanese. Total U.S. aircraft losses included 32 Wildcats, 31 SBDs, and 18 TBFs.</ref> <br> [[USS Hornet (CV-8)|1 vliegdekskip gekelder]] <br> 1 torpedojaer gekelder <br> 1 vliegdekskip beskadig <br> 1 slagskip beskadig <br> 1 ligte kruiser beskadig <br> 2 torpedojaers beskadig <br> 81 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 22 sterftes, 4 gevang
| casualties2 = 400–500 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 400–401; Peattie, pp. 180, 339; and Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 454. Japanese deaths from damage to ''Zuihō'' aren't known. Known Japanese deaths are: 60 on ''Shōkaku'', 190 on ''Chikuma'', seven on ''Teruzuki'', and 148 aircrew. Total Japanese aircraft losses included 27 [[Mitsubishi A6M Zero]]s, 40 [[dive bomber]]s, 29 [[torpedo bomber]]s, and 1 [[Yokosuka D4Y]]. The aircrew losses included 55 from ''Shōkaku'', 57 from ''Zuikaku'', 9 from ''Zuihō'', and 27 from ''Junyō''.</ref> <br> 1 vliegdekskip swaar beskadig <br> 1 ligte kruiser swaar beskadig <br> 1 swaar kruiser beskadig <br> 1 torpedojaer beskadig <br> 99 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 148 sterftes
| campaignbox = {{Campaignbox Guadalcanal}} <br> {{Campaignbox Solomons}}
}}
Die '''Slag van die Santa Cruz-eilande''' wat tussen 25 en 27 Oktober 1942 plaasgevind het, was die vierde vliegdekskipgeveg van die Stille Oseaan-veldtog tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Dit was ook die vierde groot vlootbotsing tussen die [[Amerikaanse Vloot]] en die [[Japannese Keiserlike Vloot]] tydens die langdurige en strategies belangrike [[Slag van Guadalcanal|Guadalcanal-veldtog]]. Soos in die slae van die [[Slag van die Koraalsee|Koraalsee]], [[Slag van Midway|Midway]] en die Oostelike [[Salomonseilande]], was die skepe van die twee teenstanders selde in mekaar se sig of binne skootafstand van mekaar. In plaas daarvan is byna alle aanvalle deur albei kante uitgevoer deur vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe of landbasisse gelanseer is.
In 'n poging om die Geallieerde magte van Guadalcanal en nabygeleë eilande te verdryf en 'n einde te bring aan die dooiepunt wat sedert September 1942 bestaan het, het die Keiserlike Japannese Leër 'n groot grondoffensief op Guadalcanal vir 20–25 Oktober 1942 beplan. Ter ondersteuning van hierdie offensief, en met die hoop om met Geallieerde vlootmagte slaags te raak, het Japannese vliegdekskepe en ander groot oorlogskepe na 'n posisie naby die suidelike Salomonseilande beweeg. Vanuit hierdie ligging het die Japannese vlootmagte gehoop om enige Geallieerde (hoofsaaklik VSA) vlootmagte, veral vliegdekskipmagte, wat op die grondoffensief gereageer het, aan te val en beslissend te verslaan. Geallieerde vlootmagte het ook gehoop om die Japannese vlootmagte in die geveg te ontmoet, met dieselfde doelwitte om die dooiepunt te verbreek en hul teenstander beslissend te verslaan.
Die Japannese grondoffensief op Guadalcanal was aan die gang met die Slag om Henderson-veld terwyl die vlootoorlogskepe en vliegtuie van die twee teenstanders mekaar op die oggend van 26 Oktober 1942, net noord van die Santa Cruz-eilande, gekonfronteer het. Na 'n uitruil van lugaanvalle deur vliegdekskepe het Geallieerde oppervlakteskepe van die slagveld teruggetrek met die vliegdekskip [[USS Hornet (CV-8)|USS Hornet]] gekelder, en 'n ander vliegdekskip, [[USS Enterprise]], swaar beskadig. Die deelnemende Japannese vliegdekmagte het ook teruggetrek weens skade aan twee vliegdekskepe, swaar vliegtuigverliese en die Japannese leër se mislukking om Henderson-veld te verower.
Santa Cruz was 'n taktiese oorwinning vir die Japannese, beide wat tonnemaat en beheer oor die see rondom Guadalcanal betref. Die verlies van talle onvervangbare, ervare Japannese lugbemannings het egter op die lang termyn 'n strategiese voordeel vir die Geallieerdes geblyk te wees; die Geallieerdes se verliese aan lugbemannings tydens die geveg was relatief laag en is vinnig aangevul. Die Japannese het op 'n groter, beslissende oorwinning gehoop, en dit ook nodig gehad. Die feit dat die vlootgeveg gewen is net nadat die landgeveg verloor is, het beteken dat die geleentheid om hul oorwinning in die geveg uit te buit, reeds verby was.
== Agtergrond ==
Op 8 Augustus 1942 het Geallieerde magte, hoofsaaklik uit die Verenigde State, geland op Guadalcanal, Tulagi en die Florida-eilande in die Salomonseilande, wat destyds deur Japan beset was. Die landings op die eilande was daarop gemik om te verhoed dat die Japannese dit as basisse gebruik om die toevoerroetes tussen die VSA en Australië te bedreig. Verder moes die eilande beveilig word as vertrekpunte vir 'n veldtog wat ten doel gehad het om uiteindelik die groot Japannese basis by Rabaul te neutraliseer, terwyl dit terselfdertyd die Geallieerdes se veldtog in [[Nieu-Guinee]] sou ondersteun. Hierdie landings het die begin gemerk van die veldtog op Guadalcanal, wat ses maande sou duur.<ref>Hogue, ''Pearl Harbor to Guadalcanal'', pp. 235–236.</ref>
Ná die Slag van die Oostelike Solomoneilande op 24–25 Augustus, waarin die vliegdekskip USS Enterprise swaar beskadig en gedwing is om na [[Pearl Harbor]], Hawaii, te vaar, vir 'n maand van omvangryke herstelwerk, het drie Amerikaanse taakmagte met vliegdekskepe in die Suid-Stille Oseaan-gebied agtergebly. Die taakmagte was gesentreer rondom die vlootvliegdekskepe [[USS Wasp (CV-7)|USS Wasp]], [[USS Saratoga (CV-3)|Saratoga]] en Hornet, tesame met hul onderskeie luggroepe en ondersteunende oppervlakoorlogskepe, insluitend slagskepe, [[kruiser]]s en [[torpedojaer]]s, en was hoofsaaklik gestasioneer tussen die Salomonseilande en die eilande van die Nuwe Hebrides ([[Vanuatu]]). In hierdie operasionele gebied was die vliegdekskepe belas met die beveiliging van die kommunikasielyn tussen die vernaamste Geallieerde basisse in [[Nieu-Kaledonië]] en Espiritu Santo; die ondersteuning van Geallieerde grondmagte op Guadalcanal en Tulagi teen enige Japannese teenaanvalle; die dekking van die beweging van voorradeskepe na Guadalcanal; en die aanval op en vernietiging van enige Japannese oorlogskepe, veral vliegdekskepe, wat binne bereik gekom het.<ref>Hammel, ''Carrier Clash'', p. 106.</ref> Die seegebied waarin die Amerikaanse vliegdekskip-taakmagte geopereer het, is deur Amerikaanse magte ''torpedo kruising''<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 335.</ref> genoem, vanweë die hoë konsentrasie Japannese duikbote in die gebied.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 6–7.</ref>
[[Lêer:USS Wasp (CV-7) brennt.jpg|duimnael|USS Wasp brand nadat dit deur 'n torpedo getref is op 15 September]]
Op 31 Augustus is die USS Saratoga deur die Japannese duikboot I-26 met 'n torpedo getref en was dit vir drie maande buite aksie vir herstelwerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 10–12.</ref><ref>After this incident the then U.S. carrier task force commander [[Frank Jack Fletcher]] was relieved of his command and reassigned to shore duty for the remainder of the war. Frank, ''Guadalcanal'', pp. 204–205</ref>
Op 15 September is die USS Wasp getref deur drie torpedo's wat deur die Japannese duikboot I-19 afgevuur is terwyl dit 'n groot versterkings- en hervoorraadkonvooi na Guadalcanal ondersteun het en amper die Japannese vliegdekskepe Shōkaku en Zuikaku aangeval het, wat onttrek het net voordat die twee teenstanders binne bereik van mekaar se vliegtuie gekom het. Met kragonderbrekings weens torpedoskade kon die Wasp se skadebeheerspanne nie die daaropvolgende groot brande beheer nie, en sy is verlaat en self tot sink gebring.<ref>Evans, ''Japanese Navy'', pp. 179–180; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 24–41.
The battleship {{USS|North Carolina|BB-55|2}} and destroyer {{USS|O'Brien|DD-415|2}} were also hit by torpedoes during the same attack. ''O'Brien'' later sank as a result of the torpedo damage, and ''North Carolina'' was under repair at Pearl Harbor until 16 November 1942.</ref>
Alhoewel die VSA nou slegs een operasionele vliegdekskip, die USS Hornet, in die Suid-Stille Oseaan gehad het, het die Geallieerdes steeds lugoorheersing oor die suidelike Salomonseilande behou danksy hul vliegtuie wat by Henderson Field op Guadalcanal gestasioneer was. Snags egter, wanneer vliegtuie nie doeltreffend kon opereer nie, kon die Japannese hul skepe byna na willekeur rondom Guadalcanal laat beweeg. Gevolglik het 'n dooiepunt in die stryd om Guadalcanal ontstaan: die Geallieerdes het bedags voorrade en versterkings na Guadalcanal gebring, terwyl die Japannese snags dieselfde gedoen het met oorlogskepe, wat deur die Geallieerdes die "Tokyo Express" genoem is. Geen van die twee kante kon egter genoeg troepe op die eiland land om 'n beslissende voordeel te behaal nie. Teen middel Oktober het beide kante ongeveer 'n gelyke aantal troepe op die eiland gehad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 19–21, 84–85.</ref> Die dooiepunt is kortstondig onderbreek deur twee vlootaksies waarby groot skepe betrokke was. In die nag van 11–12 Oktober het 'n Amerikaanse vlootmag 'n Japannese vlootmag, wat op pad was om Henderson Field te bombardeer, onderskep en verslaan tydens die Slag van Kaap Esperance. Maar slegs twee nagte later het 'n Japannese mag, wat die slagskepe Haruna en Kongō ingesluit het, Henderson Field suksesvol gebombardeer; hulle het die meeste van die Amerikaanse vliegtuie daar vernietig en ernstige skade aan die vliegveld se fasiliteite aangerig.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 316–319.</ref>
Die VSA het twee stappe gedoen om die dooiepunt in die stryd om Guadalcanal te probeer verbreek. Eerstens is herstelwerk aan die USS Enterprise bespoedig sodat sy so gou moontlik na die Suid-Stille Oseaan kon terugkeer. Op 10 Oktober het die USS Enterprise haar nuwe luggroep (Luggroep 10) ontvang, en op 16 Oktober het sy uit Pearl Harbor vertrek. Op 23 Oktober<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 154–155.</ref> het sy in die Suid-Stille Oseaan aangekom en op 24 Oktober, 273 seemyl (506 km) noordoos van Espiritu Santo, by die USS Hornet en die res van die Geallieerde vlootmagte in die Suid-Stille Oseaan aangesluit.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 145.</ref>
Tweedens het admiraal [[Chester W. Nimitz|Chester Nimitz]], die Geallieerde opperbevelhebber van die Stille Oseaan-magte, op 18 Oktober vise-admiraal Robert L. Ghormley deur vise-admiraal William Halsey jr. vervang as bevelvoerder van die Suid-Stille Oseaan-gebied; in hierdie posisie het hy bevel gevoer oor die Geallieerde magte wat by die veldtog in die Salomonseilande betrokke was.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 134.</ref>
Nimitz was van mening dat Ghormley te eng van visie en pessimisties geword het om die Geallieerde magte doeltreffend te lei in die stryd om Guadalcanal. Halsey is na bewering regoor die Amerikaanse vloot gerespekteer as 'n "vegter".<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 334.</ref> Met die aanvaarding van die bevel het Halsey onmiddellik begin om planne te maak om die Japannese vlootmagte in 'n geveg in te lok; hy het aan Nimitz geskryf: "Ek moes feitlik onmiddellik begin terugslaan."<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 150.</ref>
Die Japannese Gekombineerde Vloot het ook gepoog om Geallieerde vlootmagte te betrek in wat gehoop is om 'n beslissende geveg te wees. Twee vloot vliegdekskepe, Hiyō en Jun'yō, sowel as die ligte vliegdekskip Zuihō, het vroeg in Oktober by die hoof Japannese vlootbasis by Truk Atoll aangekom en by Shōkaku en Zuikaku aangesluit. Met vyf vliegdekskepe wat volledig toegerus was met luggroepe, plus hul talle slagskepe, kruisers en torpedojaers, was die Japannese Gekombineerde Vloot, onder leiding van Admiraal Isoroku Yamamoto, vol vertroue dat dit die nederlaag by die Slag van Midway kon vergoed.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 146–149.</ref> Afgesien van 'n paar lugaanvalle op Henderson Field in Oktober, het die Japannese vliegdekskepe en hul ondersteunende oorlogskepe in die noordwestelike gebied van die Salomonseilande gebly, buite die stryd om Guadalcanal, terwyl hulle op 'n geleentheid gewag het om nader te beweeg en die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val. Met die Japannese leër se volgende beplande groot grondaanval op Geallieerde magte op Guadalcanal wat vir 20 Oktober vasgestel is, het Yamamoto se oorlogskepe na die suidelike Salomonseilande begin beweeg om die offensief te ondersteun en gereed te wees om enige vyandelike skepe, veral vliegdekskepe, wat sou naderkom om die Geallieerde verdediging op Guadalcanal te ondersteun, aan te val.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', pp. 124–125. According to Hara, the Japanese believed that U.S. Navy forces were likely to be in the Solomon Islands area because they had read a report from the [[United Press]] dated 20 October that stated that the United States Navy was preparing for a major sea and air battle in the South Pacific.</ref>
== Aanvang ==
Op of omstreeks 11 Oktober het 'n groot Japannese mag, bestaande uit vliegdekskepe, slagskepe en hul begeleidingsvaartuie, uit Truk vertrek vir 'n verlengde operasie ter ondersteuning van 'n offensief op Guadalcanal in Oktober. Op dieselfde dag het 'n groot konvooi met versterkings Guadalcanal bereik, maar 'n mag van swaar kruisers wat ondersteuning moes bied, is verhoed om Henderson Field te bombardeer en het omgedraai in wat bekend geword het as die Slag van Kaap Esperance. Daarna het drie bombardemente gevolg wat tussen 13 Oktober en 16 Oktober deur slagskepe en swaar kruisers uitgevoer is (die swaarste vlootaanval op die vliegveld tydens die veldtog); die eerste en derde hiervan is uitgevoer deur vaartuie wat van vise-admiraal Nobutake Kondō se vooruit gestuurde mag afgesonder is. Vanaf middernag op 14 Oktober het nog 'n konvooi, bestaande uit vier vragskepe, die grootste deel van sy vrag afgelaai, insluitend tenks en swaar artillerie.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/Azumasan_t.htm|title=Japanese Transports|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Op 15 Oktober is die torpedojaer Meredith, terwyl dit die sleepboot Vireo, wat 'n voorraadbarg gesleep het, begelei het, deur vliegtuie van die Zuikaku en Shokaku opgemerk en gekelder. Op 17 Oktober het die Hiyō en Jun'yō 'n aanvalsmag gestuur om vervoerskepe naby Lunga Point aan te val, maar hulle het geen skade aangerig nie.<ref name="auto">{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/hiyo.htm|title=Imperial lattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die groot aantal oorlogskepe sou in die waters rondom Guadalcanal bly totdat die gevegte in die Slag van die Santa Cruz-eilande beëindig was, en het aan die einde van Oktober na Truk teruggekeer.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/shokaku.htm|title=Imperial Flattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die vliegdekskip Hiyō, wat onlangs in diens gestel is, was oorspronklik deel van die vloot, maar ’n brand in sy masjienkamer op 21 Oktober het hom genoodsaak om na Truk terug te keer vir herstelwerk.<ref name="auto"/> Op 25 Oktober het 6 bomwerpers en 12 vegvliegtuie van die Jun'yo Henderson-vliegveld aangeval, maar min skade aangerig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
Van 20 tot 25 Oktober het Japannese grondmagte op Guadalcanal probeer om Henderson Field in te neem tydens die Slag om Henderson Field, deur middel van 'n groot aanval op die Amerikaanse verdedigers. Die aanval is afgeslaan, met swaar verliese aan die Japannese kant.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 95–97.</ref> Foutiewelik oortuig dat die Japannese leërmagte Henderson Field ingeneem het, het die Japannese op die oggend van 25 Oktober oorlogskepe vanaf die Shortland-eilande na Guadalcanal gestuur om hul grondmagte op die eiland te ondersteun. Amerikaanse vliegtuie van Henderson Field het die konvooi deur die loop van die dag aangeval; hulle het die ligte kruiser Yura tot sink gebring (met hulp van [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17-vliegtuie]] vanaf Espiritu Santo) en die torpedojaer Akizuki beskadig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
Ten spyte van die mislukking van die Japannese grondoffensief en die verlies van die Yura, het die res van die Gesamentlike Vloot op 25 Oktober voortgegaan om naby die suidelike Salomonseilande te maneuvreer, in die hoop om die Geallieerde vlootmagte in 'n geveg te betrek. Die Japannese vlootmagte het nou uit vier vliegdekskepe bestaan (twee groot, een medium en een ligte een), die Hiyō het vertrek weens 'n toevallige brand in sy enjinkamer, met 'n gesamentlike vliegtuigsterkte wat ongeveer gelykstaande was aan dié van drie vliegdekskepe van die Shokaku-klas.
Die Japannese vlootmagte was in drie groepe verdeel: die voorhoedemag, bestaande uit die Jun'yō, vier swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van Kondō aan boord van die swaar kruiser Atago, met 'n ondersteuningsgroep bestaande uit twee slagskepe en twee torpedojaers onder bevel van skout-admiraal Takeo Kurita; die hoofmag bestaande uit die Shōkaku, Zuikaku en Zuihō, plus een swaar kruiser en agt torpedojaers, onder bevel van vise-admiraal Chūichi Nagumo aan boord van die Shōkaku en die agterhoede bestaande uit twee slagskepe, drie swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van skout-admiraal Hiroaki Abe aan boord van die slagskip Hiei. Benewens sy bevel oor die voorhoedemag, het Kondō ook opgetree as die bevelvoerder van al drie magte.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 374–375.</ref>
Aan die Amerikaanse kant het die taakgroepe van die Hornet en Enterprise (onder bevel van skout-admiraal Thomas Kinkaid) op 25 Oktober na die noorde van die Santa Cruz-eilande beweeg, op soek na die Japannese vlootmagte. Die Amerikaanse oorlogskepe was ontplooi as twee vliegdekskipgroepe, wat ongeveer 10 seemyl (19 km) van mekaar geskei was. 'n Amerikaanse PBY Catalina-verkenningswatervliegtuig, gestasioneer op die Santa Cruz-eilande, het om 11:03 die vliegdekskepe van die Japannese hoofmag opgespoor. Die Japannese vliegdekskepe was egter ongeveer 355 seemyl (657 km) van die Amerikaanse mag af, net buite die reikafstand van vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe opereer. Kinkaid, wat gehoop het om die afstand te verklein ten einde daardie dag aan te val, het op volspoed na die Japannese vliegdekskepe gestoom en om 14:25 'n aanvalsmag van 23 vliegtuie gelanseer. Die Japannese, wat geweet het dat hulle deur Amerikaanse vliegtuie opgemerk is, maar nie geweet het waar die Amerikaanse vliegdekskepe was nie, het na die noorde gedraai om buite bereik van die Amerikaanse vliegdekskipvliegtuie te bly.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 127.</ref> Die Amerikaanse aanvalsmag het na hullr vliegdekskepe teruggekeer sonder om die Japannese oorlogskepe te vind.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 163–174.</ref>
== Verwysings ==
{{verwysings|3}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Tweede Wêreldoorlog]]
hk9bygc4x3ut6cxvyovatu0rjujdi5c
3379252
3379251
2026-11-20T17:16:27Z
Oesjaar
7467
/* Aanvang */ Verbeter
3379252
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Militêre konflik-en
| conflict = Slag van die Santa Cruzeilande
| image = [[Lêer:USS Enterprise-Bat Santa Cruz.jpg|300px]]
| pushpin_map = Stille Oseaan
| pushpin_relief = 1
| coordinates = {{coord|-8|164|format=dms|display=it}}
| caption = {{USS|Enterprise|CV-6|6}} (middel links) en sy skepe wat hom beskerm gedurende die oorlog, 26 Oktober 1942
| part_of = die [[Slag van Guadalcanal]] van die [[Tweede Wêreldoorlog]]
| date = 25–{{start date and age|1942|10|27|df=y}}
| location = Off the [[Santa Cruz Islands]], Pacific Ocean
| result = Beide kante eis 'n oorwinning; sien [[#Nabetragting|Nabetragting]]
| combatant1 = {{vlagland|Verenigde State|1912}}
| combatant2 = {{vlagland|Japannese Keiserryk}}
| commander1 = {{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[William Halsey Jr.|William Halsey]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Thomas C. Kinkaid]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[George D. Murray|George Murray]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Charles P. Mason]]
| commander2 = {{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Nobutake Kondō]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Chūichi Nagumo]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Hiroaki Abe]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Kakuji Kakuta]]
| strength1 = 2 [[Vliegdekskip|vliegdekskep]]e <br> 1 [[slagskip]] <br> 3 swaar kruisers <br> 3 ligte kruisers <br> 14 [[torpedojaer]]s<br> 136 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 63 [[Grumman F4F Wildcat]]s, 47 [[Douglas SBD Dauntless]], en 26 [[Grumman TBF Avenger]]s. The "136" number doesn't include [[Boeing B-17 Flying Fortress]]es based at [[Espiritu Santo]] (who played a small part in the battle) or any seaplanes in the area.</ref>
| strength2 = 3 vliegdekskepe <br> 1 ligte kruiser <br> 4 slagskepe<ref>''Kongō'', ''Haruna'', ''Hiei'', ''Kirishima''. See {{cite web |url=http://www.navweaps.com/index_oob/OOB_WWII_Pacific/OOB_WWII_Santa-Cruz.htm |title=Order of Battle – Battle of the Santa Cruz Islands |access-date=21 September 2009}}</ref> <br> 8 swaar kruisers <br> 2 ligte kruisers <br> 24 torpedojaers <br> 199 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 87 [[A6M Zero]]s, 68 [[Aichi D3A]] dive bombers, 57 [[Nakajima B5N]] torpedo bombers, and one [[Yokosuka D4Y]] command and control aircraft.</ref>
| casualties1 = 266 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 401; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 456. Breakdown of deaths: ''Hornet'' 118, ''Enterprise'' 44, ''Smith'' 57, ''Porter'' 15, ''Pensacola'' 3, ''South Dakota'' 2, ''Morris'' 1, and 22 aircrew. Four U.S. aircrew members were captured by the Japanese. Total U.S. aircraft losses included 32 Wildcats, 31 SBDs, and 18 TBFs.</ref> <br> [[USS Hornet (CV-8)|1 vliegdekskip gekelder]] <br> 1 torpedojaer gekelder <br> 1 vliegdekskip beskadig <br> 1 slagskip beskadig <br> 1 ligte kruiser beskadig <br> 2 torpedojaers beskadig <br> 81 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 22 sterftes, 4 gevang
| casualties2 = 400–500 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 400–401; Peattie, pp. 180, 339; and Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 454. Japanese deaths from damage to ''Zuihō'' aren't known. Known Japanese deaths are: 60 on ''Shōkaku'', 190 on ''Chikuma'', seven on ''Teruzuki'', and 148 aircrew. Total Japanese aircraft losses included 27 [[Mitsubishi A6M Zero]]s, 40 [[dive bomber]]s, 29 [[torpedo bomber]]s, and 1 [[Yokosuka D4Y]]. The aircrew losses included 55 from ''Shōkaku'', 57 from ''Zuikaku'', 9 from ''Zuihō'', and 27 from ''Junyō''.</ref> <br> 1 vliegdekskip swaar beskadig <br> 1 ligte kruiser swaar beskadig <br> 1 swaar kruiser beskadig <br> 1 torpedojaer beskadig <br> 99 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 148 sterftes
| campaignbox = {{Campaignbox Guadalcanal}} <br> {{Campaignbox Solomons}}
}}
Die '''Slag van die Santa Cruz-eilande''' wat tussen 25 en 27 Oktober 1942 plaasgevind het, was die vierde vliegdekskipgeveg van die Stille Oseaan-veldtog tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Dit was ook die vierde groot vlootbotsing tussen die [[Amerikaanse Vloot]] en die [[Japannese Keiserlike Vloot]] tydens die langdurige en strategies belangrike [[Slag van Guadalcanal|Guadalcanal-veldtog]]. Soos in die slae van die [[Slag van die Koraalsee|Koraalsee]], [[Slag van Midway|Midway]] en die Oostelike [[Salomonseilande]], was die skepe van die twee teenstanders selde in mekaar se sig of binne skootafstand van mekaar. In plaas daarvan is byna alle aanvalle deur albei kante uitgevoer deur vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe of landbasisse gelanseer is.
In 'n poging om die Geallieerde magte van Guadalcanal en nabygeleë eilande te verdryf en 'n einde te bring aan die dooiepunt wat sedert September 1942 bestaan het, het die Keiserlike Japannese Leër 'n groot grondoffensief op Guadalcanal vir 20–25 Oktober 1942 beplan. Ter ondersteuning van hierdie offensief, en met die hoop om met Geallieerde vlootmagte slaags te raak, het Japannese vliegdekskepe en ander groot oorlogskepe na 'n posisie naby die suidelike Salomonseilande beweeg. Vanuit hierdie ligging het die Japannese vlootmagte gehoop om enige Geallieerde (hoofsaaklik VSA) vlootmagte, veral vliegdekskipmagte, wat op die grondoffensief gereageer het, aan te val en beslissend te verslaan. Geallieerde vlootmagte het ook gehoop om die Japannese vlootmagte in die geveg te ontmoet, met dieselfde doelwitte om die dooiepunt te verbreek en hul teenstander beslissend te verslaan.
Die Japannese grondoffensief op Guadalcanal was aan die gang met die Slag om Henderson-veld terwyl die vlootoorlogskepe en vliegtuie van die twee teenstanders mekaar op die oggend van 26 Oktober 1942, net noord van die Santa Cruz-eilande, gekonfronteer het. Na 'n uitruil van lugaanvalle deur vliegdekskepe het Geallieerde oppervlakteskepe van die slagveld teruggetrek met die vliegdekskip [[USS Hornet (CV-8)|USS Hornet]] gekelder, en 'n ander vliegdekskip, [[USS Enterprise]], swaar beskadig. Die deelnemende Japannese vliegdekmagte het ook teruggetrek weens skade aan twee vliegdekskepe, swaar vliegtuigverliese en die Japannese leër se mislukking om Henderson-veld te verower.
Santa Cruz was 'n taktiese oorwinning vir die Japannese, beide wat tonnemaat en beheer oor die see rondom Guadalcanal betref. Die verlies van talle onvervangbare, ervare Japannese lugbemannings het egter op die lang termyn 'n strategiese voordeel vir die Geallieerdes geblyk te wees; die Geallieerdes se verliese aan lugbemannings tydens die geveg was relatief laag en is vinnig aangevul. Die Japannese het op 'n groter, beslissende oorwinning gehoop, en dit ook nodig gehad. Die feit dat die vlootgeveg gewen is net nadat die landgeveg verloor is, het beteken dat die geleentheid om hul oorwinning in die geveg uit te buit, reeds verby was.
== Agtergrond ==
Op 8 Augustus 1942 het Geallieerde magte, hoofsaaklik uit die Verenigde State, geland op Guadalcanal, Tulagi en die Florida-eilande in die Salomonseilande, wat destyds deur Japan beset was. Die landings op die eilande was daarop gemik om te verhoed dat die Japannese dit as basisse gebruik om die toevoerroetes tussen die VSA en Australië te bedreig. Verder moes die eilande beveilig word as vertrekpunte vir 'n veldtog wat ten doel gehad het om uiteindelik die groot Japannese basis by Rabaul te neutraliseer, terwyl dit terselfdertyd die Geallieerdes se veldtog in [[Nieu-Guinee]] sou ondersteun. Hierdie landings het die begin gemerk van die veldtog op Guadalcanal, wat ses maande sou duur.<ref>Hogue, ''Pearl Harbor to Guadalcanal'', pp. 235–236.</ref>
Ná die Slag van die Oostelike Solomoneilande op 24–25 Augustus, waarin die vliegdekskip USS Enterprise swaar beskadig en gedwing is om na [[Pearl Harbor]], Hawaii, te vaar, vir 'n maand van omvangryke herstelwerk, het drie Amerikaanse taakmagte met vliegdekskepe in die Suid-Stille Oseaan-gebied agtergebly. Die taakmagte was gesentreer rondom die vlootvliegdekskepe [[USS Wasp (CV-7)|USS Wasp]], [[USS Saratoga (CV-3)|Saratoga]] en Hornet, tesame met hul onderskeie luggroepe en ondersteunende oppervlakoorlogskepe, insluitend slagskepe, [[kruiser]]s en [[torpedojaer]]s, en was hoofsaaklik gestasioneer tussen die Salomonseilande en die eilande van die Nuwe Hebrides ([[Vanuatu]]). In hierdie operasionele gebied was die vliegdekskepe belas met die beveiliging van die kommunikasielyn tussen die vernaamste Geallieerde basisse in [[Nieu-Kaledonië]] en Espiritu Santo; die ondersteuning van Geallieerde grondmagte op Guadalcanal en Tulagi teen enige Japannese teenaanvalle; die dekking van die beweging van voorradeskepe na Guadalcanal; en die aanval op en vernietiging van enige Japannese oorlogskepe, veral vliegdekskepe, wat binne bereik gekom het.<ref>Hammel, ''Carrier Clash'', p. 106.</ref> Die seegebied waarin die Amerikaanse vliegdekskip-taakmagte geopereer het, is deur Amerikaanse magte ''torpedo kruising''<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 335.</ref> genoem, vanweë die hoë konsentrasie Japannese duikbote in die gebied.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 6–7.</ref>
[[Lêer:USS Wasp (CV-7) brennt.jpg|duimnael|USS Wasp brand nadat dit deur 'n torpedo getref is op 15 September]]
Op 31 Augustus is die USS Saratoga deur die Japannese duikboot I-26 met 'n torpedo getref en was dit vir drie maande buite aksie vir herstelwerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 10–12.</ref><ref>After this incident the then U.S. carrier task force commander [[Frank Jack Fletcher]] was relieved of his command and reassigned to shore duty for the remainder of the war. Frank, ''Guadalcanal'', pp. 204–205</ref>
Op 15 September is die USS Wasp getref deur drie torpedo's wat deur die Japannese duikboot I-19 afgevuur is terwyl dit 'n groot versterkings- en hervoorraadkonvooi na Guadalcanal ondersteun het en amper die Japannese vliegdekskepe Shōkaku en Zuikaku aangeval het, wat onttrek het net voordat die twee teenstanders binne bereik van mekaar se vliegtuie gekom het. Met kragonderbrekings weens torpedoskade kon die Wasp se skadebeheerspanne nie die daaropvolgende groot brande beheer nie, en sy is verlaat en self tot sink gebring.<ref>Evans, ''Japanese Navy'', pp. 179–180; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 24–41.
The battleship {{USS|North Carolina|BB-55|2}} and destroyer {{USS|O'Brien|DD-415|2}} were also hit by torpedoes during the same attack. ''O'Brien'' later sank as a result of the torpedo damage, and ''North Carolina'' was under repair at Pearl Harbor until 16 November 1942.</ref>
Alhoewel die VSA nou slegs een operasionele vliegdekskip, die USS Hornet, in die Suid-Stille Oseaan gehad het, het die Geallieerdes steeds lugoorheersing oor die suidelike Salomonseilande behou danksy hul vliegtuie wat by Henderson Field op Guadalcanal gestasioneer was. Snags egter, wanneer vliegtuie nie doeltreffend kon opereer nie, kon die Japannese hul skepe byna na willekeur rondom Guadalcanal laat beweeg. Gevolglik het 'n dooiepunt in die stryd om Guadalcanal ontstaan: die Geallieerdes het bedags voorrade en versterkings na Guadalcanal gebring, terwyl die Japannese snags dieselfde gedoen het met oorlogskepe, wat deur die Geallieerdes die "Tokyo Express" genoem is. Geen van die twee kante kon egter genoeg troepe op die eiland land om 'n beslissende voordeel te behaal nie. Teen middel Oktober het beide kante ongeveer 'n gelyke aantal troepe op die eiland gehad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 19–21, 84–85.</ref> Die dooiepunt is kortstondig onderbreek deur twee vlootaksies waarby groot skepe betrokke was. In die nag van 11–12 Oktober het 'n Amerikaanse vlootmag 'n Japannese vlootmag, wat op pad was om Henderson Field te bombardeer, onderskep en verslaan tydens die Slag van Kaap Esperance. Maar slegs twee nagte later het 'n Japannese mag, wat die slagskepe Haruna en Kongō ingesluit het, Henderson Field suksesvol gebombardeer; hulle het die meeste van die Amerikaanse vliegtuie daar vernietig en ernstige skade aan die vliegveld se fasiliteite aangerig.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 316–319.</ref>
Die VSA het twee stappe gedoen om die dooiepunt in die stryd om Guadalcanal te probeer verbreek. Eerstens is herstelwerk aan die USS Enterprise bespoedig sodat sy so gou moontlik na die Suid-Stille Oseaan kon terugkeer. Op 10 Oktober het die USS Enterprise haar nuwe luggroep (Luggroep 10) ontvang, en op 16 Oktober het sy uit Pearl Harbor vertrek. Op 23 Oktober<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 154–155.</ref> het sy in die Suid-Stille Oseaan aangekom en op 24 Oktober, 273 seemyl (506 km) noordoos van Espiritu Santo, by die USS Hornet en die res van die Geallieerde vlootmagte in die Suid-Stille Oseaan aangesluit.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 145.</ref>
Tweedens het admiraal [[Chester W. Nimitz|Chester Nimitz]], die Geallieerde opperbevelhebber van die Stille Oseaan-magte, op 18 Oktober vise-admiraal Robert L. Ghormley deur vise-admiraal William Halsey jr. vervang as bevelvoerder van die Suid-Stille Oseaan-gebied; in hierdie posisie het hy bevel gevoer oor die Geallieerde magte wat by die veldtog in die Salomonseilande betrokke was.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 134.</ref>
Nimitz was van mening dat Ghormley te eng van visie en pessimisties geword het om die Geallieerde magte doeltreffend te lei in die stryd om Guadalcanal. Halsey is na bewering regoor die Amerikaanse vloot gerespekteer as 'n "vegter".<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 334.</ref> Met die aanvaarding van die bevel het Halsey onmiddellik begin om planne te maak om die Japannese vlootmagte in 'n geveg in te lok; hy het aan Nimitz geskryf: "Ek moes feitlik onmiddellik begin terugslaan."<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 150.</ref>
Die Japannese Gekombineerde Vloot het ook gepoog om Geallieerde vlootmagte te betrek in wat gehoop is om 'n beslissende geveg te wees. Twee vloot vliegdekskepe, Hiyō en Jun'yō, sowel as die ligte vliegdekskip Zuihō, het vroeg in Oktober by die hoof Japannese vlootbasis by Truk Atoll aangekom en by Shōkaku en Zuikaku aangesluit. Met vyf vliegdekskepe wat volledig toegerus was met luggroepe, plus hul talle slagskepe, kruisers en torpedojaers, was die Japannese Gekombineerde Vloot, onder leiding van Admiraal Isoroku Yamamoto, vol vertroue dat dit die nederlaag by die Slag van Midway kon vergoed.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 146–149.</ref> Afgesien van 'n paar lugaanvalle op Henderson Field in Oktober, het die Japannese vliegdekskepe en hul ondersteunende oorlogskepe in die noordwestelike gebied van die Salomonseilande gebly, buite die stryd om Guadalcanal, terwyl hulle op 'n geleentheid gewag het om nader te beweeg en die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val. Met die Japannese leër se volgende beplande groot grondaanval op Geallieerde magte op Guadalcanal wat vir 20 Oktober vasgestel is, het Yamamoto se oorlogskepe na die suidelike Salomonseilande begin beweeg om die offensief te ondersteun en gereed te wees om enige vyandelike skepe, veral vliegdekskepe, wat sou naderkom om die Geallieerde verdediging op Guadalcanal te ondersteun, aan te val.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', pp. 124–125. According to Hara, the Japanese believed that U.S. Navy forces were likely to be in the Solomon Islands area because they had read a report from the [[United Press]] dated 20 October that stated that the United States Navy was preparing for a major sea and air battle in the South Pacific.</ref>
== Aanvang ==
Op of omstreeks 11 Oktober het 'n groot Japannese mag, bestaande uit vliegdekskepe, slagskepe en hul begeleidingsvaartuie, uit Truk vertrek vir 'n verlengde operasie ter ondersteuning van 'n offensief op Guadalcanal in Oktober. Op dieselfde dag het 'n groot konvooi met versterkings Guadalcanal bereik, maar 'n mag van swaar kruisers wat ondersteuning moes bied, is verhoed om Henderson Field te bombardeer en het omgedraai in wat bekend geword het as die Slag van Kaap Esperance. Daarna het drie bombardemente gevolg wat tussen 13 Oktober en 16 Oktober deur slagskepe en swaar kruisers uitgevoer is (die swaarste vlootaanval op die vliegveld tydens die veldtog); die eerste en derde hiervan is uitgevoer deur vaartuie wat van vise-admiraal Nobutake Kondō se voorhoede mag afgesonder is. Vanaf middernag op 14 Oktober het nog 'n konvooi, bestaande uit vier vragskepe, die grootste deel van sy vrag afgelaai, insluitend tenks en swaar artillerie.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/Azumasan_t.htm|title=Japanese Transports|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Op 15 Oktober is die torpedojaer Meredith, terwyl dit die sleepboot Vireo, wat 'n voorraadbarg gesleep het, begelei het, deur vliegtuie van die Zuikaku en Shokaku opgemerk en gekelder. Op 17 Oktober het die Hiyō en Jun'yō 'n aanvalsmag gestuur om vervoerskepe naby Lunga Point aan te val, maar hulle het geen skade aangerig nie.<ref name="auto">{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/hiyo.htm|title=Imperial lattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die groot aantal oorlogskepe sou in die waters rondom Guadalcanal bly totdat die gevegte in die Slag van die Santa Cruz-eilande beëindig was, en het aan die einde van Oktober na Truk teruggekeer.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/shokaku.htm|title=Imperial Flattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die vliegdekskip Hiyō, wat onlangs in diens gestel is, was oorspronklik deel van die vloot, maar ’n brand in sy masjienkamer op 21 Oktober het hom genoodsaak om na Truk terug te keer vir herstelwerk.<ref name="auto"/> Op 25 Oktober het 6 bomwerpers en 12 vegvliegtuie van die Jun'yo Henderson-vliegveld aangeval, maar min skade aangerig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
Van 20 tot 25 Oktober het Japannese grondmagte op Guadalcanal probeer om Henderson Field in te neem tydens die Slag om Henderson Field, deur middel van 'n groot aanval op die Amerikaanse verdedigers. Die aanval is afgeslaan, met swaar verliese aan die Japannese kant.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 95–97.</ref> Foutiewelik oortuig dat die Japannese leërmagte Henderson Field ingeneem het, het die Japannese op die oggend van 25 Oktober oorlogskepe vanaf die Shortland-eilande na Guadalcanal gestuur om hul grondmagte op die eiland te ondersteun. Amerikaanse vliegtuie van Henderson Field het die konvooi deur die loop van die dag aangeval; hulle het die ligte kruiser Yura tot sink gebring (met hulp van [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17-vliegtuie]] vanaf Espiritu Santo) en die torpedojaer Akizuki beskadig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
Ten spyte van die mislukking van die Japannese grondoffensief en die verlies van die Yura, het die res van die Gesamentlike Vloot op 25 Oktober voortgegaan om naby die suidelike Salomonseilande te maneuvreer, in die hoop om die Geallieerde vlootmagte in 'n geveg te betrek. Die Japannese vlootmagte het nou uit vier vliegdekskepe bestaan (twee groot, een medium en een ligte een), die Hiyō het vertrek weens 'n toevallige brand in sy enjinkamer, met 'n gesamentlike vliegtuigsterkte wat ongeveer gelykstaande was aan dié van drie vliegdekskepe van die Shokaku-klas.
Die Japannese vlootmagte was in drie groepe verdeel: die voorhoedemag, bestaande uit die Jun'yō, vier swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van Kondō aan boord van die swaar kruiser Atago, met 'n ondersteuningsgroep bestaande uit twee slagskepe en twee torpedojaers onder bevel van skout-admiraal Takeo Kurita; die hoofmag bestaande uit die Shōkaku, Zuikaku en Zuihō, plus een swaar kruiser en agt torpedojaers, onder bevel van vise-admiraal Chūichi Nagumo aan boord van die Shōkaku en die agterhoede bestaande uit twee slagskepe, drie swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van skout-admiraal Hiroaki Abe aan boord van die slagskip Hiei. Benewens sy bevel oor die voorhoedemag, het Kondō ook opgetree as die bevelvoerder van al drie magte.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 374–375.</ref>
Aan die Amerikaanse kant het die taakgroepe van die Hornet en Enterprise (onder bevel van skout-admiraal Thomas Kinkaid) op 25 Oktober na die noorde van die Santa Cruz-eilande beweeg, op soek na die Japannese vlootmagte. Die Amerikaanse oorlogskepe was ontplooi as twee vliegdekskipgroepe, wat ongeveer 10 seemyl (19 km) van mekaar geskei was. 'n Amerikaanse PBY Catalina-verkenningswatervliegtuig, gestasioneer op die Santa Cruz-eilande, het om 11:03 die vliegdekskepe van die Japannese hoofmag opgespoor. Die Japannese vliegdekskepe was egter ongeveer 355 seemyl (657 km) van die Amerikaanse mag af, net buite die reikafstand van vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe opereer. Kinkaid, wat gehoop het om die afstand te verklein ten einde daardie dag aan te val, het op volspoed na die Japannese vliegdekskepe gestoom en om 14:25 'n aanvalsmag van 23 vliegtuie gelanseer. Die Japannese, wat geweet het dat hulle deur Amerikaanse vliegtuie opgemerk is, maar nie geweet het waar die Amerikaanse vliegdekskepe was nie, het na die noorde gedraai om buite bereik van die Amerikaanse vliegdekskipvliegtuie te bly.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 127.</ref> Die Amerikaanse aanvalsmag het na hullr vliegdekskepe teruggekeer sonder om die Japannese oorlogskepe te vind.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 163–174.</ref>
== Verwysings ==
{{verwysings|3}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Tweede Wêreldoorlog]]
6468sqtxiacvdmei7vlijxypqqw2p74
3379254
3379252
2026-11-20T17:17:48Z
Oesjaar
7467
/* Aanvang */ Verbeter
3379254
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Militêre konflik-en
| conflict = Slag van die Santa Cruzeilande
| image = [[Lêer:USS Enterprise-Bat Santa Cruz.jpg|300px]]
| pushpin_map = Stille Oseaan
| pushpin_relief = 1
| coordinates = {{coord|-8|164|format=dms|display=it}}
| caption = {{USS|Enterprise|CV-6|6}} (middel links) en sy skepe wat hom beskerm gedurende die oorlog, 26 Oktober 1942
| part_of = die [[Slag van Guadalcanal]] van die [[Tweede Wêreldoorlog]]
| date = 25–{{start date and age|1942|10|27|df=y}}
| location = Off the [[Santa Cruz Islands]], Pacific Ocean
| result = Beide kante eis 'n oorwinning; sien [[#Nabetragting|Nabetragting]]
| combatant1 = {{vlagland|Verenigde State|1912}}
| combatant2 = {{vlagland|Japannese Keiserryk}}
| commander1 = {{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[William Halsey Jr.|William Halsey]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Thomas C. Kinkaid]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[George D. Murray|George Murray]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Charles P. Mason]]
| commander2 = {{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Nobutake Kondō]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Chūichi Nagumo]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Hiroaki Abe]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Kakuji Kakuta]]
| strength1 = 2 [[Vliegdekskip|vliegdekskep]]e <br> 1 [[slagskip]] <br> 3 swaar kruisers <br> 3 ligte kruisers <br> 14 [[torpedojaer]]s<br> 136 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 63 [[Grumman F4F Wildcat]]s, 47 [[Douglas SBD Dauntless]], en 26 [[Grumman TBF Avenger]]s. The "136" number doesn't include [[Boeing B-17 Flying Fortress]]es based at [[Espiritu Santo]] (who played a small part in the battle) or any seaplanes in the area.</ref>
| strength2 = 3 vliegdekskepe <br> 1 ligte kruiser <br> 4 slagskepe<ref>''Kongō'', ''Haruna'', ''Hiei'', ''Kirishima''. See {{cite web |url=http://www.navweaps.com/index_oob/OOB_WWII_Pacific/OOB_WWII_Santa-Cruz.htm |title=Order of Battle – Battle of the Santa Cruz Islands |access-date=21 September 2009}}</ref> <br> 8 swaar kruisers <br> 2 ligte kruisers <br> 24 torpedojaers <br> 199 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 87 [[A6M Zero]]s, 68 [[Aichi D3A]] dive bombers, 57 [[Nakajima B5N]] torpedo bombers, and one [[Yokosuka D4Y]] command and control aircraft.</ref>
| casualties1 = 266 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 401; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 456. Breakdown of deaths: ''Hornet'' 118, ''Enterprise'' 44, ''Smith'' 57, ''Porter'' 15, ''Pensacola'' 3, ''South Dakota'' 2, ''Morris'' 1, and 22 aircrew. Four U.S. aircrew members were captured by the Japanese. Total U.S. aircraft losses included 32 Wildcats, 31 SBDs, and 18 TBFs.</ref> <br> [[USS Hornet (CV-8)|1 vliegdekskip gekelder]] <br> 1 torpedojaer gekelder <br> 1 vliegdekskip beskadig <br> 1 slagskip beskadig <br> 1 ligte kruiser beskadig <br> 2 torpedojaers beskadig <br> 81 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 22 sterftes, 4 gevang
| casualties2 = 400–500 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 400–401; Peattie, pp. 180, 339; and Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 454. Japanese deaths from damage to ''Zuihō'' aren't known. Known Japanese deaths are: 60 on ''Shōkaku'', 190 on ''Chikuma'', seven on ''Teruzuki'', and 148 aircrew. Total Japanese aircraft losses included 27 [[Mitsubishi A6M Zero]]s, 40 [[dive bomber]]s, 29 [[torpedo bomber]]s, and 1 [[Yokosuka D4Y]]. The aircrew losses included 55 from ''Shōkaku'', 57 from ''Zuikaku'', 9 from ''Zuihō'', and 27 from ''Junyō''.</ref> <br> 1 vliegdekskip swaar beskadig <br> 1 ligte kruiser swaar beskadig <br> 1 swaar kruiser beskadig <br> 1 torpedojaer beskadig <br> 99 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 148 sterftes
| campaignbox = {{Campaignbox Guadalcanal}} <br> {{Campaignbox Solomons}}
}}
Die '''Slag van die Santa Cruz-eilande''' wat tussen 25 en 27 Oktober 1942 plaasgevind het, was die vierde vliegdekskipgeveg van die Stille Oseaan-veldtog tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Dit was ook die vierde groot vlootbotsing tussen die [[Amerikaanse Vloot]] en die [[Japannese Keiserlike Vloot]] tydens die langdurige en strategies belangrike [[Slag van Guadalcanal|Guadalcanal-veldtog]]. Soos in die slae van die [[Slag van die Koraalsee|Koraalsee]], [[Slag van Midway|Midway]] en die Oostelike [[Salomonseilande]], was die skepe van die twee teenstanders selde in mekaar se sig of binne skootafstand van mekaar. In plaas daarvan is byna alle aanvalle deur albei kante uitgevoer deur vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe of landbasisse gelanseer is.
In 'n poging om die Geallieerde magte van Guadalcanal en nabygeleë eilande te verdryf en 'n einde te bring aan die dooiepunt wat sedert September 1942 bestaan het, het die Keiserlike Japannese Leër 'n groot grondoffensief op Guadalcanal vir 20–25 Oktober 1942 beplan. Ter ondersteuning van hierdie offensief, en met die hoop om met Geallieerde vlootmagte slaags te raak, het Japannese vliegdekskepe en ander groot oorlogskepe na 'n posisie naby die suidelike Salomonseilande beweeg. Vanuit hierdie ligging het die Japannese vlootmagte gehoop om enige Geallieerde (hoofsaaklik VSA) vlootmagte, veral vliegdekskipmagte, wat op die grondoffensief gereageer het, aan te val en beslissend te verslaan. Geallieerde vlootmagte het ook gehoop om die Japannese vlootmagte in die geveg te ontmoet, met dieselfde doelwitte om die dooiepunt te verbreek en hul teenstander beslissend te verslaan.
Die Japannese grondoffensief op Guadalcanal was aan die gang met die Slag om Henderson-veld terwyl die vlootoorlogskepe en vliegtuie van die twee teenstanders mekaar op die oggend van 26 Oktober 1942, net noord van die Santa Cruz-eilande, gekonfronteer het. Na 'n uitruil van lugaanvalle deur vliegdekskepe het Geallieerde oppervlakteskepe van die slagveld teruggetrek met die vliegdekskip [[USS Hornet (CV-8)|USS Hornet]] gekelder, en 'n ander vliegdekskip, [[USS Enterprise]], swaar beskadig. Die deelnemende Japannese vliegdekmagte het ook teruggetrek weens skade aan twee vliegdekskepe, swaar vliegtuigverliese en die Japannese leër se mislukking om Henderson-veld te verower.
Santa Cruz was 'n taktiese oorwinning vir die Japannese, beide wat tonnemaat en beheer oor die see rondom Guadalcanal betref. Die verlies van talle onvervangbare, ervare Japannese lugbemannings het egter op die lang termyn 'n strategiese voordeel vir die Geallieerdes geblyk te wees; die Geallieerdes se verliese aan lugbemannings tydens die geveg was relatief laag en is vinnig aangevul. Die Japannese het op 'n groter, beslissende oorwinning gehoop, en dit ook nodig gehad. Die feit dat die vlootgeveg gewen is net nadat die landgeveg verloor is, het beteken dat die geleentheid om hul oorwinning in die geveg uit te buit, reeds verby was.
== Agtergrond ==
Op 8 Augustus 1942 het Geallieerde magte, hoofsaaklik uit die Verenigde State, geland op Guadalcanal, Tulagi en die Florida-eilande in die Salomonseilande, wat destyds deur Japan beset was. Die landings op die eilande was daarop gemik om te verhoed dat die Japannese dit as basisse gebruik om die toevoerroetes tussen die VSA en Australië te bedreig. Verder moes die eilande beveilig word as vertrekpunte vir 'n veldtog wat ten doel gehad het om uiteindelik die groot Japannese basis by Rabaul te neutraliseer, terwyl dit terselfdertyd die Geallieerdes se veldtog in [[Nieu-Guinee]] sou ondersteun. Hierdie landings het die begin gemerk van die veldtog op Guadalcanal, wat ses maande sou duur.<ref>Hogue, ''Pearl Harbor to Guadalcanal'', pp. 235–236.</ref>
Ná die Slag van die Oostelike Solomoneilande op 24–25 Augustus, waarin die vliegdekskip USS Enterprise swaar beskadig en gedwing is om na [[Pearl Harbor]], Hawaii, te vaar, vir 'n maand van omvangryke herstelwerk, het drie Amerikaanse taakmagte met vliegdekskepe in die Suid-Stille Oseaan-gebied agtergebly. Die taakmagte was gesentreer rondom die vlootvliegdekskepe [[USS Wasp (CV-7)|USS Wasp]], [[USS Saratoga (CV-3)|Saratoga]] en Hornet, tesame met hul onderskeie luggroepe en ondersteunende oppervlakoorlogskepe, insluitend slagskepe, [[kruiser]]s en [[torpedojaer]]s, en was hoofsaaklik gestasioneer tussen die Salomonseilande en die eilande van die Nuwe Hebrides ([[Vanuatu]]). In hierdie operasionele gebied was die vliegdekskepe belas met die beveiliging van die kommunikasielyn tussen die vernaamste Geallieerde basisse in [[Nieu-Kaledonië]] en Espiritu Santo; die ondersteuning van Geallieerde grondmagte op Guadalcanal en Tulagi teen enige Japannese teenaanvalle; die dekking van die beweging van voorradeskepe na Guadalcanal; en die aanval op en vernietiging van enige Japannese oorlogskepe, veral vliegdekskepe, wat binne bereik gekom het.<ref>Hammel, ''Carrier Clash'', p. 106.</ref> Die seegebied waarin die Amerikaanse vliegdekskip-taakmagte geopereer het, is deur Amerikaanse magte ''torpedo kruising''<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 335.</ref> genoem, vanweë die hoë konsentrasie Japannese duikbote in die gebied.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 6–7.</ref>
[[Lêer:USS Wasp (CV-7) brennt.jpg|duimnael|USS Wasp brand nadat dit deur 'n torpedo getref is op 15 September]]
Op 31 Augustus is die USS Saratoga deur die Japannese duikboot I-26 met 'n torpedo getref en was dit vir drie maande buite aksie vir herstelwerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 10–12.</ref><ref>After this incident the then U.S. carrier task force commander [[Frank Jack Fletcher]] was relieved of his command and reassigned to shore duty for the remainder of the war. Frank, ''Guadalcanal'', pp. 204–205</ref>
Op 15 September is die USS Wasp getref deur drie torpedo's wat deur die Japannese duikboot I-19 afgevuur is terwyl dit 'n groot versterkings- en hervoorraadkonvooi na Guadalcanal ondersteun het en amper die Japannese vliegdekskepe Shōkaku en Zuikaku aangeval het, wat onttrek het net voordat die twee teenstanders binne bereik van mekaar se vliegtuie gekom het. Met kragonderbrekings weens torpedoskade kon die Wasp se skadebeheerspanne nie die daaropvolgende groot brande beheer nie, en sy is verlaat en self tot sink gebring.<ref>Evans, ''Japanese Navy'', pp. 179–180; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 24–41.
The battleship {{USS|North Carolina|BB-55|2}} and destroyer {{USS|O'Brien|DD-415|2}} were also hit by torpedoes during the same attack. ''O'Brien'' later sank as a result of the torpedo damage, and ''North Carolina'' was under repair at Pearl Harbor until 16 November 1942.</ref>
Alhoewel die VSA nou slegs een operasionele vliegdekskip, die USS Hornet, in die Suid-Stille Oseaan gehad het, het die Geallieerdes steeds lugoorheersing oor die suidelike Salomonseilande behou danksy hul vliegtuie wat by Henderson Field op Guadalcanal gestasioneer was. Snags egter, wanneer vliegtuie nie doeltreffend kon opereer nie, kon die Japannese hul skepe byna na willekeur rondom Guadalcanal laat beweeg. Gevolglik het 'n dooiepunt in die stryd om Guadalcanal ontstaan: die Geallieerdes het bedags voorrade en versterkings na Guadalcanal gebring, terwyl die Japannese snags dieselfde gedoen het met oorlogskepe, wat deur die Geallieerdes die "Tokyo Express" genoem is. Geen van die twee kante kon egter genoeg troepe op die eiland land om 'n beslissende voordeel te behaal nie. Teen middel Oktober het beide kante ongeveer 'n gelyke aantal troepe op die eiland gehad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 19–21, 84–85.</ref> Die dooiepunt is kortstondig onderbreek deur twee vlootaksies waarby groot skepe betrokke was. In die nag van 11–12 Oktober het 'n Amerikaanse vlootmag 'n Japannese vlootmag, wat op pad was om Henderson Field te bombardeer, onderskep en verslaan tydens die Slag van Kaap Esperance. Maar slegs twee nagte later het 'n Japannese mag, wat die slagskepe Haruna en Kongō ingesluit het, Henderson Field suksesvol gebombardeer; hulle het die meeste van die Amerikaanse vliegtuie daar vernietig en ernstige skade aan die vliegveld se fasiliteite aangerig.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 316–319.</ref>
Die VSA het twee stappe gedoen om die dooiepunt in die stryd om Guadalcanal te probeer verbreek. Eerstens is herstelwerk aan die USS Enterprise bespoedig sodat sy so gou moontlik na die Suid-Stille Oseaan kon terugkeer. Op 10 Oktober het die USS Enterprise haar nuwe luggroep (Luggroep 10) ontvang, en op 16 Oktober het sy uit Pearl Harbor vertrek. Op 23 Oktober<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 154–155.</ref> het sy in die Suid-Stille Oseaan aangekom en op 24 Oktober, 273 seemyl (506 km) noordoos van Espiritu Santo, by die USS Hornet en die res van die Geallieerde vlootmagte in die Suid-Stille Oseaan aangesluit.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 145.</ref>
Tweedens het admiraal [[Chester W. Nimitz|Chester Nimitz]], die Geallieerde opperbevelhebber van die Stille Oseaan-magte, op 18 Oktober vise-admiraal Robert L. Ghormley deur vise-admiraal William Halsey jr. vervang as bevelvoerder van die Suid-Stille Oseaan-gebied; in hierdie posisie het hy bevel gevoer oor die Geallieerde magte wat by die veldtog in die Salomonseilande betrokke was.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 134.</ref>
Nimitz was van mening dat Ghormley te eng van visie en pessimisties geword het om die Geallieerde magte doeltreffend te lei in die stryd om Guadalcanal. Halsey is na bewering regoor die Amerikaanse vloot gerespekteer as 'n "vegter".<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 334.</ref> Met die aanvaarding van die bevel het Halsey onmiddellik begin om planne te maak om die Japannese vlootmagte in 'n geveg in te lok; hy het aan Nimitz geskryf: "Ek moes feitlik onmiddellik begin terugslaan."<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 150.</ref>
Die Japannese Gekombineerde Vloot het ook gepoog om Geallieerde vlootmagte te betrek in wat gehoop is om 'n beslissende geveg te wees. Twee vloot vliegdekskepe, Hiyō en Jun'yō, sowel as die ligte vliegdekskip Zuihō, het vroeg in Oktober by die hoof Japannese vlootbasis by Truk Atoll aangekom en by Shōkaku en Zuikaku aangesluit. Met vyf vliegdekskepe wat volledig toegerus was met luggroepe, plus hul talle slagskepe, kruisers en torpedojaers, was die Japannese Gekombineerde Vloot, onder leiding van Admiraal Isoroku Yamamoto, vol vertroue dat dit die nederlaag by die Slag van Midway kon vergoed.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 146–149.</ref> Afgesien van 'n paar lugaanvalle op Henderson Field in Oktober, het die Japannese vliegdekskepe en hul ondersteunende oorlogskepe in die noordwestelike gebied van die Salomonseilande gebly, buite die stryd om Guadalcanal, terwyl hulle op 'n geleentheid gewag het om nader te beweeg en die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val. Met die Japannese leër se volgende beplande groot grondaanval op Geallieerde magte op Guadalcanal wat vir 20 Oktober vasgestel is, het Yamamoto se oorlogskepe na die suidelike Salomonseilande begin beweeg om die offensief te ondersteun en gereed te wees om enige vyandelike skepe, veral vliegdekskepe, wat sou naderkom om die Geallieerde verdediging op Guadalcanal te ondersteun, aan te val.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', pp. 124–125. According to Hara, the Japanese believed that U.S. Navy forces were likely to be in the Solomon Islands area because they had read a report from the [[United Press]] dated 20 October that stated that the United States Navy was preparing for a major sea and air battle in the South Pacific.</ref>
== Aanvang ==
Op of omstreeks 11 Oktober het 'n groot Japannese mag, bestaande uit vliegdekskepe, slagskepe en hul begeleidingsvaartuie, uit Truk vertrek vir 'n verlengde operasie ter ondersteuning van 'n offensief op Guadalcanal in Oktober. Op dieselfde dag het 'n groot konvooi met versterkings Guadalcanal bereik, maar 'n mag van swaar kruisers wat ondersteuning moes bied, is verhoed om Henderson Field te bombardeer en het omgedraai in wat bekend geword het as die Slag van Kaap Esperance. Daarna het drie bombardemente gevolg wat tussen 13 Oktober en 16 Oktober deur slagskepe en swaar kruisers uitgevoer is (die swaarste vlootaanval op die vliegveld tydens die veldtog); die eerste en derde hiervan is uitgevoer deur vaartuie wat van vise-admiraal Nobutake Kondō se voorhoede mag afgesonder is. Vanaf middernag op 14 Oktober het nog 'n konvooi, bestaande uit vier vragskepe, die grootste deel van sy vrag afgelaai, insluitend tenks en swaar artillerie.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/Azumasan_t.htm|title=Japanese Transports|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Op 15 Oktober is die torpedojaer Meredith, terwyl dit die sleepboot Vireo, wat 'n voorraadbarg gesleep het, begelei het, deur vliegtuie van die Zuikaku en Shokaku opgemerk en gekelder. Op 17 Oktober het die Hiyō en Jun'yō 'n aanvalsmag gestuur om vervoerskepe naby Lunga Point aan te val, maar hulle het geen skade aangerig nie.<ref name="auto">{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/hiyo.htm|title=Imperial lattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die groot aantal oorlogskepe sou in die waters rondom Guadalcanal bly totdat die gevegte in die Slag van die Santa Cruz-eilande beëindig was, en het aan die einde van Oktober na Truk teruggekeer.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/shokaku.htm|title=Imperial Flattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die vliegdekskip Hiyō, wat onlangs in diens gestel is, was oorspronklik deel van die vloot, maar ’n brand in sy masjienkamer op 21 Oktober het hom genoodsaak om na Truk terug te keer vir herstelwerk.<ref name="auto"/> Op 25 Oktober het 6 bomwerpers en 12 vegvliegtuie van die Jun'yo Henderson-vliegveld aangeval, maar min skade aangerig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
Van 20 tot 25 Oktober het Japannese grondmagte op Guadalcanal probeer om Henderson Field in te neem tydens die Slag om Henderson Field, deur middel van 'n groot aanval op die Amerikaanse verdedigers. Die aanval is afgeslaan, met swaar verliese aan die Japannese kant.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 95–97.</ref> Foutiewelik oortuig dat die Japannese leërmagte Henderson Field ingeneem het, het die Japannese op die oggend van 25 Oktober oorlogskepe vanaf die Shortland-eilande na Guadalcanal gestuur om hul grondmagte op die eiland te ondersteun. Amerikaanse vliegtuie van Henderson Field het die konvooi deur die loop van die dag aangeval; hulle het die ligte kruiser Yura tot sink gebring (met hulp van [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17-vliegtuie]] vanaf Espiritu Santo) en die torpedojaer Akizuki beskadig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
Ten spyte van die mislukking van die Japannese grondoffensief en die verlies van die Yura, het die res van die Gesamentlike Vloot op 25 Oktober voortgegaan om naby die suidelike Salomonseilande te maneuvreer, in die hoop om die Geallieerde vlootmagte in 'n geveg te betrek. Die Japannese vlootmagte het nou uit vier vliegdekskepe bestaan (twee groot, een medium en een ligte een), die Hiyō het vertrek weens 'n toevallige brand in sy enjinkamer, met 'n gesamentlike vliegtuigsterkte wat ongeveer gelykstaande was aan dié van drie vliegdekskepe van die Shokaku-klas.
Die Japannese vlootmagte was in drie groepe verdeel: die voorhoedemag, bestaande uit die Jun'yō, vier swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van Kondō aan boord van die swaar kruiser Atago, met 'n ondersteuningsgroep bestaande uit twee slagskepe en twee torpedojaers onder bevel van skout-admiraal Takeo Kurita; die hoofmag bestaande uit die Shōkaku, Zuikaku en Zuihō, plus een swaar kruiser en agt torpedojaers, onder bevel van vise-admiraal Chūichi Nagumo aan boord van die Shōkaku en die agterhoede bestaande uit twee slagskepe, drie swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van skout-admiraal Hiroaki Abe aan boord van die slagskip Hiei. Benewens sy bevel oor die voorhoedemag, het Kondō ook opgetree as die bevelvoerder van al drie magte.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 374–375.</ref>
Aan die Amerikaanse kant het die taakgroepe van die Hornet en Enterprise (onder bevel van skout-admiraal Thomas Kinkaid) op 25 Oktober na die noorde van die Santa Cruz-eilande beweeg, op soek na die Japannese vlootmagte. Die Amerikaanse oorlogskepe was ontplooi as twee vliegdekskipgroepe, wat ongeveer 10 seemyl (19 km) van mekaar geskei was. 'n Amerikaanse PBY Catalina-verkenningswatervliegtuig, gestasioneer op die Santa Cruz-eilande, het om 11:03 die vliegdekskepe van die Japannese hoofmag opgespoor. Die Japannese vliegdekskepe was egter ongeveer 355 seemyl (657 km) van die Amerikaanse mag af, net buite die reikafstand van vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe opereer. Kinkaid, wat gehoop het om die afstand te verklein ten einde daardie dag aan te val, het op volspoed na die Japannese vliegdekskepe gestoom en om 14:25 'n aanvalsmag van 23 vliegtuie gelanseer. Die Japannese, wat geweet het dat hulle deur Amerikaanse vliegtuie opgemerk is, maar nie geweet het waar die Amerikaanse vliegdekskepe was nie, het na die noorde gedraai om buite bereik van die Amerikaanse vliegdekskipvliegtuie te bly.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 127.</ref> Die Amerikaanse aanvalsmag het na hulle ondeskeie vliegdekskepe teruggekeer sonder om die Japannese oorlogskepe te vind.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 163–174.</ref>
== Verwysings ==
{{verwysings|3}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Tweede Wêreldoorlog]]
q4bmwxf8h97pwmmhrdigwguidursbzv
3379256
3379254
2026-11-20T17:19:34Z
Oesjaar
7467
/* Aanvang */ Skakel
3379256
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Militêre konflik-en
| conflict = Slag van die Santa Cruzeilande
| image = [[Lêer:USS Enterprise-Bat Santa Cruz.jpg|300px]]
| pushpin_map = Stille Oseaan
| pushpin_relief = 1
| coordinates = {{coord|-8|164|format=dms|display=it}}
| caption = {{USS|Enterprise|CV-6|6}} (middel links) en sy skepe wat hom beskerm gedurende die oorlog, 26 Oktober 1942
| part_of = die [[Slag van Guadalcanal]] van die [[Tweede Wêreldoorlog]]
| date = 25–{{start date and age|1942|10|27|df=y}}
| location = Off the [[Santa Cruz Islands]], Pacific Ocean
| result = Beide kante eis 'n oorwinning; sien [[#Nabetragting|Nabetragting]]
| combatant1 = {{vlagland|Verenigde State|1912}}
| combatant2 = {{vlagland|Japannese Keiserryk}}
| commander1 = {{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[William Halsey Jr.|William Halsey]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Thomas C. Kinkaid]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[George D. Murray|George Murray]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Charles P. Mason]]
| commander2 = {{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Nobutake Kondō]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Chūichi Nagumo]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Hiroaki Abe]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Kakuji Kakuta]]
| strength1 = 2 [[Vliegdekskip|vliegdekskep]]e <br> 1 [[slagskip]] <br> 3 swaar kruisers <br> 3 ligte kruisers <br> 14 [[torpedojaer]]s<br> 136 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 63 [[Grumman F4F Wildcat]]s, 47 [[Douglas SBD Dauntless]], en 26 [[Grumman TBF Avenger]]s. The "136" number doesn't include [[Boeing B-17 Flying Fortress]]es based at [[Espiritu Santo]] (who played a small part in the battle) or any seaplanes in the area.</ref>
| strength2 = 3 vliegdekskepe <br> 1 ligte kruiser <br> 4 slagskepe<ref>''Kongō'', ''Haruna'', ''Hiei'', ''Kirishima''. See {{cite web |url=http://www.navweaps.com/index_oob/OOB_WWII_Pacific/OOB_WWII_Santa-Cruz.htm |title=Order of Battle – Battle of the Santa Cruz Islands |access-date=21 September 2009}}</ref> <br> 8 swaar kruisers <br> 2 ligte kruisers <br> 24 torpedojaers <br> 199 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 87 [[A6M Zero]]s, 68 [[Aichi D3A]] dive bombers, 57 [[Nakajima B5N]] torpedo bombers, and one [[Yokosuka D4Y]] command and control aircraft.</ref>
| casualties1 = 266 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 401; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 456. Breakdown of deaths: ''Hornet'' 118, ''Enterprise'' 44, ''Smith'' 57, ''Porter'' 15, ''Pensacola'' 3, ''South Dakota'' 2, ''Morris'' 1, and 22 aircrew. Four U.S. aircrew members were captured by the Japanese. Total U.S. aircraft losses included 32 Wildcats, 31 SBDs, and 18 TBFs.</ref> <br> [[USS Hornet (CV-8)|1 vliegdekskip gekelder]] <br> 1 torpedojaer gekelder <br> 1 vliegdekskip beskadig <br> 1 slagskip beskadig <br> 1 ligte kruiser beskadig <br> 2 torpedojaers beskadig <br> 81 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 22 sterftes, 4 gevang
| casualties2 = 400–500 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 400–401; Peattie, pp. 180, 339; and Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 454. Japanese deaths from damage to ''Zuihō'' aren't known. Known Japanese deaths are: 60 on ''Shōkaku'', 190 on ''Chikuma'', seven on ''Teruzuki'', and 148 aircrew. Total Japanese aircraft losses included 27 [[Mitsubishi A6M Zero]]s, 40 [[dive bomber]]s, 29 [[torpedo bomber]]s, and 1 [[Yokosuka D4Y]]. The aircrew losses included 55 from ''Shōkaku'', 57 from ''Zuikaku'', 9 from ''Zuihō'', and 27 from ''Junyō''.</ref> <br> 1 vliegdekskip swaar beskadig <br> 1 ligte kruiser swaar beskadig <br> 1 swaar kruiser beskadig <br> 1 torpedojaer beskadig <br> 99 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 148 sterftes
| campaignbox = {{Campaignbox Guadalcanal}} <br> {{Campaignbox Solomons}}
}}
Die '''Slag van die Santa Cruz-eilande''' wat tussen 25 en 27 Oktober 1942 plaasgevind het, was die vierde vliegdekskipgeveg van die Stille Oseaan-veldtog tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Dit was ook die vierde groot vlootbotsing tussen die [[Amerikaanse Vloot]] en die [[Japannese Keiserlike Vloot]] tydens die langdurige en strategies belangrike [[Slag van Guadalcanal|Guadalcanal-veldtog]]. Soos in die slae van die [[Slag van die Koraalsee|Koraalsee]], [[Slag van Midway|Midway]] en die Oostelike [[Salomonseilande]], was die skepe van die twee teenstanders selde in mekaar se sig of binne skootafstand van mekaar. In plaas daarvan is byna alle aanvalle deur albei kante uitgevoer deur vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe of landbasisse gelanseer is.
In 'n poging om die Geallieerde magte van Guadalcanal en nabygeleë eilande te verdryf en 'n einde te bring aan die dooiepunt wat sedert September 1942 bestaan het, het die Keiserlike Japannese Leër 'n groot grondoffensief op Guadalcanal vir 20–25 Oktober 1942 beplan. Ter ondersteuning van hierdie offensief, en met die hoop om met Geallieerde vlootmagte slaags te raak, het Japannese vliegdekskepe en ander groot oorlogskepe na 'n posisie naby die suidelike Salomonseilande beweeg. Vanuit hierdie ligging het die Japannese vlootmagte gehoop om enige Geallieerde (hoofsaaklik VSA) vlootmagte, veral vliegdekskipmagte, wat op die grondoffensief gereageer het, aan te val en beslissend te verslaan. Geallieerde vlootmagte het ook gehoop om die Japannese vlootmagte in die geveg te ontmoet, met dieselfde doelwitte om die dooiepunt te verbreek en hul teenstander beslissend te verslaan.
Die Japannese grondoffensief op Guadalcanal was aan die gang met die Slag om Henderson-veld terwyl die vlootoorlogskepe en vliegtuie van die twee teenstanders mekaar op die oggend van 26 Oktober 1942, net noord van die Santa Cruz-eilande, gekonfronteer het. Na 'n uitruil van lugaanvalle deur vliegdekskepe het Geallieerde oppervlakteskepe van die slagveld teruggetrek met die vliegdekskip [[USS Hornet (CV-8)|USS Hornet]] gekelder, en 'n ander vliegdekskip, [[USS Enterprise]], swaar beskadig. Die deelnemende Japannese vliegdekmagte het ook teruggetrek weens skade aan twee vliegdekskepe, swaar vliegtuigverliese en die Japannese leër se mislukking om Henderson-veld te verower.
Santa Cruz was 'n taktiese oorwinning vir die Japannese, beide wat tonnemaat en beheer oor die see rondom Guadalcanal betref. Die verlies van talle onvervangbare, ervare Japannese lugbemannings het egter op die lang termyn 'n strategiese voordeel vir die Geallieerdes geblyk te wees; die Geallieerdes se verliese aan lugbemannings tydens die geveg was relatief laag en is vinnig aangevul. Die Japannese het op 'n groter, beslissende oorwinning gehoop, en dit ook nodig gehad. Die feit dat die vlootgeveg gewen is net nadat die landgeveg verloor is, het beteken dat die geleentheid om hul oorwinning in die geveg uit te buit, reeds verby was.
== Agtergrond ==
Op 8 Augustus 1942 het Geallieerde magte, hoofsaaklik uit die Verenigde State, geland op Guadalcanal, Tulagi en die Florida-eilande in die Salomonseilande, wat destyds deur Japan beset was. Die landings op die eilande was daarop gemik om te verhoed dat die Japannese dit as basisse gebruik om die toevoerroetes tussen die VSA en Australië te bedreig. Verder moes die eilande beveilig word as vertrekpunte vir 'n veldtog wat ten doel gehad het om uiteindelik die groot Japannese basis by Rabaul te neutraliseer, terwyl dit terselfdertyd die Geallieerdes se veldtog in [[Nieu-Guinee]] sou ondersteun. Hierdie landings het die begin gemerk van die veldtog op Guadalcanal, wat ses maande sou duur.<ref>Hogue, ''Pearl Harbor to Guadalcanal'', pp. 235–236.</ref>
Ná die Slag van die Oostelike Solomoneilande op 24–25 Augustus, waarin die vliegdekskip USS Enterprise swaar beskadig en gedwing is om na [[Pearl Harbor]], Hawaii, te vaar, vir 'n maand van omvangryke herstelwerk, het drie Amerikaanse taakmagte met vliegdekskepe in die Suid-Stille Oseaan-gebied agtergebly. Die taakmagte was gesentreer rondom die vlootvliegdekskepe [[USS Wasp (CV-7)|USS Wasp]], [[USS Saratoga (CV-3)|Saratoga]] en Hornet, tesame met hul onderskeie luggroepe en ondersteunende oppervlakoorlogskepe, insluitend slagskepe, [[kruiser]]s en [[torpedojaer]]s, en was hoofsaaklik gestasioneer tussen die Salomonseilande en die eilande van die Nuwe Hebrides ([[Vanuatu]]). In hierdie operasionele gebied was die vliegdekskepe belas met die beveiliging van die kommunikasielyn tussen die vernaamste Geallieerde basisse in [[Nieu-Kaledonië]] en Espiritu Santo; die ondersteuning van Geallieerde grondmagte op Guadalcanal en Tulagi teen enige Japannese teenaanvalle; die dekking van die beweging van voorradeskepe na Guadalcanal; en die aanval op en vernietiging van enige Japannese oorlogskepe, veral vliegdekskepe, wat binne bereik gekom het.<ref>Hammel, ''Carrier Clash'', p. 106.</ref> Die seegebied waarin die Amerikaanse vliegdekskip-taakmagte geopereer het, is deur Amerikaanse magte ''torpedo kruising''<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 335.</ref> genoem, vanweë die hoë konsentrasie Japannese duikbote in die gebied.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 6–7.</ref>
[[Lêer:USS Wasp (CV-7) brennt.jpg|duimnael|USS Wasp brand nadat dit deur 'n torpedo getref is op 15 September]]
Op 31 Augustus is die USS Saratoga deur die Japannese duikboot I-26 met 'n torpedo getref en was dit vir drie maande buite aksie vir herstelwerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 10–12.</ref><ref>After this incident the then U.S. carrier task force commander [[Frank Jack Fletcher]] was relieved of his command and reassigned to shore duty for the remainder of the war. Frank, ''Guadalcanal'', pp. 204–205</ref>
Op 15 September is die USS Wasp getref deur drie torpedo's wat deur die Japannese duikboot I-19 afgevuur is terwyl dit 'n groot versterkings- en hervoorraadkonvooi na Guadalcanal ondersteun het en amper die Japannese vliegdekskepe Shōkaku en Zuikaku aangeval het, wat onttrek het net voordat die twee teenstanders binne bereik van mekaar se vliegtuie gekom het. Met kragonderbrekings weens torpedoskade kon die Wasp se skadebeheerspanne nie die daaropvolgende groot brande beheer nie, en sy is verlaat en self tot sink gebring.<ref>Evans, ''Japanese Navy'', pp. 179–180; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 24–41.
The battleship {{USS|North Carolina|BB-55|2}} and destroyer {{USS|O'Brien|DD-415|2}} were also hit by torpedoes during the same attack. ''O'Brien'' later sank as a result of the torpedo damage, and ''North Carolina'' was under repair at Pearl Harbor until 16 November 1942.</ref>
Alhoewel die VSA nou slegs een operasionele vliegdekskip, die USS Hornet, in die Suid-Stille Oseaan gehad het, het die Geallieerdes steeds lugoorheersing oor die suidelike Salomonseilande behou danksy hul vliegtuie wat by Henderson Field op Guadalcanal gestasioneer was. Snags egter, wanneer vliegtuie nie doeltreffend kon opereer nie, kon die Japannese hul skepe byna na willekeur rondom Guadalcanal laat beweeg. Gevolglik het 'n dooiepunt in die stryd om Guadalcanal ontstaan: die Geallieerdes het bedags voorrade en versterkings na Guadalcanal gebring, terwyl die Japannese snags dieselfde gedoen het met oorlogskepe, wat deur die Geallieerdes die "Tokyo Express" genoem is. Geen van die twee kante kon egter genoeg troepe op die eiland land om 'n beslissende voordeel te behaal nie. Teen middel Oktober het beide kante ongeveer 'n gelyke aantal troepe op die eiland gehad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 19–21, 84–85.</ref> Die dooiepunt is kortstondig onderbreek deur twee vlootaksies waarby groot skepe betrokke was. In die nag van 11–12 Oktober het 'n Amerikaanse vlootmag 'n Japannese vlootmag, wat op pad was om Henderson Field te bombardeer, onderskep en verslaan tydens die Slag van Kaap Esperance. Maar slegs twee nagte later het 'n Japannese mag, wat die slagskepe Haruna en Kongō ingesluit het, Henderson Field suksesvol gebombardeer; hulle het die meeste van die Amerikaanse vliegtuie daar vernietig en ernstige skade aan die vliegveld se fasiliteite aangerig.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 316–319.</ref>
Die VSA het twee stappe gedoen om die dooiepunt in die stryd om Guadalcanal te probeer verbreek. Eerstens is herstelwerk aan die USS Enterprise bespoedig sodat sy so gou moontlik na die Suid-Stille Oseaan kon terugkeer. Op 10 Oktober het die USS Enterprise haar nuwe luggroep (Luggroep 10) ontvang, en op 16 Oktober het sy uit Pearl Harbor vertrek. Op 23 Oktober<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 154–155.</ref> het sy in die Suid-Stille Oseaan aangekom en op 24 Oktober, 273 seemyl (506 km) noordoos van Espiritu Santo, by die USS Hornet en die res van die Geallieerde vlootmagte in die Suid-Stille Oseaan aangesluit.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 145.</ref>
Tweedens het admiraal [[Chester W. Nimitz|Chester Nimitz]], die Geallieerde opperbevelhebber van die Stille Oseaan-magte, op 18 Oktober vise-admiraal Robert L. Ghormley deur vise-admiraal William Halsey jr. vervang as bevelvoerder van die Suid-Stille Oseaan-gebied; in hierdie posisie het hy bevel gevoer oor die Geallieerde magte wat by die veldtog in die Salomonseilande betrokke was.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 134.</ref>
Nimitz was van mening dat Ghormley te eng van visie en pessimisties geword het om die Geallieerde magte doeltreffend te lei in die stryd om Guadalcanal. Halsey is na bewering regoor die Amerikaanse vloot gerespekteer as 'n "vegter".<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 334.</ref> Met die aanvaarding van die bevel het Halsey onmiddellik begin om planne te maak om die Japannese vlootmagte in 'n geveg in te lok; hy het aan Nimitz geskryf: "Ek moes feitlik onmiddellik begin terugslaan."<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 150.</ref>
Die Japannese Gekombineerde Vloot het ook gepoog om Geallieerde vlootmagte te betrek in wat gehoop is om 'n beslissende geveg te wees. Twee vloot vliegdekskepe, Hiyō en Jun'yō, sowel as die ligte vliegdekskip Zuihō, het vroeg in Oktober by die hoof Japannese vlootbasis by Truk Atoll aangekom en by Shōkaku en Zuikaku aangesluit. Met vyf vliegdekskepe wat volledig toegerus was met luggroepe, plus hul talle slagskepe, kruisers en torpedojaers, was die Japannese Gekombineerde Vloot, onder leiding van Admiraal Isoroku Yamamoto, vol vertroue dat dit die nederlaag by die Slag van Midway kon vergoed.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 146–149.</ref> Afgesien van 'n paar lugaanvalle op Henderson Field in Oktober, het die Japannese vliegdekskepe en hul ondersteunende oorlogskepe in die noordwestelike gebied van die Salomonseilande gebly, buite die stryd om Guadalcanal, terwyl hulle op 'n geleentheid gewag het om nader te beweeg en die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val. Met die Japannese leër se volgende beplande groot grondaanval op Geallieerde magte op Guadalcanal wat vir 20 Oktober vasgestel is, het Yamamoto se oorlogskepe na die suidelike Salomonseilande begin beweeg om die offensief te ondersteun en gereed te wees om enige vyandelike skepe, veral vliegdekskepe, wat sou naderkom om die Geallieerde verdediging op Guadalcanal te ondersteun, aan te val.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', pp. 124–125. According to Hara, the Japanese believed that U.S. Navy forces were likely to be in the Solomon Islands area because they had read a report from the [[United Press]] dated 20 October that stated that the United States Navy was preparing for a major sea and air battle in the South Pacific.</ref>
== Aanvang ==
Op of omstreeks 11 Oktober het 'n groot Japannese mag, bestaande uit vliegdekskepe, slagskepe en hul begeleidingsvaartuie, uit Truk vertrek vir 'n verlengde operasie ter ondersteuning van 'n offensief op Guadalcanal in Oktober. Op dieselfde dag het 'n groot konvooi met versterkings Guadalcanal bereik, maar 'n mag van swaar kruisers wat ondersteuning moes bied, is verhoed om Henderson Field te bombardeer en het omgedraai in wat bekend geword het as die Slag van Kaap Esperance. Daarna het drie bombardemente gevolg wat tussen 13 Oktober en 16 Oktober deur slagskepe en swaar kruisers uitgevoer is (die swaarste vlootaanval op die vliegveld tydens die veldtog); die eerste en derde hiervan is uitgevoer deur vaartuie wat van vise-admiraal Nobutake Kondō se voorhoede mag afgesonder is. Vanaf middernag op 14 Oktober het nog 'n konvooi, bestaande uit vier vragskepe, die grootste deel van sy vrag afgelaai, insluitend tenks en swaar artillerie.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/Azumasan_t.htm|title=Japanese Transports|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Op 15 Oktober is die torpedojaer Meredith, terwyl dit die sleepboot Vireo, wat 'n voorraadbarg gesleep het, begelei het, deur vliegtuie van die Zuikaku en Shokaku opgemerk en gekelder. Op 17 Oktober het die Hiyō en Jun'yō 'n aanvalsmag gestuur om vervoerskepe naby Lunga Point aan te val, maar hulle het geen skade aangerig nie.<ref name="auto">{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/hiyo.htm|title=Imperial lattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die groot aantal oorlogskepe sou in die waters rondom Guadalcanal bly totdat die gevegte in die Slag van die Santa Cruz-eilande beëindig was, en het aan die einde van Oktober na Truk teruggekeer.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/shokaku.htm|title=Imperial Flattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die vliegdekskip Hiyō, wat onlangs in diens gestel is, was oorspronklik deel van die vloot, maar ’n brand in sy masjienkamer op 21 Oktober het hom genoodsaak om na Truk terug te keer vir herstelwerk.<ref name="auto"/> Op 25 Oktober het 6 bomwerpers en 12 vegvliegtuie van die Jun'yo Henderson-vliegveld aangeval, maar min skade aangerig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
Van 20 tot 25 Oktober het Japannese grondmagte op Guadalcanal probeer om Henderson Field in te neem tydens die Slag om Henderson Field, deur middel van 'n groot aanval op die Amerikaanse verdedigers. Die aanval is afgeslaan, met swaar verliese aan die Japannese kant.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 95–97.</ref> Foutiewelik oortuig dat die Japannese leërmagte Henderson Field ingeneem het, het die Japannese op die oggend van 25 Oktober oorlogskepe vanaf die Shortland-eilande na Guadalcanal gestuur om hul grondmagte op die eiland te ondersteun. Amerikaanse vliegtuie van Henderson Field het die konvooi deur die loop van die dag aangeval; hulle het die ligte kruiser Yura tot sink gebring (met hulp van [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17-vliegtuie]] vanaf Espiritu Santo) en die torpedojaer Akizuki beskadig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
Ten spyte van die mislukking van die Japannese grondoffensief en die verlies van die Yura, het die res van die Gesamentlike Vloot op 25 Oktober voortgegaan om naby die suidelike Salomonseilande te maneuvreer, in die hoop om die Geallieerde vlootmagte in 'n geveg te betrek. Die Japannese vlootmagte het nou uit vier vliegdekskepe bestaan (twee groot, een medium en een ligte een), die Hiyō het vertrek weens 'n toevallige brand in sy enjinkamer, met 'n gesamentlike vliegtuigsterkte wat ongeveer gelykstaande was aan dié van drie vliegdekskepe van die Shokaku-klas.
Die Japannese vlootmagte was in drie groepe verdeel: die voorhoedemag, bestaande uit die Jun'yō, vier swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van Kondō aan boord van die swaar kruiser Atago, met 'n ondersteuningsgroep bestaande uit twee slagskepe en twee torpedojaers onder bevel van skout-admiraal Takeo Kurita; die hoofmag bestaande uit die Shōkaku, Zuikaku en Zuihō, plus een swaar kruiser en agt torpedojaers, onder bevel van vise-admiraal Chūichi Nagumo aan boord van die Shōkaku en die agterhoede bestaande uit twee slagskepe, drie swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van skout-admiraal Hiroaki Abe aan boord van die slagskip Hiei. Benewens sy bevel oor die voorhoedemag, het Kondō ook opgetree as die bevelvoerder van al drie magte.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 374–375.</ref>
Aan die Amerikaanse kant het die taakgroepe van die Hornet en Enterprise (onder bevel van skout-admiraal Thomas Kinkaid) op 25 Oktober na die noorde van die Santa Cruz-eilande beweeg, op soek na die Japannese vlootmagte. Die Amerikaanse oorlogskepe was ontplooi as twee vliegdekskipgroepe, wat ongeveer 10 seemyl (19 km) van mekaar geskei was. 'n Amerikaanse [[Consolidated PBY Catalina|PBY Catalina-verkenningswatervliegtuig]], gestasioneer op die Santa Cruz-eilande, het om 11:03 die vliegdekskepe van die Japannese hoofmag opgespoor. Die Japannese vliegdekskepe was egter ongeveer 355 seemyl (657 km) van die Amerikaanse mag af, net buite die reikafstand van vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe opereer. Kinkaid, wat gehoop het om die afstand te verklein ten einde daardie dag aan te val, het op volspoed na die Japannese vliegdekskepe gestoom en om 14:25 'n aanvalsmag van 23 vliegtuie gelanseer. Die Japannese, wat geweet het dat hulle deur Amerikaanse vliegtuie opgemerk is, maar nie geweet het waar die Amerikaanse vliegdekskepe was nie, het na die noorde gedraai om buite bereik van die Amerikaanse vliegdekskipvliegtuie te bly.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 127.</ref> Die Amerikaanse aanvalsmag het na hulle ondeskeie vliegdekskepe teruggekeer sonder om die Japannese oorlogskepe te vind.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 163–174.</ref>
== Verwysings ==
{{verwysings|3}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Tweede Wêreldoorlog]]
perm6tv8u3hdvc1hh5q1h2qbyzwr5d3
3379259
3379256
2026-11-20T17:21:52Z
Oesjaar
7467
/* Aanvang */ Die oorlog het begin....
3379259
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Militêre konflik-en
| conflict = Slag van die Santa Cruzeilande
| image = [[Lêer:USS Enterprise-Bat Santa Cruz.jpg|300px]]
| pushpin_map = Stille Oseaan
| pushpin_relief = 1
| coordinates = {{coord|-8|164|format=dms|display=it}}
| caption = {{USS|Enterprise|CV-6|6}} (middel links) en sy skepe wat hom beskerm gedurende die oorlog, 26 Oktober 1942
| part_of = die [[Slag van Guadalcanal]] van die [[Tweede Wêreldoorlog]]
| date = 25–{{start date and age|1942|10|27|df=y}}
| location = Off the [[Santa Cruz Islands]], Pacific Ocean
| result = Beide kante eis 'n oorwinning; sien [[#Nabetragting|Nabetragting]]
| combatant1 = {{vlagland|Verenigde State|1912}}
| combatant2 = {{vlagland|Japannese Keiserryk}}
| commander1 = {{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[William Halsey Jr.|William Halsey]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Thomas C. Kinkaid]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[George D. Murray|George Murray]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Charles P. Mason]]
| commander2 = {{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Nobutake Kondō]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Chūichi Nagumo]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Hiroaki Abe]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Kakuji Kakuta]]
| strength1 = 2 [[Vliegdekskip|vliegdekskep]]e <br> 1 [[slagskip]] <br> 3 swaar kruisers <br> 3 ligte kruisers <br> 14 [[torpedojaer]]s<br> 136 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 63 [[Grumman F4F Wildcat]]s, 47 [[Douglas SBD Dauntless]], en 26 [[Grumman TBF Avenger]]s. The "136" number doesn't include [[Boeing B-17 Flying Fortress]]es based at [[Espiritu Santo]] (who played a small part in the battle) or any seaplanes in the area.</ref>
| strength2 = 3 vliegdekskepe <br> 1 ligte kruiser <br> 4 slagskepe<ref>''Kongō'', ''Haruna'', ''Hiei'', ''Kirishima''. See {{cite web |url=http://www.navweaps.com/index_oob/OOB_WWII_Pacific/OOB_WWII_Santa-Cruz.htm |title=Order of Battle – Battle of the Santa Cruz Islands |access-date=21 September 2009}}</ref> <br> 8 swaar kruisers <br> 2 ligte kruisers <br> 24 torpedojaers <br> 199 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 87 [[A6M Zero]]s, 68 [[Aichi D3A]] dive bombers, 57 [[Nakajima B5N]] torpedo bombers, and one [[Yokosuka D4Y]] command and control aircraft.</ref>
| casualties1 = 266 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 401; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 456. Breakdown of deaths: ''Hornet'' 118, ''Enterprise'' 44, ''Smith'' 57, ''Porter'' 15, ''Pensacola'' 3, ''South Dakota'' 2, ''Morris'' 1, and 22 aircrew. Four U.S. aircrew members were captured by the Japanese. Total U.S. aircraft losses included 32 Wildcats, 31 SBDs, and 18 TBFs.</ref> <br> [[USS Hornet (CV-8)|1 vliegdekskip gekelder]] <br> 1 torpedojaer gekelder <br> 1 vliegdekskip beskadig <br> 1 slagskip beskadig <br> 1 ligte kruiser beskadig <br> 2 torpedojaers beskadig <br> 81 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 22 sterftes, 4 gevang
| casualties2 = 400–500 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 400–401; Peattie, pp. 180, 339; and Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 454. Japanese deaths from damage to ''Zuihō'' aren't known. Known Japanese deaths are: 60 on ''Shōkaku'', 190 on ''Chikuma'', seven on ''Teruzuki'', and 148 aircrew. Total Japanese aircraft losses included 27 [[Mitsubishi A6M Zero]]s, 40 [[dive bomber]]s, 29 [[torpedo bomber]]s, and 1 [[Yokosuka D4Y]]. The aircrew losses included 55 from ''Shōkaku'', 57 from ''Zuikaku'', 9 from ''Zuihō'', and 27 from ''Junyō''.</ref> <br> 1 vliegdekskip swaar beskadig <br> 1 ligte kruiser swaar beskadig <br> 1 swaar kruiser beskadig <br> 1 torpedojaer beskadig <br> 99 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 148 sterftes
| campaignbox = {{Campaignbox Guadalcanal}} <br> {{Campaignbox Solomons}}
}}
Die '''Slag van die Santa Cruz-eilande''' wat tussen 25 en 27 Oktober 1942 plaasgevind het, was die vierde vliegdekskipgeveg van die Stille Oseaan-veldtog tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Dit was ook die vierde groot vlootbotsing tussen die [[Amerikaanse Vloot]] en die [[Japannese Keiserlike Vloot]] tydens die langdurige en strategies belangrike [[Slag van Guadalcanal|Guadalcanal-veldtog]]. Soos in die slae van die [[Slag van die Koraalsee|Koraalsee]], [[Slag van Midway|Midway]] en die Oostelike [[Salomonseilande]], was die skepe van die twee teenstanders selde in mekaar se sig of binne skootafstand van mekaar. In plaas daarvan is byna alle aanvalle deur albei kante uitgevoer deur vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe of landbasisse gelanseer is.
In 'n poging om die Geallieerde magte van Guadalcanal en nabygeleë eilande te verdryf en 'n einde te bring aan die dooiepunt wat sedert September 1942 bestaan het, het die Keiserlike Japannese Leër 'n groot grondoffensief op Guadalcanal vir 20–25 Oktober 1942 beplan. Ter ondersteuning van hierdie offensief, en met die hoop om met Geallieerde vlootmagte slaags te raak, het Japannese vliegdekskepe en ander groot oorlogskepe na 'n posisie naby die suidelike Salomonseilande beweeg. Vanuit hierdie ligging het die Japannese vlootmagte gehoop om enige Geallieerde (hoofsaaklik VSA) vlootmagte, veral vliegdekskipmagte, wat op die grondoffensief gereageer het, aan te val en beslissend te verslaan. Geallieerde vlootmagte het ook gehoop om die Japannese vlootmagte in die geveg te ontmoet, met dieselfde doelwitte om die dooiepunt te verbreek en hul teenstander beslissend te verslaan.
Die Japannese grondoffensief op Guadalcanal was aan die gang met die Slag om Henderson-veld terwyl die vlootoorlogskepe en vliegtuie van die twee teenstanders mekaar op die oggend van 26 Oktober 1942, net noord van die Santa Cruz-eilande, gekonfronteer het. Na 'n uitruil van lugaanvalle deur vliegdekskepe het Geallieerde oppervlakteskepe van die slagveld teruggetrek met die vliegdekskip [[USS Hornet (CV-8)|USS Hornet]] gekelder, en 'n ander vliegdekskip, [[USS Enterprise]], swaar beskadig. Die deelnemende Japannese vliegdekmagte het ook teruggetrek weens skade aan twee vliegdekskepe, swaar vliegtuigverliese en die Japannese leër se mislukking om Henderson-veld te verower.
Santa Cruz was 'n taktiese oorwinning vir die Japannese, beide wat tonnemaat en beheer oor die see rondom Guadalcanal betref. Die verlies van talle onvervangbare, ervare Japannese lugbemannings het egter op die lang termyn 'n strategiese voordeel vir die Geallieerdes geblyk te wees; die Geallieerdes se verliese aan lugbemannings tydens die geveg was relatief laag en is vinnig aangevul. Die Japannese het op 'n groter, beslissende oorwinning gehoop, en dit ook nodig gehad. Die feit dat die vlootgeveg gewen is net nadat die landgeveg verloor is, het beteken dat die geleentheid om hul oorwinning in die geveg uit te buit, reeds verby was.
== Agtergrond ==
Op 8 Augustus 1942 het Geallieerde magte, hoofsaaklik uit die Verenigde State, geland op Guadalcanal, Tulagi en die Florida-eilande in die Salomonseilande, wat destyds deur Japan beset was. Die landings op die eilande was daarop gemik om te verhoed dat die Japannese dit as basisse gebruik om die toevoerroetes tussen die VSA en Australië te bedreig. Verder moes die eilande beveilig word as vertrekpunte vir 'n veldtog wat ten doel gehad het om uiteindelik die groot Japannese basis by Rabaul te neutraliseer, terwyl dit terselfdertyd die Geallieerdes se veldtog in [[Nieu-Guinee]] sou ondersteun. Hierdie landings het die begin gemerk van die veldtog op Guadalcanal, wat ses maande sou duur.<ref>Hogue, ''Pearl Harbor to Guadalcanal'', pp. 235–236.</ref>
Ná die Slag van die Oostelike Solomoneilande op 24–25 Augustus, waarin die vliegdekskip USS Enterprise swaar beskadig en gedwing is om na [[Pearl Harbor]], Hawaii, te vaar, vir 'n maand van omvangryke herstelwerk, het drie Amerikaanse taakmagte met vliegdekskepe in die Suid-Stille Oseaan-gebied agtergebly. Die taakmagte was gesentreer rondom die vlootvliegdekskepe [[USS Wasp (CV-7)|USS Wasp]], [[USS Saratoga (CV-3)|Saratoga]] en Hornet, tesame met hul onderskeie luggroepe en ondersteunende oppervlakoorlogskepe, insluitend slagskepe, [[kruiser]]s en [[torpedojaer]]s, en was hoofsaaklik gestasioneer tussen die Salomonseilande en die eilande van die Nuwe Hebrides ([[Vanuatu]]). In hierdie operasionele gebied was die vliegdekskepe belas met die beveiliging van die kommunikasielyn tussen die vernaamste Geallieerde basisse in [[Nieu-Kaledonië]] en Espiritu Santo; die ondersteuning van Geallieerde grondmagte op Guadalcanal en Tulagi teen enige Japannese teenaanvalle; die dekking van die beweging van voorradeskepe na Guadalcanal; en die aanval op en vernietiging van enige Japannese oorlogskepe, veral vliegdekskepe, wat binne bereik gekom het.<ref>Hammel, ''Carrier Clash'', p. 106.</ref> Die seegebied waarin die Amerikaanse vliegdekskip-taakmagte geopereer het, is deur Amerikaanse magte ''torpedo kruising''<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 335.</ref> genoem, vanweë die hoë konsentrasie Japannese duikbote in die gebied.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 6–7.</ref>
[[Lêer:USS Wasp (CV-7) brennt.jpg|duimnael|USS Wasp brand nadat dit deur 'n torpedo getref is op 15 September]]
Op 31 Augustus is die USS Saratoga deur die Japannese duikboot I-26 met 'n torpedo getref en was dit vir drie maande buite aksie vir herstelwerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 10–12.</ref><ref>After this incident the then U.S. carrier task force commander [[Frank Jack Fletcher]] was relieved of his command and reassigned to shore duty for the remainder of the war. Frank, ''Guadalcanal'', pp. 204–205</ref>
Op 15 September is die USS Wasp getref deur drie torpedo's wat deur die Japannese duikboot I-19 afgevuur is terwyl dit 'n groot versterkings- en hervoorraadkonvooi na Guadalcanal ondersteun het en amper die Japannese vliegdekskepe Shōkaku en Zuikaku aangeval het, wat onttrek het net voordat die twee teenstanders binne bereik van mekaar se vliegtuie gekom het. Met kragonderbrekings weens torpedoskade kon die Wasp se skadebeheerspanne nie die daaropvolgende groot brande beheer nie, en sy is verlaat en self tot sink gebring.<ref>Evans, ''Japanese Navy'', pp. 179–180; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 24–41.
The battleship {{USS|North Carolina|BB-55|2}} and destroyer {{USS|O'Brien|DD-415|2}} were also hit by torpedoes during the same attack. ''O'Brien'' later sank as a result of the torpedo damage, and ''North Carolina'' was under repair at Pearl Harbor until 16 November 1942.</ref>
Alhoewel die VSA nou slegs een operasionele vliegdekskip, die USS Hornet, in die Suid-Stille Oseaan gehad het, het die Geallieerdes steeds lugoorheersing oor die suidelike Salomonseilande behou danksy hul vliegtuie wat by Henderson Field op Guadalcanal gestasioneer was. Snags egter, wanneer vliegtuie nie doeltreffend kon opereer nie, kon die Japannese hul skepe byna na willekeur rondom Guadalcanal laat beweeg. Gevolglik het 'n dooiepunt in die stryd om Guadalcanal ontstaan: die Geallieerdes het bedags voorrade en versterkings na Guadalcanal gebring, terwyl die Japannese snags dieselfde gedoen het met oorlogskepe, wat deur die Geallieerdes die "Tokyo Express" genoem is. Geen van die twee kante kon egter genoeg troepe op die eiland land om 'n beslissende voordeel te behaal nie. Teen middel Oktober het beide kante ongeveer 'n gelyke aantal troepe op die eiland gehad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 19–21, 84–85.</ref> Die dooiepunt is kortstondig onderbreek deur twee vlootaksies waarby groot skepe betrokke was. In die nag van 11–12 Oktober het 'n Amerikaanse vlootmag 'n Japannese vlootmag, wat op pad was om Henderson Field te bombardeer, onderskep en verslaan tydens die Slag van Kaap Esperance. Maar slegs twee nagte later het 'n Japannese mag, wat die slagskepe Haruna en Kongō ingesluit het, Henderson Field suksesvol gebombardeer; hulle het die meeste van die Amerikaanse vliegtuie daar vernietig en ernstige skade aan die vliegveld se fasiliteite aangerig.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 316–319.</ref>
Die VSA het twee stappe gedoen om die dooiepunt in die stryd om Guadalcanal te probeer verbreek. Eerstens is herstelwerk aan die USS Enterprise bespoedig sodat sy so gou moontlik na die Suid-Stille Oseaan kon terugkeer. Op 10 Oktober het die USS Enterprise haar nuwe luggroep (Luggroep 10) ontvang, en op 16 Oktober het sy uit Pearl Harbor vertrek. Op 23 Oktober<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 154–155.</ref> het sy in die Suid-Stille Oseaan aangekom en op 24 Oktober, 273 seemyl (506 km) noordoos van Espiritu Santo, by die USS Hornet en die res van die Geallieerde vlootmagte in die Suid-Stille Oseaan aangesluit.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 145.</ref>
Tweedens het admiraal [[Chester W. Nimitz|Chester Nimitz]], die Geallieerde opperbevelhebber van die Stille Oseaan-magte, op 18 Oktober vise-admiraal Robert L. Ghormley deur vise-admiraal William Halsey jr. vervang as bevelvoerder van die Suid-Stille Oseaan-gebied; in hierdie posisie het hy bevel gevoer oor die Geallieerde magte wat by die veldtog in die Salomonseilande betrokke was.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 134.</ref>
Nimitz was van mening dat Ghormley te eng van visie en pessimisties geword het om die Geallieerde magte doeltreffend te lei in die stryd om Guadalcanal. Halsey is na bewering regoor die Amerikaanse vloot gerespekteer as 'n "vegter".<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 334.</ref> Met die aanvaarding van die bevel het Halsey onmiddellik begin om planne te maak om die Japannese vlootmagte in 'n geveg in te lok; hy het aan Nimitz geskryf: "Ek moes feitlik onmiddellik begin terugslaan."<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 150.</ref>
Die Japannese Gekombineerde Vloot het ook gepoog om Geallieerde vlootmagte te betrek in wat gehoop is om 'n beslissende geveg te wees. Twee vloot vliegdekskepe, Hiyō en Jun'yō, sowel as die ligte vliegdekskip Zuihō, het vroeg in Oktober by die hoof Japannese vlootbasis by Truk Atoll aangekom en by Shōkaku en Zuikaku aangesluit. Met vyf vliegdekskepe wat volledig toegerus was met luggroepe, plus hul talle slagskepe, kruisers en torpedojaers, was die Japannese Gekombineerde Vloot, onder leiding van Admiraal Isoroku Yamamoto, vol vertroue dat dit die nederlaag by die Slag van Midway kon vergoed.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 146–149.</ref> Afgesien van 'n paar lugaanvalle op Henderson Field in Oktober, het die Japannese vliegdekskepe en hul ondersteunende oorlogskepe in die noordwestelike gebied van die Salomonseilande gebly, buite die stryd om Guadalcanal, terwyl hulle op 'n geleentheid gewag het om nader te beweeg en die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val. Met die Japannese leër se volgende beplande groot grondaanval op Geallieerde magte op Guadalcanal wat vir 20 Oktober vasgestel is, het Yamamoto se oorlogskepe na die suidelike Salomonseilande begin beweeg om die offensief te ondersteun en gereed te wees om enige vyandelike skepe, veral vliegdekskepe, wat sou naderkom om die Geallieerde verdediging op Guadalcanal te ondersteun, aan te val.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', pp. 124–125. According to Hara, the Japanese believed that U.S. Navy forces were likely to be in the Solomon Islands area because they had read a report from the [[United Press]] dated 20 October that stated that the United States Navy was preparing for a major sea and air battle in the South Pacific.</ref>
== Aanvang ==
Op of omstreeks 11 Oktober het 'n groot Japannese mag, bestaande uit vliegdekskepe, slagskepe en hul begeleidingsvaartuie, uit Truk vertrek vir 'n verlengde operasie ter ondersteuning van 'n offensief op Guadalcanal in Oktober. Op dieselfde dag het 'n groot konvooi met versterkings Guadalcanal bereik, maar 'n mag van swaar kruisers wat ondersteuning moes bied, is verhoed om Henderson Field te bombardeer en het omgedraai in wat bekend geword het as die Slag van Kaap Esperance. Daarna het drie bombardemente gevolg wat tussen 13 Oktober en 16 Oktober deur slagskepe en swaar kruisers uitgevoer is (die swaarste vlootaanval op die vliegveld tydens die veldtog); die eerste en derde hiervan is uitgevoer deur vaartuie wat van vise-admiraal Nobutake Kondō se voorhoede mag afgesonder is. Vanaf middernag op 14 Oktober het nog 'n konvooi, bestaande uit vier vragskepe, die grootste deel van sy vrag afgelaai, insluitend tenks en swaar artillerie.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/Azumasan_t.htm|title=Japanese Transports|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Op 15 Oktober is die torpedojaer Meredith, terwyl dit die sleepboot Vireo, wat 'n voorraadbarg gesleep het, begelei het, deur vliegtuie van die Zuikaku en Shokaku opgemerk en gekelder. Op 17 Oktober het die Hiyō en Jun'yō 'n aanvalsmag gestuur om vervoerskepe naby Lunga Point aan te val, maar hulle het geen skade aangerig nie.<ref name="auto">{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/hiyo.htm|title=Imperial lattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die groot aantal oorlogskepe sou in die waters rondom Guadalcanal bly totdat die gevegte in die Slag van die Santa Cruz-eilande beëindig was, en het aan die einde van Oktober na Truk teruggekeer.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/shokaku.htm|title=Imperial Flattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die vliegdekskip Hiyō, wat onlangs in diens gestel is, was oorspronklik deel van die vloot, maar ’n brand in sy masjienkamer op 21 Oktober het hom genoodsaak om na Truk terug te keer vir herstelwerk.<ref name="auto"/> Op 25 Oktober het 6 bomwerpers en 12 vegvliegtuie van die Jun'yo Henderson-vliegveld aangeval, maar min skade aangerig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
Van 20 tot 25 Oktober het Japannese grondmagte op Guadalcanal probeer om Henderson Field in te neem tydens die Slag om Henderson Field, deur middel van 'n groot aanval op die Amerikaanse verdedigers. Die aanval is afgeslaan, met swaar verliese aan die Japannese kant.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 95–97.</ref> Foutiewelik oortuig dat die Japannese leërmagte Henderson Field ingeneem het, het die Japannese op die oggend van 25 Oktober oorlogskepe vanaf die Shortland-eilande na Guadalcanal gestuur om hul grondmagte op die eiland te ondersteun. Amerikaanse vliegtuie van Henderson Field het die konvooi deur die loop van die dag aangeval; hulle het die ligte kruiser Yura tot sink gebring (met hulp van [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17-vliegtuie]] vanaf Espiritu Santo) en die torpedojaer Akizuki beskadig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
Ten spyte van die mislukking van die Japannese grondoffensief en die verlies van die Yura, het die res van die Gesamentlike Vloot op 25 Oktober voortgegaan om naby die suidelike Salomonseilande te maneuvreer, in die hoop om die Geallieerde vlootmagte in 'n geveg te betrek. Die Japannese vlootmagte het nou uit vier vliegdekskepe bestaan (twee groot, een medium en een ligte een), die Hiyō het vertrek weens 'n toevallige brand in sy enjinkamer, met 'n gesamentlike vliegtuigsterkte wat ongeveer gelykstaande was aan dié van drie vliegdekskepe van die Shokaku-klas.
Die Japannese vlootmagte was in drie groepe verdeel: die voorhoedemag, bestaande uit die Jun'yō, vier swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van Kondō aan boord van die swaar kruiser Atago, met 'n ondersteuningsgroep bestaande uit twee slagskepe en twee torpedojaers onder bevel van skout-admiraal Takeo Kurita; die hoofmag bestaande uit die Shōkaku, Zuikaku en Zuihō, plus een swaar kruiser en agt torpedojaers, onder bevel van vise-admiraal Chūichi Nagumo aan boord van die Shōkaku en die agterhoede bestaande uit twee slagskepe, drie swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van skout-admiraal Hiroaki Abe aan boord van die slagskip Hiei. Benewens sy bevel oor die voorhoedemag, het Kondō ook opgetree as die bevelvoerder van al drie magte.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 374–375.</ref>
Aan die Amerikaanse kant het die taakgroepe van die Hornet en Enterprise (onder bevel van skout-admiraal Thomas Kinkaid) op 25 Oktober na die noorde van die Santa Cruz-eilande beweeg, op soek na die Japannese vlootmagte. Die Amerikaanse oorlogskepe was ontplooi as twee vliegdekskipgroepe, wat ongeveer 10 seemyl (19 km) van mekaar geskei was. 'n Amerikaanse [[Consolidated PBY Catalina|PBY Catalina-verkenningswatervliegtuig]], gestasioneer op die Santa Cruz-eilande, het om 11:03 die vliegdekskepe van die Japannese hoofmag opgespoor. Die Japannese vliegdekskepe was egter ongeveer 355 seemyl (657 km) van die Amerikaanse mag af, net buite die reikafstand van vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe opereer. Kinkaid, wat gehoop het om die afstand te verklein ten einde daardie dag aan te val, het op volspoed na die Japannese vliegdekskepe gestoom en om 14:25 'n aanvalsmag van 23 vliegtuie gelanseer. Die Japannese, wat geweet het dat hulle deur Amerikaanse vliegtuie opgemerk is, maar nie geweet het waar die Amerikaanse vliegdekskepe was nie, het na die noorde gedraai om buite bereik van die Amerikaanse vliegdekskipvliegtuie te bly.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 127.</ref> Die Amerikaanse aanvalsmag het na hulle ondeskeie vliegdekskepe teruggekeer sonder om die Japannese oorlogskepe te vind.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 163–174.</ref>
== Die Slag ==
=== Vliegdekskip aksie op 26 Oktober: eerste aanvalle ===
Om 02:50 op 26 Oktober het die Japannese vlootmagte omgedraai en die vlootmagte van die twee teenstanders het die afstand tussen hulle verklein totdat hulle teen 05:00 slegs 200 seemyl (370 km) van mekaar af was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 186.</ref>
== Verwysings ==
{{verwysings|3}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Tweede Wêreldoorlog]]
83o7ts89osbaml4zpjkwp3y1fq71ucg
3379261
3379259
2026-11-20T17:24:33Z
Oesjaar
7467
/* Vliegdekskip aksie op 26 Oktober: eerste aanvalle */ Amper die eerste skote....
3379261
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Militêre konflik-en
| conflict = Slag van die Santa Cruzeilande
| image = [[Lêer:USS Enterprise-Bat Santa Cruz.jpg|300px]]
| pushpin_map = Stille Oseaan
| pushpin_relief = 1
| coordinates = {{coord|-8|164|format=dms|display=it}}
| caption = {{USS|Enterprise|CV-6|6}} (middel links) en sy skepe wat hom beskerm gedurende die oorlog, 26 Oktober 1942
| part_of = die [[Slag van Guadalcanal]] van die [[Tweede Wêreldoorlog]]
| date = 25–{{start date and age|1942|10|27|df=y}}
| location = Off the [[Santa Cruz Islands]], Pacific Ocean
| result = Beide kante eis 'n oorwinning; sien [[#Nabetragting|Nabetragting]]
| combatant1 = {{vlagland|Verenigde State|1912}}
| combatant2 = {{vlagland|Japannese Keiserryk}}
| commander1 = {{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[William Halsey Jr.|William Halsey]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Thomas C. Kinkaid]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[George D. Murray|George Murray]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Charles P. Mason]]
| commander2 = {{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Nobutake Kondō]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Chūichi Nagumo]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Hiroaki Abe]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Kakuji Kakuta]]
| strength1 = 2 [[Vliegdekskip|vliegdekskep]]e <br> 1 [[slagskip]] <br> 3 swaar kruisers <br> 3 ligte kruisers <br> 14 [[torpedojaer]]s<br> 136 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 63 [[Grumman F4F Wildcat]]s, 47 [[Douglas SBD Dauntless]], en 26 [[Grumman TBF Avenger]]s. The "136" number doesn't include [[Boeing B-17 Flying Fortress]]es based at [[Espiritu Santo]] (who played a small part in the battle) or any seaplanes in the area.</ref>
| strength2 = 3 vliegdekskepe <br> 1 ligte kruiser <br> 4 slagskepe<ref>''Kongō'', ''Haruna'', ''Hiei'', ''Kirishima''. See {{cite web |url=http://www.navweaps.com/index_oob/OOB_WWII_Pacific/OOB_WWII_Santa-Cruz.htm |title=Order of Battle – Battle of the Santa Cruz Islands |access-date=21 September 2009}}</ref> <br> 8 swaar kruisers <br> 2 ligte kruisers <br> 24 torpedojaers <br> 199 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 87 [[A6M Zero]]s, 68 [[Aichi D3A]] dive bombers, 57 [[Nakajima B5N]] torpedo bombers, and one [[Yokosuka D4Y]] command and control aircraft.</ref>
| casualties1 = 266 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 401; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 456. Breakdown of deaths: ''Hornet'' 118, ''Enterprise'' 44, ''Smith'' 57, ''Porter'' 15, ''Pensacola'' 3, ''South Dakota'' 2, ''Morris'' 1, and 22 aircrew. Four U.S. aircrew members were captured by the Japanese. Total U.S. aircraft losses included 32 Wildcats, 31 SBDs, and 18 TBFs.</ref> <br> [[USS Hornet (CV-8)|1 vliegdekskip gekelder]] <br> 1 torpedojaer gekelder <br> 1 vliegdekskip beskadig <br> 1 slagskip beskadig <br> 1 ligte kruiser beskadig <br> 2 torpedojaers beskadig <br> 81 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 22 sterftes, 4 gevang
| casualties2 = 400–500 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 400–401; Peattie, pp. 180, 339; and Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 454. Japanese deaths from damage to ''Zuihō'' aren't known. Known Japanese deaths are: 60 on ''Shōkaku'', 190 on ''Chikuma'', seven on ''Teruzuki'', and 148 aircrew. Total Japanese aircraft losses included 27 [[Mitsubishi A6M Zero]]s, 40 [[dive bomber]]s, 29 [[torpedo bomber]]s, and 1 [[Yokosuka D4Y]]. The aircrew losses included 55 from ''Shōkaku'', 57 from ''Zuikaku'', 9 from ''Zuihō'', and 27 from ''Junyō''.</ref> <br> 1 vliegdekskip swaar beskadig <br> 1 ligte kruiser swaar beskadig <br> 1 swaar kruiser beskadig <br> 1 torpedojaer beskadig <br> 99 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 148 sterftes
| campaignbox = {{Campaignbox Guadalcanal}} <br> {{Campaignbox Solomons}}
}}
Die '''Slag van die Santa Cruz-eilande''' wat tussen 25 en 27 Oktober 1942 plaasgevind het, was die vierde vliegdekskipgeveg van die Stille Oseaan-veldtog tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Dit was ook die vierde groot vlootbotsing tussen die [[Amerikaanse Vloot]] en die [[Japannese Keiserlike Vloot]] tydens die langdurige en strategies belangrike [[Slag van Guadalcanal|Guadalcanal-veldtog]]. Soos in die slae van die [[Slag van die Koraalsee|Koraalsee]], [[Slag van Midway|Midway]] en die Oostelike [[Salomonseilande]], was die skepe van die twee teenstanders selde in mekaar se sig of binne skootafstand van mekaar. In plaas daarvan is byna alle aanvalle deur albei kante uitgevoer deur vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe of landbasisse gelanseer is.
In 'n poging om die Geallieerde magte van Guadalcanal en nabygeleë eilande te verdryf en 'n einde te bring aan die dooiepunt wat sedert September 1942 bestaan het, het die Keiserlike Japannese Leër 'n groot grondoffensief op Guadalcanal vir 20–25 Oktober 1942 beplan. Ter ondersteuning van hierdie offensief, en met die hoop om met Geallieerde vlootmagte slaags te raak, het Japannese vliegdekskepe en ander groot oorlogskepe na 'n posisie naby die suidelike Salomonseilande beweeg. Vanuit hierdie ligging het die Japannese vlootmagte gehoop om enige Geallieerde (hoofsaaklik VSA) vlootmagte, veral vliegdekskipmagte, wat op die grondoffensief gereageer het, aan te val en beslissend te verslaan. Geallieerde vlootmagte het ook gehoop om die Japannese vlootmagte in die geveg te ontmoet, met dieselfde doelwitte om die dooiepunt te verbreek en hul teenstander beslissend te verslaan.
Die Japannese grondoffensief op Guadalcanal was aan die gang met die Slag om Henderson-veld terwyl die vlootoorlogskepe en vliegtuie van die twee teenstanders mekaar op die oggend van 26 Oktober 1942, net noord van die Santa Cruz-eilande, gekonfronteer het. Na 'n uitruil van lugaanvalle deur vliegdekskepe het Geallieerde oppervlakteskepe van die slagveld teruggetrek met die vliegdekskip [[USS Hornet (CV-8)|USS Hornet]] gekelder, en 'n ander vliegdekskip, [[USS Enterprise]], swaar beskadig. Die deelnemende Japannese vliegdekmagte het ook teruggetrek weens skade aan twee vliegdekskepe, swaar vliegtuigverliese en die Japannese leër se mislukking om Henderson-veld te verower.
Santa Cruz was 'n taktiese oorwinning vir die Japannese, beide wat tonnemaat en beheer oor die see rondom Guadalcanal betref. Die verlies van talle onvervangbare, ervare Japannese lugbemannings het egter op die lang termyn 'n strategiese voordeel vir die Geallieerdes geblyk te wees; die Geallieerdes se verliese aan lugbemannings tydens die geveg was relatief laag en is vinnig aangevul. Die Japannese het op 'n groter, beslissende oorwinning gehoop, en dit ook nodig gehad. Die feit dat die vlootgeveg gewen is net nadat die landgeveg verloor is, het beteken dat die geleentheid om hul oorwinning in die geveg uit te buit, reeds verby was.
== Agtergrond ==
Op 8 Augustus 1942 het Geallieerde magte, hoofsaaklik uit die Verenigde State, geland op Guadalcanal, Tulagi en die Florida-eilande in die Salomonseilande, wat destyds deur Japan beset was. Die landings op die eilande was daarop gemik om te verhoed dat die Japannese dit as basisse gebruik om die toevoerroetes tussen die VSA en Australië te bedreig. Verder moes die eilande beveilig word as vertrekpunte vir 'n veldtog wat ten doel gehad het om uiteindelik die groot Japannese basis by Rabaul te neutraliseer, terwyl dit terselfdertyd die Geallieerdes se veldtog in [[Nieu-Guinee]] sou ondersteun. Hierdie landings het die begin gemerk van die veldtog op Guadalcanal, wat ses maande sou duur.<ref>Hogue, ''Pearl Harbor to Guadalcanal'', pp. 235–236.</ref>
Ná die Slag van die Oostelike Solomoneilande op 24–25 Augustus, waarin die vliegdekskip USS Enterprise swaar beskadig en gedwing is om na [[Pearl Harbor]], Hawaii, te vaar, vir 'n maand van omvangryke herstelwerk, het drie Amerikaanse taakmagte met vliegdekskepe in die Suid-Stille Oseaan-gebied agtergebly. Die taakmagte was gesentreer rondom die vlootvliegdekskepe [[USS Wasp (CV-7)|USS Wasp]], [[USS Saratoga (CV-3)|Saratoga]] en Hornet, tesame met hul onderskeie luggroepe en ondersteunende oppervlakoorlogskepe, insluitend slagskepe, [[kruiser]]s en [[torpedojaer]]s, en was hoofsaaklik gestasioneer tussen die Salomonseilande en die eilande van die Nuwe Hebrides ([[Vanuatu]]). In hierdie operasionele gebied was die vliegdekskepe belas met die beveiliging van die kommunikasielyn tussen die vernaamste Geallieerde basisse in [[Nieu-Kaledonië]] en Espiritu Santo; die ondersteuning van Geallieerde grondmagte op Guadalcanal en Tulagi teen enige Japannese teenaanvalle; die dekking van die beweging van voorradeskepe na Guadalcanal; en die aanval op en vernietiging van enige Japannese oorlogskepe, veral vliegdekskepe, wat binne bereik gekom het.<ref>Hammel, ''Carrier Clash'', p. 106.</ref> Die seegebied waarin die Amerikaanse vliegdekskip-taakmagte geopereer het, is deur Amerikaanse magte ''torpedo kruising''<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 335.</ref> genoem, vanweë die hoë konsentrasie Japannese duikbote in die gebied.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 6–7.</ref>
[[Lêer:USS Wasp (CV-7) brennt.jpg|duimnael|USS Wasp brand nadat dit deur 'n torpedo getref is op 15 September]]
Op 31 Augustus is die USS Saratoga deur die Japannese duikboot I-26 met 'n torpedo getref en was dit vir drie maande buite aksie vir herstelwerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 10–12.</ref><ref>After this incident the then U.S. carrier task force commander [[Frank Jack Fletcher]] was relieved of his command and reassigned to shore duty for the remainder of the war. Frank, ''Guadalcanal'', pp. 204–205</ref>
Op 15 September is die USS Wasp getref deur drie torpedo's wat deur die Japannese duikboot I-19 afgevuur is terwyl dit 'n groot versterkings- en hervoorraadkonvooi na Guadalcanal ondersteun het en amper die Japannese vliegdekskepe Shōkaku en Zuikaku aangeval het, wat onttrek het net voordat die twee teenstanders binne bereik van mekaar se vliegtuie gekom het. Met kragonderbrekings weens torpedoskade kon die Wasp se skadebeheerspanne nie die daaropvolgende groot brande beheer nie, en sy is verlaat en self tot sink gebring.<ref>Evans, ''Japanese Navy'', pp. 179–180; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 24–41.
The battleship {{USS|North Carolina|BB-55|2}} and destroyer {{USS|O'Brien|DD-415|2}} were also hit by torpedoes during the same attack. ''O'Brien'' later sank as a result of the torpedo damage, and ''North Carolina'' was under repair at Pearl Harbor until 16 November 1942.</ref>
Alhoewel die VSA nou slegs een operasionele vliegdekskip, die USS Hornet, in die Suid-Stille Oseaan gehad het, het die Geallieerdes steeds lugoorheersing oor die suidelike Salomonseilande behou danksy hul vliegtuie wat by Henderson Field op Guadalcanal gestasioneer was. Snags egter, wanneer vliegtuie nie doeltreffend kon opereer nie, kon die Japannese hul skepe byna na willekeur rondom Guadalcanal laat beweeg. Gevolglik het 'n dooiepunt in die stryd om Guadalcanal ontstaan: die Geallieerdes het bedags voorrade en versterkings na Guadalcanal gebring, terwyl die Japannese snags dieselfde gedoen het met oorlogskepe, wat deur die Geallieerdes die "Tokyo Express" genoem is. Geen van die twee kante kon egter genoeg troepe op die eiland land om 'n beslissende voordeel te behaal nie. Teen middel Oktober het beide kante ongeveer 'n gelyke aantal troepe op die eiland gehad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 19–21, 84–85.</ref> Die dooiepunt is kortstondig onderbreek deur twee vlootaksies waarby groot skepe betrokke was. In die nag van 11–12 Oktober het 'n Amerikaanse vlootmag 'n Japannese vlootmag, wat op pad was om Henderson Field te bombardeer, onderskep en verslaan tydens die Slag van Kaap Esperance. Maar slegs twee nagte later het 'n Japannese mag, wat die slagskepe Haruna en Kongō ingesluit het, Henderson Field suksesvol gebombardeer; hulle het die meeste van die Amerikaanse vliegtuie daar vernietig en ernstige skade aan die vliegveld se fasiliteite aangerig.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 316–319.</ref>
Die VSA het twee stappe gedoen om die dooiepunt in die stryd om Guadalcanal te probeer verbreek. Eerstens is herstelwerk aan die USS Enterprise bespoedig sodat sy so gou moontlik na die Suid-Stille Oseaan kon terugkeer. Op 10 Oktober het die USS Enterprise haar nuwe luggroep (Luggroep 10) ontvang, en op 16 Oktober het sy uit Pearl Harbor vertrek. Op 23 Oktober<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 154–155.</ref> het sy in die Suid-Stille Oseaan aangekom en op 24 Oktober, 273 seemyl (506 km) noordoos van Espiritu Santo, by die USS Hornet en die res van die Geallieerde vlootmagte in die Suid-Stille Oseaan aangesluit.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 145.</ref>
Tweedens het admiraal [[Chester W. Nimitz|Chester Nimitz]], die Geallieerde opperbevelhebber van die Stille Oseaan-magte, op 18 Oktober vise-admiraal Robert L. Ghormley deur vise-admiraal William Halsey jr. vervang as bevelvoerder van die Suid-Stille Oseaan-gebied; in hierdie posisie het hy bevel gevoer oor die Geallieerde magte wat by die veldtog in die Salomonseilande betrokke was.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 134.</ref>
Nimitz was van mening dat Ghormley te eng van visie en pessimisties geword het om die Geallieerde magte doeltreffend te lei in die stryd om Guadalcanal. Halsey is na bewering regoor die Amerikaanse vloot gerespekteer as 'n "vegter".<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 334.</ref> Met die aanvaarding van die bevel het Halsey onmiddellik begin om planne te maak om die Japannese vlootmagte in 'n geveg in te lok; hy het aan Nimitz geskryf: "Ek moes feitlik onmiddellik begin terugslaan."<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 150.</ref>
Die Japannese Gekombineerde Vloot het ook gepoog om Geallieerde vlootmagte te betrek in wat gehoop is om 'n beslissende geveg te wees. Twee vloot vliegdekskepe, Hiyō en Jun'yō, sowel as die ligte vliegdekskip Zuihō, het vroeg in Oktober by die hoof Japannese vlootbasis by Truk Atoll aangekom en by Shōkaku en Zuikaku aangesluit. Met vyf vliegdekskepe wat volledig toegerus was met luggroepe, plus hul talle slagskepe, kruisers en torpedojaers, was die Japannese Gekombineerde Vloot, onder leiding van Admiraal Isoroku Yamamoto, vol vertroue dat dit die nederlaag by die Slag van Midway kon vergoed.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 146–149.</ref> Afgesien van 'n paar lugaanvalle op Henderson Field in Oktober, het die Japannese vliegdekskepe en hul ondersteunende oorlogskepe in die noordwestelike gebied van die Salomonseilande gebly, buite die stryd om Guadalcanal, terwyl hulle op 'n geleentheid gewag het om nader te beweeg en die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val. Met die Japannese leër se volgende beplande groot grondaanval op Geallieerde magte op Guadalcanal wat vir 20 Oktober vasgestel is, het Yamamoto se oorlogskepe na die suidelike Salomonseilande begin beweeg om die offensief te ondersteun en gereed te wees om enige vyandelike skepe, veral vliegdekskepe, wat sou naderkom om die Geallieerde verdediging op Guadalcanal te ondersteun, aan te val.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', pp. 124–125. According to Hara, the Japanese believed that U.S. Navy forces were likely to be in the Solomon Islands area because they had read a report from the [[United Press]] dated 20 October that stated that the United States Navy was preparing for a major sea and air battle in the South Pacific.</ref>
== Aanvang ==
Op of omstreeks 11 Oktober het 'n groot Japannese mag, bestaande uit vliegdekskepe, slagskepe en hul begeleidingsvaartuie, uit Truk vertrek vir 'n verlengde operasie ter ondersteuning van 'n offensief op Guadalcanal in Oktober. Op dieselfde dag het 'n groot konvooi met versterkings Guadalcanal bereik, maar 'n mag van swaar kruisers wat ondersteuning moes bied, is verhoed om Henderson Field te bombardeer en het omgedraai in wat bekend geword het as die Slag van Kaap Esperance. Daarna het drie bombardemente gevolg wat tussen 13 Oktober en 16 Oktober deur slagskepe en swaar kruisers uitgevoer is (die swaarste vlootaanval op die vliegveld tydens die veldtog); die eerste en derde hiervan is uitgevoer deur vaartuie wat van vise-admiraal Nobutake Kondō se voorhoede mag afgesonder is. Vanaf middernag op 14 Oktober het nog 'n konvooi, bestaande uit vier vragskepe, die grootste deel van sy vrag afgelaai, insluitend tenks en swaar artillerie.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/Azumasan_t.htm|title=Japanese Transports|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Op 15 Oktober is die torpedojaer Meredith, terwyl dit die sleepboot Vireo, wat 'n voorraadbarg gesleep het, begelei het, deur vliegtuie van die Zuikaku en Shokaku opgemerk en gekelder. Op 17 Oktober het die Hiyō en Jun'yō 'n aanvalsmag gestuur om vervoerskepe naby Lunga Point aan te val, maar hulle het geen skade aangerig nie.<ref name="auto">{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/hiyo.htm|title=Imperial lattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die groot aantal oorlogskepe sou in die waters rondom Guadalcanal bly totdat die gevegte in die Slag van die Santa Cruz-eilande beëindig was, en het aan die einde van Oktober na Truk teruggekeer.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/shokaku.htm|title=Imperial Flattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die vliegdekskip Hiyō, wat onlangs in diens gestel is, was oorspronklik deel van die vloot, maar ’n brand in sy masjienkamer op 21 Oktober het hom genoodsaak om na Truk terug te keer vir herstelwerk.<ref name="auto"/> Op 25 Oktober het 6 bomwerpers en 12 vegvliegtuie van die Jun'yo Henderson-vliegveld aangeval, maar min skade aangerig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
Van 20 tot 25 Oktober het Japannese grondmagte op Guadalcanal probeer om Henderson Field in te neem tydens die Slag om Henderson Field, deur middel van 'n groot aanval op die Amerikaanse verdedigers. Die aanval is afgeslaan, met swaar verliese aan die Japannese kant.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 95–97.</ref> Foutiewelik oortuig dat die Japannese leërmagte Henderson Field ingeneem het, het die Japannese op die oggend van 25 Oktober oorlogskepe vanaf die Shortland-eilande na Guadalcanal gestuur om hul grondmagte op die eiland te ondersteun. Amerikaanse vliegtuie van Henderson Field het die konvooi deur die loop van die dag aangeval; hulle het die ligte kruiser Yura tot sink gebring (met hulp van [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17-vliegtuie]] vanaf Espiritu Santo) en die torpedojaer Akizuki beskadig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
Ten spyte van die mislukking van die Japannese grondoffensief en die verlies van die Yura, het die res van die Gesamentlike Vloot op 25 Oktober voortgegaan om naby die suidelike Salomonseilande te maneuvreer, in die hoop om die Geallieerde vlootmagte in 'n geveg te betrek. Die Japannese vlootmagte het nou uit vier vliegdekskepe bestaan (twee groot, een medium en een ligte een), die Hiyō het vertrek weens 'n toevallige brand in sy enjinkamer, met 'n gesamentlike vliegtuigsterkte wat ongeveer gelykstaande was aan dié van drie vliegdekskepe van die Shokaku-klas.
Die Japannese vlootmagte was in drie groepe verdeel: die voorhoedemag, bestaande uit die Jun'yō, vier swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van Kondō aan boord van die swaar kruiser Atago, met 'n ondersteuningsgroep bestaande uit twee slagskepe en twee torpedojaers onder bevel van skout-admiraal Takeo Kurita; die hoofmag bestaande uit die Shōkaku, Zuikaku en Zuihō, plus een swaar kruiser en agt torpedojaers, onder bevel van vise-admiraal Chūichi Nagumo aan boord van die Shōkaku en die agterhoede bestaande uit twee slagskepe, drie swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van skout-admiraal Hiroaki Abe aan boord van die slagskip Hiei. Benewens sy bevel oor die voorhoedemag, het Kondō ook opgetree as die bevelvoerder van al drie magte.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 374–375.</ref>
Aan die Amerikaanse kant het die taakgroepe van die Hornet en Enterprise (onder bevel van skout-admiraal Thomas Kinkaid) op 25 Oktober na die noorde van die Santa Cruz-eilande beweeg, op soek na die Japannese vlootmagte. Die Amerikaanse oorlogskepe was ontplooi as twee vliegdekskipgroepe, wat ongeveer 10 seemyl (19 km) van mekaar geskei was. 'n Amerikaanse [[Consolidated PBY Catalina|PBY Catalina-verkenningswatervliegtuig]], gestasioneer op die Santa Cruz-eilande, het om 11:03 die vliegdekskepe van die Japannese hoofmag opgespoor. Die Japannese vliegdekskepe was egter ongeveer 355 seemyl (657 km) van die Amerikaanse mag af, net buite die reikafstand van vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe opereer. Kinkaid, wat gehoop het om die afstand te verklein ten einde daardie dag aan te val, het op volspoed na die Japannese vliegdekskepe gestoom en om 14:25 'n aanvalsmag van 23 vliegtuie gelanseer. Die Japannese, wat geweet het dat hulle deur Amerikaanse vliegtuie opgemerk is, maar nie geweet het waar die Amerikaanse vliegdekskepe was nie, het na die noorde gedraai om buite bereik van die Amerikaanse vliegdekskipvliegtuie te bly.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 127.</ref> Die Amerikaanse aanvalsmag het na hulle ondeskeie vliegdekskepe teruggekeer sonder om die Japannese oorlogskepe te vind.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 163–174.</ref>
== Die Slag ==
=== Vliegdekskip aksie op 26 Oktober: eerste aanvalle ===
Om 02:50 op 26 Oktober het die Japannese vlootmagte omgedraai en die vlootmagte van die twee teenstanders het die afstand tussen hulle verklein totdat hulle teen 05:00 slegs 200 seemyl (370 km) van mekaar af was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 186.</ref> Albei kante het verkenningsvliegtuie uitgestuur en hul oorblywende vliegtuie gereed gemaak om aan te val sodra die ander kant se skepe opgespoor is. Hoewel 'n Catalina, toegerus met radar, die Japannese vliegdekskepe om 03:10 opgemerk het, het die verslag Kinkaid eers om 05:12 bereik. Dus, omdat hy geglo het dat die Japannese skepe waarskynlik gedurende die tussenliggende twee uur van posisie verander het, het hy besluit om nie 'n aanvalsmag te stuur nie totdat hy meer juiste inligting oor die posisie van die Japannese skepe ontvang het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 381.</ref>
== Verwysings ==
{{verwysings|3}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Tweede Wêreldoorlog]]
430po35dmv353iy8s8lg0qmwq7dsawg
3379264
3379261
2026-11-20T17:42:57Z
Oesjaar
7467
/* Aanvang */ Kom ons kyk...
3379264
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Militêre konflik-en
| conflict = Slag van die Santa Cruzeilande
| image = [[Lêer:USS Enterprise-Bat Santa Cruz.jpg|300px]]
| pushpin_map = Stille Oseaan
| pushpin_relief = 1
| coordinates = {{coord|-8|164|format=dms|display=it}}
| caption = {{USS|Enterprise|CV-6|6}} (middel links) en sy skepe wat hom beskerm gedurende die oorlog, 26 Oktober 1942
| part_of = die [[Slag van Guadalcanal]] van die [[Tweede Wêreldoorlog]]
| date = 25–{{start date and age|1942|10|27|df=y}}
| location = Off the [[Santa Cruz Islands]], Pacific Ocean
| result = Beide kante eis 'n oorwinning; sien [[#Nabetragting|Nabetragting]]
| combatant1 = {{vlagland|Verenigde State|1912}}
| combatant2 = {{vlagland|Japannese Keiserryk}}
| commander1 = {{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[William Halsey Jr.|William Halsey]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Thomas C. Kinkaid]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[George D. Murray|George Murray]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Charles P. Mason]]
| commander2 = {{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Nobutake Kondō]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Chūichi Nagumo]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Hiroaki Abe]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Kakuji Kakuta]]
| strength1 = 2 [[Vliegdekskip|vliegdekskep]]e <br> 1 [[slagskip]] <br> 3 swaar kruisers <br> 3 ligte kruisers <br> 14 [[torpedojaer]]s<br> 136 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 63 [[Grumman F4F Wildcat]]s, 47 [[Douglas SBD Dauntless]], en 26 [[Grumman TBF Avenger]]s. The "136" number doesn't include [[Boeing B-17 Flying Fortress]]es based at [[Espiritu Santo]] (who played a small part in the battle) or any seaplanes in the area.</ref>
| strength2 = 3 vliegdekskepe <br> 1 ligte kruiser <br> 4 slagskepe<ref>''Kongō'', ''Haruna'', ''Hiei'', ''Kirishima''. See {{cite web |url=http://www.navweaps.com/index_oob/OOB_WWII_Pacific/OOB_WWII_Santa-Cruz.htm |title=Order of Battle – Battle of the Santa Cruz Islands |access-date=21 September 2009}}</ref> <br> 8 swaar kruisers <br> 2 ligte kruisers <br> 24 torpedojaers <br> 199 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 87 [[A6M Zero]]s, 68 [[Aichi D3A]] dive bombers, 57 [[Nakajima B5N]] torpedo bombers, and one [[Yokosuka D4Y]] command and control aircraft.</ref>
| casualties1 = 266 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 401; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 456. Breakdown of deaths: ''Hornet'' 118, ''Enterprise'' 44, ''Smith'' 57, ''Porter'' 15, ''Pensacola'' 3, ''South Dakota'' 2, ''Morris'' 1, and 22 aircrew. Four U.S. aircrew members were captured by the Japanese. Total U.S. aircraft losses included 32 Wildcats, 31 SBDs, and 18 TBFs.</ref> <br> [[USS Hornet (CV-8)|1 vliegdekskip gekelder]] <br> 1 torpedojaer gekelder <br> 1 vliegdekskip beskadig <br> 1 slagskip beskadig <br> 1 ligte kruiser beskadig <br> 2 torpedojaers beskadig <br> 81 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 22 sterftes, 4 gevang
| casualties2 = 400–500 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 400–401; Peattie, pp. 180, 339; and Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 454. Japanese deaths from damage to ''Zuihō'' aren't known. Known Japanese deaths are: 60 on ''Shōkaku'', 190 on ''Chikuma'', seven on ''Teruzuki'', and 148 aircrew. Total Japanese aircraft losses included 27 [[Mitsubishi A6M Zero]]s, 40 [[dive bomber]]s, 29 [[torpedo bomber]]s, and 1 [[Yokosuka D4Y]]. The aircrew losses included 55 from ''Shōkaku'', 57 from ''Zuikaku'', 9 from ''Zuihō'', and 27 from ''Junyō''.</ref> <br> 1 vliegdekskip swaar beskadig <br> 1 ligte kruiser swaar beskadig <br> 1 swaar kruiser beskadig <br> 1 torpedojaer beskadig <br> 99 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 148 sterftes
| campaignbox = {{Campaignbox Guadalcanal}} <br> {{Campaignbox Solomons}}
}}
Die '''Slag van die Santa Cruz-eilande''' wat tussen 25 en 27 Oktober 1942 plaasgevind het, was die vierde vliegdekskipgeveg van die Stille Oseaan-veldtog tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Dit was ook die vierde groot vlootbotsing tussen die [[Amerikaanse Vloot]] en die [[Japannese Keiserlike Vloot]] tydens die langdurige en strategies belangrike [[Slag van Guadalcanal|Guadalcanal-veldtog]]. Soos in die slae van die [[Slag van die Koraalsee|Koraalsee]], [[Slag van Midway|Midway]] en die Oostelike [[Salomonseilande]], was die skepe van die twee teenstanders selde in mekaar se sig of binne skootafstand van mekaar. In plaas daarvan is byna alle aanvalle deur albei kante uitgevoer deur vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe of landbasisse gelanseer is.
In 'n poging om die Geallieerde magte van Guadalcanal en nabygeleë eilande te verdryf en 'n einde te bring aan die dooiepunt wat sedert September 1942 bestaan het, het die Keiserlike Japannese Leër 'n groot grondoffensief op Guadalcanal vir 20–25 Oktober 1942 beplan. Ter ondersteuning van hierdie offensief, en met die hoop om met Geallieerde vlootmagte slaags te raak, het Japannese vliegdekskepe en ander groot oorlogskepe na 'n posisie naby die suidelike Salomonseilande beweeg. Vanuit hierdie ligging het die Japannese vlootmagte gehoop om enige Geallieerde (hoofsaaklik VSA) vlootmagte, veral vliegdekskipmagte, wat op die grondoffensief gereageer het, aan te val en beslissend te verslaan. Geallieerde vlootmagte het ook gehoop om die Japannese vlootmagte in die geveg te ontmoet, met dieselfde doelwitte om die dooiepunt te verbreek en hul teenstander beslissend te verslaan.
Die Japannese grondoffensief op Guadalcanal was aan die gang met die Slag om Henderson-veld terwyl die vlootoorlogskepe en vliegtuie van die twee teenstanders mekaar op die oggend van 26 Oktober 1942, net noord van die Santa Cruz-eilande, gekonfronteer het. Na 'n uitruil van lugaanvalle deur vliegdekskepe het Geallieerde oppervlakteskepe van die slagveld teruggetrek met die vliegdekskip [[USS Hornet (CV-8)|USS Hornet]] gekelder, en 'n ander vliegdekskip, [[USS Enterprise]], swaar beskadig. Die deelnemende Japannese vliegdekmagte het ook teruggetrek weens skade aan twee vliegdekskepe, swaar vliegtuigverliese en die Japannese leër se mislukking om Henderson-veld te verower.
Santa Cruz was 'n taktiese oorwinning vir die Japannese, beide wat tonnemaat en beheer oor die see rondom Guadalcanal betref. Die verlies van talle onvervangbare, ervare Japannese lugbemannings het egter op die lang termyn 'n strategiese voordeel vir die Geallieerdes geblyk te wees; die Geallieerdes se verliese aan lugbemannings tydens die geveg was relatief laag en is vinnig aangevul. Die Japannese het op 'n groter, beslissende oorwinning gehoop, en dit ook nodig gehad. Die feit dat die vlootgeveg gewen is net nadat die landgeveg verloor is, het beteken dat die geleentheid om hul oorwinning in die geveg uit te buit, reeds verby was.
== Agtergrond ==
Op 8 Augustus 1942 het Geallieerde magte, hoofsaaklik uit die Verenigde State, geland op Guadalcanal, Tulagi en die Florida-eilande in die Salomonseilande, wat destyds deur Japan beset was. Die landings op die eilande was daarop gemik om te verhoed dat die Japannese dit as basisse gebruik om die toevoerroetes tussen die VSA en Australië te bedreig. Verder moes die eilande beveilig word as vertrekpunte vir 'n veldtog wat ten doel gehad het om uiteindelik die groot Japannese basis by Rabaul te neutraliseer, terwyl dit terselfdertyd die Geallieerdes se veldtog in [[Nieu-Guinee]] sou ondersteun. Hierdie landings het die begin gemerk van die veldtog op Guadalcanal, wat ses maande sou duur.<ref>Hogue, ''Pearl Harbor to Guadalcanal'', pp. 235–236.</ref>
Ná die Slag van die Oostelike Solomoneilande op 24–25 Augustus, waarin die vliegdekskip USS Enterprise swaar beskadig en gedwing is om na [[Pearl Harbor]], Hawaii, te vaar, vir 'n maand van omvangryke herstelwerk, het drie Amerikaanse taakmagte met vliegdekskepe in die Suid-Stille Oseaan-gebied agtergebly. Die taakmagte was gesentreer rondom die vlootvliegdekskepe [[USS Wasp (CV-7)|USS Wasp]], [[USS Saratoga (CV-3)|Saratoga]] en Hornet, tesame met hul onderskeie luggroepe en ondersteunende oppervlakoorlogskepe, insluitend slagskepe, [[kruiser]]s en [[torpedojaer]]s, en was hoofsaaklik gestasioneer tussen die Salomonseilande en die eilande van die Nuwe Hebrides ([[Vanuatu]]). In hierdie operasionele gebied was die vliegdekskepe belas met die beveiliging van die kommunikasielyn tussen die vernaamste Geallieerde basisse in [[Nieu-Kaledonië]] en Espiritu Santo; die ondersteuning van Geallieerde grondmagte op Guadalcanal en Tulagi teen enige Japannese teenaanvalle; die dekking van die beweging van voorradeskepe na Guadalcanal; en die aanval op en vernietiging van enige Japannese oorlogskepe, veral vliegdekskepe, wat binne bereik gekom het.<ref>Hammel, ''Carrier Clash'', p. 106.</ref> Die seegebied waarin die Amerikaanse vliegdekskip-taakmagte geopereer het, is deur Amerikaanse magte ''torpedo kruising''<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 335.</ref> genoem, vanweë die hoë konsentrasie Japannese duikbote in die gebied.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 6–7.</ref>
[[Lêer:USS Wasp (CV-7) brennt.jpg|duimnael|USS Wasp brand nadat dit deur 'n torpedo getref is op 15 September]]
Op 31 Augustus is die USS Saratoga deur die Japannese duikboot I-26 met 'n torpedo getref en was dit vir drie maande buite aksie vir herstelwerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 10–12.</ref><ref>After this incident the then U.S. carrier task force commander [[Frank Jack Fletcher]] was relieved of his command and reassigned to shore duty for the remainder of the war. Frank, ''Guadalcanal'', pp. 204–205</ref>
Op 15 September is die USS Wasp getref deur drie torpedo's wat deur die Japannese duikboot I-19 afgevuur is terwyl dit 'n groot versterkings- en hervoorraadkonvooi na Guadalcanal ondersteun het en amper die Japannese vliegdekskepe Shōkaku en Zuikaku aangeval het, wat onttrek het net voordat die twee teenstanders binne bereik van mekaar se vliegtuie gekom het. Met kragonderbrekings weens torpedoskade kon die Wasp se skadebeheerspanne nie die daaropvolgende groot brande beheer nie, en sy is verlaat en self tot sink gebring.<ref>Evans, ''Japanese Navy'', pp. 179–180; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 24–41.
The battleship {{USS|North Carolina|BB-55|2}} and destroyer {{USS|O'Brien|DD-415|2}} were also hit by torpedoes during the same attack. ''O'Brien'' later sank as a result of the torpedo damage, and ''North Carolina'' was under repair at Pearl Harbor until 16 November 1942.</ref>
Alhoewel die VSA nou slegs een operasionele vliegdekskip, die USS Hornet, in die Suid-Stille Oseaan gehad het, het die Geallieerdes steeds lugoorheersing oor die suidelike Salomonseilande behou danksy hul vliegtuie wat by Henderson Field op Guadalcanal gestasioneer was. Snags egter, wanneer vliegtuie nie doeltreffend kon opereer nie, kon die Japannese hul skepe byna na willekeur rondom Guadalcanal laat beweeg. Gevolglik het 'n dooiepunt in die stryd om Guadalcanal ontstaan: die Geallieerdes het bedags voorrade en versterkings na Guadalcanal gebring, terwyl die Japannese snags dieselfde gedoen het met oorlogskepe, wat deur die Geallieerdes die "Tokyo Express" genoem is. Geen van die twee kante kon egter genoeg troepe op die eiland land om 'n beslissende voordeel te behaal nie. Teen middel Oktober het beide kante ongeveer 'n gelyke aantal troepe op die eiland gehad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 19–21, 84–85.</ref> Die dooiepunt is kortstondig onderbreek deur twee vlootaksies waarby groot skepe betrokke was. In die nag van 11–12 Oktober het 'n Amerikaanse vlootmag 'n Japannese vlootmag, wat op pad was om Henderson Field te bombardeer, onderskep en verslaan tydens die Slag van Kaap Esperance. Maar slegs twee nagte later het 'n Japannese mag, wat die slagskepe Haruna en Kongō ingesluit het, Henderson Field suksesvol gebombardeer; hulle het die meeste van die Amerikaanse vliegtuie daar vernietig en ernstige skade aan die vliegveld se fasiliteite aangerig.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 316–319.</ref>
Die VSA het twee stappe gedoen om die dooiepunt in die stryd om Guadalcanal te probeer verbreek. Eerstens is herstelwerk aan die USS Enterprise bespoedig sodat sy so gou moontlik na die Suid-Stille Oseaan kon terugkeer. Op 10 Oktober het die USS Enterprise haar nuwe luggroep (Luggroep 10) ontvang, en op 16 Oktober het sy uit Pearl Harbor vertrek. Op 23 Oktober<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 154–155.</ref> het sy in die Suid-Stille Oseaan aangekom en op 24 Oktober, 273 seemyl (506 km) noordoos van Espiritu Santo, by die USS Hornet en die res van die Geallieerde vlootmagte in die Suid-Stille Oseaan aangesluit.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 145.</ref>
Tweedens het admiraal [[Chester W. Nimitz|Chester Nimitz]], die Geallieerde opperbevelhebber van die Stille Oseaan-magte, op 18 Oktober vise-admiraal Robert L. Ghormley deur vise-admiraal William Halsey jr. vervang as bevelvoerder van die Suid-Stille Oseaan-gebied; in hierdie posisie het hy bevel gevoer oor die Geallieerde magte wat by die veldtog in die Salomonseilande betrokke was.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 134.</ref>
Nimitz was van mening dat Ghormley te eng van visie en pessimisties geword het om die Geallieerde magte doeltreffend te lei in die stryd om Guadalcanal. Halsey is na bewering regoor die Amerikaanse vloot gerespekteer as 'n "vegter".<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 334.</ref> Met die aanvaarding van die bevel het Halsey onmiddellik begin om planne te maak om die Japannese vlootmagte in 'n geveg in te lok; hy het aan Nimitz geskryf: "Ek moes feitlik onmiddellik begin terugslaan."<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 150.</ref>
Die Japannese Gekombineerde Vloot het ook gepoog om Geallieerde vlootmagte te betrek in wat gehoop is om 'n beslissende geveg te wees. Twee vloot vliegdekskepe, Hiyō en Jun'yō, sowel as die ligte vliegdekskip Zuihō, het vroeg in Oktober by die hoof Japannese vlootbasis by Truk Atoll aangekom en by Shōkaku en Zuikaku aangesluit. Met vyf vliegdekskepe wat volledig toegerus was met luggroepe, plus hul talle slagskepe, kruisers en torpedojaers, was die Japannese Gekombineerde Vloot, onder leiding van Admiraal Isoroku Yamamoto, vol vertroue dat dit die nederlaag by die Slag van Midway kon vergoed.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 146–149.</ref> Afgesien van 'n paar lugaanvalle op Henderson Field in Oktober, het die Japannese vliegdekskepe en hul ondersteunende oorlogskepe in die noordwestelike gebied van die Salomonseilande gebly, buite die stryd om Guadalcanal, terwyl hulle op 'n geleentheid gewag het om nader te beweeg en die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val. Met die Japannese leër se volgende beplande groot grondaanval op Geallieerde magte op Guadalcanal wat vir 20 Oktober vasgestel is, het Yamamoto se oorlogskepe na die suidelike Salomonseilande begin beweeg om die offensief te ondersteun en gereed te wees om enige vyandelike skepe, veral vliegdekskepe, wat sou naderkom om die Geallieerde verdediging op Guadalcanal te ondersteun, aan te val.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', pp. 124–125. According to Hara, the Japanese believed that U.S. Navy forces were likely to be in the Solomon Islands area because they had read a report from the [[United Press]] dated 20 October that stated that the United States Navy was preparing for a major sea and air battle in the South Pacific.</ref>
== Aanvang ==
Op of omstreeks 11 Oktober het 'n groot Japannese mag, bestaande uit vliegdekskepe, slagskepe en hul begeleidingsvaartuie, uit Truk vertrek vir 'n verlengde operasie ter ondersteuning van 'n offensief op Guadalcanal in Oktober. Op dieselfde dag het 'n groot konvooi met versterkings Guadalcanal bereik, maar 'n mag van swaar kruisers wat ondersteuning moes bied, is verhoed om Henderson Field te bombardeer en het omgedraai in wat bekend geword het as die Slag van Kaap Esperance. Daarna het drie bombardemente gevolg wat tussen 13 Oktober en 16 Oktober deur slagskepe en swaar kruisers uitgevoer is (die swaarste vlootaanval op die vliegveld tydens die veldtog); die eerste en derde hiervan is uitgevoer deur vaartuie wat van vise-admiraal Nobutake Kondō se voorhoede mag afgesonder is. Vanaf middernag op 14 Oktober het nog 'n konvooi, bestaande uit vier vragskepe, die grootste deel van sy vrag afgelaai, insluitend tenks en swaar artillerie.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/Azumasan_t.htm|title=Japanese Transports|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Op 15 Oktober is die torpedojaer Meredith, terwyl dit die sleepboot Vireo, wat 'n voorraadbarg gesleep het, begelei het, deur vliegtuie van die Zuikaku en Shokaku opgemerk en gekelder. Op 17 Oktober het die Hiyō en Jun'yō 'n aanvalsmag gestuur om vervoerskepe naby Lunga Point aan te val, maar hulle het geen skade aangerig nie.<ref name="auto">{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/hiyo.htm|title=Imperial lattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die groot aantal oorlogskepe sou in die waters rondom Guadalcanal bly totdat die gevegte in die Slag van die Santa Cruz-eilande beëindig was, en het aan die einde van Oktober na Truk teruggekeer.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/shokaku.htm|title=Imperial Flattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die vliegdekskip Hiyō, wat onlangs in diens gestel is, was oorspronklik deel van die vloot, maar ’n brand in sy masjienkamer op 21 Oktober het hom genoodsaak om na Truk terug te keer vir herstelwerk.<ref name="auto"/> Op 25 Oktober het 6 bomwerpers en 12 vegvliegtuie van die Jun'yo Henderson-vliegveld aangeval, maar min skade aangerig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
Van 20 tot 25 Oktober het Japannese grondmagte op Guadalcanal probeer om Henderson Field in te neem tydens die Slag om Henderson Field, deur middel van 'n groot aanval op die Amerikaanse verdedigers. Die aanval is afgeslaan, met swaar verliese aan die Japannese kant.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 95–97.</ref> Foutiewelik oortuig dat die Japannese leërmagte Henderson Field ingeneem het, het die Japannese op die oggend van 25 Oktober oorlogskepe vanaf die Shortland-eilande na Guadalcanal gestuur om hul grondmagte op die eiland te ondersteun. Amerikaanse vliegtuie van Henderson Field het die konvooi deur die loop van die dag aangeval; hulle het die ligte kruiser Yura tot sink gebring (met hulp van [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17-vliegtuie]] vanaf Espiritu Santo) en die torpedojaer Akizuki beskadig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
[[Lêer:SantaCruzChart2.jpg|duimnael|Kaart van die Slag van die Santa Cruz-eilande, 26 Oktober 1942. Rooi lyne verteenwoordig Japannese oorlogskipmagte en swart lyne verteenwoordig Amerikaanse vliegdekskipmagte. Genommerde geel kolle verteenwoordig belangrike aksies in die geveg.]]
Ten spyte van die mislukking van die Japannese grondoffensief en die verlies van die Yura, het die res van die Gesamentlike Vloot op 25 Oktober voortgegaan om naby die suidelike Salomonseilande te maneuvreer, in die hoop om die Geallieerde vlootmagte in 'n geveg te betrek. Die Japannese vlootmagte het nou uit vier vliegdekskepe bestaan (twee groot, een medium en een ligte een), die Hiyō het vertrek weens 'n toevallige brand in sy enjinkamer, met 'n gesamentlike vliegtuigsterkte wat ongeveer gelykstaande was aan dié van drie vliegdekskepe van die Shokaku-klas.
Die Japannese vlootmagte was in drie groepe verdeel: die voorhoedemag, bestaande uit die Jun'yō, vier swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van Kondō aan boord van die swaar kruiser Atago, met 'n ondersteuningsgroep bestaande uit twee slagskepe en twee torpedojaers onder bevel van skout-admiraal Takeo Kurita; die hoofmag bestaande uit die Shōkaku, Zuikaku en Zuihō, plus een swaar kruiser en agt torpedojaers, onder bevel van vise-admiraal Chūichi Nagumo aan boord van die Shōkaku en die agterhoede bestaande uit twee slagskepe, drie swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van skout-admiraal Hiroaki Abe aan boord van die slagskip Hiei. Benewens sy bevel oor die voorhoedemag, het Kondō ook opgetree as die bevelvoerder van al drie magte.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 374–375.</ref>
Aan die Amerikaanse kant het die taakgroepe van die Hornet en Enterprise (onder bevel van skout-admiraal Thomas Kinkaid) op 25 Oktober na die noorde van die Santa Cruz-eilande beweeg, op soek na die Japannese vlootmagte. Die Amerikaanse oorlogskepe was ontplooi as twee vliegdekskipgroepe, wat ongeveer 10 seemyl (19 km) van mekaar geskei was. 'n Amerikaanse [[Consolidated PBY Catalina|PBY Catalina-verkenningswatervliegtuig]], gestasioneer op die Santa Cruz-eilande, het om 11:03 die vliegdekskepe van die Japannese hoofmag opgespoor. Die Japannese vliegdekskepe was egter ongeveer 355 seemyl (657 km) van die Amerikaanse mag af, net buite die reikafstand van vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe opereer. Kinkaid, wat gehoop het om die afstand te verklein ten einde daardie dag aan te val, het op volspoed na die Japannese vliegdekskepe gestoom en om 14:25 'n aanvalsmag van 23 vliegtuie gelanseer. Die Japannese, wat geweet het dat hulle deur Amerikaanse vliegtuie opgemerk is, maar nie geweet het waar die Amerikaanse vliegdekskepe was nie, het na die noorde gedraai om buite bereik van die Amerikaanse vliegdekskipvliegtuie te bly.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 127.</ref> Die Amerikaanse aanvalsmag het na hulle ondeskeie vliegdekskepe teruggekeer sonder om die Japannese oorlogskepe te vind.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 163–174.</ref>
== Die Slag ==
=== Vliegdekskip aksie op 26 Oktober: eerste aanvalle ===
Om 02:50 op 26 Oktober het die Japannese vlootmagte omgedraai en die vlootmagte van die twee teenstanders het die afstand tussen hulle verklein totdat hulle teen 05:00 slegs 200 seemyl (370 km) van mekaar af was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 186.</ref> Albei kante het verkenningsvliegtuie uitgestuur en hul oorblywende vliegtuie gereed gemaak om aan te val sodra die ander kant se skepe opgespoor is. Hoewel 'n Catalina, toegerus met radar, die Japannese vliegdekskepe om 03:10 opgemerk het, het die verslag Kinkaid eers om 05:12 bereik. Dus, omdat hy geglo het dat die Japannese skepe waarskynlik gedurende die tussenliggende twee uur van posisie verander het, het hy besluit om nie 'n aanvalsmag te stuur nie totdat hy meer juiste inligting oor die posisie van die Japannese skepe ontvang het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 381.</ref>
== Verwysings ==
{{verwysings|3}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Tweede Wêreldoorlog]]
eq7drtnyzy2n78dv6igcagu7ykg35g6
3379267
3379264
2026-11-20T17:46:11Z
Oesjaar
7467
/* Agtergrond */ Nog 'n foto!
3379267
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Militêre konflik-en
| conflict = Slag van die Santa Cruzeilande
| image = [[Lêer:USS Enterprise-Bat Santa Cruz.jpg|300px]]
| pushpin_map = Stille Oseaan
| pushpin_relief = 1
| coordinates = {{coord|-8|164|format=dms|display=it}}
| caption = {{USS|Enterprise|CV-6|6}} (middel links) en sy skepe wat hom beskerm gedurende die oorlog, 26 Oktober 1942
| part_of = die [[Slag van Guadalcanal]] van die [[Tweede Wêreldoorlog]]
| date = 25–{{start date and age|1942|10|27|df=y}}
| location = Off the [[Santa Cruz Islands]], Pacific Ocean
| result = Beide kante eis 'n oorwinning; sien [[#Nabetragting|Nabetragting]]
| combatant1 = {{vlagland|Verenigde State|1912}}
| combatant2 = {{vlagland|Japannese Keiserryk}}
| commander1 = {{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[William Halsey Jr.|William Halsey]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Thomas C. Kinkaid]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[George D. Murray|George Murray]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Charles P. Mason]]
| commander2 = {{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Nobutake Kondō]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Chūichi Nagumo]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Hiroaki Abe]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Kakuji Kakuta]]
| strength1 = 2 [[Vliegdekskip|vliegdekskep]]e <br> 1 [[slagskip]] <br> 3 swaar kruisers <br> 3 ligte kruisers <br> 14 [[torpedojaer]]s<br> 136 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 63 [[Grumman F4F Wildcat]]s, 47 [[Douglas SBD Dauntless]], en 26 [[Grumman TBF Avenger]]s. The "136" number doesn't include [[Boeing B-17 Flying Fortress]]es based at [[Espiritu Santo]] (who played a small part in the battle) or any seaplanes in the area.</ref>
| strength2 = 3 vliegdekskepe <br> 1 ligte kruiser <br> 4 slagskepe<ref>''Kongō'', ''Haruna'', ''Hiei'', ''Kirishima''. See {{cite web |url=http://www.navweaps.com/index_oob/OOB_WWII_Pacific/OOB_WWII_Santa-Cruz.htm |title=Order of Battle – Battle of the Santa Cruz Islands |access-date=21 September 2009}}</ref> <br> 8 swaar kruisers <br> 2 ligte kruisers <br> 24 torpedojaers <br> 199 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 87 [[A6M Zero]]s, 68 [[Aichi D3A]] dive bombers, 57 [[Nakajima B5N]] torpedo bombers, and one [[Yokosuka D4Y]] command and control aircraft.</ref>
| casualties1 = 266 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 401; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 456. Breakdown of deaths: ''Hornet'' 118, ''Enterprise'' 44, ''Smith'' 57, ''Porter'' 15, ''Pensacola'' 3, ''South Dakota'' 2, ''Morris'' 1, and 22 aircrew. Four U.S. aircrew members were captured by the Japanese. Total U.S. aircraft losses included 32 Wildcats, 31 SBDs, and 18 TBFs.</ref> <br> [[USS Hornet (CV-8)|1 vliegdekskip gekelder]] <br> 1 torpedojaer gekelder <br> 1 vliegdekskip beskadig <br> 1 slagskip beskadig <br> 1 ligte kruiser beskadig <br> 2 torpedojaers beskadig <br> 81 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 22 sterftes, 4 gevang
| casualties2 = 400–500 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 400–401; Peattie, pp. 180, 339; and Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 454. Japanese deaths from damage to ''Zuihō'' aren't known. Known Japanese deaths are: 60 on ''Shōkaku'', 190 on ''Chikuma'', seven on ''Teruzuki'', and 148 aircrew. Total Japanese aircraft losses included 27 [[Mitsubishi A6M Zero]]s, 40 [[dive bomber]]s, 29 [[torpedo bomber]]s, and 1 [[Yokosuka D4Y]]. The aircrew losses included 55 from ''Shōkaku'', 57 from ''Zuikaku'', 9 from ''Zuihō'', and 27 from ''Junyō''.</ref> <br> 1 vliegdekskip swaar beskadig <br> 1 ligte kruiser swaar beskadig <br> 1 swaar kruiser beskadig <br> 1 torpedojaer beskadig <br> 99 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 148 sterftes
| campaignbox = {{Campaignbox Guadalcanal}} <br> {{Campaignbox Solomons}}
}}
Die '''Slag van die Santa Cruz-eilande''' wat tussen 25 en 27 Oktober 1942 plaasgevind het, was die vierde vliegdekskipgeveg van die Stille Oseaan-veldtog tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Dit was ook die vierde groot vlootbotsing tussen die [[Amerikaanse Vloot]] en die [[Japannese Keiserlike Vloot]] tydens die langdurige en strategies belangrike [[Slag van Guadalcanal|Guadalcanal-veldtog]]. Soos in die slae van die [[Slag van die Koraalsee|Koraalsee]], [[Slag van Midway|Midway]] en die Oostelike [[Salomonseilande]], was die skepe van die twee teenstanders selde in mekaar se sig of binne skootafstand van mekaar. In plaas daarvan is byna alle aanvalle deur albei kante uitgevoer deur vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe of landbasisse gelanseer is.
In 'n poging om die Geallieerde magte van Guadalcanal en nabygeleë eilande te verdryf en 'n einde te bring aan die dooiepunt wat sedert September 1942 bestaan het, het die Keiserlike Japannese Leër 'n groot grondoffensief op Guadalcanal vir 20–25 Oktober 1942 beplan. Ter ondersteuning van hierdie offensief, en met die hoop om met Geallieerde vlootmagte slaags te raak, het Japannese vliegdekskepe en ander groot oorlogskepe na 'n posisie naby die suidelike Salomonseilande beweeg. Vanuit hierdie ligging het die Japannese vlootmagte gehoop om enige Geallieerde (hoofsaaklik VSA) vlootmagte, veral vliegdekskipmagte, wat op die grondoffensief gereageer het, aan te val en beslissend te verslaan. Geallieerde vlootmagte het ook gehoop om die Japannese vlootmagte in die geveg te ontmoet, met dieselfde doelwitte om die dooiepunt te verbreek en hul teenstander beslissend te verslaan.
Die Japannese grondoffensief op Guadalcanal was aan die gang met die Slag om Henderson-veld terwyl die vlootoorlogskepe en vliegtuie van die twee teenstanders mekaar op die oggend van 26 Oktober 1942, net noord van die Santa Cruz-eilande, gekonfronteer het. Na 'n uitruil van lugaanvalle deur vliegdekskepe het Geallieerde oppervlakteskepe van die slagveld teruggetrek met die vliegdekskip [[USS Hornet (CV-8)|USS Hornet]] gekelder, en 'n ander vliegdekskip, [[USS Enterprise]], swaar beskadig. Die deelnemende Japannese vliegdekmagte het ook teruggetrek weens skade aan twee vliegdekskepe, swaar vliegtuigverliese en die Japannese leër se mislukking om Henderson-veld te verower.
Santa Cruz was 'n taktiese oorwinning vir die Japannese, beide wat tonnemaat en beheer oor die see rondom Guadalcanal betref. Die verlies van talle onvervangbare, ervare Japannese lugbemannings het egter op die lang termyn 'n strategiese voordeel vir die Geallieerdes geblyk te wees; die Geallieerdes se verliese aan lugbemannings tydens die geveg was relatief laag en is vinnig aangevul. Die Japannese het op 'n groter, beslissende oorwinning gehoop, en dit ook nodig gehad. Die feit dat die vlootgeveg gewen is net nadat die landgeveg verloor is, het beteken dat die geleentheid om hul oorwinning in die geveg uit te buit, reeds verby was.
== Agtergrond ==
Op 8 Augustus 1942 het Geallieerde magte, hoofsaaklik uit die Verenigde State, geland op Guadalcanal, Tulagi en die Florida-eilande in die Salomonseilande, wat destyds deur Japan beset was. Die landings op die eilande was daarop gemik om te verhoed dat die Japannese dit as basisse gebruik om die toevoerroetes tussen die VSA en Australië te bedreig. Verder moes die eilande beveilig word as vertrekpunte vir 'n veldtog wat ten doel gehad het om uiteindelik die groot Japannese basis by Rabaul te neutraliseer, terwyl dit terselfdertyd die Geallieerdes se veldtog in [[Nieu-Guinee]] sou ondersteun. Hierdie landings het die begin gemerk van die veldtog op Guadalcanal, wat ses maande sou duur.<ref>Hogue, ''Pearl Harbor to Guadalcanal'', pp. 235–236.</ref>
Ná die Slag van die Oostelike Solomoneilande op 24–25 Augustus, waarin die vliegdekskip USS Enterprise swaar beskadig en gedwing is om na [[Pearl Harbor]], Hawaii, te vaar, vir 'n maand van omvangryke herstelwerk, het drie Amerikaanse taakmagte met vliegdekskepe in die Suid-Stille Oseaan-gebied agtergebly. Die taakmagte was gesentreer rondom die vlootvliegdekskepe [[USS Wasp (CV-7)|USS Wasp]], [[USS Saratoga (CV-3)|Saratoga]] en Hornet, tesame met hul onderskeie luggroepe en ondersteunende oppervlakoorlogskepe, insluitend slagskepe, [[kruiser]]s en [[torpedojaer]]s, en was hoofsaaklik gestasioneer tussen die Salomonseilande en die eilande van die Nuwe Hebrides ([[Vanuatu]]). In hierdie operasionele gebied was die vliegdekskepe belas met die beveiliging van die kommunikasielyn tussen die vernaamste Geallieerde basisse in [[Nieu-Kaledonië]] en Espiritu Santo; die ondersteuning van Geallieerde grondmagte op Guadalcanal en Tulagi teen enige Japannese teenaanvalle; die dekking van die beweging van voorradeskepe na Guadalcanal; en die aanval op en vernietiging van enige Japannese oorlogskepe, veral vliegdekskepe, wat binne bereik gekom het.<ref>Hammel, ''Carrier Clash'', p. 106.</ref> Die seegebied waarin die Amerikaanse vliegdekskip-taakmagte geopereer het, is deur Amerikaanse magte ''torpedo kruising''<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 335.</ref> genoem, vanweë die hoë konsentrasie Japannese duikbote in die gebied.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 6–7.</ref>
[[Lêer:USS Wasp (CV-7) brennt.jpg|duimnael|USS Wasp brand nadat dit deur 'n torpedo getref is op 15 September]]
Op 31 Augustus is die USS Saratoga deur die Japannese duikboot I-26 met 'n torpedo getref en was dit vir drie maande buite aksie vir herstelwerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 10–12.</ref><ref>After this incident the then U.S. carrier task force commander [[Frank Jack Fletcher]] was relieved of his command and reassigned to shore duty for the remainder of the war. Frank, ''Guadalcanal'', pp. 204–205</ref>
Op 15 September is die USS Wasp getref deur drie torpedo's wat deur die Japannese duikboot I-19 afgevuur is terwyl dit 'n groot versterkings- en hervoorraadkonvooi na Guadalcanal ondersteun het en amper die Japannese vliegdekskepe Shōkaku en Zuikaku aangeval het, wat onttrek het net voordat die twee teenstanders binne bereik van mekaar se vliegtuie gekom het. Met kragonderbrekings weens torpedoskade kon die Wasp se skadebeheerspanne nie die daaropvolgende groot brande beheer nie, en sy is verlaat en self tot sink gebring.<ref>Evans, ''Japanese Navy'', pp. 179–180; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 24–41.
The battleship {{USS|North Carolina|BB-55|2}} and destroyer {{USS|O'Brien|DD-415|2}} were also hit by torpedoes during the same attack. ''O'Brien'' later sank as a result of the torpedo damage, and ''North Carolina'' was under repair at Pearl Harbor until 16 November 1942.</ref>
Alhoewel die VSA nou slegs een operasionele vliegdekskip, die USS Hornet, in die Suid-Stille Oseaan gehad het, het die Geallieerdes steeds lugoorheersing oor die suidelike Salomonseilande behou danksy hul vliegtuie wat by Henderson Field op Guadalcanal gestasioneer was. Snags egter, wanneer vliegtuie nie doeltreffend kon opereer nie, kon die Japannese hul skepe byna na willekeur rondom Guadalcanal laat beweeg. Gevolglik het 'n dooiepunt in die stryd om Guadalcanal ontstaan: die Geallieerdes het bedags voorrade en versterkings na Guadalcanal gebring, terwyl die Japannese snags dieselfde gedoen het met oorlogskepe, wat deur die Geallieerdes die "Tokyo Express" genoem is. Geen van die twee kante kon egter genoeg troepe op die eiland land om 'n beslissende voordeel te behaal nie. Teen middel Oktober het beide kante ongeveer 'n gelyke aantal troepe op die eiland gehad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 19–21, 84–85.</ref> Die dooiepunt is kortstondig onderbreek deur twee vlootaksies waarby groot skepe betrokke was. In die nag van 11–12 Oktober het 'n Amerikaanse vlootmag 'n Japannese vlootmag, wat op pad was om Henderson Field te bombardeer, onderskep en verslaan tydens die Slag van Kaap Esperance. Maar slegs twee nagte later het 'n Japannese mag, wat die slagskepe Haruna en Kongō ingesluit het, Henderson Field suksesvol gebombardeer; hulle het die meeste van die Amerikaanse vliegtuie daar vernietig en ernstige skade aan die vliegveld se fasiliteite aangerig.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 316–319.</ref>
[[Lêer:EnterpriseWildcat.jpg|duimnael|[[Grumman F4F Wildcat]] op die Enterprise terwyl die skip op 24 Oktober lugoperasies uitvoer]]
Die VSA het twee stappe gedoen om die dooiepunt in die stryd om Guadalcanal te probeer verbreek. Eerstens is herstelwerk aan die USS Enterprise bespoedig sodat sy so gou moontlik na die Suid-Stille Oseaan kon terugkeer. Op 10 Oktober het die USS Enterprise haar nuwe luggroep (Luggroep 10) ontvang, en op 16 Oktober het sy uit Pearl Harbor vertrek. Op 23 Oktober<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 154–155.</ref> het sy in die Suid-Stille Oseaan aangekom en op 24 Oktober, 273 seemyl (506 km) noordoos van Espiritu Santo, by die USS Hornet en die res van die Geallieerde vlootmagte in die Suid-Stille Oseaan aangesluit.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 145.</ref>
Tweedens het admiraal [[Chester W. Nimitz|Chester Nimitz]], die Geallieerde opperbevelhebber van die Stille Oseaan-magte, op 18 Oktober vise-admiraal Robert L. Ghormley deur vise-admiraal William Halsey jr. vervang as bevelvoerder van die Suid-Stille Oseaan-gebied; in hierdie posisie het hy bevel gevoer oor die Geallieerde magte wat by die veldtog in die Salomonseilande betrokke was.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 134.</ref>
Nimitz was van mening dat Ghormley te eng van visie en pessimisties geword het om die Geallieerde magte doeltreffend te lei in die stryd om Guadalcanal. Halsey is na bewering regoor die Amerikaanse vloot gerespekteer as 'n "vegter".<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 334.</ref> Met die aanvaarding van die bevel het Halsey onmiddellik begin om planne te maak om die Japannese vlootmagte in 'n geveg in te lok; hy het aan Nimitz geskryf: "Ek moes feitlik onmiddellik begin terugslaan."<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 150.</ref>
Die Japannese Gekombineerde Vloot het ook gepoog om Geallieerde vlootmagte te betrek in wat gehoop is om 'n beslissende geveg te wees. Twee vloot vliegdekskepe, Hiyō en Jun'yō, sowel as die ligte vliegdekskip Zuihō, het vroeg in Oktober by die hoof Japannese vlootbasis by Truk Atoll aangekom en by Shōkaku en Zuikaku aangesluit. Met vyf vliegdekskepe wat volledig toegerus was met luggroepe, plus hul talle slagskepe, kruisers en torpedojaers, was die Japannese Gekombineerde Vloot, onder leiding van Admiraal Isoroku Yamamoto, vol vertroue dat dit die nederlaag by die Slag van Midway kon vergoed.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 146–149.</ref> Afgesien van 'n paar lugaanvalle op Henderson Field in Oktober, het die Japannese vliegdekskepe en hul ondersteunende oorlogskepe in die noordwestelike gebied van die Salomonseilande gebly, buite die stryd om Guadalcanal, terwyl hulle op 'n geleentheid gewag het om nader te beweeg en die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val. Met die Japannese leër se volgende beplande groot grondaanval op Geallieerde magte op Guadalcanal wat vir 20 Oktober vasgestel is, het Yamamoto se oorlogskepe na die suidelike Salomonseilande begin beweeg om die offensief te ondersteun en gereed te wees om enige vyandelike skepe, veral vliegdekskepe, wat sou naderkom om die Geallieerde verdediging op Guadalcanal te ondersteun, aan te val.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', pp. 124–125. According to Hara, the Japanese believed that U.S. Navy forces were likely to be in the Solomon Islands area because they had read a report from the [[United Press]] dated 20 October that stated that the United States Navy was preparing for a major sea and air battle in the South Pacific.</ref>
== Aanvang ==
Op of omstreeks 11 Oktober het 'n groot Japannese mag, bestaande uit vliegdekskepe, slagskepe en hul begeleidingsvaartuie, uit Truk vertrek vir 'n verlengde operasie ter ondersteuning van 'n offensief op Guadalcanal in Oktober. Op dieselfde dag het 'n groot konvooi met versterkings Guadalcanal bereik, maar 'n mag van swaar kruisers wat ondersteuning moes bied, is verhoed om Henderson Field te bombardeer en het omgedraai in wat bekend geword het as die Slag van Kaap Esperance. Daarna het drie bombardemente gevolg wat tussen 13 Oktober en 16 Oktober deur slagskepe en swaar kruisers uitgevoer is (die swaarste vlootaanval op die vliegveld tydens die veldtog); die eerste en derde hiervan is uitgevoer deur vaartuie wat van vise-admiraal Nobutake Kondō se voorhoede mag afgesonder is. Vanaf middernag op 14 Oktober het nog 'n konvooi, bestaande uit vier vragskepe, die grootste deel van sy vrag afgelaai, insluitend tenks en swaar artillerie.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/Azumasan_t.htm|title=Japanese Transports|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Op 15 Oktober is die torpedojaer Meredith, terwyl dit die sleepboot Vireo, wat 'n voorraadbarg gesleep het, begelei het, deur vliegtuie van die Zuikaku en Shokaku opgemerk en gekelder. Op 17 Oktober het die Hiyō en Jun'yō 'n aanvalsmag gestuur om vervoerskepe naby Lunga Point aan te val, maar hulle het geen skade aangerig nie.<ref name="auto">{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/hiyo.htm|title=Imperial lattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die groot aantal oorlogskepe sou in die waters rondom Guadalcanal bly totdat die gevegte in die Slag van die Santa Cruz-eilande beëindig was, en het aan die einde van Oktober na Truk teruggekeer.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/shokaku.htm|title=Imperial Flattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die vliegdekskip Hiyō, wat onlangs in diens gestel is, was oorspronklik deel van die vloot, maar ’n brand in sy masjienkamer op 21 Oktober het hom genoodsaak om na Truk terug te keer vir herstelwerk.<ref name="auto"/> Op 25 Oktober het 6 bomwerpers en 12 vegvliegtuie van die Jun'yo Henderson-vliegveld aangeval, maar min skade aangerig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
Van 20 tot 25 Oktober het Japannese grondmagte op Guadalcanal probeer om Henderson Field in te neem tydens die Slag om Henderson Field, deur middel van 'n groot aanval op die Amerikaanse verdedigers. Die aanval is afgeslaan, met swaar verliese aan die Japannese kant.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 95–97.</ref> Foutiewelik oortuig dat die Japannese leërmagte Henderson Field ingeneem het, het die Japannese op die oggend van 25 Oktober oorlogskepe vanaf die Shortland-eilande na Guadalcanal gestuur om hul grondmagte op die eiland te ondersteun. Amerikaanse vliegtuie van Henderson Field het die konvooi deur die loop van die dag aangeval; hulle het die ligte kruiser Yura tot sink gebring (met hulp van [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17-vliegtuie]] vanaf Espiritu Santo) en die torpedojaer Akizuki beskadig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
[[Lêer:SantaCruzChart2.jpg|duimnael|Kaart van die Slag van die Santa Cruz-eilande, 26 Oktober 1942. Rooi lyne verteenwoordig Japannese oorlogskipmagte en swart lyne verteenwoordig Amerikaanse vliegdekskipmagte. Genommerde geel kolle verteenwoordig belangrike aksies in die geveg.]]
Ten spyte van die mislukking van die Japannese grondoffensief en die verlies van die Yura, het die res van die Gesamentlike Vloot op 25 Oktober voortgegaan om naby die suidelike Salomonseilande te maneuvreer, in die hoop om die Geallieerde vlootmagte in 'n geveg te betrek. Die Japannese vlootmagte het nou uit vier vliegdekskepe bestaan (twee groot, een medium en een ligte een), die Hiyō het vertrek weens 'n toevallige brand in sy enjinkamer, met 'n gesamentlike vliegtuigsterkte wat ongeveer gelykstaande was aan dié van drie vliegdekskepe van die Shokaku-klas.
Die Japannese vlootmagte was in drie groepe verdeel: die voorhoedemag, bestaande uit die Jun'yō, vier swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van Kondō aan boord van die swaar kruiser Atago, met 'n ondersteuningsgroep bestaande uit twee slagskepe en twee torpedojaers onder bevel van skout-admiraal Takeo Kurita; die hoofmag bestaande uit die Shōkaku, Zuikaku en Zuihō, plus een swaar kruiser en agt torpedojaers, onder bevel van vise-admiraal Chūichi Nagumo aan boord van die Shōkaku en die agterhoede bestaande uit twee slagskepe, drie swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van skout-admiraal Hiroaki Abe aan boord van die slagskip Hiei. Benewens sy bevel oor die voorhoedemag, het Kondō ook opgetree as die bevelvoerder van al drie magte.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 374–375.</ref>
Aan die Amerikaanse kant het die taakgroepe van die Hornet en Enterprise (onder bevel van skout-admiraal Thomas Kinkaid) op 25 Oktober na die noorde van die Santa Cruz-eilande beweeg, op soek na die Japannese vlootmagte. Die Amerikaanse oorlogskepe was ontplooi as twee vliegdekskipgroepe, wat ongeveer 10 seemyl (19 km) van mekaar geskei was. 'n Amerikaanse [[Consolidated PBY Catalina|PBY Catalina-verkenningswatervliegtuig]], gestasioneer op die Santa Cruz-eilande, het om 11:03 die vliegdekskepe van die Japannese hoofmag opgespoor. Die Japannese vliegdekskepe was egter ongeveer 355 seemyl (657 km) van die Amerikaanse mag af, net buite die reikafstand van vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe opereer. Kinkaid, wat gehoop het om die afstand te verklein ten einde daardie dag aan te val, het op volspoed na die Japannese vliegdekskepe gestoom en om 14:25 'n aanvalsmag van 23 vliegtuie gelanseer. Die Japannese, wat geweet het dat hulle deur Amerikaanse vliegtuie opgemerk is, maar nie geweet het waar die Amerikaanse vliegdekskepe was nie, het na die noorde gedraai om buite bereik van die Amerikaanse vliegdekskipvliegtuie te bly.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 127.</ref> Die Amerikaanse aanvalsmag het na hulle ondeskeie vliegdekskepe teruggekeer sonder om die Japannese oorlogskepe te vind.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 163–174.</ref>
== Die Slag ==
=== Vliegdekskip aksie op 26 Oktober: eerste aanvalle ===
Om 02:50 op 26 Oktober het die Japannese vlootmagte omgedraai en die vlootmagte van die twee teenstanders het die afstand tussen hulle verklein totdat hulle teen 05:00 slegs 200 seemyl (370 km) van mekaar af was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 186.</ref> Albei kante het verkenningsvliegtuie uitgestuur en hul oorblywende vliegtuie gereed gemaak om aan te val sodra die ander kant se skepe opgespoor is. Hoewel 'n Catalina, toegerus met radar, die Japannese vliegdekskepe om 03:10 opgemerk het, het die verslag Kinkaid eers om 05:12 bereik. Dus, omdat hy geglo het dat die Japannese skepe waarskynlik gedurende die tussenliggende twee uur van posisie verander het, het hy besluit om nie 'n aanvalsmag te stuur nie totdat hy meer juiste inligting oor die posisie van die Japannese skepe ontvang het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 381.</ref>
== Verwysings ==
{{verwysings|3}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Tweede Wêreldoorlog]]
nijzid10jj9emapd11bp9gp2etqz4cn
3379272
3379267
2026-11-20T17:51:28Z
Oesjaar
7467
/* Vliegdekskip aksie op 26 Oktober: eerste aanvalle */ Ons groei, hulle vlieg en bom....
3379272
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Militêre konflik-en
| conflict = Slag van die Santa Cruzeilande
| image = [[Lêer:USS Enterprise-Bat Santa Cruz.jpg|300px]]
| pushpin_map = Stille Oseaan
| pushpin_relief = 1
| coordinates = {{coord|-8|164|format=dms|display=it}}
| caption = {{USS|Enterprise|CV-6|6}} (middel links) en sy skepe wat hom beskerm gedurende die oorlog, 26 Oktober 1942
| part_of = die [[Slag van Guadalcanal]] van die [[Tweede Wêreldoorlog]]
| date = 25–{{start date and age|1942|10|27|df=y}}
| location = Off the [[Santa Cruz Islands]], Pacific Ocean
| result = Beide kante eis 'n oorwinning; sien [[#Nabetragting|Nabetragting]]
| combatant1 = {{vlagland|Verenigde State|1912}}
| combatant2 = {{vlagland|Japannese Keiserryk}}
| commander1 = {{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[William Halsey Jr.|William Halsey]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Thomas C. Kinkaid]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[George D. Murray|George Murray]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Charles P. Mason]]
| commander2 = {{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Nobutake Kondō]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Chūichi Nagumo]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Hiroaki Abe]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Kakuji Kakuta]]
| strength1 = 2 [[Vliegdekskip|vliegdekskep]]e <br> 1 [[slagskip]] <br> 3 swaar kruisers <br> 3 ligte kruisers <br> 14 [[torpedojaer]]s<br> 136 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 63 [[Grumman F4F Wildcat]]s, 47 [[Douglas SBD Dauntless]], en 26 [[Grumman TBF Avenger]]s. The "136" number doesn't include [[Boeing B-17 Flying Fortress]]es based at [[Espiritu Santo]] (who played a small part in the battle) or any seaplanes in the area.</ref>
| strength2 = 3 vliegdekskepe <br> 1 ligte kruiser <br> 4 slagskepe<ref>''Kongō'', ''Haruna'', ''Hiei'', ''Kirishima''. See {{cite web |url=http://www.navweaps.com/index_oob/OOB_WWII_Pacific/OOB_WWII_Santa-Cruz.htm |title=Order of Battle – Battle of the Santa Cruz Islands |access-date=21 September 2009}}</ref> <br> 8 swaar kruisers <br> 2 ligte kruisers <br> 24 torpedojaers <br> 199 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 87 [[A6M Zero]]s, 68 [[Aichi D3A]] dive bombers, 57 [[Nakajima B5N]] torpedo bombers, and one [[Yokosuka D4Y]] command and control aircraft.</ref>
| casualties1 = 266 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 401; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 456. Breakdown of deaths: ''Hornet'' 118, ''Enterprise'' 44, ''Smith'' 57, ''Porter'' 15, ''Pensacola'' 3, ''South Dakota'' 2, ''Morris'' 1, and 22 aircrew. Four U.S. aircrew members were captured by the Japanese. Total U.S. aircraft losses included 32 Wildcats, 31 SBDs, and 18 TBFs.</ref> <br> [[USS Hornet (CV-8)|1 vliegdekskip gekelder]] <br> 1 torpedojaer gekelder <br> 1 vliegdekskip beskadig <br> 1 slagskip beskadig <br> 1 ligte kruiser beskadig <br> 2 torpedojaers beskadig <br> 81 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 22 sterftes, 4 gevang
| casualties2 = 400–500 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 400–401; Peattie, pp. 180, 339; and Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 454. Japanese deaths from damage to ''Zuihō'' aren't known. Known Japanese deaths are: 60 on ''Shōkaku'', 190 on ''Chikuma'', seven on ''Teruzuki'', and 148 aircrew. Total Japanese aircraft losses included 27 [[Mitsubishi A6M Zero]]s, 40 [[dive bomber]]s, 29 [[torpedo bomber]]s, and 1 [[Yokosuka D4Y]]. The aircrew losses included 55 from ''Shōkaku'', 57 from ''Zuikaku'', 9 from ''Zuihō'', and 27 from ''Junyō''.</ref> <br> 1 vliegdekskip swaar beskadig <br> 1 ligte kruiser swaar beskadig <br> 1 swaar kruiser beskadig <br> 1 torpedojaer beskadig <br> 99 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 148 sterftes
| campaignbox = {{Campaignbox Guadalcanal}} <br> {{Campaignbox Solomons}}
}}
Die '''Slag van die Santa Cruz-eilande''' wat tussen 25 en 27 Oktober 1942 plaasgevind het, was die vierde vliegdekskipgeveg van die Stille Oseaan-veldtog tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Dit was ook die vierde groot vlootbotsing tussen die [[Amerikaanse Vloot]] en die [[Japannese Keiserlike Vloot]] tydens die langdurige en strategies belangrike [[Slag van Guadalcanal|Guadalcanal-veldtog]]. Soos in die slae van die [[Slag van die Koraalsee|Koraalsee]], [[Slag van Midway|Midway]] en die Oostelike [[Salomonseilande]], was die skepe van die twee teenstanders selde in mekaar se sig of binne skootafstand van mekaar. In plaas daarvan is byna alle aanvalle deur albei kante uitgevoer deur vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe of landbasisse gelanseer is.
In 'n poging om die Geallieerde magte van Guadalcanal en nabygeleë eilande te verdryf en 'n einde te bring aan die dooiepunt wat sedert September 1942 bestaan het, het die Keiserlike Japannese Leër 'n groot grondoffensief op Guadalcanal vir 20–25 Oktober 1942 beplan. Ter ondersteuning van hierdie offensief, en met die hoop om met Geallieerde vlootmagte slaags te raak, het Japannese vliegdekskepe en ander groot oorlogskepe na 'n posisie naby die suidelike Salomonseilande beweeg. Vanuit hierdie ligging het die Japannese vlootmagte gehoop om enige Geallieerde (hoofsaaklik VSA) vlootmagte, veral vliegdekskipmagte, wat op die grondoffensief gereageer het, aan te val en beslissend te verslaan. Geallieerde vlootmagte het ook gehoop om die Japannese vlootmagte in die geveg te ontmoet, met dieselfde doelwitte om die dooiepunt te verbreek en hul teenstander beslissend te verslaan.
Die Japannese grondoffensief op Guadalcanal was aan die gang met die Slag om Henderson-veld terwyl die vlootoorlogskepe en vliegtuie van die twee teenstanders mekaar op die oggend van 26 Oktober 1942, net noord van die Santa Cruz-eilande, gekonfronteer het. Na 'n uitruil van lugaanvalle deur vliegdekskepe het Geallieerde oppervlakteskepe van die slagveld teruggetrek met die vliegdekskip [[USS Hornet (CV-8)|USS Hornet]] gekelder, en 'n ander vliegdekskip, [[USS Enterprise]], swaar beskadig. Die deelnemende Japannese vliegdekmagte het ook teruggetrek weens skade aan twee vliegdekskepe, swaar vliegtuigverliese en die Japannese leër se mislukking om Henderson-veld te verower.
Santa Cruz was 'n taktiese oorwinning vir die Japannese, beide wat tonnemaat en beheer oor die see rondom Guadalcanal betref. Die verlies van talle onvervangbare, ervare Japannese lugbemannings het egter op die lang termyn 'n strategiese voordeel vir die Geallieerdes geblyk te wees; die Geallieerdes se verliese aan lugbemannings tydens die geveg was relatief laag en is vinnig aangevul. Die Japannese het op 'n groter, beslissende oorwinning gehoop, en dit ook nodig gehad. Die feit dat die vlootgeveg gewen is net nadat die landgeveg verloor is, het beteken dat die geleentheid om hul oorwinning in die geveg uit te buit, reeds verby was.
== Agtergrond ==
Op 8 Augustus 1942 het Geallieerde magte, hoofsaaklik uit die Verenigde State, geland op Guadalcanal, Tulagi en die Florida-eilande in die Salomonseilande, wat destyds deur Japan beset was. Die landings op die eilande was daarop gemik om te verhoed dat die Japannese dit as basisse gebruik om die toevoerroetes tussen die VSA en Australië te bedreig. Verder moes die eilande beveilig word as vertrekpunte vir 'n veldtog wat ten doel gehad het om uiteindelik die groot Japannese basis by Rabaul te neutraliseer, terwyl dit terselfdertyd die Geallieerdes se veldtog in [[Nieu-Guinee]] sou ondersteun. Hierdie landings het die begin gemerk van die veldtog op Guadalcanal, wat ses maande sou duur.<ref>Hogue, ''Pearl Harbor to Guadalcanal'', pp. 235–236.</ref>
Ná die Slag van die Oostelike Solomoneilande op 24–25 Augustus, waarin die vliegdekskip USS Enterprise swaar beskadig en gedwing is om na [[Pearl Harbor]], Hawaii, te vaar, vir 'n maand van omvangryke herstelwerk, het drie Amerikaanse taakmagte met vliegdekskepe in die Suid-Stille Oseaan-gebied agtergebly. Die taakmagte was gesentreer rondom die vlootvliegdekskepe [[USS Wasp (CV-7)|USS Wasp]], [[USS Saratoga (CV-3)|Saratoga]] en Hornet, tesame met hul onderskeie luggroepe en ondersteunende oppervlakoorlogskepe, insluitend slagskepe, [[kruiser]]s en [[torpedojaer]]s, en was hoofsaaklik gestasioneer tussen die Salomonseilande en die eilande van die Nuwe Hebrides ([[Vanuatu]]). In hierdie operasionele gebied was die vliegdekskepe belas met die beveiliging van die kommunikasielyn tussen die vernaamste Geallieerde basisse in [[Nieu-Kaledonië]] en Espiritu Santo; die ondersteuning van Geallieerde grondmagte op Guadalcanal en Tulagi teen enige Japannese teenaanvalle; die dekking van die beweging van voorradeskepe na Guadalcanal; en die aanval op en vernietiging van enige Japannese oorlogskepe, veral vliegdekskepe, wat binne bereik gekom het.<ref>Hammel, ''Carrier Clash'', p. 106.</ref> Die seegebied waarin die Amerikaanse vliegdekskip-taakmagte geopereer het, is deur Amerikaanse magte ''torpedo kruising''<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 335.</ref> genoem, vanweë die hoë konsentrasie Japannese duikbote in die gebied.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 6–7.</ref>
[[Lêer:USS Wasp (CV-7) brennt.jpg|duimnael|USS Wasp brand nadat dit deur 'n torpedo getref is op 15 September]]
Op 31 Augustus is die USS Saratoga deur die Japannese duikboot I-26 met 'n torpedo getref en was dit vir drie maande buite aksie vir herstelwerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 10–12.</ref><ref>After this incident the then U.S. carrier task force commander [[Frank Jack Fletcher]] was relieved of his command and reassigned to shore duty for the remainder of the war. Frank, ''Guadalcanal'', pp. 204–205</ref>
Op 15 September is die USS Wasp getref deur drie torpedo's wat deur die Japannese duikboot I-19 afgevuur is terwyl dit 'n groot versterkings- en hervoorraadkonvooi na Guadalcanal ondersteun het en amper die Japannese vliegdekskepe Shōkaku en Zuikaku aangeval het, wat onttrek het net voordat die twee teenstanders binne bereik van mekaar se vliegtuie gekom het. Met kragonderbrekings weens torpedoskade kon die Wasp se skadebeheerspanne nie die daaropvolgende groot brande beheer nie, en sy is verlaat en self tot sink gebring.<ref>Evans, ''Japanese Navy'', pp. 179–180; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 24–41.
The battleship {{USS|North Carolina|BB-55|2}} and destroyer {{USS|O'Brien|DD-415|2}} were also hit by torpedoes during the same attack. ''O'Brien'' later sank as a result of the torpedo damage, and ''North Carolina'' was under repair at Pearl Harbor until 16 November 1942.</ref>
Alhoewel die VSA nou slegs een operasionele vliegdekskip, die USS Hornet, in die Suid-Stille Oseaan gehad het, het die Geallieerdes steeds lugoorheersing oor die suidelike Salomonseilande behou danksy hul vliegtuie wat by Henderson Field op Guadalcanal gestasioneer was. Snags egter, wanneer vliegtuie nie doeltreffend kon opereer nie, kon die Japannese hul skepe byna na willekeur rondom Guadalcanal laat beweeg. Gevolglik het 'n dooiepunt in die stryd om Guadalcanal ontstaan: die Geallieerdes het bedags voorrade en versterkings na Guadalcanal gebring, terwyl die Japannese snags dieselfde gedoen het met oorlogskepe, wat deur die Geallieerdes die "Tokyo Express" genoem is. Geen van die twee kante kon egter genoeg troepe op die eiland land om 'n beslissende voordeel te behaal nie. Teen middel Oktober het beide kante ongeveer 'n gelyke aantal troepe op die eiland gehad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 19–21, 84–85.</ref> Die dooiepunt is kortstondig onderbreek deur twee vlootaksies waarby groot skepe betrokke was. In die nag van 11–12 Oktober het 'n Amerikaanse vlootmag 'n Japannese vlootmag, wat op pad was om Henderson Field te bombardeer, onderskep en verslaan tydens die Slag van Kaap Esperance. Maar slegs twee nagte later het 'n Japannese mag, wat die slagskepe Haruna en Kongō ingesluit het, Henderson Field suksesvol gebombardeer; hulle het die meeste van die Amerikaanse vliegtuie daar vernietig en ernstige skade aan die vliegveld se fasiliteite aangerig.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 316–319.</ref>
[[Lêer:EnterpriseWildcat.jpg|duimnael|[[Grumman F4F Wildcat]] op die Enterprise terwyl die skip op 24 Oktober lugoperasies uitvoer]]
Die VSA het twee stappe gedoen om die dooiepunt in die stryd om Guadalcanal te probeer verbreek. Eerstens is herstelwerk aan die USS Enterprise bespoedig sodat sy so gou moontlik na die Suid-Stille Oseaan kon terugkeer. Op 10 Oktober het die USS Enterprise haar nuwe luggroep (Luggroep 10) ontvang, en op 16 Oktober het sy uit Pearl Harbor vertrek. Op 23 Oktober<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 154–155.</ref> het sy in die Suid-Stille Oseaan aangekom en op 24 Oktober, 273 seemyl (506 km) noordoos van Espiritu Santo, by die USS Hornet en die res van die Geallieerde vlootmagte in die Suid-Stille Oseaan aangesluit.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 145.</ref>
Tweedens het admiraal [[Chester W. Nimitz|Chester Nimitz]], die Geallieerde opperbevelhebber van die Stille Oseaan-magte, op 18 Oktober vise-admiraal Robert L. Ghormley deur vise-admiraal William Halsey jr. vervang as bevelvoerder van die Suid-Stille Oseaan-gebied; in hierdie posisie het hy bevel gevoer oor die Geallieerde magte wat by die veldtog in die Salomonseilande betrokke was.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 134.</ref>
Nimitz was van mening dat Ghormley te eng van visie en pessimisties geword het om die Geallieerde magte doeltreffend te lei in die stryd om Guadalcanal. Halsey is na bewering regoor die Amerikaanse vloot gerespekteer as 'n "vegter".<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 334.</ref> Met die aanvaarding van die bevel het Halsey onmiddellik begin om planne te maak om die Japannese vlootmagte in 'n geveg in te lok; hy het aan Nimitz geskryf: "Ek moes feitlik onmiddellik begin terugslaan."<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 150.</ref>
Die Japannese Gekombineerde Vloot het ook gepoog om Geallieerde vlootmagte te betrek in wat gehoop is om 'n beslissende geveg te wees. Twee vloot vliegdekskepe, Hiyō en Jun'yō, sowel as die ligte vliegdekskip Zuihō, het vroeg in Oktober by die hoof Japannese vlootbasis by Truk Atoll aangekom en by Shōkaku en Zuikaku aangesluit. Met vyf vliegdekskepe wat volledig toegerus was met luggroepe, plus hul talle slagskepe, kruisers en torpedojaers, was die Japannese Gekombineerde Vloot, onder leiding van Admiraal Isoroku Yamamoto, vol vertroue dat dit die nederlaag by die Slag van Midway kon vergoed.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 146–149.</ref> Afgesien van 'n paar lugaanvalle op Henderson Field in Oktober, het die Japannese vliegdekskepe en hul ondersteunende oorlogskepe in die noordwestelike gebied van die Salomonseilande gebly, buite die stryd om Guadalcanal, terwyl hulle op 'n geleentheid gewag het om nader te beweeg en die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val. Met die Japannese leër se volgende beplande groot grondaanval op Geallieerde magte op Guadalcanal wat vir 20 Oktober vasgestel is, het Yamamoto se oorlogskepe na die suidelike Salomonseilande begin beweeg om die offensief te ondersteun en gereed te wees om enige vyandelike skepe, veral vliegdekskepe, wat sou naderkom om die Geallieerde verdediging op Guadalcanal te ondersteun, aan te val.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', pp. 124–125. According to Hara, the Japanese believed that U.S. Navy forces were likely to be in the Solomon Islands area because they had read a report from the [[United Press]] dated 20 October that stated that the United States Navy was preparing for a major sea and air battle in the South Pacific.</ref>
== Aanvang ==
Op of omstreeks 11 Oktober het 'n groot Japannese mag, bestaande uit vliegdekskepe, slagskepe en hul begeleidingsvaartuie, uit Truk vertrek vir 'n verlengde operasie ter ondersteuning van 'n offensief op Guadalcanal in Oktober. Op dieselfde dag het 'n groot konvooi met versterkings Guadalcanal bereik, maar 'n mag van swaar kruisers wat ondersteuning moes bied, is verhoed om Henderson Field te bombardeer en het omgedraai in wat bekend geword het as die Slag van Kaap Esperance. Daarna het drie bombardemente gevolg wat tussen 13 Oktober en 16 Oktober deur slagskepe en swaar kruisers uitgevoer is (die swaarste vlootaanval op die vliegveld tydens die veldtog); die eerste en derde hiervan is uitgevoer deur vaartuie wat van vise-admiraal Nobutake Kondō se voorhoede mag afgesonder is. Vanaf middernag op 14 Oktober het nog 'n konvooi, bestaande uit vier vragskepe, die grootste deel van sy vrag afgelaai, insluitend tenks en swaar artillerie.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/Azumasan_t.htm|title=Japanese Transports|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Op 15 Oktober is die torpedojaer Meredith, terwyl dit die sleepboot Vireo, wat 'n voorraadbarg gesleep het, begelei het, deur vliegtuie van die Zuikaku en Shokaku opgemerk en gekelder. Op 17 Oktober het die Hiyō en Jun'yō 'n aanvalsmag gestuur om vervoerskepe naby Lunga Point aan te val, maar hulle het geen skade aangerig nie.<ref name="auto">{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/hiyo.htm|title=Imperial lattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die groot aantal oorlogskepe sou in die waters rondom Guadalcanal bly totdat die gevegte in die Slag van die Santa Cruz-eilande beëindig was, en het aan die einde van Oktober na Truk teruggekeer.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/shokaku.htm|title=Imperial Flattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die vliegdekskip Hiyō, wat onlangs in diens gestel is, was oorspronklik deel van die vloot, maar ’n brand in sy masjienkamer op 21 Oktober het hom genoodsaak om na Truk terug te keer vir herstelwerk.<ref name="auto"/> Op 25 Oktober het 6 bomwerpers en 12 vegvliegtuie van die Jun'yo Henderson-vliegveld aangeval, maar min skade aangerig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
Van 20 tot 25 Oktober het Japannese grondmagte op Guadalcanal probeer om Henderson Field in te neem tydens die Slag om Henderson Field, deur middel van 'n groot aanval op die Amerikaanse verdedigers. Die aanval is afgeslaan, met swaar verliese aan die Japannese kant.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 95–97.</ref> Foutiewelik oortuig dat die Japannese leërmagte Henderson Field ingeneem het, het die Japannese op die oggend van 25 Oktober oorlogskepe vanaf die Shortland-eilande na Guadalcanal gestuur om hul grondmagte op die eiland te ondersteun. Amerikaanse vliegtuie van Henderson Field het die konvooi deur die loop van die dag aangeval; hulle het die ligte kruiser Yura tot sink gebring (met hulp van [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17-vliegtuie]] vanaf Espiritu Santo) en die torpedojaer Akizuki beskadig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
[[Lêer:SantaCruzChart2.jpg|duimnael|Kaart van die Slag van die Santa Cruz-eilande, 26 Oktober 1942. Rooi lyne verteenwoordig Japannese oorlogskipmagte en swart lyne verteenwoordig Amerikaanse vliegdekskipmagte. Genommerde geel kolle verteenwoordig belangrike aksies in die geveg.]]
Ten spyte van die mislukking van die Japannese grondoffensief en die verlies van die Yura, het die res van die Gesamentlike Vloot op 25 Oktober voortgegaan om naby die suidelike Salomonseilande te maneuvreer, in die hoop om die Geallieerde vlootmagte in 'n geveg te betrek. Die Japannese vlootmagte het nou uit vier vliegdekskepe bestaan (twee groot, een medium en een ligte een), die Hiyō het vertrek weens 'n toevallige brand in sy enjinkamer, met 'n gesamentlike vliegtuigsterkte wat ongeveer gelykstaande was aan dié van drie vliegdekskepe van die Shokaku-klas.
Die Japannese vlootmagte was in drie groepe verdeel: die voorhoedemag, bestaande uit die Jun'yō, vier swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van Kondō aan boord van die swaar kruiser Atago, met 'n ondersteuningsgroep bestaande uit twee slagskepe en twee torpedojaers onder bevel van skout-admiraal Takeo Kurita; die hoofmag bestaande uit die Shōkaku, Zuikaku en Zuihō, plus een swaar kruiser en agt torpedojaers, onder bevel van vise-admiraal Chūichi Nagumo aan boord van die Shōkaku en die agterhoede bestaande uit twee slagskepe, drie swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van skout-admiraal Hiroaki Abe aan boord van die slagskip Hiei. Benewens sy bevel oor die voorhoedemag, het Kondō ook opgetree as die bevelvoerder van al drie magte.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 374–375.</ref>
Aan die Amerikaanse kant het die taakgroepe van die Hornet en Enterprise (onder bevel van skout-admiraal Thomas Kinkaid) op 25 Oktober na die noorde van die Santa Cruz-eilande beweeg, op soek na die Japannese vlootmagte. Die Amerikaanse oorlogskepe was ontplooi as twee vliegdekskipgroepe, wat ongeveer 10 seemyl (19 km) van mekaar geskei was. 'n Amerikaanse [[Consolidated PBY Catalina|PBY Catalina-verkenningswatervliegtuig]], gestasioneer op die Santa Cruz-eilande, het om 11:03 die vliegdekskepe van die Japannese hoofmag opgespoor. Die Japannese vliegdekskepe was egter ongeveer 355 seemyl (657 km) van die Amerikaanse mag af, net buite die reikafstand van vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe opereer. Kinkaid, wat gehoop het om die afstand te verklein ten einde daardie dag aan te val, het op volspoed na die Japannese vliegdekskepe gestoom en om 14:25 'n aanvalsmag van 23 vliegtuie gelanseer. Die Japannese, wat geweet het dat hulle deur Amerikaanse vliegtuie opgemerk is, maar nie geweet het waar die Amerikaanse vliegdekskepe was nie, het na die noorde gedraai om buite bereik van die Amerikaanse vliegdekskipvliegtuie te bly.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 127.</ref> Die Amerikaanse aanvalsmag het na hulle ondeskeie vliegdekskepe teruggekeer sonder om die Japannese oorlogskepe te vind.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 163–174.</ref>
== Die Slag ==
=== Vliegdekskip aksie op 26 Oktober: eerste aanvalle ===
Om 02:50 op 26 Oktober het die Japannese vlootmagte omgedraai en die vlootmagte van die twee teenstanders het die afstand tussen hulle verklein totdat hulle teen 05:00 slegs 200 seemyl (370 km) van mekaar af was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 186.</ref> Albei kante het verkenningsvliegtuie uitgestuur en hul oorblywende vliegtuie gereed gemaak om aan te val sodra die ander kant se skepe opgespoor is. Hoewel 'n Catalina, toegerus met radar, die Japannese vliegdekskepe om 03:10 opgemerk het, het die verslag Kinkaid eers om 05:12 bereik. Dus, omdat hy geglo het dat die Japannese skepe waarskynlik gedurende die tussenliggende twee uur van posisie verander het, het hy besluit om nie 'n aanvalsmag te stuur nie totdat hy meer juiste inligting oor die posisie van die Japannese skepe ontvang het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 381.</ref>
[[Lêer:Aircraft prepare to launch from Japanese carrier Shōkaku during Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (80-G-176150).jpg|duimnael|Japannese vegvliegtuie en duikbomwerpers op die Shōkaku maak gereed om op te styg vir 'n aanval op Amerikaanse vliegdekskipmagte.]]
Om 06:45 het 'n Amerikaanse verkenningsvliegtuig die vliegdekskepe van Nagumo se hoofmag opgemerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 187.</ref> Om 06:58 het 'n Japannese verkenningsvliegtuig die ligging van Hornet se taakmag gerapporteer.<ref name="Frank">Frank, ''Guadalcanal'', p. 382.</ref> Albei kante het gehaas om eerste die ander aan te val. Die Japanners het eerste daarin geslaag om hul aanvalsmag te laat vertrek; teen 07:40 was 64 vliegtuie, bestaande uit 21 Aichi D3A2 Val-duikbomwerpers, 20 Nakajima B5N2 Kate-torpedobomwerpers, 21 Mitsubishi A6M3 Zero-vegvliegtuie en 2 Nakajima B5N2-verkenningsvliegtuie, op pad na die Hornet.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 191–192.</ref> Hierdie eerste aanval is gelei deur luitenant-kommandeur Shigeharu Murata, terwyl die dekking deur vegvliegtuie gelei is deur die luitenante Ayao Shirane en Saneyasu Hidaka. Ook om 07:40 het twee Amerikaanse SBD-3 Dauntless-verkenningsvliegtuie, wat gereageer het op die vroeëre waarneming van die Japannese vliegdekskepe, opgedaag en 'n duikaanval op die Zuihō uitgevoer.
== Verwysings ==
{{verwysings|3}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Tweede Wêreldoorlog]]
5z6pvbht651cqw4p8x99dy7jo4id9rk
3379273
3379272
2026-11-20T17:54:35Z
Oesjaar
7467
/* Vliegdekskip aksie op 26 Oktober: eerste aanvalle */ Verbeter, die eerste treffer....
3379273
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Militêre konflik-en
| conflict = Slag van die Santa Cruzeilande
| image = [[Lêer:USS Enterprise-Bat Santa Cruz.jpg|300px]]
| pushpin_map = Stille Oseaan
| pushpin_relief = 1
| coordinates = {{coord|-8|164|format=dms|display=it}}
| caption = {{USS|Enterprise|CV-6|6}} (middel links) en sy skepe wat hom beskerm gedurende die oorlog, 26 Oktober 1942
| part_of = die [[Slag van Guadalcanal]] van die [[Tweede Wêreldoorlog]]
| date = 25–{{start date and age|1942|10|27|df=y}}
| location = Off the [[Santa Cruz Islands]], Pacific Ocean
| result = Beide kante eis 'n oorwinning; sien [[#Nabetragting|Nabetragting]]
| combatant1 = {{vlagland|Verenigde State|1912}}
| combatant2 = {{vlagland|Japannese Keiserryk}}
| commander1 = {{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[William Halsey Jr.|William Halsey]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Thomas C. Kinkaid]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[George D. Murray|George Murray]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Charles P. Mason]]
| commander2 = {{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Nobutake Kondō]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Chūichi Nagumo]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Hiroaki Abe]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Kakuji Kakuta]]
| strength1 = 2 [[Vliegdekskip|vliegdekskep]]e <br> 1 [[slagskip]] <br> 3 swaar kruisers <br> 3 ligte kruisers <br> 14 [[torpedojaer]]s<br> 136 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 63 [[Grumman F4F Wildcat]]s, 47 [[Douglas SBD Dauntless]], en 26 [[Grumman TBF Avenger]]s. The "136" number doesn't include [[Boeing B-17 Flying Fortress]]es based at [[Espiritu Santo]] (who played a small part in the battle) or any seaplanes in the area.</ref>
| strength2 = 3 vliegdekskepe <br> 1 ligte kruiser <br> 4 slagskepe<ref>''Kongō'', ''Haruna'', ''Hiei'', ''Kirishima''. See {{cite web |url=http://www.navweaps.com/index_oob/OOB_WWII_Pacific/OOB_WWII_Santa-Cruz.htm |title=Order of Battle – Battle of the Santa Cruz Islands |access-date=21 September 2009}}</ref> <br> 8 swaar kruisers <br> 2 ligte kruisers <br> 24 torpedojaers <br> 199 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 87 [[A6M Zero]]s, 68 [[Aichi D3A]] dive bombers, 57 [[Nakajima B5N]] torpedo bombers, and one [[Yokosuka D4Y]] command and control aircraft.</ref>
| casualties1 = 266 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 401; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 456. Breakdown of deaths: ''Hornet'' 118, ''Enterprise'' 44, ''Smith'' 57, ''Porter'' 15, ''Pensacola'' 3, ''South Dakota'' 2, ''Morris'' 1, and 22 aircrew. Four U.S. aircrew members were captured by the Japanese. Total U.S. aircraft losses included 32 Wildcats, 31 SBDs, and 18 TBFs.</ref> <br> [[USS Hornet (CV-8)|1 vliegdekskip gekelder]] <br> 1 torpedojaer gekelder <br> 1 vliegdekskip beskadig <br> 1 slagskip beskadig <br> 1 ligte kruiser beskadig <br> 2 torpedojaers beskadig <br> 81 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 22 sterftes, 4 gevang
| casualties2 = 400–500 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 400–401; Peattie, pp. 180, 339; and Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 454. Japanese deaths from damage to ''Zuihō'' aren't known. Known Japanese deaths are: 60 on ''Shōkaku'', 190 on ''Chikuma'', seven on ''Teruzuki'', and 148 aircrew. Total Japanese aircraft losses included 27 [[Mitsubishi A6M Zero]]s, 40 [[dive bomber]]s, 29 [[torpedo bomber]]s, and 1 [[Yokosuka D4Y]]. The aircrew losses included 55 from ''Shōkaku'', 57 from ''Zuikaku'', 9 from ''Zuihō'', and 27 from ''Junyō''.</ref> <br> 1 vliegdekskip swaar beskadig <br> 1 ligte kruiser swaar beskadig <br> 1 swaar kruiser beskadig <br> 1 torpedojaer beskadig <br> 99 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 148 sterftes
| campaignbox = {{Campaignbox Guadalcanal}} <br> {{Campaignbox Solomons}}
}}
Die '''Slag van die Santa Cruz-eilande''' wat tussen 25 en 27 Oktober 1942 plaasgevind het, was die vierde vliegdekskipgeveg van die Stille Oseaan-veldtog tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Dit was ook die vierde groot vlootbotsing tussen die [[Amerikaanse Vloot]] en die [[Japannese Keiserlike Vloot]] tydens die langdurige en strategies belangrike [[Slag van Guadalcanal|Guadalcanal-veldtog]]. Soos in die slae van die [[Slag van die Koraalsee|Koraalsee]], [[Slag van Midway|Midway]] en die Oostelike [[Salomonseilande]], was die skepe van die twee teenstanders selde in mekaar se sig of binne skootafstand van mekaar. In plaas daarvan is byna alle aanvalle deur albei kante uitgevoer deur vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe of landbasisse gelanseer is.
In 'n poging om die Geallieerde magte van Guadalcanal en nabygeleë eilande te verdryf en 'n einde te bring aan die dooiepunt wat sedert September 1942 bestaan het, het die Keiserlike Japannese Leër 'n groot grondoffensief op Guadalcanal vir 20–25 Oktober 1942 beplan. Ter ondersteuning van hierdie offensief, en met die hoop om met Geallieerde vlootmagte slaags te raak, het Japannese vliegdekskepe en ander groot oorlogskepe na 'n posisie naby die suidelike Salomonseilande beweeg. Vanuit hierdie ligging het die Japannese vlootmagte gehoop om enige Geallieerde (hoofsaaklik VSA) vlootmagte, veral vliegdekskipmagte, wat op die grondoffensief gereageer het, aan te val en beslissend te verslaan. Geallieerde vlootmagte het ook gehoop om die Japannese vlootmagte in die geveg te ontmoet, met dieselfde doelwitte om die dooiepunt te verbreek en hul teenstander beslissend te verslaan.
Die Japannese grondoffensief op Guadalcanal was aan die gang met die Slag om Henderson-veld terwyl die vlootoorlogskepe en vliegtuie van die twee teenstanders mekaar op die oggend van 26 Oktober 1942, net noord van die Santa Cruz-eilande, gekonfronteer het. Na 'n uitruil van lugaanvalle deur vliegdekskepe het Geallieerde oppervlakteskepe van die slagveld teruggetrek met die vliegdekskip [[USS Hornet (CV-8)|USS Hornet]] gekelder, en 'n ander vliegdekskip, [[USS Enterprise]], swaar beskadig. Die deelnemende Japannese vliegdekmagte het ook teruggetrek weens skade aan twee vliegdekskepe, swaar vliegtuigverliese en die Japannese leër se mislukking om Henderson-veld te verower.
Santa Cruz was 'n taktiese oorwinning vir die Japannese, beide wat tonnemaat en beheer oor die see rondom Guadalcanal betref. Die verlies van talle onvervangbare, ervare Japannese lugbemannings het egter op die lang termyn 'n strategiese voordeel vir die Geallieerdes geblyk te wees; die Geallieerdes se verliese aan lugbemannings tydens die geveg was relatief laag en is vinnig aangevul. Die Japannese het op 'n groter, beslissende oorwinning gehoop, en dit ook nodig gehad. Die feit dat die vlootgeveg gewen is net nadat die landgeveg verloor is, het beteken dat die geleentheid om hul oorwinning in die geveg uit te buit, reeds verby was.
== Agtergrond ==
Op 8 Augustus 1942 het Geallieerde magte, hoofsaaklik uit die Verenigde State, geland op Guadalcanal, Tulagi en die Florida-eilande in die Salomonseilande, wat destyds deur Japan beset was. Die landings op die eilande was daarop gemik om te verhoed dat die Japannese dit as basisse gebruik om die toevoerroetes tussen die VSA en Australië te bedreig. Verder moes die eilande beveilig word as vertrekpunte vir 'n veldtog wat ten doel gehad het om uiteindelik die groot Japannese basis by Rabaul te neutraliseer, terwyl dit terselfdertyd die Geallieerdes se veldtog in [[Nieu-Guinee]] sou ondersteun. Hierdie landings het die begin gemerk van die veldtog op Guadalcanal, wat ses maande sou duur.<ref>Hogue, ''Pearl Harbor to Guadalcanal'', pp. 235–236.</ref>
Ná die Slag van die Oostelike Solomoneilande op 24–25 Augustus, waarin die vliegdekskip USS Enterprise swaar beskadig en gedwing is om na [[Pearl Harbor]], Hawaii, te vaar, vir 'n maand van omvangryke herstelwerk, het drie Amerikaanse taakmagte met vliegdekskepe in die Suid-Stille Oseaan-gebied agtergebly. Die taakmagte was gesentreer rondom die vlootvliegdekskepe [[USS Wasp (CV-7)|USS Wasp]], [[USS Saratoga (CV-3)|Saratoga]] en Hornet, tesame met hul onderskeie luggroepe en ondersteunende oppervlakoorlogskepe, insluitend slagskepe, [[kruiser]]s en [[torpedojaer]]s, en was hoofsaaklik gestasioneer tussen die Salomonseilande en die eilande van die Nuwe Hebrides ([[Vanuatu]]). In hierdie operasionele gebied was die vliegdekskepe belas met die beveiliging van die kommunikasielyn tussen die vernaamste Geallieerde basisse in [[Nieu-Kaledonië]] en Espiritu Santo; die ondersteuning van Geallieerde grondmagte op Guadalcanal en Tulagi teen enige Japannese teenaanvalle; die dekking van die beweging van voorradeskepe na Guadalcanal; en die aanval op en vernietiging van enige Japannese oorlogskepe, veral vliegdekskepe, wat binne bereik gekom het.<ref>Hammel, ''Carrier Clash'', p. 106.</ref> Die seegebied waarin die Amerikaanse vliegdekskip-taakmagte geopereer het, is deur Amerikaanse magte ''torpedo kruising''<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 335.</ref> genoem, vanweë die hoë konsentrasie Japannese duikbote in die gebied.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 6–7.</ref>
[[Lêer:USS Wasp (CV-7) brennt.jpg|duimnael|USS Wasp brand nadat dit deur 'n torpedo getref is op 15 September]]
Op 31 Augustus is die USS Saratoga deur die Japannese duikboot I-26 met 'n torpedo getref en was dit vir drie maande buite aksie vir herstelwerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 10–12.</ref><ref>After this incident the then U.S. carrier task force commander [[Frank Jack Fletcher]] was relieved of his command and reassigned to shore duty for the remainder of the war. Frank, ''Guadalcanal'', pp. 204–205</ref>
Op 15 September is die USS Wasp getref deur drie torpedo's wat deur die Japannese duikboot I-19 afgevuur is terwyl dit 'n groot versterkings- en hervoorraadkonvooi na Guadalcanal ondersteun het en amper die Japannese vliegdekskepe Shōkaku en Zuikaku aangeval het, wat onttrek het net voordat die twee teenstanders binne bereik van mekaar se vliegtuie gekom het. Met kragonderbrekings weens torpedoskade kon die Wasp se skadebeheerspanne nie die daaropvolgende groot brande beheer nie, en sy is verlaat en self tot sink gebring.<ref>Evans, ''Japanese Navy'', pp. 179–180; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 24–41.
The battleship {{USS|North Carolina|BB-55|2}} and destroyer {{USS|O'Brien|DD-415|2}} were also hit by torpedoes during the same attack. ''O'Brien'' later sank as a result of the torpedo damage, and ''North Carolina'' was under repair at Pearl Harbor until 16 November 1942.</ref>
Alhoewel die VSA nou slegs een operasionele vliegdekskip, die USS Hornet, in die Suid-Stille Oseaan gehad het, het die Geallieerdes steeds lugoorheersing oor die suidelike Salomonseilande behou danksy hul vliegtuie wat by Henderson Field op Guadalcanal gestasioneer was. Snags egter, wanneer vliegtuie nie doeltreffend kon opereer nie, kon die Japannese hul skepe byna na willekeur rondom Guadalcanal laat beweeg. Gevolglik het 'n dooiepunt in die stryd om Guadalcanal ontstaan: die Geallieerdes het bedags voorrade en versterkings na Guadalcanal gebring, terwyl die Japannese snags dieselfde gedoen het met oorlogskepe, wat deur die Geallieerdes die "Tokyo Express" genoem is. Geen van die twee kante kon egter genoeg troepe op die eiland land om 'n beslissende voordeel te behaal nie. Teen middel Oktober het beide kante ongeveer 'n gelyke aantal troepe op die eiland gehad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 19–21, 84–85.</ref> Die dooiepunt is kortstondig onderbreek deur twee vlootaksies waarby groot skepe betrokke was. In die nag van 11–12 Oktober het 'n Amerikaanse vlootmag 'n Japannese vlootmag, wat op pad was om Henderson Field te bombardeer, onderskep en verslaan tydens die Slag van Kaap Esperance. Maar slegs twee nagte later het 'n Japannese mag, wat die slagskepe Haruna en Kongō ingesluit het, Henderson Field suksesvol gebombardeer; hulle het die meeste van die Amerikaanse vliegtuie daar vernietig en ernstige skade aan die vliegveld se fasiliteite aangerig.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 316–319.</ref>
[[Lêer:EnterpriseWildcat.jpg|duimnael|[[Grumman F4F Wildcat]] op die Enterprise terwyl die skip op 24 Oktober lugoperasies uitvoer]]
Die VSA het twee stappe gedoen om die dooiepunt in die stryd om Guadalcanal te probeer verbreek. Eerstens is herstelwerk aan die USS Enterprise bespoedig sodat sy so gou moontlik na die Suid-Stille Oseaan kon terugkeer. Op 10 Oktober het die USS Enterprise haar nuwe luggroep (Luggroep 10) ontvang, en op 16 Oktober het sy uit Pearl Harbor vertrek. Op 23 Oktober<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 154–155.</ref> het sy in die Suid-Stille Oseaan aangekom en op 24 Oktober, 273 seemyl (506 km) noordoos van Espiritu Santo, by die USS Hornet en die res van die Geallieerde vlootmagte in die Suid-Stille Oseaan aangesluit.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 145.</ref>
Tweedens het admiraal [[Chester W. Nimitz|Chester Nimitz]], die Geallieerde opperbevelhebber van die Stille Oseaan-magte, op 18 Oktober vise-admiraal Robert L. Ghormley deur vise-admiraal William Halsey jr. vervang as bevelvoerder van die Suid-Stille Oseaan-gebied; in hierdie posisie het hy bevel gevoer oor die Geallieerde magte wat by die veldtog in die Salomonseilande betrokke was.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 134.</ref>
Nimitz was van mening dat Ghormley te eng van visie en pessimisties geword het om die Geallieerde magte doeltreffend te lei in die stryd om Guadalcanal. Halsey is na bewering regoor die Amerikaanse vloot gerespekteer as 'n "vegter".<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 334.</ref> Met die aanvaarding van die bevel het Halsey onmiddellik begin om planne te maak om die Japannese vlootmagte in 'n geveg in te lok; hy het aan Nimitz geskryf: "Ek moes feitlik onmiddellik begin terugslaan."<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 150.</ref>
Die Japannese Gekombineerde Vloot het ook gepoog om Geallieerde vlootmagte te betrek in wat gehoop is om 'n beslissende geveg te wees. Twee vloot vliegdekskepe, Hiyō en Jun'yō, sowel as die ligte vliegdekskip Zuihō, het vroeg in Oktober by die hoof Japannese vlootbasis by Truk Atoll aangekom en by Shōkaku en Zuikaku aangesluit. Met vyf vliegdekskepe wat volledig toegerus was met luggroepe, plus hul talle slagskepe, kruisers en torpedojaers, was die Japannese Gekombineerde Vloot, onder leiding van Admiraal Isoroku Yamamoto, vol vertroue dat dit die nederlaag by die Slag van Midway kon vergoed.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 146–149.</ref> Afgesien van 'n paar lugaanvalle op Henderson Field in Oktober, het die Japannese vliegdekskepe en hul ondersteunende oorlogskepe in die noordwestelike gebied van die Salomonseilande gebly, buite die stryd om Guadalcanal, terwyl hulle op 'n geleentheid gewag het om nader te beweeg en die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val. Met die Japannese leër se volgende beplande groot grondaanval op Geallieerde magte op Guadalcanal wat vir 20 Oktober vasgestel is, het Yamamoto se oorlogskepe na die suidelike Salomonseilande begin beweeg om die offensief te ondersteun en gereed te wees om enige vyandelike skepe, veral vliegdekskepe, wat sou naderkom om die Geallieerde verdediging op Guadalcanal te ondersteun, aan te val.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', pp. 124–125. According to Hara, the Japanese believed that U.S. Navy forces were likely to be in the Solomon Islands area because they had read a report from the [[United Press]] dated 20 October that stated that the United States Navy was preparing for a major sea and air battle in the South Pacific.</ref>
== Aanvang ==
Op of omstreeks 11 Oktober het 'n groot Japannese mag, bestaande uit vliegdekskepe, slagskepe en hul begeleidingsvaartuie, uit Truk vertrek vir 'n verlengde operasie ter ondersteuning van 'n offensief op Guadalcanal in Oktober. Op dieselfde dag het 'n groot konvooi met versterkings Guadalcanal bereik, maar 'n mag van swaar kruisers wat ondersteuning moes bied, is verhoed om Henderson Field te bombardeer en het omgedraai in wat bekend geword het as die Slag van Kaap Esperance. Daarna het drie bombardemente gevolg wat tussen 13 Oktober en 16 Oktober deur slagskepe en swaar kruisers uitgevoer is (die swaarste vlootaanval op die vliegveld tydens die veldtog); die eerste en derde hiervan is uitgevoer deur vaartuie wat van vise-admiraal Nobutake Kondō se voorhoede mag afgesonder is. Vanaf middernag op 14 Oktober het nog 'n konvooi, bestaande uit vier vragskepe, die grootste deel van sy vrag afgelaai, insluitend tenks en swaar artillerie.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/Azumasan_t.htm|title=Japanese Transports|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Op 15 Oktober is die torpedojaer Meredith, terwyl dit die sleepboot Vireo, wat 'n voorraadbarg gesleep het, begelei het, deur vliegtuie van die Zuikaku en Shokaku opgemerk en gekelder. Op 17 Oktober het die Hiyō en Jun'yō 'n aanvalsmag gestuur om vervoerskepe naby Lunga Point aan te val, maar hulle het geen skade aangerig nie.<ref name="auto">{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/hiyo.htm|title=Imperial lattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die groot aantal oorlogskepe sou in die waters rondom Guadalcanal bly totdat die gevegte in die Slag van die Santa Cruz-eilande beëindig was, en het aan die einde van Oktober na Truk teruggekeer.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/shokaku.htm|title=Imperial Flattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die vliegdekskip Hiyō, wat onlangs in diens gestel is, was oorspronklik deel van die vloot, maar ’n brand in sy masjienkamer op 21 Oktober het hom genoodsaak om na Truk terug te keer vir herstelwerk.<ref name="auto"/> Op 25 Oktober het 6 bomwerpers en 12 vegvliegtuie van die Jun'yo Henderson-vliegveld aangeval, maar min skade aangerig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
Van 20 tot 25 Oktober het Japannese grondmagte op Guadalcanal probeer om Henderson Field in te neem tydens die Slag om Henderson Field, deur middel van 'n groot aanval op die Amerikaanse verdedigers. Die aanval is afgeslaan, met swaar verliese aan die Japannese kant.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 95–97.</ref> Foutiewelik oortuig dat die Japannese leërmagte Henderson Field ingeneem het, het die Japannese op die oggend van 25 Oktober oorlogskepe vanaf die Shortland-eilande na Guadalcanal gestuur om hul grondmagte op die eiland te ondersteun. Amerikaanse vliegtuie van Henderson Field het die konvooi deur die loop van die dag aangeval; hulle het die ligte kruiser Yura tot sink gebring (met hulp van [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17-vliegtuie]] vanaf Espiritu Santo) en die torpedojaer Akizuki beskadig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
[[Lêer:SantaCruzChart2.jpg|duimnael|Kaart van die Slag van die Santa Cruz-eilande, 26 Oktober 1942. Rooi lyne verteenwoordig Japannese oorlogskipmagte en swart lyne verteenwoordig Amerikaanse vliegdekskipmagte. Genommerde geel kolle verteenwoordig belangrike aksies in die geveg.]]
Ten spyte van die mislukking van die Japannese grondoffensief en die verlies van die Yura, het die res van die Gesamentlike Vloot op 25 Oktober voortgegaan om naby die suidelike Salomonseilande te maneuvreer, in die hoop om die Geallieerde vlootmagte in 'n geveg te betrek. Die Japannese vlootmagte het nou uit vier vliegdekskepe bestaan (twee groot, een medium en een ligte een), die Hiyō het vertrek weens 'n toevallige brand in sy enjinkamer, met 'n gesamentlike vliegtuigsterkte wat ongeveer gelykstaande was aan dié van drie vliegdekskepe van die Shokaku-klas.
Die Japannese vlootmagte was in drie groepe verdeel: die voorhoedemag, bestaande uit die Jun'yō, vier swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van Kondō aan boord van die swaar kruiser Atago, met 'n ondersteuningsgroep bestaande uit twee slagskepe en twee torpedojaers onder bevel van skout-admiraal Takeo Kurita; die hoofmag bestaande uit die Shōkaku, Zuikaku en Zuihō, plus een swaar kruiser en agt torpedojaers, onder bevel van vise-admiraal Chūichi Nagumo aan boord van die Shōkaku en die agterhoede bestaande uit twee slagskepe, drie swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van skout-admiraal Hiroaki Abe aan boord van die slagskip Hiei. Benewens sy bevel oor die voorhoedemag, het Kondō ook opgetree as die bevelvoerder van al drie magte.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 374–375.</ref>
Aan die Amerikaanse kant het die taakgroepe van die Hornet en Enterprise (onder bevel van skout-admiraal Thomas Kinkaid) op 25 Oktober na die noorde van die Santa Cruz-eilande beweeg, op soek na die Japannese vlootmagte. Die Amerikaanse oorlogskepe was ontplooi as twee vliegdekskipgroepe, wat ongeveer 10 seemyl (19 km) van mekaar geskei was. 'n Amerikaanse [[Consolidated PBY Catalina|PBY Catalina-verkenningswatervliegtuig]], gestasioneer op die Santa Cruz-eilande, het om 11:03 die vliegdekskepe van die Japannese hoofmag opgespoor. Die Japannese vliegdekskepe was egter ongeveer 355 seemyl (657 km) van die Amerikaanse mag af, net buite die reikafstand van vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe opereer. Kinkaid, wat gehoop het om die afstand te verklein ten einde daardie dag aan te val, het op volspoed na die Japannese vliegdekskepe gestoom en om 14:25 'n aanvalsmag van 23 vliegtuie gelanseer. Die Japannese, wat geweet het dat hulle deur Amerikaanse vliegtuie opgemerk is, maar nie geweet het waar die Amerikaanse vliegdekskepe was nie, het na die noorde gedraai om buite bereik van die Amerikaanse vliegdekskipvliegtuie te bly.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 127.</ref> Die Amerikaanse aanvalsmag het na hulle ondeskeie vliegdekskepe teruggekeer sonder om die Japannese oorlogskepe te vind.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 163–174.</ref>
== Die Slag ==
=== Vliegdekskip aksie op 26 Oktober: eerste aanvalle ===
Om 02:50 op 26 Oktober het die Japannese vlootmagte omgedraai en die vlootmagte van die twee teenstanders het die afstand tussen hulle verklein totdat hulle teen 05:00 slegs 200 seemyl (370 km) van mekaar af was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 186.</ref> Albei kante het verkenningsvliegtuie uitgestuur en hul oorblywende vliegtuie gereed gemaak om aan te val sodra die ander kant se skepe opgespoor is. Hoewel 'n Catalina, toegerus met radar, die Japannese vliegdekskepe om 03:10 opgemerk het, het die verslag Kinkaid eers om 05:12 bereik. Dus, omdat hy geglo het dat die Japannese skepe waarskynlik gedurende die tussenliggende twee uur van posisie verander het, het hy besluit om nie 'n aanvalsmag te stuur nie totdat hy meer juiste inligting oor die posisie van die Japannese skepe ontvang het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 381.</ref>
[[Lêer:Aircraft prepare to launch from Japanese carrier Shōkaku during Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (80-G-176150).jpg|duimnael|Japannese vegvliegtuie en duikbomwerpers op die Shōkaku maak gereed om op te styg vir 'n aanval op Amerikaanse vliegdekskipmagte.]]
Om 06:45 het 'n Amerikaanse verkenningsvliegtuig die vliegdekskepe van Nagumo se hoofmag opgemerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 187.</ref> Om 06:58 het 'n Japannese verkenningsvliegtuig die ligging van Hornet se taakmag gerapporteer.<ref name="Frank">Frank, ''Guadalcanal'', p. 382.</ref> Albei kante het gehaas om eerste die ander aan te val. Die Japanners het eerste daarin geslaag om hul aanvalsmag te laat vertrek; teen 07:40 was 64 vliegtuie, bestaande uit 21 Aichi D3A2 Val-duikbomwerpers, 20 Nakajima B5N2 Kate-torpedobomwerpers, 21 Mitsubishi A6M3 Zero-vegvliegtuie en 2 Nakajima B5N2-verkenningsvliegtuie, op pad na die Hornet.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 191–192.</ref> Hierdie eerste aanval is gelei deur luitenant-kommandeur Shigeharu Murata, terwyl die dekking deur vegvliegtuie gelei is deur die luitenante Ayao Shirane en Saneyasu Hidaka. Ook om 07:40 het twee Amerikaanse SBD-3 Dauntless-verkenningsvliegtuie, wat gereageer het op die vroeëre waarneming van die Japannese vliegdekskepe, opgedaag en 'n duikaanval op die Zuihō uitgevoer. Terwyl die Japannese gevegslugpatrollie besig was om ander Amerikaanse verkenningsvliegtuie weg te hou, kon die twee Amerikaanse vliegtuie die Zuihō met albei hul 500-pond-bomme tref; dit het swaar skade aangerig en verseker dat vliegtuie nie meer op die vliegdekskip se dek kon land nie.<ref name="Frank"/>
== Verwysings ==
{{verwysings|3}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Tweede Wêreldoorlog]]
my67kp2ohxzmejb4wt4qi9lz54b0yky
3379288
3379273
2026-11-20T18:20:53Z
Oesjaar
7467
/* Vliegdekskip aksie op 26 Oktober: eerste aanvalle */ En die atmosfeer word dik....
3379288
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Militêre konflik-en
| conflict = Slag van die Santa Cruzeilande
| image = [[Lêer:USS Enterprise-Bat Santa Cruz.jpg|300px]]
| pushpin_map = Stille Oseaan
| pushpin_relief = 1
| coordinates = {{coord|-8|164|format=dms|display=it}}
| caption = {{USS|Enterprise|CV-6|6}} (middel links) en sy skepe wat hom beskerm gedurende die oorlog, 26 Oktober 1942
| part_of = die [[Slag van Guadalcanal]] van die [[Tweede Wêreldoorlog]]
| date = 25–{{start date and age|1942|10|27|df=y}}
| location = Off the [[Santa Cruz Islands]], Pacific Ocean
| result = Beide kante eis 'n oorwinning; sien [[#Nabetragting|Nabetragting]]
| combatant1 = {{vlagland|Verenigde State|1912}}
| combatant2 = {{vlagland|Japannese Keiserryk}}
| commander1 = {{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[William Halsey Jr.|William Halsey]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Thomas C. Kinkaid]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[George D. Murray|George Murray]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Charles P. Mason]]
| commander2 = {{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Nobutake Kondō]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Chūichi Nagumo]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Hiroaki Abe]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Kakuji Kakuta]]
| strength1 = 2 [[Vliegdekskip|vliegdekskep]]e <br> 1 [[slagskip]] <br> 3 swaar kruisers <br> 3 ligte kruisers <br> 14 [[torpedojaer]]s<br> 136 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 63 [[Grumman F4F Wildcat]]s, 47 [[Douglas SBD Dauntless]], en 26 [[Grumman TBF Avenger]]s. The "136" number doesn't include [[Boeing B-17 Flying Fortress]]es based at [[Espiritu Santo]] (who played a small part in the battle) or any seaplanes in the area.</ref>
| strength2 = 3 vliegdekskepe <br> 1 ligte kruiser <br> 4 slagskepe<ref>''Kongō'', ''Haruna'', ''Hiei'', ''Kirishima''. See {{cite web |url=http://www.navweaps.com/index_oob/OOB_WWII_Pacific/OOB_WWII_Santa-Cruz.htm |title=Order of Battle – Battle of the Santa Cruz Islands |access-date=21 September 2009}}</ref> <br> 8 swaar kruisers <br> 2 ligte kruisers <br> 24 torpedojaers <br> 199 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 87 [[A6M Zero]]s, 68 [[Aichi D3A]] dive bombers, 57 [[Nakajima B5N]] torpedo bombers, and one [[Yokosuka D4Y]] command and control aircraft.</ref>
| casualties1 = 266 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 401; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 456. Breakdown of deaths: ''Hornet'' 118, ''Enterprise'' 44, ''Smith'' 57, ''Porter'' 15, ''Pensacola'' 3, ''South Dakota'' 2, ''Morris'' 1, and 22 aircrew. Four U.S. aircrew members were captured by the Japanese. Total U.S. aircraft losses included 32 Wildcats, 31 SBDs, and 18 TBFs.</ref> <br> [[USS Hornet (CV-8)|1 vliegdekskip gekelder]] <br> 1 torpedojaer gekelder <br> 1 vliegdekskip beskadig <br> 1 slagskip beskadig <br> 1 ligte kruiser beskadig <br> 2 torpedojaers beskadig <br> 81 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 22 sterftes, 4 gevang
| casualties2 = 400–500 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 400–401; Peattie, pp. 180, 339; and Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 454. Japanese deaths from damage to ''Zuihō'' aren't known. Known Japanese deaths are: 60 on ''Shōkaku'', 190 on ''Chikuma'', seven on ''Teruzuki'', and 148 aircrew. Total Japanese aircraft losses included 27 [[Mitsubishi A6M Zero]]s, 40 [[dive bomber]]s, 29 [[torpedo bomber]]s, and 1 [[Yokosuka D4Y]]. The aircrew losses included 55 from ''Shōkaku'', 57 from ''Zuikaku'', 9 from ''Zuihō'', and 27 from ''Junyō''.</ref> <br> 1 vliegdekskip swaar beskadig <br> 1 ligte kruiser swaar beskadig <br> 1 swaar kruiser beskadig <br> 1 torpedojaer beskadig <br> 99 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 148 sterftes
| campaignbox = {{Campaignbox Guadalcanal}} <br> {{Campaignbox Solomons}}
}}
Die '''Slag van die Santa Cruz-eilande''' wat tussen 25 en 27 Oktober 1942 plaasgevind het, was die vierde vliegdekskipgeveg van die Stille Oseaan-veldtog tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Dit was ook die vierde groot vlootbotsing tussen die [[Amerikaanse Vloot]] en die [[Japannese Keiserlike Vloot]] tydens die langdurige en strategies belangrike [[Slag van Guadalcanal|Guadalcanal-veldtog]]. Soos in die slae van die [[Slag van die Koraalsee|Koraalsee]], [[Slag van Midway|Midway]] en die Oostelike [[Salomonseilande]], was die skepe van die twee teenstanders selde in mekaar se sig of binne skootafstand van mekaar. In plaas daarvan is byna alle aanvalle deur albei kante uitgevoer deur vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe of landbasisse gelanseer is.
In 'n poging om die Geallieerde magte van Guadalcanal en nabygeleë eilande te verdryf en 'n einde te bring aan die dooiepunt wat sedert September 1942 bestaan het, het die Keiserlike Japannese Leër 'n groot grondoffensief op Guadalcanal vir 20–25 Oktober 1942 beplan. Ter ondersteuning van hierdie offensief, en met die hoop om met Geallieerde vlootmagte slaags te raak, het Japannese vliegdekskepe en ander groot oorlogskepe na 'n posisie naby die suidelike Salomonseilande beweeg. Vanuit hierdie ligging het die Japannese vlootmagte gehoop om enige Geallieerde (hoofsaaklik VSA) vlootmagte, veral vliegdekskipmagte, wat op die grondoffensief gereageer het, aan te val en beslissend te verslaan. Geallieerde vlootmagte het ook gehoop om die Japannese vlootmagte in die geveg te ontmoet, met dieselfde doelwitte om die dooiepunt te verbreek en hul teenstander beslissend te verslaan.
Die Japannese grondoffensief op Guadalcanal was aan die gang met die Slag om Henderson-veld terwyl die vlootoorlogskepe en vliegtuie van die twee teenstanders mekaar op die oggend van 26 Oktober 1942, net noord van die Santa Cruz-eilande, gekonfronteer het. Na 'n uitruil van lugaanvalle deur vliegdekskepe het Geallieerde oppervlakteskepe van die slagveld teruggetrek met die vliegdekskip [[USS Hornet (CV-8)|USS Hornet]] gekelder, en 'n ander vliegdekskip, [[USS Enterprise]], swaar beskadig. Die deelnemende Japannese vliegdekmagte het ook teruggetrek weens skade aan twee vliegdekskepe, swaar vliegtuigverliese en die Japannese leër se mislukking om Henderson-veld te verower.
Santa Cruz was 'n taktiese oorwinning vir die Japannese, beide wat tonnemaat en beheer oor die see rondom Guadalcanal betref. Die verlies van talle onvervangbare, ervare Japannese lugbemannings het egter op die lang termyn 'n strategiese voordeel vir die Geallieerdes geblyk te wees; die Geallieerdes se verliese aan lugbemannings tydens die geveg was relatief laag en is vinnig aangevul. Die Japannese het op 'n groter, beslissende oorwinning gehoop, en dit ook nodig gehad. Die feit dat die vlootgeveg gewen is net nadat die landgeveg verloor is, het beteken dat die geleentheid om hul oorwinning in die geveg uit te buit, reeds verby was.
== Agtergrond ==
Op 8 Augustus 1942 het Geallieerde magte, hoofsaaklik uit die Verenigde State, geland op Guadalcanal, Tulagi en die Florida-eilande in die Salomonseilande, wat destyds deur Japan beset was. Die landings op die eilande was daarop gemik om te verhoed dat die Japannese dit as basisse gebruik om die toevoerroetes tussen die VSA en Australië te bedreig. Verder moes die eilande beveilig word as vertrekpunte vir 'n veldtog wat ten doel gehad het om uiteindelik die groot Japannese basis by Rabaul te neutraliseer, terwyl dit terselfdertyd die Geallieerdes se veldtog in [[Nieu-Guinee]] sou ondersteun. Hierdie landings het die begin gemerk van die veldtog op Guadalcanal, wat ses maande sou duur.<ref>Hogue, ''Pearl Harbor to Guadalcanal'', pp. 235–236.</ref>
Ná die Slag van die Oostelike Solomoneilande op 24–25 Augustus, waarin die vliegdekskip USS Enterprise swaar beskadig en gedwing is om na [[Pearl Harbor]], Hawaii, te vaar, vir 'n maand van omvangryke herstelwerk, het drie Amerikaanse taakmagte met vliegdekskepe in die Suid-Stille Oseaan-gebied agtergebly. Die taakmagte was gesentreer rondom die vlootvliegdekskepe [[USS Wasp (CV-7)|USS Wasp]], [[USS Saratoga (CV-3)|Saratoga]] en Hornet, tesame met hul onderskeie luggroepe en ondersteunende oppervlakoorlogskepe, insluitend slagskepe, [[kruiser]]s en [[torpedojaer]]s, en was hoofsaaklik gestasioneer tussen die Salomonseilande en die eilande van die Nuwe Hebrides ([[Vanuatu]]). In hierdie operasionele gebied was die vliegdekskepe belas met die beveiliging van die kommunikasielyn tussen die vernaamste Geallieerde basisse in [[Nieu-Kaledonië]] en Espiritu Santo; die ondersteuning van Geallieerde grondmagte op Guadalcanal en Tulagi teen enige Japannese teenaanvalle; die dekking van die beweging van voorradeskepe na Guadalcanal; en die aanval op en vernietiging van enige Japannese oorlogskepe, veral vliegdekskepe, wat binne bereik gekom het.<ref>Hammel, ''Carrier Clash'', p. 106.</ref> Die seegebied waarin die Amerikaanse vliegdekskip-taakmagte geopereer het, is deur Amerikaanse magte ''torpedo kruising''<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 335.</ref> genoem, vanweë die hoë konsentrasie Japannese duikbote in die gebied.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 6–7.</ref>
[[Lêer:USS Wasp (CV-7) brennt.jpg|duimnael|USS Wasp brand nadat dit deur 'n torpedo getref is op 15 September]]
Op 31 Augustus is die USS Saratoga deur die Japannese duikboot I-26 met 'n torpedo getref en was dit vir drie maande buite aksie vir herstelwerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 10–12.</ref><ref>After this incident the then U.S. carrier task force commander [[Frank Jack Fletcher]] was relieved of his command and reassigned to shore duty for the remainder of the war. Frank, ''Guadalcanal'', pp. 204–205</ref>
Op 15 September is die USS Wasp getref deur drie torpedo's wat deur die Japannese duikboot I-19 afgevuur is terwyl dit 'n groot versterkings- en hervoorraadkonvooi na Guadalcanal ondersteun het en amper die Japannese vliegdekskepe Shōkaku en Zuikaku aangeval het, wat onttrek het net voordat die twee teenstanders binne bereik van mekaar se vliegtuie gekom het. Met kragonderbrekings weens torpedoskade kon die Wasp se skadebeheerspanne nie die daaropvolgende groot brande beheer nie, en sy is verlaat en self tot sink gebring.<ref>Evans, ''Japanese Navy'', pp. 179–180; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 24–41.
The battleship {{USS|North Carolina|BB-55|2}} and destroyer {{USS|O'Brien|DD-415|2}} were also hit by torpedoes during the same attack. ''O'Brien'' later sank as a result of the torpedo damage, and ''North Carolina'' was under repair at Pearl Harbor until 16 November 1942.</ref>
Alhoewel die VSA nou slegs een operasionele vliegdekskip, die USS Hornet, in die Suid-Stille Oseaan gehad het, het die Geallieerdes steeds lugoorheersing oor die suidelike Salomonseilande behou danksy hul vliegtuie wat by Henderson Field op Guadalcanal gestasioneer was. Snags egter, wanneer vliegtuie nie doeltreffend kon opereer nie, kon die Japannese hul skepe byna na willekeur rondom Guadalcanal laat beweeg. Gevolglik het 'n dooiepunt in die stryd om Guadalcanal ontstaan: die Geallieerdes het bedags voorrade en versterkings na Guadalcanal gebring, terwyl die Japannese snags dieselfde gedoen het met oorlogskepe, wat deur die Geallieerdes die "Tokyo Express" genoem is. Geen van die twee kante kon egter genoeg troepe op die eiland land om 'n beslissende voordeel te behaal nie. Teen middel Oktober het beide kante ongeveer 'n gelyke aantal troepe op die eiland gehad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 19–21, 84–85.</ref> Die dooiepunt is kortstondig onderbreek deur twee vlootaksies waarby groot skepe betrokke was. In die nag van 11–12 Oktober het 'n Amerikaanse vlootmag 'n Japannese vlootmag, wat op pad was om Henderson Field te bombardeer, onderskep en verslaan tydens die Slag van Kaap Esperance. Maar slegs twee nagte later het 'n Japannese mag, wat die slagskepe Haruna en Kongō ingesluit het, Henderson Field suksesvol gebombardeer; hulle het die meeste van die Amerikaanse vliegtuie daar vernietig en ernstige skade aan die vliegveld se fasiliteite aangerig.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 316–319.</ref>
[[Lêer:EnterpriseWildcat.jpg|duimnael|[[Grumman F4F Wildcat]] op die Enterprise terwyl die skip op 24 Oktober lugoperasies uitvoer]]
Die VSA het twee stappe gedoen om die dooiepunt in die stryd om Guadalcanal te probeer verbreek. Eerstens is herstelwerk aan die USS Enterprise bespoedig sodat sy so gou moontlik na die Suid-Stille Oseaan kon terugkeer. Op 10 Oktober het die USS Enterprise haar nuwe luggroep (Luggroep 10) ontvang, en op 16 Oktober het sy uit Pearl Harbor vertrek. Op 23 Oktober<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 154–155.</ref> het sy in die Suid-Stille Oseaan aangekom en op 24 Oktober, 273 seemyl (506 km) noordoos van Espiritu Santo, by die USS Hornet en die res van die Geallieerde vlootmagte in die Suid-Stille Oseaan aangesluit.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 145.</ref>
Tweedens het admiraal [[Chester W. Nimitz|Chester Nimitz]], die Geallieerde opperbevelhebber van die Stille Oseaan-magte, op 18 Oktober vise-admiraal Robert L. Ghormley deur vise-admiraal William Halsey jr. vervang as bevelvoerder van die Suid-Stille Oseaan-gebied; in hierdie posisie het hy bevel gevoer oor die Geallieerde magte wat by die veldtog in die Salomonseilande betrokke was.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 134.</ref>
Nimitz was van mening dat Ghormley te eng van visie en pessimisties geword het om die Geallieerde magte doeltreffend te lei in die stryd om Guadalcanal. Halsey is na bewering regoor die Amerikaanse vloot gerespekteer as 'n "vegter".<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 334.</ref> Met die aanvaarding van die bevel het Halsey onmiddellik begin om planne te maak om die Japannese vlootmagte in 'n geveg in te lok; hy het aan Nimitz geskryf: "Ek moes feitlik onmiddellik begin terugslaan."<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 150.</ref>
Die Japannese Gekombineerde Vloot het ook gepoog om Geallieerde vlootmagte te betrek in wat gehoop is om 'n beslissende geveg te wees. Twee vloot vliegdekskepe, Hiyō en Jun'yō, sowel as die ligte vliegdekskip Zuihō, het vroeg in Oktober by die hoof Japannese vlootbasis by Truk Atoll aangekom en by Shōkaku en Zuikaku aangesluit. Met vyf vliegdekskepe wat volledig toegerus was met luggroepe, plus hul talle slagskepe, kruisers en torpedojaers, was die Japannese Gekombineerde Vloot, onder leiding van Admiraal Isoroku Yamamoto, vol vertroue dat dit die nederlaag by die Slag van Midway kon vergoed.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 146–149.</ref> Afgesien van 'n paar lugaanvalle op Henderson Field in Oktober, het die Japannese vliegdekskepe en hul ondersteunende oorlogskepe in die noordwestelike gebied van die Salomonseilande gebly, buite die stryd om Guadalcanal, terwyl hulle op 'n geleentheid gewag het om nader te beweeg en die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val. Met die Japannese leër se volgende beplande groot grondaanval op Geallieerde magte op Guadalcanal wat vir 20 Oktober vasgestel is, het Yamamoto se oorlogskepe na die suidelike Salomonseilande begin beweeg om die offensief te ondersteun en gereed te wees om enige vyandelike skepe, veral vliegdekskepe, wat sou naderkom om die Geallieerde verdediging op Guadalcanal te ondersteun, aan te val.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', pp. 124–125. According to Hara, the Japanese believed that U.S. Navy forces were likely to be in the Solomon Islands area because they had read a report from the [[United Press]] dated 20 October that stated that the United States Navy was preparing for a major sea and air battle in the South Pacific.</ref>
== Aanvang ==
Op of omstreeks 11 Oktober het 'n groot Japannese mag, bestaande uit vliegdekskepe, slagskepe en hul begeleidingsvaartuie, uit Truk vertrek vir 'n verlengde operasie ter ondersteuning van 'n offensief op Guadalcanal in Oktober. Op dieselfde dag het 'n groot konvooi met versterkings Guadalcanal bereik, maar 'n mag van swaar kruisers wat ondersteuning moes bied, is verhoed om Henderson Field te bombardeer en het omgedraai in wat bekend geword het as die Slag van Kaap Esperance. Daarna het drie bombardemente gevolg wat tussen 13 Oktober en 16 Oktober deur slagskepe en swaar kruisers uitgevoer is (die swaarste vlootaanval op die vliegveld tydens die veldtog); die eerste en derde hiervan is uitgevoer deur vaartuie wat van vise-admiraal Nobutake Kondō se voorhoede mag afgesonder is. Vanaf middernag op 14 Oktober het nog 'n konvooi, bestaande uit vier vragskepe, die grootste deel van sy vrag afgelaai, insluitend tenks en swaar artillerie.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/Azumasan_t.htm|title=Japanese Transports|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Op 15 Oktober is die torpedojaer Meredith, terwyl dit die sleepboot Vireo, wat 'n voorraadbarg gesleep het, begelei het, deur vliegtuie van die Zuikaku en Shokaku opgemerk en gekelder. Op 17 Oktober het die Hiyō en Jun'yō 'n aanvalsmag gestuur om vervoerskepe naby Lunga Point aan te val, maar hulle het geen skade aangerig nie.<ref name="auto">{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/hiyo.htm|title=Imperial lattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die groot aantal oorlogskepe sou in die waters rondom Guadalcanal bly totdat die gevegte in die Slag van die Santa Cruz-eilande beëindig was, en het aan die einde van Oktober na Truk teruggekeer.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/shokaku.htm|title=Imperial Flattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die vliegdekskip Hiyō, wat onlangs in diens gestel is, was oorspronklik deel van die vloot, maar ’n brand in sy masjienkamer op 21 Oktober het hom genoodsaak om na Truk terug te keer vir herstelwerk.<ref name="auto"/> Op 25 Oktober het 6 bomwerpers en 12 vegvliegtuie van die Jun'yo Henderson-vliegveld aangeval, maar min skade aangerig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
Van 20 tot 25 Oktober het Japannese grondmagte op Guadalcanal probeer om Henderson Field in te neem tydens die Slag om Henderson Field, deur middel van 'n groot aanval op die Amerikaanse verdedigers. Die aanval is afgeslaan, met swaar verliese aan die Japannese kant.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 95–97.</ref> Foutiewelik oortuig dat die Japannese leërmagte Henderson Field ingeneem het, het die Japannese op die oggend van 25 Oktober oorlogskepe vanaf die Shortland-eilande na Guadalcanal gestuur om hul grondmagte op die eiland te ondersteun. Amerikaanse vliegtuie van Henderson Field het die konvooi deur die loop van die dag aangeval; hulle het die ligte kruiser Yura tot sink gebring (met hulp van [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17-vliegtuie]] vanaf Espiritu Santo) en die torpedojaer Akizuki beskadig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
[[Lêer:SantaCruzChart2.jpg|duimnael|Kaart van die Slag van die Santa Cruz-eilande, 26 Oktober 1942. Rooi lyne verteenwoordig Japannese oorlogskipmagte en swart lyne verteenwoordig Amerikaanse vliegdekskipmagte. Genommerde geel kolle verteenwoordig belangrike aksies in die geveg.]]
Ten spyte van die mislukking van die Japannese grondoffensief en die verlies van die Yura, het die res van die Gesamentlike Vloot op 25 Oktober voortgegaan om naby die suidelike Salomonseilande te maneuvreer, in die hoop om die Geallieerde vlootmagte in 'n geveg te betrek. Die Japannese vlootmagte het nou uit vier vliegdekskepe bestaan (twee groot, een medium en een ligte een), die Hiyō het vertrek weens 'n toevallige brand in sy enjinkamer, met 'n gesamentlike vliegtuigsterkte wat ongeveer gelykstaande was aan dié van drie vliegdekskepe van die Shokaku-klas.
Die Japannese vlootmagte was in drie groepe verdeel: die voorhoedemag, bestaande uit die Jun'yō, vier swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van Kondō aan boord van die swaar kruiser Atago, met 'n ondersteuningsgroep bestaande uit twee slagskepe en twee torpedojaers onder bevel van skout-admiraal Takeo Kurita; die hoofmag bestaande uit die Shōkaku, Zuikaku en Zuihō, plus een swaar kruiser en agt torpedojaers, onder bevel van vise-admiraal Chūichi Nagumo aan boord van die Shōkaku en die agterhoede bestaande uit twee slagskepe, drie swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van skout-admiraal Hiroaki Abe aan boord van die slagskip Hiei. Benewens sy bevel oor die voorhoedemag, het Kondō ook opgetree as die bevelvoerder van al drie magte.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 374–375.</ref>
Aan die Amerikaanse kant het die taakgroepe van die Hornet en Enterprise (onder bevel van skout-admiraal Thomas Kinkaid) op 25 Oktober na die noorde van die Santa Cruz-eilande beweeg, op soek na die Japannese vlootmagte. Die Amerikaanse oorlogskepe was ontplooi as twee vliegdekskipgroepe, wat ongeveer 10 seemyl (19 km) van mekaar geskei was. 'n Amerikaanse [[Consolidated PBY Catalina|PBY Catalina-verkenningswatervliegtuig]], gestasioneer op die Santa Cruz-eilande, het om 11:03 die vliegdekskepe van die Japannese hoofmag opgespoor. Die Japannese vliegdekskepe was egter ongeveer 355 seemyl (657 km) van die Amerikaanse mag af, net buite die reikafstand van vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe opereer. Kinkaid, wat gehoop het om die afstand te verklein ten einde daardie dag aan te val, het op volspoed na die Japannese vliegdekskepe gestoom en om 14:25 'n aanvalsmag van 23 vliegtuie gelanseer. Die Japannese, wat geweet het dat hulle deur Amerikaanse vliegtuie opgemerk is, maar nie geweet het waar die Amerikaanse vliegdekskepe was nie, het na die noorde gedraai om buite bereik van die Amerikaanse vliegdekskipvliegtuie te bly.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 127.</ref> Die Amerikaanse aanvalsmag het na hulle ondeskeie vliegdekskepe teruggekeer sonder om die Japannese oorlogskepe te vind.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 163–174.</ref>
== Die Slag ==
=== Vliegdekskip aksie op 26 Oktober: eerste aanvalle ===
Om 02:50 op 26 Oktober het die Japannese vlootmagte omgedraai en die vlootmagte van die twee teenstanders het die afstand tussen hulle verklein totdat hulle teen 05:00 slegs 200 seemyl (370 km) van mekaar af was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 186.</ref> Albei kante het verkenningsvliegtuie uitgestuur en hul oorblywende vliegtuie gereed gemaak om aan te val sodra die ander kant se skepe opgespoor is. Hoewel 'n Catalina, toegerus met radar, die Japannese vliegdekskepe om 03:10 opgemerk het, het die verslag Kinkaid eers om 05:12 bereik. Dus, omdat hy geglo het dat die Japannese skepe waarskynlik gedurende die tussenliggende twee uur van posisie verander het, het hy besluit om nie 'n aanvalsmag te stuur nie totdat hy meer juiste inligting oor die posisie van die Japannese skepe ontvang het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 381.</ref>
[[Lêer:Aircraft prepare to launch from Japanese carrier Shōkaku during Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (80-G-176150).jpg|duimnael|Japannese vegvliegtuie en duikbomwerpers op die Shōkaku maak gereed om op te styg vir 'n aanval op Amerikaanse vliegdekskipmagte.]]
Om 06:45 het 'n Amerikaanse verkenningsvliegtuig die vliegdekskepe van Nagumo se hoofmag opgemerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 187.</ref> Om 06:58 het 'n Japannese verkenningsvliegtuig die ligging van Hornet se taakmag gerapporteer.<ref name="Frank">Frank, ''Guadalcanal'', p. 382.</ref> Albei kante het gehaas om eerste die ander aan te val. Die Japanners het eerste daarin geslaag om hul aanvalsmag te laat vertrek; teen 07:40 was 64 vliegtuie, bestaande uit 21 Aichi D3A2 Val-duikbomwerpers, 20 Nakajima B5N2 Kate-torpedobomwerpers, 21 Mitsubishi A6M3 Zero-vegvliegtuie en 2 Nakajima B5N2-verkenningsvliegtuie, op pad na die Hornet.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 191–192.</ref> Hierdie eerste aanval is gelei deur luitenant-kommandeur Shigeharu Murata, terwyl die dekking deur vegvliegtuie gelei is deur die luitenante Ayao Shirane en Saneyasu Hidaka. Ook om 07:40 het twee Amerikaanse SBD-3 Dauntless-verkenningsvliegtuie, wat gereageer het op die vroeëre waarneming van die Japannese vliegdekskepe, opgedaag en 'n duikaanval op die Zuihō uitgevoer. Terwyl die Japannese gevegslugpatrollie besig was om ander Amerikaanse verkenningsvliegtuie weg te hou, kon die twee Amerikaanse vliegtuie die Zuihō met albei hul 500-pond-bomme tref; dit het swaar skade aangerig en verseker dat vliegtuie nie meer op die vliegdekskip se dek kon land nie.<ref name="Frank"/>
Intussen het Kondo vir Abe se agterhoedemag beveel om vinniger te gaan in 'n poging om die Amerikaanse oorlogskepe te onderskep en aan te val. Kondo het ook sy eie voorhoedemag teen volle spoed vorentoe laat beweeg, sodat die Jun'yō se vliegtuie aan die aanvalle op die Amerikaanse skepe kon deelneem. Om 08:10 het die Shōkaku 'n tweede golf aanvalsvliegtuie gelanseer, bestaande uit 19 duikbomwerpers en vyf Zero-vegvliegtuie, en om 08:40 het die Zuikaku 16 torpedobomwerpers en vier Zero-vegvliegtuie gelanseer. Die tweede aanvalsgroep is gelei deur luitenant-kommandeur Mamoru Seki, terwyl die vegvliegtuigdekking deur luitenant Hideki Shingo gelei is. Teen 09:10 was daar dus meer as 100 Japannese vliegtuie op pad om die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 383.</ref>
== Verwysings ==
{{verwysings|3}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Tweede Wêreldoorlog]]
r7cp1fz18423epsi4rhept9h0irt4h7
3379290
3379288
2026-11-20T18:21:50Z
Oesjaar
7467
/* Aanvang */ Verbeter
3379290
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Militêre konflik-en
| conflict = Slag van die Santa Cruzeilande
| image = [[Lêer:USS Enterprise-Bat Santa Cruz.jpg|300px]]
| pushpin_map = Stille Oseaan
| pushpin_relief = 1
| coordinates = {{coord|-8|164|format=dms|display=it}}
| caption = {{USS|Enterprise|CV-6|6}} (middel links) en sy skepe wat hom beskerm gedurende die oorlog, 26 Oktober 1942
| part_of = die [[Slag van Guadalcanal]] van die [[Tweede Wêreldoorlog]]
| date = 25–{{start date and age|1942|10|27|df=y}}
| location = Off the [[Santa Cruz Islands]], Pacific Ocean
| result = Beide kante eis 'n oorwinning; sien [[#Nabetragting|Nabetragting]]
| combatant1 = {{vlagland|Verenigde State|1912}}
| combatant2 = {{vlagland|Japannese Keiserryk}}
| commander1 = {{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[William Halsey Jr.|William Halsey]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Thomas C. Kinkaid]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[George D. Murray|George Murray]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Charles P. Mason]]
| commander2 = {{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Nobutake Kondō]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Chūichi Nagumo]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Hiroaki Abe]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Kakuji Kakuta]]
| strength1 = 2 [[Vliegdekskip|vliegdekskep]]e <br> 1 [[slagskip]] <br> 3 swaar kruisers <br> 3 ligte kruisers <br> 14 [[torpedojaer]]s<br> 136 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 63 [[Grumman F4F Wildcat]]s, 47 [[Douglas SBD Dauntless]], en 26 [[Grumman TBF Avenger]]s. The "136" number doesn't include [[Boeing B-17 Flying Fortress]]es based at [[Espiritu Santo]] (who played a small part in the battle) or any seaplanes in the area.</ref>
| strength2 = 3 vliegdekskepe <br> 1 ligte kruiser <br> 4 slagskepe<ref>''Kongō'', ''Haruna'', ''Hiei'', ''Kirishima''. See {{cite web |url=http://www.navweaps.com/index_oob/OOB_WWII_Pacific/OOB_WWII_Santa-Cruz.htm |title=Order of Battle – Battle of the Santa Cruz Islands |access-date=21 September 2009}}</ref> <br> 8 swaar kruisers <br> 2 ligte kruisers <br> 24 torpedojaers <br> 199 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 87 [[A6M Zero]]s, 68 [[Aichi D3A]] dive bombers, 57 [[Nakajima B5N]] torpedo bombers, and one [[Yokosuka D4Y]] command and control aircraft.</ref>
| casualties1 = 266 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 401; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 456. Breakdown of deaths: ''Hornet'' 118, ''Enterprise'' 44, ''Smith'' 57, ''Porter'' 15, ''Pensacola'' 3, ''South Dakota'' 2, ''Morris'' 1, and 22 aircrew. Four U.S. aircrew members were captured by the Japanese. Total U.S. aircraft losses included 32 Wildcats, 31 SBDs, and 18 TBFs.</ref> <br> [[USS Hornet (CV-8)|1 vliegdekskip gekelder]] <br> 1 torpedojaer gekelder <br> 1 vliegdekskip beskadig <br> 1 slagskip beskadig <br> 1 ligte kruiser beskadig <br> 2 torpedojaers beskadig <br> 81 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 22 sterftes, 4 gevang
| casualties2 = 400–500 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 400–401; Peattie, pp. 180, 339; and Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 454. Japanese deaths from damage to ''Zuihō'' aren't known. Known Japanese deaths are: 60 on ''Shōkaku'', 190 on ''Chikuma'', seven on ''Teruzuki'', and 148 aircrew. Total Japanese aircraft losses included 27 [[Mitsubishi A6M Zero]]s, 40 [[dive bomber]]s, 29 [[torpedo bomber]]s, and 1 [[Yokosuka D4Y]]. The aircrew losses included 55 from ''Shōkaku'', 57 from ''Zuikaku'', 9 from ''Zuihō'', and 27 from ''Junyō''.</ref> <br> 1 vliegdekskip swaar beskadig <br> 1 ligte kruiser swaar beskadig <br> 1 swaar kruiser beskadig <br> 1 torpedojaer beskadig <br> 99 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 148 sterftes
| campaignbox = {{Campaignbox Guadalcanal}} <br> {{Campaignbox Solomons}}
}}
Die '''Slag van die Santa Cruz-eilande''' wat tussen 25 en 27 Oktober 1942 plaasgevind het, was die vierde vliegdekskipgeveg van die Stille Oseaan-veldtog tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Dit was ook die vierde groot vlootbotsing tussen die [[Amerikaanse Vloot]] en die [[Japannese Keiserlike Vloot]] tydens die langdurige en strategies belangrike [[Slag van Guadalcanal|Guadalcanal-veldtog]]. Soos in die slae van die [[Slag van die Koraalsee|Koraalsee]], [[Slag van Midway|Midway]] en die Oostelike [[Salomonseilande]], was die skepe van die twee teenstanders selde in mekaar se sig of binne skootafstand van mekaar. In plaas daarvan is byna alle aanvalle deur albei kante uitgevoer deur vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe of landbasisse gelanseer is.
In 'n poging om die Geallieerde magte van Guadalcanal en nabygeleë eilande te verdryf en 'n einde te bring aan die dooiepunt wat sedert September 1942 bestaan het, het die Keiserlike Japannese Leër 'n groot grondoffensief op Guadalcanal vir 20–25 Oktober 1942 beplan. Ter ondersteuning van hierdie offensief, en met die hoop om met Geallieerde vlootmagte slaags te raak, het Japannese vliegdekskepe en ander groot oorlogskepe na 'n posisie naby die suidelike Salomonseilande beweeg. Vanuit hierdie ligging het die Japannese vlootmagte gehoop om enige Geallieerde (hoofsaaklik VSA) vlootmagte, veral vliegdekskipmagte, wat op die grondoffensief gereageer het, aan te val en beslissend te verslaan. Geallieerde vlootmagte het ook gehoop om die Japannese vlootmagte in die geveg te ontmoet, met dieselfde doelwitte om die dooiepunt te verbreek en hul teenstander beslissend te verslaan.
Die Japannese grondoffensief op Guadalcanal was aan die gang met die Slag om Henderson-veld terwyl die vlootoorlogskepe en vliegtuie van die twee teenstanders mekaar op die oggend van 26 Oktober 1942, net noord van die Santa Cruz-eilande, gekonfronteer het. Na 'n uitruil van lugaanvalle deur vliegdekskepe het Geallieerde oppervlakteskepe van die slagveld teruggetrek met die vliegdekskip [[USS Hornet (CV-8)|USS Hornet]] gekelder, en 'n ander vliegdekskip, [[USS Enterprise]], swaar beskadig. Die deelnemende Japannese vliegdekmagte het ook teruggetrek weens skade aan twee vliegdekskepe, swaar vliegtuigverliese en die Japannese leër se mislukking om Henderson-veld te verower.
Santa Cruz was 'n taktiese oorwinning vir die Japannese, beide wat tonnemaat en beheer oor die see rondom Guadalcanal betref. Die verlies van talle onvervangbare, ervare Japannese lugbemannings het egter op die lang termyn 'n strategiese voordeel vir die Geallieerdes geblyk te wees; die Geallieerdes se verliese aan lugbemannings tydens die geveg was relatief laag en is vinnig aangevul. Die Japannese het op 'n groter, beslissende oorwinning gehoop, en dit ook nodig gehad. Die feit dat die vlootgeveg gewen is net nadat die landgeveg verloor is, het beteken dat die geleentheid om hul oorwinning in die geveg uit te buit, reeds verby was.
== Agtergrond ==
Op 8 Augustus 1942 het Geallieerde magte, hoofsaaklik uit die Verenigde State, geland op Guadalcanal, Tulagi en die Florida-eilande in die Salomonseilande, wat destyds deur Japan beset was. Die landings op die eilande was daarop gemik om te verhoed dat die Japannese dit as basisse gebruik om die toevoerroetes tussen die VSA en Australië te bedreig. Verder moes die eilande beveilig word as vertrekpunte vir 'n veldtog wat ten doel gehad het om uiteindelik die groot Japannese basis by Rabaul te neutraliseer, terwyl dit terselfdertyd die Geallieerdes se veldtog in [[Nieu-Guinee]] sou ondersteun. Hierdie landings het die begin gemerk van die veldtog op Guadalcanal, wat ses maande sou duur.<ref>Hogue, ''Pearl Harbor to Guadalcanal'', pp. 235–236.</ref>
Ná die Slag van die Oostelike Solomoneilande op 24–25 Augustus, waarin die vliegdekskip USS Enterprise swaar beskadig en gedwing is om na [[Pearl Harbor]], Hawaii, te vaar, vir 'n maand van omvangryke herstelwerk, het drie Amerikaanse taakmagte met vliegdekskepe in die Suid-Stille Oseaan-gebied agtergebly. Die taakmagte was gesentreer rondom die vlootvliegdekskepe [[USS Wasp (CV-7)|USS Wasp]], [[USS Saratoga (CV-3)|Saratoga]] en Hornet, tesame met hul onderskeie luggroepe en ondersteunende oppervlakoorlogskepe, insluitend slagskepe, [[kruiser]]s en [[torpedojaer]]s, en was hoofsaaklik gestasioneer tussen die Salomonseilande en die eilande van die Nuwe Hebrides ([[Vanuatu]]). In hierdie operasionele gebied was die vliegdekskepe belas met die beveiliging van die kommunikasielyn tussen die vernaamste Geallieerde basisse in [[Nieu-Kaledonië]] en Espiritu Santo; die ondersteuning van Geallieerde grondmagte op Guadalcanal en Tulagi teen enige Japannese teenaanvalle; die dekking van die beweging van voorradeskepe na Guadalcanal; en die aanval op en vernietiging van enige Japannese oorlogskepe, veral vliegdekskepe, wat binne bereik gekom het.<ref>Hammel, ''Carrier Clash'', p. 106.</ref> Die seegebied waarin die Amerikaanse vliegdekskip-taakmagte geopereer het, is deur Amerikaanse magte ''torpedo kruising''<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 335.</ref> genoem, vanweë die hoë konsentrasie Japannese duikbote in die gebied.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 6–7.</ref>
[[Lêer:USS Wasp (CV-7) brennt.jpg|duimnael|USS Wasp brand nadat dit deur 'n torpedo getref is op 15 September]]
Op 31 Augustus is die USS Saratoga deur die Japannese duikboot I-26 met 'n torpedo getref en was dit vir drie maande buite aksie vir herstelwerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 10–12.</ref><ref>After this incident the then U.S. carrier task force commander [[Frank Jack Fletcher]] was relieved of his command and reassigned to shore duty for the remainder of the war. Frank, ''Guadalcanal'', pp. 204–205</ref>
Op 15 September is die USS Wasp getref deur drie torpedo's wat deur die Japannese duikboot I-19 afgevuur is terwyl dit 'n groot versterkings- en hervoorraadkonvooi na Guadalcanal ondersteun het en amper die Japannese vliegdekskepe Shōkaku en Zuikaku aangeval het, wat onttrek het net voordat die twee teenstanders binne bereik van mekaar se vliegtuie gekom het. Met kragonderbrekings weens torpedoskade kon die Wasp se skadebeheerspanne nie die daaropvolgende groot brande beheer nie, en sy is verlaat en self tot sink gebring.<ref>Evans, ''Japanese Navy'', pp. 179–180; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 24–41.
The battleship {{USS|North Carolina|BB-55|2}} and destroyer {{USS|O'Brien|DD-415|2}} were also hit by torpedoes during the same attack. ''O'Brien'' later sank as a result of the torpedo damage, and ''North Carolina'' was under repair at Pearl Harbor until 16 November 1942.</ref>
Alhoewel die VSA nou slegs een operasionele vliegdekskip, die USS Hornet, in die Suid-Stille Oseaan gehad het, het die Geallieerdes steeds lugoorheersing oor die suidelike Salomonseilande behou danksy hul vliegtuie wat by Henderson Field op Guadalcanal gestasioneer was. Snags egter, wanneer vliegtuie nie doeltreffend kon opereer nie, kon die Japannese hul skepe byna na willekeur rondom Guadalcanal laat beweeg. Gevolglik het 'n dooiepunt in die stryd om Guadalcanal ontstaan: die Geallieerdes het bedags voorrade en versterkings na Guadalcanal gebring, terwyl die Japannese snags dieselfde gedoen het met oorlogskepe, wat deur die Geallieerdes die "Tokyo Express" genoem is. Geen van die twee kante kon egter genoeg troepe op die eiland land om 'n beslissende voordeel te behaal nie. Teen middel Oktober het beide kante ongeveer 'n gelyke aantal troepe op die eiland gehad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 19–21, 84–85.</ref> Die dooiepunt is kortstondig onderbreek deur twee vlootaksies waarby groot skepe betrokke was. In die nag van 11–12 Oktober het 'n Amerikaanse vlootmag 'n Japannese vlootmag, wat op pad was om Henderson Field te bombardeer, onderskep en verslaan tydens die Slag van Kaap Esperance. Maar slegs twee nagte later het 'n Japannese mag, wat die slagskepe Haruna en Kongō ingesluit het, Henderson Field suksesvol gebombardeer; hulle het die meeste van die Amerikaanse vliegtuie daar vernietig en ernstige skade aan die vliegveld se fasiliteite aangerig.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 316–319.</ref>
[[Lêer:EnterpriseWildcat.jpg|duimnael|[[Grumman F4F Wildcat]] op die Enterprise terwyl die skip op 24 Oktober lugoperasies uitvoer]]
Die VSA het twee stappe gedoen om die dooiepunt in die stryd om Guadalcanal te probeer verbreek. Eerstens is herstelwerk aan die USS Enterprise bespoedig sodat sy so gou moontlik na die Suid-Stille Oseaan kon terugkeer. Op 10 Oktober het die USS Enterprise haar nuwe luggroep (Luggroep 10) ontvang, en op 16 Oktober het sy uit Pearl Harbor vertrek. Op 23 Oktober<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 154–155.</ref> het sy in die Suid-Stille Oseaan aangekom en op 24 Oktober, 273 seemyl (506 km) noordoos van Espiritu Santo, by die USS Hornet en die res van die Geallieerde vlootmagte in die Suid-Stille Oseaan aangesluit.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 145.</ref>
Tweedens het admiraal [[Chester W. Nimitz|Chester Nimitz]], die Geallieerde opperbevelhebber van die Stille Oseaan-magte, op 18 Oktober vise-admiraal Robert L. Ghormley deur vise-admiraal William Halsey jr. vervang as bevelvoerder van die Suid-Stille Oseaan-gebied; in hierdie posisie het hy bevel gevoer oor die Geallieerde magte wat by die veldtog in die Salomonseilande betrokke was.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 134.</ref>
Nimitz was van mening dat Ghormley te eng van visie en pessimisties geword het om die Geallieerde magte doeltreffend te lei in die stryd om Guadalcanal. Halsey is na bewering regoor die Amerikaanse vloot gerespekteer as 'n "vegter".<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 334.</ref> Met die aanvaarding van die bevel het Halsey onmiddellik begin om planne te maak om die Japannese vlootmagte in 'n geveg in te lok; hy het aan Nimitz geskryf: "Ek moes feitlik onmiddellik begin terugslaan."<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 150.</ref>
Die Japannese Gekombineerde Vloot het ook gepoog om Geallieerde vlootmagte te betrek in wat gehoop is om 'n beslissende geveg te wees. Twee vloot vliegdekskepe, Hiyō en Jun'yō, sowel as die ligte vliegdekskip Zuihō, het vroeg in Oktober by die hoof Japannese vlootbasis by Truk Atoll aangekom en by Shōkaku en Zuikaku aangesluit. Met vyf vliegdekskepe wat volledig toegerus was met luggroepe, plus hul talle slagskepe, kruisers en torpedojaers, was die Japannese Gekombineerde Vloot, onder leiding van Admiraal Isoroku Yamamoto, vol vertroue dat dit die nederlaag by die Slag van Midway kon vergoed.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 146–149.</ref> Afgesien van 'n paar lugaanvalle op Henderson Field in Oktober, het die Japannese vliegdekskepe en hul ondersteunende oorlogskepe in die noordwestelike gebied van die Salomonseilande gebly, buite die stryd om Guadalcanal, terwyl hulle op 'n geleentheid gewag het om nader te beweeg en die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val. Met die Japannese leër se volgende beplande groot grondaanval op Geallieerde magte op Guadalcanal wat vir 20 Oktober vasgestel is, het Yamamoto se oorlogskepe na die suidelike Salomonseilande begin beweeg om die offensief te ondersteun en gereed te wees om enige vyandelike skepe, veral vliegdekskepe, wat sou naderkom om die Geallieerde verdediging op Guadalcanal te ondersteun, aan te val.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', pp. 124–125. According to Hara, the Japanese believed that U.S. Navy forces were likely to be in the Solomon Islands area because they had read a report from the [[United Press]] dated 20 October that stated that the United States Navy was preparing for a major sea and air battle in the South Pacific.</ref>
== Aanvang ==
Op of omstreeks 11 Oktober het 'n groot Japannese mag, bestaande uit vliegdekskepe, slagskepe en hul begeleidingsvaartuie, uit Truk vertrek vir 'n verlengde operasie ter ondersteuning van 'n offensief op Guadalcanal in Oktober. Op dieselfde dag het 'n groot konvooi met versterkings Guadalcanal bereik, maar 'n mag van swaar kruisers wat ondersteuning moes bied, is verhoed om Henderson Field te bombardeer en het omgedraai in wat bekend geword het as die Slag van Kaap Esperance. Daarna het drie bombardemente gevolg wat tussen 13 Oktober en 16 Oktober deur slagskepe en swaar kruisers uitgevoer is (die swaarste vlootaanval op die vliegveld tydens die veldtog); die eerste en derde hiervan is uitgevoer deur vaartuie wat van vise-admiraal Nobutake Kondō se voorhoedemag afgesonder is. Vanaf middernag op 14 Oktober het nog 'n konvooi, bestaande uit vier vragskepe, die grootste deel van sy vrag afgelaai, insluitend tenks en swaar artillerie.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/Azumasan_t.htm|title=Japanese Transports|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Op 15 Oktober is die torpedojaer Meredith, terwyl dit die sleepboot Vireo, wat 'n voorraadbarg gesleep het, begelei het, deur vliegtuie van die Zuikaku en Shokaku opgemerk en gekelder. Op 17 Oktober het die Hiyō en Jun'yō 'n aanvalsmag gestuur om vervoerskepe naby Lunga Point aan te val, maar hulle het geen skade aangerig nie.<ref name="auto">{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/hiyo.htm|title=Imperial lattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die groot aantal oorlogskepe sou in die waters rondom Guadalcanal bly totdat die gevegte in die Slag van die Santa Cruz-eilande beëindig was, en het aan die einde van Oktober na Truk teruggekeer.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/shokaku.htm|title=Imperial Flattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die vliegdekskip Hiyō, wat onlangs in diens gestel is, was oorspronklik deel van die vloot, maar ’n brand in sy masjienkamer op 21 Oktober het hom genoodsaak om na Truk terug te keer vir herstelwerk.<ref name="auto"/> Op 25 Oktober het 6 bomwerpers en 12 vegvliegtuie van die Jun'yo Henderson-vliegveld aangeval, maar min skade aangerig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
Van 20 tot 25 Oktober het Japannese grondmagte op Guadalcanal probeer om Henderson Field in te neem tydens die Slag om Henderson Field, deur middel van 'n groot aanval op die Amerikaanse verdedigers. Die aanval is afgeslaan, met swaar verliese aan die Japannese kant.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 95–97.</ref> Foutiewelik oortuig dat die Japannese leërmagte Henderson Field ingeneem het, het die Japannese op die oggend van 25 Oktober oorlogskepe vanaf die Shortland-eilande na Guadalcanal gestuur om hul grondmagte op die eiland te ondersteun. Amerikaanse vliegtuie van Henderson Field het die konvooi deur die loop van die dag aangeval; hulle het die ligte kruiser Yura tot sink gebring (met hulp van [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17-vliegtuie]] vanaf Espiritu Santo) en die torpedojaer Akizuki beskadig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
[[Lêer:SantaCruzChart2.jpg|duimnael|Kaart van die Slag van die Santa Cruz-eilande, 26 Oktober 1942. Rooi lyne verteenwoordig Japannese oorlogskipmagte en swart lyne verteenwoordig Amerikaanse vliegdekskipmagte. Genommerde geel kolle verteenwoordig belangrike aksies in die geveg.]]
Ten spyte van die mislukking van die Japannese grondoffensief en die verlies van die Yura, het die res van die Gesamentlike Vloot op 25 Oktober voortgegaan om naby die suidelike Salomonseilande te maneuvreer, in die hoop om die Geallieerde vlootmagte in 'n geveg te betrek. Die Japannese vlootmagte het nou uit vier vliegdekskepe bestaan (twee groot, een medium en een ligte een), die Hiyō het vertrek weens 'n toevallige brand in sy enjinkamer, met 'n gesamentlike vliegtuigsterkte wat ongeveer gelykstaande was aan dié van drie vliegdekskepe van die Shokaku-klas.
Die Japannese vlootmagte was in drie groepe verdeel: die voorhoedemag, bestaande uit die Jun'yō, vier swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van Kondō aan boord van die swaar kruiser Atago, met 'n ondersteuningsgroep bestaande uit twee slagskepe en twee torpedojaers onder bevel van skout-admiraal Takeo Kurita; die hoofmag bestaande uit die Shōkaku, Zuikaku en Zuihō, plus een swaar kruiser en agt torpedojaers, onder bevel van vise-admiraal Chūichi Nagumo aan boord van die Shōkaku en die agterhoedemag bestaande uit twee slagskepe, drie swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van skout-admiraal Hiroaki Abe aan boord van die slagskip Hiei. Benewens sy bevel oor die voorhoedemag, het Kondō ook opgetree as die bevelvoerder van al drie magte.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 374–375.</ref>
Aan die Amerikaanse kant het die taakgroepe van die Hornet en Enterprise (onder bevel van skout-admiraal Thomas Kinkaid) op 25 Oktober na die noorde van die Santa Cruz-eilande beweeg, op soek na die Japannese vlootmagte. Die Amerikaanse oorlogskepe was ontplooi as twee vliegdekskipgroepe, wat ongeveer 10 seemyl (19 km) van mekaar geskei was. 'n Amerikaanse [[Consolidated PBY Catalina|PBY Catalina-verkenningswatervliegtuig]], gestasioneer op die Santa Cruz-eilande, het om 11:03 die vliegdekskepe van die Japannese hoofmag opgespoor. Die Japannese vliegdekskepe was egter ongeveer 355 seemyl (657 km) van die Amerikaanse mag af, net buite die reikafstand van vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe opereer. Kinkaid, wat gehoop het om die afstand te verklein ten einde daardie dag aan te val, het op volspoed na die Japannese vliegdekskepe gestoom en om 14:25 'n aanvalsmag van 23 vliegtuie gelanseer. Die Japannese, wat geweet het dat hulle deur Amerikaanse vliegtuie opgemerk is, maar nie geweet het waar die Amerikaanse vliegdekskepe was nie, het na die noorde gedraai om buite bereik van die Amerikaanse vliegdekskipvliegtuie te bly.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 127.</ref> Die Amerikaanse aanvalsmag het na hulle ondeskeie vliegdekskepe teruggekeer sonder om die Japannese oorlogskepe te vind.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 163–174.</ref>
== Die Slag ==
=== Vliegdekskip aksie op 26 Oktober: eerste aanvalle ===
Om 02:50 op 26 Oktober het die Japannese vlootmagte omgedraai en die vlootmagte van die twee teenstanders het die afstand tussen hulle verklein totdat hulle teen 05:00 slegs 200 seemyl (370 km) van mekaar af was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 186.</ref> Albei kante het verkenningsvliegtuie uitgestuur en hul oorblywende vliegtuie gereed gemaak om aan te val sodra die ander kant se skepe opgespoor is. Hoewel 'n Catalina, toegerus met radar, die Japannese vliegdekskepe om 03:10 opgemerk het, het die verslag Kinkaid eers om 05:12 bereik. Dus, omdat hy geglo het dat die Japannese skepe waarskynlik gedurende die tussenliggende twee uur van posisie verander het, het hy besluit om nie 'n aanvalsmag te stuur nie totdat hy meer juiste inligting oor die posisie van die Japannese skepe ontvang het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 381.</ref>
[[Lêer:Aircraft prepare to launch from Japanese carrier Shōkaku during Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (80-G-176150).jpg|duimnael|Japannese vegvliegtuie en duikbomwerpers op die Shōkaku maak gereed om op te styg vir 'n aanval op Amerikaanse vliegdekskipmagte.]]
Om 06:45 het 'n Amerikaanse verkenningsvliegtuig die vliegdekskepe van Nagumo se hoofmag opgemerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 187.</ref> Om 06:58 het 'n Japannese verkenningsvliegtuig die ligging van Hornet se taakmag gerapporteer.<ref name="Frank">Frank, ''Guadalcanal'', p. 382.</ref> Albei kante het gehaas om eerste die ander aan te val. Die Japanners het eerste daarin geslaag om hul aanvalsmag te laat vertrek; teen 07:40 was 64 vliegtuie, bestaande uit 21 Aichi D3A2 Val-duikbomwerpers, 20 Nakajima B5N2 Kate-torpedobomwerpers, 21 Mitsubishi A6M3 Zero-vegvliegtuie en 2 Nakajima B5N2-verkenningsvliegtuie, op pad na die Hornet.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 191–192.</ref> Hierdie eerste aanval is gelei deur luitenant-kommandeur Shigeharu Murata, terwyl die dekking deur vegvliegtuie gelei is deur die luitenante Ayao Shirane en Saneyasu Hidaka. Ook om 07:40 het twee Amerikaanse SBD-3 Dauntless-verkenningsvliegtuie, wat gereageer het op die vroeëre waarneming van die Japannese vliegdekskepe, opgedaag en 'n duikaanval op die Zuihō uitgevoer. Terwyl die Japannese gevegslugpatrollie besig was om ander Amerikaanse verkenningsvliegtuie weg te hou, kon die twee Amerikaanse vliegtuie die Zuihō met albei hul 500-pond-bomme tref; dit het swaar skade aangerig en verseker dat vliegtuie nie meer op die vliegdekskip se dek kon land nie.<ref name="Frank"/>
Intussen het Kondo vir Abe se agterhoedemag beveel om vinniger te gaan in 'n poging om die Amerikaanse oorlogskepe te onderskep en aan te val. Kondo het ook sy eie voorhoedemag teen volle spoed vorentoe laat beweeg, sodat die Jun'yō se vliegtuie aan die aanvalle op die Amerikaanse skepe kon deelneem. Om 08:10 het die Shōkaku 'n tweede golf aanvalsvliegtuie gelanseer, bestaande uit 19 duikbomwerpers en vyf Zero-vegvliegtuie, en om 08:40 het die Zuikaku 16 torpedobomwerpers en vier Zero-vegvliegtuie gelanseer. Die tweede aanvalsgroep is gelei deur luitenant-kommandeur Mamoru Seki, terwyl die vegvliegtuigdekking deur luitenant Hideki Shingo gelei is. Teen 09:10 was daar dus meer as 100 Japannese vliegtuie op pad om die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 383.</ref>
== Verwysings ==
{{verwysings|3}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Tweede Wêreldoorlog]]
f75wcc57oegyjestjhay2sbk8lz3kgp
3379293
3379290
2026-11-20T18:26:18Z
Oesjaar
7467
/* Vliegdekskip aksie op 26 Oktober: eerste aanvalle */ Toe begin die sports...
3379293
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Militêre konflik-en
| conflict = Slag van die Santa Cruzeilande
| image = [[Lêer:USS Enterprise-Bat Santa Cruz.jpg|300px]]
| pushpin_map = Stille Oseaan
| pushpin_relief = 1
| coordinates = {{coord|-8|164|format=dms|display=it}}
| caption = {{USS|Enterprise|CV-6|6}} (middel links) en sy skepe wat hom beskerm gedurende die oorlog, 26 Oktober 1942
| part_of = die [[Slag van Guadalcanal]] van die [[Tweede Wêreldoorlog]]
| date = 25–{{start date and age|1942|10|27|df=y}}
| location = Off the [[Santa Cruz Islands]], Pacific Ocean
| result = Beide kante eis 'n oorwinning; sien [[#Nabetragting|Nabetragting]]
| combatant1 = {{vlagland|Verenigde State|1912}}
| combatant2 = {{vlagland|Japannese Keiserryk}}
| commander1 = {{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[William Halsey Jr.|William Halsey]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Thomas C. Kinkaid]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[George D. Murray|George Murray]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Charles P. Mason]]
| commander2 = {{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Nobutake Kondō]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Chūichi Nagumo]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Hiroaki Abe]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Kakuji Kakuta]]
| strength1 = 2 [[Vliegdekskip|vliegdekskep]]e <br> 1 [[slagskip]] <br> 3 swaar kruisers <br> 3 ligte kruisers <br> 14 [[torpedojaer]]s<br> 136 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 63 [[Grumman F4F Wildcat]]s, 47 [[Douglas SBD Dauntless]], en 26 [[Grumman TBF Avenger]]s. The "136" number doesn't include [[Boeing B-17 Flying Fortress]]es based at [[Espiritu Santo]] (who played a small part in the battle) or any seaplanes in the area.</ref>
| strength2 = 3 vliegdekskepe <br> 1 ligte kruiser <br> 4 slagskepe<ref>''Kongō'', ''Haruna'', ''Hiei'', ''Kirishima''. See {{cite web |url=http://www.navweaps.com/index_oob/OOB_WWII_Pacific/OOB_WWII_Santa-Cruz.htm |title=Order of Battle – Battle of the Santa Cruz Islands |access-date=21 September 2009}}</ref> <br> 8 swaar kruisers <br> 2 ligte kruisers <br> 24 torpedojaers <br> 199 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 87 [[A6M Zero]]s, 68 [[Aichi D3A]] dive bombers, 57 [[Nakajima B5N]] torpedo bombers, and one [[Yokosuka D4Y]] command and control aircraft.</ref>
| casualties1 = 266 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 401; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 456. Breakdown of deaths: ''Hornet'' 118, ''Enterprise'' 44, ''Smith'' 57, ''Porter'' 15, ''Pensacola'' 3, ''South Dakota'' 2, ''Morris'' 1, and 22 aircrew. Four U.S. aircrew members were captured by the Japanese. Total U.S. aircraft losses included 32 Wildcats, 31 SBDs, and 18 TBFs.</ref> <br> [[USS Hornet (CV-8)|1 vliegdekskip gekelder]] <br> 1 torpedojaer gekelder <br> 1 vliegdekskip beskadig <br> 1 slagskip beskadig <br> 1 ligte kruiser beskadig <br> 2 torpedojaers beskadig <br> 81 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 22 sterftes, 4 gevang
| casualties2 = 400–500 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 400–401; Peattie, pp. 180, 339; and Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 454. Japanese deaths from damage to ''Zuihō'' aren't known. Known Japanese deaths are: 60 on ''Shōkaku'', 190 on ''Chikuma'', seven on ''Teruzuki'', and 148 aircrew. Total Japanese aircraft losses included 27 [[Mitsubishi A6M Zero]]s, 40 [[dive bomber]]s, 29 [[torpedo bomber]]s, and 1 [[Yokosuka D4Y]]. The aircrew losses included 55 from ''Shōkaku'', 57 from ''Zuikaku'', 9 from ''Zuihō'', and 27 from ''Junyō''.</ref> <br> 1 vliegdekskip swaar beskadig <br> 1 ligte kruiser swaar beskadig <br> 1 swaar kruiser beskadig <br> 1 torpedojaer beskadig <br> 99 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 148 sterftes
| campaignbox = {{Campaignbox Guadalcanal}} <br> {{Campaignbox Solomons}}
}}
Die '''Slag van die Santa Cruz-eilande''' wat tussen 25 en 27 Oktober 1942 plaasgevind het, was die vierde vliegdekskipgeveg van die Stille Oseaan-veldtog tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Dit was ook die vierde groot vlootbotsing tussen die [[Amerikaanse Vloot]] en die [[Japannese Keiserlike Vloot]] tydens die langdurige en strategies belangrike [[Slag van Guadalcanal|Guadalcanal-veldtog]]. Soos in die slae van die [[Slag van die Koraalsee|Koraalsee]], [[Slag van Midway|Midway]] en die Oostelike [[Salomonseilande]], was die skepe van die twee teenstanders selde in mekaar se sig of binne skootafstand van mekaar. In plaas daarvan is byna alle aanvalle deur albei kante uitgevoer deur vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe of landbasisse gelanseer is.
In 'n poging om die Geallieerde magte van Guadalcanal en nabygeleë eilande te verdryf en 'n einde te bring aan die dooiepunt wat sedert September 1942 bestaan het, het die Keiserlike Japannese Leër 'n groot grondoffensief op Guadalcanal vir 20–25 Oktober 1942 beplan. Ter ondersteuning van hierdie offensief, en met die hoop om met Geallieerde vlootmagte slaags te raak, het Japannese vliegdekskepe en ander groot oorlogskepe na 'n posisie naby die suidelike Salomonseilande beweeg. Vanuit hierdie ligging het die Japannese vlootmagte gehoop om enige Geallieerde (hoofsaaklik VSA) vlootmagte, veral vliegdekskipmagte, wat op die grondoffensief gereageer het, aan te val en beslissend te verslaan. Geallieerde vlootmagte het ook gehoop om die Japannese vlootmagte in die geveg te ontmoet, met dieselfde doelwitte om die dooiepunt te verbreek en hul teenstander beslissend te verslaan.
Die Japannese grondoffensief op Guadalcanal was aan die gang met die Slag om Henderson-veld terwyl die vlootoorlogskepe en vliegtuie van die twee teenstanders mekaar op die oggend van 26 Oktober 1942, net noord van die Santa Cruz-eilande, gekonfronteer het. Na 'n uitruil van lugaanvalle deur vliegdekskepe het Geallieerde oppervlakteskepe van die slagveld teruggetrek met die vliegdekskip [[USS Hornet (CV-8)|USS Hornet]] gekelder, en 'n ander vliegdekskip, [[USS Enterprise]], swaar beskadig. Die deelnemende Japannese vliegdekmagte het ook teruggetrek weens skade aan twee vliegdekskepe, swaar vliegtuigverliese en die Japannese leër se mislukking om Henderson-veld te verower.
Santa Cruz was 'n taktiese oorwinning vir die Japannese, beide wat tonnemaat en beheer oor die see rondom Guadalcanal betref. Die verlies van talle onvervangbare, ervare Japannese lugbemannings het egter op die lang termyn 'n strategiese voordeel vir die Geallieerdes geblyk te wees; die Geallieerdes se verliese aan lugbemannings tydens die geveg was relatief laag en is vinnig aangevul. Die Japannese het op 'n groter, beslissende oorwinning gehoop, en dit ook nodig gehad. Die feit dat die vlootgeveg gewen is net nadat die landgeveg verloor is, het beteken dat die geleentheid om hul oorwinning in die geveg uit te buit, reeds verby was.
== Agtergrond ==
Op 8 Augustus 1942 het Geallieerde magte, hoofsaaklik uit die Verenigde State, geland op Guadalcanal, Tulagi en die Florida-eilande in die Salomonseilande, wat destyds deur Japan beset was. Die landings op die eilande was daarop gemik om te verhoed dat die Japannese dit as basisse gebruik om die toevoerroetes tussen die VSA en Australië te bedreig. Verder moes die eilande beveilig word as vertrekpunte vir 'n veldtog wat ten doel gehad het om uiteindelik die groot Japannese basis by Rabaul te neutraliseer, terwyl dit terselfdertyd die Geallieerdes se veldtog in [[Nieu-Guinee]] sou ondersteun. Hierdie landings het die begin gemerk van die veldtog op Guadalcanal, wat ses maande sou duur.<ref>Hogue, ''Pearl Harbor to Guadalcanal'', pp. 235–236.</ref>
Ná die Slag van die Oostelike Solomoneilande op 24–25 Augustus, waarin die vliegdekskip USS Enterprise swaar beskadig en gedwing is om na [[Pearl Harbor]], Hawaii, te vaar, vir 'n maand van omvangryke herstelwerk, het drie Amerikaanse taakmagte met vliegdekskepe in die Suid-Stille Oseaan-gebied agtergebly. Die taakmagte was gesentreer rondom die vlootvliegdekskepe [[USS Wasp (CV-7)|USS Wasp]], [[USS Saratoga (CV-3)|Saratoga]] en Hornet, tesame met hul onderskeie luggroepe en ondersteunende oppervlakoorlogskepe, insluitend slagskepe, [[kruiser]]s en [[torpedojaer]]s, en was hoofsaaklik gestasioneer tussen die Salomonseilande en die eilande van die Nuwe Hebrides ([[Vanuatu]]). In hierdie operasionele gebied was die vliegdekskepe belas met die beveiliging van die kommunikasielyn tussen die vernaamste Geallieerde basisse in [[Nieu-Kaledonië]] en Espiritu Santo; die ondersteuning van Geallieerde grondmagte op Guadalcanal en Tulagi teen enige Japannese teenaanvalle; die dekking van die beweging van voorradeskepe na Guadalcanal; en die aanval op en vernietiging van enige Japannese oorlogskepe, veral vliegdekskepe, wat binne bereik gekom het.<ref>Hammel, ''Carrier Clash'', p. 106.</ref> Die seegebied waarin die Amerikaanse vliegdekskip-taakmagte geopereer het, is deur Amerikaanse magte ''torpedo kruising''<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 335.</ref> genoem, vanweë die hoë konsentrasie Japannese duikbote in die gebied.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 6–7.</ref>
[[Lêer:USS Wasp (CV-7) brennt.jpg|duimnael|USS Wasp brand nadat dit deur 'n torpedo getref is op 15 September]]
Op 31 Augustus is die USS Saratoga deur die Japannese duikboot I-26 met 'n torpedo getref en was dit vir drie maande buite aksie vir herstelwerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 10–12.</ref><ref>After this incident the then U.S. carrier task force commander [[Frank Jack Fletcher]] was relieved of his command and reassigned to shore duty for the remainder of the war. Frank, ''Guadalcanal'', pp. 204–205</ref>
Op 15 September is die USS Wasp getref deur drie torpedo's wat deur die Japannese duikboot I-19 afgevuur is terwyl dit 'n groot versterkings- en hervoorraadkonvooi na Guadalcanal ondersteun het en amper die Japannese vliegdekskepe Shōkaku en Zuikaku aangeval het, wat onttrek het net voordat die twee teenstanders binne bereik van mekaar se vliegtuie gekom het. Met kragonderbrekings weens torpedoskade kon die Wasp se skadebeheerspanne nie die daaropvolgende groot brande beheer nie, en sy is verlaat en self tot sink gebring.<ref>Evans, ''Japanese Navy'', pp. 179–180; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 24–41.
The battleship {{USS|North Carolina|BB-55|2}} and destroyer {{USS|O'Brien|DD-415|2}} were also hit by torpedoes during the same attack. ''O'Brien'' later sank as a result of the torpedo damage, and ''North Carolina'' was under repair at Pearl Harbor until 16 November 1942.</ref>
Alhoewel die VSA nou slegs een operasionele vliegdekskip, die USS Hornet, in die Suid-Stille Oseaan gehad het, het die Geallieerdes steeds lugoorheersing oor die suidelike Salomonseilande behou danksy hul vliegtuie wat by Henderson Field op Guadalcanal gestasioneer was. Snags egter, wanneer vliegtuie nie doeltreffend kon opereer nie, kon die Japannese hul skepe byna na willekeur rondom Guadalcanal laat beweeg. Gevolglik het 'n dooiepunt in die stryd om Guadalcanal ontstaan: die Geallieerdes het bedags voorrade en versterkings na Guadalcanal gebring, terwyl die Japannese snags dieselfde gedoen het met oorlogskepe, wat deur die Geallieerdes die "Tokyo Express" genoem is. Geen van die twee kante kon egter genoeg troepe op die eiland land om 'n beslissende voordeel te behaal nie. Teen middel Oktober het beide kante ongeveer 'n gelyke aantal troepe op die eiland gehad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 19–21, 84–85.</ref> Die dooiepunt is kortstondig onderbreek deur twee vlootaksies waarby groot skepe betrokke was. In die nag van 11–12 Oktober het 'n Amerikaanse vlootmag 'n Japannese vlootmag, wat op pad was om Henderson Field te bombardeer, onderskep en verslaan tydens die Slag van Kaap Esperance. Maar slegs twee nagte later het 'n Japannese mag, wat die slagskepe Haruna en Kongō ingesluit het, Henderson Field suksesvol gebombardeer; hulle het die meeste van die Amerikaanse vliegtuie daar vernietig en ernstige skade aan die vliegveld se fasiliteite aangerig.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 316–319.</ref>
[[Lêer:EnterpriseWildcat.jpg|duimnael|[[Grumman F4F Wildcat]] op die Enterprise terwyl die skip op 24 Oktober lugoperasies uitvoer]]
Die VSA het twee stappe gedoen om die dooiepunt in die stryd om Guadalcanal te probeer verbreek. Eerstens is herstelwerk aan die USS Enterprise bespoedig sodat sy so gou moontlik na die Suid-Stille Oseaan kon terugkeer. Op 10 Oktober het die USS Enterprise haar nuwe luggroep (Luggroep 10) ontvang, en op 16 Oktober het sy uit Pearl Harbor vertrek. Op 23 Oktober<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 154–155.</ref> het sy in die Suid-Stille Oseaan aangekom en op 24 Oktober, 273 seemyl (506 km) noordoos van Espiritu Santo, by die USS Hornet en die res van die Geallieerde vlootmagte in die Suid-Stille Oseaan aangesluit.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 145.</ref>
Tweedens het admiraal [[Chester W. Nimitz|Chester Nimitz]], die Geallieerde opperbevelhebber van die Stille Oseaan-magte, op 18 Oktober vise-admiraal Robert L. Ghormley deur vise-admiraal William Halsey jr. vervang as bevelvoerder van die Suid-Stille Oseaan-gebied; in hierdie posisie het hy bevel gevoer oor die Geallieerde magte wat by die veldtog in die Salomonseilande betrokke was.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 134.</ref>
Nimitz was van mening dat Ghormley te eng van visie en pessimisties geword het om die Geallieerde magte doeltreffend te lei in die stryd om Guadalcanal. Halsey is na bewering regoor die Amerikaanse vloot gerespekteer as 'n "vegter".<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 334.</ref> Met die aanvaarding van die bevel het Halsey onmiddellik begin om planne te maak om die Japannese vlootmagte in 'n geveg in te lok; hy het aan Nimitz geskryf: "Ek moes feitlik onmiddellik begin terugslaan."<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 150.</ref>
Die Japannese Gekombineerde Vloot het ook gepoog om Geallieerde vlootmagte te betrek in wat gehoop is om 'n beslissende geveg te wees. Twee vloot vliegdekskepe, Hiyō en Jun'yō, sowel as die ligte vliegdekskip Zuihō, het vroeg in Oktober by die hoof Japannese vlootbasis by Truk Atoll aangekom en by Shōkaku en Zuikaku aangesluit. Met vyf vliegdekskepe wat volledig toegerus was met luggroepe, plus hul talle slagskepe, kruisers en torpedojaers, was die Japannese Gekombineerde Vloot, onder leiding van Admiraal Isoroku Yamamoto, vol vertroue dat dit die nederlaag by die Slag van Midway kon vergoed.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 146–149.</ref> Afgesien van 'n paar lugaanvalle op Henderson Field in Oktober, het die Japannese vliegdekskepe en hul ondersteunende oorlogskepe in die noordwestelike gebied van die Salomonseilande gebly, buite die stryd om Guadalcanal, terwyl hulle op 'n geleentheid gewag het om nader te beweeg en die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val. Met die Japannese leër se volgende beplande groot grondaanval op Geallieerde magte op Guadalcanal wat vir 20 Oktober vasgestel is, het Yamamoto se oorlogskepe na die suidelike Salomonseilande begin beweeg om die offensief te ondersteun en gereed te wees om enige vyandelike skepe, veral vliegdekskepe, wat sou naderkom om die Geallieerde verdediging op Guadalcanal te ondersteun, aan te val.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', pp. 124–125. According to Hara, the Japanese believed that U.S. Navy forces were likely to be in the Solomon Islands area because they had read a report from the [[United Press]] dated 20 October that stated that the United States Navy was preparing for a major sea and air battle in the South Pacific.</ref>
== Aanvang ==
Op of omstreeks 11 Oktober het 'n groot Japannese mag, bestaande uit vliegdekskepe, slagskepe en hul begeleidingsvaartuie, uit Truk vertrek vir 'n verlengde operasie ter ondersteuning van 'n offensief op Guadalcanal in Oktober. Op dieselfde dag het 'n groot konvooi met versterkings Guadalcanal bereik, maar 'n mag van swaar kruisers wat ondersteuning moes bied, is verhoed om Henderson Field te bombardeer en het omgedraai in wat bekend geword het as die Slag van Kaap Esperance. Daarna het drie bombardemente gevolg wat tussen 13 Oktober en 16 Oktober deur slagskepe en swaar kruisers uitgevoer is (die swaarste vlootaanval op die vliegveld tydens die veldtog); die eerste en derde hiervan is uitgevoer deur vaartuie wat van vise-admiraal Nobutake Kondō se voorhoedemag afgesonder is. Vanaf middernag op 14 Oktober het nog 'n konvooi, bestaande uit vier vragskepe, die grootste deel van sy vrag afgelaai, insluitend tenks en swaar artillerie.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/Azumasan_t.htm|title=Japanese Transports|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Op 15 Oktober is die torpedojaer Meredith, terwyl dit die sleepboot Vireo, wat 'n voorraadbarg gesleep het, begelei het, deur vliegtuie van die Zuikaku en Shokaku opgemerk en gekelder. Op 17 Oktober het die Hiyō en Jun'yō 'n aanvalsmag gestuur om vervoerskepe naby Lunga Point aan te val, maar hulle het geen skade aangerig nie.<ref name="auto">{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/hiyo.htm|title=Imperial lattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die groot aantal oorlogskepe sou in die waters rondom Guadalcanal bly totdat die gevegte in die Slag van die Santa Cruz-eilande beëindig was, en het aan die einde van Oktober na Truk teruggekeer.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/shokaku.htm|title=Imperial Flattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die vliegdekskip Hiyō, wat onlangs in diens gestel is, was oorspronklik deel van die vloot, maar ’n brand in sy masjienkamer op 21 Oktober het hom genoodsaak om na Truk terug te keer vir herstelwerk.<ref name="auto"/> Op 25 Oktober het 6 bomwerpers en 12 vegvliegtuie van die Jun'yo Henderson-vliegveld aangeval, maar min skade aangerig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
Van 20 tot 25 Oktober het Japannese grondmagte op Guadalcanal probeer om Henderson Field in te neem tydens die Slag om Henderson Field, deur middel van 'n groot aanval op die Amerikaanse verdedigers. Die aanval is afgeslaan, met swaar verliese aan die Japannese kant.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 95–97.</ref> Foutiewelik oortuig dat die Japannese leërmagte Henderson Field ingeneem het, het die Japannese op die oggend van 25 Oktober oorlogskepe vanaf die Shortland-eilande na Guadalcanal gestuur om hul grondmagte op die eiland te ondersteun. Amerikaanse vliegtuie van Henderson Field het die konvooi deur die loop van die dag aangeval; hulle het die ligte kruiser Yura tot sink gebring (met hulp van [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17-vliegtuie]] vanaf Espiritu Santo) en die torpedojaer Akizuki beskadig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
[[Lêer:SantaCruzChart2.jpg|duimnael|Kaart van die Slag van die Santa Cruz-eilande, 26 Oktober 1942. Rooi lyne verteenwoordig Japannese oorlogskipmagte en swart lyne verteenwoordig Amerikaanse vliegdekskipmagte. Genommerde geel kolle verteenwoordig belangrike aksies in die geveg.]]
Ten spyte van die mislukking van die Japannese grondoffensief en die verlies van die Yura, het die res van die Gesamentlike Vloot op 25 Oktober voortgegaan om naby die suidelike Salomonseilande te maneuvreer, in die hoop om die Geallieerde vlootmagte in 'n geveg te betrek. Die Japannese vlootmagte het nou uit vier vliegdekskepe bestaan (twee groot, een medium en een ligte een), die Hiyō het vertrek weens 'n toevallige brand in sy enjinkamer, met 'n gesamentlike vliegtuigsterkte wat ongeveer gelykstaande was aan dié van drie vliegdekskepe van die Shokaku-klas.
Die Japannese vlootmagte was in drie groepe verdeel: die voorhoedemag, bestaande uit die Jun'yō, vier swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van Kondō aan boord van die swaar kruiser Atago, met 'n ondersteuningsgroep bestaande uit twee slagskepe en twee torpedojaers onder bevel van skout-admiraal Takeo Kurita; die hoofmag bestaande uit die Shōkaku, Zuikaku en Zuihō, plus een swaar kruiser en agt torpedojaers, onder bevel van vise-admiraal Chūichi Nagumo aan boord van die Shōkaku en die agterhoedemag bestaande uit twee slagskepe, drie swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van skout-admiraal Hiroaki Abe aan boord van die slagskip Hiei. Benewens sy bevel oor die voorhoedemag, het Kondō ook opgetree as die bevelvoerder van al drie magte.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 374–375.</ref>
Aan die Amerikaanse kant het die taakgroepe van die Hornet en Enterprise (onder bevel van skout-admiraal Thomas Kinkaid) op 25 Oktober na die noorde van die Santa Cruz-eilande beweeg, op soek na die Japannese vlootmagte. Die Amerikaanse oorlogskepe was ontplooi as twee vliegdekskipgroepe, wat ongeveer 10 seemyl (19 km) van mekaar geskei was. 'n Amerikaanse [[Consolidated PBY Catalina|PBY Catalina-verkenningswatervliegtuig]], gestasioneer op die Santa Cruz-eilande, het om 11:03 die vliegdekskepe van die Japannese hoofmag opgespoor. Die Japannese vliegdekskepe was egter ongeveer 355 seemyl (657 km) van die Amerikaanse mag af, net buite die reikafstand van vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe opereer. Kinkaid, wat gehoop het om die afstand te verklein ten einde daardie dag aan te val, het op volspoed na die Japannese vliegdekskepe gestoom en om 14:25 'n aanvalsmag van 23 vliegtuie gelanseer. Die Japannese, wat geweet het dat hulle deur Amerikaanse vliegtuie opgemerk is, maar nie geweet het waar die Amerikaanse vliegdekskepe was nie, het na die noorde gedraai om buite bereik van die Amerikaanse vliegdekskipvliegtuie te bly.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 127.</ref> Die Amerikaanse aanvalsmag het na hulle ondeskeie vliegdekskepe teruggekeer sonder om die Japannese oorlogskepe te vind.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 163–174.</ref>
== Die Slag ==
=== Vliegdekskip aksie op 26 Oktober: eerste aanvalle ===
Om 02:50 op 26 Oktober het die Japannese vlootmagte omgedraai en die vlootmagte van die twee teenstanders het die afstand tussen hulle verklein totdat hulle teen 05:00 slegs 200 seemyl (370 km) van mekaar af was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 186.</ref> Albei kante het verkenningsvliegtuie uitgestuur en hul oorblywende vliegtuie gereed gemaak om aan te val sodra die ander kant se skepe opgespoor is. Hoewel 'n Catalina, toegerus met radar, die Japannese vliegdekskepe om 03:10 opgemerk het, het die verslag Kinkaid eers om 05:12 bereik. Dus, omdat hy geglo het dat die Japannese skepe waarskynlik gedurende die tussenliggende twee uur van posisie verander het, het hy besluit om nie 'n aanvalsmag te stuur nie totdat hy meer juiste inligting oor die posisie van die Japannese skepe ontvang het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 381.</ref>
[[Lêer:Aircraft prepare to launch from Japanese carrier Shōkaku during Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (80-G-176150).jpg|duimnael|Japannese vegvliegtuie en duikbomwerpers op die Shōkaku maak gereed om op te styg vir 'n aanval op Amerikaanse vliegdekskipmagte.]]
Om 06:45 het 'n Amerikaanse verkenningsvliegtuig die vliegdekskepe van Nagumo se hoofmag opgemerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 187.</ref> Om 06:58 het 'n Japannese verkenningsvliegtuig die ligging van Hornet se taakmag gerapporteer.<ref name="Frank">Frank, ''Guadalcanal'', p. 382.</ref> Albei kante het gehaas om eerste die ander aan te val. Die Japanners het eerste daarin geslaag om hul aanvalsmag te laat vertrek; teen 07:40 was 64 vliegtuie, bestaande uit 21 Aichi D3A2 Val-duikbomwerpers, 20 Nakajima B5N2 Kate-torpedobomwerpers, 21 Mitsubishi A6M3 Zero-vegvliegtuie en 2 Nakajima B5N2-verkenningsvliegtuie, op pad na die Hornet.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 191–192.</ref> Hierdie eerste aanval is gelei deur luitenant-kommandeur Shigeharu Murata, terwyl die dekking deur vegvliegtuie gelei is deur die luitenante Ayao Shirane en Saneyasu Hidaka. Ook om 07:40 het twee Amerikaanse SBD-3 Dauntless-verkenningsvliegtuie, wat gereageer het op die vroeëre waarneming van die Japannese vliegdekskepe, opgedaag en 'n duikaanval op die Zuihō uitgevoer. Terwyl die Japannese gevegslugpatrollie besig was om ander Amerikaanse verkenningsvliegtuie weg te hou, kon die twee Amerikaanse vliegtuie die Zuihō met albei hul 500-pond-bomme tref; dit het swaar skade aangerig en verseker dat vliegtuie nie meer op die vliegdekskip se dek kon land nie.<ref name="Frank"/>
Intussen het Kondo vir Abe se agterhoedemag beveel om vinniger te gaan in 'n poging om die Amerikaanse oorlogskepe te onderskep en aan te val. Kondo het ook sy eie voorhoedemag teen volle spoed vorentoe laat beweeg, sodat die Jun'yō se vliegtuie aan die aanvalle op die Amerikaanse skepe kon deelneem. Om 08:10 het die Shōkaku 'n tweede golf aanvalsvliegtuie gelanseer, bestaande uit 19 duikbomwerpers en vyf Zero-vegvliegtuie, en om 08:40 het die Zuikaku 16 torpedobomwerpers en vier Zero-vegvliegtuie gelanseer. Die tweede aanvalsgroep is gelei deur luitenant-kommandeur Mamoru Seki, terwyl die vegvliegtuigdekking deur luitenant Hideki Shingo gelei is. Teen 09:10 was daar dus meer as 100 Japannese vliegtuie op pad om die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 383.</ref>
Die Amerikaanse aanvalsvliegtuie was ongeveer 20 minute agter die Japanners. Omdat hulle van mening was dat 'n vinnige aanval belangriker is as 'n massiewe aanval, en omdat hulle nie genoeg brandstof gehad het om tyd te spandeer aan formasievorming voor die aanval nie, het die Amerikaanse vliegtuie in klein groepe na die Japannese skepe beweeg, in plaas daarvan om in een groot aanvalsmag saam te smelt. Die eerste groep, bestaande uit 15 Douglas SBD Dauntless-duikbomwerpers, 6 Grumman TBF-1 Avenger-torpedobomwerpers en agt Grumman F4F Wildcat-vegvliegtuie, onder bevel van luitenant-kommandeur William J. "Gus" Widhelm van die Hornet, was teen ongeveer 08:00 in die lug. 'n Tweede groep, bestaande uit drie SBD's, nege TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en agt Wildcats van die Enterprise, onder bevel van luitenant-kommandeur John A. Collett, het teen 08:10 vertrek. 'n Derde groep, bestaande uit nege SBD's, tien TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en sewe F4F's van die Hornet, was teen 08:20 op pad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 198–199.</ref>
== Verwysings ==
{{verwysings|3}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Tweede Wêreldoorlog]]
ia2pkujv1rmqgrki39ol5en8i1d76e6
3379298
3379293
2026-11-20T18:27:58Z
Oesjaar
7467
/* Vliegdekskip aksie op 26 Oktober: eerste aanvalle */ Skakel
3379298
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Militêre konflik-en
| conflict = Slag van die Santa Cruzeilande
| image = [[Lêer:USS Enterprise-Bat Santa Cruz.jpg|300px]]
| pushpin_map = Stille Oseaan
| pushpin_relief = 1
| coordinates = {{coord|-8|164|format=dms|display=it}}
| caption = {{USS|Enterprise|CV-6|6}} (middel links) en sy skepe wat hom beskerm gedurende die oorlog, 26 Oktober 1942
| part_of = die [[Slag van Guadalcanal]] van die [[Tweede Wêreldoorlog]]
| date = 25–{{start date and age|1942|10|27|df=y}}
| location = Off the [[Santa Cruz Islands]], Pacific Ocean
| result = Beide kante eis 'n oorwinning; sien [[#Nabetragting|Nabetragting]]
| combatant1 = {{vlagland|Verenigde State|1912}}
| combatant2 = {{vlagland|Japannese Keiserryk}}
| commander1 = {{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[William Halsey Jr.|William Halsey]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Thomas C. Kinkaid]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[George D. Murray|George Murray]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Charles P. Mason]]
| commander2 = {{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Nobutake Kondō]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Chūichi Nagumo]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Hiroaki Abe]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Kakuji Kakuta]]
| strength1 = 2 [[Vliegdekskip|vliegdekskep]]e <br> 1 [[slagskip]] <br> 3 swaar kruisers <br> 3 ligte kruisers <br> 14 [[torpedojaer]]s<br> 136 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 63 [[Grumman F4F Wildcat]]s, 47 [[Douglas SBD Dauntless]], en 26 [[Grumman TBF Avenger]]s. The "136" number doesn't include [[Boeing B-17 Flying Fortress]]es based at [[Espiritu Santo]] (who played a small part in the battle) or any seaplanes in the area.</ref>
| strength2 = 3 vliegdekskepe <br> 1 ligte kruiser <br> 4 slagskepe<ref>''Kongō'', ''Haruna'', ''Hiei'', ''Kirishima''. See {{cite web |url=http://www.navweaps.com/index_oob/OOB_WWII_Pacific/OOB_WWII_Santa-Cruz.htm |title=Order of Battle – Battle of the Santa Cruz Islands |access-date=21 September 2009}}</ref> <br> 8 swaar kruisers <br> 2 ligte kruisers <br> 24 torpedojaers <br> 199 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 87 [[A6M Zero]]s, 68 [[Aichi D3A]] dive bombers, 57 [[Nakajima B5N]] torpedo bombers, and one [[Yokosuka D4Y]] command and control aircraft.</ref>
| casualties1 = 266 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 401; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 456. Breakdown of deaths: ''Hornet'' 118, ''Enterprise'' 44, ''Smith'' 57, ''Porter'' 15, ''Pensacola'' 3, ''South Dakota'' 2, ''Morris'' 1, and 22 aircrew. Four U.S. aircrew members were captured by the Japanese. Total U.S. aircraft losses included 32 Wildcats, 31 SBDs, and 18 TBFs.</ref> <br> [[USS Hornet (CV-8)|1 vliegdekskip gekelder]] <br> 1 torpedojaer gekelder <br> 1 vliegdekskip beskadig <br> 1 slagskip beskadig <br> 1 ligte kruiser beskadig <br> 2 torpedojaers beskadig <br> 81 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 22 sterftes, 4 gevang
| casualties2 = 400–500 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 400–401; Peattie, pp. 180, 339; and Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 454. Japanese deaths from damage to ''Zuihō'' aren't known. Known Japanese deaths are: 60 on ''Shōkaku'', 190 on ''Chikuma'', seven on ''Teruzuki'', and 148 aircrew. Total Japanese aircraft losses included 27 [[Mitsubishi A6M Zero]]s, 40 [[dive bomber]]s, 29 [[torpedo bomber]]s, and 1 [[Yokosuka D4Y]]. The aircrew losses included 55 from ''Shōkaku'', 57 from ''Zuikaku'', 9 from ''Zuihō'', and 27 from ''Junyō''.</ref> <br> 1 vliegdekskip swaar beskadig <br> 1 ligte kruiser swaar beskadig <br> 1 swaar kruiser beskadig <br> 1 torpedojaer beskadig <br> 99 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 148 sterftes
| campaignbox = {{Campaignbox Guadalcanal}} <br> {{Campaignbox Solomons}}
}}
Die '''Slag van die Santa Cruz-eilande''' wat tussen 25 en 27 Oktober 1942 plaasgevind het, was die vierde vliegdekskipgeveg van die Stille Oseaan-veldtog tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Dit was ook die vierde groot vlootbotsing tussen die [[Amerikaanse Vloot]] en die [[Japannese Keiserlike Vloot]] tydens die langdurige en strategies belangrike [[Slag van Guadalcanal|Guadalcanal-veldtog]]. Soos in die slae van die [[Slag van die Koraalsee|Koraalsee]], [[Slag van Midway|Midway]] en die Oostelike [[Salomonseilande]], was die skepe van die twee teenstanders selde in mekaar se sig of binne skootafstand van mekaar. In plaas daarvan is byna alle aanvalle deur albei kante uitgevoer deur vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe of landbasisse gelanseer is.
In 'n poging om die Geallieerde magte van Guadalcanal en nabygeleë eilande te verdryf en 'n einde te bring aan die dooiepunt wat sedert September 1942 bestaan het, het die Keiserlike Japannese Leër 'n groot grondoffensief op Guadalcanal vir 20–25 Oktober 1942 beplan. Ter ondersteuning van hierdie offensief, en met die hoop om met Geallieerde vlootmagte slaags te raak, het Japannese vliegdekskepe en ander groot oorlogskepe na 'n posisie naby die suidelike Salomonseilande beweeg. Vanuit hierdie ligging het die Japannese vlootmagte gehoop om enige Geallieerde (hoofsaaklik VSA) vlootmagte, veral vliegdekskipmagte, wat op die grondoffensief gereageer het, aan te val en beslissend te verslaan. Geallieerde vlootmagte het ook gehoop om die Japannese vlootmagte in die geveg te ontmoet, met dieselfde doelwitte om die dooiepunt te verbreek en hul teenstander beslissend te verslaan.
Die Japannese grondoffensief op Guadalcanal was aan die gang met die Slag om Henderson-veld terwyl die vlootoorlogskepe en vliegtuie van die twee teenstanders mekaar op die oggend van 26 Oktober 1942, net noord van die Santa Cruz-eilande, gekonfronteer het. Na 'n uitruil van lugaanvalle deur vliegdekskepe het Geallieerde oppervlakteskepe van die slagveld teruggetrek met die vliegdekskip [[USS Hornet (CV-8)|USS Hornet]] gekelder, en 'n ander vliegdekskip, [[USS Enterprise]], swaar beskadig. Die deelnemende Japannese vliegdekmagte het ook teruggetrek weens skade aan twee vliegdekskepe, swaar vliegtuigverliese en die Japannese leër se mislukking om Henderson-veld te verower.
Santa Cruz was 'n taktiese oorwinning vir die Japannese, beide wat tonnemaat en beheer oor die see rondom Guadalcanal betref. Die verlies van talle onvervangbare, ervare Japannese lugbemannings het egter op die lang termyn 'n strategiese voordeel vir die Geallieerdes geblyk te wees; die Geallieerdes se verliese aan lugbemannings tydens die geveg was relatief laag en is vinnig aangevul. Die Japannese het op 'n groter, beslissende oorwinning gehoop, en dit ook nodig gehad. Die feit dat die vlootgeveg gewen is net nadat die landgeveg verloor is, het beteken dat die geleentheid om hul oorwinning in die geveg uit te buit, reeds verby was.
== Agtergrond ==
Op 8 Augustus 1942 het Geallieerde magte, hoofsaaklik uit die Verenigde State, geland op Guadalcanal, Tulagi en die Florida-eilande in die Salomonseilande, wat destyds deur Japan beset was. Die landings op die eilande was daarop gemik om te verhoed dat die Japannese dit as basisse gebruik om die toevoerroetes tussen die VSA en Australië te bedreig. Verder moes die eilande beveilig word as vertrekpunte vir 'n veldtog wat ten doel gehad het om uiteindelik die groot Japannese basis by Rabaul te neutraliseer, terwyl dit terselfdertyd die Geallieerdes se veldtog in [[Nieu-Guinee]] sou ondersteun. Hierdie landings het die begin gemerk van die veldtog op Guadalcanal, wat ses maande sou duur.<ref>Hogue, ''Pearl Harbor to Guadalcanal'', pp. 235–236.</ref>
Ná die Slag van die Oostelike Solomoneilande op 24–25 Augustus, waarin die vliegdekskip USS Enterprise swaar beskadig en gedwing is om na [[Pearl Harbor]], Hawaii, te vaar, vir 'n maand van omvangryke herstelwerk, het drie Amerikaanse taakmagte met vliegdekskepe in die Suid-Stille Oseaan-gebied agtergebly. Die taakmagte was gesentreer rondom die vlootvliegdekskepe [[USS Wasp (CV-7)|USS Wasp]], [[USS Saratoga (CV-3)|Saratoga]] en Hornet, tesame met hul onderskeie luggroepe en ondersteunende oppervlakoorlogskepe, insluitend slagskepe, [[kruiser]]s en [[torpedojaer]]s, en was hoofsaaklik gestasioneer tussen die Salomonseilande en die eilande van die Nuwe Hebrides ([[Vanuatu]]). In hierdie operasionele gebied was die vliegdekskepe belas met die beveiliging van die kommunikasielyn tussen die vernaamste Geallieerde basisse in [[Nieu-Kaledonië]] en Espiritu Santo; die ondersteuning van Geallieerde grondmagte op Guadalcanal en Tulagi teen enige Japannese teenaanvalle; die dekking van die beweging van voorradeskepe na Guadalcanal; en die aanval op en vernietiging van enige Japannese oorlogskepe, veral vliegdekskepe, wat binne bereik gekom het.<ref>Hammel, ''Carrier Clash'', p. 106.</ref> Die seegebied waarin die Amerikaanse vliegdekskip-taakmagte geopereer het, is deur Amerikaanse magte ''torpedo kruising''<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 335.</ref> genoem, vanweë die hoë konsentrasie Japannese duikbote in die gebied.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 6–7.</ref>
[[Lêer:USS Wasp (CV-7) brennt.jpg|duimnael|USS Wasp brand nadat dit deur 'n torpedo getref is op 15 September]]
Op 31 Augustus is die USS Saratoga deur die Japannese duikboot I-26 met 'n torpedo getref en was dit vir drie maande buite aksie vir herstelwerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 10–12.</ref><ref>After this incident the then U.S. carrier task force commander [[Frank Jack Fletcher]] was relieved of his command and reassigned to shore duty for the remainder of the war. Frank, ''Guadalcanal'', pp. 204–205</ref>
Op 15 September is die USS Wasp getref deur drie torpedo's wat deur die Japannese duikboot I-19 afgevuur is terwyl dit 'n groot versterkings- en hervoorraadkonvooi na Guadalcanal ondersteun het en amper die Japannese vliegdekskepe Shōkaku en Zuikaku aangeval het, wat onttrek het net voordat die twee teenstanders binne bereik van mekaar se vliegtuie gekom het. Met kragonderbrekings weens torpedoskade kon die Wasp se skadebeheerspanne nie die daaropvolgende groot brande beheer nie, en sy is verlaat en self tot sink gebring.<ref>Evans, ''Japanese Navy'', pp. 179–180; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 24–41.
The battleship {{USS|North Carolina|BB-55|2}} and destroyer {{USS|O'Brien|DD-415|2}} were also hit by torpedoes during the same attack. ''O'Brien'' later sank as a result of the torpedo damage, and ''North Carolina'' was under repair at Pearl Harbor until 16 November 1942.</ref>
Alhoewel die VSA nou slegs een operasionele vliegdekskip, die USS Hornet, in die Suid-Stille Oseaan gehad het, het die Geallieerdes steeds lugoorheersing oor die suidelike Salomonseilande behou danksy hul vliegtuie wat by Henderson Field op Guadalcanal gestasioneer was. Snags egter, wanneer vliegtuie nie doeltreffend kon opereer nie, kon die Japannese hul skepe byna na willekeur rondom Guadalcanal laat beweeg. Gevolglik het 'n dooiepunt in die stryd om Guadalcanal ontstaan: die Geallieerdes het bedags voorrade en versterkings na Guadalcanal gebring, terwyl die Japannese snags dieselfde gedoen het met oorlogskepe, wat deur die Geallieerdes die "Tokyo Express" genoem is. Geen van die twee kante kon egter genoeg troepe op die eiland land om 'n beslissende voordeel te behaal nie. Teen middel Oktober het beide kante ongeveer 'n gelyke aantal troepe op die eiland gehad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 19–21, 84–85.</ref> Die dooiepunt is kortstondig onderbreek deur twee vlootaksies waarby groot skepe betrokke was. In die nag van 11–12 Oktober het 'n Amerikaanse vlootmag 'n Japannese vlootmag, wat op pad was om Henderson Field te bombardeer, onderskep en verslaan tydens die Slag van Kaap Esperance. Maar slegs twee nagte later het 'n Japannese mag, wat die slagskepe Haruna en Kongō ingesluit het, Henderson Field suksesvol gebombardeer; hulle het die meeste van die Amerikaanse vliegtuie daar vernietig en ernstige skade aan die vliegveld se fasiliteite aangerig.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 316–319.</ref>
[[Lêer:EnterpriseWildcat.jpg|duimnael|[[Grumman F4F Wildcat]] op die Enterprise terwyl die skip op 24 Oktober lugoperasies uitvoer]]
Die VSA het twee stappe gedoen om die dooiepunt in die stryd om Guadalcanal te probeer verbreek. Eerstens is herstelwerk aan die USS Enterprise bespoedig sodat sy so gou moontlik na die Suid-Stille Oseaan kon terugkeer. Op 10 Oktober het die USS Enterprise haar nuwe luggroep (Luggroep 10) ontvang, en op 16 Oktober het sy uit Pearl Harbor vertrek. Op 23 Oktober<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 154–155.</ref> het sy in die Suid-Stille Oseaan aangekom en op 24 Oktober, 273 seemyl (506 km) noordoos van Espiritu Santo, by die USS Hornet en die res van die Geallieerde vlootmagte in die Suid-Stille Oseaan aangesluit.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 145.</ref>
Tweedens het admiraal [[Chester W. Nimitz|Chester Nimitz]], die Geallieerde opperbevelhebber van die Stille Oseaan-magte, op 18 Oktober vise-admiraal Robert L. Ghormley deur vise-admiraal William Halsey jr. vervang as bevelvoerder van die Suid-Stille Oseaan-gebied; in hierdie posisie het hy bevel gevoer oor die Geallieerde magte wat by die veldtog in die Salomonseilande betrokke was.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 134.</ref>
Nimitz was van mening dat Ghormley te eng van visie en pessimisties geword het om die Geallieerde magte doeltreffend te lei in die stryd om Guadalcanal. Halsey is na bewering regoor die Amerikaanse vloot gerespekteer as 'n "vegter".<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 334.</ref> Met die aanvaarding van die bevel het Halsey onmiddellik begin om planne te maak om die Japannese vlootmagte in 'n geveg in te lok; hy het aan Nimitz geskryf: "Ek moes feitlik onmiddellik begin terugslaan."<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 150.</ref>
Die Japannese Gekombineerde Vloot het ook gepoog om Geallieerde vlootmagte te betrek in wat gehoop is om 'n beslissende geveg te wees. Twee vloot vliegdekskepe, Hiyō en Jun'yō, sowel as die ligte vliegdekskip Zuihō, het vroeg in Oktober by die hoof Japannese vlootbasis by Truk Atoll aangekom en by Shōkaku en Zuikaku aangesluit. Met vyf vliegdekskepe wat volledig toegerus was met luggroepe, plus hul talle slagskepe, kruisers en torpedojaers, was die Japannese Gekombineerde Vloot, onder leiding van Admiraal Isoroku Yamamoto, vol vertroue dat dit die nederlaag by die Slag van Midway kon vergoed.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 146–149.</ref> Afgesien van 'n paar lugaanvalle op Henderson Field in Oktober, het die Japannese vliegdekskepe en hul ondersteunende oorlogskepe in die noordwestelike gebied van die Salomonseilande gebly, buite die stryd om Guadalcanal, terwyl hulle op 'n geleentheid gewag het om nader te beweeg en die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val. Met die Japannese leër se volgende beplande groot grondaanval op Geallieerde magte op Guadalcanal wat vir 20 Oktober vasgestel is, het Yamamoto se oorlogskepe na die suidelike Salomonseilande begin beweeg om die offensief te ondersteun en gereed te wees om enige vyandelike skepe, veral vliegdekskepe, wat sou naderkom om die Geallieerde verdediging op Guadalcanal te ondersteun, aan te val.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', pp. 124–125. According to Hara, the Japanese believed that U.S. Navy forces were likely to be in the Solomon Islands area because they had read a report from the [[United Press]] dated 20 October that stated that the United States Navy was preparing for a major sea and air battle in the South Pacific.</ref>
== Aanvang ==
Op of omstreeks 11 Oktober het 'n groot Japannese mag, bestaande uit vliegdekskepe, slagskepe en hul begeleidingsvaartuie, uit Truk vertrek vir 'n verlengde operasie ter ondersteuning van 'n offensief op Guadalcanal in Oktober. Op dieselfde dag het 'n groot konvooi met versterkings Guadalcanal bereik, maar 'n mag van swaar kruisers wat ondersteuning moes bied, is verhoed om Henderson Field te bombardeer en het omgedraai in wat bekend geword het as die Slag van Kaap Esperance. Daarna het drie bombardemente gevolg wat tussen 13 Oktober en 16 Oktober deur slagskepe en swaar kruisers uitgevoer is (die swaarste vlootaanval op die vliegveld tydens die veldtog); die eerste en derde hiervan is uitgevoer deur vaartuie wat van vise-admiraal Nobutake Kondō se voorhoedemag afgesonder is. Vanaf middernag op 14 Oktober het nog 'n konvooi, bestaande uit vier vragskepe, die grootste deel van sy vrag afgelaai, insluitend tenks en swaar artillerie.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/Azumasan_t.htm|title=Japanese Transports|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Op 15 Oktober is die torpedojaer Meredith, terwyl dit die sleepboot Vireo, wat 'n voorraadbarg gesleep het, begelei het, deur vliegtuie van die Zuikaku en Shokaku opgemerk en gekelder. Op 17 Oktober het die Hiyō en Jun'yō 'n aanvalsmag gestuur om vervoerskepe naby Lunga Point aan te val, maar hulle het geen skade aangerig nie.<ref name="auto">{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/hiyo.htm|title=Imperial lattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die groot aantal oorlogskepe sou in die waters rondom Guadalcanal bly totdat die gevegte in die Slag van die Santa Cruz-eilande beëindig was, en het aan die einde van Oktober na Truk teruggekeer.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/shokaku.htm|title=Imperial Flattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die vliegdekskip Hiyō, wat onlangs in diens gestel is, was oorspronklik deel van die vloot, maar ’n brand in sy masjienkamer op 21 Oktober het hom genoodsaak om na Truk terug te keer vir herstelwerk.<ref name="auto"/> Op 25 Oktober het 6 bomwerpers en 12 vegvliegtuie van die Jun'yo Henderson-vliegveld aangeval, maar min skade aangerig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
Van 20 tot 25 Oktober het Japannese grondmagte op Guadalcanal probeer om Henderson Field in te neem tydens die Slag om Henderson Field, deur middel van 'n groot aanval op die Amerikaanse verdedigers. Die aanval is afgeslaan, met swaar verliese aan die Japannese kant.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 95–97.</ref> Foutiewelik oortuig dat die Japannese leërmagte Henderson Field ingeneem het, het die Japannese op die oggend van 25 Oktober oorlogskepe vanaf die Shortland-eilande na Guadalcanal gestuur om hul grondmagte op die eiland te ondersteun. Amerikaanse vliegtuie van Henderson Field het die konvooi deur die loop van die dag aangeval; hulle het die ligte kruiser Yura tot sink gebring (met hulp van [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17-vliegtuie]] vanaf Espiritu Santo) en die torpedojaer Akizuki beskadig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
[[Lêer:SantaCruzChart2.jpg|duimnael|Kaart van die Slag van die Santa Cruz-eilande, 26 Oktober 1942. Rooi lyne verteenwoordig Japannese oorlogskipmagte en swart lyne verteenwoordig Amerikaanse vliegdekskipmagte. Genommerde geel kolle verteenwoordig belangrike aksies in die geveg.]]
Ten spyte van die mislukking van die Japannese grondoffensief en die verlies van die Yura, het die res van die Gesamentlike Vloot op 25 Oktober voortgegaan om naby die suidelike Salomonseilande te maneuvreer, in die hoop om die Geallieerde vlootmagte in 'n geveg te betrek. Die Japannese vlootmagte het nou uit vier vliegdekskepe bestaan (twee groot, een medium en een ligte een), die Hiyō het vertrek weens 'n toevallige brand in sy enjinkamer, met 'n gesamentlike vliegtuigsterkte wat ongeveer gelykstaande was aan dié van drie vliegdekskepe van die Shokaku-klas.
Die Japannese vlootmagte was in drie groepe verdeel: die voorhoedemag, bestaande uit die Jun'yō, vier swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van Kondō aan boord van die swaar kruiser Atago, met 'n ondersteuningsgroep bestaande uit twee slagskepe en twee torpedojaers onder bevel van skout-admiraal Takeo Kurita; die hoofmag bestaande uit die Shōkaku, Zuikaku en Zuihō, plus een swaar kruiser en agt torpedojaers, onder bevel van vise-admiraal Chūichi Nagumo aan boord van die Shōkaku en die agterhoedemag bestaande uit twee slagskepe, drie swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van skout-admiraal Hiroaki Abe aan boord van die slagskip Hiei. Benewens sy bevel oor die voorhoedemag, het Kondō ook opgetree as die bevelvoerder van al drie magte.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 374–375.</ref>
Aan die Amerikaanse kant het die taakgroepe van die Hornet en Enterprise (onder bevel van skout-admiraal Thomas Kinkaid) op 25 Oktober na die noorde van die Santa Cruz-eilande beweeg, op soek na die Japannese vlootmagte. Die Amerikaanse oorlogskepe was ontplooi as twee vliegdekskipgroepe, wat ongeveer 10 seemyl (19 km) van mekaar geskei was. 'n Amerikaanse [[Consolidated PBY Catalina|PBY Catalina-verkenningswatervliegtuig]], gestasioneer op die Santa Cruz-eilande, het om 11:03 die vliegdekskepe van die Japannese hoofmag opgespoor. Die Japannese vliegdekskepe was egter ongeveer 355 seemyl (657 km) van die Amerikaanse mag af, net buite die reikafstand van vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe opereer. Kinkaid, wat gehoop het om die afstand te verklein ten einde daardie dag aan te val, het op volspoed na die Japannese vliegdekskepe gestoom en om 14:25 'n aanvalsmag van 23 vliegtuie gelanseer. Die Japannese, wat geweet het dat hulle deur Amerikaanse vliegtuie opgemerk is, maar nie geweet het waar die Amerikaanse vliegdekskepe was nie, het na die noorde gedraai om buite bereik van die Amerikaanse vliegdekskipvliegtuie te bly.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 127.</ref> Die Amerikaanse aanvalsmag het na hulle ondeskeie vliegdekskepe teruggekeer sonder om die Japannese oorlogskepe te vind.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 163–174.</ref>
== Die Slag ==
=== Vliegdekskip aksie op 26 Oktober: eerste aanvalle ===
Om 02:50 op 26 Oktober het die Japannese vlootmagte omgedraai en die vlootmagte van die twee teenstanders het die afstand tussen hulle verklein totdat hulle teen 05:00 slegs 200 seemyl (370 km) van mekaar af was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 186.</ref> Albei kante het verkenningsvliegtuie uitgestuur en hul oorblywende vliegtuie gereed gemaak om aan te val sodra die ander kant se skepe opgespoor is. Hoewel 'n Catalina, toegerus met radar, die Japannese vliegdekskepe om 03:10 opgemerk het, het die verslag Kinkaid eers om 05:12 bereik. Dus, omdat hy geglo het dat die Japannese skepe waarskynlik gedurende die tussenliggende twee uur van posisie verander het, het hy besluit om nie 'n aanvalsmag te stuur nie totdat hy meer juiste inligting oor die posisie van die Japannese skepe ontvang het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 381.</ref>
[[Lêer:Aircraft prepare to launch from Japanese carrier Shōkaku during Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (80-G-176150).jpg|duimnael|Japannese vegvliegtuie en duikbomwerpers op die Shōkaku maak gereed om op te styg vir 'n aanval op Amerikaanse vliegdekskipmagte.]]
Om 06:45 het 'n Amerikaanse verkenningsvliegtuig die vliegdekskepe van Nagumo se hoofmag opgemerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 187.</ref> Om 06:58 het 'n Japannese verkenningsvliegtuig die ligging van Hornet se taakmag gerapporteer.<ref name="Frank">Frank, ''Guadalcanal'', p. 382.</ref> Albei kante het gehaas om eerste die ander aan te val. Die Japanners het eerste daarin geslaag om hul aanvalsmag te laat vertrek; teen 07:40 was 64 vliegtuie, bestaande uit 21 Aichi D3A2 Val-duikbomwerpers, 20 Nakajima B5N2 Kate-torpedobomwerpers, 21 Mitsubishi A6M3 Zero-vegvliegtuie en 2 Nakajima B5N2-verkenningsvliegtuie, op pad na die Hornet.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 191–192.</ref> Hierdie eerste aanval is gelei deur luitenant-kommandeur Shigeharu Murata, terwyl die dekking deur vegvliegtuie gelei is deur die luitenante Ayao Shirane en Saneyasu Hidaka. Ook om 07:40 het twee Amerikaanse SBD-3 Dauntless-verkenningsvliegtuie, wat gereageer het op die vroeëre waarneming van die Japannese vliegdekskepe, opgedaag en 'n duikaanval op die Zuihō uitgevoer. Terwyl die Japannese gevegslugpatrollie besig was om ander Amerikaanse verkenningsvliegtuie weg te hou, kon die twee Amerikaanse vliegtuie die Zuihō met albei hul 500-pond-bomme tref; dit het swaar skade aangerig en verseker dat vliegtuie nie meer op die vliegdekskip se dek kon land nie.<ref name="Frank"/>
Intussen het Kondo vir Abe se agterhoedemag beveel om vinniger te gaan in 'n poging om die Amerikaanse oorlogskepe te onderskep en aan te val. Kondo het ook sy eie voorhoedemag teen volle spoed vorentoe laat beweeg, sodat die Jun'yō se vliegtuie aan die aanvalle op die Amerikaanse skepe kon deelneem. Om 08:10 het die Shōkaku 'n tweede golf aanvalsvliegtuie gelanseer, bestaande uit 19 duikbomwerpers en vyf Zero-vegvliegtuie, en om 08:40 het die Zuikaku 16 torpedobomwerpers en vier Zero-vegvliegtuie gelanseer. Die tweede aanvalsgroep is gelei deur luitenant-kommandeur Mamoru Seki, terwyl die vegvliegtuigdekking deur luitenant Hideki Shingo gelei is. Teen 09:10 was daar dus meer as 100 Japannese vliegtuie op pad om die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 383.</ref>
Die Amerikaanse aanvalsvliegtuie was ongeveer 20 minute agter die Japanners. Omdat hulle van mening was dat 'n vinnige aanval belangriker is as 'n massiewe aanval, en omdat hulle nie genoeg brandstof gehad het om tyd te spandeer aan formasievorming voor die aanval nie, het die Amerikaanse vliegtuie in klein groepe na die Japannese skepe beweeg, in plaas daarvan om in een groot aanvalsmag saam te smelt. Die eerste groep, bestaande uit 15 [[Douglas SBD Dauntless]]-duikbomwerpers, 6 Grumman TBF-1 Avenger-torpedobomwerpers en agt Grumman F4F Wildcat-vegvliegtuie, onder bevel van luitenant-kommandeur William J. "Gus" Widhelm van die Hornet, was teen ongeveer 08:00 in die lug. 'n Tweede groep, bestaande uit drie SBD's, nege TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en agt Wildcats van die Enterprise, onder bevel van luitenant-kommandeur John A. Collett, het teen 08:10 vertrek. 'n Derde groep, bestaande uit nege SBD's, tien TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en sewe F4F's van die Hornet, was teen 08:20 op pad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 198–199.</ref>
== Verwysings ==
{{verwysings|3}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Tweede Wêreldoorlog]]
k1nt255g2fh4ep6vypwl2r692xj7thu
3379302
3379298
2026-11-20T18:29:43Z
Oesjaar
7467
/* Vliegdekskip aksie op 26 Oktober: eerste aanvalle */ Nog 'n skakel...
3379302
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Militêre konflik-en
| conflict = Slag van die Santa Cruzeilande
| image = [[Lêer:USS Enterprise-Bat Santa Cruz.jpg|300px]]
| pushpin_map = Stille Oseaan
| pushpin_relief = 1
| coordinates = {{coord|-8|164|format=dms|display=it}}
| caption = {{USS|Enterprise|CV-6|6}} (middel links) en sy skepe wat hom beskerm gedurende die oorlog, 26 Oktober 1942
| part_of = die [[Slag van Guadalcanal]] van die [[Tweede Wêreldoorlog]]
| date = 25–{{start date and age|1942|10|27|df=y}}
| location = Off the [[Santa Cruz Islands]], Pacific Ocean
| result = Beide kante eis 'n oorwinning; sien [[#Nabetragting|Nabetragting]]
| combatant1 = {{vlagland|Verenigde State|1912}}
| combatant2 = {{vlagland|Japannese Keiserryk}}
| commander1 = {{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[William Halsey Jr.|William Halsey]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Thomas C. Kinkaid]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[George D. Murray|George Murray]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Charles P. Mason]]
| commander2 = {{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Nobutake Kondō]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Chūichi Nagumo]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Hiroaki Abe]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Kakuji Kakuta]]
| strength1 = 2 [[Vliegdekskip|vliegdekskep]]e <br> 1 [[slagskip]] <br> 3 swaar kruisers <br> 3 ligte kruisers <br> 14 [[torpedojaer]]s<br> 136 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 63 [[Grumman F4F Wildcat]]s, 47 [[Douglas SBD Dauntless]], en 26 [[Grumman TBF Avenger]]s. The "136" number doesn't include [[Boeing B-17 Flying Fortress]]es based at [[Espiritu Santo]] (who played a small part in the battle) or any seaplanes in the area.</ref>
| strength2 = 3 vliegdekskepe <br> 1 ligte kruiser <br> 4 slagskepe<ref>''Kongō'', ''Haruna'', ''Hiei'', ''Kirishima''. See {{cite web |url=http://www.navweaps.com/index_oob/OOB_WWII_Pacific/OOB_WWII_Santa-Cruz.htm |title=Order of Battle – Battle of the Santa Cruz Islands |access-date=21 September 2009}}</ref> <br> 8 swaar kruisers <br> 2 ligte kruisers <br> 24 torpedojaers <br> 199 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 87 [[A6M Zero]]s, 68 [[Aichi D3A]] dive bombers, 57 [[Nakajima B5N]] torpedo bombers, and one [[Yokosuka D4Y]] command and control aircraft.</ref>
| casualties1 = 266 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 401; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 456. Breakdown of deaths: ''Hornet'' 118, ''Enterprise'' 44, ''Smith'' 57, ''Porter'' 15, ''Pensacola'' 3, ''South Dakota'' 2, ''Morris'' 1, and 22 aircrew. Four U.S. aircrew members were captured by the Japanese. Total U.S. aircraft losses included 32 Wildcats, 31 SBDs, and 18 TBFs.</ref> <br> [[USS Hornet (CV-8)|1 vliegdekskip gekelder]] <br> 1 torpedojaer gekelder <br> 1 vliegdekskip beskadig <br> 1 slagskip beskadig <br> 1 ligte kruiser beskadig <br> 2 torpedojaers beskadig <br> 81 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 22 sterftes, 4 gevang
| casualties2 = 400–500 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 400–401; Peattie, pp. 180, 339; and Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 454. Japanese deaths from damage to ''Zuihō'' aren't known. Known Japanese deaths are: 60 on ''Shōkaku'', 190 on ''Chikuma'', seven on ''Teruzuki'', and 148 aircrew. Total Japanese aircraft losses included 27 [[Mitsubishi A6M Zero]]s, 40 [[dive bomber]]s, 29 [[torpedo bomber]]s, and 1 [[Yokosuka D4Y]]. The aircrew losses included 55 from ''Shōkaku'', 57 from ''Zuikaku'', 9 from ''Zuihō'', and 27 from ''Junyō''.</ref> <br> 1 vliegdekskip swaar beskadig <br> 1 ligte kruiser swaar beskadig <br> 1 swaar kruiser beskadig <br> 1 torpedojaer beskadig <br> 99 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 148 sterftes
| campaignbox = {{Campaignbox Guadalcanal}} <br> {{Campaignbox Solomons}}
}}
Die '''Slag van die Santa Cruz-eilande''' wat tussen 25 en 27 Oktober 1942 plaasgevind het, was die vierde vliegdekskipgeveg van die Stille Oseaan-veldtog tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Dit was ook die vierde groot vlootbotsing tussen die [[Amerikaanse Vloot]] en die [[Japannese Keiserlike Vloot]] tydens die langdurige en strategies belangrike [[Slag van Guadalcanal|Guadalcanal-veldtog]]. Soos in die slae van die [[Slag van die Koraalsee|Koraalsee]], [[Slag van Midway|Midway]] en die Oostelike [[Salomonseilande]], was die skepe van die twee teenstanders selde in mekaar se sig of binne skootafstand van mekaar. In plaas daarvan is byna alle aanvalle deur albei kante uitgevoer deur vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe of landbasisse gelanseer is.
In 'n poging om die Geallieerde magte van Guadalcanal en nabygeleë eilande te verdryf en 'n einde te bring aan die dooiepunt wat sedert September 1942 bestaan het, het die Keiserlike Japannese Leër 'n groot grondoffensief op Guadalcanal vir 20–25 Oktober 1942 beplan. Ter ondersteuning van hierdie offensief, en met die hoop om met Geallieerde vlootmagte slaags te raak, het Japannese vliegdekskepe en ander groot oorlogskepe na 'n posisie naby die suidelike Salomonseilande beweeg. Vanuit hierdie ligging het die Japannese vlootmagte gehoop om enige Geallieerde (hoofsaaklik VSA) vlootmagte, veral vliegdekskipmagte, wat op die grondoffensief gereageer het, aan te val en beslissend te verslaan. Geallieerde vlootmagte het ook gehoop om die Japannese vlootmagte in die geveg te ontmoet, met dieselfde doelwitte om die dooiepunt te verbreek en hul teenstander beslissend te verslaan.
Die Japannese grondoffensief op Guadalcanal was aan die gang met die Slag om Henderson-veld terwyl die vlootoorlogskepe en vliegtuie van die twee teenstanders mekaar op die oggend van 26 Oktober 1942, net noord van die Santa Cruz-eilande, gekonfronteer het. Na 'n uitruil van lugaanvalle deur vliegdekskepe het Geallieerde oppervlakteskepe van die slagveld teruggetrek met die vliegdekskip [[USS Hornet (CV-8)|USS Hornet]] gekelder, en 'n ander vliegdekskip, [[USS Enterprise]], swaar beskadig. Die deelnemende Japannese vliegdekmagte het ook teruggetrek weens skade aan twee vliegdekskepe, swaar vliegtuigverliese en die Japannese leër se mislukking om Henderson-veld te verower.
Santa Cruz was 'n taktiese oorwinning vir die Japannese, beide wat tonnemaat en beheer oor die see rondom Guadalcanal betref. Die verlies van talle onvervangbare, ervare Japannese lugbemannings het egter op die lang termyn 'n strategiese voordeel vir die Geallieerdes geblyk te wees; die Geallieerdes se verliese aan lugbemannings tydens die geveg was relatief laag en is vinnig aangevul. Die Japannese het op 'n groter, beslissende oorwinning gehoop, en dit ook nodig gehad. Die feit dat die vlootgeveg gewen is net nadat die landgeveg verloor is, het beteken dat die geleentheid om hul oorwinning in die geveg uit te buit, reeds verby was.
== Agtergrond ==
Op 8 Augustus 1942 het Geallieerde magte, hoofsaaklik uit die Verenigde State, geland op Guadalcanal, Tulagi en die Florida-eilande in die Salomonseilande, wat destyds deur Japan beset was. Die landings op die eilande was daarop gemik om te verhoed dat die Japannese dit as basisse gebruik om die toevoerroetes tussen die VSA en Australië te bedreig. Verder moes die eilande beveilig word as vertrekpunte vir 'n veldtog wat ten doel gehad het om uiteindelik die groot Japannese basis by Rabaul te neutraliseer, terwyl dit terselfdertyd die Geallieerdes se veldtog in [[Nieu-Guinee]] sou ondersteun. Hierdie landings het die begin gemerk van die veldtog op Guadalcanal, wat ses maande sou duur.<ref>Hogue, ''Pearl Harbor to Guadalcanal'', pp. 235–236.</ref>
Ná die Slag van die Oostelike Solomoneilande op 24–25 Augustus, waarin die vliegdekskip USS Enterprise swaar beskadig en gedwing is om na [[Pearl Harbor]], Hawaii, te vaar, vir 'n maand van omvangryke herstelwerk, het drie Amerikaanse taakmagte met vliegdekskepe in die Suid-Stille Oseaan-gebied agtergebly. Die taakmagte was gesentreer rondom die vlootvliegdekskepe [[USS Wasp (CV-7)|USS Wasp]], [[USS Saratoga (CV-3)|Saratoga]] en Hornet, tesame met hul onderskeie luggroepe en ondersteunende oppervlakoorlogskepe, insluitend slagskepe, [[kruiser]]s en [[torpedojaer]]s, en was hoofsaaklik gestasioneer tussen die Salomonseilande en die eilande van die Nuwe Hebrides ([[Vanuatu]]). In hierdie operasionele gebied was die vliegdekskepe belas met die beveiliging van die kommunikasielyn tussen die vernaamste Geallieerde basisse in [[Nieu-Kaledonië]] en Espiritu Santo; die ondersteuning van Geallieerde grondmagte op Guadalcanal en Tulagi teen enige Japannese teenaanvalle; die dekking van die beweging van voorradeskepe na Guadalcanal; en die aanval op en vernietiging van enige Japannese oorlogskepe, veral vliegdekskepe, wat binne bereik gekom het.<ref>Hammel, ''Carrier Clash'', p. 106.</ref> Die seegebied waarin die Amerikaanse vliegdekskip-taakmagte geopereer het, is deur Amerikaanse magte ''torpedo kruising''<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 335.</ref> genoem, vanweë die hoë konsentrasie Japannese duikbote in die gebied.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 6–7.</ref>
[[Lêer:USS Wasp (CV-7) brennt.jpg|duimnael|USS Wasp brand nadat dit deur 'n torpedo getref is op 15 September]]
Op 31 Augustus is die USS Saratoga deur die Japannese duikboot I-26 met 'n torpedo getref en was dit vir drie maande buite aksie vir herstelwerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 10–12.</ref><ref>After this incident the then U.S. carrier task force commander [[Frank Jack Fletcher]] was relieved of his command and reassigned to shore duty for the remainder of the war. Frank, ''Guadalcanal'', pp. 204–205</ref>
Op 15 September is die USS Wasp getref deur drie torpedo's wat deur die Japannese duikboot I-19 afgevuur is terwyl dit 'n groot versterkings- en hervoorraadkonvooi na Guadalcanal ondersteun het en amper die Japannese vliegdekskepe Shōkaku en Zuikaku aangeval het, wat onttrek het net voordat die twee teenstanders binne bereik van mekaar se vliegtuie gekom het. Met kragonderbrekings weens torpedoskade kon die Wasp se skadebeheerspanne nie die daaropvolgende groot brande beheer nie, en sy is verlaat en self tot sink gebring.<ref>Evans, ''Japanese Navy'', pp. 179–180; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 24–41.
The battleship {{USS|North Carolina|BB-55|2}} and destroyer {{USS|O'Brien|DD-415|2}} were also hit by torpedoes during the same attack. ''O'Brien'' later sank as a result of the torpedo damage, and ''North Carolina'' was under repair at Pearl Harbor until 16 November 1942.</ref>
Alhoewel die VSA nou slegs een operasionele vliegdekskip, die USS Hornet, in die Suid-Stille Oseaan gehad het, het die Geallieerdes steeds lugoorheersing oor die suidelike Salomonseilande behou danksy hul vliegtuie wat by Henderson Field op Guadalcanal gestasioneer was. Snags egter, wanneer vliegtuie nie doeltreffend kon opereer nie, kon die Japannese hul skepe byna na willekeur rondom Guadalcanal laat beweeg. Gevolglik het 'n dooiepunt in die stryd om Guadalcanal ontstaan: die Geallieerdes het bedags voorrade en versterkings na Guadalcanal gebring, terwyl die Japannese snags dieselfde gedoen het met oorlogskepe, wat deur die Geallieerdes die "Tokyo Express" genoem is. Geen van die twee kante kon egter genoeg troepe op die eiland land om 'n beslissende voordeel te behaal nie. Teen middel Oktober het beide kante ongeveer 'n gelyke aantal troepe op die eiland gehad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 19–21, 84–85.</ref> Die dooiepunt is kortstondig onderbreek deur twee vlootaksies waarby groot skepe betrokke was. In die nag van 11–12 Oktober het 'n Amerikaanse vlootmag 'n Japannese vlootmag, wat op pad was om Henderson Field te bombardeer, onderskep en verslaan tydens die Slag van Kaap Esperance. Maar slegs twee nagte later het 'n Japannese mag, wat die slagskepe Haruna en Kongō ingesluit het, Henderson Field suksesvol gebombardeer; hulle het die meeste van die Amerikaanse vliegtuie daar vernietig en ernstige skade aan die vliegveld se fasiliteite aangerig.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 316–319.</ref>
[[Lêer:EnterpriseWildcat.jpg|duimnael|[[Grumman F4F Wildcat]] op die Enterprise terwyl die skip op 24 Oktober lugoperasies uitvoer]]
Die VSA het twee stappe gedoen om die dooiepunt in die stryd om Guadalcanal te probeer verbreek. Eerstens is herstelwerk aan die USS Enterprise bespoedig sodat sy so gou moontlik na die Suid-Stille Oseaan kon terugkeer. Op 10 Oktober het die USS Enterprise haar nuwe luggroep (Luggroep 10) ontvang, en op 16 Oktober het sy uit Pearl Harbor vertrek. Op 23 Oktober<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 154–155.</ref> het sy in die Suid-Stille Oseaan aangekom en op 24 Oktober, 273 seemyl (506 km) noordoos van Espiritu Santo, by die USS Hornet en die res van die Geallieerde vlootmagte in die Suid-Stille Oseaan aangesluit.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 145.</ref>
Tweedens het admiraal [[Chester W. Nimitz|Chester Nimitz]], die Geallieerde opperbevelhebber van die Stille Oseaan-magte, op 18 Oktober vise-admiraal Robert L. Ghormley deur vise-admiraal William Halsey jr. vervang as bevelvoerder van die Suid-Stille Oseaan-gebied; in hierdie posisie het hy bevel gevoer oor die Geallieerde magte wat by die veldtog in die Salomonseilande betrokke was.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 134.</ref>
Nimitz was van mening dat Ghormley te eng van visie en pessimisties geword het om die Geallieerde magte doeltreffend te lei in die stryd om Guadalcanal. Halsey is na bewering regoor die Amerikaanse vloot gerespekteer as 'n "vegter".<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 334.</ref> Met die aanvaarding van die bevel het Halsey onmiddellik begin om planne te maak om die Japannese vlootmagte in 'n geveg in te lok; hy het aan Nimitz geskryf: "Ek moes feitlik onmiddellik begin terugslaan."<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 150.</ref>
Die Japannese Gekombineerde Vloot het ook gepoog om Geallieerde vlootmagte te betrek in wat gehoop is om 'n beslissende geveg te wees. Twee vloot vliegdekskepe, Hiyō en Jun'yō, sowel as die ligte vliegdekskip Zuihō, het vroeg in Oktober by die hoof Japannese vlootbasis by Truk Atoll aangekom en by Shōkaku en Zuikaku aangesluit. Met vyf vliegdekskepe wat volledig toegerus was met luggroepe, plus hul talle slagskepe, kruisers en torpedojaers, was die Japannese Gekombineerde Vloot, onder leiding van Admiraal Isoroku Yamamoto, vol vertroue dat dit die nederlaag by die Slag van Midway kon vergoed.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 146–149.</ref> Afgesien van 'n paar lugaanvalle op Henderson Field in Oktober, het die Japannese vliegdekskepe en hul ondersteunende oorlogskepe in die noordwestelike gebied van die Salomonseilande gebly, buite die stryd om Guadalcanal, terwyl hulle op 'n geleentheid gewag het om nader te beweeg en die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val. Met die Japannese leër se volgende beplande groot grondaanval op Geallieerde magte op Guadalcanal wat vir 20 Oktober vasgestel is, het Yamamoto se oorlogskepe na die suidelike Salomonseilande begin beweeg om die offensief te ondersteun en gereed te wees om enige vyandelike skepe, veral vliegdekskepe, wat sou naderkom om die Geallieerde verdediging op Guadalcanal te ondersteun, aan te val.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', pp. 124–125. According to Hara, the Japanese believed that U.S. Navy forces were likely to be in the Solomon Islands area because they had read a report from the [[United Press]] dated 20 October that stated that the United States Navy was preparing for a major sea and air battle in the South Pacific.</ref>
== Aanvang ==
Op of omstreeks 11 Oktober het 'n groot Japannese mag, bestaande uit vliegdekskepe, slagskepe en hul begeleidingsvaartuie, uit Truk vertrek vir 'n verlengde operasie ter ondersteuning van 'n offensief op Guadalcanal in Oktober. Op dieselfde dag het 'n groot konvooi met versterkings Guadalcanal bereik, maar 'n mag van swaar kruisers wat ondersteuning moes bied, is verhoed om Henderson Field te bombardeer en het omgedraai in wat bekend geword het as die Slag van Kaap Esperance. Daarna het drie bombardemente gevolg wat tussen 13 Oktober en 16 Oktober deur slagskepe en swaar kruisers uitgevoer is (die swaarste vlootaanval op die vliegveld tydens die veldtog); die eerste en derde hiervan is uitgevoer deur vaartuie wat van vise-admiraal Nobutake Kondō se voorhoedemag afgesonder is. Vanaf middernag op 14 Oktober het nog 'n konvooi, bestaande uit vier vragskepe, die grootste deel van sy vrag afgelaai, insluitend tenks en swaar artillerie.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/Azumasan_t.htm|title=Japanese Transports|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Op 15 Oktober is die torpedojaer Meredith, terwyl dit die sleepboot Vireo, wat 'n voorraadbarg gesleep het, begelei het, deur vliegtuie van die Zuikaku en Shokaku opgemerk en gekelder. Op 17 Oktober het die Hiyō en Jun'yō 'n aanvalsmag gestuur om vervoerskepe naby Lunga Point aan te val, maar hulle het geen skade aangerig nie.<ref name="auto">{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/hiyo.htm|title=Imperial lattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die groot aantal oorlogskepe sou in die waters rondom Guadalcanal bly totdat die gevegte in die Slag van die Santa Cruz-eilande beëindig was, en het aan die einde van Oktober na Truk teruggekeer.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/shokaku.htm|title=Imperial Flattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die vliegdekskip Hiyō, wat onlangs in diens gestel is, was oorspronklik deel van die vloot, maar ’n brand in sy masjienkamer op 21 Oktober het hom genoodsaak om na Truk terug te keer vir herstelwerk.<ref name="auto"/> Op 25 Oktober het 6 bomwerpers en 12 vegvliegtuie van die Jun'yo Henderson-vliegveld aangeval, maar min skade aangerig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
Van 20 tot 25 Oktober het Japannese grondmagte op Guadalcanal probeer om Henderson Field in te neem tydens die Slag om Henderson Field, deur middel van 'n groot aanval op die Amerikaanse verdedigers. Die aanval is afgeslaan, met swaar verliese aan die Japannese kant.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 95–97.</ref> Foutiewelik oortuig dat die Japannese leërmagte Henderson Field ingeneem het, het die Japannese op die oggend van 25 Oktober oorlogskepe vanaf die Shortland-eilande na Guadalcanal gestuur om hul grondmagte op die eiland te ondersteun. Amerikaanse vliegtuie van Henderson Field het die konvooi deur die loop van die dag aangeval; hulle het die ligte kruiser Yura tot sink gebring (met hulp van [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17-vliegtuie]] vanaf Espiritu Santo) en die torpedojaer Akizuki beskadig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
[[Lêer:SantaCruzChart2.jpg|duimnael|Kaart van die Slag van die Santa Cruz-eilande, 26 Oktober 1942. Rooi lyne verteenwoordig Japannese oorlogskipmagte en swart lyne verteenwoordig Amerikaanse vliegdekskipmagte. Genommerde geel kolle verteenwoordig belangrike aksies in die geveg.]]
Ten spyte van die mislukking van die Japannese grondoffensief en die verlies van die Yura, het die res van die Gesamentlike Vloot op 25 Oktober voortgegaan om naby die suidelike Salomonseilande te maneuvreer, in die hoop om die Geallieerde vlootmagte in 'n geveg te betrek. Die Japannese vlootmagte het nou uit vier vliegdekskepe bestaan (twee groot, een medium en een ligte een), die Hiyō het vertrek weens 'n toevallige brand in sy enjinkamer, met 'n gesamentlike vliegtuigsterkte wat ongeveer gelykstaande was aan dié van drie vliegdekskepe van die Shokaku-klas.
Die Japannese vlootmagte was in drie groepe verdeel: die voorhoedemag, bestaande uit die Jun'yō, vier swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van Kondō aan boord van die swaar kruiser Atago, met 'n ondersteuningsgroep bestaande uit twee slagskepe en twee torpedojaers onder bevel van skout-admiraal Takeo Kurita; die hoofmag bestaande uit die Shōkaku, Zuikaku en Zuihō, plus een swaar kruiser en agt torpedojaers, onder bevel van vise-admiraal Chūichi Nagumo aan boord van die Shōkaku en die agterhoedemag bestaande uit twee slagskepe, drie swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van skout-admiraal Hiroaki Abe aan boord van die slagskip Hiei. Benewens sy bevel oor die voorhoedemag, het Kondō ook opgetree as die bevelvoerder van al drie magte.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 374–375.</ref>
Aan die Amerikaanse kant het die taakgroepe van die Hornet en Enterprise (onder bevel van skout-admiraal Thomas Kinkaid) op 25 Oktober na die noorde van die Santa Cruz-eilande beweeg, op soek na die Japannese vlootmagte. Die Amerikaanse oorlogskepe was ontplooi as twee vliegdekskipgroepe, wat ongeveer 10 seemyl (19 km) van mekaar geskei was. 'n Amerikaanse [[Consolidated PBY Catalina|PBY Catalina-verkenningswatervliegtuig]], gestasioneer op die Santa Cruz-eilande, het om 11:03 die vliegdekskepe van die Japannese hoofmag opgespoor. Die Japannese vliegdekskepe was egter ongeveer 355 seemyl (657 km) van die Amerikaanse mag af, net buite die reikafstand van vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe opereer. Kinkaid, wat gehoop het om die afstand te verklein ten einde daardie dag aan te val, het op volspoed na die Japannese vliegdekskepe gestoom en om 14:25 'n aanvalsmag van 23 vliegtuie gelanseer. Die Japannese, wat geweet het dat hulle deur Amerikaanse vliegtuie opgemerk is, maar nie geweet het waar die Amerikaanse vliegdekskepe was nie, het na die noorde gedraai om buite bereik van die Amerikaanse vliegdekskipvliegtuie te bly.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 127.</ref> Die Amerikaanse aanvalsmag het na hulle ondeskeie vliegdekskepe teruggekeer sonder om die Japannese oorlogskepe te vind.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 163–174.</ref>
== Die Slag ==
=== Vliegdekskip aksie op 26 Oktober: eerste aanvalle ===
Om 02:50 op 26 Oktober het die Japannese vlootmagte omgedraai en die vlootmagte van die twee teenstanders het die afstand tussen hulle verklein totdat hulle teen 05:00 slegs 200 seemyl (370 km) van mekaar af was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 186.</ref> Albei kante het verkenningsvliegtuie uitgestuur en hul oorblywende vliegtuie gereed gemaak om aan te val sodra die ander kant se skepe opgespoor is. Hoewel 'n Catalina, toegerus met radar, die Japannese vliegdekskepe om 03:10 opgemerk het, het die verslag Kinkaid eers om 05:12 bereik. Dus, omdat hy geglo het dat die Japannese skepe waarskynlik gedurende die tussenliggende twee uur van posisie verander het, het hy besluit om nie 'n aanvalsmag te stuur nie totdat hy meer juiste inligting oor die posisie van die Japannese skepe ontvang het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 381.</ref>
[[Lêer:Aircraft prepare to launch from Japanese carrier Shōkaku during Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (80-G-176150).jpg|duimnael|Japannese vegvliegtuie en duikbomwerpers op die Shōkaku maak gereed om op te styg vir 'n aanval op Amerikaanse vliegdekskipmagte.]]
Om 06:45 het 'n Amerikaanse verkenningsvliegtuig die vliegdekskepe van Nagumo se hoofmag opgemerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 187.</ref> Om 06:58 het 'n Japannese verkenningsvliegtuig die ligging van Hornet se taakmag gerapporteer.<ref name="Frank">Frank, ''Guadalcanal'', p. 382.</ref> Albei kante het gehaas om eerste die ander aan te val. Die Japanners het eerste daarin geslaag om hul aanvalsmag te laat vertrek; teen 07:40 was 64 vliegtuie, bestaande uit 21 Aichi D3A2 Val-duikbomwerpers, 20 Nakajima B5N2 Kate-torpedobomwerpers, 21 Mitsubishi A6M3 Zero-vegvliegtuie en 2 Nakajima B5N2-verkenningsvliegtuie, op pad na die Hornet.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 191–192.</ref> Hierdie eerste aanval is gelei deur luitenant-kommandeur Shigeharu Murata, terwyl die dekking deur vegvliegtuie gelei is deur die luitenante Ayao Shirane en Saneyasu Hidaka. Ook om 07:40 het twee Amerikaanse SBD-3 Dauntless-verkenningsvliegtuie, wat gereageer het op die vroeëre waarneming van die Japannese vliegdekskepe, opgedaag en 'n duikaanval op die Zuihō uitgevoer. Terwyl die Japannese gevegslugpatrollie besig was om ander Amerikaanse verkenningsvliegtuie weg te hou, kon die twee Amerikaanse vliegtuie die Zuihō met albei hul 500-pond-bomme tref; dit het swaar skade aangerig en verseker dat vliegtuie nie meer op die vliegdekskip se dek kon land nie.<ref name="Frank"/>
Intussen het Kondo vir Abe se agterhoedemag beveel om vinniger te gaan in 'n poging om die Amerikaanse oorlogskepe te onderskep en aan te val. Kondo het ook sy eie voorhoedemag teen volle spoed vorentoe laat beweeg, sodat die Jun'yō se vliegtuie aan die aanvalle op die Amerikaanse skepe kon deelneem. Om 08:10 het die Shōkaku 'n tweede golf aanvalsvliegtuie gelanseer, bestaande uit 19 duikbomwerpers en vyf Zero-vegvliegtuie, en om 08:40 het die Zuikaku 16 torpedobomwerpers en vier Zero-vegvliegtuie gelanseer. Die tweede aanvalsgroep is gelei deur luitenant-kommandeur Mamoru Seki, terwyl die vegvliegtuigdekking deur luitenant Hideki Shingo gelei is. Teen 09:10 was daar dus meer as 100 Japannese vliegtuie op pad om die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 383.</ref>
Die Amerikaanse aanvalsvliegtuie was ongeveer 20 minute agter die Japanners. Omdat hulle van mening was dat 'n vinnige aanval belangriker is as 'n massiewe aanval, en omdat hulle nie genoeg brandstof gehad het om tyd te spandeer aan formasievorming voor die aanval nie, het die Amerikaanse vliegtuie in klein groepe na die Japannese skepe beweeg, in plaas daarvan om in een groot aanvalsmag saam te smelt. Die eerste groep, bestaande uit 15 [[Douglas SBD Dauntless]]-duikbomwerpers, 6 [[Grumman TBF Avenger]]-torpedobomwerpers en agt Grumman F4F Wildcat-vegvliegtuie, onder bevel van luitenant-kommandeur William J. "Gus" Widhelm van die Hornet, was teen ongeveer 08:00 in die lug. 'n Tweede groep, bestaande uit drie SBD's, nege TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en agt Wildcats van die Enterprise, onder bevel van luitenant-kommandeur John A. Collett, het teen 08:10 vertrek. 'n Derde groep, bestaande uit nege SBD's, tien TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en sewe F4F's van die Hornet, was teen 08:20 op pad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 198–199.</ref>
== Verwysings ==
{{verwysings|3}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Tweede Wêreldoorlog]]
07i9gwm1xmasnp7nki6jar665zivukk
3379304
3379302
2026-11-20T18:30:18Z
Oesjaar
7467
/* Vliegdekskip aksie op 26 Oktober: eerste aanvalle */ Skakel
3379304
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Militêre konflik-en
| conflict = Slag van die Santa Cruzeilande
| image = [[Lêer:USS Enterprise-Bat Santa Cruz.jpg|300px]]
| pushpin_map = Stille Oseaan
| pushpin_relief = 1
| coordinates = {{coord|-8|164|format=dms|display=it}}
| caption = {{USS|Enterprise|CV-6|6}} (middel links) en sy skepe wat hom beskerm gedurende die oorlog, 26 Oktober 1942
| part_of = die [[Slag van Guadalcanal]] van die [[Tweede Wêreldoorlog]]
| date = 25–{{start date and age|1942|10|27|df=y}}
| location = Off the [[Santa Cruz Islands]], Pacific Ocean
| result = Beide kante eis 'n oorwinning; sien [[#Nabetragting|Nabetragting]]
| combatant1 = {{vlagland|Verenigde State|1912}}
| combatant2 = {{vlagland|Japannese Keiserryk}}
| commander1 = {{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[William Halsey Jr.|William Halsey]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Thomas C. Kinkaid]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[George D. Murray|George Murray]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Charles P. Mason]]
| commander2 = {{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Nobutake Kondō]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Chūichi Nagumo]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Hiroaki Abe]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Kakuji Kakuta]]
| strength1 = 2 [[Vliegdekskip|vliegdekskep]]e <br> 1 [[slagskip]] <br> 3 swaar kruisers <br> 3 ligte kruisers <br> 14 [[torpedojaer]]s<br> 136 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 63 [[Grumman F4F Wildcat]]s, 47 [[Douglas SBD Dauntless]], en 26 [[Grumman TBF Avenger]]s. The "136" number doesn't include [[Boeing B-17 Flying Fortress]]es based at [[Espiritu Santo]] (who played a small part in the battle) or any seaplanes in the area.</ref>
| strength2 = 3 vliegdekskepe <br> 1 ligte kruiser <br> 4 slagskepe<ref>''Kongō'', ''Haruna'', ''Hiei'', ''Kirishima''. See {{cite web |url=http://www.navweaps.com/index_oob/OOB_WWII_Pacific/OOB_WWII_Santa-Cruz.htm |title=Order of Battle – Battle of the Santa Cruz Islands |access-date=21 September 2009}}</ref> <br> 8 swaar kruisers <br> 2 ligte kruisers <br> 24 torpedojaers <br> 199 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 87 [[A6M Zero]]s, 68 [[Aichi D3A]] dive bombers, 57 [[Nakajima B5N]] torpedo bombers, and one [[Yokosuka D4Y]] command and control aircraft.</ref>
| casualties1 = 266 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 401; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 456. Breakdown of deaths: ''Hornet'' 118, ''Enterprise'' 44, ''Smith'' 57, ''Porter'' 15, ''Pensacola'' 3, ''South Dakota'' 2, ''Morris'' 1, and 22 aircrew. Four U.S. aircrew members were captured by the Japanese. Total U.S. aircraft losses included 32 Wildcats, 31 SBDs, and 18 TBFs.</ref> <br> [[USS Hornet (CV-8)|1 vliegdekskip gekelder]] <br> 1 torpedojaer gekelder <br> 1 vliegdekskip beskadig <br> 1 slagskip beskadig <br> 1 ligte kruiser beskadig <br> 2 torpedojaers beskadig <br> 81 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 22 sterftes, 4 gevang
| casualties2 = 400–500 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 400–401; Peattie, pp. 180, 339; and Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 454. Japanese deaths from damage to ''Zuihō'' aren't known. Known Japanese deaths are: 60 on ''Shōkaku'', 190 on ''Chikuma'', seven on ''Teruzuki'', and 148 aircrew. Total Japanese aircraft losses included 27 [[Mitsubishi A6M Zero]]s, 40 [[dive bomber]]s, 29 [[torpedo bomber]]s, and 1 [[Yokosuka D4Y]]. The aircrew losses included 55 from ''Shōkaku'', 57 from ''Zuikaku'', 9 from ''Zuihō'', and 27 from ''Junyō''.</ref> <br> 1 vliegdekskip swaar beskadig <br> 1 ligte kruiser swaar beskadig <br> 1 swaar kruiser beskadig <br> 1 torpedojaer beskadig <br> 99 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 148 sterftes
| campaignbox = {{Campaignbox Guadalcanal}} <br> {{Campaignbox Solomons}}
}}
Die '''Slag van die Santa Cruz-eilande''' wat tussen 25 en 27 Oktober 1942 plaasgevind het, was die vierde vliegdekskipgeveg van die Stille Oseaan-veldtog tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Dit was ook die vierde groot vlootbotsing tussen die [[Amerikaanse Vloot]] en die [[Japannese Keiserlike Vloot]] tydens die langdurige en strategies belangrike [[Slag van Guadalcanal|Guadalcanal-veldtog]]. Soos in die slae van die [[Slag van die Koraalsee|Koraalsee]], [[Slag van Midway|Midway]] en die Oostelike [[Salomonseilande]], was die skepe van die twee teenstanders selde in mekaar se sig of binne skootafstand van mekaar. In plaas daarvan is byna alle aanvalle deur albei kante uitgevoer deur vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe of landbasisse gelanseer is.
In 'n poging om die Geallieerde magte van Guadalcanal en nabygeleë eilande te verdryf en 'n einde te bring aan die dooiepunt wat sedert September 1942 bestaan het, het die Keiserlike Japannese Leër 'n groot grondoffensief op Guadalcanal vir 20–25 Oktober 1942 beplan. Ter ondersteuning van hierdie offensief, en met die hoop om met Geallieerde vlootmagte slaags te raak, het Japannese vliegdekskepe en ander groot oorlogskepe na 'n posisie naby die suidelike Salomonseilande beweeg. Vanuit hierdie ligging het die Japannese vlootmagte gehoop om enige Geallieerde (hoofsaaklik VSA) vlootmagte, veral vliegdekskipmagte, wat op die grondoffensief gereageer het, aan te val en beslissend te verslaan. Geallieerde vlootmagte het ook gehoop om die Japannese vlootmagte in die geveg te ontmoet, met dieselfde doelwitte om die dooiepunt te verbreek en hul teenstander beslissend te verslaan.
Die Japannese grondoffensief op Guadalcanal was aan die gang met die Slag om Henderson-veld terwyl die vlootoorlogskepe en vliegtuie van die twee teenstanders mekaar op die oggend van 26 Oktober 1942, net noord van die Santa Cruz-eilande, gekonfronteer het. Na 'n uitruil van lugaanvalle deur vliegdekskepe het Geallieerde oppervlakteskepe van die slagveld teruggetrek met die vliegdekskip [[USS Hornet (CV-8)|USS Hornet]] gekelder, en 'n ander vliegdekskip, [[USS Enterprise]], swaar beskadig. Die deelnemende Japannese vliegdekmagte het ook teruggetrek weens skade aan twee vliegdekskepe, swaar vliegtuigverliese en die Japannese leër se mislukking om Henderson-veld te verower.
Santa Cruz was 'n taktiese oorwinning vir die Japannese, beide wat tonnemaat en beheer oor die see rondom Guadalcanal betref. Die verlies van talle onvervangbare, ervare Japannese lugbemannings het egter op die lang termyn 'n strategiese voordeel vir die Geallieerdes geblyk te wees; die Geallieerdes se verliese aan lugbemannings tydens die geveg was relatief laag en is vinnig aangevul. Die Japannese het op 'n groter, beslissende oorwinning gehoop, en dit ook nodig gehad. Die feit dat die vlootgeveg gewen is net nadat die landgeveg verloor is, het beteken dat die geleentheid om hul oorwinning in die geveg uit te buit, reeds verby was.
== Agtergrond ==
Op 8 Augustus 1942 het Geallieerde magte, hoofsaaklik uit die Verenigde State, geland op Guadalcanal, Tulagi en die Florida-eilande in die Salomonseilande, wat destyds deur Japan beset was. Die landings op die eilande was daarop gemik om te verhoed dat die Japannese dit as basisse gebruik om die toevoerroetes tussen die VSA en Australië te bedreig. Verder moes die eilande beveilig word as vertrekpunte vir 'n veldtog wat ten doel gehad het om uiteindelik die groot Japannese basis by Rabaul te neutraliseer, terwyl dit terselfdertyd die Geallieerdes se veldtog in [[Nieu-Guinee]] sou ondersteun. Hierdie landings het die begin gemerk van die veldtog op Guadalcanal, wat ses maande sou duur.<ref>Hogue, ''Pearl Harbor to Guadalcanal'', pp. 235–236.</ref>
Ná die Slag van die Oostelike Solomoneilande op 24–25 Augustus, waarin die vliegdekskip USS Enterprise swaar beskadig en gedwing is om na [[Pearl Harbor]], Hawaii, te vaar, vir 'n maand van omvangryke herstelwerk, het drie Amerikaanse taakmagte met vliegdekskepe in die Suid-Stille Oseaan-gebied agtergebly. Die taakmagte was gesentreer rondom die vlootvliegdekskepe [[USS Wasp (CV-7)|USS Wasp]], [[USS Saratoga (CV-3)|Saratoga]] en Hornet, tesame met hul onderskeie luggroepe en ondersteunende oppervlakoorlogskepe, insluitend slagskepe, [[kruiser]]s en [[torpedojaer]]s, en was hoofsaaklik gestasioneer tussen die Salomonseilande en die eilande van die Nuwe Hebrides ([[Vanuatu]]). In hierdie operasionele gebied was die vliegdekskepe belas met die beveiliging van die kommunikasielyn tussen die vernaamste Geallieerde basisse in [[Nieu-Kaledonië]] en Espiritu Santo; die ondersteuning van Geallieerde grondmagte op Guadalcanal en Tulagi teen enige Japannese teenaanvalle; die dekking van die beweging van voorradeskepe na Guadalcanal; en die aanval op en vernietiging van enige Japannese oorlogskepe, veral vliegdekskepe, wat binne bereik gekom het.<ref>Hammel, ''Carrier Clash'', p. 106.</ref> Die seegebied waarin die Amerikaanse vliegdekskip-taakmagte geopereer het, is deur Amerikaanse magte ''torpedo kruising''<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 335.</ref> genoem, vanweë die hoë konsentrasie Japannese duikbote in die gebied.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 6–7.</ref>
[[Lêer:USS Wasp (CV-7) brennt.jpg|duimnael|USS Wasp brand nadat dit deur 'n torpedo getref is op 15 September]]
Op 31 Augustus is die USS Saratoga deur die Japannese duikboot I-26 met 'n torpedo getref en was dit vir drie maande buite aksie vir herstelwerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 10–12.</ref><ref>After this incident the then U.S. carrier task force commander [[Frank Jack Fletcher]] was relieved of his command and reassigned to shore duty for the remainder of the war. Frank, ''Guadalcanal'', pp. 204–205</ref>
Op 15 September is die USS Wasp getref deur drie torpedo's wat deur die Japannese duikboot I-19 afgevuur is terwyl dit 'n groot versterkings- en hervoorraadkonvooi na Guadalcanal ondersteun het en amper die Japannese vliegdekskepe Shōkaku en Zuikaku aangeval het, wat onttrek het net voordat die twee teenstanders binne bereik van mekaar se vliegtuie gekom het. Met kragonderbrekings weens torpedoskade kon die Wasp se skadebeheerspanne nie die daaropvolgende groot brande beheer nie, en sy is verlaat en self tot sink gebring.<ref>Evans, ''Japanese Navy'', pp. 179–180; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 24–41.
The battleship {{USS|North Carolina|BB-55|2}} and destroyer {{USS|O'Brien|DD-415|2}} were also hit by torpedoes during the same attack. ''O'Brien'' later sank as a result of the torpedo damage, and ''North Carolina'' was under repair at Pearl Harbor until 16 November 1942.</ref>
Alhoewel die VSA nou slegs een operasionele vliegdekskip, die USS Hornet, in die Suid-Stille Oseaan gehad het, het die Geallieerdes steeds lugoorheersing oor die suidelike Salomonseilande behou danksy hul vliegtuie wat by Henderson Field op Guadalcanal gestasioneer was. Snags egter, wanneer vliegtuie nie doeltreffend kon opereer nie, kon die Japannese hul skepe byna na willekeur rondom Guadalcanal laat beweeg. Gevolglik het 'n dooiepunt in die stryd om Guadalcanal ontstaan: die Geallieerdes het bedags voorrade en versterkings na Guadalcanal gebring, terwyl die Japannese snags dieselfde gedoen het met oorlogskepe, wat deur die Geallieerdes die "Tokyo Express" genoem is. Geen van die twee kante kon egter genoeg troepe op die eiland land om 'n beslissende voordeel te behaal nie. Teen middel Oktober het beide kante ongeveer 'n gelyke aantal troepe op die eiland gehad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 19–21, 84–85.</ref> Die dooiepunt is kortstondig onderbreek deur twee vlootaksies waarby groot skepe betrokke was. In die nag van 11–12 Oktober het 'n Amerikaanse vlootmag 'n Japannese vlootmag, wat op pad was om Henderson Field te bombardeer, onderskep en verslaan tydens die Slag van Kaap Esperance. Maar slegs twee nagte later het 'n Japannese mag, wat die slagskepe Haruna en Kongō ingesluit het, Henderson Field suksesvol gebombardeer; hulle het die meeste van die Amerikaanse vliegtuie daar vernietig en ernstige skade aan die vliegveld se fasiliteite aangerig.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 316–319.</ref>
[[Lêer:EnterpriseWildcat.jpg|duimnael|[[Grumman F4F Wildcat]] op die Enterprise terwyl die skip op 24 Oktober lugoperasies uitvoer]]
Die VSA het twee stappe gedoen om die dooiepunt in die stryd om Guadalcanal te probeer verbreek. Eerstens is herstelwerk aan die USS Enterprise bespoedig sodat sy so gou moontlik na die Suid-Stille Oseaan kon terugkeer. Op 10 Oktober het die USS Enterprise haar nuwe luggroep (Luggroep 10) ontvang, en op 16 Oktober het sy uit Pearl Harbor vertrek. Op 23 Oktober<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 154–155.</ref> het sy in die Suid-Stille Oseaan aangekom en op 24 Oktober, 273 seemyl (506 km) noordoos van Espiritu Santo, by die USS Hornet en die res van die Geallieerde vlootmagte in die Suid-Stille Oseaan aangesluit.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 145.</ref>
Tweedens het admiraal [[Chester W. Nimitz|Chester Nimitz]], die Geallieerde opperbevelhebber van die Stille Oseaan-magte, op 18 Oktober vise-admiraal Robert L. Ghormley deur vise-admiraal William Halsey jr. vervang as bevelvoerder van die Suid-Stille Oseaan-gebied; in hierdie posisie het hy bevel gevoer oor die Geallieerde magte wat by die veldtog in die Salomonseilande betrokke was.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 134.</ref>
Nimitz was van mening dat Ghormley te eng van visie en pessimisties geword het om die Geallieerde magte doeltreffend te lei in die stryd om Guadalcanal. Halsey is na bewering regoor die Amerikaanse vloot gerespekteer as 'n "vegter".<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 334.</ref> Met die aanvaarding van die bevel het Halsey onmiddellik begin om planne te maak om die Japannese vlootmagte in 'n geveg in te lok; hy het aan Nimitz geskryf: "Ek moes feitlik onmiddellik begin terugslaan."<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 150.</ref>
Die Japannese Gekombineerde Vloot het ook gepoog om Geallieerde vlootmagte te betrek in wat gehoop is om 'n beslissende geveg te wees. Twee vloot vliegdekskepe, Hiyō en Jun'yō, sowel as die ligte vliegdekskip Zuihō, het vroeg in Oktober by die hoof Japannese vlootbasis by Truk Atoll aangekom en by Shōkaku en Zuikaku aangesluit. Met vyf vliegdekskepe wat volledig toegerus was met luggroepe, plus hul talle slagskepe, kruisers en torpedojaers, was die Japannese Gekombineerde Vloot, onder leiding van Admiraal Isoroku Yamamoto, vol vertroue dat dit die nederlaag by die Slag van Midway kon vergoed.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 146–149.</ref> Afgesien van 'n paar lugaanvalle op Henderson Field in Oktober, het die Japannese vliegdekskepe en hul ondersteunende oorlogskepe in die noordwestelike gebied van die Salomonseilande gebly, buite die stryd om Guadalcanal, terwyl hulle op 'n geleentheid gewag het om nader te beweeg en die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val. Met die Japannese leër se volgende beplande groot grondaanval op Geallieerde magte op Guadalcanal wat vir 20 Oktober vasgestel is, het Yamamoto se oorlogskepe na die suidelike Salomonseilande begin beweeg om die offensief te ondersteun en gereed te wees om enige vyandelike skepe, veral vliegdekskepe, wat sou naderkom om die Geallieerde verdediging op Guadalcanal te ondersteun, aan te val.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', pp. 124–125. According to Hara, the Japanese believed that U.S. Navy forces were likely to be in the Solomon Islands area because they had read a report from the [[United Press]] dated 20 October that stated that the United States Navy was preparing for a major sea and air battle in the South Pacific.</ref>
== Aanvang ==
Op of omstreeks 11 Oktober het 'n groot Japannese mag, bestaande uit vliegdekskepe, slagskepe en hul begeleidingsvaartuie, uit Truk vertrek vir 'n verlengde operasie ter ondersteuning van 'n offensief op Guadalcanal in Oktober. Op dieselfde dag het 'n groot konvooi met versterkings Guadalcanal bereik, maar 'n mag van swaar kruisers wat ondersteuning moes bied, is verhoed om Henderson Field te bombardeer en het omgedraai in wat bekend geword het as die Slag van Kaap Esperance. Daarna het drie bombardemente gevolg wat tussen 13 Oktober en 16 Oktober deur slagskepe en swaar kruisers uitgevoer is (die swaarste vlootaanval op die vliegveld tydens die veldtog); die eerste en derde hiervan is uitgevoer deur vaartuie wat van vise-admiraal Nobutake Kondō se voorhoedemag afgesonder is. Vanaf middernag op 14 Oktober het nog 'n konvooi, bestaande uit vier vragskepe, die grootste deel van sy vrag afgelaai, insluitend tenks en swaar artillerie.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/Azumasan_t.htm|title=Japanese Transports|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Op 15 Oktober is die torpedojaer Meredith, terwyl dit die sleepboot Vireo, wat 'n voorraadbarg gesleep het, begelei het, deur vliegtuie van die Zuikaku en Shokaku opgemerk en gekelder. Op 17 Oktober het die Hiyō en Jun'yō 'n aanvalsmag gestuur om vervoerskepe naby Lunga Point aan te val, maar hulle het geen skade aangerig nie.<ref name="auto">{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/hiyo.htm|title=Imperial lattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die groot aantal oorlogskepe sou in die waters rondom Guadalcanal bly totdat die gevegte in die Slag van die Santa Cruz-eilande beëindig was, en het aan die einde van Oktober na Truk teruggekeer.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/shokaku.htm|title=Imperial Flattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die vliegdekskip Hiyō, wat onlangs in diens gestel is, was oorspronklik deel van die vloot, maar ’n brand in sy masjienkamer op 21 Oktober het hom genoodsaak om na Truk terug te keer vir herstelwerk.<ref name="auto"/> Op 25 Oktober het 6 bomwerpers en 12 vegvliegtuie van die Jun'yo Henderson-vliegveld aangeval, maar min skade aangerig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
Van 20 tot 25 Oktober het Japannese grondmagte op Guadalcanal probeer om Henderson Field in te neem tydens die Slag om Henderson Field, deur middel van 'n groot aanval op die Amerikaanse verdedigers. Die aanval is afgeslaan, met swaar verliese aan die Japannese kant.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 95–97.</ref> Foutiewelik oortuig dat die Japannese leërmagte Henderson Field ingeneem het, het die Japannese op die oggend van 25 Oktober oorlogskepe vanaf die Shortland-eilande na Guadalcanal gestuur om hul grondmagte op die eiland te ondersteun. Amerikaanse vliegtuie van Henderson Field het die konvooi deur die loop van die dag aangeval; hulle het die ligte kruiser Yura tot sink gebring (met hulp van [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17-vliegtuie]] vanaf Espiritu Santo) en die torpedojaer Akizuki beskadig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
[[Lêer:SantaCruzChart2.jpg|duimnael|Kaart van die Slag van die Santa Cruz-eilande, 26 Oktober 1942. Rooi lyne verteenwoordig Japannese oorlogskipmagte en swart lyne verteenwoordig Amerikaanse vliegdekskipmagte. Genommerde geel kolle verteenwoordig belangrike aksies in die geveg.]]
Ten spyte van die mislukking van die Japannese grondoffensief en die verlies van die Yura, het die res van die Gesamentlike Vloot op 25 Oktober voortgegaan om naby die suidelike Salomonseilande te maneuvreer, in die hoop om die Geallieerde vlootmagte in 'n geveg te betrek. Die Japannese vlootmagte het nou uit vier vliegdekskepe bestaan (twee groot, een medium en een ligte een), die Hiyō het vertrek weens 'n toevallige brand in sy enjinkamer, met 'n gesamentlike vliegtuigsterkte wat ongeveer gelykstaande was aan dié van drie vliegdekskepe van die Shokaku-klas.
Die Japannese vlootmagte was in drie groepe verdeel: die voorhoedemag, bestaande uit die Jun'yō, vier swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van Kondō aan boord van die swaar kruiser Atago, met 'n ondersteuningsgroep bestaande uit twee slagskepe en twee torpedojaers onder bevel van skout-admiraal Takeo Kurita; die hoofmag bestaande uit die Shōkaku, Zuikaku en Zuihō, plus een swaar kruiser en agt torpedojaers, onder bevel van vise-admiraal Chūichi Nagumo aan boord van die Shōkaku en die agterhoedemag bestaande uit twee slagskepe, drie swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van skout-admiraal Hiroaki Abe aan boord van die slagskip Hiei. Benewens sy bevel oor die voorhoedemag, het Kondō ook opgetree as die bevelvoerder van al drie magte.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 374–375.</ref>
Aan die Amerikaanse kant het die taakgroepe van die Hornet en Enterprise (onder bevel van skout-admiraal Thomas Kinkaid) op 25 Oktober na die noorde van die Santa Cruz-eilande beweeg, op soek na die Japannese vlootmagte. Die Amerikaanse oorlogskepe was ontplooi as twee vliegdekskipgroepe, wat ongeveer 10 seemyl (19 km) van mekaar geskei was. 'n Amerikaanse [[Consolidated PBY Catalina|PBY Catalina-verkenningswatervliegtuig]], gestasioneer op die Santa Cruz-eilande, het om 11:03 die vliegdekskepe van die Japannese hoofmag opgespoor. Die Japannese vliegdekskepe was egter ongeveer 355 seemyl (657 km) van die Amerikaanse mag af, net buite die reikafstand van vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe opereer. Kinkaid, wat gehoop het om die afstand te verklein ten einde daardie dag aan te val, het op volspoed na die Japannese vliegdekskepe gestoom en om 14:25 'n aanvalsmag van 23 vliegtuie gelanseer. Die Japannese, wat geweet het dat hulle deur Amerikaanse vliegtuie opgemerk is, maar nie geweet het waar die Amerikaanse vliegdekskepe was nie, het na die noorde gedraai om buite bereik van die Amerikaanse vliegdekskipvliegtuie te bly.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 127.</ref> Die Amerikaanse aanvalsmag het na hulle ondeskeie vliegdekskepe teruggekeer sonder om die Japannese oorlogskepe te vind.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 163–174.</ref>
== Die Slag ==
=== Vliegdekskip aksie op 26 Oktober: eerste aanvalle ===
Om 02:50 op 26 Oktober het die Japannese vlootmagte omgedraai en die vlootmagte van die twee teenstanders het die afstand tussen hulle verklein totdat hulle teen 05:00 slegs 200 seemyl (370 km) van mekaar af was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 186.</ref> Albei kante het verkenningsvliegtuie uitgestuur en hul oorblywende vliegtuie gereed gemaak om aan te val sodra die ander kant se skepe opgespoor is. Hoewel 'n Catalina, toegerus met radar, die Japannese vliegdekskepe om 03:10 opgemerk het, het die verslag Kinkaid eers om 05:12 bereik. Dus, omdat hy geglo het dat die Japannese skepe waarskynlik gedurende die tussenliggende twee uur van posisie verander het, het hy besluit om nie 'n aanvalsmag te stuur nie totdat hy meer juiste inligting oor die posisie van die Japannese skepe ontvang het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 381.</ref>
[[Lêer:Aircraft prepare to launch from Japanese carrier Shōkaku during Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (80-G-176150).jpg|duimnael|Japannese vegvliegtuie en duikbomwerpers op die Shōkaku maak gereed om op te styg vir 'n aanval op Amerikaanse vliegdekskipmagte.]]
Om 06:45 het 'n Amerikaanse verkenningsvliegtuig die vliegdekskepe van Nagumo se hoofmag opgemerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 187.</ref> Om 06:58 het 'n Japannese verkenningsvliegtuig die ligging van Hornet se taakmag gerapporteer.<ref name="Frank">Frank, ''Guadalcanal'', p. 382.</ref> Albei kante het gehaas om eerste die ander aan te val. Die Japanners het eerste daarin geslaag om hul aanvalsmag te laat vertrek; teen 07:40 was 64 vliegtuie, bestaande uit 21 Aichi D3A2 Val-duikbomwerpers, 20 Nakajima B5N2 Kate-torpedobomwerpers, 21 Mitsubishi A6M3 Zero-vegvliegtuie en 2 Nakajima B5N2-verkenningsvliegtuie, op pad na die Hornet.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 191–192.</ref> Hierdie eerste aanval is gelei deur luitenant-kommandeur Shigeharu Murata, terwyl die dekking deur vegvliegtuie gelei is deur die luitenante Ayao Shirane en Saneyasu Hidaka. Ook om 07:40 het twee Amerikaanse SBD-3 Dauntless-verkenningsvliegtuie, wat gereageer het op die vroeëre waarneming van die Japannese vliegdekskepe, opgedaag en 'n duikaanval op die Zuihō uitgevoer. Terwyl die Japannese gevegslugpatrollie besig was om ander Amerikaanse verkenningsvliegtuie weg te hou, kon die twee Amerikaanse vliegtuie die Zuihō met albei hul 500-pond-bomme tref; dit het swaar skade aangerig en verseker dat vliegtuie nie meer op die vliegdekskip se dek kon land nie.<ref name="Frank"/>
Intussen het Kondo vir Abe se agterhoedemag beveel om vinniger te gaan in 'n poging om die Amerikaanse oorlogskepe te onderskep en aan te val. Kondo het ook sy eie voorhoedemag teen volle spoed vorentoe laat beweeg, sodat die Jun'yō se vliegtuie aan die aanvalle op die Amerikaanse skepe kon deelneem. Om 08:10 het die Shōkaku 'n tweede golf aanvalsvliegtuie gelanseer, bestaande uit 19 duikbomwerpers en vyf Zero-vegvliegtuie, en om 08:40 het die Zuikaku 16 torpedobomwerpers en vier Zero-vegvliegtuie gelanseer. Die tweede aanvalsgroep is gelei deur luitenant-kommandeur Mamoru Seki, terwyl die vegvliegtuigdekking deur luitenant Hideki Shingo gelei is. Teen 09:10 was daar dus meer as 100 Japannese vliegtuie op pad om die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 383.</ref>
Die Amerikaanse aanvalsvliegtuie was ongeveer 20 minute agter die Japanners. Omdat hulle van mening was dat 'n vinnige aanval belangriker is as 'n massiewe aanval, en omdat hulle nie genoeg brandstof gehad het om tyd te spandeer aan formasievorming voor die aanval nie, het die Amerikaanse vliegtuie in klein groepe na die Japannese skepe beweeg, in plaas daarvan om in een groot aanvalsmag saam te smelt. Die eerste groep, bestaande uit 15 [[Douglas SBD Dauntless]]-duikbomwerpers, 6 [[Grumman TBF Avenger]]-torpedobomwerpers en agt [[Grumman F4F Wildcat]]-vegvliegtuie, onder bevel van luitenant-kommandeur William J. "Gus" Widhelm van die Hornet, was teen ongeveer 08:00 in die lug. 'n Tweede groep, bestaande uit drie SBD's, nege TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en agt Wildcats van die Enterprise, onder bevel van luitenant-kommandeur John A. Collett, het teen 08:10 vertrek. 'n Derde groep, bestaande uit nege SBD's, tien TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en sewe F4F's van die Hornet, was teen 08:20 op pad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 198–199.</ref>
== Verwysings ==
{{verwysings|3}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Tweede Wêreldoorlog]]
b15ihfdhwpyai3diksw1fl0x09i4uvn
3379312
3379304
2026-11-20T18:45:09Z
Oesjaar
7467
/* Vliegdekskip aksie op 26 Oktober: eerste aanvalle */ Verbeter...
3379312
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Militêre konflik-en
| conflict = Slag van die Santa Cruzeilande
| image = [[Lêer:USS Enterprise-Bat Santa Cruz.jpg|300px]]
| pushpin_map = Stille Oseaan
| pushpin_relief = 1
| coordinates = {{coord|-8|164|format=dms|display=it}}
| caption = {{USS|Enterprise|CV-6|6}} (middel links) en sy skepe wat hom beskerm gedurende die oorlog, 26 Oktober 1942
| part_of = die [[Slag van Guadalcanal]] van die [[Tweede Wêreldoorlog]]
| date = 25–{{start date and age|1942|10|27|df=y}}
| location = Off the [[Santa Cruz Islands]], Pacific Ocean
| result = Beide kante eis 'n oorwinning; sien [[#Nabetragting|Nabetragting]]
| combatant1 = {{vlagland|Verenigde State|1912}}
| combatant2 = {{vlagland|Japannese Keiserryk}}
| commander1 = {{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[William Halsey Jr.|William Halsey]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Thomas C. Kinkaid]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[George D. Murray|George Murray]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Charles P. Mason]]
| commander2 = {{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Nobutake Kondō]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Chūichi Nagumo]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Hiroaki Abe]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Kakuji Kakuta]]
| strength1 = 2 [[Vliegdekskip|vliegdekskep]]e <br> 1 [[slagskip]] <br> 3 swaar kruisers <br> 3 ligte kruisers <br> 14 [[torpedojaer]]s<br> 136 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 63 [[Grumman F4F Wildcat]]s, 47 [[Douglas SBD Dauntless]], en 26 [[Grumman TBF Avenger]]s. The "136" number doesn't include [[Boeing B-17 Flying Fortress]]es based at [[Espiritu Santo]] (who played a small part in the battle) or any seaplanes in the area.</ref>
| strength2 = 3 vliegdekskepe <br> 1 ligte kruiser <br> 4 slagskepe<ref>''Kongō'', ''Haruna'', ''Hiei'', ''Kirishima''. See {{cite web |url=http://www.navweaps.com/index_oob/OOB_WWII_Pacific/OOB_WWII_Santa-Cruz.htm |title=Order of Battle – Battle of the Santa Cruz Islands |access-date=21 September 2009}}</ref> <br> 8 swaar kruisers <br> 2 ligte kruisers <br> 24 torpedojaers <br> 199 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 87 [[A6M Zero]]s, 68 [[Aichi D3A]] dive bombers, 57 [[Nakajima B5N]] torpedo bombers, and one [[Yokosuka D4Y]] command and control aircraft.</ref>
| casualties1 = 266 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 401; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 456. Breakdown of deaths: ''Hornet'' 118, ''Enterprise'' 44, ''Smith'' 57, ''Porter'' 15, ''Pensacola'' 3, ''South Dakota'' 2, ''Morris'' 1, and 22 aircrew. Four U.S. aircrew members were captured by the Japanese. Total U.S. aircraft losses included 32 Wildcats, 31 SBDs, and 18 TBFs.</ref> <br> [[USS Hornet (CV-8)|1 vliegdekskip gekelder]] <br> 1 torpedojaer gekelder <br> 1 vliegdekskip beskadig <br> 1 slagskip beskadig <br> 1 ligte kruiser beskadig <br> 2 torpedojaers beskadig <br> 81 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 22 sterftes, 4 gevang
| casualties2 = 400–500 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 400–401; Peattie, pp. 180, 339; and Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 454. Japanese deaths from damage to ''Zuihō'' aren't known. Known Japanese deaths are: 60 on ''Shōkaku'', 190 on ''Chikuma'', seven on ''Teruzuki'', and 148 aircrew. Total Japanese aircraft losses included 27 [[Mitsubishi A6M Zero]]s, 40 [[dive bomber]]s, 29 [[torpedo bomber]]s, and 1 [[Yokosuka D4Y]]. The aircrew losses included 55 from ''Shōkaku'', 57 from ''Zuikaku'', 9 from ''Zuihō'', and 27 from ''Junyō''.</ref> <br> 1 vliegdekskip swaar beskadig <br> 1 ligte kruiser swaar beskadig <br> 1 swaar kruiser beskadig <br> 1 torpedojaer beskadig <br> 99 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 148 sterftes
| campaignbox = {{Campaignbox Guadalcanal}} <br> {{Campaignbox Solomons}}
}}
Die '''Slag van die Santa Cruz-eilande''' wat tussen 25 en 27 Oktober 1942 plaasgevind het, was die vierde vliegdekskipgeveg van die Stille Oseaan-veldtog tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Dit was ook die vierde groot vlootbotsing tussen die [[Amerikaanse Vloot]] en die [[Japannese Keiserlike Vloot]] tydens die langdurige en strategies belangrike [[Slag van Guadalcanal|Guadalcanal-veldtog]]. Soos in die slae van die [[Slag van die Koraalsee|Koraalsee]], [[Slag van Midway|Midway]] en die Oostelike [[Salomonseilande]], was die skepe van die twee teenstanders selde in mekaar se sig of binne skootafstand van mekaar. In plaas daarvan is byna alle aanvalle deur albei kante uitgevoer deur vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe of landbasisse gelanseer is.
In 'n poging om die Geallieerde magte van Guadalcanal en nabygeleë eilande te verdryf en 'n einde te bring aan die dooiepunt wat sedert September 1942 bestaan het, het die Keiserlike Japannese Leër 'n groot grondoffensief op Guadalcanal vir 20–25 Oktober 1942 beplan. Ter ondersteuning van hierdie offensief, en met die hoop om met Geallieerde vlootmagte slaags te raak, het Japannese vliegdekskepe en ander groot oorlogskepe na 'n posisie naby die suidelike Salomonseilande beweeg. Vanuit hierdie ligging het die Japannese vlootmagte gehoop om enige Geallieerde (hoofsaaklik VSA) vlootmagte, veral vliegdekskipmagte, wat op die grondoffensief gereageer het, aan te val en beslissend te verslaan. Geallieerde vlootmagte het ook gehoop om die Japannese vlootmagte in die geveg te ontmoet, met dieselfde doelwitte om die dooiepunt te verbreek en hul teenstander beslissend te verslaan.
Die Japannese grondoffensief op Guadalcanal was aan die gang met die Slag om Henderson-veld terwyl die vlootoorlogskepe en vliegtuie van die twee teenstanders mekaar op die oggend van 26 Oktober 1942, net noord van die Santa Cruz-eilande, gekonfronteer het. Na 'n uitruil van lugaanvalle deur vliegdekskepe het Geallieerde oppervlakteskepe van die slagveld teruggetrek met die vliegdekskip [[USS Hornet (CV-8)|USS Hornet]] gekelder, en 'n ander vliegdekskip, [[USS Enterprise]], swaar beskadig. Die deelnemende Japannese vliegdekmagte het ook teruggetrek weens skade aan twee vliegdekskepe, swaar vliegtuigverliese en die Japannese leër se mislukking om Henderson-veld te verower.
Santa Cruz was 'n taktiese oorwinning vir die Japannese, beide wat tonnemaat en beheer oor die see rondom Guadalcanal betref. Die verlies van talle onvervangbare, ervare Japannese lugbemannings het egter op die lang termyn 'n strategiese voordeel vir die Geallieerdes geblyk te wees; die Geallieerdes se verliese aan lugbemannings tydens die geveg was relatief laag en is vinnig aangevul. Die Japannese het op 'n groter, beslissende oorwinning gehoop, en dit ook nodig gehad. Die feit dat die vlootgeveg gewen is net nadat die landgeveg verloor is, het beteken dat die geleentheid om hul oorwinning in die geveg uit te buit, reeds verby was.
== Agtergrond ==
Op 8 Augustus 1942 het Geallieerde magte, hoofsaaklik uit die Verenigde State, geland op Guadalcanal, Tulagi en die Florida-eilande in die Salomonseilande, wat destyds deur Japan beset was. Die landings op die eilande was daarop gemik om te verhoed dat die Japannese dit as basisse gebruik om die toevoerroetes tussen die VSA en Australië te bedreig. Verder moes die eilande beveilig word as vertrekpunte vir 'n veldtog wat ten doel gehad het om uiteindelik die groot Japannese basis by Rabaul te neutraliseer, terwyl dit terselfdertyd die Geallieerdes se veldtog in [[Nieu-Guinee]] sou ondersteun. Hierdie landings het die begin gemerk van die veldtog op Guadalcanal, wat ses maande sou duur.<ref>Hogue, ''Pearl Harbor to Guadalcanal'', pp. 235–236.</ref>
Ná die Slag van die Oostelike Solomoneilande op 24–25 Augustus, waarin die vliegdekskip USS Enterprise swaar beskadig en gedwing is om na [[Pearl Harbor]], Hawaii, te vaar, vir 'n maand van omvangryke herstelwerk, het drie Amerikaanse taakmagte met vliegdekskepe in die Suid-Stille Oseaan-gebied agtergebly. Die taakmagte was gesentreer rondom die vlootvliegdekskepe [[USS Wasp (CV-7)|USS Wasp]], [[USS Saratoga (CV-3)|Saratoga]] en Hornet, tesame met hul onderskeie luggroepe en ondersteunende oppervlakoorlogskepe, insluitend slagskepe, [[kruiser]]s en [[torpedojaer]]s, en was hoofsaaklik gestasioneer tussen die Salomonseilande en die eilande van die Nuwe Hebrides ([[Vanuatu]]). In hierdie operasionele gebied was die vliegdekskepe belas met die beveiliging van die kommunikasielyn tussen die vernaamste Geallieerde basisse in [[Nieu-Kaledonië]] en Espiritu Santo; die ondersteuning van Geallieerde grondmagte op Guadalcanal en Tulagi teen enige Japannese teenaanvalle; die dekking van die beweging van voorradeskepe na Guadalcanal; en die aanval op en vernietiging van enige Japannese oorlogskepe, veral vliegdekskepe, wat binne bereik gekom het.<ref>Hammel, ''Carrier Clash'', p. 106.</ref> Die seegebied waarin die Amerikaanse vliegdekskip-taakmagte geopereer het, is deur Amerikaanse magte ''torpedo kruising''<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 335.</ref> genoem, vanweë die hoë konsentrasie Japannese duikbote in die gebied.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 6–7.</ref>
[[Lêer:USS Wasp (CV-7) brennt.jpg|duimnael|USS Wasp brand nadat dit deur 'n torpedo getref is op 15 September]]
Op 31 Augustus is die USS Saratoga deur die Japannese duikboot I-26 met 'n torpedo getref en was dit vir drie maande buite aksie vir herstelwerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 10–12.</ref><ref>After this incident the then U.S. carrier task force commander [[Frank Jack Fletcher]] was relieved of his command and reassigned to shore duty for the remainder of the war. Frank, ''Guadalcanal'', pp. 204–205</ref>
Op 15 September is die USS Wasp getref deur drie torpedo's wat deur die Japannese duikboot I-19 afgevuur is terwyl dit 'n groot versterkings- en hervoorraadkonvooi na Guadalcanal ondersteun het en amper die Japannese vliegdekskepe Shōkaku en Zuikaku aangeval het, wat onttrek het net voordat die twee teenstanders binne bereik van mekaar se vliegtuie gekom het. Met kragonderbrekings weens torpedoskade kon die Wasp se skadebeheerspanne nie die daaropvolgende groot brande beheer nie, en sy is verlaat en self tot sink gebring.<ref>Evans, ''Japanese Navy'', pp. 179–180; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 24–41.
The battleship {{USS|North Carolina|BB-55|2}} and destroyer {{USS|O'Brien|DD-415|2}} were also hit by torpedoes during the same attack. ''O'Brien'' later sank as a result of the torpedo damage, and ''North Carolina'' was under repair at Pearl Harbor until 16 November 1942.</ref>
Alhoewel die VSA nou slegs een operasionele vliegdekskip, die USS Hornet, in die Suid-Stille Oseaan gehad het, het die Geallieerdes steeds lugoorheersing oor die suidelike Salomonseilande behou danksy hul vliegtuie wat by Henderson Field op Guadalcanal gestasioneer was. Snags egter, wanneer vliegtuie nie doeltreffend kon opereer nie, kon die Japannese hul skepe byna na willekeur rondom Guadalcanal laat beweeg. Gevolglik het 'n dooiepunt in die stryd om Guadalcanal ontstaan: die Geallieerdes het bedags voorrade en versterkings na Guadalcanal gebring, terwyl die Japannese snags dieselfde gedoen het met oorlogskepe, wat deur die Geallieerdes die "Tokyo Express" genoem is. Geen van die twee kante kon egter genoeg troepe op die eiland land om 'n beslissende voordeel te behaal nie. Teen middel Oktober het beide kante ongeveer 'n gelyke aantal troepe op die eiland gehad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 19–21, 84–85.</ref> Die dooiepunt is kortstondig onderbreek deur twee vlootaksies waarby groot skepe betrokke was. In die nag van 11–12 Oktober het 'n Amerikaanse vlootmag 'n Japannese vlootmag, wat op pad was om Henderson Field te bombardeer, onderskep en verslaan tydens die Slag van Kaap Esperance. Maar slegs twee nagte later het 'n Japannese mag, wat die slagskepe Haruna en Kongō ingesluit het, Henderson Field suksesvol gebombardeer; hulle het die meeste van die Amerikaanse vliegtuie daar vernietig en ernstige skade aan die vliegveld se fasiliteite aangerig.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 316–319.</ref>
[[Lêer:EnterpriseWildcat.jpg|duimnael|[[Grumman F4F Wildcat]] op die Enterprise terwyl die skip op 24 Oktober lugoperasies uitvoer]]
Die VSA het twee stappe gedoen om die dooiepunt in die stryd om Guadalcanal te probeer verbreek. Eerstens is herstelwerk aan die USS Enterprise bespoedig sodat sy so gou moontlik na die Suid-Stille Oseaan kon terugkeer. Op 10 Oktober het die USS Enterprise haar nuwe luggroep (Luggroep 10) ontvang, en op 16 Oktober het sy uit Pearl Harbor vertrek. Op 23 Oktober<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 154–155.</ref> het sy in die Suid-Stille Oseaan aangekom en op 24 Oktober, 273 seemyl (506 km) noordoos van Espiritu Santo, by die USS Hornet en die res van die Geallieerde vlootmagte in die Suid-Stille Oseaan aangesluit.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 145.</ref>
Tweedens het admiraal [[Chester W. Nimitz|Chester Nimitz]], die Geallieerde opperbevelhebber van die Stille Oseaan-magte, op 18 Oktober vise-admiraal Robert L. Ghormley deur vise-admiraal William Halsey jr. vervang as bevelvoerder van die Suid-Stille Oseaan-gebied; in hierdie posisie het hy bevel gevoer oor die Geallieerde magte wat by die veldtog in die Salomonseilande betrokke was.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 134.</ref>
Nimitz was van mening dat Ghormley te eng van visie en pessimisties geword het om die Geallieerde magte doeltreffend te lei in die stryd om Guadalcanal. Halsey is na bewering regoor die Amerikaanse vloot gerespekteer as 'n "vegter".<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 334.</ref> Met die aanvaarding van die bevel het Halsey onmiddellik begin om planne te maak om die Japannese vlootmagte in 'n geveg in te lok; hy het aan Nimitz geskryf: "Ek moes feitlik onmiddellik begin terugslaan."<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 150.</ref>
Die Japannese Gekombineerde Vloot het ook gepoog om Geallieerde vlootmagte te betrek in wat gehoop is om 'n beslissende geveg te wees. Twee vloot vliegdekskepe, Hiyō en Jun'yō, sowel as die ligte vliegdekskip Zuihō, het vroeg in Oktober by die hoof Japannese vlootbasis by Truk Atoll aangekom en by Shōkaku en Zuikaku aangesluit. Met vyf vliegdekskepe wat volledig toegerus was met luggroepe, plus hul talle slagskepe, kruisers en torpedojaers, was die Japannese Gekombineerde Vloot, onder leiding van Admiraal Isoroku Yamamoto, vol vertroue dat dit die nederlaag by die Slag van Midway kon vergoed.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 146–149.</ref> Afgesien van 'n paar lugaanvalle op Henderson Field in Oktober, het die Japannese vliegdekskepe en hul ondersteunende oorlogskepe in die noordwestelike gebied van die Salomonseilande gebly, buite die stryd om Guadalcanal, terwyl hulle op 'n geleentheid gewag het om nader te beweeg en die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val. Met die Japannese leër se volgende beplande groot grondaanval op Geallieerde magte op Guadalcanal wat vir 20 Oktober vasgestel is, het Yamamoto se oorlogskepe na die suidelike Salomonseilande begin beweeg om die offensief te ondersteun en gereed te wees om enige vyandelike skepe, veral vliegdekskepe, wat sou naderkom om die Geallieerde verdediging op Guadalcanal te ondersteun, aan te val.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', pp. 124–125. According to Hara, the Japanese believed that U.S. Navy forces were likely to be in the Solomon Islands area because they had read a report from the [[United Press]] dated 20 October that stated that the United States Navy was preparing for a major sea and air battle in the South Pacific.</ref>
== Aanvang ==
Op of omstreeks 11 Oktober het 'n groot Japannese mag, bestaande uit vliegdekskepe, slagskepe en hul begeleidingsvaartuie, uit Truk vertrek vir 'n verlengde operasie ter ondersteuning van 'n offensief op Guadalcanal in Oktober. Op dieselfde dag het 'n groot konvooi met versterkings Guadalcanal bereik, maar 'n mag van swaar kruisers wat ondersteuning moes bied, is verhoed om Henderson Field te bombardeer en het omgedraai in wat bekend geword het as die Slag van Kaap Esperance. Daarna het drie bombardemente gevolg wat tussen 13 Oktober en 16 Oktober deur slagskepe en swaar kruisers uitgevoer is (die swaarste vlootaanval op die vliegveld tydens die veldtog); die eerste en derde hiervan is uitgevoer deur vaartuie wat van vise-admiraal Nobutake Kondō se voorhoedemag afgesonder is. Vanaf middernag op 14 Oktober het nog 'n konvooi, bestaande uit vier vragskepe, die grootste deel van sy vrag afgelaai, insluitend tenks en swaar artillerie.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/Azumasan_t.htm|title=Japanese Transports|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Op 15 Oktober is die torpedojaer Meredith, terwyl dit die sleepboot Vireo, wat 'n voorraadbarg gesleep het, begelei het, deur vliegtuie van die Zuikaku en Shokaku opgemerk en gekelder. Op 17 Oktober het die Hiyō en Jun'yō 'n aanvalsmag gestuur om vervoerskepe naby Lunga Point aan te val, maar hulle het geen skade aangerig nie.<ref name="auto">{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/hiyo.htm|title=Imperial lattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die groot aantal oorlogskepe sou in die waters rondom Guadalcanal bly totdat die gevegte in die Slag van die Santa Cruz-eilande beëindig was, en het aan die einde van Oktober na Truk teruggekeer.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/shokaku.htm|title=Imperial Flattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die vliegdekskip Hiyō, wat onlangs in diens gestel is, was oorspronklik deel van die vloot, maar ’n brand in sy masjienkamer op 21 Oktober het hom genoodsaak om na Truk terug te keer vir herstelwerk.<ref name="auto"/> Op 25 Oktober het 6 bomwerpers en 12 vegvliegtuie van die Jun'yo Henderson-vliegveld aangeval, maar min skade aangerig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
Van 20 tot 25 Oktober het Japannese grondmagte op Guadalcanal probeer om Henderson Field in te neem tydens die Slag om Henderson Field, deur middel van 'n groot aanval op die Amerikaanse verdedigers. Die aanval is afgeslaan, met swaar verliese aan die Japannese kant.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 95–97.</ref> Foutiewelik oortuig dat die Japannese leërmagte Henderson Field ingeneem het, het die Japannese op die oggend van 25 Oktober oorlogskepe vanaf die Shortland-eilande na Guadalcanal gestuur om hul grondmagte op die eiland te ondersteun. Amerikaanse vliegtuie van Henderson Field het die konvooi deur die loop van die dag aangeval; hulle het die ligte kruiser Yura tot sink gebring (met hulp van [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17-vliegtuie]] vanaf Espiritu Santo) en die torpedojaer Akizuki beskadig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
[[Lêer:SantaCruzChart2.jpg|duimnael|Kaart van die Slag van die Santa Cruz-eilande, 26 Oktober 1942. Rooi lyne verteenwoordig Japannese oorlogskipmagte en swart lyne verteenwoordig Amerikaanse vliegdekskipmagte. Genommerde geel kolle verteenwoordig belangrike aksies in die geveg.]]
Ten spyte van die mislukking van die Japannese grondoffensief en die verlies van die Yura, het die res van die Gesamentlike Vloot op 25 Oktober voortgegaan om naby die suidelike Salomonseilande te maneuvreer, in die hoop om die Geallieerde vlootmagte in 'n geveg te betrek. Die Japannese vlootmagte het nou uit vier vliegdekskepe bestaan (twee groot, een medium en een ligte een), die Hiyō het vertrek weens 'n toevallige brand in sy enjinkamer, met 'n gesamentlike vliegtuigsterkte wat ongeveer gelykstaande was aan dié van drie vliegdekskepe van die Shokaku-klas.
Die Japannese vlootmagte was in drie groepe verdeel: die voorhoedemag, bestaande uit die Jun'yō, vier swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van Kondō aan boord van die swaar kruiser Atago, met 'n ondersteuningsgroep bestaande uit twee slagskepe en twee torpedojaers onder bevel van skout-admiraal Takeo Kurita; die hoofmag bestaande uit die Shōkaku, Zuikaku en Zuihō, plus een swaar kruiser en agt torpedojaers, onder bevel van vise-admiraal Chūichi Nagumo aan boord van die Shōkaku en die agterhoedemag bestaande uit twee slagskepe, drie swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van skout-admiraal Hiroaki Abe aan boord van die slagskip Hiei. Benewens sy bevel oor die voorhoedemag, het Kondō ook opgetree as die bevelvoerder van al drie magte.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 374–375.</ref>
Aan die Amerikaanse kant het die taakgroepe van die Hornet en Enterprise (onder bevel van skout-admiraal Thomas Kinkaid) op 25 Oktober na die noorde van die Santa Cruz-eilande beweeg, op soek na die Japannese vlootmagte. Die Amerikaanse oorlogskepe was ontplooi as twee vliegdekskipgroepe, wat ongeveer 10 seemyl (19 km) van mekaar geskei was. 'n Amerikaanse [[Consolidated PBY Catalina|PBY Catalina-verkenningswatervliegtuig]], gestasioneer op die Santa Cruz-eilande, het om 11:03 die vliegdekskepe van die Japannese hoofmag opgespoor. Die Japannese vliegdekskepe was egter ongeveer 355 seemyl (657 km) van die Amerikaanse mag af, net buite die reikafstand van vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe opereer. Kinkaid, wat gehoop het om die afstand te verklein ten einde daardie dag aan te val, het op volspoed na die Japannese vliegdekskepe gestoom en om 14:25 'n aanvalsmag van 23 vliegtuie gelanseer. Die Japannese, wat geweet het dat hulle deur Amerikaanse vliegtuie opgemerk is, maar nie geweet het waar die Amerikaanse vliegdekskepe was nie, het na die noorde gedraai om buite bereik van die Amerikaanse vliegdekskipvliegtuie te bly.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 127.</ref> Die Amerikaanse aanvalsmag het na hulle ondeskeie vliegdekskepe teruggekeer sonder om die Japannese oorlogskepe te vind.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 163–174.</ref>
== Die Slag ==
=== Vliegdekskip aksie op 26 Oktober: eerste aanvalle ===
Om 02:50 op 26 Oktober het die Japannese vlootmagte omgedraai en die vlootmagte van die twee teenstanders het die afstand tussen hulle verklein totdat hulle teen 05:00 slegs 200 seemyl (370 km) van mekaar af was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 186.</ref> Albei kante het verkenningsvliegtuie uitgestuur en hul oorblywende vliegtuie gereed gemaak om aan te val sodra die ander kant se skepe opgespoor is. Hoewel 'n Catalina, toegerus met radar, die Japannese vliegdekskepe om 03:10 opgemerk het, het die verslag Kinkaid eers om 05:12 bereik. Dus, omdat hy geglo het dat die Japannese skepe waarskynlik gedurende die tussenliggende twee uur van posisie verander het, het hy besluit om nie 'n aanvalsmag te stuur nie totdat hy meer juiste inligting oor die posisie van die Japannese skepe ontvang het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 381.</ref>
[[Lêer:Aircraft prepare to launch from Japanese carrier Shōkaku during Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (80-G-176150).jpg|duimnael|Japannese vegvliegtuie en duikbomwerpers op die Shōkaku maak gereed om op te styg vir 'n aanval op Amerikaanse vliegdekskipmagte.]]
Om 06:45 het 'n Amerikaanse verkenningsvliegtuig die vliegdekskepe van Nagumo se hoofmag opgemerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 187.</ref> Om 06:58 het 'n Japannese verkenningsvliegtuig die ligging van Hornet se taakmag gerapporteer.<ref name="Frank">Frank, ''Guadalcanal'', p. 382.</ref> Albei kante het gehaas om eerste die ander aan te val. Die Japanners het eerste daarin geslaag om hul aanvalsmag te laat vertrek; teen 07:40 was 64 vliegtuie, bestaande uit 21 Aichi D3A2 Val-duikbomwerpers, 20 Nakajima B5N2 Kate-torpedobomwerpers, 21 Mitsubishi A6M3 Zero-vegvliegtuie en 2 Nakajima B5N2-verkenningsvliegtuie, op pad na die Hornet.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 191–192.</ref> Hierdie eerste aanval is gelei deur luitenant-kommandeur Shigeharu Murata, terwyl die dekking deur vegvliegtuie gelei is deur die luitenante Ayao Shirane en Saneyasu Hidaka. Ook om 07:40 het twee Amerikaanse SBD-3 Dauntless-verkenningsvliegtuie, wat gereageer het op die vroeëre waarneming van die Japannese vliegdekskepe, opgedaag en 'n duikaanval op die Zuihō uitgevoer. Terwyl die Japannese gevegslugpatrollie besig was om ander Amerikaanse verkenningsvliegtuie weg te hou, kon die twee Amerikaanse vliegtuie die Zuihō met albei hul 500-pond-bomme tref; dit het swaar skade aangerig en verseker dat vliegtuie nie meer op die vliegdekskip se dek kon land nie.<ref name="Frank"/>
Intussen het Kondo vir Abe se agterhoedemag beveel om vinniger te gaan in 'n poging om die Amerikaanse oorlogskepe te onderskep en aan te val. Kondo het ook sy eie voorhoedemag teen volle spoed vorentoe laat beweeg, sodat die Jun'yō se vliegtuie aan die aanvalle op die Amerikaanse skepe kon deelneem. Om 08:10 het die Shōkaku 'n tweede golf aanvalsvliegtuie gelanseer, bestaande uit 19 duikbomwerpers en vyf Zero-vegvliegtuie, en om 08:40 het die Zuikaku 16 torpedobomwerpers en vier Zero-vegvliegtuie gelanseer. Die tweede aanvalsgroep is gelei deur luitenant-kommandeur Mamoru Seki, terwyl die vegvliegtuigdekking deur luitenant Hideki Shingo gelei is. Teen 09:10 was daar dus meer as 100 Japannese vliegtuie op pad om die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 383.</ref>
Die Amerikaanse aanvalsvliegtuie was ongeveer 20 minute agter die Japanners. Omdat hulle van mening was dat 'n vinnige aanval belangriker is as 'n massiewe aanval, en omdat hulle nie genoeg brandstof gehad het om tyd te spandeer aan formasievorming voor die aanval nie, het die Amerikaanse vliegtuie in klein groepe na die Japannese skepe beweeg, in plaas daarvan om in een groot aanvalsmag saam te smelt. Die eerste groep, bestaande uit 15 [[Douglas SBD Dauntless]]-duikbomwerpers, 6 [[Grumman TBF Avenger]]-torpedobomwerpers en agt [[Grumman F4F Wildcat]]-vegvliegtuie, onder bevel van luitenant-kommandeur William J. "Gus" Widhelm van die Hornet, was teen ongeveer 08:00 in die lug. 'n Tweede groep, bestaande uit drie SBD's, nege TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en agt Wildcats van die Enterprise, onder bevel van luitenant-kommandeur John A. Collett, het teen 08:10 vertrek. 'n Derde groep, bestaande uit nege SBD's, tien TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en sewe F4F's van die Hornet, was teen 08:20 op pad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 198–199.</ref>
Om 08:40 het die opponerende lugaanvalformasies binne sig van mekaar verbybeweeg. Luitenant Hidaka se nege Zuihō-Zeros het die Enterprise-groep verras en aangeval deur vanuit die rigting van die [[son]] op die klimmende vliegtuie toe te sak. In die daaropvolgende geveg is vier Zeros, drie Wildcats en twee TBF's, insluitend dié van Collett, afgeskiet, terwyl nog twee TBF's en 'n Wildcat weens ernstige skade gedwing is om na die Enterprise terug te keer.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 384–385. Only the Wildcat was safely recovered.</ref> Die oorblywende ''Zuihō''-Zeros, wie se ammunisie uitgeput was, het aan die geveg onttrek.
[[Lêer:Shokaku Santa Cruz fire.jpg|duimnael|Die bemanning van Shōkaku bestry vure op die vliegdek na die Amerikaanse aanval]]
Om 08:50 het die voorste Amerikaanse aanvalsformasie van die Hornet vier skepe van Abe se voorhoedemag opgemerk.
== Verwysings ==
{{verwysings|3}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Tweede Wêreldoorlog]]
n4bg2xckwuzn48te5ct35izpj4pjyjx
3379314
3379312
2026-11-20T18:55:10Z
Oesjaar
7467
/* Vliegdekskip aksie op 26 Oktober: eerste aanvalle */ Dit is net koeels...
3379314
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Militêre konflik-en
| conflict = Slag van die Santa Cruzeilande
| image = [[Lêer:USS Enterprise-Bat Santa Cruz.jpg|300px]]
| pushpin_map = Stille Oseaan
| pushpin_relief = 1
| coordinates = {{coord|-8|164|format=dms|display=it}}
| caption = {{USS|Enterprise|CV-6|6}} (middel links) en sy skepe wat hom beskerm gedurende die oorlog, 26 Oktober 1942
| part_of = die [[Slag van Guadalcanal]] van die [[Tweede Wêreldoorlog]]
| date = 25–{{start date and age|1942|10|27|df=y}}
| location = Off the [[Santa Cruz Islands]], Pacific Ocean
| result = Beide kante eis 'n oorwinning; sien [[#Nabetragting|Nabetragting]]
| combatant1 = {{vlagland|Verenigde State|1912}}
| combatant2 = {{vlagland|Japannese Keiserryk}}
| commander1 = {{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[William Halsey Jr.|William Halsey]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Thomas C. Kinkaid]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[George D. Murray|George Murray]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Charles P. Mason]]
| commander2 = {{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Nobutake Kondō]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Chūichi Nagumo]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Hiroaki Abe]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Kakuji Kakuta]]
| strength1 = 2 [[Vliegdekskip|vliegdekskep]]e <br> 1 [[slagskip]] <br> 3 swaar kruisers <br> 3 ligte kruisers <br> 14 [[torpedojaer]]s<br> 136 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 63 [[Grumman F4F Wildcat]]s, 47 [[Douglas SBD Dauntless]], en 26 [[Grumman TBF Avenger]]s. The "136" number doesn't include [[Boeing B-17 Flying Fortress]]es based at [[Espiritu Santo]] (who played a small part in the battle) or any seaplanes in the area.</ref>
| strength2 = 3 vliegdekskepe <br> 1 ligte kruiser <br> 4 slagskepe<ref>''Kongō'', ''Haruna'', ''Hiei'', ''Kirishima''. See {{cite web |url=http://www.navweaps.com/index_oob/OOB_WWII_Pacific/OOB_WWII_Santa-Cruz.htm |title=Order of Battle – Battle of the Santa Cruz Islands |access-date=21 September 2009}}</ref> <br> 8 swaar kruisers <br> 2 ligte kruisers <br> 24 torpedojaers <br> 199 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 87 [[A6M Zero]]s, 68 [[Aichi D3A]] dive bombers, 57 [[Nakajima B5N]] torpedo bombers, and one [[Yokosuka D4Y]] command and control aircraft.</ref>
| casualties1 = 266 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 401; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 456. Breakdown of deaths: ''Hornet'' 118, ''Enterprise'' 44, ''Smith'' 57, ''Porter'' 15, ''Pensacola'' 3, ''South Dakota'' 2, ''Morris'' 1, and 22 aircrew. Four U.S. aircrew members were captured by the Japanese. Total U.S. aircraft losses included 32 Wildcats, 31 SBDs, and 18 TBFs.</ref> <br> [[USS Hornet (CV-8)|1 vliegdekskip gekelder]] <br> 1 torpedojaer gekelder <br> 1 vliegdekskip beskadig <br> 1 slagskip beskadig <br> 1 ligte kruiser beskadig <br> 2 torpedojaers beskadig <br> 81 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 22 sterftes, 4 gevang
| casualties2 = 400–500 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 400–401; Peattie, pp. 180, 339; and Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 454. Japanese deaths from damage to ''Zuihō'' aren't known. Known Japanese deaths are: 60 on ''Shōkaku'', 190 on ''Chikuma'', seven on ''Teruzuki'', and 148 aircrew. Total Japanese aircraft losses included 27 [[Mitsubishi A6M Zero]]s, 40 [[dive bomber]]s, 29 [[torpedo bomber]]s, and 1 [[Yokosuka D4Y]]. The aircrew losses included 55 from ''Shōkaku'', 57 from ''Zuikaku'', 9 from ''Zuihō'', and 27 from ''Junyō''.</ref> <br> 1 vliegdekskip swaar beskadig <br> 1 ligte kruiser swaar beskadig <br> 1 swaar kruiser beskadig <br> 1 torpedojaer beskadig <br> 99 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 148 sterftes
| campaignbox = {{Campaignbox Guadalcanal}} <br> {{Campaignbox Solomons}}
}}
Die '''Slag van die Santa Cruz-eilande''' wat tussen 25 en 27 Oktober 1942 plaasgevind het, was die vierde vliegdekskipgeveg van die Stille Oseaan-veldtog tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Dit was ook die vierde groot vlootbotsing tussen die [[Amerikaanse Vloot]] en die [[Japannese Keiserlike Vloot]] tydens die langdurige en strategies belangrike [[Slag van Guadalcanal|Guadalcanal-veldtog]]. Soos in die slae van die [[Slag van die Koraalsee|Koraalsee]], [[Slag van Midway|Midway]] en die Oostelike [[Salomonseilande]], was die skepe van die twee teenstanders selde in mekaar se sig of binne skootafstand van mekaar. In plaas daarvan is byna alle aanvalle deur albei kante uitgevoer deur vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe of landbasisse gelanseer is.
In 'n poging om die Geallieerde magte van Guadalcanal en nabygeleë eilande te verdryf en 'n einde te bring aan die dooiepunt wat sedert September 1942 bestaan het, het die Keiserlike Japannese Leër 'n groot grondoffensief op Guadalcanal vir 20–25 Oktober 1942 beplan. Ter ondersteuning van hierdie offensief, en met die hoop om met Geallieerde vlootmagte slaags te raak, het Japannese vliegdekskepe en ander groot oorlogskepe na 'n posisie naby die suidelike Salomonseilande beweeg. Vanuit hierdie ligging het die Japannese vlootmagte gehoop om enige Geallieerde (hoofsaaklik VSA) vlootmagte, veral vliegdekskipmagte, wat op die grondoffensief gereageer het, aan te val en beslissend te verslaan. Geallieerde vlootmagte het ook gehoop om die Japannese vlootmagte in die geveg te ontmoet, met dieselfde doelwitte om die dooiepunt te verbreek en hul teenstander beslissend te verslaan.
Die Japannese grondoffensief op Guadalcanal was aan die gang met die Slag om Henderson-veld terwyl die vlootoorlogskepe en vliegtuie van die twee teenstanders mekaar op die oggend van 26 Oktober 1942, net noord van die Santa Cruz-eilande, gekonfronteer het. Na 'n uitruil van lugaanvalle deur vliegdekskepe het Geallieerde oppervlakteskepe van die slagveld teruggetrek met die vliegdekskip [[USS Hornet (CV-8)|USS Hornet]] gekelder, en 'n ander vliegdekskip, [[USS Enterprise]], swaar beskadig. Die deelnemende Japannese vliegdekmagte het ook teruggetrek weens skade aan twee vliegdekskepe, swaar vliegtuigverliese en die Japannese leër se mislukking om Henderson-veld te verower.
Santa Cruz was 'n taktiese oorwinning vir die Japannese, beide wat tonnemaat en beheer oor die see rondom Guadalcanal betref. Die verlies van talle onvervangbare, ervare Japannese lugbemannings het egter op die lang termyn 'n strategiese voordeel vir die Geallieerdes geblyk te wees; die Geallieerdes se verliese aan lugbemannings tydens die geveg was relatief laag en is vinnig aangevul. Die Japannese het op 'n groter, beslissende oorwinning gehoop, en dit ook nodig gehad. Die feit dat die vlootgeveg gewen is net nadat die landgeveg verloor is, het beteken dat die geleentheid om hul oorwinning in die geveg uit te buit, reeds verby was.
== Agtergrond ==
Op 8 Augustus 1942 het Geallieerde magte, hoofsaaklik uit die Verenigde State, geland op Guadalcanal, Tulagi en die Florida-eilande in die Salomonseilande, wat destyds deur Japan beset was. Die landings op die eilande was daarop gemik om te verhoed dat die Japannese dit as basisse gebruik om die toevoerroetes tussen die VSA en Australië te bedreig. Verder moes die eilande beveilig word as vertrekpunte vir 'n veldtog wat ten doel gehad het om uiteindelik die groot Japannese basis by Rabaul te neutraliseer, terwyl dit terselfdertyd die Geallieerdes se veldtog in [[Nieu-Guinee]] sou ondersteun. Hierdie landings het die begin gemerk van die veldtog op Guadalcanal, wat ses maande sou duur.<ref>Hogue, ''Pearl Harbor to Guadalcanal'', pp. 235–236.</ref>
Ná die Slag van die Oostelike Solomoneilande op 24–25 Augustus, waarin die vliegdekskip USS Enterprise swaar beskadig en gedwing is om na [[Pearl Harbor]], Hawaii, te vaar, vir 'n maand van omvangryke herstelwerk, het drie Amerikaanse taakmagte met vliegdekskepe in die Suid-Stille Oseaan-gebied agtergebly. Die taakmagte was gesentreer rondom die vlootvliegdekskepe [[USS Wasp (CV-7)|USS Wasp]], [[USS Saratoga (CV-3)|Saratoga]] en Hornet, tesame met hul onderskeie luggroepe en ondersteunende oppervlakoorlogskepe, insluitend slagskepe, [[kruiser]]s en [[torpedojaer]]s, en was hoofsaaklik gestasioneer tussen die Salomonseilande en die eilande van die Nuwe Hebrides ([[Vanuatu]]). In hierdie operasionele gebied was die vliegdekskepe belas met die beveiliging van die kommunikasielyn tussen die vernaamste Geallieerde basisse in [[Nieu-Kaledonië]] en Espiritu Santo; die ondersteuning van Geallieerde grondmagte op Guadalcanal en Tulagi teen enige Japannese teenaanvalle; die dekking van die beweging van voorradeskepe na Guadalcanal; en die aanval op en vernietiging van enige Japannese oorlogskepe, veral vliegdekskepe, wat binne bereik gekom het.<ref>Hammel, ''Carrier Clash'', p. 106.</ref> Die seegebied waarin die Amerikaanse vliegdekskip-taakmagte geopereer het, is deur Amerikaanse magte ''torpedo kruising''<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 335.</ref> genoem, vanweë die hoë konsentrasie Japannese duikbote in die gebied.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 6–7.</ref>
[[Lêer:USS Wasp (CV-7) brennt.jpg|duimnael|USS Wasp brand nadat dit deur 'n torpedo getref is op 15 September]]
Op 31 Augustus is die USS Saratoga deur die Japannese duikboot I-26 met 'n torpedo getref en was dit vir drie maande buite aksie vir herstelwerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 10–12.</ref><ref>After this incident the then U.S. carrier task force commander [[Frank Jack Fletcher]] was relieved of his command and reassigned to shore duty for the remainder of the war. Frank, ''Guadalcanal'', pp. 204–205</ref>
Op 15 September is die USS Wasp getref deur drie torpedo's wat deur die Japannese duikboot I-19 afgevuur is terwyl dit 'n groot versterkings- en hervoorraadkonvooi na Guadalcanal ondersteun het en amper die Japannese vliegdekskepe Shōkaku en Zuikaku aangeval het, wat onttrek het net voordat die twee teenstanders binne bereik van mekaar se vliegtuie gekom het. Met kragonderbrekings weens torpedoskade kon die Wasp se skadebeheerspanne nie die daaropvolgende groot brande beheer nie, en sy is verlaat en self tot sink gebring.<ref>Evans, ''Japanese Navy'', pp. 179–180; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 24–41.
The battleship {{USS|North Carolina|BB-55|2}} and destroyer {{USS|O'Brien|DD-415|2}} were also hit by torpedoes during the same attack. ''O'Brien'' later sank as a result of the torpedo damage, and ''North Carolina'' was under repair at Pearl Harbor until 16 November 1942.</ref>
Alhoewel die VSA nou slegs een operasionele vliegdekskip, die USS Hornet, in die Suid-Stille Oseaan gehad het, het die Geallieerdes steeds lugoorheersing oor die suidelike Salomonseilande behou danksy hul vliegtuie wat by Henderson Field op Guadalcanal gestasioneer was. Snags egter, wanneer vliegtuie nie doeltreffend kon opereer nie, kon die Japannese hul skepe byna na willekeur rondom Guadalcanal laat beweeg. Gevolglik het 'n dooiepunt in die stryd om Guadalcanal ontstaan: die Geallieerdes het bedags voorrade en versterkings na Guadalcanal gebring, terwyl die Japannese snags dieselfde gedoen het met oorlogskepe, wat deur die Geallieerdes die "Tokyo Express" genoem is. Geen van die twee kante kon egter genoeg troepe op die eiland land om 'n beslissende voordeel te behaal nie. Teen middel Oktober het beide kante ongeveer 'n gelyke aantal troepe op die eiland gehad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 19–21, 84–85.</ref> Die dooiepunt is kortstondig onderbreek deur twee vlootaksies waarby groot skepe betrokke was. In die nag van 11–12 Oktober het 'n Amerikaanse vlootmag 'n Japannese vlootmag, wat op pad was om Henderson Field te bombardeer, onderskep en verslaan tydens die Slag van Kaap Esperance. Maar slegs twee nagte later het 'n Japannese mag, wat die slagskepe Haruna en Kongō ingesluit het, Henderson Field suksesvol gebombardeer; hulle het die meeste van die Amerikaanse vliegtuie daar vernietig en ernstige skade aan die vliegveld se fasiliteite aangerig.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 316–319.</ref>
[[Lêer:EnterpriseWildcat.jpg|duimnael|[[Grumman F4F Wildcat]] op die Enterprise terwyl die skip op 24 Oktober lugoperasies uitvoer]]
Die VSA het twee stappe gedoen om die dooiepunt in die stryd om Guadalcanal te probeer verbreek. Eerstens is herstelwerk aan die USS Enterprise bespoedig sodat sy so gou moontlik na die Suid-Stille Oseaan kon terugkeer. Op 10 Oktober het die USS Enterprise haar nuwe luggroep (Luggroep 10) ontvang, en op 16 Oktober het sy uit Pearl Harbor vertrek. Op 23 Oktober<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 154–155.</ref> het sy in die Suid-Stille Oseaan aangekom en op 24 Oktober, 273 seemyl (506 km) noordoos van Espiritu Santo, by die USS Hornet en die res van die Geallieerde vlootmagte in die Suid-Stille Oseaan aangesluit.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 145.</ref>
Tweedens het admiraal [[Chester W. Nimitz|Chester Nimitz]], die Geallieerde opperbevelhebber van die Stille Oseaan-magte, op 18 Oktober vise-admiraal Robert L. Ghormley deur vise-admiraal William Halsey jr. vervang as bevelvoerder van die Suid-Stille Oseaan-gebied; in hierdie posisie het hy bevel gevoer oor die Geallieerde magte wat by die veldtog in die Salomonseilande betrokke was.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 134.</ref>
Nimitz was van mening dat Ghormley te eng van visie en pessimisties geword het om die Geallieerde magte doeltreffend te lei in die stryd om Guadalcanal. Halsey is na bewering regoor die Amerikaanse vloot gerespekteer as 'n "vegter".<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 334.</ref> Met die aanvaarding van die bevel het Halsey onmiddellik begin om planne te maak om die Japannese vlootmagte in 'n geveg in te lok; hy het aan Nimitz geskryf: "Ek moes feitlik onmiddellik begin terugslaan."<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 150.</ref>
Die Japannese Gekombineerde Vloot het ook gepoog om Geallieerde vlootmagte te betrek in wat gehoop is om 'n beslissende geveg te wees. Twee vloot vliegdekskepe, Hiyō en Jun'yō, sowel as die ligte vliegdekskip Zuihō, het vroeg in Oktober by die hoof Japannese vlootbasis by Truk Atoll aangekom en by Shōkaku en Zuikaku aangesluit. Met vyf vliegdekskepe wat volledig toegerus was met luggroepe, plus hul talle slagskepe, kruisers en torpedojaers, was die Japannese Gekombineerde Vloot, onder leiding van Admiraal Isoroku Yamamoto, vol vertroue dat dit die nederlaag by die Slag van Midway kon vergoed.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 146–149.</ref> Afgesien van 'n paar lugaanvalle op Henderson Field in Oktober, het die Japannese vliegdekskepe en hul ondersteunende oorlogskepe in die noordwestelike gebied van die Salomonseilande gebly, buite die stryd om Guadalcanal, terwyl hulle op 'n geleentheid gewag het om nader te beweeg en die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val. Met die Japannese leër se volgende beplande groot grondaanval op Geallieerde magte op Guadalcanal wat vir 20 Oktober vasgestel is, het Yamamoto se oorlogskepe na die suidelike Salomonseilande begin beweeg om die offensief te ondersteun en gereed te wees om enige vyandelike skepe, veral vliegdekskepe, wat sou naderkom om die Geallieerde verdediging op Guadalcanal te ondersteun, aan te val.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', pp. 124–125. According to Hara, the Japanese believed that U.S. Navy forces were likely to be in the Solomon Islands area because they had read a report from the [[United Press]] dated 20 October that stated that the United States Navy was preparing for a major sea and air battle in the South Pacific.</ref>
== Aanvang ==
Op of omstreeks 11 Oktober het 'n groot Japannese mag, bestaande uit vliegdekskepe, slagskepe en hul begeleidingsvaartuie, uit Truk vertrek vir 'n verlengde operasie ter ondersteuning van 'n offensief op Guadalcanal in Oktober. Op dieselfde dag het 'n groot konvooi met versterkings Guadalcanal bereik, maar 'n mag van swaar kruisers wat ondersteuning moes bied, is verhoed om Henderson Field te bombardeer en het omgedraai in wat bekend geword het as die Slag van Kaap Esperance. Daarna het drie bombardemente gevolg wat tussen 13 Oktober en 16 Oktober deur slagskepe en swaar kruisers uitgevoer is (die swaarste vlootaanval op die vliegveld tydens die veldtog); die eerste en derde hiervan is uitgevoer deur vaartuie wat van vise-admiraal Nobutake Kondō se voorhoedemag afgesonder is. Vanaf middernag op 14 Oktober het nog 'n konvooi, bestaande uit vier vragskepe, die grootste deel van sy vrag afgelaai, insluitend tenks en swaar artillerie.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/Azumasan_t.htm|title=Japanese Transports|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Op 15 Oktober is die torpedojaer Meredith, terwyl dit die sleepboot Vireo, wat 'n voorraadbarg gesleep het, begelei het, deur vliegtuie van die Zuikaku en Shokaku opgemerk en gekelder. Op 17 Oktober het die Hiyō en Jun'yō 'n aanvalsmag gestuur om vervoerskepe naby Lunga Point aan te val, maar hulle het geen skade aangerig nie.<ref name="auto">{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/hiyo.htm|title=Imperial lattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die groot aantal oorlogskepe sou in die waters rondom Guadalcanal bly totdat die gevegte in die Slag van die Santa Cruz-eilande beëindig was, en het aan die einde van Oktober na Truk teruggekeer.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/shokaku.htm|title=Imperial Flattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die vliegdekskip Hiyō, wat onlangs in diens gestel is, was oorspronklik deel van die vloot, maar ’n brand in sy masjienkamer op 21 Oktober het hom genoodsaak om na Truk terug te keer vir herstelwerk.<ref name="auto"/> Op 25 Oktober het 6 bomwerpers en 12 vegvliegtuie van die Jun'yo Henderson-vliegveld aangeval, maar min skade aangerig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
Van 20 tot 25 Oktober het Japannese grondmagte op Guadalcanal probeer om Henderson Field in te neem tydens die Slag om Henderson Field, deur middel van 'n groot aanval op die Amerikaanse verdedigers. Die aanval is afgeslaan, met swaar verliese aan die Japannese kant.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 95–97.</ref> Foutiewelik oortuig dat die Japannese leërmagte Henderson Field ingeneem het, het die Japannese op die oggend van 25 Oktober oorlogskepe vanaf die Shortland-eilande na Guadalcanal gestuur om hul grondmagte op die eiland te ondersteun. Amerikaanse vliegtuie van Henderson Field het die konvooi deur die loop van die dag aangeval; hulle het die ligte kruiser Yura tot sink gebring (met hulp van [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17-vliegtuie]] vanaf Espiritu Santo) en die torpedojaer Akizuki beskadig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
[[Lêer:SantaCruzChart2.jpg|duimnael|Kaart van die Slag van die Santa Cruz-eilande, 26 Oktober 1942. Rooi lyne verteenwoordig Japannese oorlogskipmagte en swart lyne verteenwoordig Amerikaanse vliegdekskipmagte. Genommerde geel kolle verteenwoordig belangrike aksies in die geveg.]]
Ten spyte van die mislukking van die Japannese grondoffensief en die verlies van die Yura, het die res van die Gesamentlike Vloot op 25 Oktober voortgegaan om naby die suidelike Salomonseilande te maneuvreer, in die hoop om die Geallieerde vlootmagte in 'n geveg te betrek. Die Japannese vlootmagte het nou uit vier vliegdekskepe bestaan (twee groot, een medium en een ligte een), die Hiyō het vertrek weens 'n toevallige brand in sy enjinkamer, met 'n gesamentlike vliegtuigsterkte wat ongeveer gelykstaande was aan dié van drie vliegdekskepe van die Shokaku-klas.
Die Japannese vlootmagte was in drie groepe verdeel: die voorhoedemag, bestaande uit die Jun'yō, vier swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van Kondō aan boord van die swaar kruiser Atago, met 'n ondersteuningsgroep bestaande uit twee slagskepe en twee torpedojaers onder bevel van skout-admiraal Takeo Kurita; die hoofmag bestaande uit die Shōkaku, Zuikaku en Zuihō, plus een swaar kruiser en agt torpedojaers, onder bevel van vise-admiraal Chūichi Nagumo aan boord van die Shōkaku en die agterhoedemag bestaande uit twee slagskepe, drie swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van skout-admiraal Hiroaki Abe aan boord van die slagskip Hiei. Benewens sy bevel oor die voorhoedemag, het Kondō ook opgetree as die bevelvoerder van al drie magte.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 374–375.</ref>
Aan die Amerikaanse kant het die taakgroepe van die Hornet en Enterprise (onder bevel van skout-admiraal Thomas Kinkaid) op 25 Oktober na die noorde van die Santa Cruz-eilande beweeg, op soek na die Japannese vlootmagte. Die Amerikaanse oorlogskepe was ontplooi as twee vliegdekskipgroepe, wat ongeveer 10 seemyl (19 km) van mekaar geskei was. 'n Amerikaanse [[Consolidated PBY Catalina|PBY Catalina-verkenningswatervliegtuig]], gestasioneer op die Santa Cruz-eilande, het om 11:03 die vliegdekskepe van die Japannese hoofmag opgespoor. Die Japannese vliegdekskepe was egter ongeveer 355 seemyl (657 km) van die Amerikaanse mag af, net buite die reikafstand van vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe opereer. Kinkaid, wat gehoop het om die afstand te verklein ten einde daardie dag aan te val, het op volspoed na die Japannese vliegdekskepe gestoom en om 14:25 'n aanvalsmag van 23 vliegtuie gelanseer. Die Japannese, wat geweet het dat hulle deur Amerikaanse vliegtuie opgemerk is, maar nie geweet het waar die Amerikaanse vliegdekskepe was nie, het na die noorde gedraai om buite bereik van die Amerikaanse vliegdekskipvliegtuie te bly.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 127.</ref> Die Amerikaanse aanvalsmag het na hulle ondeskeie vliegdekskepe teruggekeer sonder om die Japannese oorlogskepe te vind.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 163–174.</ref>
== Die Slag ==
=== Vliegdekskip aksie op 26 Oktober: eerste aanvalle ===
Om 02:50 op 26 Oktober het die Japannese vlootmagte omgedraai en die vlootmagte van die twee teenstanders het die afstand tussen hulle verklein totdat hulle teen 05:00 slegs 200 seemyl (370 km) van mekaar af was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 186.</ref> Albei kante het verkenningsvliegtuie uitgestuur en hul oorblywende vliegtuie gereed gemaak om aan te val sodra die ander kant se skepe opgespoor is. Hoewel 'n Catalina, toegerus met radar, die Japannese vliegdekskepe om 03:10 opgemerk het, het die verslag Kinkaid eers om 05:12 bereik. Dus, omdat hy geglo het dat die Japannese skepe waarskynlik gedurende die tussenliggende twee uur van posisie verander het, het hy besluit om nie 'n aanvalsmag te stuur nie totdat hy meer juiste inligting oor die posisie van die Japannese skepe ontvang het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 381.</ref>
[[Lêer:Aircraft prepare to launch from Japanese carrier Shōkaku during Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (80-G-176150).jpg|duimnael|Japannese vegvliegtuie en duikbomwerpers op die Shōkaku maak gereed om op te styg vir 'n aanval op Amerikaanse vliegdekskipmagte.]]
Om 06:45 het 'n Amerikaanse verkenningsvliegtuig die vliegdekskepe van Nagumo se hoofmag opgemerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 187.</ref> Om 06:58 het 'n Japannese verkenningsvliegtuig die ligging van Hornet se taakmag gerapporteer.<ref name="Frank">Frank, ''Guadalcanal'', p. 382.</ref> Albei kante het gehaas om eerste die ander aan te val. Die Japanners het eerste daarin geslaag om hul aanvalsmag te laat vertrek; teen 07:40 was 64 vliegtuie, bestaande uit 21 Aichi D3A2 Val-duikbomwerpers, 20 Nakajima B5N2 Kate-torpedobomwerpers, 21 Mitsubishi A6M3 Zero-vegvliegtuie en 2 Nakajima B5N2-verkenningsvliegtuie, op pad na die Hornet.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 191–192.</ref> Hierdie eerste aanval is gelei deur luitenant-kommandeur Shigeharu Murata, terwyl die dekking deur vegvliegtuie gelei is deur die luitenante Ayao Shirane en Saneyasu Hidaka. Ook om 07:40 het twee Amerikaanse SBD-3 Dauntless-verkenningsvliegtuie, wat gereageer het op die vroeëre waarneming van die Japannese vliegdekskepe, opgedaag en 'n duikaanval op die Zuihō uitgevoer. Terwyl die Japannese gevegslugpatrollie besig was om ander Amerikaanse verkenningsvliegtuie weg te hou, kon die twee Amerikaanse vliegtuie die Zuihō met albei hul 500-pond-bomme tref; dit het swaar skade aangerig en verseker dat vliegtuie nie meer op die vliegdekskip se dek kon land nie.<ref name="Frank"/>
Intussen het Kondo vir Abe se agterhoedemag beveel om vinniger te gaan in 'n poging om die Amerikaanse oorlogskepe te onderskep en aan te val. Kondo het ook sy eie voorhoedemag teen volle spoed vorentoe laat beweeg, sodat die Jun'yō se vliegtuie aan die aanvalle op die Amerikaanse skepe kon deelneem. Om 08:10 het die Shōkaku 'n tweede golf aanvalsvliegtuie gelanseer, bestaande uit 19 duikbomwerpers en vyf Zero-vegvliegtuie, en om 08:40 het die Zuikaku 16 torpedobomwerpers en vier Zero-vegvliegtuie gelanseer. Die tweede aanvalsgroep is gelei deur luitenant-kommandeur Mamoru Seki, terwyl die vegvliegtuigdekking deur luitenant Hideki Shingo gelei is. Teen 09:10 was daar dus meer as 100 Japannese vliegtuie op pad om die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 383.</ref>
Die Amerikaanse aanvalsvliegtuie was ongeveer 20 minute agter die Japanners. Omdat hulle van mening was dat 'n vinnige aanval belangriker is as 'n massiewe aanval, en omdat hulle nie genoeg brandstof gehad het om tyd te spandeer aan formasievorming voor die aanval nie, het die Amerikaanse vliegtuie in klein groepe na die Japannese skepe beweeg, in plaas daarvan om in een groot aanvalsmag saam te smelt. Die eerste groep, bestaande uit 15 [[Douglas SBD Dauntless]]-duikbomwerpers, 6 [[Grumman TBF Avenger]]-torpedobomwerpers en agt [[Grumman F4F Wildcat]]-vegvliegtuie, onder bevel van luitenant-kommandeur William J. "Gus" Widhelm van die Hornet, was teen ongeveer 08:00 in die lug. 'n Tweede groep, bestaande uit drie SBD's, nege TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en agt Wildcats van die Enterprise, onder bevel van luitenant-kommandeur John A. Collett, het teen 08:10 vertrek. 'n Derde groep, bestaande uit nege SBD's, tien TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en sewe F4F's van die Hornet, was teen 08:20 op pad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 198–199.</ref>
Om 08:40 het die opponerende lugaanvalformasies binne sig van mekaar verbybeweeg. Luitenant Hidaka se nege Zuihō-Zeros het die Enterprise-groep verras en aangeval deur vanuit die rigting van die [[son]] op die klimmende vliegtuie toe te sak. In die daaropvolgende geveg is vier Zeros, drie Wildcats en twee TBF's, insluitend dié van Collett, afgeskiet, terwyl nog twee TBF's en 'n Wildcat weens ernstige skade gedwing is om na die Enterprise terug te keer.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 384–385. Only the Wildcat was safely recovered.</ref> Die oorblywende ''Zuihō''-Zeros, wie se ammunisie uitgeput was, het aan die geveg onttrek.
[[Lêer:Shokaku Santa Cruz fire.jpg|duimnael|Die bemanning van Shōkaku bestry vure op die vliegdek na die Amerikaanse aanval]]
Om 08:50 het die voorste Amerikaanse aanvalsformasie van die Hornet vier skepe van Abe se voorhoedemag opgemerk. Die Amerikaanse vliegtuie het voortgegaan, die Japannese vliegdekskepe gewaar en voorbereidings getref om aan te val. Drie Zero-vliegtuie van die Zuihō het die formasie se Wildcats aangeval en hulle sodoende weggelok van die bomwerpers wat hulle moes beskerm. Gevolglik het die duikbomwerpers in die eerste groep hul aanvalle sonder die beskerming van vegvliegtuie geloods. Twaalf Zero-vliegtuie van die Japannese vliegdekskip het die SBD-formasie aangeval, twee neergeskiet (insluitend dié van Widhelm, het hy dit oorleef) en nog twee gedwing om hul aanval te staak. Die oorblywende 11 SBD's het om 09:27 met hul duikaanvalle op die Shōkaku begin; hulle het die skip met drie tot ses bomme getref, die vliegdek vernietig en ernstige skade aan die skip se binnekant aangerig. Die laaste SBD van die 11 het Shōkaku uit sig verloor en in plaas daarvan sy bom naby die Japannese torpedojaer Teruzuki laat val, wat geringe skade veroorsaak het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 213–223.</ref> Die ses TBF's in die eerste aanvalsmag, wat van hul aanvalsgroep geskei geraak het, het nie die Japannese vliegdekskepe gevind nie en het uiteindelik na die Hornet teruggedraai. Op die terugpad het hulle die Japannese swaar kruiser Tone aangeval, maar al hul torpedo's het die kruiser gemis.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 387–388.</ref>
== Verwysings ==
{{verwysings|3}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Tweede Wêreldoorlog]]
a89cvtrndhfpebaadw49dp9kzxrs1c3
3379315
3379314
2026-11-20T18:59:02Z
Oesjaar
7467
/* Vliegdekskip aksie op 26 Oktober: eerste aanvalle */ Die eerste bom...
3379315
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Militêre konflik-en
| conflict = Slag van die Santa Cruzeilande
| image = [[Lêer:USS Enterprise-Bat Santa Cruz.jpg|300px]]
| pushpin_map = Stille Oseaan
| pushpin_relief = 1
| coordinates = {{coord|-8|164|format=dms|display=it}}
| caption = {{USS|Enterprise|CV-6|6}} (middel links) en sy skepe wat hom beskerm gedurende die oorlog, 26 Oktober 1942
| part_of = die [[Slag van Guadalcanal]] van die [[Tweede Wêreldoorlog]]
| date = 25–{{start date and age|1942|10|27|df=y}}
| location = Off the [[Santa Cruz Islands]], Pacific Ocean
| result = Beide kante eis 'n oorwinning; sien [[#Nabetragting|Nabetragting]]
| combatant1 = {{vlagland|Verenigde State|1912}}
| combatant2 = {{vlagland|Japannese Keiserryk}}
| commander1 = {{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[William Halsey Jr.|William Halsey]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Thomas C. Kinkaid]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[George D. Murray|George Murray]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Charles P. Mason]]
| commander2 = {{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Nobutake Kondō]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Chūichi Nagumo]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Hiroaki Abe]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Kakuji Kakuta]]
| strength1 = 2 [[Vliegdekskip|vliegdekskep]]e <br> 1 [[slagskip]] <br> 3 swaar kruisers <br> 3 ligte kruisers <br> 14 [[torpedojaer]]s<br> 136 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 63 [[Grumman F4F Wildcat]]s, 47 [[Douglas SBD Dauntless]], en 26 [[Grumman TBF Avenger]]s. The "136" number doesn't include [[Boeing B-17 Flying Fortress]]es based at [[Espiritu Santo]] (who played a small part in the battle) or any seaplanes in the area.</ref>
| strength2 = 3 vliegdekskepe <br> 1 ligte kruiser <br> 4 slagskepe<ref>''Kongō'', ''Haruna'', ''Hiei'', ''Kirishima''. See {{cite web |url=http://www.navweaps.com/index_oob/OOB_WWII_Pacific/OOB_WWII_Santa-Cruz.htm |title=Order of Battle – Battle of the Santa Cruz Islands |access-date=21 September 2009}}</ref> <br> 8 swaar kruisers <br> 2 ligte kruisers <br> 24 torpedojaers <br> 199 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 87 [[A6M Zero]]s, 68 [[Aichi D3A]] dive bombers, 57 [[Nakajima B5N]] torpedo bombers, and one [[Yokosuka D4Y]] command and control aircraft.</ref>
| casualties1 = 266 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 401; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 456. Breakdown of deaths: ''Hornet'' 118, ''Enterprise'' 44, ''Smith'' 57, ''Porter'' 15, ''Pensacola'' 3, ''South Dakota'' 2, ''Morris'' 1, and 22 aircrew. Four U.S. aircrew members were captured by the Japanese. Total U.S. aircraft losses included 32 Wildcats, 31 SBDs, and 18 TBFs.</ref> <br> [[USS Hornet (CV-8)|1 vliegdekskip gekelder]] <br> 1 torpedojaer gekelder <br> 1 vliegdekskip beskadig <br> 1 slagskip beskadig <br> 1 ligte kruiser beskadig <br> 2 torpedojaers beskadig <br> 81 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 22 sterftes, 4 gevang
| casualties2 = 400–500 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 400–401; Peattie, pp. 180, 339; and Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 454. Japanese deaths from damage to ''Zuihō'' aren't known. Known Japanese deaths are: 60 on ''Shōkaku'', 190 on ''Chikuma'', seven on ''Teruzuki'', and 148 aircrew. Total Japanese aircraft losses included 27 [[Mitsubishi A6M Zero]]s, 40 [[dive bomber]]s, 29 [[torpedo bomber]]s, and 1 [[Yokosuka D4Y]]. The aircrew losses included 55 from ''Shōkaku'', 57 from ''Zuikaku'', 9 from ''Zuihō'', and 27 from ''Junyō''.</ref> <br> 1 vliegdekskip swaar beskadig <br> 1 ligte kruiser swaar beskadig <br> 1 swaar kruiser beskadig <br> 1 torpedojaer beskadig <br> 99 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 148 sterftes
| campaignbox = {{Campaignbox Guadalcanal}} <br> {{Campaignbox Solomons}}
}}
Die '''Slag van die Santa Cruz-eilande''' wat tussen 25 en 27 Oktober 1942 plaasgevind het, was die vierde vliegdekskipgeveg van die Stille Oseaan-veldtog tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Dit was ook die vierde groot vlootbotsing tussen die [[Amerikaanse Vloot]] en die [[Japannese Keiserlike Vloot]] tydens die langdurige en strategies belangrike [[Slag van Guadalcanal|Guadalcanal-veldtog]]. Soos in die slae van die [[Slag van die Koraalsee|Koraalsee]], [[Slag van Midway|Midway]] en die Oostelike [[Salomonseilande]], was die skepe van die twee teenstanders selde in mekaar se sig of binne skootafstand van mekaar. In plaas daarvan is byna alle aanvalle deur albei kante uitgevoer deur vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe of landbasisse gelanseer is.
In 'n poging om die Geallieerde magte van Guadalcanal en nabygeleë eilande te verdryf en 'n einde te bring aan die dooiepunt wat sedert September 1942 bestaan het, het die Keiserlike Japannese Leër 'n groot grondoffensief op Guadalcanal vir 20–25 Oktober 1942 beplan. Ter ondersteuning van hierdie offensief, en met die hoop om met Geallieerde vlootmagte slaags te raak, het Japannese vliegdekskepe en ander groot oorlogskepe na 'n posisie naby die suidelike Salomonseilande beweeg. Vanuit hierdie ligging het die Japannese vlootmagte gehoop om enige Geallieerde (hoofsaaklik VSA) vlootmagte, veral vliegdekskipmagte, wat op die grondoffensief gereageer het, aan te val en beslissend te verslaan. Geallieerde vlootmagte het ook gehoop om die Japannese vlootmagte in die geveg te ontmoet, met dieselfde doelwitte om die dooiepunt te verbreek en hul teenstander beslissend te verslaan.
Die Japannese grondoffensief op Guadalcanal was aan die gang met die Slag om Henderson-veld terwyl die vlootoorlogskepe en vliegtuie van die twee teenstanders mekaar op die oggend van 26 Oktober 1942, net noord van die Santa Cruz-eilande, gekonfronteer het. Na 'n uitruil van lugaanvalle deur vliegdekskepe het Geallieerde oppervlakteskepe van die slagveld teruggetrek met die vliegdekskip [[USS Hornet (CV-8)|USS Hornet]] gekelder, en 'n ander vliegdekskip, [[USS Enterprise]], swaar beskadig. Die deelnemende Japannese vliegdekmagte het ook teruggetrek weens skade aan twee vliegdekskepe, swaar vliegtuigverliese en die Japannese leër se mislukking om Henderson-veld te verower.
Santa Cruz was 'n taktiese oorwinning vir die Japannese, beide wat tonnemaat en beheer oor die see rondom Guadalcanal betref. Die verlies van talle onvervangbare, ervare Japannese lugbemannings het egter op die lang termyn 'n strategiese voordeel vir die Geallieerdes geblyk te wees; die Geallieerdes se verliese aan lugbemannings tydens die geveg was relatief laag en is vinnig aangevul. Die Japannese het op 'n groter, beslissende oorwinning gehoop, en dit ook nodig gehad. Die feit dat die vlootgeveg gewen is net nadat die landgeveg verloor is, het beteken dat die geleentheid om hul oorwinning in die geveg uit te buit, reeds verby was.
== Agtergrond ==
Op 8 Augustus 1942 het Geallieerde magte, hoofsaaklik uit die Verenigde State, geland op Guadalcanal, Tulagi en die Florida-eilande in die Salomonseilande, wat destyds deur Japan beset was. Die landings op die eilande was daarop gemik om te verhoed dat die Japannese dit as basisse gebruik om die toevoerroetes tussen die VSA en Australië te bedreig. Verder moes die eilande beveilig word as vertrekpunte vir 'n veldtog wat ten doel gehad het om uiteindelik die groot Japannese basis by Rabaul te neutraliseer, terwyl dit terselfdertyd die Geallieerdes se veldtog in [[Nieu-Guinee]] sou ondersteun. Hierdie landings het die begin gemerk van die veldtog op Guadalcanal, wat ses maande sou duur.<ref>Hogue, ''Pearl Harbor to Guadalcanal'', pp. 235–236.</ref>
Ná die Slag van die Oostelike Solomoneilande op 24–25 Augustus, waarin die vliegdekskip USS Enterprise swaar beskadig en gedwing is om na [[Pearl Harbor]], Hawaii, te vaar, vir 'n maand van omvangryke herstelwerk, het drie Amerikaanse taakmagte met vliegdekskepe in die Suid-Stille Oseaan-gebied agtergebly. Die taakmagte was gesentreer rondom die vlootvliegdekskepe [[USS Wasp (CV-7)|USS Wasp]], [[USS Saratoga (CV-3)|Saratoga]] en Hornet, tesame met hul onderskeie luggroepe en ondersteunende oppervlakoorlogskepe, insluitend slagskepe, [[kruiser]]s en [[torpedojaer]]s, en was hoofsaaklik gestasioneer tussen die Salomonseilande en die eilande van die Nuwe Hebrides ([[Vanuatu]]). In hierdie operasionele gebied was die vliegdekskepe belas met die beveiliging van die kommunikasielyn tussen die vernaamste Geallieerde basisse in [[Nieu-Kaledonië]] en Espiritu Santo; die ondersteuning van Geallieerde grondmagte op Guadalcanal en Tulagi teen enige Japannese teenaanvalle; die dekking van die beweging van voorradeskepe na Guadalcanal; en die aanval op en vernietiging van enige Japannese oorlogskepe, veral vliegdekskepe, wat binne bereik gekom het.<ref>Hammel, ''Carrier Clash'', p. 106.</ref> Die seegebied waarin die Amerikaanse vliegdekskip-taakmagte geopereer het, is deur Amerikaanse magte ''torpedo kruising''<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 335.</ref> genoem, vanweë die hoë konsentrasie Japannese duikbote in die gebied.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 6–7.</ref>
[[Lêer:USS Wasp (CV-7) brennt.jpg|duimnael|USS Wasp brand nadat dit deur 'n torpedo getref is op 15 September]]
Op 31 Augustus is die USS Saratoga deur die Japannese duikboot I-26 met 'n torpedo getref en was dit vir drie maande buite aksie vir herstelwerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 10–12.</ref><ref>After this incident the then U.S. carrier task force commander [[Frank Jack Fletcher]] was relieved of his command and reassigned to shore duty for the remainder of the war. Frank, ''Guadalcanal'', pp. 204–205</ref>
Op 15 September is die USS Wasp getref deur drie torpedo's wat deur die Japannese duikboot I-19 afgevuur is terwyl dit 'n groot versterkings- en hervoorraadkonvooi na Guadalcanal ondersteun het en amper die Japannese vliegdekskepe Shōkaku en Zuikaku aangeval het, wat onttrek het net voordat die twee teenstanders binne bereik van mekaar se vliegtuie gekom het. Met kragonderbrekings weens torpedoskade kon die Wasp se skadebeheerspanne nie die daaropvolgende groot brande beheer nie, en sy is verlaat en self tot sink gebring.<ref>Evans, ''Japanese Navy'', pp. 179–180; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 24–41.
The battleship {{USS|North Carolina|BB-55|2}} and destroyer {{USS|O'Brien|DD-415|2}} were also hit by torpedoes during the same attack. ''O'Brien'' later sank as a result of the torpedo damage, and ''North Carolina'' was under repair at Pearl Harbor until 16 November 1942.</ref>
Alhoewel die VSA nou slegs een operasionele vliegdekskip, die USS Hornet, in die Suid-Stille Oseaan gehad het, het die Geallieerdes steeds lugoorheersing oor die suidelike Salomonseilande behou danksy hul vliegtuie wat by Henderson Field op Guadalcanal gestasioneer was. Snags egter, wanneer vliegtuie nie doeltreffend kon opereer nie, kon die Japannese hul skepe byna na willekeur rondom Guadalcanal laat beweeg. Gevolglik het 'n dooiepunt in die stryd om Guadalcanal ontstaan: die Geallieerdes het bedags voorrade en versterkings na Guadalcanal gebring, terwyl die Japannese snags dieselfde gedoen het met oorlogskepe, wat deur die Geallieerdes die "Tokyo Express" genoem is. Geen van die twee kante kon egter genoeg troepe op die eiland land om 'n beslissende voordeel te behaal nie. Teen middel Oktober het beide kante ongeveer 'n gelyke aantal troepe op die eiland gehad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 19–21, 84–85.</ref> Die dooiepunt is kortstondig onderbreek deur twee vlootaksies waarby groot skepe betrokke was. In die nag van 11–12 Oktober het 'n Amerikaanse vlootmag 'n Japannese vlootmag, wat op pad was om Henderson Field te bombardeer, onderskep en verslaan tydens die Slag van Kaap Esperance. Maar slegs twee nagte later het 'n Japannese mag, wat die slagskepe Haruna en Kongō ingesluit het, Henderson Field suksesvol gebombardeer; hulle het die meeste van die Amerikaanse vliegtuie daar vernietig en ernstige skade aan die vliegveld se fasiliteite aangerig.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 316–319.</ref>
[[Lêer:EnterpriseWildcat.jpg|duimnael|[[Grumman F4F Wildcat]] op die Enterprise terwyl die skip op 24 Oktober lugoperasies uitvoer]]
Die VSA het twee stappe gedoen om die dooiepunt in die stryd om Guadalcanal te probeer verbreek. Eerstens is herstelwerk aan die USS Enterprise bespoedig sodat sy so gou moontlik na die Suid-Stille Oseaan kon terugkeer. Op 10 Oktober het die USS Enterprise haar nuwe luggroep (Luggroep 10) ontvang, en op 16 Oktober het sy uit Pearl Harbor vertrek. Op 23 Oktober<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 154–155.</ref> het sy in die Suid-Stille Oseaan aangekom en op 24 Oktober, 273 seemyl (506 km) noordoos van Espiritu Santo, by die USS Hornet en die res van die Geallieerde vlootmagte in die Suid-Stille Oseaan aangesluit.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 145.</ref>
Tweedens het admiraal [[Chester W. Nimitz|Chester Nimitz]], die Geallieerde opperbevelhebber van die Stille Oseaan-magte, op 18 Oktober vise-admiraal Robert L. Ghormley deur vise-admiraal William Halsey jr. vervang as bevelvoerder van die Suid-Stille Oseaan-gebied; in hierdie posisie het hy bevel gevoer oor die Geallieerde magte wat by die veldtog in die Salomonseilande betrokke was.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 134.</ref>
Nimitz was van mening dat Ghormley te eng van visie en pessimisties geword het om die Geallieerde magte doeltreffend te lei in die stryd om Guadalcanal. Halsey is na bewering regoor die Amerikaanse vloot gerespekteer as 'n "vegter".<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 334.</ref> Met die aanvaarding van die bevel het Halsey onmiddellik begin om planne te maak om die Japannese vlootmagte in 'n geveg in te lok; hy het aan Nimitz geskryf: "Ek moes feitlik onmiddellik begin terugslaan."<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 150.</ref>
Die Japannese Gekombineerde Vloot het ook gepoog om Geallieerde vlootmagte te betrek in wat gehoop is om 'n beslissende geveg te wees. Twee vloot vliegdekskepe, Hiyō en Jun'yō, sowel as die ligte vliegdekskip Zuihō, het vroeg in Oktober by die hoof Japannese vlootbasis by Truk Atoll aangekom en by Shōkaku en Zuikaku aangesluit. Met vyf vliegdekskepe wat volledig toegerus was met luggroepe, plus hul talle slagskepe, kruisers en torpedojaers, was die Japannese Gekombineerde Vloot, onder leiding van Admiraal Isoroku Yamamoto, vol vertroue dat dit die nederlaag by die Slag van Midway kon vergoed.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 146–149.</ref> Afgesien van 'n paar lugaanvalle op Henderson Field in Oktober, het die Japannese vliegdekskepe en hul ondersteunende oorlogskepe in die noordwestelike gebied van die Salomonseilande gebly, buite die stryd om Guadalcanal, terwyl hulle op 'n geleentheid gewag het om nader te beweeg en die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val. Met die Japannese leër se volgende beplande groot grondaanval op Geallieerde magte op Guadalcanal wat vir 20 Oktober vasgestel is, het Yamamoto se oorlogskepe na die suidelike Salomonseilande begin beweeg om die offensief te ondersteun en gereed te wees om enige vyandelike skepe, veral vliegdekskepe, wat sou naderkom om die Geallieerde verdediging op Guadalcanal te ondersteun, aan te val.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', pp. 124–125. According to Hara, the Japanese believed that U.S. Navy forces were likely to be in the Solomon Islands area because they had read a report from the [[United Press]] dated 20 October that stated that the United States Navy was preparing for a major sea and air battle in the South Pacific.</ref>
== Aanvang ==
Op of omstreeks 11 Oktober het 'n groot Japannese mag, bestaande uit vliegdekskepe, slagskepe en hul begeleidingsvaartuie, uit Truk vertrek vir 'n verlengde operasie ter ondersteuning van 'n offensief op Guadalcanal in Oktober. Op dieselfde dag het 'n groot konvooi met versterkings Guadalcanal bereik, maar 'n mag van swaar kruisers wat ondersteuning moes bied, is verhoed om Henderson Field te bombardeer en het omgedraai in wat bekend geword het as die Slag van Kaap Esperance. Daarna het drie bombardemente gevolg wat tussen 13 Oktober en 16 Oktober deur slagskepe en swaar kruisers uitgevoer is (die swaarste vlootaanval op die vliegveld tydens die veldtog); die eerste en derde hiervan is uitgevoer deur vaartuie wat van vise-admiraal Nobutake Kondō se voorhoedemag afgesonder is. Vanaf middernag op 14 Oktober het nog 'n konvooi, bestaande uit vier vragskepe, die grootste deel van sy vrag afgelaai, insluitend tenks en swaar artillerie.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/Azumasan_t.htm|title=Japanese Transports|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Op 15 Oktober is die torpedojaer Meredith, terwyl dit die sleepboot Vireo, wat 'n voorraadbarg gesleep het, begelei het, deur vliegtuie van die Zuikaku en Shokaku opgemerk en gekelder. Op 17 Oktober het die Hiyō en Jun'yō 'n aanvalsmag gestuur om vervoerskepe naby Lunga Point aan te val, maar hulle het geen skade aangerig nie.<ref name="auto">{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/hiyo.htm|title=Imperial lattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die groot aantal oorlogskepe sou in die waters rondom Guadalcanal bly totdat die gevegte in die Slag van die Santa Cruz-eilande beëindig was, en het aan die einde van Oktober na Truk teruggekeer.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/shokaku.htm|title=Imperial Flattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die vliegdekskip Hiyō, wat onlangs in diens gestel is, was oorspronklik deel van die vloot, maar ’n brand in sy masjienkamer op 21 Oktober het hom genoodsaak om na Truk terug te keer vir herstelwerk.<ref name="auto"/> Op 25 Oktober het 6 bomwerpers en 12 vegvliegtuie van die Jun'yo Henderson-vliegveld aangeval, maar min skade aangerig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
Van 20 tot 25 Oktober het Japannese grondmagte op Guadalcanal probeer om Henderson Field in te neem tydens die Slag om Henderson Field, deur middel van 'n groot aanval op die Amerikaanse verdedigers. Die aanval is afgeslaan, met swaar verliese aan die Japannese kant.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 95–97.</ref> Foutiewelik oortuig dat die Japannese leërmagte Henderson Field ingeneem het, het die Japannese op die oggend van 25 Oktober oorlogskepe vanaf die Shortland-eilande na Guadalcanal gestuur om hul grondmagte op die eiland te ondersteun. Amerikaanse vliegtuie van Henderson Field het die konvooi deur die loop van die dag aangeval; hulle het die ligte kruiser Yura tot sink gebring (met hulp van [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17-vliegtuie]] vanaf Espiritu Santo) en die torpedojaer Akizuki beskadig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
[[Lêer:SantaCruzChart2.jpg|duimnael|Kaart van die Slag van die Santa Cruz-eilande, 26 Oktober 1942. Rooi lyne verteenwoordig Japannese oorlogskipmagte en swart lyne verteenwoordig Amerikaanse vliegdekskipmagte. Genommerde geel kolle verteenwoordig belangrike aksies in die geveg.]]
Ten spyte van die mislukking van die Japannese grondoffensief en die verlies van die Yura, het die res van die Gesamentlike Vloot op 25 Oktober voortgegaan om naby die suidelike Salomonseilande te maneuvreer, in die hoop om die Geallieerde vlootmagte in 'n geveg te betrek. Die Japannese vlootmagte het nou uit vier vliegdekskepe bestaan (twee groot, een medium en een ligte een), die Hiyō het vertrek weens 'n toevallige brand in sy enjinkamer, met 'n gesamentlike vliegtuigsterkte wat ongeveer gelykstaande was aan dié van drie vliegdekskepe van die Shokaku-klas.
Die Japannese vlootmagte was in drie groepe verdeel: die voorhoedemag, bestaande uit die Jun'yō, vier swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van Kondō aan boord van die swaar kruiser Atago, met 'n ondersteuningsgroep bestaande uit twee slagskepe en twee torpedojaers onder bevel van skout-admiraal Takeo Kurita; die hoofmag bestaande uit die Shōkaku, Zuikaku en Zuihō, plus een swaar kruiser en agt torpedojaers, onder bevel van vise-admiraal Chūichi Nagumo aan boord van die Shōkaku en die agterhoedemag bestaande uit twee slagskepe, drie swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van skout-admiraal Hiroaki Abe aan boord van die slagskip Hiei. Benewens sy bevel oor die voorhoedemag, het Kondō ook opgetree as die bevelvoerder van al drie magte.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 374–375.</ref>
Aan die Amerikaanse kant het die taakgroepe van die Hornet en Enterprise (onder bevel van skout-admiraal Thomas Kinkaid) op 25 Oktober na die noorde van die Santa Cruz-eilande beweeg, op soek na die Japannese vlootmagte. Die Amerikaanse oorlogskepe was ontplooi as twee vliegdekskipgroepe, wat ongeveer 10 seemyl (19 km) van mekaar geskei was. 'n Amerikaanse [[Consolidated PBY Catalina|PBY Catalina-verkenningswatervliegtuig]], gestasioneer op die Santa Cruz-eilande, het om 11:03 die vliegdekskepe van die Japannese hoofmag opgespoor. Die Japannese vliegdekskepe was egter ongeveer 355 seemyl (657 km) van die Amerikaanse mag af, net buite die reikafstand van vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe opereer. Kinkaid, wat gehoop het om die afstand te verklein ten einde daardie dag aan te val, het op volspoed na die Japannese vliegdekskepe gestoom en om 14:25 'n aanvalsmag van 23 vliegtuie gelanseer. Die Japannese, wat geweet het dat hulle deur Amerikaanse vliegtuie opgemerk is, maar nie geweet het waar die Amerikaanse vliegdekskepe was nie, het na die noorde gedraai om buite bereik van die Amerikaanse vliegdekskipvliegtuie te bly.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 127.</ref> Die Amerikaanse aanvalsmag het na hulle ondeskeie vliegdekskepe teruggekeer sonder om die Japannese oorlogskepe te vind.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 163–174.</ref>
== Die Slag ==
=== Vliegdekskip aksie op 26 Oktober: eerste aanvalle ===
Om 02:50 op 26 Oktober het die Japannese vlootmagte omgedraai en die vlootmagte van die twee teenstanders het die afstand tussen hulle verklein totdat hulle teen 05:00 slegs 200 seemyl (370 km) van mekaar af was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 186.</ref> Albei kante het verkenningsvliegtuie uitgestuur en hul oorblywende vliegtuie gereed gemaak om aan te val sodra die ander kant se skepe opgespoor is. Hoewel 'n Catalina, toegerus met radar, die Japannese vliegdekskepe om 03:10 opgemerk het, het die verslag Kinkaid eers om 05:12 bereik. Dus, omdat hy geglo het dat die Japannese skepe waarskynlik gedurende die tussenliggende twee uur van posisie verander het, het hy besluit om nie 'n aanvalsmag te stuur nie totdat hy meer juiste inligting oor die posisie van die Japannese skepe ontvang het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 381.</ref>
[[Lêer:Aircraft prepare to launch from Japanese carrier Shōkaku during Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (80-G-176150).jpg|duimnael|Japannese vegvliegtuie en duikbomwerpers op die Shōkaku maak gereed om op te styg vir 'n aanval op Amerikaanse vliegdekskipmagte.]]
Om 06:45 het 'n Amerikaanse verkenningsvliegtuig die vliegdekskepe van Nagumo se hoofmag opgemerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 187.</ref> Om 06:58 het 'n Japannese verkenningsvliegtuig die ligging van Hornet se taakmag gerapporteer.<ref name="Frank">Frank, ''Guadalcanal'', p. 382.</ref> Albei kante het gehaas om eerste die ander aan te val. Die Japanners het eerste daarin geslaag om hul aanvalsmag te laat vertrek; teen 07:40 was 64 vliegtuie, bestaande uit 21 Aichi D3A2 Val-duikbomwerpers, 20 Nakajima B5N2 Kate-torpedobomwerpers, 21 Mitsubishi A6M3 Zero-vegvliegtuie en 2 Nakajima B5N2-verkenningsvliegtuie, op pad na die Hornet.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 191–192.</ref> Hierdie eerste aanval is gelei deur luitenant-kommandeur Shigeharu Murata, terwyl die dekking deur vegvliegtuie gelei is deur die luitenante Ayao Shirane en Saneyasu Hidaka. Ook om 07:40 het twee Amerikaanse SBD-3 Dauntless-verkenningsvliegtuie, wat gereageer het op die vroeëre waarneming van die Japannese vliegdekskepe, opgedaag en 'n duikaanval op die Zuihō uitgevoer. Terwyl die Japannese gevegslugpatrollie besig was om ander Amerikaanse verkenningsvliegtuie weg te hou, kon die twee Amerikaanse vliegtuie die Zuihō met albei hul 500-pond-bomme tref; dit het swaar skade aangerig en verseker dat vliegtuie nie meer op die vliegdekskip se dek kon land nie.<ref name="Frank"/>
Intussen het Kondo vir Abe se agterhoedemag beveel om vinniger te gaan in 'n poging om die Amerikaanse oorlogskepe te onderskep en aan te val. Kondo het ook sy eie voorhoedemag teen volle spoed vorentoe laat beweeg, sodat die Jun'yō se vliegtuie aan die aanvalle op die Amerikaanse skepe kon deelneem. Om 08:10 het die Shōkaku 'n tweede golf aanvalsvliegtuie gelanseer, bestaande uit 19 duikbomwerpers en vyf Zero-vegvliegtuie, en om 08:40 het die Zuikaku 16 torpedobomwerpers en vier Zero-vegvliegtuie gelanseer. Die tweede aanvalsgroep is gelei deur luitenant-kommandeur Mamoru Seki, terwyl die vegvliegtuigdekking deur luitenant Hideki Shingo gelei is. Teen 09:10 was daar dus meer as 100 Japannese vliegtuie op pad om die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 383.</ref>
Die Amerikaanse aanvalsvliegtuie was ongeveer 20 minute agter die Japanners. Omdat hulle van mening was dat 'n vinnige aanval belangriker is as 'n massiewe aanval, en omdat hulle nie genoeg brandstof gehad het om tyd te spandeer aan formasievorming voor die aanval nie, het die Amerikaanse vliegtuie in klein groepe na die Japannese skepe beweeg, in plaas daarvan om in een groot aanvalsmag saam te smelt. Die eerste groep, bestaande uit 15 [[Douglas SBD Dauntless]]-duikbomwerpers, 6 [[Grumman TBF Avenger]]-torpedobomwerpers en agt [[Grumman F4F Wildcat]]-vegvliegtuie, onder bevel van luitenant-kommandeur William J. "Gus" Widhelm van die Hornet, was teen ongeveer 08:00 in die lug. 'n Tweede groep, bestaande uit drie SBD's, nege TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en agt Wildcats van die Enterprise, onder bevel van luitenant-kommandeur John A. Collett, het teen 08:10 vertrek. 'n Derde groep, bestaande uit nege SBD's, tien TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en sewe F4F's van die Hornet, was teen 08:20 op pad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 198–199.</ref>
Om 08:40 het die opponerende lugaanvalformasies binne sig van mekaar verbybeweeg. Luitenant Hidaka se nege Zuihō-Zeros het die Enterprise-groep verras en aangeval deur vanuit die rigting van die [[son]] op die klimmende vliegtuie toe te sak. In die daaropvolgende geveg is vier Zeros, drie Wildcats en twee TBF's, insluitend dié van Collett, afgeskiet, terwyl nog twee TBF's en 'n Wildcat weens ernstige skade gedwing is om na die Enterprise terug te keer.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 384–385. Only the Wildcat was safely recovered.</ref> Die oorblywende ''Zuihō''-Zeros, wie se ammunisie uitgeput was, het aan die geveg onttrek.
[[Lêer:Shokaku Santa Cruz fire.jpg|duimnael|Die bemanning van Shōkaku bestry vure op die vliegdek na die Amerikaanse aanval]]
Om 08:50 het die voorste Amerikaanse aanvalsformasie van die Hornet vier skepe van Abe se voorhoedemag opgemerk. Die Amerikaanse vliegtuie het voortgegaan, die Japannese vliegdekskepe gewaar en voorbereidings getref om aan te val. Drie Zero-vliegtuie van die Zuihō het die formasie se Wildcats aangeval en hulle sodoende weggelok van die bomwerpers wat hulle moes beskerm. Gevolglik het die duikbomwerpers in die eerste groep hul aanvalle sonder die beskerming van vegvliegtuie geloods. Twaalf Zero-vliegtuie van die Japannese vliegdekskip het die SBD-formasie aangeval, twee neergeskiet (insluitend dié van Widhelm, het hy dit oorleef) en nog twee gedwing om hul aanval te staak. Die oorblywende 11 SBD's het om 09:27 met hul duikaanvalle op die Shōkaku begin; hulle het die skip met drie tot ses bomme getref, die vliegdek vernietig en ernstige skade aan die skip se binnekant aangerig. Die laaste SBD van die 11 het Shōkaku uit sig verloor en in plaas daarvan sy bom naby die Japannese torpedojaer Teruzuki laat val, wat geringe skade veroorsaak het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 213–223.</ref> Die ses TBF's in die eerste aanvalsmag, wat van hul aanvalsgroep geskei geraak het, het nie die Japannese vliegdekskepe gevind nie en het uiteindelik na die Hornet teruggedraai. Op die pad terug het hulle die Japannese swaar kruiser Tone aangeval, maar al hul torpedo's het die kruiser gemis.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 387–388.</ref>
[[Lêer:Japanese cruiser Chikuma under air attack during the Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (NH 82404).jpg|duimnael|Chikuma word aangeval op 26 Oktober. Rook styg op uit die middel van die skip, waar 'n 450 kg-bom die brug vol getref het.]]
== Verwysings ==
{{verwysings|3}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Tweede Wêreldoorlog]]
pzecqs1pzi6xyh5z2kxn7rfhdsw2clu
3379317
3379315
2026-11-20T19:03:40Z
Oesjaar
7467
/* Vliegdekskip aksie op 26 Oktober: eerste aanvalle */ Groot skade...
3379317
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Militêre konflik-en
| conflict = Slag van die Santa Cruzeilande
| image = [[Lêer:USS Enterprise-Bat Santa Cruz.jpg|300px]]
| pushpin_map = Stille Oseaan
| pushpin_relief = 1
| coordinates = {{coord|-8|164|format=dms|display=it}}
| caption = {{USS|Enterprise|CV-6|6}} (middel links) en sy skepe wat hom beskerm gedurende die oorlog, 26 Oktober 1942
| part_of = die [[Slag van Guadalcanal]] van die [[Tweede Wêreldoorlog]]
| date = 25–{{start date and age|1942|10|27|df=y}}
| location = Off the [[Santa Cruz Islands]], Pacific Ocean
| result = Beide kante eis 'n oorwinning; sien [[#Nabetragting|Nabetragting]]
| combatant1 = {{vlagland|Verenigde State|1912}}
| combatant2 = {{vlagland|Japannese Keiserryk}}
| commander1 = {{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[William Halsey Jr.|William Halsey]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Thomas C. Kinkaid]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[George D. Murray|George Murray]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Charles P. Mason]]
| commander2 = {{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Nobutake Kondō]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Chūichi Nagumo]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Hiroaki Abe]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Kakuji Kakuta]]
| strength1 = 2 [[Vliegdekskip|vliegdekskep]]e <br> 1 [[slagskip]] <br> 3 swaar kruisers <br> 3 ligte kruisers <br> 14 [[torpedojaer]]s<br> 136 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 63 [[Grumman F4F Wildcat]]s, 47 [[Douglas SBD Dauntless]], en 26 [[Grumman TBF Avenger]]s. The "136" number doesn't include [[Boeing B-17 Flying Fortress]]es based at [[Espiritu Santo]] (who played a small part in the battle) or any seaplanes in the area.</ref>
| strength2 = 3 vliegdekskepe <br> 1 ligte kruiser <br> 4 slagskepe<ref>''Kongō'', ''Haruna'', ''Hiei'', ''Kirishima''. See {{cite web |url=http://www.navweaps.com/index_oob/OOB_WWII_Pacific/OOB_WWII_Santa-Cruz.htm |title=Order of Battle – Battle of the Santa Cruz Islands |access-date=21 September 2009}}</ref> <br> 8 swaar kruisers <br> 2 ligte kruisers <br> 24 torpedojaers <br> 199 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 87 [[A6M Zero]]s, 68 [[Aichi D3A]] dive bombers, 57 [[Nakajima B5N]] torpedo bombers, and one [[Yokosuka D4Y]] command and control aircraft.</ref>
| casualties1 = 266 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 401; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 456. Breakdown of deaths: ''Hornet'' 118, ''Enterprise'' 44, ''Smith'' 57, ''Porter'' 15, ''Pensacola'' 3, ''South Dakota'' 2, ''Morris'' 1, and 22 aircrew. Four U.S. aircrew members were captured by the Japanese. Total U.S. aircraft losses included 32 Wildcats, 31 SBDs, and 18 TBFs.</ref> <br> [[USS Hornet (CV-8)|1 vliegdekskip gekelder]] <br> 1 torpedojaer gekelder <br> 1 vliegdekskip beskadig <br> 1 slagskip beskadig <br> 1 ligte kruiser beskadig <br> 2 torpedojaers beskadig <br> 81 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 22 sterftes, 4 gevang
| casualties2 = 400–500 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 400–401; Peattie, pp. 180, 339; and Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 454. Japanese deaths from damage to ''Zuihō'' aren't known. Known Japanese deaths are: 60 on ''Shōkaku'', 190 on ''Chikuma'', seven on ''Teruzuki'', and 148 aircrew. Total Japanese aircraft losses included 27 [[Mitsubishi A6M Zero]]s, 40 [[dive bomber]]s, 29 [[torpedo bomber]]s, and 1 [[Yokosuka D4Y]]. The aircrew losses included 55 from ''Shōkaku'', 57 from ''Zuikaku'', 9 from ''Zuihō'', and 27 from ''Junyō''.</ref> <br> 1 vliegdekskip swaar beskadig <br> 1 ligte kruiser swaar beskadig <br> 1 swaar kruiser beskadig <br> 1 torpedojaer beskadig <br> 99 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 148 sterftes
| campaignbox = {{Campaignbox Guadalcanal}} <br> {{Campaignbox Solomons}}
}}
Die '''Slag van die Santa Cruz-eilande''' wat tussen 25 en 27 Oktober 1942 plaasgevind het, was die vierde vliegdekskipgeveg van die Stille Oseaan-veldtog tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Dit was ook die vierde groot vlootbotsing tussen die [[Amerikaanse Vloot]] en die [[Japannese Keiserlike Vloot]] tydens die langdurige en strategies belangrike [[Slag van Guadalcanal|Guadalcanal-veldtog]]. Soos in die slae van die [[Slag van die Koraalsee|Koraalsee]], [[Slag van Midway|Midway]] en die Oostelike [[Salomonseilande]], was die skepe van die twee teenstanders selde in mekaar se sig of binne skootafstand van mekaar. In plaas daarvan is byna alle aanvalle deur albei kante uitgevoer deur vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe of landbasisse gelanseer is.
In 'n poging om die Geallieerde magte van Guadalcanal en nabygeleë eilande te verdryf en 'n einde te bring aan die dooiepunt wat sedert September 1942 bestaan het, het die Keiserlike Japannese Leër 'n groot grondoffensief op Guadalcanal vir 20–25 Oktober 1942 beplan. Ter ondersteuning van hierdie offensief, en met die hoop om met Geallieerde vlootmagte slaags te raak, het Japannese vliegdekskepe en ander groot oorlogskepe na 'n posisie naby die suidelike Salomonseilande beweeg. Vanuit hierdie ligging het die Japannese vlootmagte gehoop om enige Geallieerde (hoofsaaklik VSA) vlootmagte, veral vliegdekskipmagte, wat op die grondoffensief gereageer het, aan te val en beslissend te verslaan. Geallieerde vlootmagte het ook gehoop om die Japannese vlootmagte in die geveg te ontmoet, met dieselfde doelwitte om die dooiepunt te verbreek en hul teenstander beslissend te verslaan.
Die Japannese grondoffensief op Guadalcanal was aan die gang met die Slag om Henderson-veld terwyl die vlootoorlogskepe en vliegtuie van die twee teenstanders mekaar op die oggend van 26 Oktober 1942, net noord van die Santa Cruz-eilande, gekonfronteer het. Na 'n uitruil van lugaanvalle deur vliegdekskepe het Geallieerde oppervlakteskepe van die slagveld teruggetrek met die vliegdekskip [[USS Hornet (CV-8)|USS Hornet]] gekelder, en 'n ander vliegdekskip, [[USS Enterprise]], swaar beskadig. Die deelnemende Japannese vliegdekmagte het ook teruggetrek weens skade aan twee vliegdekskepe, swaar vliegtuigverliese en die Japannese leër se mislukking om Henderson-veld te verower.
Santa Cruz was 'n taktiese oorwinning vir die Japannese, beide wat tonnemaat en beheer oor die see rondom Guadalcanal betref. Die verlies van talle onvervangbare, ervare Japannese lugbemannings het egter op die lang termyn 'n strategiese voordeel vir die Geallieerdes geblyk te wees; die Geallieerdes se verliese aan lugbemannings tydens die geveg was relatief laag en is vinnig aangevul. Die Japannese het op 'n groter, beslissende oorwinning gehoop, en dit ook nodig gehad. Die feit dat die vlootgeveg gewen is net nadat die landgeveg verloor is, het beteken dat die geleentheid om hul oorwinning in die geveg uit te buit, reeds verby was.
== Agtergrond ==
Op 8 Augustus 1942 het Geallieerde magte, hoofsaaklik uit die Verenigde State, geland op Guadalcanal, Tulagi en die Florida-eilande in die Salomonseilande, wat destyds deur Japan beset was. Die landings op die eilande was daarop gemik om te verhoed dat die Japannese dit as basisse gebruik om die toevoerroetes tussen die VSA en Australië te bedreig. Verder moes die eilande beveilig word as vertrekpunte vir 'n veldtog wat ten doel gehad het om uiteindelik die groot Japannese basis by Rabaul te neutraliseer, terwyl dit terselfdertyd die Geallieerdes se veldtog in [[Nieu-Guinee]] sou ondersteun. Hierdie landings het die begin gemerk van die veldtog op Guadalcanal, wat ses maande sou duur.<ref>Hogue, ''Pearl Harbor to Guadalcanal'', pp. 235–236.</ref>
Ná die Slag van die Oostelike Solomoneilande op 24–25 Augustus, waarin die vliegdekskip USS Enterprise swaar beskadig en gedwing is om na [[Pearl Harbor]], Hawaii, te vaar, vir 'n maand van omvangryke herstelwerk, het drie Amerikaanse taakmagte met vliegdekskepe in die Suid-Stille Oseaan-gebied agtergebly. Die taakmagte was gesentreer rondom die vlootvliegdekskepe [[USS Wasp (CV-7)|USS Wasp]], [[USS Saratoga (CV-3)|Saratoga]] en Hornet, tesame met hul onderskeie luggroepe en ondersteunende oppervlakoorlogskepe, insluitend slagskepe, [[kruiser]]s en [[torpedojaer]]s, en was hoofsaaklik gestasioneer tussen die Salomonseilande en die eilande van die Nuwe Hebrides ([[Vanuatu]]). In hierdie operasionele gebied was die vliegdekskepe belas met die beveiliging van die kommunikasielyn tussen die vernaamste Geallieerde basisse in [[Nieu-Kaledonië]] en Espiritu Santo; die ondersteuning van Geallieerde grondmagte op Guadalcanal en Tulagi teen enige Japannese teenaanvalle; die dekking van die beweging van voorradeskepe na Guadalcanal; en die aanval op en vernietiging van enige Japannese oorlogskepe, veral vliegdekskepe, wat binne bereik gekom het.<ref>Hammel, ''Carrier Clash'', p. 106.</ref> Die seegebied waarin die Amerikaanse vliegdekskip-taakmagte geopereer het, is deur Amerikaanse magte ''torpedo kruising''<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 335.</ref> genoem, vanweë die hoë konsentrasie Japannese duikbote in die gebied.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 6–7.</ref>
[[Lêer:USS Wasp (CV-7) brennt.jpg|duimnael|USS Wasp brand nadat dit deur 'n torpedo getref is op 15 September]]
Op 31 Augustus is die USS Saratoga deur die Japannese duikboot I-26 met 'n torpedo getref en was dit vir drie maande buite aksie vir herstelwerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 10–12.</ref><ref>After this incident the then U.S. carrier task force commander [[Frank Jack Fletcher]] was relieved of his command and reassigned to shore duty for the remainder of the war. Frank, ''Guadalcanal'', pp. 204–205</ref>
Op 15 September is die USS Wasp getref deur drie torpedo's wat deur die Japannese duikboot I-19 afgevuur is terwyl dit 'n groot versterkings- en hervoorraadkonvooi na Guadalcanal ondersteun het en amper die Japannese vliegdekskepe Shōkaku en Zuikaku aangeval het, wat onttrek het net voordat die twee teenstanders binne bereik van mekaar se vliegtuie gekom het. Met kragonderbrekings weens torpedoskade kon die Wasp se skadebeheerspanne nie die daaropvolgende groot brande beheer nie, en sy is verlaat en self tot sink gebring.<ref>Evans, ''Japanese Navy'', pp. 179–180; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 24–41.
The battleship {{USS|North Carolina|BB-55|2}} and destroyer {{USS|O'Brien|DD-415|2}} were also hit by torpedoes during the same attack. ''O'Brien'' later sank as a result of the torpedo damage, and ''North Carolina'' was under repair at Pearl Harbor until 16 November 1942.</ref>
Alhoewel die VSA nou slegs een operasionele vliegdekskip, die USS Hornet, in die Suid-Stille Oseaan gehad het, het die Geallieerdes steeds lugoorheersing oor die suidelike Salomonseilande behou danksy hul vliegtuie wat by Henderson Field op Guadalcanal gestasioneer was. Snags egter, wanneer vliegtuie nie doeltreffend kon opereer nie, kon die Japannese hul skepe byna na willekeur rondom Guadalcanal laat beweeg. Gevolglik het 'n dooiepunt in die stryd om Guadalcanal ontstaan: die Geallieerdes het bedags voorrade en versterkings na Guadalcanal gebring, terwyl die Japannese snags dieselfde gedoen het met oorlogskepe, wat deur die Geallieerdes die "Tokyo Express" genoem is. Geen van die twee kante kon egter genoeg troepe op die eiland land om 'n beslissende voordeel te behaal nie. Teen middel Oktober het beide kante ongeveer 'n gelyke aantal troepe op die eiland gehad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 19–21, 84–85.</ref> Die dooiepunt is kortstondig onderbreek deur twee vlootaksies waarby groot skepe betrokke was. In die nag van 11–12 Oktober het 'n Amerikaanse vlootmag 'n Japannese vlootmag, wat op pad was om Henderson Field te bombardeer, onderskep en verslaan tydens die Slag van Kaap Esperance. Maar slegs twee nagte later het 'n Japannese mag, wat die slagskepe Haruna en Kongō ingesluit het, Henderson Field suksesvol gebombardeer; hulle het die meeste van die Amerikaanse vliegtuie daar vernietig en ernstige skade aan die vliegveld se fasiliteite aangerig.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 316–319.</ref>
[[Lêer:EnterpriseWildcat.jpg|duimnael|[[Grumman F4F Wildcat]] op die Enterprise terwyl die skip op 24 Oktober lugoperasies uitvoer]]
Die VSA het twee stappe gedoen om die dooiepunt in die stryd om Guadalcanal te probeer verbreek. Eerstens is herstelwerk aan die USS Enterprise bespoedig sodat sy so gou moontlik na die Suid-Stille Oseaan kon terugkeer. Op 10 Oktober het die USS Enterprise haar nuwe luggroep (Luggroep 10) ontvang, en op 16 Oktober het sy uit Pearl Harbor vertrek. Op 23 Oktober<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 154–155.</ref> het sy in die Suid-Stille Oseaan aangekom en op 24 Oktober, 273 seemyl (506 km) noordoos van Espiritu Santo, by die USS Hornet en die res van die Geallieerde vlootmagte in die Suid-Stille Oseaan aangesluit.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 145.</ref>
Tweedens het admiraal [[Chester W. Nimitz|Chester Nimitz]], die Geallieerde opperbevelhebber van die Stille Oseaan-magte, op 18 Oktober vise-admiraal Robert L. Ghormley deur vise-admiraal William Halsey jr. vervang as bevelvoerder van die Suid-Stille Oseaan-gebied; in hierdie posisie het hy bevel gevoer oor die Geallieerde magte wat by die veldtog in die Salomonseilande betrokke was.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 134.</ref>
Nimitz was van mening dat Ghormley te eng van visie en pessimisties geword het om die Geallieerde magte doeltreffend te lei in die stryd om Guadalcanal. Halsey is na bewering regoor die Amerikaanse vloot gerespekteer as 'n "vegter".<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 334.</ref> Met die aanvaarding van die bevel het Halsey onmiddellik begin om planne te maak om die Japannese vlootmagte in 'n geveg in te lok; hy het aan Nimitz geskryf: "Ek moes feitlik onmiddellik begin terugslaan."<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 150.</ref>
Die Japannese Gekombineerde Vloot het ook gepoog om Geallieerde vlootmagte te betrek in wat gehoop is om 'n beslissende geveg te wees. Twee vloot vliegdekskepe, Hiyō en Jun'yō, sowel as die ligte vliegdekskip Zuihō, het vroeg in Oktober by die hoof Japannese vlootbasis by Truk Atoll aangekom en by Shōkaku en Zuikaku aangesluit. Met vyf vliegdekskepe wat volledig toegerus was met luggroepe, plus hul talle slagskepe, kruisers en torpedojaers, was die Japannese Gekombineerde Vloot, onder leiding van Admiraal Isoroku Yamamoto, vol vertroue dat dit die nederlaag by die Slag van Midway kon vergoed.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 146–149.</ref> Afgesien van 'n paar lugaanvalle op Henderson Field in Oktober, het die Japannese vliegdekskepe en hul ondersteunende oorlogskepe in die noordwestelike gebied van die Salomonseilande gebly, buite die stryd om Guadalcanal, terwyl hulle op 'n geleentheid gewag het om nader te beweeg en die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val. Met die Japannese leër se volgende beplande groot grondaanval op Geallieerde magte op Guadalcanal wat vir 20 Oktober vasgestel is, het Yamamoto se oorlogskepe na die suidelike Salomonseilande begin beweeg om die offensief te ondersteun en gereed te wees om enige vyandelike skepe, veral vliegdekskepe, wat sou naderkom om die Geallieerde verdediging op Guadalcanal te ondersteun, aan te val.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', pp. 124–125. According to Hara, the Japanese believed that U.S. Navy forces were likely to be in the Solomon Islands area because they had read a report from the [[United Press]] dated 20 October that stated that the United States Navy was preparing for a major sea and air battle in the South Pacific.</ref>
== Aanvang ==
Op of omstreeks 11 Oktober het 'n groot Japannese mag, bestaande uit vliegdekskepe, slagskepe en hul begeleidingsvaartuie, uit Truk vertrek vir 'n verlengde operasie ter ondersteuning van 'n offensief op Guadalcanal in Oktober. Op dieselfde dag het 'n groot konvooi met versterkings Guadalcanal bereik, maar 'n mag van swaar kruisers wat ondersteuning moes bied, is verhoed om Henderson Field te bombardeer en het omgedraai in wat bekend geword het as die Slag van Kaap Esperance. Daarna het drie bombardemente gevolg wat tussen 13 Oktober en 16 Oktober deur slagskepe en swaar kruisers uitgevoer is (die swaarste vlootaanval op die vliegveld tydens die veldtog); die eerste en derde hiervan is uitgevoer deur vaartuie wat van vise-admiraal Nobutake Kondō se voorhoedemag afgesonder is. Vanaf middernag op 14 Oktober het nog 'n konvooi, bestaande uit vier vragskepe, die grootste deel van sy vrag afgelaai, insluitend tenks en swaar artillerie.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/Azumasan_t.htm|title=Japanese Transports|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Op 15 Oktober is die torpedojaer Meredith, terwyl dit die sleepboot Vireo, wat 'n voorraadbarg gesleep het, begelei het, deur vliegtuie van die Zuikaku en Shokaku opgemerk en gekelder. Op 17 Oktober het die Hiyō en Jun'yō 'n aanvalsmag gestuur om vervoerskepe naby Lunga Point aan te val, maar hulle het geen skade aangerig nie.<ref name="auto">{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/hiyo.htm|title=Imperial lattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die groot aantal oorlogskepe sou in die waters rondom Guadalcanal bly totdat die gevegte in die Slag van die Santa Cruz-eilande beëindig was, en het aan die einde van Oktober na Truk teruggekeer.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/shokaku.htm|title=Imperial Flattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die vliegdekskip Hiyō, wat onlangs in diens gestel is, was oorspronklik deel van die vloot, maar ’n brand in sy masjienkamer op 21 Oktober het hom genoodsaak om na Truk terug te keer vir herstelwerk.<ref name="auto"/> Op 25 Oktober het 6 bomwerpers en 12 vegvliegtuie van die Jun'yo Henderson-vliegveld aangeval, maar min skade aangerig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
Van 20 tot 25 Oktober het Japannese grondmagte op Guadalcanal probeer om Henderson Field in te neem tydens die Slag om Henderson Field, deur middel van 'n groot aanval op die Amerikaanse verdedigers. Die aanval is afgeslaan, met swaar verliese aan die Japannese kant.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 95–97.</ref> Foutiewelik oortuig dat die Japannese leërmagte Henderson Field ingeneem het, het die Japannese op die oggend van 25 Oktober oorlogskepe vanaf die Shortland-eilande na Guadalcanal gestuur om hul grondmagte op die eiland te ondersteun. Amerikaanse vliegtuie van Henderson Field het die konvooi deur die loop van die dag aangeval; hulle het die ligte kruiser Yura tot sink gebring (met hulp van [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17-vliegtuie]] vanaf Espiritu Santo) en die torpedojaer Akizuki beskadig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
[[Lêer:SantaCruzChart2.jpg|duimnael|Kaart van die Slag van die Santa Cruz-eilande, 26 Oktober 1942. Rooi lyne verteenwoordig Japannese oorlogskipmagte en swart lyne verteenwoordig Amerikaanse vliegdekskipmagte. Genommerde geel kolle verteenwoordig belangrike aksies in die geveg.]]
Ten spyte van die mislukking van die Japannese grondoffensief en die verlies van die Yura, het die res van die Gesamentlike Vloot op 25 Oktober voortgegaan om naby die suidelike Salomonseilande te maneuvreer, in die hoop om die Geallieerde vlootmagte in 'n geveg te betrek. Die Japannese vlootmagte het nou uit vier vliegdekskepe bestaan (twee groot, een medium en een ligte een), die Hiyō het vertrek weens 'n toevallige brand in sy enjinkamer, met 'n gesamentlike vliegtuigsterkte wat ongeveer gelykstaande was aan dié van drie vliegdekskepe van die Shokaku-klas.
Die Japannese vlootmagte was in drie groepe verdeel: die voorhoedemag, bestaande uit die Jun'yō, vier swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van Kondō aan boord van die swaar kruiser Atago, met 'n ondersteuningsgroep bestaande uit twee slagskepe en twee torpedojaers onder bevel van skout-admiraal Takeo Kurita; die hoofmag bestaande uit die Shōkaku, Zuikaku en Zuihō, plus een swaar kruiser en agt torpedojaers, onder bevel van vise-admiraal Chūichi Nagumo aan boord van die Shōkaku en die agterhoedemag bestaande uit twee slagskepe, drie swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van skout-admiraal Hiroaki Abe aan boord van die slagskip Hiei. Benewens sy bevel oor die voorhoedemag, het Kondō ook opgetree as die bevelvoerder van al drie magte.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 374–375.</ref>
Aan die Amerikaanse kant het die taakgroepe van die Hornet en Enterprise (onder bevel van skout-admiraal Thomas Kinkaid) op 25 Oktober na die noorde van die Santa Cruz-eilande beweeg, op soek na die Japannese vlootmagte. Die Amerikaanse oorlogskepe was ontplooi as twee vliegdekskipgroepe, wat ongeveer 10 seemyl (19 km) van mekaar geskei was. 'n Amerikaanse [[Consolidated PBY Catalina|PBY Catalina-verkenningswatervliegtuig]], gestasioneer op die Santa Cruz-eilande, het om 11:03 die vliegdekskepe van die Japannese hoofmag opgespoor. Die Japannese vliegdekskepe was egter ongeveer 355 seemyl (657 km) van die Amerikaanse mag af, net buite die reikafstand van vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe opereer. Kinkaid, wat gehoop het om die afstand te verklein ten einde daardie dag aan te val, het op volspoed na die Japannese vliegdekskepe gestoom en om 14:25 'n aanvalsmag van 23 vliegtuie gelanseer. Die Japannese, wat geweet het dat hulle deur Amerikaanse vliegtuie opgemerk is, maar nie geweet het waar die Amerikaanse vliegdekskepe was nie, het na die noorde gedraai om buite bereik van die Amerikaanse vliegdekskipvliegtuie te bly.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 127.</ref> Die Amerikaanse aanvalsmag het na hulle ondeskeie vliegdekskepe teruggekeer sonder om die Japannese oorlogskepe te vind.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 163–174.</ref>
== Die Slag ==
=== Vliegdekskip aksie op 26 Oktober: eerste aanvalle ===
Om 02:50 op 26 Oktober het die Japannese vlootmagte omgedraai en die vlootmagte van die twee teenstanders het die afstand tussen hulle verklein totdat hulle teen 05:00 slegs 200 seemyl (370 km) van mekaar af was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 186.</ref> Albei kante het verkenningsvliegtuie uitgestuur en hul oorblywende vliegtuie gereed gemaak om aan te val sodra die ander kant se skepe opgespoor is. Hoewel 'n Catalina, toegerus met radar, die Japannese vliegdekskepe om 03:10 opgemerk het, het die verslag Kinkaid eers om 05:12 bereik. Dus, omdat hy geglo het dat die Japannese skepe waarskynlik gedurende die tussenliggende twee uur van posisie verander het, het hy besluit om nie 'n aanvalsmag te stuur nie totdat hy meer juiste inligting oor die posisie van die Japannese skepe ontvang het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 381.</ref>
[[Lêer:Aircraft prepare to launch from Japanese carrier Shōkaku during Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (80-G-176150).jpg|duimnael|Japannese vegvliegtuie en duikbomwerpers op die Shōkaku maak gereed om op te styg vir 'n aanval op Amerikaanse vliegdekskipmagte.]]
Om 06:45 het 'n Amerikaanse verkenningsvliegtuig die vliegdekskepe van Nagumo se hoofmag opgemerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 187.</ref> Om 06:58 het 'n Japannese verkenningsvliegtuig die ligging van Hornet se taakmag gerapporteer.<ref name="Frank">Frank, ''Guadalcanal'', p. 382.</ref> Albei kante het gehaas om eerste die ander aan te val. Die Japanners het eerste daarin geslaag om hul aanvalsmag te laat vertrek; teen 07:40 was 64 vliegtuie, bestaande uit 21 Aichi D3A2 Val-duikbomwerpers, 20 Nakajima B5N2 Kate-torpedobomwerpers, 21 Mitsubishi A6M3 Zero-vegvliegtuie en 2 Nakajima B5N2-verkenningsvliegtuie, op pad na die Hornet.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 191–192.</ref> Hierdie eerste aanval is gelei deur luitenant-kommandeur Shigeharu Murata, terwyl die dekking deur vegvliegtuie gelei is deur die luitenante Ayao Shirane en Saneyasu Hidaka. Ook om 07:40 het twee Amerikaanse SBD-3 Dauntless-verkenningsvliegtuie, wat gereageer het op die vroeëre waarneming van die Japannese vliegdekskepe, opgedaag en 'n duikaanval op die Zuihō uitgevoer. Terwyl die Japannese gevegslugpatrollie besig was om ander Amerikaanse verkenningsvliegtuie weg te hou, kon die twee Amerikaanse vliegtuie die Zuihō met albei hul 500-pond-bomme tref; dit het swaar skade aangerig en verseker dat vliegtuie nie meer op die vliegdekskip se dek kon land nie.<ref name="Frank"/>
Intussen het Kondo vir Abe se agterhoedemag beveel om vinniger te gaan in 'n poging om die Amerikaanse oorlogskepe te onderskep en aan te val. Kondo het ook sy eie voorhoedemag teen volle spoed vorentoe laat beweeg, sodat die Jun'yō se vliegtuie aan die aanvalle op die Amerikaanse skepe kon deelneem. Om 08:10 het die Shōkaku 'n tweede golf aanvalsvliegtuie gelanseer, bestaande uit 19 duikbomwerpers en vyf Zero-vegvliegtuie, en om 08:40 het die Zuikaku 16 torpedobomwerpers en vier Zero-vegvliegtuie gelanseer. Die tweede aanvalsgroep is gelei deur luitenant-kommandeur Mamoru Seki, terwyl die vegvliegtuigdekking deur luitenant Hideki Shingo gelei is. Teen 09:10 was daar dus meer as 100 Japannese vliegtuie op pad om die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 383.</ref>
Die Amerikaanse aanvalsvliegtuie was ongeveer 20 minute agter die Japanners. Omdat hulle van mening was dat 'n vinnige aanval belangriker is as 'n massiewe aanval, en omdat hulle nie genoeg brandstof gehad het om tyd te spandeer aan formasievorming voor die aanval nie, het die Amerikaanse vliegtuie in klein groepe na die Japannese skepe beweeg, in plaas daarvan om in een groot aanvalsmag saam te smelt. Die eerste groep, bestaande uit 15 [[Douglas SBD Dauntless]]-duikbomwerpers, 6 [[Grumman TBF Avenger]]-torpedobomwerpers en agt [[Grumman F4F Wildcat]]-vegvliegtuie, onder bevel van luitenant-kommandeur William J. "Gus" Widhelm van die Hornet, was teen ongeveer 08:00 in die lug. 'n Tweede groep, bestaande uit drie SBD's, nege TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en agt Wildcats van die Enterprise, onder bevel van luitenant-kommandeur John A. Collett, het teen 08:10 vertrek. 'n Derde groep, bestaande uit nege SBD's, tien TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en sewe F4F's van die Hornet, was teen 08:20 op pad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 198–199.</ref>
Om 08:40 het die opponerende lugaanvalformasies binne sig van mekaar verbybeweeg. Luitenant Hidaka se nege Zuihō-Zeros het die Enterprise-groep verras en aangeval deur vanuit die rigting van die [[son]] op die klimmende vliegtuie toe te sak. In die daaropvolgende geveg is vier Zeros, drie Wildcats en twee TBF's, insluitend dié van Collett, afgeskiet, terwyl nog twee TBF's en 'n Wildcat weens ernstige skade gedwing is om na die Enterprise terug te keer.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 384–385. Only the Wildcat was safely recovered.</ref> Die oorblywende ''Zuihō''-Zeros, wie se ammunisie uitgeput was, het aan die geveg onttrek.
[[Lêer:Shokaku Santa Cruz fire.jpg|duimnael|Die bemanning van Shōkaku bestry vure op die vliegdek na die Amerikaanse aanval]]
Om 08:50 het die voorste Amerikaanse aanvalsformasie van die Hornet vier skepe van Abe se voorhoedemag opgemerk. Die Amerikaanse vliegtuie het voortgegaan, die Japannese vliegdekskepe gewaar en voorbereidings getref om aan te val. Drie Zero-vliegtuie van die Zuihō het die formasie se Wildcats aangeval en hulle sodoende weggelok van die bomwerpers wat hulle moes beskerm. Gevolglik het die duikbomwerpers in die eerste groep hul aanvalle sonder die beskerming van vegvliegtuie geloods. Twaalf Zero-vliegtuie van die Japannese vliegdekskip het die SBD-formasie aangeval, twee neergeskiet (insluitend dié van Widhelm, het hy dit oorleef) en nog twee gedwing om hul aanval te staak. Die oorblywende 11 SBD's het om 09:27 met hul duikaanvalle op die Shōkaku begin; hulle het die skip met drie tot ses bomme getref, die vliegdek vernietig en ernstige skade aan die skip se binnekant aangerig. Die laaste SBD van die 11 het Shōkaku uit sig verloor en in plaas daarvan sy bom naby die Japannese torpedojaer Teruzuki laat val, wat geringe skade veroorsaak het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 213–223.</ref> Die ses TBF's in die eerste aanvalsmag, wat van hul aanvalsgroep geskei geraak het, het nie die Japannese vliegdekskepe gevind nie en het uiteindelik na die Hornet teruggedraai. Op die pad terug het hulle die Japannese swaar kruiser Tone aangeval, maar al hul torpedo's het die kruiser gemis.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 387–388.</ref>
[[Lêer:Japanese cruiser Chikuma under air attack during the Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (NH 82404).jpg|duimnael|Chikuma word aangeval op 26 Oktober. Rook styg op uit die middel van die skip, waar 'n 450 kg-bom die brug vol getref het.]]
Die TBF's van die tweede Amerikaanse aanvalsformasie vanaf die Enterprise kon nie die Japannese vliegdekskepe opspoor nie en het in plaas daarvan die Japannese swaar kruiser Suzuya, deel van Abe se voorhoede, aangeval, maar geen skade aangerig nie. Omstreeks dieselfde tyd het nege SBD's van die derde Amerikaanse aanvalsformasie, afkomstig van die Hornet, Abe se skepe opgespoor en die Japannese swaar kruiser Chikuma aangeval; hulle het die skip met twee 450 kg-bomme getref en groot skade aangerig. Die drie SBD's van die Enterprise het toe ook opgedaag en ook die Chikuma aangeval; hulle het verdere skade aangerig met een bomtreffer en twee bomme wat net-net gemis het. Uiteindelik het die nege TBF's van die derde aanvalsgroep opgedaag en die rokende Chikuma aangeval, waarby hulle nog een voltreffer behaal het. Chikuma, begelei deur twee torpedojaers, het uit die geveg onttrek en koers gekies na Truk vir herstelwerk.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 132; and Parshall, ''The Imperial Japanese Navy Page''. ''Chikuma'' was under repair at Truk and later [[Kure]], Japan, until January 1943.</ref>
== Verwysings ==
{{verwysings|3}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Tweede Wêreldoorlog]]
g5uq0jpe8u3ak2jwpq3k8jvwtuiy4uw
3379318
3379317
2026-11-20T19:13:05Z
Oesjaar
7467
/* Vliegdekskip aksie op 26 Oktober: eerste aanvalle */ Sjoe!
3379318
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Militêre konflik-en
| conflict = Slag van die Santa Cruzeilande
| image = [[Lêer:USS Enterprise-Bat Santa Cruz.jpg|300px]]
| pushpin_map = Stille Oseaan
| pushpin_relief = 1
| coordinates = {{coord|-8|164|format=dms|display=it}}
| caption = {{USS|Enterprise|CV-6|6}} (middel links) en sy skepe wat hom beskerm gedurende die oorlog, 26 Oktober 1942
| part_of = die [[Slag van Guadalcanal]] van die [[Tweede Wêreldoorlog]]
| date = 25–{{start date and age|1942|10|27|df=y}}
| location = Off the [[Santa Cruz Islands]], Pacific Ocean
| result = Beide kante eis 'n oorwinning; sien [[#Nabetragting|Nabetragting]]
| combatant1 = {{vlagland|Verenigde State|1912}}
| combatant2 = {{vlagland|Japannese Keiserryk}}
| commander1 = {{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[William Halsey Jr.|William Halsey]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Thomas C. Kinkaid]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[George D. Murray|George Murray]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Charles P. Mason]]
| commander2 = {{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Nobutake Kondō]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Chūichi Nagumo]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Hiroaki Abe]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Kakuji Kakuta]]
| strength1 = 2 [[Vliegdekskip|vliegdekskep]]e <br> 1 [[slagskip]] <br> 3 swaar kruisers <br> 3 ligte kruisers <br> 14 [[torpedojaer]]s<br> 136 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 63 [[Grumman F4F Wildcat]]s, 47 [[Douglas SBD Dauntless]], en 26 [[Grumman TBF Avenger]]s. The "136" number doesn't include [[Boeing B-17 Flying Fortress]]es based at [[Espiritu Santo]] (who played a small part in the battle) or any seaplanes in the area.</ref>
| strength2 = 3 vliegdekskepe <br> 1 ligte kruiser <br> 4 slagskepe<ref>''Kongō'', ''Haruna'', ''Hiei'', ''Kirishima''. See {{cite web |url=http://www.navweaps.com/index_oob/OOB_WWII_Pacific/OOB_WWII_Santa-Cruz.htm |title=Order of Battle – Battle of the Santa Cruz Islands |access-date=21 September 2009}}</ref> <br> 8 swaar kruisers <br> 2 ligte kruisers <br> 24 torpedojaers <br> 199 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 87 [[A6M Zero]]s, 68 [[Aichi D3A]] dive bombers, 57 [[Nakajima B5N]] torpedo bombers, and one [[Yokosuka D4Y]] command and control aircraft.</ref>
| casualties1 = 266 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 401; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 456. Breakdown of deaths: ''Hornet'' 118, ''Enterprise'' 44, ''Smith'' 57, ''Porter'' 15, ''Pensacola'' 3, ''South Dakota'' 2, ''Morris'' 1, and 22 aircrew. Four U.S. aircrew members were captured by the Japanese. Total U.S. aircraft losses included 32 Wildcats, 31 SBDs, and 18 TBFs.</ref> <br> [[USS Hornet (CV-8)|1 vliegdekskip gekelder]] <br> 1 torpedojaer gekelder <br> 1 vliegdekskip beskadig <br> 1 slagskip beskadig <br> 1 ligte kruiser beskadig <br> 2 torpedojaers beskadig <br> 81 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 22 sterftes, 4 gevang
| casualties2 = 400–500 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 400–401; Peattie, pp. 180, 339; and Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 454. Japanese deaths from damage to ''Zuihō'' aren't known. Known Japanese deaths are: 60 on ''Shōkaku'', 190 on ''Chikuma'', seven on ''Teruzuki'', and 148 aircrew. Total Japanese aircraft losses included 27 [[Mitsubishi A6M Zero]]s, 40 [[dive bomber]]s, 29 [[torpedo bomber]]s, and 1 [[Yokosuka D4Y]]. The aircrew losses included 55 from ''Shōkaku'', 57 from ''Zuikaku'', 9 from ''Zuihō'', and 27 from ''Junyō''.</ref> <br> 1 vliegdekskip swaar beskadig <br> 1 ligte kruiser swaar beskadig <br> 1 swaar kruiser beskadig <br> 1 torpedojaer beskadig <br> 99 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 148 sterftes
| campaignbox = {{Campaignbox Guadalcanal}} <br> {{Campaignbox Solomons}}
}}
Die '''Slag van die Santa Cruz-eilande''' wat tussen 25 en 27 Oktober 1942 plaasgevind het, was die vierde vliegdekskipgeveg van die Stille Oseaan-veldtog tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Dit was ook die vierde groot vlootbotsing tussen die [[Amerikaanse Vloot]] en die [[Japannese Keiserlike Vloot]] tydens die langdurige en strategies belangrike [[Slag van Guadalcanal|Guadalcanal-veldtog]]. Soos in die slae van die [[Slag van die Koraalsee|Koraalsee]], [[Slag van Midway|Midway]] en die Oostelike [[Salomonseilande]], was die skepe van die twee teenstanders selde in mekaar se sig of binne skootafstand van mekaar. In plaas daarvan is byna alle aanvalle deur albei kante uitgevoer deur vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe of landbasisse gelanseer is.
In 'n poging om die Geallieerde magte van Guadalcanal en nabygeleë eilande te verdryf en 'n einde te bring aan die dooiepunt wat sedert September 1942 bestaan het, het die Keiserlike Japannese Leër 'n groot grondoffensief op Guadalcanal vir 20–25 Oktober 1942 beplan. Ter ondersteuning van hierdie offensief, en met die hoop om met Geallieerde vlootmagte slaags te raak, het Japannese vliegdekskepe en ander groot oorlogskepe na 'n posisie naby die suidelike Salomonseilande beweeg. Vanuit hierdie ligging het die Japannese vlootmagte gehoop om enige Geallieerde (hoofsaaklik VSA) vlootmagte, veral vliegdekskipmagte, wat op die grondoffensief gereageer het, aan te val en beslissend te verslaan. Geallieerde vlootmagte het ook gehoop om die Japannese vlootmagte in die geveg te ontmoet, met dieselfde doelwitte om die dooiepunt te verbreek en hul teenstander beslissend te verslaan.
Die Japannese grondoffensief op Guadalcanal was aan die gang met die Slag om Henderson-veld terwyl die vlootoorlogskepe en vliegtuie van die twee teenstanders mekaar op die oggend van 26 Oktober 1942, net noord van die Santa Cruz-eilande, gekonfronteer het. Na 'n uitruil van lugaanvalle deur vliegdekskepe het Geallieerde oppervlakteskepe van die slagveld teruggetrek met die vliegdekskip [[USS Hornet (CV-8)|USS Hornet]] gekelder, en 'n ander vliegdekskip, [[USS Enterprise]], swaar beskadig. Die deelnemende Japannese vliegdekmagte het ook teruggetrek weens skade aan twee vliegdekskepe, swaar vliegtuigverliese en die Japannese leër se mislukking om Henderson-veld te verower.
Santa Cruz was 'n taktiese oorwinning vir die Japannese, beide wat tonnemaat en beheer oor die see rondom Guadalcanal betref. Die verlies van talle onvervangbare, ervare Japannese lugbemannings het egter op die lang termyn 'n strategiese voordeel vir die Geallieerdes geblyk te wees; die Geallieerdes se verliese aan lugbemannings tydens die geveg was relatief laag en is vinnig aangevul. Die Japannese het op 'n groter, beslissende oorwinning gehoop, en dit ook nodig gehad. Die feit dat die vlootgeveg gewen is net nadat die landgeveg verloor is, het beteken dat die geleentheid om hul oorwinning in die geveg uit te buit, reeds verby was.
== Agtergrond ==
Op 8 Augustus 1942 het Geallieerde magte, hoofsaaklik uit die Verenigde State, geland op Guadalcanal, Tulagi en die Florida-eilande in die Salomonseilande, wat destyds deur Japan beset was. Die landings op die eilande was daarop gemik om te verhoed dat die Japannese dit as basisse gebruik om die toevoerroetes tussen die VSA en Australië te bedreig. Verder moes die eilande beveilig word as vertrekpunte vir 'n veldtog wat ten doel gehad het om uiteindelik die groot Japannese basis by Rabaul te neutraliseer, terwyl dit terselfdertyd die Geallieerdes se veldtog in [[Nieu-Guinee]] sou ondersteun. Hierdie landings het die begin gemerk van die veldtog op Guadalcanal, wat ses maande sou duur.<ref>Hogue, ''Pearl Harbor to Guadalcanal'', pp. 235–236.</ref>
Ná die Slag van die Oostelike Solomoneilande op 24–25 Augustus, waarin die vliegdekskip USS Enterprise swaar beskadig en gedwing is om na [[Pearl Harbor]], Hawaii, te vaar, vir 'n maand van omvangryke herstelwerk, het drie Amerikaanse taakmagte met vliegdekskepe in die Suid-Stille Oseaan-gebied agtergebly. Die taakmagte was gesentreer rondom die vlootvliegdekskepe [[USS Wasp (CV-7)|USS Wasp]], [[USS Saratoga (CV-3)|Saratoga]] en Hornet, tesame met hul onderskeie luggroepe en ondersteunende oppervlakoorlogskepe, insluitend slagskepe, [[kruiser]]s en [[torpedojaer]]s, en was hoofsaaklik gestasioneer tussen die Salomonseilande en die eilande van die Nuwe Hebrides ([[Vanuatu]]). In hierdie operasionele gebied was die vliegdekskepe belas met die beveiliging van die kommunikasielyn tussen die vernaamste Geallieerde basisse in [[Nieu-Kaledonië]] en Espiritu Santo; die ondersteuning van Geallieerde grondmagte op Guadalcanal en Tulagi teen enige Japannese teenaanvalle; die dekking van die beweging van voorradeskepe na Guadalcanal; en die aanval op en vernietiging van enige Japannese oorlogskepe, veral vliegdekskepe, wat binne bereik gekom het.<ref>Hammel, ''Carrier Clash'', p. 106.</ref> Die seegebied waarin die Amerikaanse vliegdekskip-taakmagte geopereer het, is deur Amerikaanse magte ''torpedo kruising''<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 335.</ref> genoem, vanweë die hoë konsentrasie Japannese duikbote in die gebied.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 6–7.</ref>
[[Lêer:USS Wasp (CV-7) brennt.jpg|duimnael|USS Wasp brand nadat dit deur 'n torpedo getref is op 15 September]]
Op 31 Augustus is die USS Saratoga deur die Japannese duikboot I-26 met 'n torpedo getref en was dit vir drie maande buite aksie vir herstelwerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 10–12.</ref><ref>After this incident the then U.S. carrier task force commander [[Frank Jack Fletcher]] was relieved of his command and reassigned to shore duty for the remainder of the war. Frank, ''Guadalcanal'', pp. 204–205</ref>
Op 15 September is die USS Wasp getref deur drie torpedo's wat deur die Japannese duikboot I-19 afgevuur is terwyl dit 'n groot versterkings- en hervoorraadkonvooi na Guadalcanal ondersteun het en amper die Japannese vliegdekskepe Shōkaku en Zuikaku aangeval het, wat onttrek het net voordat die twee teenstanders binne bereik van mekaar se vliegtuie gekom het. Met kragonderbrekings weens torpedoskade kon die Wasp se skadebeheerspanne nie die daaropvolgende groot brande beheer nie, en sy is verlaat en self tot sink gebring.<ref>Evans, ''Japanese Navy'', pp. 179–180; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 24–41.
The battleship {{USS|North Carolina|BB-55|2}} and destroyer {{USS|O'Brien|DD-415|2}} were also hit by torpedoes during the same attack. ''O'Brien'' later sank as a result of the torpedo damage, and ''North Carolina'' was under repair at Pearl Harbor until 16 November 1942.</ref>
Alhoewel die VSA nou slegs een operasionele vliegdekskip, die USS Hornet, in die Suid-Stille Oseaan gehad het, het die Geallieerdes steeds lugoorheersing oor die suidelike Salomonseilande behou danksy hul vliegtuie wat by Henderson Field op Guadalcanal gestasioneer was. Snags egter, wanneer vliegtuie nie doeltreffend kon opereer nie, kon die Japannese hul skepe byna na willekeur rondom Guadalcanal laat beweeg. Gevolglik het 'n dooiepunt in die stryd om Guadalcanal ontstaan: die Geallieerdes het bedags voorrade en versterkings na Guadalcanal gebring, terwyl die Japannese snags dieselfde gedoen het met oorlogskepe, wat deur die Geallieerdes die "Tokyo Express" genoem is. Geen van die twee kante kon egter genoeg troepe op die eiland land om 'n beslissende voordeel te behaal nie. Teen middel Oktober het beide kante ongeveer 'n gelyke aantal troepe op die eiland gehad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 19–21, 84–85.</ref> Die dooiepunt is kortstondig onderbreek deur twee vlootaksies waarby groot skepe betrokke was. In die nag van 11–12 Oktober het 'n Amerikaanse vlootmag 'n Japannese vlootmag, wat op pad was om Henderson Field te bombardeer, onderskep en verslaan tydens die Slag van Kaap Esperance. Maar slegs twee nagte later het 'n Japannese mag, wat die slagskepe Haruna en Kongō ingesluit het, Henderson Field suksesvol gebombardeer; hulle het die meeste van die Amerikaanse vliegtuie daar vernietig en ernstige skade aan die vliegveld se fasiliteite aangerig.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 316–319.</ref>
[[Lêer:EnterpriseWildcat.jpg|duimnael|[[Grumman F4F Wildcat]] op die Enterprise terwyl die skip op 24 Oktober lugoperasies uitvoer]]
Die VSA het twee stappe gedoen om die dooiepunt in die stryd om Guadalcanal te probeer verbreek. Eerstens is herstelwerk aan die USS Enterprise bespoedig sodat sy so gou moontlik na die Suid-Stille Oseaan kon terugkeer. Op 10 Oktober het die USS Enterprise haar nuwe luggroep (Luggroep 10) ontvang, en op 16 Oktober het sy uit Pearl Harbor vertrek. Op 23 Oktober<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 154–155.</ref> het sy in die Suid-Stille Oseaan aangekom en op 24 Oktober, 273 seemyl (506 km) noordoos van Espiritu Santo, by die USS Hornet en die res van die Geallieerde vlootmagte in die Suid-Stille Oseaan aangesluit.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 145.</ref>
Tweedens het admiraal [[Chester W. Nimitz|Chester Nimitz]], die Geallieerde opperbevelhebber van die Stille Oseaan-magte, op 18 Oktober vise-admiraal Robert L. Ghormley deur vise-admiraal William Halsey jr. vervang as bevelvoerder van die Suid-Stille Oseaan-gebied; in hierdie posisie het hy bevel gevoer oor die Geallieerde magte wat by die veldtog in die Salomonseilande betrokke was.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 134.</ref>
Nimitz was van mening dat Ghormley te eng van visie en pessimisties geword het om die Geallieerde magte doeltreffend te lei in die stryd om Guadalcanal. Halsey is na bewering regoor die Amerikaanse vloot gerespekteer as 'n "vegter".<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 334.</ref> Met die aanvaarding van die bevel het Halsey onmiddellik begin om planne te maak om die Japannese vlootmagte in 'n geveg in te lok; hy het aan Nimitz geskryf: "Ek moes feitlik onmiddellik begin terugslaan."<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 150.</ref>
Die Japannese Gekombineerde Vloot het ook gepoog om Geallieerde vlootmagte te betrek in wat gehoop is om 'n beslissende geveg te wees. Twee vloot vliegdekskepe, Hiyō en Jun'yō, sowel as die ligte vliegdekskip Zuihō, het vroeg in Oktober by die hoof Japannese vlootbasis by Truk Atoll aangekom en by Shōkaku en Zuikaku aangesluit. Met vyf vliegdekskepe wat volledig toegerus was met luggroepe, plus hul talle slagskepe, kruisers en torpedojaers, was die Japannese Gekombineerde Vloot, onder leiding van Admiraal Isoroku Yamamoto, vol vertroue dat dit die nederlaag by die Slag van Midway kon vergoed.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 146–149.</ref> Afgesien van 'n paar lugaanvalle op Henderson Field in Oktober, het die Japannese vliegdekskepe en hul ondersteunende oorlogskepe in die noordwestelike gebied van die Salomonseilande gebly, buite die stryd om Guadalcanal, terwyl hulle op 'n geleentheid gewag het om nader te beweeg en die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val. Met die Japannese leër se volgende beplande groot grondaanval op Geallieerde magte op Guadalcanal wat vir 20 Oktober vasgestel is, het Yamamoto se oorlogskepe na die suidelike Salomonseilande begin beweeg om die offensief te ondersteun en gereed te wees om enige vyandelike skepe, veral vliegdekskepe, wat sou naderkom om die Geallieerde verdediging op Guadalcanal te ondersteun, aan te val.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', pp. 124–125. According to Hara, the Japanese believed that U.S. Navy forces were likely to be in the Solomon Islands area because they had read a report from the [[United Press]] dated 20 October that stated that the United States Navy was preparing for a major sea and air battle in the South Pacific.</ref>
== Aanvang ==
Op of omstreeks 11 Oktober het 'n groot Japannese mag, bestaande uit vliegdekskepe, slagskepe en hul begeleidingsvaartuie, uit Truk vertrek vir 'n verlengde operasie ter ondersteuning van 'n offensief op Guadalcanal in Oktober. Op dieselfde dag het 'n groot konvooi met versterkings Guadalcanal bereik, maar 'n mag van swaar kruisers wat ondersteuning moes bied, is verhoed om Henderson Field te bombardeer en het omgedraai in wat bekend geword het as die Slag van Kaap Esperance. Daarna het drie bombardemente gevolg wat tussen 13 Oktober en 16 Oktober deur slagskepe en swaar kruisers uitgevoer is (die swaarste vlootaanval op die vliegveld tydens die veldtog); die eerste en derde hiervan is uitgevoer deur vaartuie wat van vise-admiraal Nobutake Kondō se voorhoedemag afgesonder is. Vanaf middernag op 14 Oktober het nog 'n konvooi, bestaande uit vier vragskepe, die grootste deel van sy vrag afgelaai, insluitend tenks en swaar artillerie.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/Azumasan_t.htm|title=Japanese Transports|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Op 15 Oktober is die torpedojaer Meredith, terwyl dit die sleepboot Vireo, wat 'n voorraadbarg gesleep het, begelei het, deur vliegtuie van die Zuikaku en Shokaku opgemerk en gekelder. Op 17 Oktober het die Hiyō en Jun'yō 'n aanvalsmag gestuur om vervoerskepe naby Lunga Point aan te val, maar hulle het geen skade aangerig nie.<ref name="auto">{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/hiyo.htm|title=Imperial lattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die groot aantal oorlogskepe sou in die waters rondom Guadalcanal bly totdat die gevegte in die Slag van die Santa Cruz-eilande beëindig was, en het aan die einde van Oktober na Truk teruggekeer.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/shokaku.htm|title=Imperial Flattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die vliegdekskip Hiyō, wat onlangs in diens gestel is, was oorspronklik deel van die vloot, maar ’n brand in sy masjienkamer op 21 Oktober het hom genoodsaak om na Truk terug te keer vir herstelwerk.<ref name="auto"/> Op 25 Oktober het 6 bomwerpers en 12 vegvliegtuie van die Jun'yo Henderson-vliegveld aangeval, maar min skade aangerig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
Van 20 tot 25 Oktober het Japannese grondmagte op Guadalcanal probeer om Henderson Field in te neem tydens die Slag om Henderson Field, deur middel van 'n groot aanval op die Amerikaanse verdedigers. Die aanval is afgeslaan, met swaar verliese aan die Japannese kant.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 95–97.</ref> Foutiewelik oortuig dat die Japannese leërmagte Henderson Field ingeneem het, het die Japannese op die oggend van 25 Oktober oorlogskepe vanaf die Shortland-eilande na Guadalcanal gestuur om hul grondmagte op die eiland te ondersteun. Amerikaanse vliegtuie van Henderson Field het die konvooi deur die loop van die dag aangeval; hulle het die ligte kruiser Yura tot sink gebring (met hulp van [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17-vliegtuie]] vanaf Espiritu Santo) en die torpedojaer Akizuki beskadig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
[[Lêer:SantaCruzChart2.jpg|duimnael|Kaart van die Slag van die Santa Cruz-eilande, 26 Oktober 1942. Rooi lyne verteenwoordig Japannese oorlogskipmagte en swart lyne verteenwoordig Amerikaanse vliegdekskipmagte. Genommerde geel kolle verteenwoordig belangrike aksies in die geveg.]]
Ten spyte van die mislukking van die Japannese grondoffensief en die verlies van die Yura, het die res van die Gesamentlike Vloot op 25 Oktober voortgegaan om naby die suidelike Salomonseilande te maneuvreer, in die hoop om die Geallieerde vlootmagte in 'n geveg te betrek. Die Japannese vlootmagte het nou uit vier vliegdekskepe bestaan (twee groot, een medium en een ligte een), die Hiyō het vertrek weens 'n toevallige brand in sy enjinkamer, met 'n gesamentlike vliegtuigsterkte wat ongeveer gelykstaande was aan dié van drie vliegdekskepe van die Shokaku-klas.
Die Japannese vlootmagte was in drie groepe verdeel: die voorhoedemag, bestaande uit die Jun'yō, vier swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van Kondō aan boord van die swaar kruiser Atago, met 'n ondersteuningsgroep bestaande uit twee slagskepe en twee torpedojaers onder bevel van skout-admiraal Takeo Kurita; die hoofmag bestaande uit die Shōkaku, Zuikaku en Zuihō, plus een swaar kruiser en agt torpedojaers, onder bevel van vise-admiraal Chūichi Nagumo aan boord van die Shōkaku en die agterhoedemag bestaande uit twee slagskepe, drie swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van skout-admiraal Hiroaki Abe aan boord van die slagskip Hiei. Benewens sy bevel oor die voorhoedemag, het Kondō ook opgetree as die bevelvoerder van al drie magte.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 374–375.</ref>
Aan die Amerikaanse kant het die taakgroepe van die Hornet en Enterprise (onder bevel van skout-admiraal Thomas Kinkaid) op 25 Oktober na die noorde van die Santa Cruz-eilande beweeg, op soek na die Japannese vlootmagte. Die Amerikaanse oorlogskepe was ontplooi as twee vliegdekskipgroepe, wat ongeveer 10 seemyl (19 km) van mekaar geskei was. 'n Amerikaanse [[Consolidated PBY Catalina|PBY Catalina-verkenningswatervliegtuig]], gestasioneer op die Santa Cruz-eilande, het om 11:03 die vliegdekskepe van die Japannese hoofmag opgespoor. Die Japannese vliegdekskepe was egter ongeveer 355 seemyl (657 km) van die Amerikaanse mag af, net buite die reikafstand van vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe opereer. Kinkaid, wat gehoop het om die afstand te verklein ten einde daardie dag aan te val, het op volspoed na die Japannese vliegdekskepe gestoom en om 14:25 'n aanvalsmag van 23 vliegtuie gelanseer. Die Japannese, wat geweet het dat hulle deur Amerikaanse vliegtuie opgemerk is, maar nie geweet het waar die Amerikaanse vliegdekskepe was nie, het na die noorde gedraai om buite bereik van die Amerikaanse vliegdekskipvliegtuie te bly.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 127.</ref> Die Amerikaanse aanvalsmag het na hulle ondeskeie vliegdekskepe teruggekeer sonder om die Japannese oorlogskepe te vind.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 163–174.</ref>
== Die Slag ==
=== Vliegdekskip aksie op 26 Oktober: eerste aanvalle ===
Om 02:50 op 26 Oktober het die Japannese vlootmagte omgedraai en die vlootmagte van die twee teenstanders het die afstand tussen hulle verklein totdat hulle teen 05:00 slegs 200 seemyl (370 km) van mekaar af was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 186.</ref> Albei kante het verkenningsvliegtuie uitgestuur en hul oorblywende vliegtuie gereed gemaak om aan te val sodra die ander kant se skepe opgespoor is. Hoewel 'n Catalina, toegerus met radar, die Japannese vliegdekskepe om 03:10 opgemerk het, het die verslag Kinkaid eers om 05:12 bereik. Dus, omdat hy geglo het dat die Japannese skepe waarskynlik gedurende die tussenliggende twee uur van posisie verander het, het hy besluit om nie 'n aanvalsmag te stuur nie totdat hy meer juiste inligting oor die posisie van die Japannese skepe ontvang het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 381.</ref>
[[Lêer:Aircraft prepare to launch from Japanese carrier Shōkaku during Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (80-G-176150).jpg|duimnael|Japannese vegvliegtuie en duikbomwerpers op die Shōkaku maak gereed om op te styg vir 'n aanval op Amerikaanse vliegdekskipmagte.]]
Om 06:45 het 'n Amerikaanse verkenningsvliegtuig die vliegdekskepe van Nagumo se hoofmag opgemerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 187.</ref> Om 06:58 het 'n Japannese verkenningsvliegtuig die ligging van Hornet se taakmag gerapporteer.<ref name="Frank">Frank, ''Guadalcanal'', p. 382.</ref> Albei kante het gehaas om eerste die ander aan te val. Die Japanners het eerste daarin geslaag om hul aanvalsmag te laat vertrek; teen 07:40 was 64 vliegtuie, bestaande uit 21 Aichi D3A2 Val-duikbomwerpers, 20 Nakajima B5N2 Kate-torpedobomwerpers, 21 Mitsubishi A6M3 Zero-vegvliegtuie en 2 Nakajima B5N2-verkenningsvliegtuie, op pad na die Hornet.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 191–192.</ref> Hierdie eerste aanval is gelei deur luitenant-kommandeur Shigeharu Murata, terwyl die dekking deur vegvliegtuie gelei is deur die luitenante Ayao Shirane en Saneyasu Hidaka. Ook om 07:40 het twee Amerikaanse SBD-3 Dauntless-verkenningsvliegtuie, wat gereageer het op die vroeëre waarneming van die Japannese vliegdekskepe, opgedaag en 'n duikaanval op die Zuihō uitgevoer. Terwyl die Japannese gevegslugpatrollie besig was om ander Amerikaanse verkenningsvliegtuie weg te hou, kon die twee Amerikaanse vliegtuie die Zuihō met albei hul 500-pond-bomme tref; dit het swaar skade aangerig en verseker dat vliegtuie nie meer op die vliegdekskip se dek kon land nie.<ref name="Frank"/>
Intussen het Kondo vir Abe se agterhoedemag beveel om vinniger te gaan in 'n poging om die Amerikaanse oorlogskepe te onderskep en aan te val. Kondo het ook sy eie voorhoedemag teen volle spoed vorentoe laat beweeg, sodat die Jun'yō se vliegtuie aan die aanvalle op die Amerikaanse skepe kon deelneem. Om 08:10 het die Shōkaku 'n tweede golf aanvalsvliegtuie gelanseer, bestaande uit 19 duikbomwerpers en vyf Zero-vegvliegtuie, en om 08:40 het die Zuikaku 16 torpedobomwerpers en vier Zero-vegvliegtuie gelanseer. Die tweede aanvalsgroep is gelei deur luitenant-kommandeur Mamoru Seki, terwyl die vegvliegtuigdekking deur luitenant Hideki Shingo gelei is. Teen 09:10 was daar dus meer as 100 Japannese vliegtuie op pad om die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 383.</ref>
Die Amerikaanse aanvalsvliegtuie was ongeveer 20 minute agter die Japanners. Omdat hulle van mening was dat 'n vinnige aanval belangriker is as 'n massiewe aanval, en omdat hulle nie genoeg brandstof gehad het om tyd te spandeer aan formasievorming voor die aanval nie, het die Amerikaanse vliegtuie in klein groepe na die Japannese skepe beweeg, in plaas daarvan om in een groot aanvalsmag saam te smelt. Die eerste groep, bestaande uit 15 [[Douglas SBD Dauntless]]-duikbomwerpers, 6 [[Grumman TBF Avenger]]-torpedobomwerpers en agt [[Grumman F4F Wildcat]]-vegvliegtuie, onder bevel van luitenant-kommandeur William J. "Gus" Widhelm van die Hornet, was teen ongeveer 08:00 in die lug. 'n Tweede groep, bestaande uit drie SBD's, nege TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en agt Wildcats van die Enterprise, onder bevel van luitenant-kommandeur John A. Collett, het teen 08:10 vertrek. 'n Derde groep, bestaande uit nege SBD's, tien TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en sewe F4F's van die Hornet, was teen 08:20 op pad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 198–199.</ref>
Om 08:40 het die opponerende lugaanvalformasies binne sig van mekaar verbybeweeg. Luitenant Hidaka se nege Zuihō-Zeros het die Enterprise-groep verras en aangeval deur vanuit die rigting van die [[son]] op die klimmende vliegtuie toe te sak. In die daaropvolgende geveg is vier Zeros, drie Wildcats en twee TBF's, insluitend dié van Collett, afgeskiet, terwyl nog twee TBF's en 'n Wildcat weens ernstige skade gedwing is om na die Enterprise terug te keer.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 384–385. Only the Wildcat was safely recovered.</ref> Die oorblywende ''Zuihō''-Zeros, wie se ammunisie uitgeput was, het aan die geveg onttrek.
[[Lêer:Shokaku Santa Cruz fire.jpg|duimnael|Die bemanning van Shōkaku bestry vure op die vliegdek na die Amerikaanse aanval]]
Om 08:50 het die voorste Amerikaanse aanvalsformasie van die Hornet vier skepe van Abe se voorhoedemag opgemerk. Die Amerikaanse vliegtuie het voortgegaan, die Japannese vliegdekskepe gewaar en voorbereidings getref om aan te val. Drie Zero-vliegtuie van die Zuihō het die formasie se Wildcats aangeval en hulle sodoende weggelok van die bomwerpers wat hulle moes beskerm. Gevolglik het die duikbomwerpers in die eerste groep hul aanvalle sonder die beskerming van vegvliegtuie geloods. Twaalf Zero-vliegtuie van die Japannese vliegdekskip het die SBD-formasie aangeval, twee neergeskiet (insluitend dié van Widhelm, het hy dit oorleef) en nog twee gedwing om hul aanval te staak. Die oorblywende 11 SBD's het om 09:27 met hul duikaanvalle op die Shōkaku begin; hulle het die skip met drie tot ses bomme getref, die vliegdek vernietig en ernstige skade aan die skip se binnekant aangerig. Die laaste SBD van die 11 het Shōkaku uit sig verloor en in plaas daarvan sy bom naby die Japannese torpedojaer Teruzuki laat val, wat geringe skade veroorsaak het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 213–223.</ref> Die ses TBF's in die eerste aanvalsmag, wat van hul aanvalsgroep geskei geraak het, het nie die Japannese vliegdekskepe gevind nie en het uiteindelik na die Hornet teruggedraai. Op die pad terug het hulle die Japannese swaar kruiser Tone aangeval, maar al hul torpedo's het die kruiser gemis.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 387–388.</ref>
[[Lêer:Japanese cruiser Chikuma under air attack during the Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (NH 82404).jpg|duimnael|Chikuma word aangeval op 26 Oktober. Rook styg op uit die middel van die skip, waar 'n 450 kg-bom die brug vol getref het.]]
Die TBF's van die tweede Amerikaanse aanvalsformasie vanaf die Enterprise kon nie die Japannese vliegdekskepe opspoor nie en het in plaas daarvan die Japannese swaar kruiser Suzuya, deel van Abe se voorhoede, aangeval, maar geen skade aangerig nie. Omstreeks dieselfde tyd het nege SBD's van die derde Amerikaanse aanvalsformasie, afkomstig van die Hornet, Abe se skepe opgespoor en die Japannese swaar kruiser Chikuma aangeval; hulle het die skip met twee 450 kg-bomme getref en groot skade aangerig. Die drie SBD's van die Enterprise het toe ook opgedaag en ook die Chikuma aangeval; hulle het verdere skade aangerig met een bomtreffer en twee bomme wat net-net gemis het. Uiteindelik het die nege TBF's van die derde aanvalsgroep opgedaag en die rokende Chikuma aangeval, waarby hulle nog een voltreffer behaal het. Chikuma, begelei deur twee torpedojaers, het uit die geveg onttrek en koers gekies na Truk vir herstelwerk.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 132; and Parshall, ''The Imperial Japanese Navy Page''. ''Chikuma'' was under repair at Truk and later [[Kure]], Japan, until January 1943.</ref>
Die Amerikaanse vliegdekskipmagte het om 08:30 berig ontvang van hul aanvalsvliegtuie wat op pad was na die Japannese skepe, dat Japannese aanvalsvliegtuie in hul rigting op pad was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 235.</ref> Om 08:52 het die bevelvoerder van die Japannese aanvalsmag die Hornet-taakmag opgemerk, die Enterprise-taakmag was deur 'n reënbui verberg, en sy vliegtuie vir 'n aanval ontplooi. Om 08:55 het die Amerikaanse vliegdekskepe die naderende Japannese vliegtuie op radar bespeur, ongeveer 35 seemyl (65 km) daarvandaan, en begin om die 37 Wildcat-vliegtuie van hul gevegslugpatrollie na die inkomende Japannese vliegtuie te lei. Ongelukkig het kommunikasieprobleme, foute deur die Amerikaanse vegvliegtuigbeheerbeamptes en primitiewe beheerprosedures egter verhoed dat enige van die Wildcats, op 'n paar na, met die Japannese vliegtuie slaags raak voordat laasgenoemdes hul aanvalle op die Hornet begin het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 235–239.</ref> Alhoewel die Amerikaanse gevegs-lugpatrollie, insluitend die vegvlieënier Swede Vejtasa, daarin geslaag het om verskeie duikbomwerpers af te skiet of te beskadig (die formasieleier, luitenant Sadamu Takahashi, moes weens die skade uit die duikvlug onttrek<ref>Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 388.</ref>), het die meeste van die Japannese vliegtuie hul aanvalle begin sonder dat hulle noemenswaardig deur Amerikaanse vegvliegtuie gehinder is.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 385.</ref>
== Verwysings ==
{{verwysings|3}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Tweede Wêreldoorlog]]
5rua3gtthvreqix14164qqljdm58skk
3379319
3379318
2026-11-20T19:14:58Z
Oesjaar
7467
/* Vliegdekskip aksie op 26 Oktober: eerste aanvalle */ Skakel
3379319
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Militêre konflik-en
| conflict = Slag van die Santa Cruzeilande
| image = [[Lêer:USS Enterprise-Bat Santa Cruz.jpg|300px]]
| pushpin_map = Stille Oseaan
| pushpin_relief = 1
| coordinates = {{coord|-8|164|format=dms|display=it}}
| caption = {{USS|Enterprise|CV-6|6}} (middel links) en sy skepe wat hom beskerm gedurende die oorlog, 26 Oktober 1942
| part_of = die [[Slag van Guadalcanal]] van die [[Tweede Wêreldoorlog]]
| date = 25–{{start date and age|1942|10|27|df=y}}
| location = Off the [[Santa Cruz Islands]], Pacific Ocean
| result = Beide kante eis 'n oorwinning; sien [[#Nabetragting|Nabetragting]]
| combatant1 = {{vlagland|Verenigde State|1912}}
| combatant2 = {{vlagland|Japannese Keiserryk}}
| commander1 = {{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[William Halsey Jr.|William Halsey]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Thomas C. Kinkaid]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[George D. Murray|George Murray]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Charles P. Mason]]
| commander2 = {{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Nobutake Kondō]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Chūichi Nagumo]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Hiroaki Abe]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Kakuji Kakuta]]
| strength1 = 2 [[Vliegdekskip|vliegdekskep]]e <br> 1 [[slagskip]] <br> 3 swaar kruisers <br> 3 ligte kruisers <br> 14 [[torpedojaer]]s<br> 136 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 63 [[Grumman F4F Wildcat]]s, 47 [[Douglas SBD Dauntless]], en 26 [[Grumman TBF Avenger]]s. The "136" number doesn't include [[Boeing B-17 Flying Fortress]]es based at [[Espiritu Santo]] (who played a small part in the battle) or any seaplanes in the area.</ref>
| strength2 = 3 vliegdekskepe <br> 1 ligte kruiser <br> 4 slagskepe<ref>''Kongō'', ''Haruna'', ''Hiei'', ''Kirishima''. See {{cite web |url=http://www.navweaps.com/index_oob/OOB_WWII_Pacific/OOB_WWII_Santa-Cruz.htm |title=Order of Battle – Battle of the Santa Cruz Islands |access-date=21 September 2009}}</ref> <br> 8 swaar kruisers <br> 2 ligte kruisers <br> 24 torpedojaers <br> 199 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 87 [[A6M Zero]]s, 68 [[Aichi D3A]] dive bombers, 57 [[Nakajima B5N]] torpedo bombers, and one [[Yokosuka D4Y]] command and control aircraft.</ref>
| casualties1 = 266 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 401; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 456. Breakdown of deaths: ''Hornet'' 118, ''Enterprise'' 44, ''Smith'' 57, ''Porter'' 15, ''Pensacola'' 3, ''South Dakota'' 2, ''Morris'' 1, and 22 aircrew. Four U.S. aircrew members were captured by the Japanese. Total U.S. aircraft losses included 32 Wildcats, 31 SBDs, and 18 TBFs.</ref> <br> [[USS Hornet (CV-8)|1 vliegdekskip gekelder]] <br> 1 torpedojaer gekelder <br> 1 vliegdekskip beskadig <br> 1 slagskip beskadig <br> 1 ligte kruiser beskadig <br> 2 torpedojaers beskadig <br> 81 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 22 sterftes, 4 gevang
| casualties2 = 400–500 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 400–401; Peattie, pp. 180, 339; and Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 454. Japanese deaths from damage to ''Zuihō'' aren't known. Known Japanese deaths are: 60 on ''Shōkaku'', 190 on ''Chikuma'', seven on ''Teruzuki'', and 148 aircrew. Total Japanese aircraft losses included 27 [[Mitsubishi A6M Zero]]s, 40 [[dive bomber]]s, 29 [[torpedo bomber]]s, and 1 [[Yokosuka D4Y]]. The aircrew losses included 55 from ''Shōkaku'', 57 from ''Zuikaku'', 9 from ''Zuihō'', and 27 from ''Junyō''.</ref> <br> 1 vliegdekskip swaar beskadig <br> 1 ligte kruiser swaar beskadig <br> 1 swaar kruiser beskadig <br> 1 torpedojaer beskadig <br> 99 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 148 sterftes
| campaignbox = {{Campaignbox Guadalcanal}} <br> {{Campaignbox Solomons}}
}}
Die '''Slag van die Santa Cruz-eilande''' wat tussen 25 en 27 Oktober 1942 plaasgevind het, was die vierde vliegdekskipgeveg van die Stille Oseaan-veldtog tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Dit was ook die vierde groot vlootbotsing tussen die [[Amerikaanse Vloot]] en die [[Japannese Keiserlike Vloot]] tydens die langdurige en strategies belangrike [[Slag van Guadalcanal|Guadalcanal-veldtog]]. Soos in die slae van die [[Slag van die Koraalsee|Koraalsee]], [[Slag van Midway|Midway]] en die Oostelike [[Salomonseilande]], was die skepe van die twee teenstanders selde in mekaar se sig of binne skootafstand van mekaar. In plaas daarvan is byna alle aanvalle deur albei kante uitgevoer deur vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe of landbasisse gelanseer is.
In 'n poging om die Geallieerde magte van Guadalcanal en nabygeleë eilande te verdryf en 'n einde te bring aan die dooiepunt wat sedert September 1942 bestaan het, het die Keiserlike Japannese Leër 'n groot grondoffensief op Guadalcanal vir 20–25 Oktober 1942 beplan. Ter ondersteuning van hierdie offensief, en met die hoop om met Geallieerde vlootmagte slaags te raak, het Japannese vliegdekskepe en ander groot oorlogskepe na 'n posisie naby die suidelike Salomonseilande beweeg. Vanuit hierdie ligging het die Japannese vlootmagte gehoop om enige Geallieerde (hoofsaaklik VSA) vlootmagte, veral vliegdekskipmagte, wat op die grondoffensief gereageer het, aan te val en beslissend te verslaan. Geallieerde vlootmagte het ook gehoop om die Japannese vlootmagte in die geveg te ontmoet, met dieselfde doelwitte om die dooiepunt te verbreek en hul teenstander beslissend te verslaan.
Die Japannese grondoffensief op Guadalcanal was aan die gang met die Slag om Henderson-veld terwyl die vlootoorlogskepe en vliegtuie van die twee teenstanders mekaar op die oggend van 26 Oktober 1942, net noord van die Santa Cruz-eilande, gekonfronteer het. Na 'n uitruil van lugaanvalle deur vliegdekskepe het Geallieerde oppervlakteskepe van die slagveld teruggetrek met die vliegdekskip [[USS Hornet (CV-8)|USS Hornet]] gekelder, en 'n ander vliegdekskip, [[USS Enterprise]], swaar beskadig. Die deelnemende Japannese vliegdekmagte het ook teruggetrek weens skade aan twee vliegdekskepe, swaar vliegtuigverliese en die Japannese leër se mislukking om Henderson-veld te verower.
Santa Cruz was 'n taktiese oorwinning vir die Japannese, beide wat tonnemaat en beheer oor die see rondom Guadalcanal betref. Die verlies van talle onvervangbare, ervare Japannese lugbemannings het egter op die lang termyn 'n strategiese voordeel vir die Geallieerdes geblyk te wees; die Geallieerdes se verliese aan lugbemannings tydens die geveg was relatief laag en is vinnig aangevul. Die Japannese het op 'n groter, beslissende oorwinning gehoop, en dit ook nodig gehad. Die feit dat die vlootgeveg gewen is net nadat die landgeveg verloor is, het beteken dat die geleentheid om hul oorwinning in die geveg uit te buit, reeds verby was.
== Agtergrond ==
Op 8 Augustus 1942 het Geallieerde magte, hoofsaaklik uit die Verenigde State, geland op Guadalcanal, Tulagi en die Florida-eilande in die Salomonseilande, wat destyds deur Japan beset was. Die landings op die eilande was daarop gemik om te verhoed dat die Japannese dit as basisse gebruik om die toevoerroetes tussen die VSA en Australië te bedreig. Verder moes die eilande beveilig word as vertrekpunte vir 'n veldtog wat ten doel gehad het om uiteindelik die groot Japannese basis by Rabaul te neutraliseer, terwyl dit terselfdertyd die Geallieerdes se veldtog in [[Nieu-Guinee]] sou ondersteun. Hierdie landings het die begin gemerk van die veldtog op Guadalcanal, wat ses maande sou duur.<ref>Hogue, ''Pearl Harbor to Guadalcanal'', pp. 235–236.</ref>
Ná die Slag van die Oostelike Solomoneilande op 24–25 Augustus, waarin die vliegdekskip USS Enterprise swaar beskadig en gedwing is om na [[Pearl Harbor]], Hawaii, te vaar, vir 'n maand van omvangryke herstelwerk, het drie Amerikaanse taakmagte met vliegdekskepe in die Suid-Stille Oseaan-gebied agtergebly. Die taakmagte was gesentreer rondom die vlootvliegdekskepe [[USS Wasp (CV-7)|USS Wasp]], [[USS Saratoga (CV-3)|Saratoga]] en Hornet, tesame met hul onderskeie luggroepe en ondersteunende oppervlakoorlogskepe, insluitend slagskepe, [[kruiser]]s en [[torpedojaer]]s, en was hoofsaaklik gestasioneer tussen die Salomonseilande en die eilande van die Nuwe Hebrides ([[Vanuatu]]). In hierdie operasionele gebied was die vliegdekskepe belas met die beveiliging van die kommunikasielyn tussen die vernaamste Geallieerde basisse in [[Nieu-Kaledonië]] en Espiritu Santo; die ondersteuning van Geallieerde grondmagte op Guadalcanal en Tulagi teen enige Japannese teenaanvalle; die dekking van die beweging van voorradeskepe na Guadalcanal; en die aanval op en vernietiging van enige Japannese oorlogskepe, veral vliegdekskepe, wat binne bereik gekom het.<ref>Hammel, ''Carrier Clash'', p. 106.</ref> Die seegebied waarin die Amerikaanse vliegdekskip-taakmagte geopereer het, is deur Amerikaanse magte ''torpedo kruising''<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 335.</ref> genoem, vanweë die hoë konsentrasie Japannese duikbote in die gebied.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 6–7.</ref>
[[Lêer:USS Wasp (CV-7) brennt.jpg|duimnael|USS Wasp brand nadat dit deur 'n torpedo getref is op 15 September]]
Op 31 Augustus is die USS Saratoga deur die Japannese duikboot I-26 met 'n torpedo getref en was dit vir drie maande buite aksie vir herstelwerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 10–12.</ref><ref>After this incident the then U.S. carrier task force commander [[Frank Jack Fletcher]] was relieved of his command and reassigned to shore duty for the remainder of the war. Frank, ''Guadalcanal'', pp. 204–205</ref>
Op 15 September is die USS Wasp getref deur drie torpedo's wat deur die Japannese duikboot I-19 afgevuur is terwyl dit 'n groot versterkings- en hervoorraadkonvooi na Guadalcanal ondersteun het en amper die Japannese vliegdekskepe Shōkaku en Zuikaku aangeval het, wat onttrek het net voordat die twee teenstanders binne bereik van mekaar se vliegtuie gekom het. Met kragonderbrekings weens torpedoskade kon die Wasp se skadebeheerspanne nie die daaropvolgende groot brande beheer nie, en sy is verlaat en self tot sink gebring.<ref>Evans, ''Japanese Navy'', pp. 179–180; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 24–41.
The battleship {{USS|North Carolina|BB-55|2}} and destroyer {{USS|O'Brien|DD-415|2}} were also hit by torpedoes during the same attack. ''O'Brien'' later sank as a result of the torpedo damage, and ''North Carolina'' was under repair at Pearl Harbor until 16 November 1942.</ref>
Alhoewel die VSA nou slegs een operasionele vliegdekskip, die USS Hornet, in die Suid-Stille Oseaan gehad het, het die Geallieerdes steeds lugoorheersing oor die suidelike Salomonseilande behou danksy hul vliegtuie wat by Henderson Field op Guadalcanal gestasioneer was. Snags egter, wanneer vliegtuie nie doeltreffend kon opereer nie, kon die Japannese hul skepe byna na willekeur rondom Guadalcanal laat beweeg. Gevolglik het 'n dooiepunt in die stryd om Guadalcanal ontstaan: die Geallieerdes het bedags voorrade en versterkings na Guadalcanal gebring, terwyl die Japannese snags dieselfde gedoen het met oorlogskepe, wat deur die Geallieerdes die "Tokyo Express" genoem is. Geen van die twee kante kon egter genoeg troepe op die eiland land om 'n beslissende voordeel te behaal nie. Teen middel Oktober het beide kante ongeveer 'n gelyke aantal troepe op die eiland gehad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 19–21, 84–85.</ref> Die dooiepunt is kortstondig onderbreek deur twee vlootaksies waarby groot skepe betrokke was. In die nag van 11–12 Oktober het 'n Amerikaanse vlootmag 'n Japannese vlootmag, wat op pad was om Henderson Field te bombardeer, onderskep en verslaan tydens die Slag van Kaap Esperance. Maar slegs twee nagte later het 'n Japannese mag, wat die slagskepe Haruna en Kongō ingesluit het, Henderson Field suksesvol gebombardeer; hulle het die meeste van die Amerikaanse vliegtuie daar vernietig en ernstige skade aan die vliegveld se fasiliteite aangerig.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 316–319.</ref>
[[Lêer:EnterpriseWildcat.jpg|duimnael|[[Grumman F4F Wildcat]] op die Enterprise terwyl die skip op 24 Oktober lugoperasies uitvoer]]
Die VSA het twee stappe gedoen om die dooiepunt in die stryd om Guadalcanal te probeer verbreek. Eerstens is herstelwerk aan die USS Enterprise bespoedig sodat sy so gou moontlik na die Suid-Stille Oseaan kon terugkeer. Op 10 Oktober het die USS Enterprise haar nuwe luggroep (Luggroep 10) ontvang, en op 16 Oktober het sy uit Pearl Harbor vertrek. Op 23 Oktober<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 154–155.</ref> het sy in die Suid-Stille Oseaan aangekom en op 24 Oktober, 273 seemyl (506 km) noordoos van Espiritu Santo, by die USS Hornet en die res van die Geallieerde vlootmagte in die Suid-Stille Oseaan aangesluit.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 145.</ref>
Tweedens het admiraal [[Chester W. Nimitz|Chester Nimitz]], die Geallieerde opperbevelhebber van die Stille Oseaan-magte, op 18 Oktober vise-admiraal Robert L. Ghormley deur vise-admiraal William Halsey jr. vervang as bevelvoerder van die Suid-Stille Oseaan-gebied; in hierdie posisie het hy bevel gevoer oor die Geallieerde magte wat by die veldtog in die Salomonseilande betrokke was.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 134.</ref>
Nimitz was van mening dat Ghormley te eng van visie en pessimisties geword het om die Geallieerde magte doeltreffend te lei in die stryd om Guadalcanal. Halsey is na bewering regoor die Amerikaanse vloot gerespekteer as 'n "vegter".<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 334.</ref> Met die aanvaarding van die bevel het Halsey onmiddellik begin om planne te maak om die Japannese vlootmagte in 'n geveg in te lok; hy het aan Nimitz geskryf: "Ek moes feitlik onmiddellik begin terugslaan."<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 150.</ref>
Die Japannese Gekombineerde Vloot het ook gepoog om Geallieerde vlootmagte te betrek in wat gehoop is om 'n beslissende geveg te wees. Twee vloot vliegdekskepe, Hiyō en Jun'yō, sowel as die ligte vliegdekskip Zuihō, het vroeg in Oktober by die hoof Japannese vlootbasis by Truk Atoll aangekom en by Shōkaku en Zuikaku aangesluit. Met vyf vliegdekskepe wat volledig toegerus was met luggroepe, plus hul talle slagskepe, kruisers en torpedojaers, was die Japannese Gekombineerde Vloot, onder leiding van Admiraal Isoroku Yamamoto, vol vertroue dat dit die nederlaag by die Slag van Midway kon vergoed.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 146–149.</ref> Afgesien van 'n paar lugaanvalle op Henderson Field in Oktober, het die Japannese vliegdekskepe en hul ondersteunende oorlogskepe in die noordwestelike gebied van die Salomonseilande gebly, buite die stryd om Guadalcanal, terwyl hulle op 'n geleentheid gewag het om nader te beweeg en die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val. Met die Japannese leër se volgende beplande groot grondaanval op Geallieerde magte op Guadalcanal wat vir 20 Oktober vasgestel is, het Yamamoto se oorlogskepe na die suidelike Salomonseilande begin beweeg om die offensief te ondersteun en gereed te wees om enige vyandelike skepe, veral vliegdekskepe, wat sou naderkom om die Geallieerde verdediging op Guadalcanal te ondersteun, aan te val.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', pp. 124–125. According to Hara, the Japanese believed that U.S. Navy forces were likely to be in the Solomon Islands area because they had read a report from the [[United Press]] dated 20 October that stated that the United States Navy was preparing for a major sea and air battle in the South Pacific.</ref>
== Aanvang ==
Op of omstreeks 11 Oktober het 'n groot Japannese mag, bestaande uit vliegdekskepe, slagskepe en hul begeleidingsvaartuie, uit Truk vertrek vir 'n verlengde operasie ter ondersteuning van 'n offensief op Guadalcanal in Oktober. Op dieselfde dag het 'n groot konvooi met versterkings Guadalcanal bereik, maar 'n mag van swaar kruisers wat ondersteuning moes bied, is verhoed om Henderson Field te bombardeer en het omgedraai in wat bekend geword het as die Slag van Kaap Esperance. Daarna het drie bombardemente gevolg wat tussen 13 Oktober en 16 Oktober deur slagskepe en swaar kruisers uitgevoer is (die swaarste vlootaanval op die vliegveld tydens die veldtog); die eerste en derde hiervan is uitgevoer deur vaartuie wat van vise-admiraal Nobutake Kondō se voorhoedemag afgesonder is. Vanaf middernag op 14 Oktober het nog 'n konvooi, bestaande uit vier vragskepe, die grootste deel van sy vrag afgelaai, insluitend tenks en swaar artillerie.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/Azumasan_t.htm|title=Japanese Transports|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Op 15 Oktober is die torpedojaer Meredith, terwyl dit die sleepboot Vireo, wat 'n voorraadbarg gesleep het, begelei het, deur vliegtuie van die Zuikaku en Shokaku opgemerk en gekelder. Op 17 Oktober het die Hiyō en Jun'yō 'n aanvalsmag gestuur om vervoerskepe naby Lunga Point aan te val, maar hulle het geen skade aangerig nie.<ref name="auto">{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/hiyo.htm|title=Imperial lattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die groot aantal oorlogskepe sou in die waters rondom Guadalcanal bly totdat die gevegte in die Slag van die Santa Cruz-eilande beëindig was, en het aan die einde van Oktober na Truk teruggekeer.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/shokaku.htm|title=Imperial Flattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die vliegdekskip Hiyō, wat onlangs in diens gestel is, was oorspronklik deel van die vloot, maar ’n brand in sy masjienkamer op 21 Oktober het hom genoodsaak om na Truk terug te keer vir herstelwerk.<ref name="auto"/> Op 25 Oktober het 6 bomwerpers en 12 vegvliegtuie van die Jun'yo Henderson-vliegveld aangeval, maar min skade aangerig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
Van 20 tot 25 Oktober het Japannese grondmagte op Guadalcanal probeer om Henderson Field in te neem tydens die Slag om Henderson Field, deur middel van 'n groot aanval op die Amerikaanse verdedigers. Die aanval is afgeslaan, met swaar verliese aan die Japannese kant.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 95–97.</ref> Foutiewelik oortuig dat die Japannese leërmagte Henderson Field ingeneem het, het die Japannese op die oggend van 25 Oktober oorlogskepe vanaf die Shortland-eilande na Guadalcanal gestuur om hul grondmagte op die eiland te ondersteun. Amerikaanse vliegtuie van Henderson Field het die konvooi deur die loop van die dag aangeval; hulle het die ligte kruiser Yura tot sink gebring (met hulp van [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17-vliegtuie]] vanaf Espiritu Santo) en die torpedojaer Akizuki beskadig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
[[Lêer:SantaCruzChart2.jpg|duimnael|Kaart van die Slag van die Santa Cruz-eilande, 26 Oktober 1942. Rooi lyne verteenwoordig Japannese oorlogskipmagte en swart lyne verteenwoordig Amerikaanse vliegdekskipmagte. Genommerde geel kolle verteenwoordig belangrike aksies in die geveg.]]
Ten spyte van die mislukking van die Japannese grondoffensief en die verlies van die Yura, het die res van die Gesamentlike Vloot op 25 Oktober voortgegaan om naby die suidelike Salomonseilande te maneuvreer, in die hoop om die Geallieerde vlootmagte in 'n geveg te betrek. Die Japannese vlootmagte het nou uit vier vliegdekskepe bestaan (twee groot, een medium en een ligte een), die Hiyō het vertrek weens 'n toevallige brand in sy enjinkamer, met 'n gesamentlike vliegtuigsterkte wat ongeveer gelykstaande was aan dié van drie vliegdekskepe van die Shokaku-klas.
Die Japannese vlootmagte was in drie groepe verdeel: die voorhoedemag, bestaande uit die Jun'yō, vier swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van Kondō aan boord van die swaar kruiser Atago, met 'n ondersteuningsgroep bestaande uit twee slagskepe en twee torpedojaers onder bevel van skout-admiraal Takeo Kurita; die hoofmag bestaande uit die Shōkaku, Zuikaku en Zuihō, plus een swaar kruiser en agt torpedojaers, onder bevel van vise-admiraal Chūichi Nagumo aan boord van die Shōkaku en die agterhoedemag bestaande uit twee slagskepe, drie swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van skout-admiraal Hiroaki Abe aan boord van die slagskip Hiei. Benewens sy bevel oor die voorhoedemag, het Kondō ook opgetree as die bevelvoerder van al drie magte.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 374–375.</ref>
Aan die Amerikaanse kant het die taakgroepe van die Hornet en Enterprise (onder bevel van skout-admiraal Thomas Kinkaid) op 25 Oktober na die noorde van die Santa Cruz-eilande beweeg, op soek na die Japannese vlootmagte. Die Amerikaanse oorlogskepe was ontplooi as twee vliegdekskipgroepe, wat ongeveer 10 seemyl (19 km) van mekaar geskei was. 'n Amerikaanse [[Consolidated PBY Catalina|PBY Catalina-verkenningswatervliegtuig]], gestasioneer op die Santa Cruz-eilande, het om 11:03 die vliegdekskepe van die Japannese hoofmag opgespoor. Die Japannese vliegdekskepe was egter ongeveer 355 seemyl (657 km) van die Amerikaanse mag af, net buite die reikafstand van vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe opereer. Kinkaid, wat gehoop het om die afstand te verklein ten einde daardie dag aan te val, het op volspoed na die Japannese vliegdekskepe gestoom en om 14:25 'n aanvalsmag van 23 vliegtuie gelanseer. Die Japannese, wat geweet het dat hulle deur Amerikaanse vliegtuie opgemerk is, maar nie geweet het waar die Amerikaanse vliegdekskepe was nie, het na die noorde gedraai om buite bereik van die Amerikaanse vliegdekskipvliegtuie te bly.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 127.</ref> Die Amerikaanse aanvalsmag het na hulle ondeskeie vliegdekskepe teruggekeer sonder om die Japannese oorlogskepe te vind.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 163–174.</ref>
== Die Slag ==
=== Vliegdekskip aksie op 26 Oktober: eerste aanvalle ===
Om 02:50 op 26 Oktober het die Japannese vlootmagte omgedraai en die vlootmagte van die twee teenstanders het die afstand tussen hulle verklein totdat hulle teen 05:00 slegs 200 seemyl (370 km) van mekaar af was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 186.</ref> Albei kante het verkenningsvliegtuie uitgestuur en hul oorblywende vliegtuie gereed gemaak om aan te val sodra die ander kant se skepe opgespoor is. Hoewel 'n Catalina, toegerus met [[radar]], die Japannese vliegdekskepe om 03:10 opgemerk het, het die verslag Kinkaid eers om 05:12 bereik. Dus, omdat hy geglo het dat die Japannese skepe waarskynlik gedurende die tussenliggende twee uur van posisie verander het, het hy besluit om nie 'n aanvalsmag te stuur nie totdat hy meer juiste inligting oor die posisie van die Japannese skepe ontvang het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 381.</ref>
[[Lêer:Aircraft prepare to launch from Japanese carrier Shōkaku during Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (80-G-176150).jpg|duimnael|Japannese vegvliegtuie en duikbomwerpers op die Shōkaku maak gereed om op te styg vir 'n aanval op Amerikaanse vliegdekskipmagte.]]
Om 06:45 het 'n Amerikaanse verkenningsvliegtuig die vliegdekskepe van Nagumo se hoofmag opgemerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 187.</ref> Om 06:58 het 'n Japannese verkenningsvliegtuig die ligging van Hornet se taakmag gerapporteer.<ref name="Frank">Frank, ''Guadalcanal'', p. 382.</ref> Albei kante het gehaas om eerste die ander aan te val. Die Japanners het eerste daarin geslaag om hul aanvalsmag te laat vertrek; teen 07:40 was 64 vliegtuie, bestaande uit 21 Aichi D3A2 Val-duikbomwerpers, 20 Nakajima B5N2 Kate-torpedobomwerpers, 21 Mitsubishi A6M3 Zero-vegvliegtuie en 2 Nakajima B5N2-verkenningsvliegtuie, op pad na die Hornet.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 191–192.</ref> Hierdie eerste aanval is gelei deur luitenant-kommandeur Shigeharu Murata, terwyl die dekking deur vegvliegtuie gelei is deur die luitenante Ayao Shirane en Saneyasu Hidaka. Ook om 07:40 het twee Amerikaanse SBD-3 Dauntless-verkenningsvliegtuie, wat gereageer het op die vroeëre waarneming van die Japannese vliegdekskepe, opgedaag en 'n duikaanval op die Zuihō uitgevoer. Terwyl die Japannese gevegslugpatrollie besig was om ander Amerikaanse verkenningsvliegtuie weg te hou, kon die twee Amerikaanse vliegtuie die Zuihō met albei hul 500-pond-bomme tref; dit het swaar skade aangerig en verseker dat vliegtuie nie meer op die vliegdekskip se dek kon land nie.<ref name="Frank"/>
Intussen het Kondo vir Abe se agterhoedemag beveel om vinniger te gaan in 'n poging om die Amerikaanse oorlogskepe te onderskep en aan te val. Kondo het ook sy eie voorhoedemag teen volle spoed vorentoe laat beweeg, sodat die Jun'yō se vliegtuie aan die aanvalle op die Amerikaanse skepe kon deelneem. Om 08:10 het die Shōkaku 'n tweede golf aanvalsvliegtuie gelanseer, bestaande uit 19 duikbomwerpers en vyf Zero-vegvliegtuie, en om 08:40 het die Zuikaku 16 torpedobomwerpers en vier Zero-vegvliegtuie gelanseer. Die tweede aanvalsgroep is gelei deur luitenant-kommandeur Mamoru Seki, terwyl die vegvliegtuigdekking deur luitenant Hideki Shingo gelei is. Teen 09:10 was daar dus meer as 100 Japannese vliegtuie op pad om die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 383.</ref>
Die Amerikaanse aanvalsvliegtuie was ongeveer 20 minute agter die Japanners. Omdat hulle van mening was dat 'n vinnige aanval belangriker is as 'n massiewe aanval, en omdat hulle nie genoeg brandstof gehad het om tyd te spandeer aan formasievorming voor die aanval nie, het die Amerikaanse vliegtuie in klein groepe na die Japannese skepe beweeg, in plaas daarvan om in een groot aanvalsmag saam te smelt. Die eerste groep, bestaande uit 15 [[Douglas SBD Dauntless]]-duikbomwerpers, 6 [[Grumman TBF Avenger]]-torpedobomwerpers en agt [[Grumman F4F Wildcat]]-vegvliegtuie, onder bevel van luitenant-kommandeur William J. "Gus" Widhelm van die Hornet, was teen ongeveer 08:00 in die lug. 'n Tweede groep, bestaande uit drie SBD's, nege TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en agt Wildcats van die Enterprise, onder bevel van luitenant-kommandeur John A. Collett, het teen 08:10 vertrek. 'n Derde groep, bestaande uit nege SBD's, tien TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en sewe F4F's van die Hornet, was teen 08:20 op pad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 198–199.</ref>
Om 08:40 het die opponerende lugaanvalformasies binne sig van mekaar verbybeweeg. Luitenant Hidaka se nege Zuihō-Zeros het die Enterprise-groep verras en aangeval deur vanuit die rigting van die [[son]] op die klimmende vliegtuie toe te sak. In die daaropvolgende geveg is vier Zeros, drie Wildcats en twee TBF's, insluitend dié van Collett, afgeskiet, terwyl nog twee TBF's en 'n Wildcat weens ernstige skade gedwing is om na die Enterprise terug te keer.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 384–385. Only the Wildcat was safely recovered.</ref> Die oorblywende ''Zuihō''-Zeros, wie se ammunisie uitgeput was, het aan die geveg onttrek.
[[Lêer:Shokaku Santa Cruz fire.jpg|duimnael|Die bemanning van Shōkaku bestry vure op die vliegdek na die Amerikaanse aanval]]
Om 08:50 het die voorste Amerikaanse aanvalsformasie van die Hornet vier skepe van Abe se voorhoedemag opgemerk. Die Amerikaanse vliegtuie het voortgegaan, die Japannese vliegdekskepe gewaar en voorbereidings getref om aan te val. Drie Zero-vliegtuie van die Zuihō het die formasie se Wildcats aangeval en hulle sodoende weggelok van die bomwerpers wat hulle moes beskerm. Gevolglik het die duikbomwerpers in die eerste groep hul aanvalle sonder die beskerming van vegvliegtuie geloods. Twaalf Zero-vliegtuie van die Japannese vliegdekskip het die SBD-formasie aangeval, twee neergeskiet (insluitend dié van Widhelm, het hy dit oorleef) en nog twee gedwing om hul aanval te staak. Die oorblywende 11 SBD's het om 09:27 met hul duikaanvalle op die Shōkaku begin; hulle het die skip met drie tot ses bomme getref, die vliegdek vernietig en ernstige skade aan die skip se binnekant aangerig. Die laaste SBD van die 11 het Shōkaku uit sig verloor en in plaas daarvan sy bom naby die Japannese torpedojaer Teruzuki laat val, wat geringe skade veroorsaak het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 213–223.</ref> Die ses TBF's in die eerste aanvalsmag, wat van hul aanvalsgroep geskei geraak het, het nie die Japannese vliegdekskepe gevind nie en het uiteindelik na die Hornet teruggedraai. Op die pad terug het hulle die Japannese swaar kruiser Tone aangeval, maar al hul torpedo's het die kruiser gemis.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 387–388.</ref>
[[Lêer:Japanese cruiser Chikuma under air attack during the Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (NH 82404).jpg|duimnael|Chikuma word aangeval op 26 Oktober. Rook styg op uit die middel van die skip, waar 'n 450 kg-bom die brug vol getref het.]]
Die TBF's van die tweede Amerikaanse aanvalsformasie vanaf die Enterprise kon nie die Japannese vliegdekskepe opspoor nie en het in plaas daarvan die Japannese swaar kruiser Suzuya, deel van Abe se voorhoede, aangeval, maar geen skade aangerig nie. Omstreeks dieselfde tyd het nege SBD's van die derde Amerikaanse aanvalsformasie, afkomstig van die Hornet, Abe se skepe opgespoor en die Japannese swaar kruiser Chikuma aangeval; hulle het die skip met twee 450 kg-bomme getref en groot skade aangerig. Die drie SBD's van die Enterprise het toe ook opgedaag en ook die Chikuma aangeval; hulle het verdere skade aangerig met een bomtreffer en twee bomme wat net-net gemis het. Uiteindelik het die nege TBF's van die derde aanvalsgroep opgedaag en die rokende Chikuma aangeval, waarby hulle nog een voltreffer behaal het. Chikuma, begelei deur twee torpedojaers, het uit die geveg onttrek en koers gekies na Truk vir herstelwerk.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 132; and Parshall, ''The Imperial Japanese Navy Page''. ''Chikuma'' was under repair at Truk and later [[Kure]], Japan, until January 1943.</ref>
Die Amerikaanse vliegdekskipmagte het om 08:30 berig ontvang van hul aanvalsvliegtuie wat op pad was na die Japannese skepe, dat Japannese aanvalsvliegtuie in hul rigting op pad was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 235.</ref> Om 08:52 het die bevelvoerder van die Japannese aanvalsmag die Hornet-taakmag opgemerk, die Enterprise-taakmag was deur 'n reënbui verberg, en sy vliegtuie vir 'n aanval ontplooi. Om 08:55 het die Amerikaanse vliegdekskepe die naderende Japannese vliegtuie op radar bespeur, ongeveer 35 seemyl (65 km) daarvandaan, en begin om die 37 Wildcat-vliegtuie van hul gevegslugpatrollie na die inkomende Japannese vliegtuie te lei. Ongelukkig het kommunikasieprobleme, foute deur die Amerikaanse vegvliegtuigbeheerbeamptes en primitiewe beheerprosedures egter verhoed dat enige van die Wildcats, op 'n paar na, met die Japannese vliegtuie slaags raak voordat laasgenoemdes hul aanvalle op die Hornet begin het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 235–239.</ref> Alhoewel die Amerikaanse gevegs-lugpatrollie, insluitend die vegvlieënier Swede Vejtasa, daarin geslaag het om verskeie duikbomwerpers af te skiet of te beskadig (die formasieleier, luitenant Sadamu Takahashi, moes weens die skade uit die duikvlug onttrek<ref>Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 388.</ref>), het die meeste van die Japannese vliegtuie hul aanvalle begin sonder dat hulle noemenswaardig deur Amerikaanse vegvliegtuie gehinder is.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 385.</ref>
== Verwysings ==
{{verwysings|3}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Tweede Wêreldoorlog]]
oi9b6104chs31f5z666hqa30xlmjag2
3379321
3379319
2026-11-20T19:25:44Z
Oesjaar
7467
/* Vliegdekskip aksie op 26 Oktober: eerste aanvalle */ Kom ons kyk...
3379321
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Militêre konflik-en
| conflict = Slag van die Santa Cruzeilande
| image = [[Lêer:USS Enterprise-Bat Santa Cruz.jpg|300px]]
| pushpin_map = Stille Oseaan
| pushpin_relief = 1
| coordinates = {{coord|-8|164|format=dms|display=it}}
| caption = {{USS|Enterprise|CV-6|6}} (middel links) en sy skepe wat hom beskerm gedurende die oorlog, 26 Oktober 1942
| part_of = die [[Slag van Guadalcanal]] van die [[Tweede Wêreldoorlog]]
| date = 25–{{start date and age|1942|10|27|df=y}}
| location = Off the [[Santa Cruz Islands]], Pacific Ocean
| result = Beide kante eis 'n oorwinning; sien [[#Nabetragting|Nabetragting]]
| combatant1 = {{vlagland|Verenigde State|1912}}
| combatant2 = {{vlagland|Japannese Keiserryk}}
| commander1 = {{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[William Halsey Jr.|William Halsey]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Thomas C. Kinkaid]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[George D. Murray|George Murray]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Charles P. Mason]]
| commander2 = {{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Nobutake Kondō]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Chūichi Nagumo]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Hiroaki Abe]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Kakuji Kakuta]]
| strength1 = 2 [[Vliegdekskip|vliegdekskep]]e <br> 1 [[slagskip]] <br> 3 swaar kruisers <br> 3 ligte kruisers <br> 14 [[torpedojaer]]s<br> 136 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 63 [[Grumman F4F Wildcat]]s, 47 [[Douglas SBD Dauntless]], en 26 [[Grumman TBF Avenger]]s. The "136" number doesn't include [[Boeing B-17 Flying Fortress]]es based at [[Espiritu Santo]] (who played a small part in the battle) or any seaplanes in the area.</ref>
| strength2 = 3 vliegdekskepe <br> 1 ligte kruiser <br> 4 slagskepe<ref>''Kongō'', ''Haruna'', ''Hiei'', ''Kirishima''. See {{cite web |url=http://www.navweaps.com/index_oob/OOB_WWII_Pacific/OOB_WWII_Santa-Cruz.htm |title=Order of Battle – Battle of the Santa Cruz Islands |access-date=21 September 2009}}</ref> <br> 8 swaar kruisers <br> 2 ligte kruisers <br> 24 torpedojaers <br> 199 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 87 [[A6M Zero]]s, 68 [[Aichi D3A]] dive bombers, 57 [[Nakajima B5N]] torpedo bombers, and one [[Yokosuka D4Y]] command and control aircraft.</ref>
| casualties1 = 266 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 401; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 456. Breakdown of deaths: ''Hornet'' 118, ''Enterprise'' 44, ''Smith'' 57, ''Porter'' 15, ''Pensacola'' 3, ''South Dakota'' 2, ''Morris'' 1, and 22 aircrew. Four U.S. aircrew members were captured by the Japanese. Total U.S. aircraft losses included 32 Wildcats, 31 SBDs, and 18 TBFs.</ref> <br> [[USS Hornet (CV-8)|1 vliegdekskip gekelder]] <br> 1 torpedojaer gekelder <br> 1 vliegdekskip beskadig <br> 1 slagskip beskadig <br> 1 ligte kruiser beskadig <br> 2 torpedojaers beskadig <br> 81 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 22 sterftes, 4 gevang
| casualties2 = 400–500 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 400–401; Peattie, pp. 180, 339; and Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 454. Japanese deaths from damage to ''Zuihō'' aren't known. Known Japanese deaths are: 60 on ''Shōkaku'', 190 on ''Chikuma'', seven on ''Teruzuki'', and 148 aircrew. Total Japanese aircraft losses included 27 [[Mitsubishi A6M Zero]]s, 40 [[dive bomber]]s, 29 [[torpedo bomber]]s, and 1 [[Yokosuka D4Y]]. The aircrew losses included 55 from ''Shōkaku'', 57 from ''Zuikaku'', 9 from ''Zuihō'', and 27 from ''Junyō''.</ref> <br> 1 vliegdekskip swaar beskadig <br> 1 ligte kruiser swaar beskadig <br> 1 swaar kruiser beskadig <br> 1 torpedojaer beskadig <br> 99 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 148 sterftes
| campaignbox = {{Campaignbox Guadalcanal}} <br> {{Campaignbox Solomons}}
}}
Die '''Slag van die Santa Cruz-eilande''' wat tussen 25 en 27 Oktober 1942 plaasgevind het, was die vierde vliegdekskipgeveg van die Stille Oseaan-veldtog tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Dit was ook die vierde groot vlootbotsing tussen die [[Amerikaanse Vloot]] en die [[Japannese Keiserlike Vloot]] tydens die langdurige en strategies belangrike [[Slag van Guadalcanal|Guadalcanal-veldtog]]. Soos in die slae van die [[Slag van die Koraalsee|Koraalsee]], [[Slag van Midway|Midway]] en die Oostelike [[Salomonseilande]], was die skepe van die twee teenstanders selde in mekaar se sig of binne skootafstand van mekaar. In plaas daarvan is byna alle aanvalle deur albei kante uitgevoer deur vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe of landbasisse gelanseer is.
In 'n poging om die Geallieerde magte van Guadalcanal en nabygeleë eilande te verdryf en 'n einde te bring aan die dooiepunt wat sedert September 1942 bestaan het, het die Keiserlike Japannese Leër 'n groot grondoffensief op Guadalcanal vir 20–25 Oktober 1942 beplan. Ter ondersteuning van hierdie offensief, en met die hoop om met Geallieerde vlootmagte slaags te raak, het Japannese vliegdekskepe en ander groot oorlogskepe na 'n posisie naby die suidelike Salomonseilande beweeg. Vanuit hierdie ligging het die Japannese vlootmagte gehoop om enige Geallieerde (hoofsaaklik VSA) vlootmagte, veral vliegdekskipmagte, wat op die grondoffensief gereageer het, aan te val en beslissend te verslaan. Geallieerde vlootmagte het ook gehoop om die Japannese vlootmagte in die geveg te ontmoet, met dieselfde doelwitte om die dooiepunt te verbreek en hul teenstander beslissend te verslaan.
Die Japannese grondoffensief op Guadalcanal was aan die gang met die Slag om Henderson-veld terwyl die vlootoorlogskepe en vliegtuie van die twee teenstanders mekaar op die oggend van 26 Oktober 1942, net noord van die Santa Cruz-eilande, gekonfronteer het. Na 'n uitruil van lugaanvalle deur vliegdekskepe het Geallieerde oppervlakteskepe van die slagveld teruggetrek met die vliegdekskip [[USS Hornet (CV-8)|USS Hornet]] gekelder, en 'n ander vliegdekskip, [[USS Enterprise]], swaar beskadig. Die deelnemende Japannese vliegdekmagte het ook teruggetrek weens skade aan twee vliegdekskepe, swaar vliegtuigverliese en die Japannese leër se mislukking om Henderson-veld te verower.
Santa Cruz was 'n taktiese oorwinning vir die Japannese, beide wat tonnemaat en beheer oor die see rondom Guadalcanal betref. Die verlies van talle onvervangbare, ervare Japannese lugbemannings het egter op die lang termyn 'n strategiese voordeel vir die Geallieerdes geblyk te wees; die Geallieerdes se verliese aan lugbemannings tydens die geveg was relatief laag en is vinnig aangevul. Die Japannese het op 'n groter, beslissende oorwinning gehoop, en dit ook nodig gehad. Die feit dat die vlootgeveg gewen is net nadat die landgeveg verloor is, het beteken dat die geleentheid om hul oorwinning in die geveg uit te buit, reeds verby was.
== Agtergrond ==
Op 8 Augustus 1942 het Geallieerde magte, hoofsaaklik uit die Verenigde State, geland op Guadalcanal, Tulagi en die Florida-eilande in die Salomonseilande, wat destyds deur Japan beset was. Die landings op die eilande was daarop gemik om te verhoed dat die Japannese dit as basisse gebruik om die toevoerroetes tussen die VSA en Australië te bedreig. Verder moes die eilande beveilig word as vertrekpunte vir 'n veldtog wat ten doel gehad het om uiteindelik die groot Japannese basis by Rabaul te neutraliseer, terwyl dit terselfdertyd die Geallieerdes se veldtog in [[Nieu-Guinee]] sou ondersteun. Hierdie landings het die begin gemerk van die veldtog op Guadalcanal, wat ses maande sou duur.<ref>Hogue, ''Pearl Harbor to Guadalcanal'', pp. 235–236.</ref>
Ná die Slag van die Oostelike Solomoneilande op 24–25 Augustus, waarin die vliegdekskip USS Enterprise swaar beskadig en gedwing is om na [[Pearl Harbor]], Hawaii, te vaar, vir 'n maand van omvangryke herstelwerk, het drie Amerikaanse taakmagte met vliegdekskepe in die Suid-Stille Oseaan-gebied agtergebly. Die taakmagte was gesentreer rondom die vlootvliegdekskepe [[USS Wasp (CV-7)|USS Wasp]], [[USS Saratoga (CV-3)|Saratoga]] en Hornet, tesame met hul onderskeie luggroepe en ondersteunende oppervlakoorlogskepe, insluitend slagskepe, [[kruiser]]s en [[torpedojaer]]s, en was hoofsaaklik gestasioneer tussen die Salomonseilande en die eilande van die Nuwe Hebrides ([[Vanuatu]]). In hierdie operasionele gebied was die vliegdekskepe belas met die beveiliging van die kommunikasielyn tussen die vernaamste Geallieerde basisse in [[Nieu-Kaledonië]] en Espiritu Santo; die ondersteuning van Geallieerde grondmagte op Guadalcanal en Tulagi teen enige Japannese teenaanvalle; die dekking van die beweging van voorradeskepe na Guadalcanal; en die aanval op en vernietiging van enige Japannese oorlogskepe, veral vliegdekskepe, wat binne bereik gekom het.<ref>Hammel, ''Carrier Clash'', p. 106.</ref> Die seegebied waarin die Amerikaanse vliegdekskip-taakmagte geopereer het, is deur Amerikaanse magte ''torpedo kruising''<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 335.</ref> genoem, vanweë die hoë konsentrasie Japannese duikbote in die gebied.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 6–7.</ref>
[[Lêer:USS Wasp (CV-7) brennt.jpg|duimnael|USS Wasp brand nadat dit deur 'n torpedo getref is op 15 September]]
Op 31 Augustus is die USS Saratoga deur die Japannese duikboot I-26 met 'n torpedo getref en was dit vir drie maande buite aksie vir herstelwerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 10–12.</ref><ref>After this incident the then U.S. carrier task force commander [[Frank Jack Fletcher]] was relieved of his command and reassigned to shore duty for the remainder of the war. Frank, ''Guadalcanal'', pp. 204–205</ref>
Op 15 September is die USS Wasp getref deur drie torpedo's wat deur die Japannese duikboot I-19 afgevuur is terwyl dit 'n groot versterkings- en hervoorraadkonvooi na Guadalcanal ondersteun het en amper die Japannese vliegdekskepe Shōkaku en Zuikaku aangeval het, wat onttrek het net voordat die twee teenstanders binne bereik van mekaar se vliegtuie gekom het. Met kragonderbrekings weens torpedoskade kon die Wasp se skadebeheerspanne nie die daaropvolgende groot brande beheer nie, en sy is verlaat en self tot sink gebring.<ref>Evans, ''Japanese Navy'', pp. 179–180; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 24–41.
The battleship {{USS|North Carolina|BB-55|2}} and destroyer {{USS|O'Brien|DD-415|2}} were also hit by torpedoes during the same attack. ''O'Brien'' later sank as a result of the torpedo damage, and ''North Carolina'' was under repair at Pearl Harbor until 16 November 1942.</ref>
Alhoewel die VSA nou slegs een operasionele vliegdekskip, die USS Hornet, in die Suid-Stille Oseaan gehad het, het die Geallieerdes steeds lugoorheersing oor die suidelike Salomonseilande behou danksy hul vliegtuie wat by Henderson Field op Guadalcanal gestasioneer was. Snags egter, wanneer vliegtuie nie doeltreffend kon opereer nie, kon die Japannese hul skepe byna na willekeur rondom Guadalcanal laat beweeg. Gevolglik het 'n dooiepunt in die stryd om Guadalcanal ontstaan: die Geallieerdes het bedags voorrade en versterkings na Guadalcanal gebring, terwyl die Japannese snags dieselfde gedoen het met oorlogskepe, wat deur die Geallieerdes die "Tokyo Express" genoem is. Geen van die twee kante kon egter genoeg troepe op die eiland land om 'n beslissende voordeel te behaal nie. Teen middel Oktober het beide kante ongeveer 'n gelyke aantal troepe op die eiland gehad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 19–21, 84–85.</ref> Die dooiepunt is kortstondig onderbreek deur twee vlootaksies waarby groot skepe betrokke was. In die nag van 11–12 Oktober het 'n Amerikaanse vlootmag 'n Japannese vlootmag, wat op pad was om Henderson Field te bombardeer, onderskep en verslaan tydens die Slag van Kaap Esperance. Maar slegs twee nagte later het 'n Japannese mag, wat die slagskepe Haruna en Kongō ingesluit het, Henderson Field suksesvol gebombardeer; hulle het die meeste van die Amerikaanse vliegtuie daar vernietig en ernstige skade aan die vliegveld se fasiliteite aangerig.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 316–319.</ref>
[[Lêer:EnterpriseWildcat.jpg|duimnael|[[Grumman F4F Wildcat]] op die Enterprise terwyl die skip op 24 Oktober lugoperasies uitvoer]]
Die VSA het twee stappe gedoen om die dooiepunt in die stryd om Guadalcanal te probeer verbreek. Eerstens is herstelwerk aan die USS Enterprise bespoedig sodat sy so gou moontlik na die Suid-Stille Oseaan kon terugkeer. Op 10 Oktober het die USS Enterprise haar nuwe luggroep (Luggroep 10) ontvang, en op 16 Oktober het sy uit Pearl Harbor vertrek. Op 23 Oktober<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 154–155.</ref> het sy in die Suid-Stille Oseaan aangekom en op 24 Oktober, 273 seemyl (506 km) noordoos van Espiritu Santo, by die USS Hornet en die res van die Geallieerde vlootmagte in die Suid-Stille Oseaan aangesluit.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 145.</ref>
Tweedens het admiraal [[Chester W. Nimitz|Chester Nimitz]], die Geallieerde opperbevelhebber van die Stille Oseaan-magte, op 18 Oktober vise-admiraal Robert L. Ghormley deur vise-admiraal William Halsey jr. vervang as bevelvoerder van die Suid-Stille Oseaan-gebied; in hierdie posisie het hy bevel gevoer oor die Geallieerde magte wat by die veldtog in die Salomonseilande betrokke was.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 134.</ref>
Nimitz was van mening dat Ghormley te eng van visie en pessimisties geword het om die Geallieerde magte doeltreffend te lei in die stryd om Guadalcanal. Halsey is na bewering regoor die Amerikaanse vloot gerespekteer as 'n "vegter".<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 334.</ref> Met die aanvaarding van die bevel het Halsey onmiddellik begin om planne te maak om die Japannese vlootmagte in 'n geveg in te lok; hy het aan Nimitz geskryf: "Ek moes feitlik onmiddellik begin terugslaan."<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 150.</ref>
Die Japannese Gekombineerde Vloot het ook gepoog om Geallieerde vlootmagte te betrek in wat gehoop is om 'n beslissende geveg te wees. Twee vloot vliegdekskepe, Hiyō en Jun'yō, sowel as die ligte vliegdekskip Zuihō, het vroeg in Oktober by die hoof Japannese vlootbasis by Truk Atoll aangekom en by Shōkaku en Zuikaku aangesluit. Met vyf vliegdekskepe wat volledig toegerus was met luggroepe, plus hul talle slagskepe, kruisers en torpedojaers, was die Japannese Gekombineerde Vloot, onder leiding van Admiraal Isoroku Yamamoto, vol vertroue dat dit die nederlaag by die Slag van Midway kon vergoed.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 146–149.</ref> Afgesien van 'n paar lugaanvalle op Henderson Field in Oktober, het die Japannese vliegdekskepe en hul ondersteunende oorlogskepe in die noordwestelike gebied van die Salomonseilande gebly, buite die stryd om Guadalcanal, terwyl hulle op 'n geleentheid gewag het om nader te beweeg en die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val. Met die Japannese leër se volgende beplande groot grondaanval op Geallieerde magte op Guadalcanal wat vir 20 Oktober vasgestel is, het Yamamoto se oorlogskepe na die suidelike Salomonseilande begin beweeg om die offensief te ondersteun en gereed te wees om enige vyandelike skepe, veral vliegdekskepe, wat sou naderkom om die Geallieerde verdediging op Guadalcanal te ondersteun, aan te val.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', pp. 124–125. According to Hara, the Japanese believed that U.S. Navy forces were likely to be in the Solomon Islands area because they had read a report from the [[United Press]] dated 20 October that stated that the United States Navy was preparing for a major sea and air battle in the South Pacific.</ref>
== Aanvang ==
Op of omstreeks 11 Oktober het 'n groot Japannese mag, bestaande uit vliegdekskepe, slagskepe en hul begeleidingsvaartuie, uit Truk vertrek vir 'n verlengde operasie ter ondersteuning van 'n offensief op Guadalcanal in Oktober. Op dieselfde dag het 'n groot konvooi met versterkings Guadalcanal bereik, maar 'n mag van swaar kruisers wat ondersteuning moes bied, is verhoed om Henderson Field te bombardeer en het omgedraai in wat bekend geword het as die Slag van Kaap Esperance. Daarna het drie bombardemente gevolg wat tussen 13 Oktober en 16 Oktober deur slagskepe en swaar kruisers uitgevoer is (die swaarste vlootaanval op die vliegveld tydens die veldtog); die eerste en derde hiervan is uitgevoer deur vaartuie wat van vise-admiraal Nobutake Kondō se voorhoedemag afgesonder is. Vanaf middernag op 14 Oktober het nog 'n konvooi, bestaande uit vier vragskepe, die grootste deel van sy vrag afgelaai, insluitend tenks en swaar artillerie.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/Azumasan_t.htm|title=Japanese Transports|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Op 15 Oktober is die torpedojaer Meredith, terwyl dit die sleepboot Vireo, wat 'n voorraadbarg gesleep het, begelei het, deur vliegtuie van die Zuikaku en Shokaku opgemerk en gekelder. Op 17 Oktober het die Hiyō en Jun'yō 'n aanvalsmag gestuur om vervoerskepe naby Lunga Point aan te val, maar hulle het geen skade aangerig nie.<ref name="auto">{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/hiyo.htm|title=Imperial lattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die groot aantal oorlogskepe sou in die waters rondom Guadalcanal bly totdat die gevegte in die Slag van die Santa Cruz-eilande beëindig was, en het aan die einde van Oktober na Truk teruggekeer.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/shokaku.htm|title=Imperial Flattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die vliegdekskip Hiyō, wat onlangs in diens gestel is, was oorspronklik deel van die vloot, maar ’n brand in sy masjienkamer op 21 Oktober het hom genoodsaak om na Truk terug te keer vir herstelwerk.<ref name="auto"/> Op 25 Oktober het 6 bomwerpers en 12 vegvliegtuie van die Jun'yo Henderson-vliegveld aangeval, maar min skade aangerig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
Van 20 tot 25 Oktober het Japannese grondmagte op Guadalcanal probeer om Henderson Field in te neem tydens die Slag om Henderson Field, deur middel van 'n groot aanval op die Amerikaanse verdedigers. Die aanval is afgeslaan, met swaar verliese aan die Japannese kant.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 95–97.</ref> Foutiewelik oortuig dat die Japannese leërmagte Henderson Field ingeneem het, het die Japannese op die oggend van 25 Oktober oorlogskepe vanaf die Shortland-eilande na Guadalcanal gestuur om hul grondmagte op die eiland te ondersteun. Amerikaanse vliegtuie van Henderson Field het die konvooi deur die loop van die dag aangeval; hulle het die ligte kruiser Yura tot sink gebring (met hulp van [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17-vliegtuie]] vanaf Espiritu Santo) en die torpedojaer Akizuki beskadig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
[[Lêer:SantaCruzChart2.jpg|duimnael|Kaart van die Slag van die Santa Cruz-eilande, 26 Oktober 1942. Rooi lyne verteenwoordig Japannese oorlogskipmagte en swart lyne verteenwoordig Amerikaanse vliegdekskipmagte. Genommerde geel kolle verteenwoordig belangrike aksies in die geveg.]]
Ten spyte van die mislukking van die Japannese grondoffensief en die verlies van die Yura, het die res van die Gesamentlike Vloot op 25 Oktober voortgegaan om naby die suidelike Salomonseilande te maneuvreer, in die hoop om die Geallieerde vlootmagte in 'n geveg te betrek. Die Japannese vlootmagte het nou uit vier vliegdekskepe bestaan (twee groot, een medium en een ligte een), die Hiyō het vertrek weens 'n toevallige brand in sy enjinkamer, met 'n gesamentlike vliegtuigsterkte wat ongeveer gelykstaande was aan dié van drie vliegdekskepe van die Shokaku-klas.
Die Japannese vlootmagte was in drie groepe verdeel: die voorhoedemag, bestaande uit die Jun'yō, vier swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van Kondō aan boord van die swaar kruiser Atago, met 'n ondersteuningsgroep bestaande uit twee slagskepe en twee torpedojaers onder bevel van skout-admiraal Takeo Kurita; die hoofmag bestaande uit die Shōkaku, Zuikaku en Zuihō, plus een swaar kruiser en agt torpedojaers, onder bevel van vise-admiraal Chūichi Nagumo aan boord van die Shōkaku en die agterhoedemag bestaande uit twee slagskepe, drie swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van skout-admiraal Hiroaki Abe aan boord van die slagskip Hiei. Benewens sy bevel oor die voorhoedemag, het Kondō ook opgetree as die bevelvoerder van al drie magte.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 374–375.</ref>
Aan die Amerikaanse kant het die taakgroepe van die Hornet en Enterprise (onder bevel van skout-admiraal Thomas Kinkaid) op 25 Oktober na die noorde van die Santa Cruz-eilande beweeg, op soek na die Japannese vlootmagte. Die Amerikaanse oorlogskepe was ontplooi as twee vliegdekskipgroepe, wat ongeveer 10 seemyl (19 km) van mekaar geskei was. 'n Amerikaanse [[Consolidated PBY Catalina|PBY Catalina-verkenningswatervliegtuig]], gestasioneer op die Santa Cruz-eilande, het om 11:03 die vliegdekskepe van die Japannese hoofmag opgespoor. Die Japannese vliegdekskepe was egter ongeveer 355 seemyl (657 km) van die Amerikaanse mag af, net buite die reikafstand van vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe opereer. Kinkaid, wat gehoop het om die afstand te verklein ten einde daardie dag aan te val, het op volspoed na die Japannese vliegdekskepe gestoom en om 14:25 'n aanvalsmag van 23 vliegtuie gelanseer. Die Japannese, wat geweet het dat hulle deur Amerikaanse vliegtuie opgemerk is, maar nie geweet het waar die Amerikaanse vliegdekskepe was nie, het na die noorde gedraai om buite bereik van die Amerikaanse vliegdekskipvliegtuie te bly.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 127.</ref> Die Amerikaanse aanvalsmag het na hulle ondeskeie vliegdekskepe teruggekeer sonder om die Japannese oorlogskepe te vind.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 163–174.</ref>
== Die Slag ==
=== Vliegdekskip aksie op 26 Oktober: eerste aanvalle ===
Om 02:50 op 26 Oktober het die Japannese vlootmagte omgedraai en die vlootmagte van die twee teenstanders het die afstand tussen hulle verklein totdat hulle teen 05:00 slegs 200 seemyl (370 km) van mekaar af was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 186.</ref> Albei kante het verkenningsvliegtuie uitgestuur en hul oorblywende vliegtuie gereed gemaak om aan te val sodra die ander kant se skepe opgespoor is. Hoewel 'n Catalina, toegerus met [[radar]], die Japannese vliegdekskepe om 03:10 opgemerk het, het die verslag Kinkaid eers om 05:12 bereik. Dus, omdat hy geglo het dat die Japannese skepe waarskynlik gedurende die tussenliggende twee uur van posisie verander het, het hy besluit om nie 'n aanvalsmag te stuur nie totdat hy meer juiste inligting oor die posisie van die Japannese skepe ontvang het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 381.</ref>
[[Lêer:Aircraft prepare to launch from Japanese carrier Shōkaku during Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (80-G-176150).jpg|duimnael|Japannese vegvliegtuie en duikbomwerpers op die Shōkaku maak gereed om op te styg vir 'n aanval op Amerikaanse vliegdekskipmagte.]]
Om 06:45 het 'n Amerikaanse verkenningsvliegtuig die vliegdekskepe van Nagumo se hoofmag opgemerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 187.</ref> Om 06:58 het 'n Japannese verkenningsvliegtuig die ligging van Hornet se taakmag gerapporteer.<ref name="Frank">Frank, ''Guadalcanal'', p. 382.</ref> Albei kante het gehaas om eerste die ander aan te val. Die Japanners het eerste daarin geslaag om hul aanvalsmag te laat vertrek; teen 07:40 was 64 vliegtuie, bestaande uit 21 Aichi D3A2 Val-duikbomwerpers, 20 Nakajima B5N2 Kate-torpedobomwerpers, 21 Mitsubishi A6M3 Zero-vegvliegtuie en 2 Nakajima B5N2-verkenningsvliegtuie, op pad na die Hornet.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 191–192.</ref> Hierdie eerste aanval is gelei deur luitenant-kommandeur Shigeharu Murata, terwyl die dekking deur vegvliegtuie gelei is deur die luitenante Ayao Shirane en Saneyasu Hidaka. Ook om 07:40 het twee Amerikaanse SBD-3 Dauntless-verkenningsvliegtuie, wat gereageer het op die vroeëre waarneming van die Japannese vliegdekskepe, opgedaag en 'n duikaanval op die Zuihō uitgevoer. Terwyl die Japannese gevegslugpatrollie besig was om ander Amerikaanse verkenningsvliegtuie weg te hou, kon die twee Amerikaanse vliegtuie die Zuihō met albei hul 500-pond-bomme tref; dit het swaar skade aangerig en verseker dat vliegtuie nie meer op die vliegdekskip se dek kon land nie.<ref name="Frank"/>
Intussen het Kondo vir Abe se agterhoedemag beveel om vinniger te gaan in 'n poging om die Amerikaanse oorlogskepe te onderskep en aan te val. Kondo het ook sy eie voorhoedemag teen volle spoed vorentoe laat beweeg, sodat die Jun'yō se vliegtuie aan die aanvalle op die Amerikaanse skepe kon deelneem. Om 08:10 het die Shōkaku 'n tweede golf aanvalsvliegtuie gelanseer, bestaande uit 19 duikbomwerpers en vyf Zero-vegvliegtuie, en om 08:40 het die Zuikaku 16 torpedobomwerpers en vier Zero-vegvliegtuie gelanseer. Die tweede aanvalsgroep is gelei deur luitenant-kommandeur Mamoru Seki, terwyl die vegvliegtuigdekking deur luitenant Hideki Shingo gelei is. Teen 09:10 was daar dus meer as 100 Japannese vliegtuie op pad om die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 383.</ref>
Die Amerikaanse aanvalsvliegtuie was ongeveer 20 minute agter die Japanners. Omdat hulle van mening was dat 'n vinnige aanval belangriker is as 'n massiewe aanval, en omdat hulle nie genoeg brandstof gehad het om tyd te spandeer aan formasievorming voor die aanval nie, het die Amerikaanse vliegtuie in klein groepe na die Japannese skepe beweeg, in plaas daarvan om in een groot aanvalsmag saam te smelt. Die eerste groep, bestaande uit 15 [[Douglas SBD Dauntless]]-duikbomwerpers, 6 [[Grumman TBF Avenger]]-torpedobomwerpers en agt [[Grumman F4F Wildcat]]-vegvliegtuie, onder bevel van luitenant-kommandeur William J. "Gus" Widhelm van die Hornet, was teen ongeveer 08:00 in die lug. 'n Tweede groep, bestaande uit drie SBD's, nege TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en agt Wildcats van die Enterprise, onder bevel van luitenant-kommandeur John A. Collett, het teen 08:10 vertrek. 'n Derde groep, bestaande uit nege SBD's, tien TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en sewe F4F's van die Hornet, was teen 08:20 op pad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 198–199.</ref>
Om 08:40 het die opponerende lugaanvalformasies binne sig van mekaar verbybeweeg. Luitenant Hidaka se nege Zuihō-Zeros het die Enterprise-groep verras en aangeval deur vanuit die rigting van die [[son]] op die klimmende vliegtuie toe te sak. In die daaropvolgende geveg is vier Zeros, drie Wildcats en twee TBF's, insluitend dié van Collett, afgeskiet, terwyl nog twee TBF's en 'n Wildcat weens ernstige skade gedwing is om na die Enterprise terug te keer.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 384–385. Only the Wildcat was safely recovered.</ref> Die oorblywende ''Zuihō''-Zeros, wie se ammunisie uitgeput was, het aan die geveg onttrek.
[[Lêer:Shokaku Santa Cruz fire.jpg|duimnael|Die bemanning van Shōkaku bestry vure op die vliegdek na die Amerikaanse aanval]]
Om 08:50 het die voorste Amerikaanse aanvalsformasie van die Hornet vier skepe van Abe se voorhoedemag opgemerk. Die Amerikaanse vliegtuie het voortgegaan, die Japannese vliegdekskepe gewaar en voorbereidings getref om aan te val. Drie Zero-vliegtuie van die Zuihō het die formasie se Wildcats aangeval en hulle sodoende weggelok van die bomwerpers wat hulle moes beskerm. Gevolglik het die duikbomwerpers in die eerste groep hul aanvalle sonder die beskerming van vegvliegtuie geloods. Twaalf Zero-vliegtuie van die Japannese vliegdekskip het die SBD-formasie aangeval, twee neergeskiet (insluitend dié van Widhelm, het hy dit oorleef) en nog twee gedwing om hul aanval te staak. Die oorblywende 11 SBD's het om 09:27 met hul duikaanvalle op die Shōkaku begin; hulle het die skip met drie tot ses bomme getref, die vliegdek vernietig en ernstige skade aan die skip se binnekant aangerig. Die laaste SBD van die 11 het Shōkaku uit sig verloor en in plaas daarvan sy bom naby die Japannese torpedojaer Teruzuki laat val, wat geringe skade veroorsaak het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 213–223.</ref> Die ses TBF's in die eerste aanvalsmag, wat van hul aanvalsgroep geskei geraak het, het nie die Japannese vliegdekskepe gevind nie en het uiteindelik na die Hornet teruggedraai. Op die pad terug het hulle die Japannese swaar kruiser Tone aangeval, maar al hul torpedo's het die kruiser gemis.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 387–388.</ref>
[[Lêer:Japanese cruiser Chikuma under air attack during the Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (NH 82404).jpg|duimnael|Chikuma word aangeval op 26 Oktober. Rook styg op uit die middel van die skip, waar 'n 450 kg-bom die brug vol getref het.]]
Die TBF's van die tweede Amerikaanse aanvalsformasie vanaf die Enterprise kon nie die Japannese vliegdekskepe opspoor nie en het in plaas daarvan die Japannese swaar kruiser Suzuya, deel van Abe se voorhoede, aangeval, maar geen skade aangerig nie. Omstreeks dieselfde tyd het nege SBD's van die derde Amerikaanse aanvalsformasie, afkomstig van die Hornet, Abe se skepe opgespoor en die Japannese swaar kruiser Chikuma aangeval; hulle het die skip met twee 450 kg-bomme getref en groot skade aangerig. Die drie SBD's van die Enterprise het toe ook opgedaag en ook die Chikuma aangeval; hulle het verdere skade aangerig met een bomtreffer en twee bomme wat net-net gemis het. Uiteindelik het die nege TBF's van die derde aanvalsgroep opgedaag en die rokende Chikuma aangeval, waarby hulle nog een voltreffer behaal het. Chikuma, begelei deur twee torpedojaers, het uit die geveg onttrek en koers gekies na Truk vir herstelwerk.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 132; and Parshall, ''The Imperial Japanese Navy Page''. ''Chikuma'' was under repair at Truk and later [[Kure]], Japan, until January 1943.</ref>
Die Amerikaanse vliegdekskipmagte het om 08:30 berig ontvang van hul aanvalsvliegtuie wat op pad was na die Japannese skepe, dat Japannese aanvalsvliegtuie in hul rigting op pad was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 235.</ref> Om 08:52 het die bevelvoerder van die Japannese aanvalsmag die Hornet-taakmag opgemerk, die Enterprise-taakmag was deur 'n reënbui verberg, en sy vliegtuie vir 'n aanval ontplooi. Om 08:55 het die Amerikaanse vliegdekskepe die naderende Japannese vliegtuie op radar bespeur, ongeveer 35 seemyl (65 km) daarvandaan, en begin om die 37 Wildcat-vliegtuie van hul gevegslugpatrollie na die inkomende Japannese vliegtuie te lei. Ongelukkig het kommunikasieprobleme, foute deur die Amerikaanse vegvliegtuigbeheerbeamptes en primitiewe beheerprosedures egter verhoed dat enige van die Wildcats, op 'n paar na, met die Japannese vliegtuie slaags raak voordat laasgenoemdes hul aanvalle op die Hornet begin het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 235–239.</ref> Alhoewel die Amerikaanse gevegs-lugpatrollie, insluitend die vegvlieënier Swede Vejtasa, daarin geslaag het om verskeie duikbomwerpers af te skiet of te beskadig (die formasieleier, luitenant Sadamu Takahashi, moes weens die skade uit die duikvlug onttrek<ref>Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 388.</ref>), het die meeste van die Japannese vliegtuie hul aanvalle begin sonder dat hulle noemenswaardig deur Amerikaanse vegvliegtuie gehinder is.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 385.</ref>
Om 09:09 het die lugafweergeskut van die Hornet en haar begeleidende oorlogskepe begin vuur, terwyl die 20 ongeskonde Japannese torpedovliegtuie en die oorblywende 16 duikbomwerpers hul aanvalle op die vliegdekskip begin het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 249–251. ''Hornet''{{'}}s screening ships included heavy cruisers {{USS|Northampton|CA-26|2}} and {{USS|Pensacola|CA-24|2}}, light cruisers {{USS|San Diego|CL-53|2}} and {{USS|Juneau|CL-52|2}}, and six destroyers.</ref> Om 09:12 het 'n duikbomwerper sy 250 kg semi-pantserdoorborende normale bom presies in die middel van die Hornet se vliegdek, teenoor die eilandstruktuur, laat beland; dit het deur drie dekke gedring voordat dit ontplof en 60 man gedood het.
== Verwysings ==
{{verwysings|3}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Tweede Wêreldoorlog]]
ohzeolrmq0xt45c8yvt9fqnrc3gtvv9
3379323
3379321
2026-11-20T19:28:07Z
Oesjaar
7467
/* Vliegdekskip aksie op 26 Oktober: eerste aanvalle */ Toe spat die bomme...
3379323
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Militêre konflik-en
| conflict = Slag van die Santa Cruzeilande
| image = [[Lêer:USS Enterprise-Bat Santa Cruz.jpg|300px]]
| pushpin_map = Stille Oseaan
| pushpin_relief = 1
| coordinates = {{coord|-8|164|format=dms|display=it}}
| caption = {{USS|Enterprise|CV-6|6}} (middel links) en sy skepe wat hom beskerm gedurende die oorlog, 26 Oktober 1942
| part_of = die [[Slag van Guadalcanal]] van die [[Tweede Wêreldoorlog]]
| date = 25–{{start date and age|1942|10|27|df=y}}
| location = Off the [[Santa Cruz Islands]], Pacific Ocean
| result = Beide kante eis 'n oorwinning; sien [[#Nabetragting|Nabetragting]]
| combatant1 = {{vlagland|Verenigde State|1912}}
| combatant2 = {{vlagland|Japannese Keiserryk}}
| commander1 = {{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[William Halsey Jr.|William Halsey]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Thomas C. Kinkaid]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[George D. Murray|George Murray]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Charles P. Mason]]
| commander2 = {{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Nobutake Kondō]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Chūichi Nagumo]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Hiroaki Abe]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Kakuji Kakuta]]
| strength1 = 2 [[Vliegdekskip|vliegdekskep]]e <br> 1 [[slagskip]] <br> 3 swaar kruisers <br> 3 ligte kruisers <br> 14 [[torpedojaer]]s<br> 136 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 63 [[Grumman F4F Wildcat]]s, 47 [[Douglas SBD Dauntless]], en 26 [[Grumman TBF Avenger]]s. The "136" number doesn't include [[Boeing B-17 Flying Fortress]]es based at [[Espiritu Santo]] (who played a small part in the battle) or any seaplanes in the area.</ref>
| strength2 = 3 vliegdekskepe <br> 1 ligte kruiser <br> 4 slagskepe<ref>''Kongō'', ''Haruna'', ''Hiei'', ''Kirishima''. See {{cite web |url=http://www.navweaps.com/index_oob/OOB_WWII_Pacific/OOB_WWII_Santa-Cruz.htm |title=Order of Battle – Battle of the Santa Cruz Islands |access-date=21 September 2009}}</ref> <br> 8 swaar kruisers <br> 2 ligte kruisers <br> 24 torpedojaers <br> 199 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 87 [[A6M Zero]]s, 68 [[Aichi D3A]] dive bombers, 57 [[Nakajima B5N]] torpedo bombers, and one [[Yokosuka D4Y]] command and control aircraft.</ref>
| casualties1 = 266 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 401; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 456. Breakdown of deaths: ''Hornet'' 118, ''Enterprise'' 44, ''Smith'' 57, ''Porter'' 15, ''Pensacola'' 3, ''South Dakota'' 2, ''Morris'' 1, and 22 aircrew. Four U.S. aircrew members were captured by the Japanese. Total U.S. aircraft losses included 32 Wildcats, 31 SBDs, and 18 TBFs.</ref> <br> [[USS Hornet (CV-8)|1 vliegdekskip gekelder]] <br> 1 torpedojaer gekelder <br> 1 vliegdekskip beskadig <br> 1 slagskip beskadig <br> 1 ligte kruiser beskadig <br> 2 torpedojaers beskadig <br> 81 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 22 sterftes, 4 gevang
| casualties2 = 400–500 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 400–401; Peattie, pp. 180, 339; and Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 454. Japanese deaths from damage to ''Zuihō'' aren't known. Known Japanese deaths are: 60 on ''Shōkaku'', 190 on ''Chikuma'', seven on ''Teruzuki'', and 148 aircrew. Total Japanese aircraft losses included 27 [[Mitsubishi A6M Zero]]s, 40 [[dive bomber]]s, 29 [[torpedo bomber]]s, and 1 [[Yokosuka D4Y]]. The aircrew losses included 55 from ''Shōkaku'', 57 from ''Zuikaku'', 9 from ''Zuihō'', and 27 from ''Junyō''.</ref> <br> 1 vliegdekskip swaar beskadig <br> 1 ligte kruiser swaar beskadig <br> 1 swaar kruiser beskadig <br> 1 torpedojaer beskadig <br> 99 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 148 sterftes
| campaignbox = {{Campaignbox Guadalcanal}} <br> {{Campaignbox Solomons}}
}}
Die '''Slag van die Santa Cruz-eilande''' wat tussen 25 en 27 Oktober 1942 plaasgevind het, was die vierde vliegdekskipgeveg van die Stille Oseaan-veldtog tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Dit was ook die vierde groot vlootbotsing tussen die [[Amerikaanse Vloot]] en die [[Japannese Keiserlike Vloot]] tydens die langdurige en strategies belangrike [[Slag van Guadalcanal|Guadalcanal-veldtog]]. Soos in die slae van die [[Slag van die Koraalsee|Koraalsee]], [[Slag van Midway|Midway]] en die Oostelike [[Salomonseilande]], was die skepe van die twee teenstanders selde in mekaar se sig of binne skootafstand van mekaar. In plaas daarvan is byna alle aanvalle deur albei kante uitgevoer deur vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe of landbasisse gelanseer is.
In 'n poging om die Geallieerde magte van Guadalcanal en nabygeleë eilande te verdryf en 'n einde te bring aan die dooiepunt wat sedert September 1942 bestaan het, het die Keiserlike Japannese Leër 'n groot grondoffensief op Guadalcanal vir 20–25 Oktober 1942 beplan. Ter ondersteuning van hierdie offensief, en met die hoop om met Geallieerde vlootmagte slaags te raak, het Japannese vliegdekskepe en ander groot oorlogskepe na 'n posisie naby die suidelike Salomonseilande beweeg. Vanuit hierdie ligging het die Japannese vlootmagte gehoop om enige Geallieerde (hoofsaaklik VSA) vlootmagte, veral vliegdekskipmagte, wat op die grondoffensief gereageer het, aan te val en beslissend te verslaan. Geallieerde vlootmagte het ook gehoop om die Japannese vlootmagte in die geveg te ontmoet, met dieselfde doelwitte om die dooiepunt te verbreek en hul teenstander beslissend te verslaan.
Die Japannese grondoffensief op Guadalcanal was aan die gang met die Slag om Henderson-veld terwyl die vlootoorlogskepe en vliegtuie van die twee teenstanders mekaar op die oggend van 26 Oktober 1942, net noord van die Santa Cruz-eilande, gekonfronteer het. Na 'n uitruil van lugaanvalle deur vliegdekskepe het Geallieerde oppervlakteskepe van die slagveld teruggetrek met die vliegdekskip [[USS Hornet (CV-8)|USS Hornet]] gekelder, en 'n ander vliegdekskip, [[USS Enterprise]], swaar beskadig. Die deelnemende Japannese vliegdekmagte het ook teruggetrek weens skade aan twee vliegdekskepe, swaar vliegtuigverliese en die Japannese leër se mislukking om Henderson-veld te verower.
Santa Cruz was 'n taktiese oorwinning vir die Japannese, beide wat tonnemaat en beheer oor die see rondom Guadalcanal betref. Die verlies van talle onvervangbare, ervare Japannese lugbemannings het egter op die lang termyn 'n strategiese voordeel vir die Geallieerdes geblyk te wees; die Geallieerdes se verliese aan lugbemannings tydens die geveg was relatief laag en is vinnig aangevul. Die Japannese het op 'n groter, beslissende oorwinning gehoop, en dit ook nodig gehad. Die feit dat die vlootgeveg gewen is net nadat die landgeveg verloor is, het beteken dat die geleentheid om hul oorwinning in die geveg uit te buit, reeds verby was.
== Agtergrond ==
Op 8 Augustus 1942 het Geallieerde magte, hoofsaaklik uit die Verenigde State, geland op Guadalcanal, Tulagi en die Florida-eilande in die Salomonseilande, wat destyds deur Japan beset was. Die landings op die eilande was daarop gemik om te verhoed dat die Japannese dit as basisse gebruik om die toevoerroetes tussen die VSA en Australië te bedreig. Verder moes die eilande beveilig word as vertrekpunte vir 'n veldtog wat ten doel gehad het om uiteindelik die groot Japannese basis by Rabaul te neutraliseer, terwyl dit terselfdertyd die Geallieerdes se veldtog in [[Nieu-Guinee]] sou ondersteun. Hierdie landings het die begin gemerk van die veldtog op Guadalcanal, wat ses maande sou duur.<ref>Hogue, ''Pearl Harbor to Guadalcanal'', pp. 235–236.</ref>
Ná die Slag van die Oostelike Solomoneilande op 24–25 Augustus, waarin die vliegdekskip USS Enterprise swaar beskadig en gedwing is om na [[Pearl Harbor]], Hawaii, te vaar, vir 'n maand van omvangryke herstelwerk, het drie Amerikaanse taakmagte met vliegdekskepe in die Suid-Stille Oseaan-gebied agtergebly. Die taakmagte was gesentreer rondom die vlootvliegdekskepe [[USS Wasp (CV-7)|USS Wasp]], [[USS Saratoga (CV-3)|Saratoga]] en Hornet, tesame met hul onderskeie luggroepe en ondersteunende oppervlakoorlogskepe, insluitend slagskepe, [[kruiser]]s en [[torpedojaer]]s, en was hoofsaaklik gestasioneer tussen die Salomonseilande en die eilande van die Nuwe Hebrides ([[Vanuatu]]). In hierdie operasionele gebied was die vliegdekskepe belas met die beveiliging van die kommunikasielyn tussen die vernaamste Geallieerde basisse in [[Nieu-Kaledonië]] en Espiritu Santo; die ondersteuning van Geallieerde grondmagte op Guadalcanal en Tulagi teen enige Japannese teenaanvalle; die dekking van die beweging van voorradeskepe na Guadalcanal; en die aanval op en vernietiging van enige Japannese oorlogskepe, veral vliegdekskepe, wat binne bereik gekom het.<ref>Hammel, ''Carrier Clash'', p. 106.</ref> Die seegebied waarin die Amerikaanse vliegdekskip-taakmagte geopereer het, is deur Amerikaanse magte ''torpedo kruising''<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 335.</ref> genoem, vanweë die hoë konsentrasie Japannese duikbote in die gebied.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 6–7.</ref>
[[Lêer:USS Wasp (CV-7) brennt.jpg|duimnael|USS Wasp brand nadat dit deur 'n torpedo getref is op 15 September]]
Op 31 Augustus is die USS Saratoga deur die Japannese duikboot I-26 met 'n torpedo getref en was dit vir drie maande buite aksie vir herstelwerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 10–12.</ref><ref>After this incident the then U.S. carrier task force commander [[Frank Jack Fletcher]] was relieved of his command and reassigned to shore duty for the remainder of the war. Frank, ''Guadalcanal'', pp. 204–205</ref>
Op 15 September is die USS Wasp getref deur drie torpedo's wat deur die Japannese duikboot I-19 afgevuur is terwyl dit 'n groot versterkings- en hervoorraadkonvooi na Guadalcanal ondersteun het en amper die Japannese vliegdekskepe Shōkaku en Zuikaku aangeval het, wat onttrek het net voordat die twee teenstanders binne bereik van mekaar se vliegtuie gekom het. Met kragonderbrekings weens torpedoskade kon die Wasp se skadebeheerspanne nie die daaropvolgende groot brande beheer nie, en sy is verlaat en self tot sink gebring.<ref>Evans, ''Japanese Navy'', pp. 179–180; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 24–41.
The battleship {{USS|North Carolina|BB-55|2}} and destroyer {{USS|O'Brien|DD-415|2}} were also hit by torpedoes during the same attack. ''O'Brien'' later sank as a result of the torpedo damage, and ''North Carolina'' was under repair at Pearl Harbor until 16 November 1942.</ref>
Alhoewel die VSA nou slegs een operasionele vliegdekskip, die USS Hornet, in die Suid-Stille Oseaan gehad het, het die Geallieerdes steeds lugoorheersing oor die suidelike Salomonseilande behou danksy hul vliegtuie wat by Henderson Field op Guadalcanal gestasioneer was. Snags egter, wanneer vliegtuie nie doeltreffend kon opereer nie, kon die Japannese hul skepe byna na willekeur rondom Guadalcanal laat beweeg. Gevolglik het 'n dooiepunt in die stryd om Guadalcanal ontstaan: die Geallieerdes het bedags voorrade en versterkings na Guadalcanal gebring, terwyl die Japannese snags dieselfde gedoen het met oorlogskepe, wat deur die Geallieerdes die "Tokyo Express" genoem is. Geen van die twee kante kon egter genoeg troepe op die eiland land om 'n beslissende voordeel te behaal nie. Teen middel Oktober het beide kante ongeveer 'n gelyke aantal troepe op die eiland gehad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 19–21, 84–85.</ref> Die dooiepunt is kortstondig onderbreek deur twee vlootaksies waarby groot skepe betrokke was. In die nag van 11–12 Oktober het 'n Amerikaanse vlootmag 'n Japannese vlootmag, wat op pad was om Henderson Field te bombardeer, onderskep en verslaan tydens die Slag van Kaap Esperance. Maar slegs twee nagte later het 'n Japannese mag, wat die slagskepe Haruna en Kongō ingesluit het, Henderson Field suksesvol gebombardeer; hulle het die meeste van die Amerikaanse vliegtuie daar vernietig en ernstige skade aan die vliegveld se fasiliteite aangerig.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 316–319.</ref>
[[Lêer:EnterpriseWildcat.jpg|duimnael|[[Grumman F4F Wildcat]] op die Enterprise terwyl die skip op 24 Oktober lugoperasies uitvoer]]
Die VSA het twee stappe gedoen om die dooiepunt in die stryd om Guadalcanal te probeer verbreek. Eerstens is herstelwerk aan die USS Enterprise bespoedig sodat sy so gou moontlik na die Suid-Stille Oseaan kon terugkeer. Op 10 Oktober het die USS Enterprise haar nuwe luggroep (Luggroep 10) ontvang, en op 16 Oktober het sy uit Pearl Harbor vertrek. Op 23 Oktober<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 154–155.</ref> het sy in die Suid-Stille Oseaan aangekom en op 24 Oktober, 273 seemyl (506 km) noordoos van Espiritu Santo, by die USS Hornet en die res van die Geallieerde vlootmagte in die Suid-Stille Oseaan aangesluit.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 145.</ref>
Tweedens het admiraal [[Chester W. Nimitz|Chester Nimitz]], die Geallieerde opperbevelhebber van die Stille Oseaan-magte, op 18 Oktober vise-admiraal Robert L. Ghormley deur vise-admiraal William Halsey jr. vervang as bevelvoerder van die Suid-Stille Oseaan-gebied; in hierdie posisie het hy bevel gevoer oor die Geallieerde magte wat by die veldtog in die Salomonseilande betrokke was.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 134.</ref>
Nimitz was van mening dat Ghormley te eng van visie en pessimisties geword het om die Geallieerde magte doeltreffend te lei in die stryd om Guadalcanal. Halsey is na bewering regoor die Amerikaanse vloot gerespekteer as 'n "vegter".<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 334.</ref> Met die aanvaarding van die bevel het Halsey onmiddellik begin om planne te maak om die Japannese vlootmagte in 'n geveg in te lok; hy het aan Nimitz geskryf: "Ek moes feitlik onmiddellik begin terugslaan."<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 150.</ref>
Die Japannese Gekombineerde Vloot het ook gepoog om Geallieerde vlootmagte te betrek in wat gehoop is om 'n beslissende geveg te wees. Twee vloot vliegdekskepe, Hiyō en Jun'yō, sowel as die ligte vliegdekskip Zuihō, het vroeg in Oktober by die hoof Japannese vlootbasis by Truk Atoll aangekom en by Shōkaku en Zuikaku aangesluit. Met vyf vliegdekskepe wat volledig toegerus was met luggroepe, plus hul talle slagskepe, kruisers en torpedojaers, was die Japannese Gekombineerde Vloot, onder leiding van Admiraal Isoroku Yamamoto, vol vertroue dat dit die nederlaag by die Slag van Midway kon vergoed.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 146–149.</ref> Afgesien van 'n paar lugaanvalle op Henderson Field in Oktober, het die Japannese vliegdekskepe en hul ondersteunende oorlogskepe in die noordwestelike gebied van die Salomonseilande gebly, buite die stryd om Guadalcanal, terwyl hulle op 'n geleentheid gewag het om nader te beweeg en die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val. Met die Japannese leër se volgende beplande groot grondaanval op Geallieerde magte op Guadalcanal wat vir 20 Oktober vasgestel is, het Yamamoto se oorlogskepe na die suidelike Salomonseilande begin beweeg om die offensief te ondersteun en gereed te wees om enige vyandelike skepe, veral vliegdekskepe, wat sou naderkom om die Geallieerde verdediging op Guadalcanal te ondersteun, aan te val.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', pp. 124–125. According to Hara, the Japanese believed that U.S. Navy forces were likely to be in the Solomon Islands area because they had read a report from the [[United Press]] dated 20 October that stated that the United States Navy was preparing for a major sea and air battle in the South Pacific.</ref>
== Aanvang ==
Op of omstreeks 11 Oktober het 'n groot Japannese mag, bestaande uit vliegdekskepe, slagskepe en hul begeleidingsvaartuie, uit Truk vertrek vir 'n verlengde operasie ter ondersteuning van 'n offensief op Guadalcanal in Oktober. Op dieselfde dag het 'n groot konvooi met versterkings Guadalcanal bereik, maar 'n mag van swaar kruisers wat ondersteuning moes bied, is verhoed om Henderson Field te bombardeer en het omgedraai in wat bekend geword het as die Slag van Kaap Esperance. Daarna het drie bombardemente gevolg wat tussen 13 Oktober en 16 Oktober deur slagskepe en swaar kruisers uitgevoer is (die swaarste vlootaanval op die vliegveld tydens die veldtog); die eerste en derde hiervan is uitgevoer deur vaartuie wat van vise-admiraal Nobutake Kondō se voorhoedemag afgesonder is. Vanaf middernag op 14 Oktober het nog 'n konvooi, bestaande uit vier vragskepe, die grootste deel van sy vrag afgelaai, insluitend tenks en swaar artillerie.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/Azumasan_t.htm|title=Japanese Transports|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Op 15 Oktober is die torpedojaer Meredith, terwyl dit die sleepboot Vireo, wat 'n voorraadbarg gesleep het, begelei het, deur vliegtuie van die Zuikaku en Shokaku opgemerk en gekelder. Op 17 Oktober het die Hiyō en Jun'yō 'n aanvalsmag gestuur om vervoerskepe naby Lunga Point aan te val, maar hulle het geen skade aangerig nie.<ref name="auto">{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/hiyo.htm|title=Imperial lattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die groot aantal oorlogskepe sou in die waters rondom Guadalcanal bly totdat die gevegte in die Slag van die Santa Cruz-eilande beëindig was, en het aan die einde van Oktober na Truk teruggekeer.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/shokaku.htm|title=Imperial Flattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die vliegdekskip Hiyō, wat onlangs in diens gestel is, was oorspronklik deel van die vloot, maar ’n brand in sy masjienkamer op 21 Oktober het hom genoodsaak om na Truk terug te keer vir herstelwerk.<ref name="auto"/> Op 25 Oktober het 6 bomwerpers en 12 vegvliegtuie van die Jun'yo Henderson-vliegveld aangeval, maar min skade aangerig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
Van 20 tot 25 Oktober het Japannese grondmagte op Guadalcanal probeer om Henderson Field in te neem tydens die Slag om Henderson Field, deur middel van 'n groot aanval op die Amerikaanse verdedigers. Die aanval is afgeslaan, met swaar verliese aan die Japannese kant.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 95–97.</ref> Foutiewelik oortuig dat die Japannese leërmagte Henderson Field ingeneem het, het die Japannese op die oggend van 25 Oktober oorlogskepe vanaf die Shortland-eilande na Guadalcanal gestuur om hul grondmagte op die eiland te ondersteun. Amerikaanse vliegtuie van Henderson Field het die konvooi deur die loop van die dag aangeval; hulle het die ligte kruiser Yura tot sink gebring (met hulp van [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17-vliegtuie]] vanaf Espiritu Santo) en die torpedojaer Akizuki beskadig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
[[Lêer:SantaCruzChart2.jpg|duimnael|Kaart van die Slag van die Santa Cruz-eilande, 26 Oktober 1942. Rooi lyne verteenwoordig Japannese oorlogskipmagte en swart lyne verteenwoordig Amerikaanse vliegdekskipmagte. Genommerde geel kolle verteenwoordig belangrike aksies in die geveg.]]
Ten spyte van die mislukking van die Japannese grondoffensief en die verlies van die Yura, het die res van die Gesamentlike Vloot op 25 Oktober voortgegaan om naby die suidelike Salomonseilande te maneuvreer, in die hoop om die Geallieerde vlootmagte in 'n geveg te betrek. Die Japannese vlootmagte het nou uit vier vliegdekskepe bestaan (twee groot, een medium en een ligte een), die Hiyō het vertrek weens 'n toevallige brand in sy enjinkamer, met 'n gesamentlike vliegtuigsterkte wat ongeveer gelykstaande was aan dié van drie vliegdekskepe van die Shokaku-klas.
Die Japannese vlootmagte was in drie groepe verdeel: die voorhoedemag, bestaande uit die Jun'yō, vier swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van Kondō aan boord van die swaar kruiser Atago, met 'n ondersteuningsgroep bestaande uit twee slagskepe en twee torpedojaers onder bevel van skout-admiraal Takeo Kurita; die hoofmag bestaande uit die Shōkaku, Zuikaku en Zuihō, plus een swaar kruiser en agt torpedojaers, onder bevel van vise-admiraal Chūichi Nagumo aan boord van die Shōkaku en die agterhoedemag bestaande uit twee slagskepe, drie swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van skout-admiraal Hiroaki Abe aan boord van die slagskip Hiei. Benewens sy bevel oor die voorhoedemag, het Kondō ook opgetree as die bevelvoerder van al drie magte.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 374–375.</ref>
Aan die Amerikaanse kant het die taakgroepe van die Hornet en Enterprise (onder bevel van skout-admiraal Thomas Kinkaid) op 25 Oktober na die noorde van die Santa Cruz-eilande beweeg, op soek na die Japannese vlootmagte. Die Amerikaanse oorlogskepe was ontplooi as twee vliegdekskipgroepe, wat ongeveer 10 seemyl (19 km) van mekaar geskei was. 'n Amerikaanse [[Consolidated PBY Catalina|PBY Catalina-verkenningswatervliegtuig]], gestasioneer op die Santa Cruz-eilande, het om 11:03 die vliegdekskepe van die Japannese hoofmag opgespoor. Die Japannese vliegdekskepe was egter ongeveer 355 seemyl (657 km) van die Amerikaanse mag af, net buite die reikafstand van vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe opereer. Kinkaid, wat gehoop het om die afstand te verklein ten einde daardie dag aan te val, het op volspoed na die Japannese vliegdekskepe gestoom en om 14:25 'n aanvalsmag van 23 vliegtuie gelanseer. Die Japannese, wat geweet het dat hulle deur Amerikaanse vliegtuie opgemerk is, maar nie geweet het waar die Amerikaanse vliegdekskepe was nie, het na die noorde gedraai om buite bereik van die Amerikaanse vliegdekskipvliegtuie te bly.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 127.</ref> Die Amerikaanse aanvalsmag het na hulle ondeskeie vliegdekskepe teruggekeer sonder om die Japannese oorlogskepe te vind.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 163–174.</ref>
== Die Slag ==
=== Vliegdekskip aksie op 26 Oktober: eerste aanvalle ===
Om 02:50 op 26 Oktober het die Japannese vlootmagte omgedraai en die vlootmagte van die twee teenstanders het die afstand tussen hulle verklein totdat hulle teen 05:00 slegs 200 seemyl (370 km) van mekaar af was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 186.</ref> Albei kante het verkenningsvliegtuie uitgestuur en hul oorblywende vliegtuie gereed gemaak om aan te val sodra die ander kant se skepe opgespoor is. Hoewel 'n Catalina, toegerus met [[radar]], die Japannese vliegdekskepe om 03:10 opgemerk het, het die verslag Kinkaid eers om 05:12 bereik. Dus, omdat hy geglo het dat die Japannese skepe waarskynlik gedurende die tussenliggende twee uur van posisie verander het, het hy besluit om nie 'n aanvalsmag te stuur nie totdat hy meer juiste inligting oor die posisie van die Japannese skepe ontvang het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 381.</ref>
[[Lêer:Aircraft prepare to launch from Japanese carrier Shōkaku during Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (80-G-176150).jpg|duimnael|Japannese vegvliegtuie en duikbomwerpers op die Shōkaku maak gereed om op te styg vir 'n aanval op Amerikaanse vliegdekskipmagte.]]
Om 06:45 het 'n Amerikaanse verkenningsvliegtuig die vliegdekskepe van Nagumo se hoofmag opgemerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 187.</ref> Om 06:58 het 'n Japannese verkenningsvliegtuig die ligging van Hornet se taakmag gerapporteer.<ref name="Frank">Frank, ''Guadalcanal'', p. 382.</ref> Albei kante het gehaas om eerste die ander aan te val. Die Japanners het eerste daarin geslaag om hul aanvalsmag te laat vertrek; teen 07:40 was 64 vliegtuie, bestaande uit 21 Aichi D3A2 Val-duikbomwerpers, 20 Nakajima B5N2 Kate-torpedobomwerpers, 21 Mitsubishi A6M3 Zero-vegvliegtuie en 2 Nakajima B5N2-verkenningsvliegtuie, op pad na die Hornet.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 191–192.</ref> Hierdie eerste aanval is gelei deur luitenant-kommandeur Shigeharu Murata, terwyl die dekking deur vegvliegtuie gelei is deur die luitenante Ayao Shirane en Saneyasu Hidaka. Ook om 07:40 het twee Amerikaanse SBD-3 Dauntless-verkenningsvliegtuie, wat gereageer het op die vroeëre waarneming van die Japannese vliegdekskepe, opgedaag en 'n duikaanval op die Zuihō uitgevoer. Terwyl die Japannese gevegslugpatrollie besig was om ander Amerikaanse verkenningsvliegtuie weg te hou, kon die twee Amerikaanse vliegtuie die Zuihō met albei hul 500-pond-bomme tref; dit het swaar skade aangerig en verseker dat vliegtuie nie meer op die vliegdekskip se dek kon land nie.<ref name="Frank"/>
Intussen het Kondo vir Abe se agterhoedemag beveel om vinniger te gaan in 'n poging om die Amerikaanse oorlogskepe te onderskep en aan te val. Kondo het ook sy eie voorhoedemag teen volle spoed vorentoe laat beweeg, sodat die Jun'yō se vliegtuie aan die aanvalle op die Amerikaanse skepe kon deelneem. Om 08:10 het die Shōkaku 'n tweede golf aanvalsvliegtuie gelanseer, bestaande uit 19 duikbomwerpers en vyf Zero-vegvliegtuie, en om 08:40 het die Zuikaku 16 torpedobomwerpers en vier Zero-vegvliegtuie gelanseer. Die tweede aanvalsgroep is gelei deur luitenant-kommandeur Mamoru Seki, terwyl die vegvliegtuigdekking deur luitenant Hideki Shingo gelei is. Teen 09:10 was daar dus meer as 100 Japannese vliegtuie op pad om die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 383.</ref>
Die Amerikaanse aanvalsvliegtuie was ongeveer 20 minute agter die Japanners. Omdat hulle van mening was dat 'n vinnige aanval belangriker is as 'n massiewe aanval, en omdat hulle nie genoeg brandstof gehad het om tyd te spandeer aan formasievorming voor die aanval nie, het die Amerikaanse vliegtuie in klein groepe na die Japannese skepe beweeg, in plaas daarvan om in een groot aanvalsmag saam te smelt. Die eerste groep, bestaande uit 15 [[Douglas SBD Dauntless]]-duikbomwerpers, 6 [[Grumman TBF Avenger]]-torpedobomwerpers en agt [[Grumman F4F Wildcat]]-vegvliegtuie, onder bevel van luitenant-kommandeur William J. "Gus" Widhelm van die Hornet, was teen ongeveer 08:00 in die lug. 'n Tweede groep, bestaande uit drie SBD's, nege TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en agt Wildcats van die Enterprise, onder bevel van luitenant-kommandeur John A. Collett, het teen 08:10 vertrek. 'n Derde groep, bestaande uit nege SBD's, tien TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en sewe F4F's van die Hornet, was teen 08:20 op pad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 198–199.</ref>
Om 08:40 het die opponerende lugaanvalformasies binne sig van mekaar verbybeweeg. Luitenant Hidaka se nege Zuihō-Zeros het die Enterprise-groep verras en aangeval deur vanuit die rigting van die [[son]] op die klimmende vliegtuie toe te sak. In die daaropvolgende geveg is vier Zeros, drie Wildcats en twee TBF's, insluitend dié van Collett, afgeskiet, terwyl nog twee TBF's en 'n Wildcat weens ernstige skade gedwing is om na die Enterprise terug te keer.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 384–385. Only the Wildcat was safely recovered.</ref> Die oorblywende ''Zuihō''-Zeros, wie se ammunisie uitgeput was, het aan die geveg onttrek.
[[Lêer:Shokaku Santa Cruz fire.jpg|duimnael|Die bemanning van Shōkaku bestry vure op die vliegdek na die Amerikaanse aanval]]
Om 08:50 het die voorste Amerikaanse aanvalsformasie van die Hornet vier skepe van Abe se voorhoedemag opgemerk. Die Amerikaanse vliegtuie het voortgegaan, die Japannese vliegdekskepe gewaar en voorbereidings getref om aan te val. Drie Zero-vliegtuie van die Zuihō het die formasie se Wildcats aangeval en hulle sodoende weggelok van die bomwerpers wat hulle moes beskerm. Gevolglik het die duikbomwerpers in die eerste groep hul aanvalle sonder die beskerming van vegvliegtuie geloods. Twaalf Zero-vliegtuie van die Japannese vliegdekskip het die SBD-formasie aangeval, twee neergeskiet (insluitend dié van Widhelm, het hy dit oorleef) en nog twee gedwing om hul aanval te staak. Die oorblywende 11 SBD's het om 09:27 met hul duikaanvalle op die Shōkaku begin; hulle het die skip met drie tot ses bomme getref, die vliegdek vernietig en ernstige skade aan die skip se binnekant aangerig. Die laaste SBD van die 11 het Shōkaku uit sig verloor en in plaas daarvan sy bom naby die Japannese torpedojaer Teruzuki laat val, wat geringe skade veroorsaak het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 213–223.</ref> Die ses TBF's in die eerste aanvalsmag, wat van hul aanvalsgroep geskei geraak het, het nie die Japannese vliegdekskepe gevind nie en het uiteindelik na die Hornet teruggedraai. Op die pad terug het hulle die Japannese swaar kruiser Tone aangeval, maar al hul torpedo's het die kruiser gemis.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 387–388.</ref>
[[Lêer:Japanese cruiser Chikuma under air attack during the Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (NH 82404).jpg|duimnael|Chikuma word aangeval op 26 Oktober. Rook styg op uit die middel van die skip, waar 'n 450 kg-bom die brug vol getref het.]]
Die TBF's van die tweede Amerikaanse aanvalsformasie vanaf die Enterprise kon nie die Japannese vliegdekskepe opspoor nie en het in plaas daarvan die Japannese swaar kruiser Suzuya, deel van Abe se voorhoede, aangeval, maar geen skade aangerig nie. Omstreeks dieselfde tyd het nege SBD's van die derde Amerikaanse aanvalsformasie, afkomstig van die Hornet, Abe se skepe opgespoor en die Japannese swaar kruiser Chikuma aangeval; hulle het die skip met twee 450 kg-bomme getref en groot skade aangerig. Die drie SBD's van die Enterprise het toe ook opgedaag en ook die Chikuma aangeval; hulle het verdere skade aangerig met een bomtreffer en twee bomme wat net-net gemis het. Uiteindelik het die nege TBF's van die derde aanvalsgroep opgedaag en die rokende Chikuma aangeval, waarby hulle nog een voltreffer behaal het. Chikuma, begelei deur twee torpedojaers, het uit die geveg onttrek en koers gekies na Truk vir herstelwerk.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 132; and Parshall, ''The Imperial Japanese Navy Page''. ''Chikuma'' was under repair at Truk and later [[Kure]], Japan, until January 1943.</ref>
Die Amerikaanse vliegdekskipmagte het om 08:30 berig ontvang van hul aanvalsvliegtuie wat op pad was na die Japannese skepe, dat Japannese aanvalsvliegtuie in hul rigting op pad was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 235.</ref> Om 08:52 het die bevelvoerder van die Japannese aanvalsmag die Hornet-taakmag opgemerk, die Enterprise-taakmag was deur 'n reënbui verberg, en sy vliegtuie vir 'n aanval ontplooi. Om 08:55 het die Amerikaanse vliegdekskepe die naderende Japannese vliegtuie op radar bespeur, ongeveer 35 seemyl (65 km) daarvandaan, en begin om die 37 Wildcat-vliegtuie van hul gevegslugpatrollie na die inkomende Japannese vliegtuie te lei. Ongelukkig het kommunikasieprobleme, foute deur die Amerikaanse vegvliegtuigbeheerbeamptes en primitiewe beheerprosedures egter verhoed dat enige van die Wildcats, op 'n paar na, met die Japannese vliegtuie slaags raak voordat laasgenoemdes hul aanvalle op die Hornet begin het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 235–239.</ref> Alhoewel die Amerikaanse gevegs-lugpatrollie, insluitend die vegvlieënier Swede Vejtasa, daarin geslaag het om verskeie duikbomwerpers af te skiet of te beskadig (die formasieleier, luitenant Sadamu Takahashi, moes weens die skade uit die duikvlug onttrek<ref>Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 388.</ref>), het die meeste van die Japannese vliegtuie hul aanvalle begin sonder dat hulle noemenswaardig deur Amerikaanse vegvliegtuie gehinder is.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 385.</ref>
Om 09:09 het die lugafweergeskut van die Hornet en haar begeleidende oorlogskepe begin vuur, terwyl die 20 ongeskonde Japannese torpedovliegtuie en die oorblywende 16 duikbomwerpers hul aanvalle op die vliegdekskip begin het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 249–251. ''Hornet''{{'}}s screening ships included heavy cruisers {{USS|Northampton|CA-26|2}} and {{USS|Pensacola|CA-24|2}}, light cruisers {{USS|San Diego|CL-53|2}} and {{USS|Juneau|CL-52|2}}, and six destroyers.</ref> Om 09:12 het 'n duikbomwerper se 250 kg semi-pantserdoorborende skeepsbom presies die middel van die Hornet se vliegdek, teenoor die eilandstruktuur, getref; dit het deur drie dekke gedring voordat dit ontplof en 60 man gedood het.
== Verwysings ==
{{verwysings|3}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Tweede Wêreldoorlog]]
elh6qo74j0djuxcwhwd1e46ggj6j5bn
3379325
3379323
2026-11-20T19:31:59Z
Oesjaar
7467
/* Vliegdekskip aksie op 26 Oktober: eerste aanvalle */ verbeter taal.
3379325
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Militêre konflik-en
| conflict = Slag van die Santa Cruzeilande
| image = [[Lêer:USS Enterprise-Bat Santa Cruz.jpg|300px]]
| pushpin_map = Stille Oseaan
| pushpin_relief = 1
| coordinates = {{coord|-8|164|format=dms|display=it}}
| caption = {{USS|Enterprise|CV-6|6}} (middel links) en sy skepe wat hom beskerm gedurende die oorlog, 26 Oktober 1942
| part_of = die [[Slag van Guadalcanal]] van die [[Tweede Wêreldoorlog]]
| date = 25–{{start date and age|1942|10|27|df=y}}
| location = Off the [[Santa Cruz Islands]], Pacific Ocean
| result = Beide kante eis 'n oorwinning; sien [[#Nabetragting|Nabetragting]]
| combatant1 = {{vlagland|Verenigde State|1912}}
| combatant2 = {{vlagland|Japannese Keiserryk}}
| commander1 = {{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[William Halsey Jr.|William Halsey]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Thomas C. Kinkaid]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[George D. Murray|George Murray]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Charles P. Mason]]
| commander2 = {{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Nobutake Kondō]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Chūichi Nagumo]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Hiroaki Abe]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Kakuji Kakuta]]
| strength1 = 2 [[Vliegdekskip|vliegdekskep]]e <br> 1 [[slagskip]] <br> 3 swaar kruisers <br> 3 ligte kruisers <br> 14 [[torpedojaer]]s<br> 136 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 63 [[Grumman F4F Wildcat]]s, 47 [[Douglas SBD Dauntless]], en 26 [[Grumman TBF Avenger]]s. The "136" number doesn't include [[Boeing B-17 Flying Fortress]]es based at [[Espiritu Santo]] (who played a small part in the battle) or any seaplanes in the area.</ref>
| strength2 = 3 vliegdekskepe <br> 1 ligte kruiser <br> 4 slagskepe<ref>''Kongō'', ''Haruna'', ''Hiei'', ''Kirishima''. See {{cite web |url=http://www.navweaps.com/index_oob/OOB_WWII_Pacific/OOB_WWII_Santa-Cruz.htm |title=Order of Battle – Battle of the Santa Cruz Islands |access-date=21 September 2009}}</ref> <br> 8 swaar kruisers <br> 2 ligte kruisers <br> 24 torpedojaers <br> 199 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 87 [[A6M Zero]]s, 68 [[Aichi D3A]] dive bombers, 57 [[Nakajima B5N]] torpedo bombers, and one [[Yokosuka D4Y]] command and control aircraft.</ref>
| casualties1 = 266 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 401; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 456. Breakdown of deaths: ''Hornet'' 118, ''Enterprise'' 44, ''Smith'' 57, ''Porter'' 15, ''Pensacola'' 3, ''South Dakota'' 2, ''Morris'' 1, and 22 aircrew. Four U.S. aircrew members were captured by the Japanese. Total U.S. aircraft losses included 32 Wildcats, 31 SBDs, and 18 TBFs.</ref> <br> [[USS Hornet (CV-8)|1 vliegdekskip gekelder]] <br> 1 torpedojaer gekelder <br> 1 vliegdekskip beskadig <br> 1 slagskip beskadig <br> 1 ligte kruiser beskadig <br> 2 torpedojaers beskadig <br> 81 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 22 sterftes, 4 gevang
| casualties2 = 400–500 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 400–401; Peattie, pp. 180, 339; and Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 454. Japanese deaths from damage to ''Zuihō'' aren't known. Known Japanese deaths are: 60 on ''Shōkaku'', 190 on ''Chikuma'', seven on ''Teruzuki'', and 148 aircrew. Total Japanese aircraft losses included 27 [[Mitsubishi A6M Zero]]s, 40 [[dive bomber]]s, 29 [[torpedo bomber]]s, and 1 [[Yokosuka D4Y]]. The aircrew losses included 55 from ''Shōkaku'', 57 from ''Zuikaku'', 9 from ''Zuihō'', and 27 from ''Junyō''.</ref> <br> 1 vliegdekskip swaar beskadig <br> 1 ligte kruiser swaar beskadig <br> 1 swaar kruiser beskadig <br> 1 torpedojaer beskadig <br> 99 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 148 sterftes
| campaignbox = {{Campaignbox Guadalcanal}} <br> {{Campaignbox Solomons}}
}}
Die '''Slag van die Santa Cruz-eilande''' wat tussen 25 en 27 Oktober 1942 plaasgevind het, was die vierde vliegdekskipgeveg van die Stille Oseaan-veldtog tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Dit was ook die vierde groot vlootbotsing tussen die [[Amerikaanse Vloot]] en die [[Japannese Keiserlike Vloot]] tydens die langdurige en strategies belangrike [[Slag van Guadalcanal|Guadalcanal-veldtog]]. Soos in die slae van die [[Slag van die Koraalsee|Koraalsee]], [[Slag van Midway|Midway]] en die Oostelike [[Salomonseilande]], was die skepe van die twee teenstanders selde in mekaar se sig of binne skootafstand van mekaar. In plaas daarvan is byna alle aanvalle deur albei kante uitgevoer deur vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe of landbasisse gelanseer is.
In 'n poging om die Geallieerde magte van Guadalcanal en nabygeleë eilande te verdryf en 'n einde te bring aan die dooiepunt wat sedert September 1942 bestaan het, het die Keiserlike Japannese Leër 'n groot grondoffensief op Guadalcanal vir 20–25 Oktober 1942 beplan. Ter ondersteuning van hierdie offensief, en met die hoop om met Geallieerde vlootmagte slaags te raak, het Japannese vliegdekskepe en ander groot oorlogskepe na 'n posisie naby die suidelike Salomonseilande beweeg. Vanuit hierdie ligging het die Japannese vlootmagte gehoop om enige Geallieerde (hoofsaaklik VSA) vlootmagte, veral vliegdekskipmagte, wat op die grondoffensief gereageer het, aan te val en beslissend te verslaan. Geallieerde vlootmagte het ook gehoop om die Japannese vlootmagte in die geveg te ontmoet, met dieselfde doelwitte om die dooiepunt te verbreek en hul teenstander beslissend te verslaan.
Die Japannese grondoffensief op Guadalcanal was aan die gang met die Slag om Henderson-veld terwyl die vlootoorlogskepe en vliegtuie van die twee teenstanders mekaar op die oggend van 26 Oktober 1942, net noord van die Santa Cruz-eilande, gekonfronteer het. Na 'n uitruil van lugaanvalle deur vliegdekskepe het Geallieerde oppervlakteskepe van die slagveld teruggetrek met die vliegdekskip [[USS Hornet (CV-8)|USS Hornet]] gekelder, en 'n ander vliegdekskip, [[USS Enterprise]], swaar beskadig. Die deelnemende Japannese vliegdekmagte het ook teruggetrek weens skade aan twee vliegdekskepe, swaar vliegtuigverliese en die Japannese leër se mislukking om Henderson-veld te verower.
Santa Cruz was 'n taktiese oorwinning vir die Japannese, beide wat tonnemaat en beheer oor die see rondom Guadalcanal betref. Die verlies van talle onvervangbare, ervare Japannese lugbemannings het egter op die lang termyn 'n strategiese voordeel vir die Geallieerdes geblyk te wees; die Geallieerdes se verliese aan lugbemannings tydens die geveg was relatief laag en is vinnig aangevul. Die Japannese het op 'n groter, beslissende oorwinning gehoop, en dit ook nodig gehad. Die feit dat die vlootgeveg gewen is net nadat die landgeveg verloor is, het beteken dat die geleentheid om hul oorwinning in die geveg uit te buit, reeds verby was.
== Agtergrond ==
Op 8 Augustus 1942 het Geallieerde magte, hoofsaaklik uit die Verenigde State, geland op Guadalcanal, Tulagi en die Florida-eilande in die Salomonseilande, wat destyds deur Japan beset was. Die landings op die eilande was daarop gemik om te verhoed dat die Japannese dit as basisse gebruik om die toevoerroetes tussen die VSA en Australië te bedreig. Verder moes die eilande beveilig word as vertrekpunte vir 'n veldtog wat ten doel gehad het om uiteindelik die groot Japannese basis by Rabaul te neutraliseer, terwyl dit terselfdertyd die Geallieerdes se veldtog in [[Nieu-Guinee]] sou ondersteun. Hierdie landings het die begin gemerk van die veldtog op Guadalcanal, wat ses maande sou duur.<ref>Hogue, ''Pearl Harbor to Guadalcanal'', pp. 235–236.</ref>
Ná die Slag van die Oostelike Solomoneilande op 24–25 Augustus, waarin die vliegdekskip USS Enterprise swaar beskadig en gedwing is om na [[Pearl Harbor]], Hawaii, te vaar, vir 'n maand van omvangryke herstelwerk, het drie Amerikaanse taakmagte met vliegdekskepe in die Suid-Stille Oseaan-gebied agtergebly. Die taakmagte was gesentreer rondom die vlootvliegdekskepe [[USS Wasp (CV-7)|USS Wasp]], [[USS Saratoga (CV-3)|Saratoga]] en Hornet, tesame met hul onderskeie luggroepe en ondersteunende oppervlakoorlogskepe, insluitend slagskepe, [[kruiser]]s en [[torpedojaer]]s, en was hoofsaaklik gestasioneer tussen die Salomonseilande en die eilande van die Nuwe Hebrides ([[Vanuatu]]). In hierdie operasionele gebied was die vliegdekskepe belas met die beveiliging van die kommunikasielyn tussen die vernaamste Geallieerde basisse in [[Nieu-Kaledonië]] en Espiritu Santo; die ondersteuning van Geallieerde grondmagte op Guadalcanal en Tulagi teen enige Japannese teenaanvalle; die dekking van die beweging van voorradeskepe na Guadalcanal; en die aanval op en vernietiging van enige Japannese oorlogskepe, veral vliegdekskepe, wat binne bereik gekom het.<ref>Hammel, ''Carrier Clash'', p. 106.</ref> Die seegebied waarin die Amerikaanse vliegdekskip-taakmagte geopereer het, is deur Amerikaanse magte ''torpedo kruising''<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 335.</ref> genoem, vanweë die hoë konsentrasie Japannese duikbote in die gebied.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 6–7.</ref>
[[Lêer:USS Wasp (CV-7) brennt.jpg|duimnael|USS Wasp brand nadat dit deur 'n torpedo getref is op 15 September]]
Op 31 Augustus is die USS Saratoga deur die Japannese duikboot I-26 met 'n torpedo getref en was dit vir drie maande buite aksie vir herstelwerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 10–12.</ref><ref>After this incident the then U.S. carrier task force commander [[Frank Jack Fletcher]] was relieved of his command and reassigned to shore duty for the remainder of the war. Frank, ''Guadalcanal'', pp. 204–205</ref>
Op 15 September is die USS Wasp getref deur drie torpedo's wat deur die Japannese duikboot I-19 afgevuur is terwyl dit 'n groot versterkings- en hervoorraadkonvooi na Guadalcanal ondersteun het en amper die Japannese vliegdekskepe Shōkaku en Zuikaku aangeval het, wat onttrek het net voordat die twee teenstanders binne bereik van mekaar se vliegtuie gekom het. Met kragonderbrekings weens torpedoskade kon die Wasp se skadebeheerspanne nie die daaropvolgende groot brande beheer nie, en sy is verlaat en self tot sink gebring.<ref>Evans, ''Japanese Navy'', pp. 179–180; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 24–41.
The battleship {{USS|North Carolina|BB-55|2}} and destroyer {{USS|O'Brien|DD-415|2}} were also hit by torpedoes during the same attack. ''O'Brien'' later sank as a result of the torpedo damage, and ''North Carolina'' was under repair at Pearl Harbor until 16 November 1942.</ref>
Alhoewel die VSA nou slegs een operasionele vliegdekskip, die USS Hornet, in die Suid-Stille Oseaan gehad het, het die Geallieerdes steeds lugoorheersing oor die suidelike Salomonseilande behou danksy hul vliegtuie wat by Henderson Field op Guadalcanal gestasioneer was. Snags egter, wanneer vliegtuie nie doeltreffend kon opereer nie, kon die Japannese hul skepe byna na willekeur rondom Guadalcanal laat beweeg. Gevolglik het 'n dooiepunt in die stryd om Guadalcanal ontstaan: die Geallieerdes het bedags voorrade en versterkings na Guadalcanal gebring, terwyl die Japannese snags dieselfde gedoen het met oorlogskepe, wat deur die Geallieerdes die "Tokyo Express" genoem is. Geen van die twee kante kon egter genoeg troepe op die eiland land om 'n beslissende voordeel te behaal nie. Teen middel Oktober het beide kante ongeveer 'n gelyke aantal troepe op die eiland gehad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 19–21, 84–85.</ref> Die dooiepunt is kortstondig onderbreek deur twee vlootaksies waarby groot skepe betrokke was. In die nag van 11–12 Oktober het 'n Amerikaanse vlootmag 'n Japannese vlootmag, wat op pad was om Henderson Field te bombardeer, onderskep en verslaan tydens die Slag van Kaap Esperance. Maar slegs twee nagte later het 'n Japannese mag, wat die slagskepe Haruna en Kongō ingesluit het, Henderson Field suksesvol gebombardeer; hulle het die meeste van die Amerikaanse vliegtuie daar vernietig en ernstige skade aan die vliegveld se fasiliteite aangerig.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 316–319.</ref>
[[Lêer:EnterpriseWildcat.jpg|duimnael|[[Grumman F4F Wildcat]] op die Enterprise terwyl die skip op 24 Oktober lugoperasies uitvoer]]
Die VSA het twee stappe gedoen om die dooiepunt in die stryd om Guadalcanal te probeer verbreek. Eerstens is herstelwerk aan die USS Enterprise bespoedig sodat sy so gou moontlik na die Suid-Stille Oseaan kon terugkeer. Op 10 Oktober het die USS Enterprise haar nuwe luggroep (Luggroep 10) ontvang, en op 16 Oktober het sy uit Pearl Harbor vertrek. Op 23 Oktober<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 154–155.</ref> het sy in die Suid-Stille Oseaan aangekom en op 24 Oktober, 273 seemyl (506 km) noordoos van Espiritu Santo, by die USS Hornet en die res van die Geallieerde vlootmagte in die Suid-Stille Oseaan aangesluit.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 145.</ref>
Tweedens het admiraal [[Chester W. Nimitz|Chester Nimitz]], die Geallieerde opperbevelhebber van die Stille Oseaan-magte, op 18 Oktober vise-admiraal Robert L. Ghormley deur vise-admiraal William Halsey jr. vervang as bevelvoerder van die Suid-Stille Oseaan-gebied; in hierdie posisie het hy bevel gevoer oor die Geallieerde magte wat by die veldtog in die Salomonseilande betrokke was.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 134.</ref>
Nimitz was van mening dat Ghormley te eng van visie en pessimisties geword het om die Geallieerde magte doeltreffend te lei in die stryd om Guadalcanal. Halsey is na bewering regoor die Amerikaanse vloot gerespekteer as 'n "vegter".<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 334.</ref> Met die aanvaarding van die bevel het Halsey onmiddellik begin om planne te maak om die Japannese vlootmagte in 'n geveg in te lok; hy het aan Nimitz geskryf: "Ek moes feitlik onmiddellik begin terugslaan."<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 150.</ref>
Die Japannese Gekombineerde Vloot het ook gepoog om Geallieerde vlootmagte te betrek in wat gehoop is om 'n beslissende geveg te wees. Twee vloot vliegdekskepe, Hiyō en Jun'yō, sowel as die ligte vliegdekskip Zuihō, het vroeg in Oktober by die hoof Japannese vlootbasis by Truk Atoll aangekom en by Shōkaku en Zuikaku aangesluit. Met vyf vliegdekskepe wat volledig toegerus was met luggroepe, plus hul talle slagskepe, kruisers en torpedojaers, was die Japannese Gekombineerde Vloot, onder leiding van Admiraal Isoroku Yamamoto, vol vertroue dat dit die nederlaag by die Slag van Midway kon vergoed.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 146–149.</ref> Afgesien van 'n paar lugaanvalle op Henderson Field in Oktober, het die Japannese vliegdekskepe en hul ondersteunende oorlogskepe in die noordwestelike gebied van die Salomonseilande gebly, buite die stryd om Guadalcanal, terwyl hulle op 'n geleentheid gewag het om nader te beweeg en die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val. Met die Japannese leër se volgende beplande groot grondaanval op Geallieerde magte op Guadalcanal wat vir 20 Oktober vasgestel is, het Yamamoto se oorlogskepe na die suidelike Salomonseilande begin beweeg om die offensief te ondersteun en gereed te wees om enige vyandelike skepe, veral vliegdekskepe, wat sou naderkom om die Geallieerde verdediging op Guadalcanal te ondersteun, aan te val.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', pp. 124–125. According to Hara, the Japanese believed that U.S. Navy forces were likely to be in the Solomon Islands area because they had read a report from the [[United Press]] dated 20 October that stated that the United States Navy was preparing for a major sea and air battle in the South Pacific.</ref>
== Aanvang ==
Op of omstreeks 11 Oktober het 'n groot Japannese mag, bestaande uit vliegdekskepe, slagskepe en hul begeleidingsvaartuie, uit Truk vertrek vir 'n verlengde operasie ter ondersteuning van 'n offensief op Guadalcanal in Oktober. Op dieselfde dag het 'n groot konvooi met versterkings Guadalcanal bereik, maar 'n mag van swaar kruisers wat ondersteuning moes bied, is verhoed om Henderson Field te bombardeer en het omgedraai in wat bekend geword het as die Slag van Kaap Esperance. Daarna het drie bombardemente gevolg wat tussen 13 Oktober en 16 Oktober deur slagskepe en swaar kruisers uitgevoer is (die swaarste vlootaanval op die vliegveld tydens die veldtog); die eerste en derde hiervan is uitgevoer deur vaartuie wat van vise-admiraal Nobutake Kondō se voorhoedemag afgesonder is. Vanaf middernag op 14 Oktober het nog 'n konvooi, bestaande uit vier vragskepe, die grootste deel van sy vrag afgelaai, insluitend tenks en swaar artillerie.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/Azumasan_t.htm|title=Japanese Transports|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Op 15 Oktober is die torpedojaer Meredith, terwyl dit die sleepboot Vireo, wat 'n voorraadbarg gesleep het, begelei het, deur vliegtuie van die Zuikaku en Shokaku opgemerk en gekelder. Op 17 Oktober het die Hiyō en Jun'yō 'n aanvalsmag gestuur om vervoerskepe naby Lunga Point aan te val, maar hulle het geen skade aangerig nie.<ref name="auto">{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/hiyo.htm|title=Imperial lattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die groot aantal oorlogskepe sou in die waters rondom Guadalcanal bly totdat die gevegte in die Slag van die Santa Cruz-eilande beëindig was, en het aan die einde van Oktober na Truk teruggekeer.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/shokaku.htm|title=Imperial Flattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die vliegdekskip Hiyō, wat onlangs in diens gestel is, was oorspronklik deel van die vloot, maar ’n brand in sy masjienkamer op 21 Oktober het hom genoodsaak om na Truk terug te keer vir herstelwerk.<ref name="auto"/> Op 25 Oktober het 6 bomwerpers en 12 vegvliegtuie van die Jun'yo Henderson-vliegveld aangeval, maar min skade aangerig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
Van 20 tot 25 Oktober het Japannese grondmagte op Guadalcanal probeer om Henderson Field in te neem tydens die Slag om Henderson Field, deur middel van 'n groot aanval op die Amerikaanse verdedigers. Die aanval is afgeslaan, met swaar verliese aan die Japannese kant.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 95–97.</ref> Foutiewelik oortuig dat die Japannese leërmagte Henderson Field ingeneem het, het die Japannese op die oggend van 25 Oktober oorlogskepe vanaf die Shortland-eilande na Guadalcanal gestuur om hul grondmagte op die eiland te ondersteun. Amerikaanse vliegtuie van Henderson Field het die konvooi deur die loop van die dag aangeval; hulle het die ligte kruiser Yura tot sink gebring (met hulp van [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17-vliegtuie]] vanaf Espiritu Santo) en die torpedojaer Akizuki beskadig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
[[Lêer:SantaCruzChart2.jpg|duimnael|Kaart van die Slag van die Santa Cruz-eilande, 26 Oktober 1942. Rooi lyne verteenwoordig Japannese oorlogskipmagte en swart lyne verteenwoordig Amerikaanse vliegdekskipmagte. Genommerde geel kolle verteenwoordig belangrike aksies in die geveg.]]
Ten spyte van die mislukking van die Japannese grondoffensief en die verlies van die Yura, het die res van die Gesamentlike Vloot op 25 Oktober voortgegaan om naby die suidelike Salomonseilande te maneuvreer, in die hoop om die Geallieerde vlootmagte in 'n geveg te betrek. Die Japannese vlootmagte het nou uit vier vliegdekskepe bestaan (twee groot, een medium en een ligte een), die Hiyō het vertrek weens 'n toevallige brand in sy enjinkamer, met 'n gesamentlike vliegtuigsterkte wat ongeveer gelykstaande was aan dié van drie vliegdekskepe van die Shokaku-klas.
Die Japannese vlootmagte was in drie groepe verdeel: die voorhoedemag, bestaande uit die Jun'yō, vier swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van Kondō aan boord van die swaar kruiser Atago, met 'n ondersteuningsgroep bestaande uit twee slagskepe en twee torpedojaers onder bevel van skout-admiraal Takeo Kurita; die hoofmag bestaande uit die Shōkaku, Zuikaku en Zuihō, plus een swaar kruiser en agt torpedojaers, onder bevel van vise-admiraal Chūichi Nagumo aan boord van die Shōkaku en die agterhoedemag bestaande uit twee slagskepe, drie swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van skout-admiraal Hiroaki Abe aan boord van die slagskip Hiei. Benewens sy bevel oor die voorhoedemag, het Kondō ook opgetree as die bevelvoerder van al drie magte.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 374–375.</ref>
Aan die Amerikaanse kant het die taakgroepe van die Hornet en Enterprise (onder bevel van skout-admiraal Thomas Kinkaid) op 25 Oktober na die noorde van die Santa Cruz-eilande beweeg, op soek na die Japannese vlootmagte. Die Amerikaanse oorlogskepe was ontplooi as twee vliegdekskipgroepe, wat ongeveer 10 seemyl (19 km) van mekaar geskei was. 'n Amerikaanse [[Consolidated PBY Catalina|PBY Catalina-verkenningswatervliegtuig]], gestasioneer op die Santa Cruz-eilande, het om 11:03 die vliegdekskepe van die Japannese hoofmag opgespoor. Die Japannese vliegdekskepe was egter ongeveer 355 seemyl (657 km) van die Amerikaanse mag af, net buite die reikafstand van vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe opereer. Kinkaid, wat gehoop het om die afstand te verklein ten einde daardie dag aan te val, het op volspoed na die Japannese vliegdekskepe gestoom en om 14:25 'n aanvalsmag van 23 vliegtuie gelanseer. Die Japannese, wat geweet het dat hulle deur Amerikaanse vliegtuie opgemerk is, maar nie geweet het waar die Amerikaanse vliegdekskepe was nie, het na die noorde gedraai om buite bereik van die Amerikaanse vliegdekskipvliegtuie te bly.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 127.</ref> Die Amerikaanse aanvalsmag het na hulle ondeskeie vliegdekskepe teruggekeer sonder om die Japannese oorlogskepe te vind.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 163–174.</ref>
== Die Slag ==
=== Vliegdekskip aksie op 26 Oktober: eerste aanvalle ===
Om 02:50 op 26 Oktober het die Japannese vlootmagte omgedraai en die vlootmagte van die twee teenstanders het die afstand tussen hulle verklein totdat hulle teen 05:00 slegs 200 seemyl (370 km) van mekaar af was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 186.</ref> Albei kante het verkenningsvliegtuie uitgestuur en hul oorblywende vliegtuie gereed gemaak om aan te val sodra die ander kant se skepe opgespoor is. Hoewel 'n Catalina, toegerus met [[radar]], die Japannese vliegdekskepe om 03:10 opgemerk het, het die verslag Kinkaid eers om 05:12 bereik. Dus, omdat hy geglo het dat die Japannese skepe waarskynlik gedurende die tussenliggende twee uur van posisie verander het, het hy besluit om nie 'n aanvalsmag te stuur nie totdat hy meer juiste inligting oor die posisie van die Japannese skepe ontvang het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 381.</ref>
[[Lêer:Aircraft prepare to launch from Japanese carrier Shōkaku during Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (80-G-176150).jpg|duimnael|Japannese vegvliegtuie en duikbomwerpers op die Shōkaku maak gereed om op te styg vir 'n aanval op Amerikaanse vliegdekskipmagte.]]
Om 06:45 het 'n Amerikaanse verkenningsvliegtuig die vliegdekskepe van Nagumo se hoofmag opgemerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 187.</ref> Om 06:58 het 'n Japannese verkenningsvliegtuig die ligging van Hornet se taakmag gerapporteer.<ref name="Frank">Frank, ''Guadalcanal'', p. 382.</ref> Albei kante het gehaas om eerste die ander aan te val. Die Japannese het eerste daarin geslaag om hul aanvalsmag te laat vertrek; teen 07:40 was 64 vliegtuie, bestaande uit 21 Aichi D3A2 Val-duikbomwerpers, 20 Nakajima B5N2 Kate-torpedobomwerpers, 21 Mitsubishi A6M3 Zero-vegvliegtuie en 2 Nakajima B5N2-verkenningsvliegtuie, op pad na die Hornet.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 191–192.</ref> Hierdie eerste aanval is gelei deur luitenant-kommandeur Shigeharu Murata, terwyl die dekking deur vegvliegtuie gelei is deur die luitenante Ayao Shirane en Saneyasu Hidaka. Ook om 07:40 het twee Amerikaanse SBD-3 Dauntless-verkenningsvliegtuie, wat gereageer het op die vroeëre waarneming van die Japannese vliegdekskepe, opgedaag en 'n duikaanval op die Zuihō uitgevoer. Terwyl die Japannese gevegslugpatrollie besig was om ander Amerikaanse verkenningsvliegtuie weg te hou, kon die twee Amerikaanse vliegtuie die Zuihō met albei hul 500-pond-bomme tref; dit het swaar skade aangerig en verseker dat vliegtuie nie meer op die vliegdekskip se dek kon land nie.<ref name="Frank"/>
Intussen het Kondo vir Abe se agterhoedemag beveel om vinniger te gaan in 'n poging om die Amerikaanse oorlogskepe te onderskep en aan te val. Kondo het ook sy eie voorhoedemag teen volle spoed vorentoe laat beweeg, sodat die Jun'yō se vliegtuie aan die aanvalle op die Amerikaanse skepe kon deelneem. Om 08:10 het die Shōkaku 'n tweede golf aanvalsvliegtuie gelanseer, bestaande uit 19 duikbomwerpers en vyf Zero-vegvliegtuie, en om 08:40 het die Zuikaku 16 torpedobomwerpers en vier Zero-vegvliegtuie gelanseer. Die tweede aanvalsgroep is gelei deur luitenant-kommandeur Mamoru Seki, terwyl die vegvliegtuigdekking deur luitenant Hideki Shingo gelei is. Teen 09:10 was daar dus meer as 100 Japannese vliegtuie op pad om die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 383.</ref>
Die Amerikaanse aanvalsvliegtuie was ongeveer 20 minute agter die Japannese. Omdat hulle van mening was dat 'n vinnige aanval belangriker is as 'n massiewe aanval, en omdat hulle nie genoeg brandstof gehad het om tyd te spandeer aan formasievorming voor die aanval nie, het die Amerikaanse vliegtuie in klein groepe na die Japannese skepe beweeg, in plaas daarvan om in een groot aanvalsmag saam te smelt. Die eerste groep, bestaande uit 15 [[Douglas SBD Dauntless]]-duikbomwerpers, 6 [[Grumman TBF Avenger]]-torpedobomwerpers en agt [[Grumman F4F Wildcat]]-vegvliegtuie, onder bevel van luitenant-kommandeur William J. "Gus" Widhelm van die Hornet, was teen ongeveer 08:00 in die lug. 'n Tweede groep, bestaande uit drie SBD's, nege TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en agt Wildcats van die Enterprise, onder bevel van luitenant-kommandeur John A. Collett, het teen 08:10 vertrek. 'n Derde groep, bestaande uit nege SBD's, tien TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en sewe F4F's van die Hornet, was teen 08:20 op pad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 198–199.</ref>
Om 08:40 het die opponerende lugaanvalformasies binne sig van mekaar verbybeweeg. Luitenant Hidaka se nege Zuihō-Zeros het die Enterprise-groep verras en aangeval deur vanuit die rigting van die [[son]] op die klimmende vliegtuie toe te sak. In die daaropvolgende geveg is vier Zeros, drie Wildcats en twee TBF's, insluitend dié van Collett, afgeskiet, terwyl nog twee TBF's en 'n Wildcat weens ernstige skade gedwing is om na die Enterprise terug te keer.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 384–385. Only the Wildcat was safely recovered.</ref> Die oorblywende ''Zuihō''-Zeros, wie se ammunisie uitgeput was, het aan die geveg onttrek.
[[Lêer:Shokaku Santa Cruz fire.jpg|duimnael|Die bemanning van Shōkaku bestry vure op die vliegdek na die Amerikaanse aanval]]
Om 08:50 het die voorste Amerikaanse aanvalsformasie van die Hornet vier skepe van Abe se voorhoedemag opgemerk. Die Amerikaanse vliegtuie het voortgegaan, die Japannese vliegdekskepe gewaar en voorbereidings getref om aan te val. Drie Zero-vliegtuie van die Zuihō het die formasie se Wildcats aangeval en hulle sodoende weggelok van die bomwerpers wat hulle moes beskerm. Gevolglik het die duikbomwerpers in die eerste groep hul aanvalle sonder die beskerming van vegvliegtuie geloods. Twaalf Zero-vliegtuie van die Japannese vliegdekskip het die SBD-formasie aangeval, twee neergeskiet (insluitend dié van Widhelm, het hy dit oorleef) en nog twee gedwing om hul aanval te staak. Die oorblywende 11 SBD's het om 09:27 met hul duikaanvalle op die Shōkaku begin; hulle het die skip met drie tot ses bomme getref, die vliegdek vernietig en ernstige skade aan die skip se binnekant aangerig. Die laaste SBD van die 11 het Shōkaku uit sig verloor en in plaas daarvan sy bom naby die Japannese torpedojaer Teruzuki laat val, wat geringe skade veroorsaak het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 213–223.</ref> Die ses TBF's in die eerste aanvalsmag, wat van hul aanvalsgroep geskei geraak het, het nie die Japannese vliegdekskepe gevind nie en het uiteindelik na die Hornet teruggedraai. Op die pad terug het hulle die Japannese swaar kruiser Tone aangeval, maar al hul torpedo's het die kruiser gemis.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 387–388.</ref>
[[Lêer:Japanese cruiser Chikuma under air attack during the Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (NH 82404).jpg|duimnael|Chikuma word aangeval op 26 Oktober. Rook styg op uit die middel van die skip, waar 'n 450 kg-bom die brug vol getref het.]]
Die TBF's van die tweede Amerikaanse aanvalsformasie vanaf die Enterprise kon nie die Japannese vliegdekskepe opspoor nie en het in plaas daarvan die Japannese swaar kruiser Suzuya, deel van Abe se voorhoede, aangeval, maar geen skade aangerig nie. Omstreeks dieselfde tyd het nege SBD's van die derde Amerikaanse aanvalsformasie, afkomstig van die Hornet, Abe se skepe opgespoor en die Japannese swaar kruiser Chikuma aangeval; hulle het die skip met twee 450 kg-bomme getref en groot skade aangerig. Die drie SBD's van die Enterprise het toe ook opgedaag en ook die Chikuma aangeval; hulle het verdere skade aangerig met een bomtreffer en twee bomme wat net-net gemis het. Uiteindelik het die nege TBF's van die derde aanvalsgroep opgedaag en die rokende Chikuma aangeval, waarby hulle nog een voltreffer behaal het. Chikuma, begelei deur twee torpedojaers, het uit die geveg onttrek en koers gekies na Truk vir herstelwerk.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 132; and Parshall, ''The Imperial Japanese Navy Page''. ''Chikuma'' was under repair at Truk and later [[Kure]], Japan, until January 1943.</ref>
Die Amerikaanse vliegdekskipmagte het om 08:30 berig ontvang van hul aanvalsvliegtuie wat op pad was na die Japannese skepe, dat Japannese aanvalsvliegtuie in hul rigting op pad was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 235.</ref> Om 08:52 het die bevelvoerder van die Japannese aanvalsmag die Hornet-taakmag opgemerk, die Enterprise-taakmag was deur 'n reënbui verberg, en sy vliegtuie vir 'n aanval ontplooi. Om 08:55 het die Amerikaanse vliegdekskepe die naderende Japannese vliegtuie op radar bespeur, ongeveer 35 seemyl (65 km) daarvandaan, en begin om die 37 Wildcat-vliegtuie van hul gevegslugpatrollie na die inkomende Japannese vliegtuie te lei. Ongelukkig het kommunikasieprobleme, foute deur die Amerikaanse vegvliegtuigbeheerbeamptes en primitiewe beheerprosedures egter verhoed dat enige van die Wildcats, op 'n paar na, met die Japannese vliegtuie slaags raak voordat laasgenoemdes hul aanvalle op die Hornet begin het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 235–239.</ref> Alhoewel die Amerikaanse gevegs-lugpatrollie, insluitend die vegvlieënier Swede Vejtasa, daarin geslaag het om verskeie duikbomwerpers af te skiet of te beskadig (die formasieleier, luitenant Sadamu Takahashi, moes weens die skade uit die duikvlug onttrek<ref>Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 388.</ref>), het die meeste van die Japannese vliegtuie hul aanvalle begin sonder dat hulle noemenswaardig deur Amerikaanse vegvliegtuie gehinder is.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 385.</ref>
Om 09:09 het die lugafweergeskut van die Hornet en haar begeleidende oorlogskepe begin vuur, terwyl die 20 ongeskonde Japannese torpedovliegtuie en die oorblywende 16 duikbomwerpers hul aanvalle op die vliegdekskip begin het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 249–251. ''Hornet''{{'}}s screening ships included heavy cruisers {{USS|Northampton|CA-26|2}} and {{USS|Pensacola|CA-24|2}}, light cruisers {{USS|San Diego|CL-53|2}} and {{USS|Juneau|CL-52|2}}, and six destroyers.</ref> Om 09:12 het 'n duikbomwerper se 250 kg semi-pantserdoorborende skeepsbom presies die middel van die Hornet se vliegdek, teenoor die eilandstruktuur, getref; dit het deur drie dekke gedring voordat dit ontplof en 60 man gedood het.
== Verwysings ==
{{verwysings|3}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Tweede Wêreldoorlog]]
4k1wy8vvv6yxq0uhz115h6zvwq1bsgy
3379328
3379325
2026-11-20T19:36:48Z
Oesjaar
7467
/* Vliegdekskip aksie op 26 Oktober: eerste aanvalle */ Kom ons kyk...
3379328
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Militêre konflik-en
| conflict = Slag van die Santa Cruzeilande
| image = [[Lêer:USS Enterprise-Bat Santa Cruz.jpg|300px]]
| pushpin_map = Stille Oseaan
| pushpin_relief = 1
| coordinates = {{coord|-8|164|format=dms|display=it}}
| caption = {{USS|Enterprise|CV-6|6}} (middel links) en sy skepe wat hom beskerm gedurende die oorlog, 26 Oktober 1942
| part_of = die [[Slag van Guadalcanal]] van die [[Tweede Wêreldoorlog]]
| date = 25–{{start date and age|1942|10|27|df=y}}
| location = Off the [[Santa Cruz Islands]], Pacific Ocean
| result = Beide kante eis 'n oorwinning; sien [[#Nabetragting|Nabetragting]]
| combatant1 = {{vlagland|Verenigde State|1912}}
| combatant2 = {{vlagland|Japannese Keiserryk}}
| commander1 = {{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[William Halsey Jr.|William Halsey]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Thomas C. Kinkaid]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[George D. Murray|George Murray]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Charles P. Mason]]
| commander2 = {{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Nobutake Kondō]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Chūichi Nagumo]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Hiroaki Abe]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Kakuji Kakuta]]
| strength1 = 2 [[Vliegdekskip|vliegdekskep]]e <br> 1 [[slagskip]] <br> 3 swaar kruisers <br> 3 ligte kruisers <br> 14 [[torpedojaer]]s<br> 136 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 63 [[Grumman F4F Wildcat]]s, 47 [[Douglas SBD Dauntless]], en 26 [[Grumman TBF Avenger]]s. The "136" number doesn't include [[Boeing B-17 Flying Fortress]]es based at [[Espiritu Santo]] (who played a small part in the battle) or any seaplanes in the area.</ref>
| strength2 = 3 vliegdekskepe <br> 1 ligte kruiser <br> 4 slagskepe<ref>''Kongō'', ''Haruna'', ''Hiei'', ''Kirishima''. See {{cite web |url=http://www.navweaps.com/index_oob/OOB_WWII_Pacific/OOB_WWII_Santa-Cruz.htm |title=Order of Battle – Battle of the Santa Cruz Islands |access-date=21 September 2009}}</ref> <br> 8 swaar kruisers <br> 2 ligte kruisers <br> 24 torpedojaers <br> 199 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 87 [[A6M Zero]]s, 68 [[Aichi D3A]] dive bombers, 57 [[Nakajima B5N]] torpedo bombers, and one [[Yokosuka D4Y]] command and control aircraft.</ref>
| casualties1 = 266 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 401; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 456. Breakdown of deaths: ''Hornet'' 118, ''Enterprise'' 44, ''Smith'' 57, ''Porter'' 15, ''Pensacola'' 3, ''South Dakota'' 2, ''Morris'' 1, and 22 aircrew. Four U.S. aircrew members were captured by the Japanese. Total U.S. aircraft losses included 32 Wildcats, 31 SBDs, and 18 TBFs.</ref> <br> [[USS Hornet (CV-8)|1 vliegdekskip gekelder]] <br> 1 torpedojaer gekelder <br> 1 vliegdekskip beskadig <br> 1 slagskip beskadig <br> 1 ligte kruiser beskadig <br> 2 torpedojaers beskadig <br> 81 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 22 sterftes, 4 gevang
| casualties2 = 400–500 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 400–401; Peattie, pp. 180, 339; and Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 454. Japanese deaths from damage to ''Zuihō'' aren't known. Known Japanese deaths are: 60 on ''Shōkaku'', 190 on ''Chikuma'', seven on ''Teruzuki'', and 148 aircrew. Total Japanese aircraft losses included 27 [[Mitsubishi A6M Zero]]s, 40 [[dive bomber]]s, 29 [[torpedo bomber]]s, and 1 [[Yokosuka D4Y]]. The aircrew losses included 55 from ''Shōkaku'', 57 from ''Zuikaku'', 9 from ''Zuihō'', and 27 from ''Junyō''.</ref> <br> 1 vliegdekskip swaar beskadig <br> 1 ligte kruiser swaar beskadig <br> 1 swaar kruiser beskadig <br> 1 torpedojaer beskadig <br> 99 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 148 sterftes
| campaignbox = {{Campaignbox Guadalcanal}} <br> {{Campaignbox Solomons}}
}}
Die '''Slag van die Santa Cruz-eilande''' wat tussen 25 en 27 Oktober 1942 plaasgevind het, was die vierde vliegdekskipgeveg van die Stille Oseaan-veldtog tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Dit was ook die vierde groot vlootbotsing tussen die [[Amerikaanse Vloot]] en die [[Japannese Keiserlike Vloot]] tydens die langdurige en strategies belangrike [[Slag van Guadalcanal|Guadalcanal-veldtog]]. Soos in die slae van die [[Slag van die Koraalsee|Koraalsee]], [[Slag van Midway|Midway]] en die Oostelike [[Salomonseilande]], was die skepe van die twee teenstanders selde in mekaar se sig of binne skootafstand van mekaar. In plaas daarvan is byna alle aanvalle deur albei kante uitgevoer deur vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe of landbasisse gelanseer is.
In 'n poging om die Geallieerde magte van Guadalcanal en nabygeleë eilande te verdryf en 'n einde te bring aan die dooiepunt wat sedert September 1942 bestaan het, het die Keiserlike Japannese Leër 'n groot grondoffensief op Guadalcanal vir 20–25 Oktober 1942 beplan. Ter ondersteuning van hierdie offensief, en met die hoop om met Geallieerde vlootmagte slaags te raak, het Japannese vliegdekskepe en ander groot oorlogskepe na 'n posisie naby die suidelike Salomonseilande beweeg. Vanuit hierdie ligging het die Japannese vlootmagte gehoop om enige Geallieerde (hoofsaaklik VSA) vlootmagte, veral vliegdekskipmagte, wat op die grondoffensief gereageer het, aan te val en beslissend te verslaan. Geallieerde vlootmagte het ook gehoop om die Japannese vlootmagte in die geveg te ontmoet, met dieselfde doelwitte om die dooiepunt te verbreek en hul teenstander beslissend te verslaan.
Die Japannese grondoffensief op Guadalcanal was aan die gang met die Slag om Henderson-veld terwyl die vlootoorlogskepe en vliegtuie van die twee teenstanders mekaar op die oggend van 26 Oktober 1942, net noord van die Santa Cruz-eilande, gekonfronteer het. Na 'n uitruil van lugaanvalle deur vliegdekskepe het Geallieerde oppervlakteskepe van die slagveld teruggetrek met die vliegdekskip [[USS Hornet (CV-8)|USS Hornet]] gekelder, en 'n ander vliegdekskip, [[USS Enterprise]], swaar beskadig. Die deelnemende Japannese vliegdekmagte het ook teruggetrek weens skade aan twee vliegdekskepe, swaar vliegtuigverliese en die Japannese leër se mislukking om Henderson-veld te verower.
Santa Cruz was 'n taktiese oorwinning vir die Japannese, beide wat tonnemaat en beheer oor die see rondom Guadalcanal betref. Die verlies van talle onvervangbare, ervare Japannese lugbemannings het egter op die lang termyn 'n strategiese voordeel vir die Geallieerdes geblyk te wees; die Geallieerdes se verliese aan lugbemannings tydens die geveg was relatief laag en is vinnig aangevul. Die Japannese het op 'n groter, beslissende oorwinning gehoop, en dit ook nodig gehad. Die feit dat die vlootgeveg gewen is net nadat die landgeveg verloor is, het beteken dat die geleentheid om hul oorwinning in die geveg uit te buit, reeds verby was.
== Agtergrond ==
Op 8 Augustus 1942 het Geallieerde magte, hoofsaaklik uit die Verenigde State, geland op Guadalcanal, Tulagi en die Florida-eilande in die Salomonseilande, wat destyds deur Japan beset was. Die landings op die eilande was daarop gemik om te verhoed dat die Japannese dit as basisse gebruik om die toevoerroetes tussen die VSA en Australië te bedreig. Verder moes die eilande beveilig word as vertrekpunte vir 'n veldtog wat ten doel gehad het om uiteindelik die groot Japannese basis by Rabaul te neutraliseer, terwyl dit terselfdertyd die Geallieerdes se veldtog in [[Nieu-Guinee]] sou ondersteun. Hierdie landings het die begin gemerk van die veldtog op Guadalcanal, wat ses maande sou duur.<ref>Hogue, ''Pearl Harbor to Guadalcanal'', pp. 235–236.</ref>
Ná die Slag van die Oostelike Solomoneilande op 24–25 Augustus, waarin die vliegdekskip USS Enterprise swaar beskadig en gedwing is om na [[Pearl Harbor]], Hawaii, te vaar, vir 'n maand van omvangryke herstelwerk, het drie Amerikaanse taakmagte met vliegdekskepe in die Suid-Stille Oseaan-gebied agtergebly. Die taakmagte was gesentreer rondom die vlootvliegdekskepe [[USS Wasp (CV-7)|USS Wasp]], [[USS Saratoga (CV-3)|Saratoga]] en Hornet, tesame met hul onderskeie luggroepe en ondersteunende oppervlakoorlogskepe, insluitend slagskepe, [[kruiser]]s en [[torpedojaer]]s, en was hoofsaaklik gestasioneer tussen die Salomonseilande en die eilande van die Nuwe Hebrides ([[Vanuatu]]). In hierdie operasionele gebied was die vliegdekskepe belas met die beveiliging van die kommunikasielyn tussen die vernaamste Geallieerde basisse in [[Nieu-Kaledonië]] en Espiritu Santo; die ondersteuning van Geallieerde grondmagte op Guadalcanal en Tulagi teen enige Japannese teenaanvalle; die dekking van die beweging van voorradeskepe na Guadalcanal; en die aanval op en vernietiging van enige Japannese oorlogskepe, veral vliegdekskepe, wat binne bereik gekom het.<ref>Hammel, ''Carrier Clash'', p. 106.</ref> Die seegebied waarin die Amerikaanse vliegdekskip-taakmagte geopereer het, is deur Amerikaanse magte ''torpedo kruising''<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 335.</ref> genoem, vanweë die hoë konsentrasie Japannese duikbote in die gebied.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 6–7.</ref>
[[Lêer:USS Wasp (CV-7) brennt.jpg|duimnael|USS Wasp brand nadat dit deur 'n torpedo getref is op 15 September]]
Op 31 Augustus is die USS Saratoga deur die Japannese duikboot I-26 met 'n torpedo getref en was dit vir drie maande buite aksie vir herstelwerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 10–12.</ref><ref>After this incident the then U.S. carrier task force commander [[Frank Jack Fletcher]] was relieved of his command and reassigned to shore duty for the remainder of the war. Frank, ''Guadalcanal'', pp. 204–205</ref>
Op 15 September is die USS Wasp getref deur drie torpedo's wat deur die Japannese duikboot I-19 afgevuur is terwyl dit 'n groot versterkings- en hervoorraadkonvooi na Guadalcanal ondersteun het en amper die Japannese vliegdekskepe Shōkaku en Zuikaku aangeval het, wat onttrek het net voordat die twee teenstanders binne bereik van mekaar se vliegtuie gekom het. Met kragonderbrekings weens torpedoskade kon die Wasp se skadebeheerspanne nie die daaropvolgende groot brande beheer nie, en sy is verlaat en self tot sink gebring.<ref>Evans, ''Japanese Navy'', pp. 179–180; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 24–41.
The battleship {{USS|North Carolina|BB-55|2}} and destroyer {{USS|O'Brien|DD-415|2}} were also hit by torpedoes during the same attack. ''O'Brien'' later sank as a result of the torpedo damage, and ''North Carolina'' was under repair at Pearl Harbor until 16 November 1942.</ref>
Alhoewel die VSA nou slegs een operasionele vliegdekskip, die USS Hornet, in die Suid-Stille Oseaan gehad het, het die Geallieerdes steeds lugoorheersing oor die suidelike Salomonseilande behou danksy hul vliegtuie wat by Henderson Field op Guadalcanal gestasioneer was. Snags egter, wanneer vliegtuie nie doeltreffend kon opereer nie, kon die Japannese hul skepe byna na willekeur rondom Guadalcanal laat beweeg. Gevolglik het 'n dooiepunt in die stryd om Guadalcanal ontstaan: die Geallieerdes het bedags voorrade en versterkings na Guadalcanal gebring, terwyl die Japannese snags dieselfde gedoen het met oorlogskepe, wat deur die Geallieerdes die "Tokyo Express" genoem is. Geen van die twee kante kon egter genoeg troepe op die eiland land om 'n beslissende voordeel te behaal nie. Teen middel Oktober het beide kante ongeveer 'n gelyke aantal troepe op die eiland gehad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 19–21, 84–85.</ref> Die dooiepunt is kortstondig onderbreek deur twee vlootaksies waarby groot skepe betrokke was. In die nag van 11–12 Oktober het 'n Amerikaanse vlootmag 'n Japannese vlootmag, wat op pad was om Henderson Field te bombardeer, onderskep en verslaan tydens die Slag van Kaap Esperance. Maar slegs twee nagte later het 'n Japannese mag, wat die slagskepe Haruna en Kongō ingesluit het, Henderson Field suksesvol gebombardeer; hulle het die meeste van die Amerikaanse vliegtuie daar vernietig en ernstige skade aan die vliegveld se fasiliteite aangerig.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 316–319.</ref>
[[Lêer:EnterpriseWildcat.jpg|duimnael|[[Grumman F4F Wildcat]] op die Enterprise terwyl die skip op 24 Oktober lugoperasies uitvoer]]
Die VSA het twee stappe gedoen om die dooiepunt in die stryd om Guadalcanal te probeer verbreek. Eerstens is herstelwerk aan die USS Enterprise bespoedig sodat sy so gou moontlik na die Suid-Stille Oseaan kon terugkeer. Op 10 Oktober het die USS Enterprise haar nuwe luggroep (Luggroep 10) ontvang, en op 16 Oktober het sy uit Pearl Harbor vertrek. Op 23 Oktober<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 154–155.</ref> het sy in die Suid-Stille Oseaan aangekom en op 24 Oktober, 273 seemyl (506 km) noordoos van Espiritu Santo, by die USS Hornet en die res van die Geallieerde vlootmagte in die Suid-Stille Oseaan aangesluit.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 145.</ref>
Tweedens het admiraal [[Chester W. Nimitz|Chester Nimitz]], die Geallieerde opperbevelhebber van die Stille Oseaan-magte, op 18 Oktober vise-admiraal Robert L. Ghormley deur vise-admiraal William Halsey jr. vervang as bevelvoerder van die Suid-Stille Oseaan-gebied; in hierdie posisie het hy bevel gevoer oor die Geallieerde magte wat by die veldtog in die Salomonseilande betrokke was.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 134.</ref>
Nimitz was van mening dat Ghormley te eng van visie en pessimisties geword het om die Geallieerde magte doeltreffend te lei in die stryd om Guadalcanal. Halsey is na bewering regoor die Amerikaanse vloot gerespekteer as 'n "vegter".<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 334.</ref> Met die aanvaarding van die bevel het Halsey onmiddellik begin om planne te maak om die Japannese vlootmagte in 'n geveg in te lok; hy het aan Nimitz geskryf: "Ek moes feitlik onmiddellik begin terugslaan."<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 150.</ref>
Die Japannese Gekombineerde Vloot het ook gepoog om Geallieerde vlootmagte te betrek in wat gehoop is om 'n beslissende geveg te wees. Twee vloot vliegdekskepe, Hiyō en Jun'yō, sowel as die ligte vliegdekskip Zuihō, het vroeg in Oktober by die hoof Japannese vlootbasis by Truk Atoll aangekom en by Shōkaku en Zuikaku aangesluit. Met vyf vliegdekskepe wat volledig toegerus was met luggroepe, plus hul talle slagskepe, kruisers en torpedojaers, was die Japannese Gekombineerde Vloot, onder leiding van Admiraal Isoroku Yamamoto, vol vertroue dat dit die nederlaag by die Slag van Midway kon vergoed.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 146–149.</ref> Afgesien van 'n paar lugaanvalle op Henderson Field in Oktober, het die Japannese vliegdekskepe en hul ondersteunende oorlogskepe in die noordwestelike gebied van die Salomonseilande gebly, buite die stryd om Guadalcanal, terwyl hulle op 'n geleentheid gewag het om nader te beweeg en die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val. Met die Japannese leër se volgende beplande groot grondaanval op Geallieerde magte op Guadalcanal wat vir 20 Oktober vasgestel is, het Yamamoto se oorlogskepe na die suidelike Salomonseilande begin beweeg om die offensief te ondersteun en gereed te wees om enige vyandelike skepe, veral vliegdekskepe, wat sou naderkom om die Geallieerde verdediging op Guadalcanal te ondersteun, aan te val.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', pp. 124–125. According to Hara, the Japanese believed that U.S. Navy forces were likely to be in the Solomon Islands area because they had read a report from the [[United Press]] dated 20 October that stated that the United States Navy was preparing for a major sea and air battle in the South Pacific.</ref>
== Aanvang ==
Op of omstreeks 11 Oktober het 'n groot Japannese mag, bestaande uit vliegdekskepe, slagskepe en hul begeleidingsvaartuie, uit Truk vertrek vir 'n verlengde operasie ter ondersteuning van 'n offensief op Guadalcanal in Oktober. Op dieselfde dag het 'n groot konvooi met versterkings Guadalcanal bereik, maar 'n mag van swaar kruisers wat ondersteuning moes bied, is verhoed om Henderson Field te bombardeer en het omgedraai in wat bekend geword het as die Slag van Kaap Esperance. Daarna het drie bombardemente gevolg wat tussen 13 Oktober en 16 Oktober deur slagskepe en swaar kruisers uitgevoer is (die swaarste vlootaanval op die vliegveld tydens die veldtog); die eerste en derde hiervan is uitgevoer deur vaartuie wat van vise-admiraal Nobutake Kondō se voorhoedemag afgesonder is. Vanaf middernag op 14 Oktober het nog 'n konvooi, bestaande uit vier vragskepe, die grootste deel van sy vrag afgelaai, insluitend tenks en swaar artillerie.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/Azumasan_t.htm|title=Japanese Transports|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Op 15 Oktober is die torpedojaer Meredith, terwyl dit die sleepboot Vireo, wat 'n voorraadbarg gesleep het, begelei het, deur vliegtuie van die Zuikaku en Shokaku opgemerk en gekelder. Op 17 Oktober het die Hiyō en Jun'yō 'n aanvalsmag gestuur om vervoerskepe naby Lunga Point aan te val, maar hulle het geen skade aangerig nie.<ref name="auto">{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/hiyo.htm|title=Imperial lattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die groot aantal oorlogskepe sou in die waters rondom Guadalcanal bly totdat die gevegte in die Slag van die Santa Cruz-eilande beëindig was, en het aan die einde van Oktober na Truk teruggekeer.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/shokaku.htm|title=Imperial Flattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die vliegdekskip Hiyō, wat onlangs in diens gestel is, was oorspronklik deel van die vloot, maar ’n brand in sy masjienkamer op 21 Oktober het hom genoodsaak om na Truk terug te keer vir herstelwerk.<ref name="auto"/> Op 25 Oktober het 6 bomwerpers en 12 vegvliegtuie van die Jun'yo Henderson-vliegveld aangeval, maar min skade aangerig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
Van 20 tot 25 Oktober het Japannese grondmagte op Guadalcanal probeer om Henderson Field in te neem tydens die Slag om Henderson Field, deur middel van 'n groot aanval op die Amerikaanse verdedigers. Die aanval is afgeslaan, met swaar verliese aan die Japannese kant.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 95–97.</ref> Foutiewelik oortuig dat die Japannese leërmagte Henderson Field ingeneem het, het die Japannese op die oggend van 25 Oktober oorlogskepe vanaf die Shortland-eilande na Guadalcanal gestuur om hul grondmagte op die eiland te ondersteun. Amerikaanse vliegtuie van Henderson Field het die konvooi deur die loop van die dag aangeval; hulle het die ligte kruiser Yura tot sink gebring (met hulp van [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17-vliegtuie]] vanaf Espiritu Santo) en die torpedojaer Akizuki beskadig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
[[Lêer:SantaCruzChart2.jpg|duimnael|Kaart van die Slag van die Santa Cruz-eilande, 26 Oktober 1942. Rooi lyne verteenwoordig Japannese oorlogskipmagte en swart lyne verteenwoordig Amerikaanse vliegdekskipmagte. Genommerde geel kolle verteenwoordig belangrike aksies in die geveg.]]
Ten spyte van die mislukking van die Japannese grondoffensief en die verlies van die Yura, het die res van die Gesamentlike Vloot op 25 Oktober voortgegaan om naby die suidelike Salomonseilande te maneuvreer, in die hoop om die Geallieerde vlootmagte in 'n geveg te betrek. Die Japannese vlootmagte het nou uit vier vliegdekskepe bestaan (twee groot, een medium en een ligte een), die Hiyō het vertrek weens 'n toevallige brand in sy enjinkamer, met 'n gesamentlike vliegtuigsterkte wat ongeveer gelykstaande was aan dié van drie vliegdekskepe van die Shokaku-klas.
Die Japannese vlootmagte was in drie groepe verdeel: die voorhoedemag, bestaande uit die Jun'yō, vier swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van Kondō aan boord van die swaar kruiser Atago, met 'n ondersteuningsgroep bestaande uit twee slagskepe en twee torpedojaers onder bevel van skout-admiraal Takeo Kurita; die hoofmag bestaande uit die Shōkaku, Zuikaku en Zuihō, plus een swaar kruiser en agt torpedojaers, onder bevel van vise-admiraal Chūichi Nagumo aan boord van die Shōkaku en die agterhoedemag bestaande uit twee slagskepe, drie swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van skout-admiraal Hiroaki Abe aan boord van die slagskip Hiei. Benewens sy bevel oor die voorhoedemag, het Kondō ook opgetree as die bevelvoerder van al drie magte.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 374–375.</ref>
Aan die Amerikaanse kant het die taakgroepe van die Hornet en Enterprise (onder bevel van skout-admiraal Thomas Kinkaid) op 25 Oktober na die noorde van die Santa Cruz-eilande beweeg, op soek na die Japannese vlootmagte. Die Amerikaanse oorlogskepe was ontplooi as twee vliegdekskipgroepe, wat ongeveer 10 seemyl (19 km) van mekaar geskei was. 'n Amerikaanse [[Consolidated PBY Catalina|PBY Catalina-verkenningswatervliegtuig]], gestasioneer op die Santa Cruz-eilande, het om 11:03 die vliegdekskepe van die Japannese hoofmag opgespoor. Die Japannese vliegdekskepe was egter ongeveer 355 seemyl (657 km) van die Amerikaanse mag af, net buite die reikafstand van vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe opereer. Kinkaid, wat gehoop het om die afstand te verklein ten einde daardie dag aan te val, het op volspoed na die Japannese vliegdekskepe gestoom en om 14:25 'n aanvalsmag van 23 vliegtuie gelanseer. Die Japannese, wat geweet het dat hulle deur Amerikaanse vliegtuie opgemerk is, maar nie geweet het waar die Amerikaanse vliegdekskepe was nie, het na die noorde gedraai om buite bereik van die Amerikaanse vliegdekskipvliegtuie te bly.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 127.</ref> Die Amerikaanse aanvalsmag het na hulle ondeskeie vliegdekskepe teruggekeer sonder om die Japannese oorlogskepe te vind.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 163–174.</ref>
== Die Slag ==
=== Vliegdekskip aksie op 26 Oktober: eerste aanvalle ===
Om 02:50 op 26 Oktober het die Japannese vlootmagte omgedraai en die vlootmagte van die twee teenstanders het die afstand tussen hulle verklein totdat hulle teen 05:00 slegs 200 seemyl (370 km) van mekaar af was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 186.</ref> Albei kante het verkenningsvliegtuie uitgestuur en hul oorblywende vliegtuie gereed gemaak om aan te val sodra die ander kant se skepe opgespoor is. Hoewel 'n Catalina, toegerus met [[radar]], die Japannese vliegdekskepe om 03:10 opgemerk het, het die verslag Kinkaid eers om 05:12 bereik. Dus, omdat hy geglo het dat die Japannese skepe waarskynlik gedurende die tussenliggende twee uur van posisie verander het, het hy besluit om nie 'n aanvalsmag te stuur nie totdat hy meer juiste inligting oor die posisie van die Japannese skepe ontvang het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 381.</ref>
[[Lêer:Aircraft prepare to launch from Japanese carrier Shōkaku during Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (80-G-176150).jpg|duimnael|Japannese vegvliegtuie en duikbomwerpers op die Shōkaku maak gereed om op te styg vir 'n aanval op Amerikaanse vliegdekskipmagte.]]
Om 06:45 het 'n Amerikaanse verkenningsvliegtuig die vliegdekskepe van Nagumo se hoofmag opgemerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 187.</ref> Om 06:58 het 'n Japannese verkenningsvliegtuig die ligging van Hornet se taakmag gerapporteer.<ref name="Frank">Frank, ''Guadalcanal'', p. 382.</ref> Albei kante het gehaas om eerste die ander aan te val. Die Japannese het eerste daarin geslaag om hul aanvalsmag te laat vertrek; teen 07:40 was 64 vliegtuie, bestaande uit 21 Aichi D3A2 Val-duikbomwerpers, 20 Nakajima B5N2 Kate-torpedobomwerpers, 21 Mitsubishi A6M3 Zero-vegvliegtuie en 2 Nakajima B5N2-verkenningsvliegtuie, op pad na die Hornet.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 191–192.</ref> Hierdie eerste aanval is gelei deur luitenant-kommandeur Shigeharu Murata, terwyl die dekking deur vegvliegtuie gelei is deur die luitenante Ayao Shirane en Saneyasu Hidaka. Ook om 07:40 het twee Amerikaanse SBD-3 Dauntless-verkenningsvliegtuie, wat gereageer het op die vroeëre waarneming van die Japannese vliegdekskepe, opgedaag en 'n duikaanval op die Zuihō uitgevoer. Terwyl die Japannese gevegslugpatrollie besig was om ander Amerikaanse verkenningsvliegtuie weg te hou, kon die twee Amerikaanse vliegtuie die Zuihō met albei hul 500-pond-bomme tref; dit het swaar skade aangerig en verseker dat vliegtuie nie meer op die vliegdekskip se dek kon land nie.<ref name="Frank"/>
Intussen het Kondo vir Abe se agterhoedemag beveel om vinniger te gaan in 'n poging om die Amerikaanse oorlogskepe te onderskep en aan te val. Kondo het ook sy eie voorhoedemag teen volle spoed vorentoe laat beweeg, sodat die Jun'yō se vliegtuie aan die aanvalle op die Amerikaanse skepe kon deelneem. Om 08:10 het die Shōkaku 'n tweede golf aanvalsvliegtuie gelanseer, bestaande uit 19 duikbomwerpers en vyf Zero-vegvliegtuie, en om 08:40 het die Zuikaku 16 torpedobomwerpers en vier Zero-vegvliegtuie gelanseer. Die tweede aanvalsgroep is gelei deur luitenant-kommandeur Mamoru Seki, terwyl die vegvliegtuigdekking deur luitenant Hideki Shingo gelei is. Teen 09:10 was daar dus meer as 100 Japannese vliegtuie op pad om die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 383.</ref>
Die Amerikaanse aanvalsvliegtuie was ongeveer 20 minute agter die Japannese. Omdat hulle van mening was dat 'n vinnige aanval belangriker is as 'n massiewe aanval, en omdat hulle nie genoeg brandstof gehad het om tyd te spandeer aan formasievorming voor die aanval nie, het die Amerikaanse vliegtuie in klein groepe na die Japannese skepe beweeg, in plaas daarvan om in een groot aanvalsmag saam te smelt. Die eerste groep, bestaande uit 15 [[Douglas SBD Dauntless]]-duikbomwerpers, 6 [[Grumman TBF Avenger]]-torpedobomwerpers en agt [[Grumman F4F Wildcat]]-vegvliegtuie, onder bevel van luitenant-kommandeur William J. "Gus" Widhelm van die Hornet, was teen ongeveer 08:00 in die lug. 'n Tweede groep, bestaande uit drie SBD's, nege TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en agt Wildcats van die Enterprise, onder bevel van luitenant-kommandeur John A. Collett, het teen 08:10 vertrek. 'n Derde groep, bestaande uit nege SBD's, tien TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en sewe F4F's van die Hornet, was teen 08:20 op pad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 198–199.</ref>
Om 08:40 het die opponerende lugaanvalformasies binne sig van mekaar verbybeweeg. Luitenant Hidaka se nege Zuihō-Zeros het die Enterprise-groep verras en aangeval deur vanuit die rigting van die [[son]] op die klimmende vliegtuie toe te sak. In die daaropvolgende geveg is vier Zeros, drie Wildcats en twee TBF's, insluitend dié van Collett, afgeskiet, terwyl nog twee TBF's en 'n Wildcat weens ernstige skade gedwing is om na die Enterprise terug te keer.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 384–385. Only the Wildcat was safely recovered.</ref> Die oorblywende ''Zuihō''-Zeros, wie se ammunisie uitgeput was, het aan die geveg onttrek.
[[Lêer:Shokaku Santa Cruz fire.jpg|duimnael|Die bemanning van Shōkaku bestry vure op die vliegdek na die Amerikaanse aanval]]
Om 08:50 het die voorste Amerikaanse aanvalsformasie van die Hornet vier skepe van Abe se voorhoedemag opgemerk. Die Amerikaanse vliegtuie het voortgegaan, die Japannese vliegdekskepe gewaar en voorbereidings getref om aan te val. Drie Zero-vliegtuie van die Zuihō het die formasie se Wildcats aangeval en hulle sodoende weggelok van die bomwerpers wat hulle moes beskerm. Gevolglik het die duikbomwerpers in die eerste groep hul aanvalle sonder die beskerming van vegvliegtuie geloods. Twaalf Zero-vliegtuie van die Japannese vliegdekskip het die SBD-formasie aangeval, twee neergeskiet (insluitend dié van Widhelm, het hy dit oorleef) en nog twee gedwing om hul aanval te staak. Die oorblywende 11 SBD's het om 09:27 met hul duikaanvalle op die Shōkaku begin; hulle het die skip met drie tot ses bomme getref, die vliegdek vernietig en ernstige skade aan die skip se binnekant aangerig. Die laaste SBD van die 11 het Shōkaku uit sig verloor en in plaas daarvan sy bom naby die Japannese torpedojaer Teruzuki laat val, wat geringe skade veroorsaak het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 213–223.</ref> Die ses TBF's in die eerste aanvalsmag, wat van hul aanvalsgroep geskei geraak het, het nie die Japannese vliegdekskepe gevind nie en het uiteindelik na die Hornet teruggedraai. Op die pad terug het hulle die Japannese swaar kruiser Tone aangeval, maar al hul torpedo's het die kruiser gemis.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 387–388.</ref>
[[Lêer:Japanese cruiser Chikuma under air attack during the Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (NH 82404).jpg|duimnael|Chikuma word aangeval op 26 Oktober. Rook styg op uit die middel van die skip, waar 'n 450 kg-bom die brug vol getref het.]]
Die TBF's van die tweede Amerikaanse aanvalsformasie vanaf die Enterprise kon nie die Japannese vliegdekskepe opspoor nie en het in plaas daarvan die Japannese swaar kruiser Suzuya, deel van Abe se voorhoede, aangeval, maar geen skade aangerig nie. Omstreeks dieselfde tyd het nege SBD's van die derde Amerikaanse aanvalsformasie, afkomstig van die Hornet, Abe se skepe opgespoor en die Japannese swaar kruiser Chikuma aangeval; hulle het die skip met twee 450 kg-bomme getref en groot skade aangerig. Die drie SBD's van die Enterprise het toe ook opgedaag en ook die Chikuma aangeval; hulle het verdere skade aangerig met een bomtreffer en twee bomme wat net-net gemis het. Uiteindelik het die nege TBF's van die derde aanvalsgroep opgedaag en die rokende Chikuma aangeval, waarby hulle nog een voltreffer behaal het. Chikuma, begelei deur twee torpedojaers, het uit die geveg onttrek en koers gekies na Truk vir herstelwerk.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 132; and Parshall, ''The Imperial Japanese Navy Page''. ''Chikuma'' was under repair at Truk and later [[Kure]], Japan, until January 1943.</ref>
Die Amerikaanse vliegdekskipmagte het om 08:30 berig ontvang van hul aanvalsvliegtuie wat op pad was na die Japannese skepe, dat Japannese aanvalsvliegtuie in hul rigting op pad was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 235.</ref> Om 08:52 het die bevelvoerder van die Japannese aanvalsmag die Hornet-taakmag opgemerk, die Enterprise-taakmag was deur 'n reënbui verberg, en sy vliegtuie vir 'n aanval ontplooi. Om 08:55 het die Amerikaanse vliegdekskepe die naderende Japannese vliegtuie op radar bespeur, ongeveer 35 seemyl (65 km) daarvandaan, en begin om die 37 Wildcat-vliegtuie van hul gevegslugpatrollie na die inkomende Japannese vliegtuie te lei. Ongelukkig het kommunikasieprobleme, foute deur die Amerikaanse vegvliegtuigbeheerbeamptes en primitiewe beheerprosedures egter verhoed dat enige van die Wildcats, op 'n paar na, met die Japannese vliegtuie slaags raak voordat laasgenoemdes hul aanvalle op die Hornet begin het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 235–239.</ref> Alhoewel die Amerikaanse gevegs-lugpatrollie, insluitend die vegvlieënier Swede Vejtasa, daarin geslaag het om verskeie duikbomwerpers af te skiet of te beskadig (die formasieleier, luitenant Sadamu Takahashi, moes weens die skade uit die duikvlug onttrek<ref>Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 388.</ref>), het die meeste van die Japannese vliegtuie hul aanvalle begin sonder dat hulle noemenswaardig deur Amerikaanse vegvliegtuie gehinder is.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 385.</ref>
{{Multibeeld
| wydte = 220
| voetskrif = Multibeeldonderskrif
| beeld1 = Japanese aircraft attack USS Hornet (CV-8) during the Battle of the Santa Cruz Islands on 26 October 1942 (80-G-33947).jpg
| alt1 =
| onderskrif1 = ’n Beskadigde Japannese duikbomwerper (links bo) duik om 09:14 in die rigting van die ''Hornet'' ...
| beeld2 = ’n Beskadigde Japannese duikbomwerper (links bo) duik om 09:14 in die rigting van die ''Hornet'' ...
| alt2 =
| onderskrif2 = ... en sekondes later tref dit die draer.
}}
Om 09:09 het die lugafweergeskut van die Hornet en haar begeleidende oorlogskepe begin vuur, terwyl die 20 ongeskonde Japannese torpedovliegtuie en die oorblywende 16 duikbomwerpers hul aanvalle op die vliegdekskip begin het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 249–251. ''Hornet''{{'}}s screening ships included heavy cruisers {{USS|Northampton|CA-26|2}} and {{USS|Pensacola|CA-24|2}}, light cruisers {{USS|San Diego|CL-53|2}} and {{USS|Juneau|CL-52|2}}, and six destroyers.</ref> Om 09:12 het 'n duikbomwerper se 250 kg semi-pantserdoorborende skeepsbom presies die middel van die Hornet se vliegdek, teenoor die eilandstruktuur, getref; dit het deur drie dekke gedring voordat dit ontplof en 60 man gedood het.
== Verwysings ==
{{verwysings|3}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Tweede Wêreldoorlog]]
k75rrob8094iq6bupmj0u1oddl4wv2t
3379329
3379328
2026-11-20T19:37:36Z
Oesjaar
7467
/* Vliegdekskip aksie op 26 Oktober: eerste aanvalle */ Oesjaar, fokus!
3379329
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Militêre konflik-en
| conflict = Slag van die Santa Cruzeilande
| image = [[Lêer:USS Enterprise-Bat Santa Cruz.jpg|300px]]
| pushpin_map = Stille Oseaan
| pushpin_relief = 1
| coordinates = {{coord|-8|164|format=dms|display=it}}
| caption = {{USS|Enterprise|CV-6|6}} (middel links) en sy skepe wat hom beskerm gedurende die oorlog, 26 Oktober 1942
| part_of = die [[Slag van Guadalcanal]] van die [[Tweede Wêreldoorlog]]
| date = 25–{{start date and age|1942|10|27|df=y}}
| location = Off the [[Santa Cruz Islands]], Pacific Ocean
| result = Beide kante eis 'n oorwinning; sien [[#Nabetragting|Nabetragting]]
| combatant1 = {{vlagland|Verenigde State|1912}}
| combatant2 = {{vlagland|Japannese Keiserryk}}
| commander1 = {{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[William Halsey Jr.|William Halsey]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Thomas C. Kinkaid]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[George D. Murray|George Murray]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Charles P. Mason]]
| commander2 = {{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Nobutake Kondō]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Chūichi Nagumo]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Hiroaki Abe]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Kakuji Kakuta]]
| strength1 = 2 [[Vliegdekskip|vliegdekskep]]e <br> 1 [[slagskip]] <br> 3 swaar kruisers <br> 3 ligte kruisers <br> 14 [[torpedojaer]]s<br> 136 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 63 [[Grumman F4F Wildcat]]s, 47 [[Douglas SBD Dauntless]], en 26 [[Grumman TBF Avenger]]s. The "136" number doesn't include [[Boeing B-17 Flying Fortress]]es based at [[Espiritu Santo]] (who played a small part in the battle) or any seaplanes in the area.</ref>
| strength2 = 3 vliegdekskepe <br> 1 ligte kruiser <br> 4 slagskepe<ref>''Kongō'', ''Haruna'', ''Hiei'', ''Kirishima''. See {{cite web |url=http://www.navweaps.com/index_oob/OOB_WWII_Pacific/OOB_WWII_Santa-Cruz.htm |title=Order of Battle – Battle of the Santa Cruz Islands |access-date=21 September 2009}}</ref> <br> 8 swaar kruisers <br> 2 ligte kruisers <br> 24 torpedojaers <br> 199 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 87 [[A6M Zero]]s, 68 [[Aichi D3A]] dive bombers, 57 [[Nakajima B5N]] torpedo bombers, and one [[Yokosuka D4Y]] command and control aircraft.</ref>
| casualties1 = 266 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 401; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 456. Breakdown of deaths: ''Hornet'' 118, ''Enterprise'' 44, ''Smith'' 57, ''Porter'' 15, ''Pensacola'' 3, ''South Dakota'' 2, ''Morris'' 1, and 22 aircrew. Four U.S. aircrew members were captured by the Japanese. Total U.S. aircraft losses included 32 Wildcats, 31 SBDs, and 18 TBFs.</ref> <br> [[USS Hornet (CV-8)|1 vliegdekskip gekelder]] <br> 1 torpedojaer gekelder <br> 1 vliegdekskip beskadig <br> 1 slagskip beskadig <br> 1 ligte kruiser beskadig <br> 2 torpedojaers beskadig <br> 81 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 22 sterftes, 4 gevang
| casualties2 = 400–500 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 400–401; Peattie, pp. 180, 339; and Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 454. Japanese deaths from damage to ''Zuihō'' aren't known. Known Japanese deaths are: 60 on ''Shōkaku'', 190 on ''Chikuma'', seven on ''Teruzuki'', and 148 aircrew. Total Japanese aircraft losses included 27 [[Mitsubishi A6M Zero]]s, 40 [[dive bomber]]s, 29 [[torpedo bomber]]s, and 1 [[Yokosuka D4Y]]. The aircrew losses included 55 from ''Shōkaku'', 57 from ''Zuikaku'', 9 from ''Zuihō'', and 27 from ''Junyō''.</ref> <br> 1 vliegdekskip swaar beskadig <br> 1 ligte kruiser swaar beskadig <br> 1 swaar kruiser beskadig <br> 1 torpedojaer beskadig <br> 99 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 148 sterftes
| campaignbox = {{Campaignbox Guadalcanal}} <br> {{Campaignbox Solomons}}
}}
Die '''Slag van die Santa Cruz-eilande''' wat tussen 25 en 27 Oktober 1942 plaasgevind het, was die vierde vliegdekskipgeveg van die Stille Oseaan-veldtog tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Dit was ook die vierde groot vlootbotsing tussen die [[Amerikaanse Vloot]] en die [[Japannese Keiserlike Vloot]] tydens die langdurige en strategies belangrike [[Slag van Guadalcanal|Guadalcanal-veldtog]]. Soos in die slae van die [[Slag van die Koraalsee|Koraalsee]], [[Slag van Midway|Midway]] en die Oostelike [[Salomonseilande]], was die skepe van die twee teenstanders selde in mekaar se sig of binne skootafstand van mekaar. In plaas daarvan is byna alle aanvalle deur albei kante uitgevoer deur vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe of landbasisse gelanseer is.
In 'n poging om die Geallieerde magte van Guadalcanal en nabygeleë eilande te verdryf en 'n einde te bring aan die dooiepunt wat sedert September 1942 bestaan het, het die Keiserlike Japannese Leër 'n groot grondoffensief op Guadalcanal vir 20–25 Oktober 1942 beplan. Ter ondersteuning van hierdie offensief, en met die hoop om met Geallieerde vlootmagte slaags te raak, het Japannese vliegdekskepe en ander groot oorlogskepe na 'n posisie naby die suidelike Salomonseilande beweeg. Vanuit hierdie ligging het die Japannese vlootmagte gehoop om enige Geallieerde (hoofsaaklik VSA) vlootmagte, veral vliegdekskipmagte, wat op die grondoffensief gereageer het, aan te val en beslissend te verslaan. Geallieerde vlootmagte het ook gehoop om die Japannese vlootmagte in die geveg te ontmoet, met dieselfde doelwitte om die dooiepunt te verbreek en hul teenstander beslissend te verslaan.
Die Japannese grondoffensief op Guadalcanal was aan die gang met die Slag om Henderson-veld terwyl die vlootoorlogskepe en vliegtuie van die twee teenstanders mekaar op die oggend van 26 Oktober 1942, net noord van die Santa Cruz-eilande, gekonfronteer het. Na 'n uitruil van lugaanvalle deur vliegdekskepe het Geallieerde oppervlakteskepe van die slagveld teruggetrek met die vliegdekskip [[USS Hornet (CV-8)|USS Hornet]] gekelder, en 'n ander vliegdekskip, [[USS Enterprise]], swaar beskadig. Die deelnemende Japannese vliegdekmagte het ook teruggetrek weens skade aan twee vliegdekskepe, swaar vliegtuigverliese en die Japannese leër se mislukking om Henderson-veld te verower.
Santa Cruz was 'n taktiese oorwinning vir die Japannese, beide wat tonnemaat en beheer oor die see rondom Guadalcanal betref. Die verlies van talle onvervangbare, ervare Japannese lugbemannings het egter op die lang termyn 'n strategiese voordeel vir die Geallieerdes geblyk te wees; die Geallieerdes se verliese aan lugbemannings tydens die geveg was relatief laag en is vinnig aangevul. Die Japannese het op 'n groter, beslissende oorwinning gehoop, en dit ook nodig gehad. Die feit dat die vlootgeveg gewen is net nadat die landgeveg verloor is, het beteken dat die geleentheid om hul oorwinning in die geveg uit te buit, reeds verby was.
== Agtergrond ==
Op 8 Augustus 1942 het Geallieerde magte, hoofsaaklik uit die Verenigde State, geland op Guadalcanal, Tulagi en die Florida-eilande in die Salomonseilande, wat destyds deur Japan beset was. Die landings op die eilande was daarop gemik om te verhoed dat die Japannese dit as basisse gebruik om die toevoerroetes tussen die VSA en Australië te bedreig. Verder moes die eilande beveilig word as vertrekpunte vir 'n veldtog wat ten doel gehad het om uiteindelik die groot Japannese basis by Rabaul te neutraliseer, terwyl dit terselfdertyd die Geallieerdes se veldtog in [[Nieu-Guinee]] sou ondersteun. Hierdie landings het die begin gemerk van die veldtog op Guadalcanal, wat ses maande sou duur.<ref>Hogue, ''Pearl Harbor to Guadalcanal'', pp. 235–236.</ref>
Ná die Slag van die Oostelike Solomoneilande op 24–25 Augustus, waarin die vliegdekskip USS Enterprise swaar beskadig en gedwing is om na [[Pearl Harbor]], Hawaii, te vaar, vir 'n maand van omvangryke herstelwerk, het drie Amerikaanse taakmagte met vliegdekskepe in die Suid-Stille Oseaan-gebied agtergebly. Die taakmagte was gesentreer rondom die vlootvliegdekskepe [[USS Wasp (CV-7)|USS Wasp]], [[USS Saratoga (CV-3)|Saratoga]] en Hornet, tesame met hul onderskeie luggroepe en ondersteunende oppervlakoorlogskepe, insluitend slagskepe, [[kruiser]]s en [[torpedojaer]]s, en was hoofsaaklik gestasioneer tussen die Salomonseilande en die eilande van die Nuwe Hebrides ([[Vanuatu]]). In hierdie operasionele gebied was die vliegdekskepe belas met die beveiliging van die kommunikasielyn tussen die vernaamste Geallieerde basisse in [[Nieu-Kaledonië]] en Espiritu Santo; die ondersteuning van Geallieerde grondmagte op Guadalcanal en Tulagi teen enige Japannese teenaanvalle; die dekking van die beweging van voorradeskepe na Guadalcanal; en die aanval op en vernietiging van enige Japannese oorlogskepe, veral vliegdekskepe, wat binne bereik gekom het.<ref>Hammel, ''Carrier Clash'', p. 106.</ref> Die seegebied waarin die Amerikaanse vliegdekskip-taakmagte geopereer het, is deur Amerikaanse magte ''torpedo kruising''<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 335.</ref> genoem, vanweë die hoë konsentrasie Japannese duikbote in die gebied.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 6–7.</ref>
[[Lêer:USS Wasp (CV-7) brennt.jpg|duimnael|USS Wasp brand nadat dit deur 'n torpedo getref is op 15 September]]
Op 31 Augustus is die USS Saratoga deur die Japannese duikboot I-26 met 'n torpedo getref en was dit vir drie maande buite aksie vir herstelwerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 10–12.</ref><ref>After this incident the then U.S. carrier task force commander [[Frank Jack Fletcher]] was relieved of his command and reassigned to shore duty for the remainder of the war. Frank, ''Guadalcanal'', pp. 204–205</ref>
Op 15 September is die USS Wasp getref deur drie torpedo's wat deur die Japannese duikboot I-19 afgevuur is terwyl dit 'n groot versterkings- en hervoorraadkonvooi na Guadalcanal ondersteun het en amper die Japannese vliegdekskepe Shōkaku en Zuikaku aangeval het, wat onttrek het net voordat die twee teenstanders binne bereik van mekaar se vliegtuie gekom het. Met kragonderbrekings weens torpedoskade kon die Wasp se skadebeheerspanne nie die daaropvolgende groot brande beheer nie, en sy is verlaat en self tot sink gebring.<ref>Evans, ''Japanese Navy'', pp. 179–180; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 24–41.
The battleship {{USS|North Carolina|BB-55|2}} and destroyer {{USS|O'Brien|DD-415|2}} were also hit by torpedoes during the same attack. ''O'Brien'' later sank as a result of the torpedo damage, and ''North Carolina'' was under repair at Pearl Harbor until 16 November 1942.</ref>
Alhoewel die VSA nou slegs een operasionele vliegdekskip, die USS Hornet, in die Suid-Stille Oseaan gehad het, het die Geallieerdes steeds lugoorheersing oor die suidelike Salomonseilande behou danksy hul vliegtuie wat by Henderson Field op Guadalcanal gestasioneer was. Snags egter, wanneer vliegtuie nie doeltreffend kon opereer nie, kon die Japannese hul skepe byna na willekeur rondom Guadalcanal laat beweeg. Gevolglik het 'n dooiepunt in die stryd om Guadalcanal ontstaan: die Geallieerdes het bedags voorrade en versterkings na Guadalcanal gebring, terwyl die Japannese snags dieselfde gedoen het met oorlogskepe, wat deur die Geallieerdes die "Tokyo Express" genoem is. Geen van die twee kante kon egter genoeg troepe op die eiland land om 'n beslissende voordeel te behaal nie. Teen middel Oktober het beide kante ongeveer 'n gelyke aantal troepe op die eiland gehad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 19–21, 84–85.</ref> Die dooiepunt is kortstondig onderbreek deur twee vlootaksies waarby groot skepe betrokke was. In die nag van 11–12 Oktober het 'n Amerikaanse vlootmag 'n Japannese vlootmag, wat op pad was om Henderson Field te bombardeer, onderskep en verslaan tydens die Slag van Kaap Esperance. Maar slegs twee nagte later het 'n Japannese mag, wat die slagskepe Haruna en Kongō ingesluit het, Henderson Field suksesvol gebombardeer; hulle het die meeste van die Amerikaanse vliegtuie daar vernietig en ernstige skade aan die vliegveld se fasiliteite aangerig.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 316–319.</ref>
[[Lêer:EnterpriseWildcat.jpg|duimnael|[[Grumman F4F Wildcat]] op die Enterprise terwyl die skip op 24 Oktober lugoperasies uitvoer]]
Die VSA het twee stappe gedoen om die dooiepunt in die stryd om Guadalcanal te probeer verbreek. Eerstens is herstelwerk aan die USS Enterprise bespoedig sodat sy so gou moontlik na die Suid-Stille Oseaan kon terugkeer. Op 10 Oktober het die USS Enterprise haar nuwe luggroep (Luggroep 10) ontvang, en op 16 Oktober het sy uit Pearl Harbor vertrek. Op 23 Oktober<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 154–155.</ref> het sy in die Suid-Stille Oseaan aangekom en op 24 Oktober, 273 seemyl (506 km) noordoos van Espiritu Santo, by die USS Hornet en die res van die Geallieerde vlootmagte in die Suid-Stille Oseaan aangesluit.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 145.</ref>
Tweedens het admiraal [[Chester W. Nimitz|Chester Nimitz]], die Geallieerde opperbevelhebber van die Stille Oseaan-magte, op 18 Oktober vise-admiraal Robert L. Ghormley deur vise-admiraal William Halsey jr. vervang as bevelvoerder van die Suid-Stille Oseaan-gebied; in hierdie posisie het hy bevel gevoer oor die Geallieerde magte wat by die veldtog in die Salomonseilande betrokke was.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 134.</ref>
Nimitz was van mening dat Ghormley te eng van visie en pessimisties geword het om die Geallieerde magte doeltreffend te lei in die stryd om Guadalcanal. Halsey is na bewering regoor die Amerikaanse vloot gerespekteer as 'n "vegter".<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 334.</ref> Met die aanvaarding van die bevel het Halsey onmiddellik begin om planne te maak om die Japannese vlootmagte in 'n geveg in te lok; hy het aan Nimitz geskryf: "Ek moes feitlik onmiddellik begin terugslaan."<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 150.</ref>
Die Japannese Gekombineerde Vloot het ook gepoog om Geallieerde vlootmagte te betrek in wat gehoop is om 'n beslissende geveg te wees. Twee vloot vliegdekskepe, Hiyō en Jun'yō, sowel as die ligte vliegdekskip Zuihō, het vroeg in Oktober by die hoof Japannese vlootbasis by Truk Atoll aangekom en by Shōkaku en Zuikaku aangesluit. Met vyf vliegdekskepe wat volledig toegerus was met luggroepe, plus hul talle slagskepe, kruisers en torpedojaers, was die Japannese Gekombineerde Vloot, onder leiding van Admiraal Isoroku Yamamoto, vol vertroue dat dit die nederlaag by die Slag van Midway kon vergoed.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 146–149.</ref> Afgesien van 'n paar lugaanvalle op Henderson Field in Oktober, het die Japannese vliegdekskepe en hul ondersteunende oorlogskepe in die noordwestelike gebied van die Salomonseilande gebly, buite die stryd om Guadalcanal, terwyl hulle op 'n geleentheid gewag het om nader te beweeg en die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val. Met die Japannese leër se volgende beplande groot grondaanval op Geallieerde magte op Guadalcanal wat vir 20 Oktober vasgestel is, het Yamamoto se oorlogskepe na die suidelike Salomonseilande begin beweeg om die offensief te ondersteun en gereed te wees om enige vyandelike skepe, veral vliegdekskepe, wat sou naderkom om die Geallieerde verdediging op Guadalcanal te ondersteun, aan te val.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', pp. 124–125. According to Hara, the Japanese believed that U.S. Navy forces were likely to be in the Solomon Islands area because they had read a report from the [[United Press]] dated 20 October that stated that the United States Navy was preparing for a major sea and air battle in the South Pacific.</ref>
== Aanvang ==
Op of omstreeks 11 Oktober het 'n groot Japannese mag, bestaande uit vliegdekskepe, slagskepe en hul begeleidingsvaartuie, uit Truk vertrek vir 'n verlengde operasie ter ondersteuning van 'n offensief op Guadalcanal in Oktober. Op dieselfde dag het 'n groot konvooi met versterkings Guadalcanal bereik, maar 'n mag van swaar kruisers wat ondersteuning moes bied, is verhoed om Henderson Field te bombardeer en het omgedraai in wat bekend geword het as die Slag van Kaap Esperance. Daarna het drie bombardemente gevolg wat tussen 13 Oktober en 16 Oktober deur slagskepe en swaar kruisers uitgevoer is (die swaarste vlootaanval op die vliegveld tydens die veldtog); die eerste en derde hiervan is uitgevoer deur vaartuie wat van vise-admiraal Nobutake Kondō se voorhoedemag afgesonder is. Vanaf middernag op 14 Oktober het nog 'n konvooi, bestaande uit vier vragskepe, die grootste deel van sy vrag afgelaai, insluitend tenks en swaar artillerie.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/Azumasan_t.htm|title=Japanese Transports|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Op 15 Oktober is die torpedojaer Meredith, terwyl dit die sleepboot Vireo, wat 'n voorraadbarg gesleep het, begelei het, deur vliegtuie van die Zuikaku en Shokaku opgemerk en gekelder. Op 17 Oktober het die Hiyō en Jun'yō 'n aanvalsmag gestuur om vervoerskepe naby Lunga Point aan te val, maar hulle het geen skade aangerig nie.<ref name="auto">{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/hiyo.htm|title=Imperial lattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die groot aantal oorlogskepe sou in die waters rondom Guadalcanal bly totdat die gevegte in die Slag van die Santa Cruz-eilande beëindig was, en het aan die einde van Oktober na Truk teruggekeer.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/shokaku.htm|title=Imperial Flattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die vliegdekskip Hiyō, wat onlangs in diens gestel is, was oorspronklik deel van die vloot, maar ’n brand in sy masjienkamer op 21 Oktober het hom genoodsaak om na Truk terug te keer vir herstelwerk.<ref name="auto"/> Op 25 Oktober het 6 bomwerpers en 12 vegvliegtuie van die Jun'yo Henderson-vliegveld aangeval, maar min skade aangerig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
Van 20 tot 25 Oktober het Japannese grondmagte op Guadalcanal probeer om Henderson Field in te neem tydens die Slag om Henderson Field, deur middel van 'n groot aanval op die Amerikaanse verdedigers. Die aanval is afgeslaan, met swaar verliese aan die Japannese kant.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 95–97.</ref> Foutiewelik oortuig dat die Japannese leërmagte Henderson Field ingeneem het, het die Japannese op die oggend van 25 Oktober oorlogskepe vanaf die Shortland-eilande na Guadalcanal gestuur om hul grondmagte op die eiland te ondersteun. Amerikaanse vliegtuie van Henderson Field het die konvooi deur die loop van die dag aangeval; hulle het die ligte kruiser Yura tot sink gebring (met hulp van [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17-vliegtuie]] vanaf Espiritu Santo) en die torpedojaer Akizuki beskadig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
[[Lêer:SantaCruzChart2.jpg|duimnael|Kaart van die Slag van die Santa Cruz-eilande, 26 Oktober 1942. Rooi lyne verteenwoordig Japannese oorlogskipmagte en swart lyne verteenwoordig Amerikaanse vliegdekskipmagte. Genommerde geel kolle verteenwoordig belangrike aksies in die geveg.]]
Ten spyte van die mislukking van die Japannese grondoffensief en die verlies van die Yura, het die res van die Gesamentlike Vloot op 25 Oktober voortgegaan om naby die suidelike Salomonseilande te maneuvreer, in die hoop om die Geallieerde vlootmagte in 'n geveg te betrek. Die Japannese vlootmagte het nou uit vier vliegdekskepe bestaan (twee groot, een medium en een ligte een), die Hiyō het vertrek weens 'n toevallige brand in sy enjinkamer, met 'n gesamentlike vliegtuigsterkte wat ongeveer gelykstaande was aan dié van drie vliegdekskepe van die Shokaku-klas.
Die Japannese vlootmagte was in drie groepe verdeel: die voorhoedemag, bestaande uit die Jun'yō, vier swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van Kondō aan boord van die swaar kruiser Atago, met 'n ondersteuningsgroep bestaande uit twee slagskepe en twee torpedojaers onder bevel van skout-admiraal Takeo Kurita; die hoofmag bestaande uit die Shōkaku, Zuikaku en Zuihō, plus een swaar kruiser en agt torpedojaers, onder bevel van vise-admiraal Chūichi Nagumo aan boord van die Shōkaku en die agterhoedemag bestaande uit twee slagskepe, drie swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van skout-admiraal Hiroaki Abe aan boord van die slagskip Hiei. Benewens sy bevel oor die voorhoedemag, het Kondō ook opgetree as die bevelvoerder van al drie magte.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 374–375.</ref>
Aan die Amerikaanse kant het die taakgroepe van die Hornet en Enterprise (onder bevel van skout-admiraal Thomas Kinkaid) op 25 Oktober na die noorde van die Santa Cruz-eilande beweeg, op soek na die Japannese vlootmagte. Die Amerikaanse oorlogskepe was ontplooi as twee vliegdekskipgroepe, wat ongeveer 10 seemyl (19 km) van mekaar geskei was. 'n Amerikaanse [[Consolidated PBY Catalina|PBY Catalina-verkenningswatervliegtuig]], gestasioneer op die Santa Cruz-eilande, het om 11:03 die vliegdekskepe van die Japannese hoofmag opgespoor. Die Japannese vliegdekskepe was egter ongeveer 355 seemyl (657 km) van die Amerikaanse mag af, net buite die reikafstand van vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe opereer. Kinkaid, wat gehoop het om die afstand te verklein ten einde daardie dag aan te val, het op volspoed na die Japannese vliegdekskepe gestoom en om 14:25 'n aanvalsmag van 23 vliegtuie gelanseer. Die Japannese, wat geweet het dat hulle deur Amerikaanse vliegtuie opgemerk is, maar nie geweet het waar die Amerikaanse vliegdekskepe was nie, het na die noorde gedraai om buite bereik van die Amerikaanse vliegdekskipvliegtuie te bly.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 127.</ref> Die Amerikaanse aanvalsmag het na hulle ondeskeie vliegdekskepe teruggekeer sonder om die Japannese oorlogskepe te vind.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 163–174.</ref>
== Die Slag ==
=== Vliegdekskip aksie op 26 Oktober: eerste aanvalle ===
Om 02:50 op 26 Oktober het die Japannese vlootmagte omgedraai en die vlootmagte van die twee teenstanders het die afstand tussen hulle verklein totdat hulle teen 05:00 slegs 200 seemyl (370 km) van mekaar af was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 186.</ref> Albei kante het verkenningsvliegtuie uitgestuur en hul oorblywende vliegtuie gereed gemaak om aan te val sodra die ander kant se skepe opgespoor is. Hoewel 'n Catalina, toegerus met [[radar]], die Japannese vliegdekskepe om 03:10 opgemerk het, het die verslag Kinkaid eers om 05:12 bereik. Dus, omdat hy geglo het dat die Japannese skepe waarskynlik gedurende die tussenliggende twee uur van posisie verander het, het hy besluit om nie 'n aanvalsmag te stuur nie totdat hy meer juiste inligting oor die posisie van die Japannese skepe ontvang het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 381.</ref>
[[Lêer:Aircraft prepare to launch from Japanese carrier Shōkaku during Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (80-G-176150).jpg|duimnael|Japannese vegvliegtuie en duikbomwerpers op die Shōkaku maak gereed om op te styg vir 'n aanval op Amerikaanse vliegdekskipmagte.]]
Om 06:45 het 'n Amerikaanse verkenningsvliegtuig die vliegdekskepe van Nagumo se hoofmag opgemerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 187.</ref> Om 06:58 het 'n Japannese verkenningsvliegtuig die ligging van Hornet se taakmag gerapporteer.<ref name="Frank">Frank, ''Guadalcanal'', p. 382.</ref> Albei kante het gehaas om eerste die ander aan te val. Die Japannese het eerste daarin geslaag om hul aanvalsmag te laat vertrek; teen 07:40 was 64 vliegtuie, bestaande uit 21 Aichi D3A2 Val-duikbomwerpers, 20 Nakajima B5N2 Kate-torpedobomwerpers, 21 Mitsubishi A6M3 Zero-vegvliegtuie en 2 Nakajima B5N2-verkenningsvliegtuie, op pad na die Hornet.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 191–192.</ref> Hierdie eerste aanval is gelei deur luitenant-kommandeur Shigeharu Murata, terwyl die dekking deur vegvliegtuie gelei is deur die luitenante Ayao Shirane en Saneyasu Hidaka. Ook om 07:40 het twee Amerikaanse SBD-3 Dauntless-verkenningsvliegtuie, wat gereageer het op die vroeëre waarneming van die Japannese vliegdekskepe, opgedaag en 'n duikaanval op die Zuihō uitgevoer. Terwyl die Japannese gevegslugpatrollie besig was om ander Amerikaanse verkenningsvliegtuie weg te hou, kon die twee Amerikaanse vliegtuie die Zuihō met albei hul 500-pond-bomme tref; dit het swaar skade aangerig en verseker dat vliegtuie nie meer op die vliegdekskip se dek kon land nie.<ref name="Frank"/>
Intussen het Kondo vir Abe se agterhoedemag beveel om vinniger te gaan in 'n poging om die Amerikaanse oorlogskepe te onderskep en aan te val. Kondo het ook sy eie voorhoedemag teen volle spoed vorentoe laat beweeg, sodat die Jun'yō se vliegtuie aan die aanvalle op die Amerikaanse skepe kon deelneem. Om 08:10 het die Shōkaku 'n tweede golf aanvalsvliegtuie gelanseer, bestaande uit 19 duikbomwerpers en vyf Zero-vegvliegtuie, en om 08:40 het die Zuikaku 16 torpedobomwerpers en vier Zero-vegvliegtuie gelanseer. Die tweede aanvalsgroep is gelei deur luitenant-kommandeur Mamoru Seki, terwyl die vegvliegtuigdekking deur luitenant Hideki Shingo gelei is. Teen 09:10 was daar dus meer as 100 Japannese vliegtuie op pad om die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 383.</ref>
Die Amerikaanse aanvalsvliegtuie was ongeveer 20 minute agter die Japannese. Omdat hulle van mening was dat 'n vinnige aanval belangriker is as 'n massiewe aanval, en omdat hulle nie genoeg brandstof gehad het om tyd te spandeer aan formasievorming voor die aanval nie, het die Amerikaanse vliegtuie in klein groepe na die Japannese skepe beweeg, in plaas daarvan om in een groot aanvalsmag saam te smelt. Die eerste groep, bestaande uit 15 [[Douglas SBD Dauntless]]-duikbomwerpers, 6 [[Grumman TBF Avenger]]-torpedobomwerpers en agt [[Grumman F4F Wildcat]]-vegvliegtuie, onder bevel van luitenant-kommandeur William J. "Gus" Widhelm van die Hornet, was teen ongeveer 08:00 in die lug. 'n Tweede groep, bestaande uit drie SBD's, nege TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en agt Wildcats van die Enterprise, onder bevel van luitenant-kommandeur John A. Collett, het teen 08:10 vertrek. 'n Derde groep, bestaande uit nege SBD's, tien TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en sewe F4F's van die Hornet, was teen 08:20 op pad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 198–199.</ref>
Om 08:40 het die opponerende lugaanvalformasies binne sig van mekaar verbybeweeg. Luitenant Hidaka se nege Zuihō-Zeros het die Enterprise-groep verras en aangeval deur vanuit die rigting van die [[son]] op die klimmende vliegtuie toe te sak. In die daaropvolgende geveg is vier Zeros, drie Wildcats en twee TBF's, insluitend dié van Collett, afgeskiet, terwyl nog twee TBF's en 'n Wildcat weens ernstige skade gedwing is om na die Enterprise terug te keer.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 384–385. Only the Wildcat was safely recovered.</ref> Die oorblywende ''Zuihō''-Zeros, wie se ammunisie uitgeput was, het aan die geveg onttrek.
[[Lêer:Shokaku Santa Cruz fire.jpg|duimnael|Die bemanning van Shōkaku bestry vure op die vliegdek na die Amerikaanse aanval]]
Om 08:50 het die voorste Amerikaanse aanvalsformasie van die Hornet vier skepe van Abe se voorhoedemag opgemerk. Die Amerikaanse vliegtuie het voortgegaan, die Japannese vliegdekskepe gewaar en voorbereidings getref om aan te val. Drie Zero-vliegtuie van die Zuihō het die formasie se Wildcats aangeval en hulle sodoende weggelok van die bomwerpers wat hulle moes beskerm. Gevolglik het die duikbomwerpers in die eerste groep hul aanvalle sonder die beskerming van vegvliegtuie geloods. Twaalf Zero-vliegtuie van die Japannese vliegdekskip het die SBD-formasie aangeval, twee neergeskiet (insluitend dié van Widhelm, het hy dit oorleef) en nog twee gedwing om hul aanval te staak. Die oorblywende 11 SBD's het om 09:27 met hul duikaanvalle op die Shōkaku begin; hulle het die skip met drie tot ses bomme getref, die vliegdek vernietig en ernstige skade aan die skip se binnekant aangerig. Die laaste SBD van die 11 het Shōkaku uit sig verloor en in plaas daarvan sy bom naby die Japannese torpedojaer Teruzuki laat val, wat geringe skade veroorsaak het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 213–223.</ref> Die ses TBF's in die eerste aanvalsmag, wat van hul aanvalsgroep geskei geraak het, het nie die Japannese vliegdekskepe gevind nie en het uiteindelik na die Hornet teruggedraai. Op die pad terug het hulle die Japannese swaar kruiser Tone aangeval, maar al hul torpedo's het die kruiser gemis.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 387–388.</ref>
[[Lêer:Japanese cruiser Chikuma under air attack during the Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (NH 82404).jpg|duimnael|Chikuma word aangeval op 26 Oktober. Rook styg op uit die middel van die skip, waar 'n 450 kg-bom die brug vol getref het.]]
Die TBF's van die tweede Amerikaanse aanvalsformasie vanaf die Enterprise kon nie die Japannese vliegdekskepe opspoor nie en het in plaas daarvan die Japannese swaar kruiser Suzuya, deel van Abe se voorhoede, aangeval, maar geen skade aangerig nie. Omstreeks dieselfde tyd het nege SBD's van die derde Amerikaanse aanvalsformasie, afkomstig van die Hornet, Abe se skepe opgespoor en die Japannese swaar kruiser Chikuma aangeval; hulle het die skip met twee 450 kg-bomme getref en groot skade aangerig. Die drie SBD's van die Enterprise het toe ook opgedaag en ook die Chikuma aangeval; hulle het verdere skade aangerig met een bomtreffer en twee bomme wat net-net gemis het. Uiteindelik het die nege TBF's van die derde aanvalsgroep opgedaag en die rokende Chikuma aangeval, waarby hulle nog een voltreffer behaal het. Chikuma, begelei deur twee torpedojaers, het uit die geveg onttrek en koers gekies na Truk vir herstelwerk.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 132; and Parshall, ''The Imperial Japanese Navy Page''. ''Chikuma'' was under repair at Truk and later [[Kure]], Japan, until January 1943.</ref>
Die Amerikaanse vliegdekskipmagte het om 08:30 berig ontvang van hul aanvalsvliegtuie wat op pad was na die Japannese skepe, dat Japannese aanvalsvliegtuie in hul rigting op pad was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 235.</ref> Om 08:52 het die bevelvoerder van die Japannese aanvalsmag die Hornet-taakmag opgemerk, die Enterprise-taakmag was deur 'n reënbui verberg, en sy vliegtuie vir 'n aanval ontplooi. Om 08:55 het die Amerikaanse vliegdekskepe die naderende Japannese vliegtuie op radar bespeur, ongeveer 35 seemyl (65 km) daarvandaan, en begin om die 37 Wildcat-vliegtuie van hul gevegslugpatrollie na die inkomende Japannese vliegtuie te lei. Ongelukkig het kommunikasieprobleme, foute deur die Amerikaanse vegvliegtuigbeheerbeamptes en primitiewe beheerprosedures egter verhoed dat enige van die Wildcats, op 'n paar na, met die Japannese vliegtuie slaags raak voordat laasgenoemdes hul aanvalle op die Hornet begin het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 235–239.</ref> Alhoewel die Amerikaanse gevegs-lugpatrollie, insluitend die vegvlieënier Swede Vejtasa, daarin geslaag het om verskeie duikbomwerpers af te skiet of te beskadig (die formasieleier, luitenant Sadamu Takahashi, moes weens die skade uit die duikvlug onttrek<ref>Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 388.</ref>), het die meeste van die Japannese vliegtuie hul aanvalle begin sonder dat hulle noemenswaardig deur Amerikaanse vegvliegtuie gehinder is.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 385.</ref>
{{Multibeeld
| wydte = 220
| voetskrif = Multibeeldonderskrif
| beeld1 = Japanese aircraft attack USS Hornet (CV-8) during the Battle of the Santa Cruz Islands on 26 October 1942 (80-G-33947).jpg
| alt1 =
| onderskrif1 = ’n Beskadigde Japannese duikbomwerper (links bo) duik om 09:14 in die rigting van die ''Hornet'' ...
| beeld2 = Japanese Aichi D3A crashes into USS Hornet (CV-8) during the Battle of the Santa Cruz Islands on 26 October 1942.jpg
| alt2 =
| onderskrif2 = ... en sekondes later tref dit die draer.
}}
Om 09:09 het die lugafweergeskut van die Hornet en haar begeleidende oorlogskepe begin vuur, terwyl die 20 ongeskonde Japannese torpedovliegtuie en die oorblywende 16 duikbomwerpers hul aanvalle op die vliegdekskip begin het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 249–251. ''Hornet''{{'}}s screening ships included heavy cruisers {{USS|Northampton|CA-26|2}} and {{USS|Pensacola|CA-24|2}}, light cruisers {{USS|San Diego|CL-53|2}} and {{USS|Juneau|CL-52|2}}, and six destroyers.</ref> Om 09:12 het 'n duikbomwerper se 250 kg semi-pantserdoorborende skeepsbom presies die middel van die Hornet se vliegdek, teenoor die eilandstruktuur, getref; dit het deur drie dekke gedring voordat dit ontplof en 60 man gedood het.
== Verwysings ==
{{verwysings|3}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Tweede Wêreldoorlog]]
a7ttu31pa51k94etzpe950t936qt90p
3379330
3379329
2026-11-20T19:39:18Z
Oesjaar
7467
/* Vliegdekskip aksie op 26 Oktober: eerste aanvalle */ Amper daar...
3379330
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Militêre konflik-en
| conflict = Slag van die Santa Cruzeilande
| image = [[Lêer:USS Enterprise-Bat Santa Cruz.jpg|300px]]
| pushpin_map = Stille Oseaan
| pushpin_relief = 1
| coordinates = {{coord|-8|164|format=dms|display=it}}
| caption = {{USS|Enterprise|CV-6|6}} (middel links) en sy skepe wat hom beskerm gedurende die oorlog, 26 Oktober 1942
| part_of = die [[Slag van Guadalcanal]] van die [[Tweede Wêreldoorlog]]
| date = 25–{{start date and age|1942|10|27|df=y}}
| location = Off the [[Santa Cruz Islands]], Pacific Ocean
| result = Beide kante eis 'n oorwinning; sien [[#Nabetragting|Nabetragting]]
| combatant1 = {{vlagland|Verenigde State|1912}}
| combatant2 = {{vlagland|Japannese Keiserryk}}
| commander1 = {{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[William Halsey Jr.|William Halsey]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Thomas C. Kinkaid]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[George D. Murray|George Murray]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Charles P. Mason]]
| commander2 = {{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Nobutake Kondō]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Chūichi Nagumo]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Hiroaki Abe]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Kakuji Kakuta]]
| strength1 = 2 [[Vliegdekskip|vliegdekskep]]e <br> 1 [[slagskip]] <br> 3 swaar kruisers <br> 3 ligte kruisers <br> 14 [[torpedojaer]]s<br> 136 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 63 [[Grumman F4F Wildcat]]s, 47 [[Douglas SBD Dauntless]], en 26 [[Grumman TBF Avenger]]s. The "136" number doesn't include [[Boeing B-17 Flying Fortress]]es based at [[Espiritu Santo]] (who played a small part in the battle) or any seaplanes in the area.</ref>
| strength2 = 3 vliegdekskepe <br> 1 ligte kruiser <br> 4 slagskepe<ref>''Kongō'', ''Haruna'', ''Hiei'', ''Kirishima''. See {{cite web |url=http://www.navweaps.com/index_oob/OOB_WWII_Pacific/OOB_WWII_Santa-Cruz.htm |title=Order of Battle – Battle of the Santa Cruz Islands |access-date=21 September 2009}}</ref> <br> 8 swaar kruisers <br> 2 ligte kruisers <br> 24 torpedojaers <br> 199 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 87 [[A6M Zero]]s, 68 [[Aichi D3A]] dive bombers, 57 [[Nakajima B5N]] torpedo bombers, and one [[Yokosuka D4Y]] command and control aircraft.</ref>
| casualties1 = 266 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 401; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 456. Breakdown of deaths: ''Hornet'' 118, ''Enterprise'' 44, ''Smith'' 57, ''Porter'' 15, ''Pensacola'' 3, ''South Dakota'' 2, ''Morris'' 1, and 22 aircrew. Four U.S. aircrew members were captured by the Japanese. Total U.S. aircraft losses included 32 Wildcats, 31 SBDs, and 18 TBFs.</ref> <br> [[USS Hornet (CV-8)|1 vliegdekskip gekelder]] <br> 1 torpedojaer gekelder <br> 1 vliegdekskip beskadig <br> 1 slagskip beskadig <br> 1 ligte kruiser beskadig <br> 2 torpedojaers beskadig <br> 81 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 22 sterftes, 4 gevang
| casualties2 = 400–500 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 400–401; Peattie, pp. 180, 339; and Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 454. Japanese deaths from damage to ''Zuihō'' aren't known. Known Japanese deaths are: 60 on ''Shōkaku'', 190 on ''Chikuma'', seven on ''Teruzuki'', and 148 aircrew. Total Japanese aircraft losses included 27 [[Mitsubishi A6M Zero]]s, 40 [[dive bomber]]s, 29 [[torpedo bomber]]s, and 1 [[Yokosuka D4Y]]. The aircrew losses included 55 from ''Shōkaku'', 57 from ''Zuikaku'', 9 from ''Zuihō'', and 27 from ''Junyō''.</ref> <br> 1 vliegdekskip swaar beskadig <br> 1 ligte kruiser swaar beskadig <br> 1 swaar kruiser beskadig <br> 1 torpedojaer beskadig <br> 99 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 148 sterftes
| campaignbox = {{Campaignbox Guadalcanal}} <br> {{Campaignbox Solomons}}
}}
Die '''Slag van die Santa Cruz-eilande''' wat tussen 25 en 27 Oktober 1942 plaasgevind het, was die vierde vliegdekskipgeveg van die Stille Oseaan-veldtog tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Dit was ook die vierde groot vlootbotsing tussen die [[Amerikaanse Vloot]] en die [[Japannese Keiserlike Vloot]] tydens die langdurige en strategies belangrike [[Slag van Guadalcanal|Guadalcanal-veldtog]]. Soos in die slae van die [[Slag van die Koraalsee|Koraalsee]], [[Slag van Midway|Midway]] en die Oostelike [[Salomonseilande]], was die skepe van die twee teenstanders selde in mekaar se sig of binne skootafstand van mekaar. In plaas daarvan is byna alle aanvalle deur albei kante uitgevoer deur vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe of landbasisse gelanseer is.
In 'n poging om die Geallieerde magte van Guadalcanal en nabygeleë eilande te verdryf en 'n einde te bring aan die dooiepunt wat sedert September 1942 bestaan het, het die Keiserlike Japannese Leër 'n groot grondoffensief op Guadalcanal vir 20–25 Oktober 1942 beplan. Ter ondersteuning van hierdie offensief, en met die hoop om met Geallieerde vlootmagte slaags te raak, het Japannese vliegdekskepe en ander groot oorlogskepe na 'n posisie naby die suidelike Salomonseilande beweeg. Vanuit hierdie ligging het die Japannese vlootmagte gehoop om enige Geallieerde (hoofsaaklik VSA) vlootmagte, veral vliegdekskipmagte, wat op die grondoffensief gereageer het, aan te val en beslissend te verslaan. Geallieerde vlootmagte het ook gehoop om die Japannese vlootmagte in die geveg te ontmoet, met dieselfde doelwitte om die dooiepunt te verbreek en hul teenstander beslissend te verslaan.
Die Japannese grondoffensief op Guadalcanal was aan die gang met die Slag om Henderson-veld terwyl die vlootoorlogskepe en vliegtuie van die twee teenstanders mekaar op die oggend van 26 Oktober 1942, net noord van die Santa Cruz-eilande, gekonfronteer het. Na 'n uitruil van lugaanvalle deur vliegdekskepe het Geallieerde oppervlakteskepe van die slagveld teruggetrek met die vliegdekskip [[USS Hornet (CV-8)|USS Hornet]] gekelder, en 'n ander vliegdekskip, [[USS Enterprise]], swaar beskadig. Die deelnemende Japannese vliegdekmagte het ook teruggetrek weens skade aan twee vliegdekskepe, swaar vliegtuigverliese en die Japannese leër se mislukking om Henderson-veld te verower.
Santa Cruz was 'n taktiese oorwinning vir die Japannese, beide wat tonnemaat en beheer oor die see rondom Guadalcanal betref. Die verlies van talle onvervangbare, ervare Japannese lugbemannings het egter op die lang termyn 'n strategiese voordeel vir die Geallieerdes geblyk te wees; die Geallieerdes se verliese aan lugbemannings tydens die geveg was relatief laag en is vinnig aangevul. Die Japannese het op 'n groter, beslissende oorwinning gehoop, en dit ook nodig gehad. Die feit dat die vlootgeveg gewen is net nadat die landgeveg verloor is, het beteken dat die geleentheid om hul oorwinning in die geveg uit te buit, reeds verby was.
== Agtergrond ==
Op 8 Augustus 1942 het Geallieerde magte, hoofsaaklik uit die Verenigde State, geland op Guadalcanal, Tulagi en die Florida-eilande in die Salomonseilande, wat destyds deur Japan beset was. Die landings op die eilande was daarop gemik om te verhoed dat die Japannese dit as basisse gebruik om die toevoerroetes tussen die VSA en Australië te bedreig. Verder moes die eilande beveilig word as vertrekpunte vir 'n veldtog wat ten doel gehad het om uiteindelik die groot Japannese basis by Rabaul te neutraliseer, terwyl dit terselfdertyd die Geallieerdes se veldtog in [[Nieu-Guinee]] sou ondersteun. Hierdie landings het die begin gemerk van die veldtog op Guadalcanal, wat ses maande sou duur.<ref>Hogue, ''Pearl Harbor to Guadalcanal'', pp. 235–236.</ref>
Ná die Slag van die Oostelike Solomoneilande op 24–25 Augustus, waarin die vliegdekskip USS Enterprise swaar beskadig en gedwing is om na [[Pearl Harbor]], Hawaii, te vaar, vir 'n maand van omvangryke herstelwerk, het drie Amerikaanse taakmagte met vliegdekskepe in die Suid-Stille Oseaan-gebied agtergebly. Die taakmagte was gesentreer rondom die vlootvliegdekskepe [[USS Wasp (CV-7)|USS Wasp]], [[USS Saratoga (CV-3)|Saratoga]] en Hornet, tesame met hul onderskeie luggroepe en ondersteunende oppervlakoorlogskepe, insluitend slagskepe, [[kruiser]]s en [[torpedojaer]]s, en was hoofsaaklik gestasioneer tussen die Salomonseilande en die eilande van die Nuwe Hebrides ([[Vanuatu]]). In hierdie operasionele gebied was die vliegdekskepe belas met die beveiliging van die kommunikasielyn tussen die vernaamste Geallieerde basisse in [[Nieu-Kaledonië]] en Espiritu Santo; die ondersteuning van Geallieerde grondmagte op Guadalcanal en Tulagi teen enige Japannese teenaanvalle; die dekking van die beweging van voorradeskepe na Guadalcanal; en die aanval op en vernietiging van enige Japannese oorlogskepe, veral vliegdekskepe, wat binne bereik gekom het.<ref>Hammel, ''Carrier Clash'', p. 106.</ref> Die seegebied waarin die Amerikaanse vliegdekskip-taakmagte geopereer het, is deur Amerikaanse magte ''torpedo kruising''<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 335.</ref> genoem, vanweë die hoë konsentrasie Japannese duikbote in die gebied.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 6–7.</ref>
[[Lêer:USS Wasp (CV-7) brennt.jpg|duimnael|USS Wasp brand nadat dit deur 'n torpedo getref is op 15 September]]
Op 31 Augustus is die USS Saratoga deur die Japannese duikboot I-26 met 'n torpedo getref en was dit vir drie maande buite aksie vir herstelwerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 10–12.</ref><ref>After this incident the then U.S. carrier task force commander [[Frank Jack Fletcher]] was relieved of his command and reassigned to shore duty for the remainder of the war. Frank, ''Guadalcanal'', pp. 204–205</ref>
Op 15 September is die USS Wasp getref deur drie torpedo's wat deur die Japannese duikboot I-19 afgevuur is terwyl dit 'n groot versterkings- en hervoorraadkonvooi na Guadalcanal ondersteun het en amper die Japannese vliegdekskepe Shōkaku en Zuikaku aangeval het, wat onttrek het net voordat die twee teenstanders binne bereik van mekaar se vliegtuie gekom het. Met kragonderbrekings weens torpedoskade kon die Wasp se skadebeheerspanne nie die daaropvolgende groot brande beheer nie, en sy is verlaat en self tot sink gebring.<ref>Evans, ''Japanese Navy'', pp. 179–180; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 24–41.
The battleship {{USS|North Carolina|BB-55|2}} and destroyer {{USS|O'Brien|DD-415|2}} were also hit by torpedoes during the same attack. ''O'Brien'' later sank as a result of the torpedo damage, and ''North Carolina'' was under repair at Pearl Harbor until 16 November 1942.</ref>
Alhoewel die VSA nou slegs een operasionele vliegdekskip, die USS Hornet, in die Suid-Stille Oseaan gehad het, het die Geallieerdes steeds lugoorheersing oor die suidelike Salomonseilande behou danksy hul vliegtuie wat by Henderson Field op Guadalcanal gestasioneer was. Snags egter, wanneer vliegtuie nie doeltreffend kon opereer nie, kon die Japannese hul skepe byna na willekeur rondom Guadalcanal laat beweeg. Gevolglik het 'n dooiepunt in die stryd om Guadalcanal ontstaan: die Geallieerdes het bedags voorrade en versterkings na Guadalcanal gebring, terwyl die Japannese snags dieselfde gedoen het met oorlogskepe, wat deur die Geallieerdes die "Tokyo Express" genoem is. Geen van die twee kante kon egter genoeg troepe op die eiland land om 'n beslissende voordeel te behaal nie. Teen middel Oktober het beide kante ongeveer 'n gelyke aantal troepe op die eiland gehad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 19–21, 84–85.</ref> Die dooiepunt is kortstondig onderbreek deur twee vlootaksies waarby groot skepe betrokke was. In die nag van 11–12 Oktober het 'n Amerikaanse vlootmag 'n Japannese vlootmag, wat op pad was om Henderson Field te bombardeer, onderskep en verslaan tydens die Slag van Kaap Esperance. Maar slegs twee nagte later het 'n Japannese mag, wat die slagskepe Haruna en Kongō ingesluit het, Henderson Field suksesvol gebombardeer; hulle het die meeste van die Amerikaanse vliegtuie daar vernietig en ernstige skade aan die vliegveld se fasiliteite aangerig.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 316–319.</ref>
[[Lêer:EnterpriseWildcat.jpg|duimnael|[[Grumman F4F Wildcat]] op die Enterprise terwyl die skip op 24 Oktober lugoperasies uitvoer]]
Die VSA het twee stappe gedoen om die dooiepunt in die stryd om Guadalcanal te probeer verbreek. Eerstens is herstelwerk aan die USS Enterprise bespoedig sodat sy so gou moontlik na die Suid-Stille Oseaan kon terugkeer. Op 10 Oktober het die USS Enterprise haar nuwe luggroep (Luggroep 10) ontvang, en op 16 Oktober het sy uit Pearl Harbor vertrek. Op 23 Oktober<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 154–155.</ref> het sy in die Suid-Stille Oseaan aangekom en op 24 Oktober, 273 seemyl (506 km) noordoos van Espiritu Santo, by die USS Hornet en die res van die Geallieerde vlootmagte in die Suid-Stille Oseaan aangesluit.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 145.</ref>
Tweedens het admiraal [[Chester W. Nimitz|Chester Nimitz]], die Geallieerde opperbevelhebber van die Stille Oseaan-magte, op 18 Oktober vise-admiraal Robert L. Ghormley deur vise-admiraal William Halsey jr. vervang as bevelvoerder van die Suid-Stille Oseaan-gebied; in hierdie posisie het hy bevel gevoer oor die Geallieerde magte wat by die veldtog in die Salomonseilande betrokke was.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 134.</ref>
Nimitz was van mening dat Ghormley te eng van visie en pessimisties geword het om die Geallieerde magte doeltreffend te lei in die stryd om Guadalcanal. Halsey is na bewering regoor die Amerikaanse vloot gerespekteer as 'n "vegter".<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 334.</ref> Met die aanvaarding van die bevel het Halsey onmiddellik begin om planne te maak om die Japannese vlootmagte in 'n geveg in te lok; hy het aan Nimitz geskryf: "Ek moes feitlik onmiddellik begin terugslaan."<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 150.</ref>
Die Japannese Gekombineerde Vloot het ook gepoog om Geallieerde vlootmagte te betrek in wat gehoop is om 'n beslissende geveg te wees. Twee vloot vliegdekskepe, Hiyō en Jun'yō, sowel as die ligte vliegdekskip Zuihō, het vroeg in Oktober by die hoof Japannese vlootbasis by Truk Atoll aangekom en by Shōkaku en Zuikaku aangesluit. Met vyf vliegdekskepe wat volledig toegerus was met luggroepe, plus hul talle slagskepe, kruisers en torpedojaers, was die Japannese Gekombineerde Vloot, onder leiding van Admiraal Isoroku Yamamoto, vol vertroue dat dit die nederlaag by die Slag van Midway kon vergoed.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 146–149.</ref> Afgesien van 'n paar lugaanvalle op Henderson Field in Oktober, het die Japannese vliegdekskepe en hul ondersteunende oorlogskepe in die noordwestelike gebied van die Salomonseilande gebly, buite die stryd om Guadalcanal, terwyl hulle op 'n geleentheid gewag het om nader te beweeg en die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val. Met die Japannese leër se volgende beplande groot grondaanval op Geallieerde magte op Guadalcanal wat vir 20 Oktober vasgestel is, het Yamamoto se oorlogskepe na die suidelike Salomonseilande begin beweeg om die offensief te ondersteun en gereed te wees om enige vyandelike skepe, veral vliegdekskepe, wat sou naderkom om die Geallieerde verdediging op Guadalcanal te ondersteun, aan te val.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', pp. 124–125. According to Hara, the Japanese believed that U.S. Navy forces were likely to be in the Solomon Islands area because they had read a report from the [[United Press]] dated 20 October that stated that the United States Navy was preparing for a major sea and air battle in the South Pacific.</ref>
== Aanvang ==
Op of omstreeks 11 Oktober het 'n groot Japannese mag, bestaande uit vliegdekskepe, slagskepe en hul begeleidingsvaartuie, uit Truk vertrek vir 'n verlengde operasie ter ondersteuning van 'n offensief op Guadalcanal in Oktober. Op dieselfde dag het 'n groot konvooi met versterkings Guadalcanal bereik, maar 'n mag van swaar kruisers wat ondersteuning moes bied, is verhoed om Henderson Field te bombardeer en het omgedraai in wat bekend geword het as die Slag van Kaap Esperance. Daarna het drie bombardemente gevolg wat tussen 13 Oktober en 16 Oktober deur slagskepe en swaar kruisers uitgevoer is (die swaarste vlootaanval op die vliegveld tydens die veldtog); die eerste en derde hiervan is uitgevoer deur vaartuie wat van vise-admiraal Nobutake Kondō se voorhoedemag afgesonder is. Vanaf middernag op 14 Oktober het nog 'n konvooi, bestaande uit vier vragskepe, die grootste deel van sy vrag afgelaai, insluitend tenks en swaar artillerie.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/Azumasan_t.htm|title=Japanese Transports|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Op 15 Oktober is die torpedojaer Meredith, terwyl dit die sleepboot Vireo, wat 'n voorraadbarg gesleep het, begelei het, deur vliegtuie van die Zuikaku en Shokaku opgemerk en gekelder. Op 17 Oktober het die Hiyō en Jun'yō 'n aanvalsmag gestuur om vervoerskepe naby Lunga Point aan te val, maar hulle het geen skade aangerig nie.<ref name="auto">{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/hiyo.htm|title=Imperial lattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die groot aantal oorlogskepe sou in die waters rondom Guadalcanal bly totdat die gevegte in die Slag van die Santa Cruz-eilande beëindig was, en het aan die einde van Oktober na Truk teruggekeer.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/shokaku.htm|title=Imperial Flattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die vliegdekskip Hiyō, wat onlangs in diens gestel is, was oorspronklik deel van die vloot, maar ’n brand in sy masjienkamer op 21 Oktober het hom genoodsaak om na Truk terug te keer vir herstelwerk.<ref name="auto"/> Op 25 Oktober het 6 bomwerpers en 12 vegvliegtuie van die Jun'yo Henderson-vliegveld aangeval, maar min skade aangerig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
Van 20 tot 25 Oktober het Japannese grondmagte op Guadalcanal probeer om Henderson Field in te neem tydens die Slag om Henderson Field, deur middel van 'n groot aanval op die Amerikaanse verdedigers. Die aanval is afgeslaan, met swaar verliese aan die Japannese kant.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 95–97.</ref> Foutiewelik oortuig dat die Japannese leërmagte Henderson Field ingeneem het, het die Japannese op die oggend van 25 Oktober oorlogskepe vanaf die Shortland-eilande na Guadalcanal gestuur om hul grondmagte op die eiland te ondersteun. Amerikaanse vliegtuie van Henderson Field het die konvooi deur die loop van die dag aangeval; hulle het die ligte kruiser Yura tot sink gebring (met hulp van [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17-vliegtuie]] vanaf Espiritu Santo) en die torpedojaer Akizuki beskadig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
[[Lêer:SantaCruzChart2.jpg|duimnael|Kaart van die Slag van die Santa Cruz-eilande, 26 Oktober 1942. Rooi lyne verteenwoordig Japannese oorlogskipmagte en swart lyne verteenwoordig Amerikaanse vliegdekskipmagte. Genommerde geel kolle verteenwoordig belangrike aksies in die geveg.]]
Ten spyte van die mislukking van die Japannese grondoffensief en die verlies van die Yura, het die res van die Gesamentlike Vloot op 25 Oktober voortgegaan om naby die suidelike Salomonseilande te maneuvreer, in die hoop om die Geallieerde vlootmagte in 'n geveg te betrek. Die Japannese vlootmagte het nou uit vier vliegdekskepe bestaan (twee groot, een medium en een ligte een), die Hiyō het vertrek weens 'n toevallige brand in sy enjinkamer, met 'n gesamentlike vliegtuigsterkte wat ongeveer gelykstaande was aan dié van drie vliegdekskepe van die Shokaku-klas.
Die Japannese vlootmagte was in drie groepe verdeel: die voorhoedemag, bestaande uit die Jun'yō, vier swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van Kondō aan boord van die swaar kruiser Atago, met 'n ondersteuningsgroep bestaande uit twee slagskepe en twee torpedojaers onder bevel van skout-admiraal Takeo Kurita; die hoofmag bestaande uit die Shōkaku, Zuikaku en Zuihō, plus een swaar kruiser en agt torpedojaers, onder bevel van vise-admiraal Chūichi Nagumo aan boord van die Shōkaku en die agterhoedemag bestaande uit twee slagskepe, drie swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van skout-admiraal Hiroaki Abe aan boord van die slagskip Hiei. Benewens sy bevel oor die voorhoedemag, het Kondō ook opgetree as die bevelvoerder van al drie magte.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 374–375.</ref>
Aan die Amerikaanse kant het die taakgroepe van die Hornet en Enterprise (onder bevel van skout-admiraal Thomas Kinkaid) op 25 Oktober na die noorde van die Santa Cruz-eilande beweeg, op soek na die Japannese vlootmagte. Die Amerikaanse oorlogskepe was ontplooi as twee vliegdekskipgroepe, wat ongeveer 10 seemyl (19 km) van mekaar geskei was. 'n Amerikaanse [[Consolidated PBY Catalina|PBY Catalina-verkenningswatervliegtuig]], gestasioneer op die Santa Cruz-eilande, het om 11:03 die vliegdekskepe van die Japannese hoofmag opgespoor. Die Japannese vliegdekskepe was egter ongeveer 355 seemyl (657 km) van die Amerikaanse mag af, net buite die reikafstand van vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe opereer. Kinkaid, wat gehoop het om die afstand te verklein ten einde daardie dag aan te val, het op volspoed na die Japannese vliegdekskepe gestoom en om 14:25 'n aanvalsmag van 23 vliegtuie gelanseer. Die Japannese, wat geweet het dat hulle deur Amerikaanse vliegtuie opgemerk is, maar nie geweet het waar die Amerikaanse vliegdekskepe was nie, het na die noorde gedraai om buite bereik van die Amerikaanse vliegdekskipvliegtuie te bly.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 127.</ref> Die Amerikaanse aanvalsmag het na hulle ondeskeie vliegdekskepe teruggekeer sonder om die Japannese oorlogskepe te vind.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 163–174.</ref>
== Die Slag ==
=== Vliegdekskip aksie op 26 Oktober: eerste aanvalle ===
Om 02:50 op 26 Oktober het die Japannese vlootmagte omgedraai en die vlootmagte van die twee teenstanders het die afstand tussen hulle verklein totdat hulle teen 05:00 slegs 200 seemyl (370 km) van mekaar af was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 186.</ref> Albei kante het verkenningsvliegtuie uitgestuur en hul oorblywende vliegtuie gereed gemaak om aan te val sodra die ander kant se skepe opgespoor is. Hoewel 'n Catalina, toegerus met [[radar]], die Japannese vliegdekskepe om 03:10 opgemerk het, het die verslag Kinkaid eers om 05:12 bereik. Dus, omdat hy geglo het dat die Japannese skepe waarskynlik gedurende die tussenliggende twee uur van posisie verander het, het hy besluit om nie 'n aanvalsmag te stuur nie totdat hy meer juiste inligting oor die posisie van die Japannese skepe ontvang het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 381.</ref>
[[Lêer:Aircraft prepare to launch from Japanese carrier Shōkaku during Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (80-G-176150).jpg|duimnael|Japannese vegvliegtuie en duikbomwerpers op die Shōkaku maak gereed om op te styg vir 'n aanval op Amerikaanse vliegdekskipmagte.]]
Om 06:45 het 'n Amerikaanse verkenningsvliegtuig die vliegdekskepe van Nagumo se hoofmag opgemerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 187.</ref> Om 06:58 het 'n Japannese verkenningsvliegtuig die ligging van Hornet se taakmag gerapporteer.<ref name="Frank">Frank, ''Guadalcanal'', p. 382.</ref> Albei kante het gehaas om eerste die ander aan te val. Die Japannese het eerste daarin geslaag om hul aanvalsmag te laat vertrek; teen 07:40 was 64 vliegtuie, bestaande uit 21 Aichi D3A2 Val-duikbomwerpers, 20 Nakajima B5N2 Kate-torpedobomwerpers, 21 Mitsubishi A6M3 Zero-vegvliegtuie en 2 Nakajima B5N2-verkenningsvliegtuie, op pad na die Hornet.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 191–192.</ref> Hierdie eerste aanval is gelei deur luitenant-kommandeur Shigeharu Murata, terwyl die dekking deur vegvliegtuie gelei is deur die luitenante Ayao Shirane en Saneyasu Hidaka. Ook om 07:40 het twee Amerikaanse SBD-3 Dauntless-verkenningsvliegtuie, wat gereageer het op die vroeëre waarneming van die Japannese vliegdekskepe, opgedaag en 'n duikaanval op die Zuihō uitgevoer. Terwyl die Japannese gevegslugpatrollie besig was om ander Amerikaanse verkenningsvliegtuie weg te hou, kon die twee Amerikaanse vliegtuie die Zuihō met albei hul 500-pond-bomme tref; dit het swaar skade aangerig en verseker dat vliegtuie nie meer op die vliegdekskip se dek kon land nie.<ref name="Frank"/>
Intussen het Kondo vir Abe se agterhoedemag beveel om vinniger te gaan in 'n poging om die Amerikaanse oorlogskepe te onderskep en aan te val. Kondo het ook sy eie voorhoedemag teen volle spoed vorentoe laat beweeg, sodat die Jun'yō se vliegtuie aan die aanvalle op die Amerikaanse skepe kon deelneem. Om 08:10 het die Shōkaku 'n tweede golf aanvalsvliegtuie gelanseer, bestaande uit 19 duikbomwerpers en vyf Zero-vegvliegtuie, en om 08:40 het die Zuikaku 16 torpedobomwerpers en vier Zero-vegvliegtuie gelanseer. Die tweede aanvalsgroep is gelei deur luitenant-kommandeur Mamoru Seki, terwyl die vegvliegtuigdekking deur luitenant Hideki Shingo gelei is. Teen 09:10 was daar dus meer as 100 Japannese vliegtuie op pad om die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 383.</ref>
Die Amerikaanse aanvalsvliegtuie was ongeveer 20 minute agter die Japannese. Omdat hulle van mening was dat 'n vinnige aanval belangriker is as 'n massiewe aanval, en omdat hulle nie genoeg brandstof gehad het om tyd te spandeer aan formasievorming voor die aanval nie, het die Amerikaanse vliegtuie in klein groepe na die Japannese skepe beweeg, in plaas daarvan om in een groot aanvalsmag saam te smelt. Die eerste groep, bestaande uit 15 [[Douglas SBD Dauntless]]-duikbomwerpers, 6 [[Grumman TBF Avenger]]-torpedobomwerpers en agt [[Grumman F4F Wildcat]]-vegvliegtuie, onder bevel van luitenant-kommandeur William J. "Gus" Widhelm van die Hornet, was teen ongeveer 08:00 in die lug. 'n Tweede groep, bestaande uit drie SBD's, nege TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en agt Wildcats van die Enterprise, onder bevel van luitenant-kommandeur John A. Collett, het teen 08:10 vertrek. 'n Derde groep, bestaande uit nege SBD's, tien TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en sewe F4F's van die Hornet, was teen 08:20 op pad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 198–199.</ref>
Om 08:40 het die opponerende lugaanvalformasies binne sig van mekaar verbybeweeg. Luitenant Hidaka se nege Zuihō-Zeros het die Enterprise-groep verras en aangeval deur vanuit die rigting van die [[son]] op die klimmende vliegtuie toe te sak. In die daaropvolgende geveg is vier Zeros, drie Wildcats en twee TBF's, insluitend dié van Collett, afgeskiet, terwyl nog twee TBF's en 'n Wildcat weens ernstige skade gedwing is om na die Enterprise terug te keer.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 384–385. Only the Wildcat was safely recovered.</ref> Die oorblywende ''Zuihō''-Zeros, wie se ammunisie uitgeput was, het aan die geveg onttrek.
[[Lêer:Shokaku Santa Cruz fire.jpg|duimnael|Die bemanning van Shōkaku bestry vure op die vliegdek na die Amerikaanse aanval]]
Om 08:50 het die voorste Amerikaanse aanvalsformasie van die Hornet vier skepe van Abe se voorhoedemag opgemerk. Die Amerikaanse vliegtuie het voortgegaan, die Japannese vliegdekskepe gewaar en voorbereidings getref om aan te val. Drie Zero-vliegtuie van die Zuihō het die formasie se Wildcats aangeval en hulle sodoende weggelok van die bomwerpers wat hulle moes beskerm. Gevolglik het die duikbomwerpers in die eerste groep hul aanvalle sonder die beskerming van vegvliegtuie geloods. Twaalf Zero-vliegtuie van die Japannese vliegdekskip het die SBD-formasie aangeval, twee neergeskiet (insluitend dié van Widhelm, het hy dit oorleef) en nog twee gedwing om hul aanval te staak. Die oorblywende 11 SBD's het om 09:27 met hul duikaanvalle op die Shōkaku begin; hulle het die skip met drie tot ses bomme getref, die vliegdek vernietig en ernstige skade aan die skip se binnekant aangerig. Die laaste SBD van die 11 het Shōkaku uit sig verloor en in plaas daarvan sy bom naby die Japannese torpedojaer Teruzuki laat val, wat geringe skade veroorsaak het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 213–223.</ref> Die ses TBF's in die eerste aanvalsmag, wat van hul aanvalsgroep geskei geraak het, het nie die Japannese vliegdekskepe gevind nie en het uiteindelik na die Hornet teruggedraai. Op die pad terug het hulle die Japannese swaar kruiser Tone aangeval, maar al hul torpedo's het die kruiser gemis.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 387–388.</ref>
[[Lêer:Japanese cruiser Chikuma under air attack during the Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (NH 82404).jpg|duimnael|Chikuma word aangeval op 26 Oktober. Rook styg op uit die middel van die skip, waar 'n 450 kg-bom die brug vol getref het.]]
Die TBF's van die tweede Amerikaanse aanvalsformasie vanaf die Enterprise kon nie die Japannese vliegdekskepe opspoor nie en het in plaas daarvan die Japannese swaar kruiser Suzuya, deel van Abe se voorhoede, aangeval, maar geen skade aangerig nie. Omstreeks dieselfde tyd het nege SBD's van die derde Amerikaanse aanvalsformasie, afkomstig van die Hornet, Abe se skepe opgespoor en die Japannese swaar kruiser Chikuma aangeval; hulle het die skip met twee 450 kg-bomme getref en groot skade aangerig. Die drie SBD's van die Enterprise het toe ook opgedaag en ook die Chikuma aangeval; hulle het verdere skade aangerig met een bomtreffer en twee bomme wat net-net gemis het. Uiteindelik het die nege TBF's van die derde aanvalsgroep opgedaag en die rokende Chikuma aangeval, waarby hulle nog een voltreffer behaal het. Chikuma, begelei deur twee torpedojaers, het uit die geveg onttrek en koers gekies na Truk vir herstelwerk.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 132; and Parshall, ''The Imperial Japanese Navy Page''. ''Chikuma'' was under repair at Truk and later [[Kure]], Japan, until January 1943.</ref>
Die Amerikaanse vliegdekskipmagte het om 08:30 berig ontvang van hul aanvalsvliegtuie wat op pad was na die Japannese skepe, dat Japannese aanvalsvliegtuie in hul rigting op pad was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 235.</ref> Om 08:52 het die bevelvoerder van die Japannese aanvalsmag die Hornet-taakmag opgemerk, die Enterprise-taakmag was deur 'n reënbui verberg, en sy vliegtuie vir 'n aanval ontplooi. Om 08:55 het die Amerikaanse vliegdekskepe die naderende Japannese vliegtuie op radar bespeur, ongeveer 35 seemyl (65 km) daarvandaan, en begin om die 37 Wildcat-vliegtuie van hul gevegslugpatrollie na die inkomende Japannese vliegtuie te lei. Ongelukkig het kommunikasieprobleme, foute deur die Amerikaanse vegvliegtuigbeheerbeamptes en primitiewe beheerprosedures egter verhoed dat enige van die Wildcats, op 'n paar na, met die Japannese vliegtuie slaags raak voordat laasgenoemdes hul aanvalle op die Hornet begin het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 235–239.</ref> Alhoewel die Amerikaanse gevegs-lugpatrollie, insluitend die vegvlieënier Swede Vejtasa, daarin geslaag het om verskeie duikbomwerpers af te skiet of te beskadig (die formasieleier, luitenant Sadamu Takahashi, moes weens die skade uit die duikvlug onttrek<ref>Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 388.</ref>), het die meeste van die Japannese vliegtuie hul aanvalle begin sonder dat hulle noemenswaardig deur Amerikaanse vegvliegtuie gehinder is.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 385.</ref>
{{Multibeeld
| wydte = 220
| voetskrif =
| beeld1 = Japanese aircraft attack USS Hornet (CV-8) during the Battle of the Santa Cruz Islands on 26 October 1942 (80-G-33947).jpg
| alt1 =
| onderskrif1 = ’n Beskadigde Japannese duikbomwerper (links bo) duik om 09:14 in die rigting van die ''Hornet'' ...
| beeld2 = Japanese Aichi D3A crashes into USS Hornet (CV-8) during the Battle of the Santa Cruz Islands on 26 October 1942.jpg
| alt2 =
| onderskrif2 = ... en sekondes later tref dit die draer.
}}
Om 09:09 het die lugafweergeskut van die Hornet en haar begeleidende oorlogskepe begin vuur, terwyl die 20 ongeskonde Japannese torpedovliegtuie en die oorblywende 16 duikbomwerpers hul aanvalle op die vliegdekskip begin het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 249–251. ''Hornet''{{'}}s screening ships included heavy cruisers {{USS|Northampton|CA-26|2}} and {{USS|Pensacola|CA-24|2}}, light cruisers {{USS|San Diego|CL-53|2}} and {{USS|Juneau|CL-52|2}}, and six destroyers.</ref> Om 09:12 het 'n duikbomwerper se 250 kg semi-pantserdoorborende skeepsbom presies die middel van die Hornet se vliegdek, teenoor die eilandstruktuur, getref; dit het deur drie dekke gedring voordat dit ontplof en 60 man gedood het.
== Verwysings ==
{{verwysings|3}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Tweede Wêreldoorlog]]
0de1ls7rqp9mvuogqxnuxp7x8scr8v8
3379337
3379330
2026-11-20T19:45:59Z
Oesjaar
7467
/* Vliegdekskip aksie op 26 Oktober: eerste aanvalle */ Grote maak saak!!??
3379337
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Militêre konflik-en
| conflict = Slag van die Santa Cruzeilande
| image = [[Lêer:USS Enterprise-Bat Santa Cruz.jpg|300px]]
| pushpin_map = Stille Oseaan
| pushpin_relief = 1
| coordinates = {{coord|-8|164|format=dms|display=it}}
| caption = {{USS|Enterprise|CV-6|6}} (middel links) en sy skepe wat hom beskerm gedurende die oorlog, 26 Oktober 1942
| part_of = die [[Slag van Guadalcanal]] van die [[Tweede Wêreldoorlog]]
| date = 25–{{start date and age|1942|10|27|df=y}}
| location = Off the [[Santa Cruz Islands]], Pacific Ocean
| result = Beide kante eis 'n oorwinning; sien [[#Nabetragting|Nabetragting]]
| combatant1 = {{vlagland|Verenigde State|1912}}
| combatant2 = {{vlagland|Japannese Keiserryk}}
| commander1 = {{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[William Halsey Jr.|William Halsey]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Thomas C. Kinkaid]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[George D. Murray|George Murray]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Charles P. Mason]]
| commander2 = {{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Nobutake Kondō]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Chūichi Nagumo]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Hiroaki Abe]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Kakuji Kakuta]]
| strength1 = 2 [[Vliegdekskip|vliegdekskep]]e <br> 1 [[slagskip]] <br> 3 swaar kruisers <br> 3 ligte kruisers <br> 14 [[torpedojaer]]s<br> 136 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 63 [[Grumman F4F Wildcat]]s, 47 [[Douglas SBD Dauntless]], en 26 [[Grumman TBF Avenger]]s. The "136" number doesn't include [[Boeing B-17 Flying Fortress]]es based at [[Espiritu Santo]] (who played a small part in the battle) or any seaplanes in the area.</ref>
| strength2 = 3 vliegdekskepe <br> 1 ligte kruiser <br> 4 slagskepe<ref>''Kongō'', ''Haruna'', ''Hiei'', ''Kirishima''. See {{cite web |url=http://www.navweaps.com/index_oob/OOB_WWII_Pacific/OOB_WWII_Santa-Cruz.htm |title=Order of Battle – Battle of the Santa Cruz Islands |access-date=21 September 2009}}</ref> <br> 8 swaar kruisers <br> 2 ligte kruisers <br> 24 torpedojaers <br> 199 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 87 [[A6M Zero]]s, 68 [[Aichi D3A]] dive bombers, 57 [[Nakajima B5N]] torpedo bombers, and one [[Yokosuka D4Y]] command and control aircraft.</ref>
| casualties1 = 266 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 401; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 456. Breakdown of deaths: ''Hornet'' 118, ''Enterprise'' 44, ''Smith'' 57, ''Porter'' 15, ''Pensacola'' 3, ''South Dakota'' 2, ''Morris'' 1, and 22 aircrew. Four U.S. aircrew members were captured by the Japanese. Total U.S. aircraft losses included 32 Wildcats, 31 SBDs, and 18 TBFs.</ref> <br> [[USS Hornet (CV-8)|1 vliegdekskip gekelder]] <br> 1 torpedojaer gekelder <br> 1 vliegdekskip beskadig <br> 1 slagskip beskadig <br> 1 ligte kruiser beskadig <br> 2 torpedojaers beskadig <br> 81 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 22 sterftes, 4 gevang
| casualties2 = 400–500 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 400–401; Peattie, pp. 180, 339; and Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 454. Japanese deaths from damage to ''Zuihō'' aren't known. Known Japanese deaths are: 60 on ''Shōkaku'', 190 on ''Chikuma'', seven on ''Teruzuki'', and 148 aircrew. Total Japanese aircraft losses included 27 [[Mitsubishi A6M Zero]]s, 40 [[dive bomber]]s, 29 [[torpedo bomber]]s, and 1 [[Yokosuka D4Y]]. The aircrew losses included 55 from ''Shōkaku'', 57 from ''Zuikaku'', 9 from ''Zuihō'', and 27 from ''Junyō''.</ref> <br> 1 vliegdekskip swaar beskadig <br> 1 ligte kruiser swaar beskadig <br> 1 swaar kruiser beskadig <br> 1 torpedojaer beskadig <br> 99 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 148 sterftes
| campaignbox = {{Campaignbox Guadalcanal}} <br> {{Campaignbox Solomons}}
}}
Die '''Slag van die Santa Cruz-eilande''' wat tussen 25 en 27 Oktober 1942 plaasgevind het, was die vierde vliegdekskipgeveg van die Stille Oseaan-veldtog tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Dit was ook die vierde groot vlootbotsing tussen die [[Amerikaanse Vloot]] en die [[Japannese Keiserlike Vloot]] tydens die langdurige en strategies belangrike [[Slag van Guadalcanal|Guadalcanal-veldtog]]. Soos in die slae van die [[Slag van die Koraalsee|Koraalsee]], [[Slag van Midway|Midway]] en die Oostelike [[Salomonseilande]], was die skepe van die twee teenstanders selde in mekaar se sig of binne skootafstand van mekaar. In plaas daarvan is byna alle aanvalle deur albei kante uitgevoer deur vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe of landbasisse gelanseer is.
In 'n poging om die Geallieerde magte van Guadalcanal en nabygeleë eilande te verdryf en 'n einde te bring aan die dooiepunt wat sedert September 1942 bestaan het, het die Keiserlike Japannese Leër 'n groot grondoffensief op Guadalcanal vir 20–25 Oktober 1942 beplan. Ter ondersteuning van hierdie offensief, en met die hoop om met Geallieerde vlootmagte slaags te raak, het Japannese vliegdekskepe en ander groot oorlogskepe na 'n posisie naby die suidelike Salomonseilande beweeg. Vanuit hierdie ligging het die Japannese vlootmagte gehoop om enige Geallieerde (hoofsaaklik VSA) vlootmagte, veral vliegdekskipmagte, wat op die grondoffensief gereageer het, aan te val en beslissend te verslaan. Geallieerde vlootmagte het ook gehoop om die Japannese vlootmagte in die geveg te ontmoet, met dieselfde doelwitte om die dooiepunt te verbreek en hul teenstander beslissend te verslaan.
Die Japannese grondoffensief op Guadalcanal was aan die gang met die Slag om Henderson-veld terwyl die vlootoorlogskepe en vliegtuie van die twee teenstanders mekaar op die oggend van 26 Oktober 1942, net noord van die Santa Cruz-eilande, gekonfronteer het. Na 'n uitruil van lugaanvalle deur vliegdekskepe het Geallieerde oppervlakteskepe van die slagveld teruggetrek met die vliegdekskip [[USS Hornet (CV-8)|USS Hornet]] gekelder, en 'n ander vliegdekskip, [[USS Enterprise]], swaar beskadig. Die deelnemende Japannese vliegdekmagte het ook teruggetrek weens skade aan twee vliegdekskepe, swaar vliegtuigverliese en die Japannese leër se mislukking om Henderson-veld te verower.
Santa Cruz was 'n taktiese oorwinning vir die Japannese, beide wat tonnemaat en beheer oor die see rondom Guadalcanal betref. Die verlies van talle onvervangbare, ervare Japannese lugbemannings het egter op die lang termyn 'n strategiese voordeel vir die Geallieerdes geblyk te wees; die Geallieerdes se verliese aan lugbemannings tydens die geveg was relatief laag en is vinnig aangevul. Die Japannese het op 'n groter, beslissende oorwinning gehoop, en dit ook nodig gehad. Die feit dat die vlootgeveg gewen is net nadat die landgeveg verloor is, het beteken dat die geleentheid om hul oorwinning in die geveg uit te buit, reeds verby was.
== Agtergrond ==
Op 8 Augustus 1942 het Geallieerde magte, hoofsaaklik uit die Verenigde State, geland op Guadalcanal, Tulagi en die Florida-eilande in die Salomonseilande, wat destyds deur Japan beset was. Die landings op die eilande was daarop gemik om te verhoed dat die Japannese dit as basisse gebruik om die toevoerroetes tussen die VSA en Australië te bedreig. Verder moes die eilande beveilig word as vertrekpunte vir 'n veldtog wat ten doel gehad het om uiteindelik die groot Japannese basis by Rabaul te neutraliseer, terwyl dit terselfdertyd die Geallieerdes se veldtog in [[Nieu-Guinee]] sou ondersteun. Hierdie landings het die begin gemerk van die veldtog op Guadalcanal, wat ses maande sou duur.<ref>Hogue, ''Pearl Harbor to Guadalcanal'', pp. 235–236.</ref>
Ná die Slag van die Oostelike Solomoneilande op 24–25 Augustus, waarin die vliegdekskip USS Enterprise swaar beskadig en gedwing is om na [[Pearl Harbor]], Hawaii, te vaar, vir 'n maand van omvangryke herstelwerk, het drie Amerikaanse taakmagte met vliegdekskepe in die Suid-Stille Oseaan-gebied agtergebly. Die taakmagte was gesentreer rondom die vlootvliegdekskepe [[USS Wasp (CV-7)|USS Wasp]], [[USS Saratoga (CV-3)|Saratoga]] en Hornet, tesame met hul onderskeie luggroepe en ondersteunende oppervlakoorlogskepe, insluitend slagskepe, [[kruiser]]s en [[torpedojaer]]s, en was hoofsaaklik gestasioneer tussen die Salomonseilande en die eilande van die Nuwe Hebrides ([[Vanuatu]]). In hierdie operasionele gebied was die vliegdekskepe belas met die beveiliging van die kommunikasielyn tussen die vernaamste Geallieerde basisse in [[Nieu-Kaledonië]] en Espiritu Santo; die ondersteuning van Geallieerde grondmagte op Guadalcanal en Tulagi teen enige Japannese teenaanvalle; die dekking van die beweging van voorradeskepe na Guadalcanal; en die aanval op en vernietiging van enige Japannese oorlogskepe, veral vliegdekskepe, wat binne bereik gekom het.<ref>Hammel, ''Carrier Clash'', p. 106.</ref> Die seegebied waarin die Amerikaanse vliegdekskip-taakmagte geopereer het, is deur Amerikaanse magte ''torpedo kruising''<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 335.</ref> genoem, vanweë die hoë konsentrasie Japannese duikbote in die gebied.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 6–7.</ref>
[[Lêer:USS Wasp (CV-7) brennt.jpg|duimnael|USS Wasp brand nadat dit deur 'n torpedo getref is op 15 September]]
Op 31 Augustus is die USS Saratoga deur die Japannese duikboot I-26 met 'n torpedo getref en was dit vir drie maande buite aksie vir herstelwerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 10–12.</ref><ref>After this incident the then U.S. carrier task force commander [[Frank Jack Fletcher]] was relieved of his command and reassigned to shore duty for the remainder of the war. Frank, ''Guadalcanal'', pp. 204–205</ref>
Op 15 September is die USS Wasp getref deur drie torpedo's wat deur die Japannese duikboot I-19 afgevuur is terwyl dit 'n groot versterkings- en hervoorraadkonvooi na Guadalcanal ondersteun het en amper die Japannese vliegdekskepe Shōkaku en Zuikaku aangeval het, wat onttrek het net voordat die twee teenstanders binne bereik van mekaar se vliegtuie gekom het. Met kragonderbrekings weens torpedoskade kon die Wasp se skadebeheerspanne nie die daaropvolgende groot brande beheer nie, en sy is verlaat en self tot sink gebring.<ref>Evans, ''Japanese Navy'', pp. 179–180; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 24–41.
The battleship {{USS|North Carolina|BB-55|2}} and destroyer {{USS|O'Brien|DD-415|2}} were also hit by torpedoes during the same attack. ''O'Brien'' later sank as a result of the torpedo damage, and ''North Carolina'' was under repair at Pearl Harbor until 16 November 1942.</ref>
Alhoewel die VSA nou slegs een operasionele vliegdekskip, die USS Hornet, in die Suid-Stille Oseaan gehad het, het die Geallieerdes steeds lugoorheersing oor die suidelike Salomonseilande behou danksy hul vliegtuie wat by Henderson Field op Guadalcanal gestasioneer was. Snags egter, wanneer vliegtuie nie doeltreffend kon opereer nie, kon die Japannese hul skepe byna na willekeur rondom Guadalcanal laat beweeg. Gevolglik het 'n dooiepunt in die stryd om Guadalcanal ontstaan: die Geallieerdes het bedags voorrade en versterkings na Guadalcanal gebring, terwyl die Japannese snags dieselfde gedoen het met oorlogskepe, wat deur die Geallieerdes die "Tokyo Express" genoem is. Geen van die twee kante kon egter genoeg troepe op die eiland land om 'n beslissende voordeel te behaal nie. Teen middel Oktober het beide kante ongeveer 'n gelyke aantal troepe op die eiland gehad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 19–21, 84–85.</ref> Die dooiepunt is kortstondig onderbreek deur twee vlootaksies waarby groot skepe betrokke was. In die nag van 11–12 Oktober het 'n Amerikaanse vlootmag 'n Japannese vlootmag, wat op pad was om Henderson Field te bombardeer, onderskep en verslaan tydens die Slag van Kaap Esperance. Maar slegs twee nagte later het 'n Japannese mag, wat die slagskepe Haruna en Kongō ingesluit het, Henderson Field suksesvol gebombardeer; hulle het die meeste van die Amerikaanse vliegtuie daar vernietig en ernstige skade aan die vliegveld se fasiliteite aangerig.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 316–319.</ref>
[[Lêer:EnterpriseWildcat.jpg|duimnael|[[Grumman F4F Wildcat]] op die Enterprise terwyl die skip op 24 Oktober lugoperasies uitvoer]]
Die VSA het twee stappe gedoen om die dooiepunt in die stryd om Guadalcanal te probeer verbreek. Eerstens is herstelwerk aan die USS Enterprise bespoedig sodat sy so gou moontlik na die Suid-Stille Oseaan kon terugkeer. Op 10 Oktober het die USS Enterprise haar nuwe luggroep (Luggroep 10) ontvang, en op 16 Oktober het sy uit Pearl Harbor vertrek. Op 23 Oktober<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 154–155.</ref> het sy in die Suid-Stille Oseaan aangekom en op 24 Oktober, 273 seemyl (506 km) noordoos van Espiritu Santo, by die USS Hornet en die res van die Geallieerde vlootmagte in die Suid-Stille Oseaan aangesluit.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 145.</ref>
Tweedens het admiraal [[Chester W. Nimitz|Chester Nimitz]], die Geallieerde opperbevelhebber van die Stille Oseaan-magte, op 18 Oktober vise-admiraal Robert L. Ghormley deur vise-admiraal William Halsey jr. vervang as bevelvoerder van die Suid-Stille Oseaan-gebied; in hierdie posisie het hy bevel gevoer oor die Geallieerde magte wat by die veldtog in die Salomonseilande betrokke was.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 134.</ref>
Nimitz was van mening dat Ghormley te eng van visie en pessimisties geword het om die Geallieerde magte doeltreffend te lei in die stryd om Guadalcanal. Halsey is na bewering regoor die Amerikaanse vloot gerespekteer as 'n "vegter".<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 334.</ref> Met die aanvaarding van die bevel het Halsey onmiddellik begin om planne te maak om die Japannese vlootmagte in 'n geveg in te lok; hy het aan Nimitz geskryf: "Ek moes feitlik onmiddellik begin terugslaan."<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 150.</ref>
Die Japannese Gekombineerde Vloot het ook gepoog om Geallieerde vlootmagte te betrek in wat gehoop is om 'n beslissende geveg te wees. Twee vloot vliegdekskepe, Hiyō en Jun'yō, sowel as die ligte vliegdekskip Zuihō, het vroeg in Oktober by die hoof Japannese vlootbasis by Truk Atoll aangekom en by Shōkaku en Zuikaku aangesluit. Met vyf vliegdekskepe wat volledig toegerus was met luggroepe, plus hul talle slagskepe, kruisers en torpedojaers, was die Japannese Gekombineerde Vloot, onder leiding van Admiraal Isoroku Yamamoto, vol vertroue dat dit die nederlaag by die Slag van Midway kon vergoed.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 146–149.</ref> Afgesien van 'n paar lugaanvalle op Henderson Field in Oktober, het die Japannese vliegdekskepe en hul ondersteunende oorlogskepe in die noordwestelike gebied van die Salomonseilande gebly, buite die stryd om Guadalcanal, terwyl hulle op 'n geleentheid gewag het om nader te beweeg en die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val. Met die Japannese leër se volgende beplande groot grondaanval op Geallieerde magte op Guadalcanal wat vir 20 Oktober vasgestel is, het Yamamoto se oorlogskepe na die suidelike Salomonseilande begin beweeg om die offensief te ondersteun en gereed te wees om enige vyandelike skepe, veral vliegdekskepe, wat sou naderkom om die Geallieerde verdediging op Guadalcanal te ondersteun, aan te val.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', pp. 124–125. According to Hara, the Japanese believed that U.S. Navy forces were likely to be in the Solomon Islands area because they had read a report from the [[United Press]] dated 20 October that stated that the United States Navy was preparing for a major sea and air battle in the South Pacific.</ref>
== Aanvang ==
Op of omstreeks 11 Oktober het 'n groot Japannese mag, bestaande uit vliegdekskepe, slagskepe en hul begeleidingsvaartuie, uit Truk vertrek vir 'n verlengde operasie ter ondersteuning van 'n offensief op Guadalcanal in Oktober. Op dieselfde dag het 'n groot konvooi met versterkings Guadalcanal bereik, maar 'n mag van swaar kruisers wat ondersteuning moes bied, is verhoed om Henderson Field te bombardeer en het omgedraai in wat bekend geword het as die Slag van Kaap Esperance. Daarna het drie bombardemente gevolg wat tussen 13 Oktober en 16 Oktober deur slagskepe en swaar kruisers uitgevoer is (die swaarste vlootaanval op die vliegveld tydens die veldtog); die eerste en derde hiervan is uitgevoer deur vaartuie wat van vise-admiraal Nobutake Kondō se voorhoedemag afgesonder is. Vanaf middernag op 14 Oktober het nog 'n konvooi, bestaande uit vier vragskepe, die grootste deel van sy vrag afgelaai, insluitend tenks en swaar artillerie.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/Azumasan_t.htm|title=Japanese Transports|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Op 15 Oktober is die torpedojaer Meredith, terwyl dit die sleepboot Vireo, wat 'n voorraadbarg gesleep het, begelei het, deur vliegtuie van die Zuikaku en Shokaku opgemerk en gekelder. Op 17 Oktober het die Hiyō en Jun'yō 'n aanvalsmag gestuur om vervoerskepe naby Lunga Point aan te val, maar hulle het geen skade aangerig nie.<ref name="auto">{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/hiyo.htm|title=Imperial lattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die groot aantal oorlogskepe sou in die waters rondom Guadalcanal bly totdat die gevegte in die Slag van die Santa Cruz-eilande beëindig was, en het aan die einde van Oktober na Truk teruggekeer.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/shokaku.htm|title=Imperial Flattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die vliegdekskip Hiyō, wat onlangs in diens gestel is, was oorspronklik deel van die vloot, maar ’n brand in sy masjienkamer op 21 Oktober het hom genoodsaak om na Truk terug te keer vir herstelwerk.<ref name="auto"/> Op 25 Oktober het 6 bomwerpers en 12 vegvliegtuie van die Jun'yo Henderson-vliegveld aangeval, maar min skade aangerig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
Van 20 tot 25 Oktober het Japannese grondmagte op Guadalcanal probeer om Henderson Field in te neem tydens die Slag om Henderson Field, deur middel van 'n groot aanval op die Amerikaanse verdedigers. Die aanval is afgeslaan, met swaar verliese aan die Japannese kant.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 95–97.</ref> Foutiewelik oortuig dat die Japannese leërmagte Henderson Field ingeneem het, het die Japannese op die oggend van 25 Oktober oorlogskepe vanaf die Shortland-eilande na Guadalcanal gestuur om hul grondmagte op die eiland te ondersteun. Amerikaanse vliegtuie van Henderson Field het die konvooi deur die loop van die dag aangeval; hulle het die ligte kruiser Yura tot sink gebring (met hulp van [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17-vliegtuie]] vanaf Espiritu Santo) en die torpedojaer Akizuki beskadig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
[[Lêer:SantaCruzChart2.jpg|duimnael|Kaart van die Slag van die Santa Cruz-eilande, 26 Oktober 1942. Rooi lyne verteenwoordig Japannese oorlogskipmagte en swart lyne verteenwoordig Amerikaanse vliegdekskipmagte. Genommerde geel kolle verteenwoordig belangrike aksies in die geveg.]]
Ten spyte van die mislukking van die Japannese grondoffensief en die verlies van die Yura, het die res van die Gesamentlike Vloot op 25 Oktober voortgegaan om naby die suidelike Salomonseilande te maneuvreer, in die hoop om die Geallieerde vlootmagte in 'n geveg te betrek. Die Japannese vlootmagte het nou uit vier vliegdekskepe bestaan (twee groot, een medium en een ligte een), die Hiyō het vertrek weens 'n toevallige brand in sy enjinkamer, met 'n gesamentlike vliegtuigsterkte wat ongeveer gelykstaande was aan dié van drie vliegdekskepe van die Shokaku-klas.
Die Japannese vlootmagte was in drie groepe verdeel: die voorhoedemag, bestaande uit die Jun'yō, vier swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van Kondō aan boord van die swaar kruiser Atago, met 'n ondersteuningsgroep bestaande uit twee slagskepe en twee torpedojaers onder bevel van skout-admiraal Takeo Kurita; die hoofmag bestaande uit die Shōkaku, Zuikaku en Zuihō, plus een swaar kruiser en agt torpedojaers, onder bevel van vise-admiraal Chūichi Nagumo aan boord van die Shōkaku en die agterhoedemag bestaande uit twee slagskepe, drie swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van skout-admiraal Hiroaki Abe aan boord van die slagskip Hiei. Benewens sy bevel oor die voorhoedemag, het Kondō ook opgetree as die bevelvoerder van al drie magte.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 374–375.</ref>
Aan die Amerikaanse kant het die taakgroepe van die Hornet en Enterprise (onder bevel van skout-admiraal Thomas Kinkaid) op 25 Oktober na die noorde van die Santa Cruz-eilande beweeg, op soek na die Japannese vlootmagte. Die Amerikaanse oorlogskepe was ontplooi as twee vliegdekskipgroepe, wat ongeveer 10 seemyl (19 km) van mekaar geskei was. 'n Amerikaanse [[Consolidated PBY Catalina|PBY Catalina-verkenningswatervliegtuig]], gestasioneer op die Santa Cruz-eilande, het om 11:03 die vliegdekskepe van die Japannese hoofmag opgespoor. Die Japannese vliegdekskepe was egter ongeveer 355 seemyl (657 km) van die Amerikaanse mag af, net buite die reikafstand van vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe opereer. Kinkaid, wat gehoop het om die afstand te verklein ten einde daardie dag aan te val, het op volspoed na die Japannese vliegdekskepe gestoom en om 14:25 'n aanvalsmag van 23 vliegtuie gelanseer. Die Japannese, wat geweet het dat hulle deur Amerikaanse vliegtuie opgemerk is, maar nie geweet het waar die Amerikaanse vliegdekskepe was nie, het na die noorde gedraai om buite bereik van die Amerikaanse vliegdekskipvliegtuie te bly.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 127.</ref> Die Amerikaanse aanvalsmag het na hulle ondeskeie vliegdekskepe teruggekeer sonder om die Japannese oorlogskepe te vind.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 163–174.</ref>
== Die Slag ==
=== Vliegdekskip aksie op 26 Oktober: eerste aanvalle ===
Om 02:50 op 26 Oktober het die Japannese vlootmagte omgedraai en die vlootmagte van die twee teenstanders het die afstand tussen hulle verklein totdat hulle teen 05:00 slegs 200 seemyl (370 km) van mekaar af was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 186.</ref> Albei kante het verkenningsvliegtuie uitgestuur en hul oorblywende vliegtuie gereed gemaak om aan te val sodra die ander kant se skepe opgespoor is. Hoewel 'n Catalina, toegerus met [[radar]], die Japannese vliegdekskepe om 03:10 opgemerk het, het die verslag Kinkaid eers om 05:12 bereik. Dus, omdat hy geglo het dat die Japannese skepe waarskynlik gedurende die tussenliggende twee uur van posisie verander het, het hy besluit om nie 'n aanvalsmag te stuur nie totdat hy meer juiste inligting oor die posisie van die Japannese skepe ontvang het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 381.</ref>
[[Lêer:Aircraft prepare to launch from Japanese carrier Shōkaku during Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (80-G-176150).jpg|duimnael|Japannese vegvliegtuie en duikbomwerpers op die Shōkaku maak gereed om op te styg vir 'n aanval op Amerikaanse vliegdekskipmagte.]]
Om 06:45 het 'n Amerikaanse verkenningsvliegtuig die vliegdekskepe van Nagumo se hoofmag opgemerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 187.</ref> Om 06:58 het 'n Japannese verkenningsvliegtuig die ligging van Hornet se taakmag gerapporteer.<ref name="Frank">Frank, ''Guadalcanal'', p. 382.</ref> Albei kante het gehaas om eerste die ander aan te val. Die Japannese het eerste daarin geslaag om hul aanvalsmag te laat vertrek; teen 07:40 was 64 vliegtuie, bestaande uit 21 Aichi D3A2 Val-duikbomwerpers, 20 Nakajima B5N2 Kate-torpedobomwerpers, 21 Mitsubishi A6M3 Zero-vegvliegtuie en 2 Nakajima B5N2-verkenningsvliegtuie, op pad na die Hornet.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 191–192.</ref> Hierdie eerste aanval is gelei deur luitenant-kommandeur Shigeharu Murata, terwyl die dekking deur vegvliegtuie gelei is deur die luitenante Ayao Shirane en Saneyasu Hidaka. Ook om 07:40 het twee Amerikaanse SBD-3 Dauntless-verkenningsvliegtuie, wat gereageer het op die vroeëre waarneming van die Japannese vliegdekskepe, opgedaag en 'n duikaanval op die Zuihō uitgevoer. Terwyl die Japannese gevegslugpatrollie besig was om ander Amerikaanse verkenningsvliegtuie weg te hou, kon die twee Amerikaanse vliegtuie die Zuihō met albei hul 500-pond-bomme tref; dit het swaar skade aangerig en verseker dat vliegtuie nie meer op die vliegdekskip se dek kon land nie.<ref name="Frank"/>
Intussen het Kondo vir Abe se agterhoedemag beveel om vinniger te gaan in 'n poging om die Amerikaanse oorlogskepe te onderskep en aan te val. Kondo het ook sy eie voorhoedemag teen volle spoed vorentoe laat beweeg, sodat die Jun'yō se vliegtuie aan die aanvalle op die Amerikaanse skepe kon deelneem. Om 08:10 het die Shōkaku 'n tweede golf aanvalsvliegtuie gelanseer, bestaande uit 19 duikbomwerpers en vyf Zero-vegvliegtuie, en om 08:40 het die Zuikaku 16 torpedobomwerpers en vier Zero-vegvliegtuie gelanseer. Die tweede aanvalsgroep is gelei deur luitenant-kommandeur Mamoru Seki, terwyl die vegvliegtuigdekking deur luitenant Hideki Shingo gelei is. Teen 09:10 was daar dus meer as 100 Japannese vliegtuie op pad om die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 383.</ref>
Die Amerikaanse aanvalsvliegtuie was ongeveer 20 minute agter die Japannese. Omdat hulle van mening was dat 'n vinnige aanval belangriker is as 'n massiewe aanval, en omdat hulle nie genoeg brandstof gehad het om tyd te spandeer aan formasievorming voor die aanval nie, het die Amerikaanse vliegtuie in klein groepe na die Japannese skepe beweeg, in plaas daarvan om in een groot aanvalsmag saam te smelt. Die eerste groep, bestaande uit 15 [[Douglas SBD Dauntless]]-duikbomwerpers, 6 [[Grumman TBF Avenger]]-torpedobomwerpers en agt [[Grumman F4F Wildcat]]-vegvliegtuie, onder bevel van luitenant-kommandeur William J. "Gus" Widhelm van die Hornet, was teen ongeveer 08:00 in die lug. 'n Tweede groep, bestaande uit drie SBD's, nege TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en agt Wildcats van die Enterprise, onder bevel van luitenant-kommandeur John A. Collett, het teen 08:10 vertrek. 'n Derde groep, bestaande uit nege SBD's, tien TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en sewe F4F's van die Hornet, was teen 08:20 op pad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 198–199.</ref>
Om 08:40 het die opponerende lugaanvalformasies binne sig van mekaar verbybeweeg. Luitenant Hidaka se nege Zuihō-Zeros het die Enterprise-groep verras en aangeval deur vanuit die rigting van die [[son]] op die klimmende vliegtuie toe te sak. In die daaropvolgende geveg is vier Zeros, drie Wildcats en twee TBF's, insluitend dié van Collett, afgeskiet, terwyl nog twee TBF's en 'n Wildcat weens ernstige skade gedwing is om na die Enterprise terug te keer.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 384–385. Only the Wildcat was safely recovered.</ref> Die oorblywende ''Zuihō''-Zeros, wie se ammunisie uitgeput was, het aan die geveg onttrek.
[[Lêer:Shokaku Santa Cruz fire.jpg|duimnael|Die bemanning van Shōkaku bestry vure op die vliegdek na die Amerikaanse aanval]]
Om 08:50 het die voorste Amerikaanse aanvalsformasie van die Hornet vier skepe van Abe se voorhoedemag opgemerk. Die Amerikaanse vliegtuie het voortgegaan, die Japannese vliegdekskepe gewaar en voorbereidings getref om aan te val. Drie Zero-vliegtuie van die Zuihō het die formasie se Wildcats aangeval en hulle sodoende weggelok van die bomwerpers wat hulle moes beskerm. Gevolglik het die duikbomwerpers in die eerste groep hul aanvalle sonder die beskerming van vegvliegtuie geloods. Twaalf Zero-vliegtuie van die Japannese vliegdekskip het die SBD-formasie aangeval, twee neergeskiet (insluitend dié van Widhelm, het hy dit oorleef) en nog twee gedwing om hul aanval te staak. Die oorblywende 11 SBD's het om 09:27 met hul duikaanvalle op die Shōkaku begin; hulle het die skip met drie tot ses bomme getref, die vliegdek vernietig en ernstige skade aan die skip se binnekant aangerig. Die laaste SBD van die 11 het Shōkaku uit sig verloor en in plaas daarvan sy bom naby die Japannese torpedojaer Teruzuki laat val, wat geringe skade veroorsaak het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 213–223.</ref> Die ses TBF's in die eerste aanvalsmag, wat van hul aanvalsgroep geskei geraak het, het nie die Japannese vliegdekskepe gevind nie en het uiteindelik na die Hornet teruggedraai. Op die pad terug het hulle die Japannese swaar kruiser Tone aangeval, maar al hul torpedo's het die kruiser gemis.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 387–388.</ref>
[[Lêer:Japanese cruiser Chikuma under air attack during the Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (NH 82404).jpg|duimnael|Chikuma word aangeval op 26 Oktober. Rook styg op uit die middel van die skip, waar 'n 450 kg-bom die brug vol getref het.]]
Die TBF's van die tweede Amerikaanse aanvalsformasie vanaf die Enterprise kon nie die Japannese vliegdekskepe opspoor nie en het in plaas daarvan die Japannese swaar kruiser Suzuya, deel van Abe se voorhoede, aangeval, maar geen skade aangerig nie. Omstreeks dieselfde tyd het nege SBD's van die derde Amerikaanse aanvalsformasie, afkomstig van die Hornet, Abe se skepe opgespoor en die Japannese swaar kruiser Chikuma aangeval; hulle het die skip met twee 450 kg-bomme getref en groot skade aangerig. Die drie SBD's van die Enterprise het toe ook opgedaag en ook die Chikuma aangeval; hulle het verdere skade aangerig met een bomtreffer en twee bomme wat net-net gemis het. Uiteindelik het die nege TBF's van die derde aanvalsgroep opgedaag en die rokende Chikuma aangeval, waarby hulle nog een voltreffer behaal het. Chikuma, begelei deur twee torpedojaers, het uit die geveg onttrek en koers gekies na Truk vir herstelwerk.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 132; and Parshall, ''The Imperial Japanese Navy Page''. ''Chikuma'' was under repair at Truk and later [[Kure]], Japan, until January 1943.</ref>
Die Amerikaanse vliegdekskipmagte het om 08:30 berig ontvang van hul aanvalsvliegtuie wat op pad was na die Japannese skepe, dat Japannese aanvalsvliegtuie in hul rigting op pad was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 235.</ref> Om 08:52 het die bevelvoerder van die Japannese aanvalsmag die Hornet-taakmag opgemerk, die Enterprise-taakmag was deur 'n reënbui verberg, en sy vliegtuie vir 'n aanval ontplooi. Om 08:55 het die Amerikaanse vliegdekskepe die naderende Japannese vliegtuie op radar bespeur, ongeveer 35 seemyl (65 km) daarvandaan, en begin om die 37 Wildcat-vliegtuie van hul gevegslugpatrollie na die inkomende Japannese vliegtuie te lei. Ongelukkig het kommunikasieprobleme, foute deur die Amerikaanse vegvliegtuigbeheerbeamptes en primitiewe beheerprosedures egter verhoed dat enige van die Wildcats, op 'n paar na, met die Japannese vliegtuie slaags raak voordat laasgenoemdes hul aanvalle op die Hornet begin het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 235–239.</ref> Alhoewel die Amerikaanse gevegs-lugpatrollie, insluitend die vegvlieënier Swede Vejtasa, daarin geslaag het om verskeie duikbomwerpers af te skiet of te beskadig (die formasieleier, luitenant Sadamu Takahashi, moes weens die skade uit die duikvlug onttrek<ref>Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 388.</ref>), het die meeste van die Japannese vliegtuie hul aanvalle begin sonder dat hulle noemenswaardig deur Amerikaanse vegvliegtuie gehinder is.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 385.</ref>
{{Multibeeld
| wydte = 200
| voetskrif =
| beeld1 = Japanese aircraft attack USS Hornet (CV-8) during the Battle of the Santa Cruz Islands on 26 October 1942 (80-G-33947).jpg
| alt1 =
| onderskrif1 = ’n Beskadigde Japannese duikbomwerper (links bo) duik om 09:14 in die rigting van die ''Hornet'' ...
| beeld2 = Japanese Aichi D3A crashes into USS Hornet (CV-8) during the Battle of the Santa Cruz Islands on 26 October 1942.jpg
| alt2 =
| onderskrif2 = ... en sekondes later tref dit die draer.
}}
Om 09:09 het die lugafweergeskut van die Hornet en haar begeleidende oorlogskepe begin vuur, terwyl die 20 ongeskonde Japannese torpedovliegtuie en die oorblywende 16 duikbomwerpers hul aanvalle op die vliegdekskip begin het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 249–251. ''Hornet''{{'}}s screening ships included heavy cruisers {{USS|Northampton|CA-26|2}} and {{USS|Pensacola|CA-24|2}}, light cruisers {{USS|San Diego|CL-53|2}} and {{USS|Juneau|CL-52|2}}, and six destroyers.</ref> Om 09:12 het 'n duikbomwerper se 250 kg semi-pantserdoorborende skeepsbom presies die middel van die Hornet se vliegdek, teenoor die eilandstruktuur, getref; dit het deur drie dekke gedring voordat dit ontplof en 60 man gedood het.
== Verwysings ==
{{verwysings|3}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Tweede Wêreldoorlog]]
3e3x9buiqg4g97ua4ciznmiio5ocfsx
3379343
3379337
2026-11-20T20:00:21Z
SpesBona
2720
/* Vliegdekskipaksie op 26 Oktober: eerste aanvalle */ daars hy
3379343
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Militêre konflik-en
| conflict = Slag van die Santa Cruzeilande
| image = [[Lêer:USS Enterprise-Bat Santa Cruz.jpg|300px]]
| pushpin_map = Stille Oseaan
| pushpin_relief = 1
| coordinates = {{coord|-8|164|format=dms|display=it}}
| caption = {{USS|Enterprise|CV-6|6}} (middel links) en sy skepe wat hom beskerm gedurende die oorlog, 26 Oktober 1942
| part_of = die [[Slag van Guadalcanal]] van die [[Tweede Wêreldoorlog]]
| date = 25–{{start date and age|1942|10|27|df=y}}
| location = Off the [[Santa Cruz Islands]], Pacific Ocean
| result = Beide kante eis 'n oorwinning; sien [[#Nabetragting|Nabetragting]]
| combatant1 = {{vlagland|Verenigde State|1912}}
| combatant2 = {{vlagland|Japannese Keiserryk}}
| commander1 = {{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[William Halsey Jr.|William Halsey]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Thomas C. Kinkaid]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[George D. Murray|George Murray]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Charles P. Mason]]
| commander2 = {{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Nobutake Kondō]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Chūichi Nagumo]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Hiroaki Abe]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Kakuji Kakuta]]
| strength1 = 2 [[Vliegdekskip|vliegdekskep]]e <br> 1 [[slagskip]] <br> 3 swaar kruisers <br> 3 ligte kruisers <br> 14 [[torpedojaer]]s<br> 136 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 63 [[Grumman F4F Wildcat]]s, 47 [[Douglas SBD Dauntless]], en 26 [[Grumman TBF Avenger]]s. The "136" number doesn't include [[Boeing B-17 Flying Fortress]]es based at [[Espiritu Santo]] (who played a small part in the battle) or any seaplanes in the area.</ref>
| strength2 = 3 vliegdekskepe <br> 1 ligte kruiser <br> 4 slagskepe<ref>''Kongō'', ''Haruna'', ''Hiei'', ''Kirishima''. See {{cite web |url=http://www.navweaps.com/index_oob/OOB_WWII_Pacific/OOB_WWII_Santa-Cruz.htm |title=Order of Battle – Battle of the Santa Cruz Islands |access-date=21 September 2009}}</ref> <br> 8 swaar kruisers <br> 2 ligte kruisers <br> 24 torpedojaers <br> 199 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 87 [[A6M Zero]]s, 68 [[Aichi D3A]] dive bombers, 57 [[Nakajima B5N]] torpedo bombers, and one [[Yokosuka D4Y]] command and control aircraft.</ref>
| casualties1 = 266 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 401; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 456. Breakdown of deaths: ''Hornet'' 118, ''Enterprise'' 44, ''Smith'' 57, ''Porter'' 15, ''Pensacola'' 3, ''South Dakota'' 2, ''Morris'' 1, and 22 aircrew. Four U.S. aircrew members were captured by the Japanese. Total U.S. aircraft losses included 32 Wildcats, 31 SBDs, and 18 TBFs.</ref> <br> [[USS Hornet (CV-8)|1 vliegdekskip gekelder]] <br> 1 torpedojaer gekelder <br> 1 vliegdekskip beskadig <br> 1 slagskip beskadig <br> 1 ligte kruiser beskadig <br> 2 torpedojaers beskadig <br> 81 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 22 sterftes, 4 gevang
| casualties2 = 400–500 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 400–401; Peattie, pp. 180, 339; and Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 454. Japanese deaths from damage to ''Zuihō'' aren't known. Known Japanese deaths are: 60 on ''Shōkaku'', 190 on ''Chikuma'', seven on ''Teruzuki'', and 148 aircrew. Total Japanese aircraft losses included 27 [[Mitsubishi A6M Zero]]s, 40 [[dive bomber]]s, 29 [[torpedo bomber]]s, and 1 [[Yokosuka D4Y]]. The aircrew losses included 55 from ''Shōkaku'', 57 from ''Zuikaku'', 9 from ''Zuihō'', and 27 from ''Junyō''.</ref> <br> 1 vliegdekskip swaar beskadig <br> 1 ligte kruiser swaar beskadig <br> 1 swaar kruiser beskadig <br> 1 torpedojaer beskadig <br> 99 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 148 sterftes
| campaignbox = {{Campaignbox Guadalcanal}} <br> {{Campaignbox Solomons}}
}}
Die '''Slag van die Santa Cruz-eilande''' wat tussen 25 en 27 Oktober 1942 plaasgevind het, was die vierde vliegdekskipgeveg van die Stille Oseaan-veldtog tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Dit was ook die vierde groot vlootbotsing tussen die [[Amerikaanse Vloot]] en die [[Japannese Keiserlike Vloot]] tydens die langdurige en strategies belangrike [[Slag van Guadalcanal|Guadalcanal-veldtog]]. Soos in die slae van die [[Slag van die Koraalsee|Koraalsee]], [[Slag van Midway|Midway]] en die Oostelike [[Salomonseilande]], was die skepe van die twee teenstanders selde in mekaar se sig of binne skootafstand van mekaar. In plaas daarvan is byna alle aanvalle deur albei kante uitgevoer deur vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe of landbasisse gelanseer is.
In 'n poging om die Geallieerde magte van Guadalcanal en nabygeleë eilande te verdryf en 'n einde te bring aan die dooiepunt wat sedert September 1942 bestaan het, het die Keiserlike Japannese Leër 'n groot grondoffensief op Guadalcanal vir 20–25 Oktober 1942 beplan. Ter ondersteuning van hierdie offensief, en met die hoop om met Geallieerde vlootmagte slaags te raak, het Japannese vliegdekskepe en ander groot oorlogskepe na 'n posisie naby die suidelike Salomonseilande beweeg. Vanuit hierdie ligging het die Japannese vlootmagte gehoop om enige Geallieerde (hoofsaaklik VSA) vlootmagte, veral vliegdekskipmagte, wat op die grondoffensief gereageer het, aan te val en beslissend te verslaan. Geallieerde vlootmagte het ook gehoop om die Japannese vlootmagte in die geveg te ontmoet, met dieselfde doelwitte om die dooiepunt te verbreek en hul teenstander beslissend te verslaan.
Die Japannese grondoffensief op Guadalcanal was aan die gang met die Slag om Henderson-veld terwyl die vlootoorlogskepe en vliegtuie van die twee teenstanders mekaar op die oggend van 26 Oktober 1942, net noord van die Santa Cruz-eilande, gekonfronteer het. Na 'n uitruil van lugaanvalle deur vliegdekskepe het Geallieerde oppervlakteskepe van die slagveld teruggetrek met die vliegdekskip [[USS Hornet (CV-8)|USS Hornet]] gekelder, en 'n ander vliegdekskip, [[USS Enterprise]], swaar beskadig. Die deelnemende Japannese vliegdekmagte het ook teruggetrek weens skade aan twee vliegdekskepe, swaar vliegtuigverliese en die Japannese leër se mislukking om Henderson-veld te verower.
Santa Cruz was 'n taktiese oorwinning vir die Japannese, beide wat tonnemaat en beheer oor die see rondom Guadalcanal betref. Die verlies van talle onvervangbare, ervare Japannese lugbemannings het egter op die lang termyn 'n strategiese voordeel vir die Geallieerdes geblyk te wees; die Geallieerdes se verliese aan lugbemannings tydens die geveg was relatief laag en is vinnig aangevul. Die Japannese het op 'n groter, beslissende oorwinning gehoop, en dit ook nodig gehad. Die feit dat die vlootgeveg gewen is net nadat die landgeveg verloor is, het beteken dat die geleentheid om hul oorwinning in die geveg uit te buit, reeds verby was.
== Agtergrond ==
Op 8 Augustus 1942 het Geallieerde magte, hoofsaaklik uit die Verenigde State, geland op Guadalcanal, Tulagi en die Florida-eilande in die Salomonseilande, wat destyds deur Japan beset was. Die landings op die eilande was daarop gemik om te verhoed dat die Japannese dit as basisse gebruik om die toevoerroetes tussen die VSA en Australië te bedreig. Verder moes die eilande beveilig word as vertrekpunte vir 'n veldtog wat ten doel gehad het om uiteindelik die groot Japannese basis by Rabaul te neutraliseer, terwyl dit terselfdertyd die Geallieerdes se veldtog in [[Nieu-Guinee]] sou ondersteun. Hierdie landings het die begin gemerk van die veldtog op Guadalcanal, wat ses maande sou duur.<ref>Hogue, ''Pearl Harbor to Guadalcanal'', pp. 235–236.</ref>
Ná die Slag van die Oostelike Solomoneilande op 24–25 Augustus, waarin die vliegdekskip USS Enterprise swaar beskadig en gedwing is om na [[Pearl Harbor]], Hawaii, te vaar, vir 'n maand van omvangryke herstelwerk, het drie Amerikaanse taakmagte met vliegdekskepe in die Suid-Stille Oseaan-gebied agtergebly. Die taakmagte was gesentreer rondom die vlootvliegdekskepe [[USS Wasp (CV-7)|USS Wasp]], [[USS Saratoga (CV-3)|Saratoga]] en Hornet, tesame met hul onderskeie luggroepe en ondersteunende oppervlakoorlogskepe, insluitend slagskepe, [[kruiser]]s en [[torpedojaer]]s, en was hoofsaaklik gestasioneer tussen die Salomonseilande en die eilande van die Nuwe Hebrides ([[Vanuatu]]). In hierdie operasionele gebied was die vliegdekskepe belas met die beveiliging van die kommunikasielyn tussen die vernaamste Geallieerde basisse in [[Nieu-Kaledonië]] en Espiritu Santo; die ondersteuning van Geallieerde grondmagte op Guadalcanal en Tulagi teen enige Japannese teenaanvalle; die dekking van die beweging van voorradeskepe na Guadalcanal; en die aanval op en vernietiging van enige Japannese oorlogskepe, veral vliegdekskepe, wat binne bereik gekom het.<ref>Hammel, ''Carrier Clash'', p. 106.</ref> Die seegebied waarin die Amerikaanse vliegdekskip-taakmagte geopereer het, is deur Amerikaanse magte ''torpedo kruising''<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 335.</ref> genoem, vanweë die hoë konsentrasie Japannese duikbote in die gebied.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 6–7.</ref>
[[Lêer:USS Wasp (CV-7) brennt.jpg|duimnael|USS Wasp brand nadat dit deur 'n torpedo getref is op 15 September]]
Op 31 Augustus is die USS Saratoga deur die Japannese duikboot I-26 met 'n torpedo getref en was dit vir drie maande buite aksie vir herstelwerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 10–12.</ref><ref>After this incident the then U.S. carrier task force commander [[Frank Jack Fletcher]] was relieved of his command and reassigned to shore duty for the remainder of the war. Frank, ''Guadalcanal'', pp. 204–205</ref>
Op 15 September is die USS Wasp getref deur drie torpedo's wat deur die Japannese duikboot I-19 afgevuur is terwyl dit 'n groot versterkings- en hervoorraadkonvooi na Guadalcanal ondersteun het en amper die Japannese vliegdekskepe Shōkaku en Zuikaku aangeval het, wat onttrek het net voordat die twee teenstanders binne bereik van mekaar se vliegtuie gekom het. Met kragonderbrekings weens torpedoskade kon die Wasp se skadebeheerspanne nie die daaropvolgende groot brande beheer nie, en sy is verlaat en self tot sink gebring.<ref>Evans, ''Japanese Navy'', pp. 179–180; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 24–41.
The battleship {{USS|North Carolina|BB-55|2}} and destroyer {{USS|O'Brien|DD-415|2}} were also hit by torpedoes during the same attack. ''O'Brien'' later sank as a result of the torpedo damage, and ''North Carolina'' was under repair at Pearl Harbor until 16 November 1942.</ref>
Alhoewel die VSA nou slegs een operasionele vliegdekskip, die USS Hornet, in die Suid-Stille Oseaan gehad het, het die Geallieerdes steeds lugoorheersing oor die suidelike Salomonseilande behou danksy hul vliegtuie wat by Henderson Field op Guadalcanal gestasioneer was. Snags egter, wanneer vliegtuie nie doeltreffend kon opereer nie, kon die Japannese hul skepe byna na willekeur rondom Guadalcanal laat beweeg. Gevolglik het 'n dooiepunt in die stryd om Guadalcanal ontstaan: die Geallieerdes het bedags voorrade en versterkings na Guadalcanal gebring, terwyl die Japannese snags dieselfde gedoen het met oorlogskepe, wat deur die Geallieerdes die "Tokyo Express" genoem is. Geen van die twee kante kon egter genoeg troepe op die eiland land om 'n beslissende voordeel te behaal nie. Teen middel Oktober het beide kante ongeveer 'n gelyke aantal troepe op die eiland gehad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 19–21, 84–85.</ref> Die dooiepunt is kortstondig onderbreek deur twee vlootaksies waarby groot skepe betrokke was. In die nag van 11–12 Oktober het 'n Amerikaanse vlootmag 'n Japannese vlootmag, wat op pad was om Henderson Field te bombardeer, onderskep en verslaan tydens die Slag van Kaap Esperance. Maar slegs twee nagte later het 'n Japannese mag, wat die slagskepe Haruna en Kongō ingesluit het, Henderson Field suksesvol gebombardeer; hulle het die meeste van die Amerikaanse vliegtuie daar vernietig en ernstige skade aan die vliegveld se fasiliteite aangerig.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 316–319.</ref>
[[Lêer:EnterpriseWildcat.jpg|duimnael|[[Grumman F4F Wildcat]] op die Enterprise terwyl die skip op 24 Oktober lugoperasies uitvoer]]
Die VSA het twee stappe gedoen om die dooiepunt in die stryd om Guadalcanal te probeer verbreek. Eerstens is herstelwerk aan die USS Enterprise bespoedig sodat sy so gou moontlik na die Suid-Stille Oseaan kon terugkeer. Op 10 Oktober het die USS Enterprise haar nuwe luggroep (Luggroep 10) ontvang, en op 16 Oktober het sy uit Pearl Harbor vertrek. Op 23 Oktober<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 154–155.</ref> het sy in die Suid-Stille Oseaan aangekom en op 24 Oktober, 273 seemyl (506 km) noordoos van Espiritu Santo, by die USS Hornet en die res van die Geallieerde vlootmagte in die Suid-Stille Oseaan aangesluit.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 145.</ref>
Tweedens het admiraal [[Chester W. Nimitz|Chester Nimitz]], die Geallieerde opperbevelhebber van die Stille Oseaan-magte, op 18 Oktober vise-admiraal Robert L. Ghormley deur vise-admiraal William Halsey jr. vervang as bevelvoerder van die Suid-Stille Oseaan-gebied; in hierdie posisie het hy bevel gevoer oor die Geallieerde magte wat by die veldtog in die Salomonseilande betrokke was.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 134.</ref>
Nimitz was van mening dat Ghormley te eng van visie en pessimisties geword het om die Geallieerde magte doeltreffend te lei in die stryd om Guadalcanal. Halsey is na bewering regoor die Amerikaanse vloot gerespekteer as 'n "vegter".<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 334.</ref> Met die aanvaarding van die bevel het Halsey onmiddellik begin om planne te maak om die Japannese vlootmagte in 'n geveg in te lok; hy het aan Nimitz geskryf: "Ek moes feitlik onmiddellik begin terugslaan."<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 150.</ref>
Die Japannese Gekombineerde Vloot het ook gepoog om Geallieerde vlootmagte te betrek in wat gehoop is om 'n beslissende geveg te wees. Twee vloot vliegdekskepe, Hiyō en Jun'yō, sowel as die ligte vliegdekskip Zuihō, het vroeg in Oktober by die hoof Japannese vlootbasis by Truk Atoll aangekom en by Shōkaku en Zuikaku aangesluit. Met vyf vliegdekskepe wat volledig toegerus was met luggroepe, plus hul talle slagskepe, kruisers en torpedojaers, was die Japannese Gekombineerde Vloot, onder leiding van Admiraal Isoroku Yamamoto, vol vertroue dat dit die nederlaag by die Slag van Midway kon vergoed.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 146–149.</ref> Afgesien van 'n paar lugaanvalle op Henderson Field in Oktober, het die Japannese vliegdekskepe en hul ondersteunende oorlogskepe in die noordwestelike gebied van die Salomonseilande gebly, buite die stryd om Guadalcanal, terwyl hulle op 'n geleentheid gewag het om nader te beweeg en die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val. Met die Japannese leër se volgende beplande groot grondaanval op Geallieerde magte op Guadalcanal wat vir 20 Oktober vasgestel is, het Yamamoto se oorlogskepe na die suidelike Salomonseilande begin beweeg om die offensief te ondersteun en gereed te wees om enige vyandelike skepe, veral vliegdekskepe, wat sou naderkom om die Geallieerde verdediging op Guadalcanal te ondersteun, aan te val.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', pp. 124–125. According to Hara, the Japanese believed that U.S. Navy forces were likely to be in the Solomon Islands area because they had read a report from the [[United Press]] dated 20 October that stated that the United States Navy was preparing for a major sea and air battle in the South Pacific.</ref>
== Aanvang ==
Op of omstreeks 11 Oktober het 'n groot Japannese mag, bestaande uit vliegdekskepe, slagskepe en hul begeleidingsvaartuie, uit Truk vertrek vir 'n verlengde operasie ter ondersteuning van 'n offensief op Guadalcanal in Oktober. Op dieselfde dag het 'n groot konvooi met versterkings Guadalcanal bereik, maar 'n mag van swaar kruisers wat ondersteuning moes bied, is verhoed om Henderson Field te bombardeer en het omgedraai in wat bekend geword het as die Slag van Kaap Esperance. Daarna het drie bombardemente gevolg wat tussen 13 Oktober en 16 Oktober deur slagskepe en swaar kruisers uitgevoer is (die swaarste vlootaanval op die vliegveld tydens die veldtog); die eerste en derde hiervan is uitgevoer deur vaartuie wat van vise-admiraal Nobutake Kondō se voorhoedemag afgesonder is. Vanaf middernag op 14 Oktober het nog 'n konvooi, bestaande uit vier vragskepe, die grootste deel van sy vrag afgelaai, insluitend tenks en swaar artillerie.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/Azumasan_t.htm|title=Japanese Transports|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Op 15 Oktober is die torpedojaer Meredith, terwyl dit die sleepboot Vireo, wat 'n voorraadbarg gesleep het, begelei het, deur vliegtuie van die Zuikaku en Shokaku opgemerk en gekelder. Op 17 Oktober het die Hiyō en Jun'yō 'n aanvalsmag gestuur om vervoerskepe naby Lunga Point aan te val, maar hulle het geen skade aangerig nie.<ref name="auto">{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/hiyo.htm|title=Imperial lattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die groot aantal oorlogskepe sou in die waters rondom Guadalcanal bly totdat die gevegte in die Slag van die Santa Cruz-eilande beëindig was, en het aan die einde van Oktober na Truk teruggekeer.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/shokaku.htm|title=Imperial Flattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die vliegdekskip Hiyō, wat onlangs in diens gestel is, was oorspronklik deel van die vloot, maar ’n brand in sy masjienkamer op 21 Oktober het hom genoodsaak om na Truk terug te keer vir herstelwerk.<ref name="auto"/> Op 25 Oktober het 6 bomwerpers en 12 vegvliegtuie van die Jun'yo Henderson-vliegveld aangeval, maar min skade aangerig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
Van 20 tot 25 Oktober het Japannese grondmagte op Guadalcanal probeer om Henderson Field in te neem tydens die Slag om Henderson Field, deur middel van 'n groot aanval op die Amerikaanse verdedigers. Die aanval is afgeslaan, met swaar verliese aan die Japannese kant.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 95–97.</ref> Foutiewelik oortuig dat die Japannese leërmagte Henderson Field ingeneem het, het die Japannese op die oggend van 25 Oktober oorlogskepe vanaf die Shortland-eilande na Guadalcanal gestuur om hul grondmagte op die eiland te ondersteun. Amerikaanse vliegtuie van Henderson Field het die konvooi deur die loop van die dag aangeval; hulle het die ligte kruiser Yura tot sink gebring (met hulp van [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17-vliegtuie]] vanaf Espiritu Santo) en die torpedojaer Akizuki beskadig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
[[Lêer:SantaCruzChart2.jpg|duimnael|Kaart van die Slag van die Santa Cruz-eilande, 26 Oktober 1942. Rooi lyne verteenwoordig Japannese oorlogskipmagte en swart lyne verteenwoordig Amerikaanse vliegdekskipmagte. Genommerde geel kolle verteenwoordig belangrike aksies in die geveg.]]
Ten spyte van die mislukking van die Japannese grondoffensief en die verlies van die Yura, het die res van die Gesamentlike Vloot op 25 Oktober voortgegaan om naby die suidelike Salomonseilande te maneuvreer, in die hoop om die Geallieerde vlootmagte in 'n geveg te betrek. Die Japannese vlootmagte het nou uit vier vliegdekskepe bestaan (twee groot, een medium en een ligte een), die Hiyō het vertrek weens 'n toevallige brand in sy enjinkamer, met 'n gesamentlike vliegtuigsterkte wat ongeveer gelykstaande was aan dié van drie vliegdekskepe van die Shokaku-klas.
Die Japannese vlootmagte was in drie groepe verdeel: die voorhoedemag, bestaande uit die Jun'yō, vier swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van Kondō aan boord van die swaar kruiser Atago, met 'n ondersteuningsgroep bestaande uit twee slagskepe en twee torpedojaers onder bevel van skout-admiraal Takeo Kurita; die hoofmag bestaande uit die Shōkaku, Zuikaku en Zuihō, plus een swaar kruiser en agt torpedojaers, onder bevel van vise-admiraal Chūichi Nagumo aan boord van die Shōkaku en die agterhoedemag bestaande uit twee slagskepe, drie swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van skout-admiraal Hiroaki Abe aan boord van die slagskip Hiei. Benewens sy bevel oor die voorhoedemag, het Kondō ook opgetree as die bevelvoerder van al drie magte.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 374–375.</ref>
Aan die Amerikaanse kant het die taakgroepe van die Hornet en Enterprise (onder bevel van skout-admiraal Thomas Kinkaid) op 25 Oktober na die noorde van die Santa Cruz-eilande beweeg, op soek na die Japannese vlootmagte. Die Amerikaanse oorlogskepe was ontplooi as twee vliegdekskipgroepe, wat ongeveer 10 seemyl (19 km) van mekaar geskei was. 'n Amerikaanse [[Consolidated PBY Catalina|PBY Catalina-verkenningswatervliegtuig]], gestasioneer op die Santa Cruz-eilande, het om 11:03 die vliegdekskepe van die Japannese hoofmag opgespoor. Die Japannese vliegdekskepe was egter ongeveer 355 seemyl (657 km) van die Amerikaanse mag af, net buite die reikafstand van vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe opereer. Kinkaid, wat gehoop het om die afstand te verklein ten einde daardie dag aan te val, het op volspoed na die Japannese vliegdekskepe gestoom en om 14:25 'n aanvalsmag van 23 vliegtuie gelanseer. Die Japannese, wat geweet het dat hulle deur Amerikaanse vliegtuie opgemerk is, maar nie geweet het waar die Amerikaanse vliegdekskepe was nie, het na die noorde gedraai om buite bereik van die Amerikaanse vliegdekskipvliegtuie te bly.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 127.</ref> Die Amerikaanse aanvalsmag het na hulle ondeskeie vliegdekskepe teruggekeer sonder om die Japannese oorlogskepe te vind.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 163–174.</ref>
== Die Slag ==
=== Vliegdekskipaksie op 26 Oktober: eerste aanvalle ===
Om 02:50 op 26 Oktober het die Japannese vlootmagte omgedraai en die vlootmagte van die twee teenstanders het die afstand tussen hulle verklein totdat hulle teen 05:00 slegs 200 seemyl (370 km) van mekaar af was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 186.</ref> Albei kante het verkenningsvliegtuie uitgestuur en hul oorblywende vliegtuie gereed gemaak om aan te val sodra die ander kant se skepe opgespoor is. Hoewel 'n Catalina, toegerus met [[radar]], die Japannese vliegdekskepe om 03:10 opgemerk het, het die verslag Kinkaid eers om 05:12 bereik. Dus, omdat hy geglo het dat die Japannese skepe waarskynlik gedurende die tussenliggende twee uur van posisie verander het, het hy besluit om nie 'n aanvalsmag te stuur nie totdat hy meer juiste inligting oor die posisie van die Japannese skepe ontvang het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 381.</ref>
[[Lêer:Aircraft prepare to launch from Japanese carrier Shōkaku during Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (80-G-176150).jpg|duimnael|Japannese vegvliegtuie en duikbomwerpers op die Shōkaku maak gereed om op te styg vir 'n aanval op Amerikaanse vliegdekskipmagte.]]
Om 06:45 het 'n Amerikaanse verkenningsvliegtuig die vliegdekskepe van Nagumo se hoofmag opgemerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 187.</ref> Om 06:58 het 'n Japannese verkenningsvliegtuig die ligging van Hornet se taakmag gerapporteer.<ref name="Frank">Frank, ''Guadalcanal'', p. 382.</ref> Albei kante het gehaas om eerste die ander aan te val. Die Japannese het eerste daarin geslaag om hul aanvalsmag te laat vertrek; teen 07:40 was 64 vliegtuie, bestaande uit 21 Aichi D3A2 Val-duikbomwerpers, 20 Nakajima B5N2 Kate-torpedobomwerpers, 21 Mitsubishi A6M3 Zero-vegvliegtuie en 2 Nakajima B5N2-verkenningsvliegtuie, op pad na die Hornet.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 191–192.</ref> Hierdie eerste aanval is gelei deur luitenant-kommandeur Shigeharu Murata, terwyl die dekking deur vegvliegtuie gelei is deur die luitenante Ayao Shirane en Saneyasu Hidaka. Ook om 07:40 het twee Amerikaanse SBD-3 Dauntless-verkenningsvliegtuie, wat gereageer het op die vroeëre waarneming van die Japannese vliegdekskepe, opgedaag en 'n duikaanval op die Zuihō uitgevoer. Terwyl die Japannese gevegslugpatrollie besig was om ander Amerikaanse verkenningsvliegtuie weg te hou, kon die twee Amerikaanse vliegtuie die Zuihō met albei hul 500-pond-bomme tref; dit het swaar skade aangerig en verseker dat vliegtuie nie meer op die vliegdekskip se dek kon land nie.<ref name="Frank"/>
Intussen het Kondo vir Abe se agterhoedemag beveel om vinniger te gaan in 'n poging om die Amerikaanse oorlogskepe te onderskep en aan te val. Kondo het ook sy eie voorhoedemag teen volle spoed vorentoe laat beweeg, sodat die Jun'yō se vliegtuie aan die aanvalle op die Amerikaanse skepe kon deelneem. Om 08:10 het die Shōkaku 'n tweede golf aanvalsvliegtuie gelanseer, bestaande uit 19 duikbomwerpers en vyf Zero-vegvliegtuie, en om 08:40 het die Zuikaku 16 torpedobomwerpers en vier Zero-vegvliegtuie gelanseer. Die tweede aanvalsgroep is gelei deur luitenant-kommandeur Mamoru Seki, terwyl die vegvliegtuigdekking deur luitenant Hideki Shingo gelei is. Teen 09:10 was daar dus meer as 100 Japannese vliegtuie op pad om die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 383.</ref>
Die Amerikaanse aanvalsvliegtuie was ongeveer 20 minute agter die Japannese. Omdat hulle van mening was dat 'n vinnige aanval belangriker is as 'n massiewe aanval, en omdat hulle nie genoeg brandstof gehad het om tyd te spandeer aan formasievorming voor die aanval nie, het die Amerikaanse vliegtuie in klein groepe na die Japannese skepe beweeg, in plaas daarvan om in een groot aanvalsmag saam te smelt. Die eerste groep, bestaande uit 15 [[Douglas SBD Dauntless]]-duikbomwerpers, 6 [[Grumman TBF Avenger]]-torpedobomwerpers en agt [[Grumman F4F Wildcat]]-vegvliegtuie, onder bevel van luitenant-kommandeur William J. "Gus" Widhelm van die Hornet, was teen ongeveer 08:00 in die lug. 'n Tweede groep, bestaande uit drie SBD's, nege TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en agt Wildcats van die Enterprise, onder bevel van luitenant-kommandeur John A. Collett, het teen 08:10 vertrek. 'n Derde groep, bestaande uit nege SBD's, tien TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en sewe F4F's van die Hornet, was teen 08:20 op pad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 198–199.</ref>
Om 08:40 het die opponerende lugaanvalformasies binne sig van mekaar verbybeweeg. Luitenant Hidaka se nege Zuihō-Zeros het die Enterprise-groep verras en aangeval deur vanuit die rigting van die [[son]] op die klimmende vliegtuie toe te sak. In die daaropvolgende geveg is vier Zeros, drie Wildcats en twee TBF's, insluitend dié van Collett, afgeskiet, terwyl nog twee TBF's en 'n Wildcat weens ernstige skade gedwing is om na die Enterprise terug te keer.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 384–385. Only the Wildcat was safely recovered.</ref> Die oorblywende ''Zuihō''-Zeros, wie se ammunisie uitgeput was, het aan die geveg onttrek.
[[Lêer:Shokaku Santa Cruz fire.jpg|duimnael|Die bemanning van Shōkaku bestry vure op die vliegdek na die Amerikaanse aanval]]
Om 08:50 het die voorste Amerikaanse aanvalsformasie van die Hornet vier skepe van Abe se voorhoedemag opgemerk. Die Amerikaanse vliegtuie het voortgegaan, die Japannese vliegdekskepe gewaar en voorbereidings getref om aan te val. Drie Zero-vliegtuie van die Zuihō het die formasie se Wildcats aangeval en hulle sodoende weggelok van die bomwerpers wat hulle moes beskerm. Gevolglik het die duikbomwerpers in die eerste groep hul aanvalle sonder die beskerming van vegvliegtuie geloods. Twaalf Zero-vliegtuie van die Japannese vliegdekskip het die SBD-formasie aangeval, twee neergeskiet (insluitend dié van Widhelm, het hy dit oorleef) en nog twee gedwing om hul aanval te staak. Die oorblywende 11 SBD's het om 09:27 met hul duikaanvalle op die Shōkaku begin; hulle het die skip met drie tot ses bomme getref, die vliegdek vernietig en ernstige skade aan die skip se binnekant aangerig. Die laaste SBD van die 11 het Shōkaku uit sig verloor en in plaas daarvan sy bom naby die Japannese torpedojaer Teruzuki laat val, wat geringe skade veroorsaak het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 213–223.</ref> Die ses TBF's in die eerste aanvalsmag, wat van hul aanvalsgroep geskei geraak het, het nie die Japannese vliegdekskepe gevind nie en het uiteindelik na die Hornet teruggedraai. Op die pad terug het hulle die Japannese swaar kruiser Tone aangeval, maar al hul torpedo's het die kruiser gemis.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 387–388.</ref>
[[Lêer:Japanese cruiser Chikuma under air attack during the Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (NH 82404).jpg|duimnael|Chikuma word aangeval op 26 Oktober. Rook styg op uit die middel van die skip, waar 'n 450 kg-bom die brug vol getref het.]]
Die TBF's van die tweede Amerikaanse aanvalsformasie vanaf die Enterprise kon nie die Japannese vliegdekskepe opspoor nie en het in plaas daarvan die Japannese swaar kruiser Suzuya, deel van Abe se voorhoede, aangeval, maar geen skade aangerig nie. Omstreeks dieselfde tyd het nege SBD's van die derde Amerikaanse aanvalsformasie, afkomstig van die Hornet, Abe se skepe opgespoor en die Japannese swaar kruiser Chikuma aangeval; hulle het die skip met twee 450 kg-bomme getref en groot skade aangerig. Die drie SBD's van die Enterprise het toe ook opgedaag en ook die Chikuma aangeval; hulle het verdere skade aangerig met een bomtreffer en twee bomme wat net-net gemis het. Uiteindelik het die nege TBF's van die derde aanvalsgroep opgedaag en die rokende Chikuma aangeval, waarby hulle nog een voltreffer behaal het. Chikuma, begelei deur twee torpedojaers, het uit die geveg onttrek en koers gekies na Truk vir herstelwerk.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 132; and Parshall, ''The Imperial Japanese Navy Page''. ''Chikuma'' was under repair at Truk and later [[Kure]], Japan, until January 1943.</ref>
Die Amerikaanse vliegdekskipmagte het om 08:30 berig ontvang van hul aanvalsvliegtuie wat op pad was na die Japannese skepe, dat Japannese aanvalsvliegtuie in hul rigting op pad was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 235.</ref> Om 08:52 het die bevelvoerder van die Japannese aanvalsmag die Hornet-taakmag opgemerk, die Enterprise-taakmag was deur 'n reënbui verberg, en sy vliegtuie vir 'n aanval ontplooi. Om 08:55 het die Amerikaanse vliegdekskepe die naderende Japannese vliegtuie op radar bespeur, ongeveer 35 seemyl (65 km) daarvandaan, en begin om die 37 Wildcat-vliegtuie van hul gevegslugpatrollie na die inkomende Japannese vliegtuie te lei. Ongelukkig het kommunikasieprobleme, foute deur die Amerikaanse vegvliegtuigbeheerbeamptes en primitiewe beheerprosedures egter verhoed dat enige van die Wildcats, op 'n paar na, met die Japannese vliegtuie slaags raak voordat laasgenoemdes hul aanvalle op die Hornet begin het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 235–239.</ref> Alhoewel die Amerikaanse gevegs-lugpatrollie, insluitend die vegvlieënier Swede Vejtasa, daarin geslaag het om verskeie duikbomwerpers af te skiet of te beskadig (die formasieleier, luitenant Sadamu Takahashi, moes weens die skade uit die duikvlug onttrek<ref>Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 388.</ref>), het die meeste van die Japannese vliegtuie hul aanvalle begin sonder dat hulle noemenswaardig deur Amerikaanse vegvliegtuie gehinder is.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 385.</ref>
{{Multibeeld
| wydte = 250
| direction = vertical
| voetskrif =
| beeld1 = Japanese aircraft attack USS Hornet (CV-8) during the Battle of the Santa Cruz Islands on 26 October 1942 (80-G-33947).jpg
| alt1 =
| onderskrif1 = ’n Beskadigde Japannese duikbomwerper (links bo) duik om 09:14 in die rigting van die ''Hornet'' ...
| beeld2 = Japanese Aichi D3A crashes into USS Hornet (CV-8) during the Battle of the Santa Cruz Islands on 26 October 1942.jpg
| alt2 =
| onderskrif2 = ... en sekondes later tref dit die draer.
}}
Om 09:09 het die lugafweergeskut van die Hornet en haar begeleidende oorlogskepe begin vuur, terwyl die 20 ongeskonde Japannese torpedovliegtuie en die oorblywende 16 duikbomwerpers hul aanvalle op die vliegdekskip begin het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 249–251. ''Hornet''{{'}}s screening ships included heavy cruisers {{USS|Northampton|CA-26|2}} and {{USS|Pensacola|CA-24|2}}, light cruisers {{USS|San Diego|CL-53|2}} and {{USS|Juneau|CL-52|2}}, and six destroyers.</ref> Om 09:12 het 'n duikbomwerper se 250 kg semi-pantserdoorborende skeepsbom presies die middel van die Hornet se vliegdek, teenoor die eilandstruktuur, getref; dit het deur drie dekke gedring voordat dit ontplof en 60 man gedood het.
== Verwysings ==
{{verwysings|3}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Tweede Wêreldoorlog]]
609z50yoghuves99xkp3fbkzr8v6a63
3379424
3379343
2026-11-21T06:55:26Z
Oesjaar
7467
/* Vliegdekskipaksie op 26 Oktober: eerste aanvalle */ Nou word rof....
3379424
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Militêre konflik-en
| conflict = Slag van die Santa Cruzeilande
| image = [[Lêer:USS Enterprise-Bat Santa Cruz.jpg|300px]]
| pushpin_map = Stille Oseaan
| pushpin_relief = 1
| coordinates = {{coord|-8|164|format=dms|display=it}}
| caption = {{USS|Enterprise|CV-6|6}} (middel links) en sy skepe wat hom beskerm gedurende die oorlog, 26 Oktober 1942
| part_of = die [[Slag van Guadalcanal]] van die [[Tweede Wêreldoorlog]]
| date = 25–{{start date and age|1942|10|27|df=y}}
| location = Off the [[Santa Cruz Islands]], Pacific Ocean
| result = Beide kante eis 'n oorwinning; sien [[#Nabetragting|Nabetragting]]
| combatant1 = {{vlagland|Verenigde State|1912}}
| combatant2 = {{vlagland|Japannese Keiserryk}}
| commander1 = {{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[William Halsey Jr.|William Halsey]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Thomas C. Kinkaid]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[George D. Murray|George Murray]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Charles P. Mason]]
| commander2 = {{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Nobutake Kondō]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Chūichi Nagumo]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Hiroaki Abe]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Kakuji Kakuta]]
| strength1 = 2 [[Vliegdekskip|vliegdekskep]]e <br> 1 [[slagskip]] <br> 3 swaar kruisers <br> 3 ligte kruisers <br> 14 [[torpedojaer]]s<br> 136 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 63 [[Grumman F4F Wildcat]]s, 47 [[Douglas SBD Dauntless]], en 26 [[Grumman TBF Avenger]]s. The "136" number doesn't include [[Boeing B-17 Flying Fortress]]es based at [[Espiritu Santo]] (who played a small part in the battle) or any seaplanes in the area.</ref>
| strength2 = 3 vliegdekskepe <br> 1 ligte kruiser <br> 4 slagskepe<ref>''Kongō'', ''Haruna'', ''Hiei'', ''Kirishima''. See {{cite web |url=http://www.navweaps.com/index_oob/OOB_WWII_Pacific/OOB_WWII_Santa-Cruz.htm |title=Order of Battle – Battle of the Santa Cruz Islands |access-date=21 September 2009}}</ref> <br> 8 swaar kruisers <br> 2 ligte kruisers <br> 24 torpedojaers <br> 199 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 87 [[A6M Zero]]s, 68 [[Aichi D3A]] dive bombers, 57 [[Nakajima B5N]] torpedo bombers, and one [[Yokosuka D4Y]] command and control aircraft.</ref>
| casualties1 = 266 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 401; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 456. Breakdown of deaths: ''Hornet'' 118, ''Enterprise'' 44, ''Smith'' 57, ''Porter'' 15, ''Pensacola'' 3, ''South Dakota'' 2, ''Morris'' 1, and 22 aircrew. Four U.S. aircrew members were captured by the Japanese. Total U.S. aircraft losses included 32 Wildcats, 31 SBDs, and 18 TBFs.</ref> <br> [[USS Hornet (CV-8)|1 vliegdekskip gekelder]] <br> 1 torpedojaer gekelder <br> 1 vliegdekskip beskadig <br> 1 slagskip beskadig <br> 1 ligte kruiser beskadig <br> 2 torpedojaers beskadig <br> 81 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 22 sterftes, 4 gevang
| casualties2 = 400–500 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 400–401; Peattie, pp. 180, 339; and Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 454. Japanese deaths from damage to ''Zuihō'' aren't known. Known Japanese deaths are: 60 on ''Shōkaku'', 190 on ''Chikuma'', seven on ''Teruzuki'', and 148 aircrew. Total Japanese aircraft losses included 27 [[Mitsubishi A6M Zero]]s, 40 [[dive bomber]]s, 29 [[torpedo bomber]]s, and 1 [[Yokosuka D4Y]]. The aircrew losses included 55 from ''Shōkaku'', 57 from ''Zuikaku'', 9 from ''Zuihō'', and 27 from ''Junyō''.</ref> <br> 1 vliegdekskip swaar beskadig <br> 1 ligte kruiser swaar beskadig <br> 1 swaar kruiser beskadig <br> 1 torpedojaer beskadig <br> 99 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 148 sterftes
| campaignbox = {{Campaignbox Guadalcanal}} <br> {{Campaignbox Solomons}}
}}
Die '''Slag van die Santa Cruz-eilande''' wat tussen 25 en 27 Oktober 1942 plaasgevind het, was die vierde vliegdekskipgeveg van die Stille Oseaan-veldtog tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Dit was ook die vierde groot vlootbotsing tussen die [[Amerikaanse Vloot]] en die [[Japannese Keiserlike Vloot]] tydens die langdurige en strategies belangrike [[Slag van Guadalcanal|Guadalcanal-veldtog]]. Soos in die slae van die [[Slag van die Koraalsee|Koraalsee]], [[Slag van Midway|Midway]] en die Oostelike [[Salomonseilande]], was die skepe van die twee teenstanders selde in mekaar se sig of binne skootafstand van mekaar. In plaas daarvan is byna alle aanvalle deur albei kante uitgevoer deur vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe of landbasisse gelanseer is.
In 'n poging om die Geallieerde magte van Guadalcanal en nabygeleë eilande te verdryf en 'n einde te bring aan die dooiepunt wat sedert September 1942 bestaan het, het die Keiserlike Japannese Leër 'n groot grondoffensief op Guadalcanal vir 20–25 Oktober 1942 beplan. Ter ondersteuning van hierdie offensief, en met die hoop om met Geallieerde vlootmagte slaags te raak, het Japannese vliegdekskepe en ander groot oorlogskepe na 'n posisie naby die suidelike Salomonseilande beweeg. Vanuit hierdie ligging het die Japannese vlootmagte gehoop om enige Geallieerde (hoofsaaklik VSA) vlootmagte, veral vliegdekskipmagte, wat op die grondoffensief gereageer het, aan te val en beslissend te verslaan. Geallieerde vlootmagte het ook gehoop om die Japannese vlootmagte in die geveg te ontmoet, met dieselfde doelwitte om die dooiepunt te verbreek en hul teenstander beslissend te verslaan.
Die Japannese grondoffensief op Guadalcanal was aan die gang met die Slag om Henderson-veld terwyl die vlootoorlogskepe en vliegtuie van die twee teenstanders mekaar op die oggend van 26 Oktober 1942, net noord van die Santa Cruz-eilande, gekonfronteer het. Na 'n uitruil van lugaanvalle deur vliegdekskepe het Geallieerde oppervlakteskepe van die slagveld teruggetrek met die vliegdekskip [[USS Hornet (CV-8)|USS Hornet]] gekelder, en 'n ander vliegdekskip, [[USS Enterprise]], swaar beskadig. Die deelnemende Japannese vliegdekmagte het ook teruggetrek weens skade aan twee vliegdekskepe, swaar vliegtuigverliese en die Japannese leër se mislukking om Henderson-veld te verower.
Santa Cruz was 'n taktiese oorwinning vir die Japannese, beide wat tonnemaat en beheer oor die see rondom Guadalcanal betref. Die verlies van talle onvervangbare, ervare Japannese lugbemannings het egter op die lang termyn 'n strategiese voordeel vir die Geallieerdes geblyk te wees; die Geallieerdes se verliese aan lugbemannings tydens die geveg was relatief laag en is vinnig aangevul. Die Japannese het op 'n groter, beslissende oorwinning gehoop, en dit ook nodig gehad. Die feit dat die vlootgeveg gewen is net nadat die landgeveg verloor is, het beteken dat die geleentheid om hul oorwinning in die geveg uit te buit, reeds verby was.
== Agtergrond ==
Op 8 Augustus 1942 het Geallieerde magte, hoofsaaklik uit die Verenigde State, geland op Guadalcanal, Tulagi en die Florida-eilande in die Salomonseilande, wat destyds deur Japan beset was. Die landings op die eilande was daarop gemik om te verhoed dat die Japannese dit as basisse gebruik om die toevoerroetes tussen die VSA en Australië te bedreig. Verder moes die eilande beveilig word as vertrekpunte vir 'n veldtog wat ten doel gehad het om uiteindelik die groot Japannese basis by Rabaul te neutraliseer, terwyl dit terselfdertyd die Geallieerdes se veldtog in [[Nieu-Guinee]] sou ondersteun. Hierdie landings het die begin gemerk van die veldtog op Guadalcanal, wat ses maande sou duur.<ref>Hogue, ''Pearl Harbor to Guadalcanal'', pp. 235–236.</ref>
Ná die Slag van die Oostelike Solomoneilande op 24–25 Augustus, waarin die vliegdekskip USS Enterprise swaar beskadig en gedwing is om na [[Pearl Harbor]], Hawaii, te vaar, vir 'n maand van omvangryke herstelwerk, het drie Amerikaanse taakmagte met vliegdekskepe in die Suid-Stille Oseaan-gebied agtergebly. Die taakmagte was gesentreer rondom die vlootvliegdekskepe [[USS Wasp (CV-7)|USS Wasp]], [[USS Saratoga (CV-3)|Saratoga]] en Hornet, tesame met hul onderskeie luggroepe en ondersteunende oppervlakoorlogskepe, insluitend slagskepe, [[kruiser]]s en [[torpedojaer]]s, en was hoofsaaklik gestasioneer tussen die Salomonseilande en die eilande van die Nuwe Hebrides ([[Vanuatu]]). In hierdie operasionele gebied was die vliegdekskepe belas met die beveiliging van die kommunikasielyn tussen die vernaamste Geallieerde basisse in [[Nieu-Kaledonië]] en Espiritu Santo; die ondersteuning van Geallieerde grondmagte op Guadalcanal en Tulagi teen enige Japannese teenaanvalle; die dekking van die beweging van voorradeskepe na Guadalcanal; en die aanval op en vernietiging van enige Japannese oorlogskepe, veral vliegdekskepe, wat binne bereik gekom het.<ref>Hammel, ''Carrier Clash'', p. 106.</ref> Die seegebied waarin die Amerikaanse vliegdekskip-taakmagte geopereer het, is deur Amerikaanse magte ''torpedo kruising''<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 335.</ref> genoem, vanweë die hoë konsentrasie Japannese duikbote in die gebied.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 6–7.</ref>
[[Lêer:USS Wasp (CV-7) brennt.jpg|duimnael|USS Wasp brand nadat dit deur 'n torpedo getref is op 15 September]]
Op 31 Augustus is die USS Saratoga deur die Japannese duikboot I-26 met 'n torpedo getref en was dit vir drie maande buite aksie vir herstelwerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 10–12.</ref><ref>After this incident the then U.S. carrier task force commander [[Frank Jack Fletcher]] was relieved of his command and reassigned to shore duty for the remainder of the war. Frank, ''Guadalcanal'', pp. 204–205</ref>
Op 15 September is die USS Wasp getref deur drie torpedo's wat deur die Japannese duikboot I-19 afgevuur is terwyl dit 'n groot versterkings- en hervoorraadkonvooi na Guadalcanal ondersteun het en amper die Japannese vliegdekskepe Shōkaku en Zuikaku aangeval het, wat onttrek het net voordat die twee teenstanders binne bereik van mekaar se vliegtuie gekom het. Met kragonderbrekings weens torpedoskade kon die Wasp se skadebeheerspanne nie die daaropvolgende groot brande beheer nie, en sy is verlaat en self tot sink gebring.<ref>Evans, ''Japanese Navy'', pp. 179–180; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 24–41.
The battleship {{USS|North Carolina|BB-55|2}} and destroyer {{USS|O'Brien|DD-415|2}} were also hit by torpedoes during the same attack. ''O'Brien'' later sank as a result of the torpedo damage, and ''North Carolina'' was under repair at Pearl Harbor until 16 November 1942.</ref>
Alhoewel die VSA nou slegs een operasionele vliegdekskip, die USS Hornet, in die Suid-Stille Oseaan gehad het, het die Geallieerdes steeds lugoorheersing oor die suidelike Salomonseilande behou danksy hul vliegtuie wat by Henderson Field op Guadalcanal gestasioneer was. Snags egter, wanneer vliegtuie nie doeltreffend kon opereer nie, kon die Japannese hul skepe byna na willekeur rondom Guadalcanal laat beweeg. Gevolglik het 'n dooiepunt in die stryd om Guadalcanal ontstaan: die Geallieerdes het bedags voorrade en versterkings na Guadalcanal gebring, terwyl die Japannese snags dieselfde gedoen het met oorlogskepe, wat deur die Geallieerdes die "Tokyo Express" genoem is. Geen van die twee kante kon egter genoeg troepe op die eiland land om 'n beslissende voordeel te behaal nie. Teen middel Oktober het beide kante ongeveer 'n gelyke aantal troepe op die eiland gehad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 19–21, 84–85.</ref> Die dooiepunt is kortstondig onderbreek deur twee vlootaksies waarby groot skepe betrokke was. In die nag van 11–12 Oktober het 'n Amerikaanse vlootmag 'n Japannese vlootmag, wat op pad was om Henderson Field te bombardeer, onderskep en verslaan tydens die Slag van Kaap Esperance. Maar slegs twee nagte later het 'n Japannese mag, wat die slagskepe Haruna en Kongō ingesluit het, Henderson Field suksesvol gebombardeer; hulle het die meeste van die Amerikaanse vliegtuie daar vernietig en ernstige skade aan die vliegveld se fasiliteite aangerig.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 316–319.</ref>
[[Lêer:EnterpriseWildcat.jpg|duimnael|[[Grumman F4F Wildcat]] op die Enterprise terwyl die skip op 24 Oktober lugoperasies uitvoer]]
Die VSA het twee stappe gedoen om die dooiepunt in die stryd om Guadalcanal te probeer verbreek. Eerstens is herstelwerk aan die USS Enterprise bespoedig sodat sy so gou moontlik na die Suid-Stille Oseaan kon terugkeer. Op 10 Oktober het die USS Enterprise haar nuwe luggroep (Luggroep 10) ontvang, en op 16 Oktober het sy uit Pearl Harbor vertrek. Op 23 Oktober<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 154–155.</ref> het sy in die Suid-Stille Oseaan aangekom en op 24 Oktober, 273 seemyl (506 km) noordoos van Espiritu Santo, by die USS Hornet en die res van die Geallieerde vlootmagte in die Suid-Stille Oseaan aangesluit.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 145.</ref>
Tweedens het admiraal [[Chester W. Nimitz|Chester Nimitz]], die Geallieerde opperbevelhebber van die Stille Oseaan-magte, op 18 Oktober vise-admiraal Robert L. Ghormley deur vise-admiraal William Halsey jr. vervang as bevelvoerder van die Suid-Stille Oseaan-gebied; in hierdie posisie het hy bevel gevoer oor die Geallieerde magte wat by die veldtog in die Salomonseilande betrokke was.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 134.</ref>
Nimitz was van mening dat Ghormley te eng van visie en pessimisties geword het om die Geallieerde magte doeltreffend te lei in die stryd om Guadalcanal. Halsey is na bewering regoor die Amerikaanse vloot gerespekteer as 'n "vegter".<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 334.</ref> Met die aanvaarding van die bevel het Halsey onmiddellik begin om planne te maak om die Japannese vlootmagte in 'n geveg in te lok; hy het aan Nimitz geskryf: "Ek moes feitlik onmiddellik begin terugslaan."<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 150.</ref>
Die Japannese Gekombineerde Vloot het ook gepoog om Geallieerde vlootmagte te betrek in wat gehoop is om 'n beslissende geveg te wees. Twee vloot vliegdekskepe, Hiyō en Jun'yō, sowel as die ligte vliegdekskip Zuihō, het vroeg in Oktober by die hoof Japannese vlootbasis by Truk Atoll aangekom en by Shōkaku en Zuikaku aangesluit. Met vyf vliegdekskepe wat volledig toegerus was met luggroepe, plus hul talle slagskepe, kruisers en torpedojaers, was die Japannese Gekombineerde Vloot, onder leiding van Admiraal Isoroku Yamamoto, vol vertroue dat dit die nederlaag by die Slag van Midway kon vergoed.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 146–149.</ref> Afgesien van 'n paar lugaanvalle op Henderson Field in Oktober, het die Japannese vliegdekskepe en hul ondersteunende oorlogskepe in die noordwestelike gebied van die Salomonseilande gebly, buite die stryd om Guadalcanal, terwyl hulle op 'n geleentheid gewag het om nader te beweeg en die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val. Met die Japannese leër se volgende beplande groot grondaanval op Geallieerde magte op Guadalcanal wat vir 20 Oktober vasgestel is, het Yamamoto se oorlogskepe na die suidelike Salomonseilande begin beweeg om die offensief te ondersteun en gereed te wees om enige vyandelike skepe, veral vliegdekskepe, wat sou naderkom om die Geallieerde verdediging op Guadalcanal te ondersteun, aan te val.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', pp. 124–125. According to Hara, the Japanese believed that U.S. Navy forces were likely to be in the Solomon Islands area because they had read a report from the [[United Press]] dated 20 October that stated that the United States Navy was preparing for a major sea and air battle in the South Pacific.</ref>
== Aanvang ==
Op of omstreeks 11 Oktober het 'n groot Japannese mag, bestaande uit vliegdekskepe, slagskepe en hul begeleidingsvaartuie, uit Truk vertrek vir 'n verlengde operasie ter ondersteuning van 'n offensief op Guadalcanal in Oktober. Op dieselfde dag het 'n groot konvooi met versterkings Guadalcanal bereik, maar 'n mag van swaar kruisers wat ondersteuning moes bied, is verhoed om Henderson Field te bombardeer en het omgedraai in wat bekend geword het as die Slag van Kaap Esperance. Daarna het drie bombardemente gevolg wat tussen 13 Oktober en 16 Oktober deur slagskepe en swaar kruisers uitgevoer is (die swaarste vlootaanval op die vliegveld tydens die veldtog); die eerste en derde hiervan is uitgevoer deur vaartuie wat van vise-admiraal Nobutake Kondō se voorhoedemag afgesonder is. Vanaf middernag op 14 Oktober het nog 'n konvooi, bestaande uit vier vragskepe, die grootste deel van sy vrag afgelaai, insluitend tenks en swaar artillerie.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/Azumasan_t.htm|title=Japanese Transports|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Op 15 Oktober is die torpedojaer Meredith, terwyl dit die sleepboot Vireo, wat 'n voorraadbarg gesleep het, begelei het, deur vliegtuie van die Zuikaku en Shokaku opgemerk en gekelder. Op 17 Oktober het die Hiyō en Jun'yō 'n aanvalsmag gestuur om vervoerskepe naby Lunga Point aan te val, maar hulle het geen skade aangerig nie.<ref name="auto">{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/hiyo.htm|title=Imperial lattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die groot aantal oorlogskepe sou in die waters rondom Guadalcanal bly totdat die gevegte in die Slag van die Santa Cruz-eilande beëindig was, en het aan die einde van Oktober na Truk teruggekeer.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/shokaku.htm|title=Imperial Flattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die vliegdekskip Hiyō, wat onlangs in diens gestel is, was oorspronklik deel van die vloot, maar ’n brand in sy masjienkamer op 21 Oktober het hom genoodsaak om na Truk terug te keer vir herstelwerk.<ref name="auto"/> Op 25 Oktober het 6 bomwerpers en 12 vegvliegtuie van die Jun'yo Henderson-vliegveld aangeval, maar min skade aangerig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
Van 20 tot 25 Oktober het Japannese grondmagte op Guadalcanal probeer om Henderson Field in te neem tydens die Slag om Henderson Field, deur middel van 'n groot aanval op die Amerikaanse verdedigers. Die aanval is afgeslaan, met swaar verliese aan die Japannese kant.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 95–97.</ref> Foutiewelik oortuig dat die Japannese leërmagte Henderson Field ingeneem het, het die Japannese op die oggend van 25 Oktober oorlogskepe vanaf die Shortland-eilande na Guadalcanal gestuur om hul grondmagte op die eiland te ondersteun. Amerikaanse vliegtuie van Henderson Field het die konvooi deur die loop van die dag aangeval; hulle het die ligte kruiser Yura tot sink gebring (met hulp van [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17-vliegtuie]] vanaf Espiritu Santo) en die torpedojaer Akizuki beskadig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
[[Lêer:SantaCruzChart2.jpg|duimnael|Kaart van die Slag van die Santa Cruz-eilande, 26 Oktober 1942. Rooi lyne verteenwoordig Japannese oorlogskipmagte en swart lyne verteenwoordig Amerikaanse vliegdekskipmagte. Genommerde geel kolle verteenwoordig belangrike aksies in die geveg.]]
Ten spyte van die mislukking van die Japannese grondoffensief en die verlies van die Yura, het die res van die Gesamentlike Vloot op 25 Oktober voortgegaan om naby die suidelike Salomonseilande te maneuvreer, in die hoop om die Geallieerde vlootmagte in 'n geveg te betrek. Die Japannese vlootmagte het nou uit vier vliegdekskepe bestaan (twee groot, een medium en een ligte een), die Hiyō het vertrek weens 'n toevallige brand in sy enjinkamer, met 'n gesamentlike vliegtuigsterkte wat ongeveer gelykstaande was aan dié van drie vliegdekskepe van die Shokaku-klas.
Die Japannese vlootmagte was in drie groepe verdeel: die voorhoedemag, bestaande uit die Jun'yō, vier swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van Kondō aan boord van die swaar kruiser Atago, met 'n ondersteuningsgroep bestaande uit twee slagskepe en twee torpedojaers onder bevel van skout-admiraal Takeo Kurita; die hoofmag bestaande uit die Shōkaku, Zuikaku en Zuihō, plus een swaar kruiser en agt torpedojaers, onder bevel van vise-admiraal Chūichi Nagumo aan boord van die Shōkaku en die agterhoedemag bestaande uit twee slagskepe, drie swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van skout-admiraal Hiroaki Abe aan boord van die slagskip Hiei. Benewens sy bevel oor die voorhoedemag, het Kondō ook opgetree as die bevelvoerder van al drie magte.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 374–375.</ref>
Aan die Amerikaanse kant het die taakgroepe van die Hornet en Enterprise (onder bevel van skout-admiraal Thomas Kinkaid) op 25 Oktober na die noorde van die Santa Cruz-eilande beweeg, op soek na die Japannese vlootmagte. Die Amerikaanse oorlogskepe was ontplooi as twee vliegdekskipgroepe, wat ongeveer 10 seemyl (19 km) van mekaar geskei was. 'n Amerikaanse [[Consolidated PBY Catalina|PBY Catalina-verkenningswatervliegtuig]], gestasioneer op die Santa Cruz-eilande, het om 11:03 die vliegdekskepe van die Japannese hoofmag opgespoor. Die Japannese vliegdekskepe was egter ongeveer 355 seemyl (657 km) van die Amerikaanse mag af, net buite die reikafstand van vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe opereer. Kinkaid, wat gehoop het om die afstand te verklein ten einde daardie dag aan te val, het op volspoed na die Japannese vliegdekskepe gestoom en om 14:25 'n aanvalsmag van 23 vliegtuie gelanseer. Die Japannese, wat geweet het dat hulle deur Amerikaanse vliegtuie opgemerk is, maar nie geweet het waar die Amerikaanse vliegdekskepe was nie, het na die noorde gedraai om buite bereik van die Amerikaanse vliegdekskipvliegtuie te bly.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 127.</ref> Die Amerikaanse aanvalsmag het na hulle ondeskeie vliegdekskepe teruggekeer sonder om die Japannese oorlogskepe te vind.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 163–174.</ref>
== Die Slag ==
=== Vliegdekskipaksie op 26 Oktober: eerste aanvalle ===
Om 02:50 op 26 Oktober het die Japannese vlootmagte omgedraai en die vlootmagte van die twee teenstanders het die afstand tussen hulle verklein totdat hulle teen 05:00 slegs 200 seemyl (370 km) van mekaar af was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 186.</ref> Albei kante het verkenningsvliegtuie uitgestuur en hul oorblywende vliegtuie gereed gemaak om aan te val sodra die ander kant se skepe opgespoor is. Hoewel 'n Catalina, toegerus met [[radar]], die Japannese vliegdekskepe om 03:10 opgemerk het, het die verslag Kinkaid eers om 05:12 bereik. Dus, omdat hy geglo het dat die Japannese skepe waarskynlik gedurende die tussenliggende twee uur van posisie verander het, het hy besluit om nie 'n aanvalsmag te stuur nie totdat hy meer juiste inligting oor die posisie van die Japannese skepe ontvang het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 381.</ref>
[[Lêer:Aircraft prepare to launch from Japanese carrier Shōkaku during Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (80-G-176150).jpg|duimnael|Japannese vegvliegtuie en duikbomwerpers op die Shōkaku maak gereed om op te styg vir 'n aanval op Amerikaanse vliegdekskipmagte.]]
Om 06:45 het 'n Amerikaanse verkenningsvliegtuig die vliegdekskepe van Nagumo se hoofmag opgemerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 187.</ref> Om 06:58 het 'n Japannese verkenningsvliegtuig die ligging van Hornet se taakmag gerapporteer.<ref name="Frank">Frank, ''Guadalcanal'', p. 382.</ref> Albei kante het gehaas om eerste die ander aan te val. Die Japannese het eerste daarin geslaag om hul aanvalsmag te laat vertrek; teen 07:40 was 64 vliegtuie, bestaande uit 21 Aichi D3A2 Val-duikbomwerpers, 20 Nakajima B5N2 Kate-torpedobomwerpers, 21 Mitsubishi A6M3 Zero-vegvliegtuie en 2 Nakajima B5N2-verkenningsvliegtuie, op pad na die Hornet.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 191–192.</ref> Hierdie eerste aanval is gelei deur luitenant-kommandeur Shigeharu Murata, terwyl die dekking deur vegvliegtuie gelei is deur die luitenante Ayao Shirane en Saneyasu Hidaka. Ook om 07:40 het twee Amerikaanse SBD-3 Dauntless-verkenningsvliegtuie, wat gereageer het op die vroeëre waarneming van die Japannese vliegdekskepe, opgedaag en 'n duikaanval op die Zuihō uitgevoer. Terwyl die Japannese gevegslugpatrollie besig was om ander Amerikaanse verkenningsvliegtuie weg te hou, kon die twee Amerikaanse vliegtuie die Zuihō met albei hul 500-pond-bomme tref; dit het swaar skade aangerig en verseker dat vliegtuie nie meer op die vliegdekskip se dek kon land nie.<ref name="Frank"/>
Intussen het Kondo vir Abe se agterhoedemag beveel om vinniger te gaan in 'n poging om die Amerikaanse oorlogskepe te onderskep en aan te val. Kondo het ook sy eie voorhoedemag teen volle spoed vorentoe laat beweeg, sodat die Jun'yō se vliegtuie aan die aanvalle op die Amerikaanse skepe kon deelneem. Om 08:10 het die Shōkaku 'n tweede golf aanvalsvliegtuie gelanseer, bestaande uit 19 duikbomwerpers en vyf Zero-vegvliegtuie, en om 08:40 het die Zuikaku 16 torpedobomwerpers en vier Zero-vegvliegtuie gelanseer. Die tweede aanvalsgroep is gelei deur luitenant-kommandeur Mamoru Seki, terwyl die vegvliegtuigdekking deur luitenant Hideki Shingo gelei is. Teen 09:10 was daar dus meer as 100 Japannese vliegtuie op pad om die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 383.</ref>
Die Amerikaanse aanvalsvliegtuie was ongeveer 20 minute agter die Japannese. Omdat hulle van mening was dat 'n vinnige aanval belangriker is as 'n massiewe aanval, en omdat hulle nie genoeg brandstof gehad het om tyd te spandeer aan formasievorming voor die aanval nie, het die Amerikaanse vliegtuie in klein groepe na die Japannese skepe beweeg, in plaas daarvan om in een groot aanvalsmag saam te smelt. Die eerste groep, bestaande uit 15 [[Douglas SBD Dauntless]]-duikbomwerpers, 6 [[Grumman TBF Avenger]]-torpedobomwerpers en agt [[Grumman F4F Wildcat]]-vegvliegtuie, onder bevel van luitenant-kommandeur William J. "Gus" Widhelm van die Hornet, was teen ongeveer 08:00 in die lug. 'n Tweede groep, bestaande uit drie SBD's, nege TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en agt Wildcats van die Enterprise, onder bevel van luitenant-kommandeur John A. Collett, het teen 08:10 vertrek. 'n Derde groep, bestaande uit nege SBD's, tien TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en sewe F4F's van die Hornet, was teen 08:20 op pad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 198–199.</ref>
Om 08:40 het die opponerende lugaanvalformasies binne sig van mekaar verbybeweeg. Luitenant Hidaka se nege Zuihō-Zeros het die Enterprise-groep verras en aangeval deur vanuit die rigting van die [[son]] op die klimmende vliegtuie toe te sak. In die daaropvolgende geveg is vier Zeros, drie Wildcats en twee TBF's, insluitend dié van Collett, afgeskiet, terwyl nog twee TBF's en 'n Wildcat weens ernstige skade gedwing is om na die Enterprise terug te keer.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 384–385. Only the Wildcat was safely recovered.</ref> Die oorblywende ''Zuihō''-Zeros, wie se ammunisie uitgeput was, het aan die geveg onttrek.
[[Lêer:Shokaku Santa Cruz fire.jpg|duimnael|Die bemanning van Shōkaku bestry vure op die vliegdek na die Amerikaanse aanval]]
Om 08:50 het die voorste Amerikaanse aanvalsformasie van die Hornet vier skepe van Abe se voorhoedemag opgemerk. Die Amerikaanse vliegtuie het voortgegaan, die Japannese vliegdekskepe gewaar en voorbereidings getref om aan te val. Drie Zero-vliegtuie van die Zuihō het die formasie se Wildcats aangeval en hulle sodoende weggelok van die bomwerpers wat hulle moes beskerm. Gevolglik het die duikbomwerpers in die eerste groep hul aanvalle sonder die beskerming van vegvliegtuie geloods. Twaalf Zero-vliegtuie van die Japannese vliegdekskip het die SBD-formasie aangeval, twee neergeskiet (insluitend dié van Widhelm, het hy dit oorleef) en nog twee gedwing om hul aanval te staak. Die oorblywende 11 SBD's het om 09:27 met hul duikaanvalle op die Shōkaku begin; hulle het die skip met drie tot ses bomme getref, die vliegdek vernietig en ernstige skade aan die skip se binnekant aangerig. Die laaste SBD van die 11 het Shōkaku uit sig verloor en in plaas daarvan sy bom naby die Japannese torpedojaer Teruzuki laat val, wat geringe skade veroorsaak het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 213–223.</ref> Die ses TBF's in die eerste aanvalsmag, wat van hul aanvalsgroep geskei geraak het, het nie die Japannese vliegdekskepe gevind nie en het uiteindelik na die Hornet teruggedraai. Op die pad terug het hulle die Japannese swaar kruiser Tone aangeval, maar al hul torpedo's het die kruiser gemis.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 387–388.</ref>
[[Lêer:Japanese cruiser Chikuma under air attack during the Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (NH 82404).jpg|duimnael|Chikuma word aangeval op 26 Oktober. Rook styg op uit die middel van die skip, waar 'n 450 kg-bom die brug vol getref het.]]
Die TBF's van die tweede Amerikaanse aanvalsformasie vanaf die Enterprise kon nie die Japannese vliegdekskepe opspoor nie en het in plaas daarvan die Japannese swaar kruiser Suzuya, deel van Abe se voorhoede, aangeval, maar geen skade aangerig nie. Omstreeks dieselfde tyd het nege SBD's van die derde Amerikaanse aanvalsformasie, afkomstig van die Hornet, Abe se skepe opgespoor en die Japannese swaar kruiser Chikuma aangeval; hulle het die skip met twee 450 kg-bomme getref en groot skade aangerig. Die drie SBD's van die Enterprise het toe ook opgedaag en ook die Chikuma aangeval; hulle het verdere skade aangerig met een bomtreffer en twee bomme wat net-net gemis het. Uiteindelik het die nege TBF's van die derde aanvalsgroep opgedaag en die rokende Chikuma aangeval, waarby hulle nog een voltreffer behaal het. Chikuma, begelei deur twee torpedojaers, het uit die geveg onttrek en koers gekies na Truk vir herstelwerk.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 132; and Parshall, ''The Imperial Japanese Navy Page''. ''Chikuma'' was under repair at Truk and later [[Kure]], Japan, until January 1943.</ref>
Die Amerikaanse vliegdekskipmagte het om 08:30 berig ontvang van hul aanvalsvliegtuie wat op pad was na die Japannese skepe, dat Japannese aanvalsvliegtuie in hul rigting op pad was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 235.</ref> Om 08:52 het die bevelvoerder van die Japannese aanvalsmag die Hornet-taakmag opgemerk, die Enterprise-taakmag was deur 'n reënbui verberg, en sy vliegtuie vir 'n aanval ontplooi. Om 08:55 het die Amerikaanse vliegdekskepe die naderende Japannese vliegtuie op radar bespeur, ongeveer 35 seemyl (65 km) daarvandaan, en begin om die 37 Wildcat-vliegtuie van hul gevegslugpatrollie na die inkomende Japannese vliegtuie te lei. Ongelukkig het kommunikasieprobleme, foute deur die Amerikaanse vegvliegtuigbeheerbeamptes en primitiewe beheerprosedures egter verhoed dat enige van die Wildcats, op 'n paar na, met die Japannese vliegtuie slaags raak voordat laasgenoemdes hul aanvalle op die Hornet begin het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 235–239.</ref> Alhoewel die Amerikaanse gevegs-lugpatrollie, insluitend die vegvlieënier Swede Vejtasa, daarin geslaag het om verskeie duikbomwerpers af te skiet of te beskadig (die formasieleier, luitenant Sadamu Takahashi, moes weens die skade uit die duikvlug onttrek<ref>Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 388.</ref>), het die meeste van die Japannese vliegtuie hul aanvalle begin sonder dat hulle noemenswaardig deur Amerikaanse vegvliegtuie gehinder is.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 385.</ref>
{{Multibeeld
| wydte = 250
| direction = vertical
| voetskrif =
| beeld1 = Japanese aircraft attack USS Hornet (CV-8) during the Battle of the Santa Cruz Islands on 26 October 1942 (80-G-33947).jpg
| alt1 =
| onderskrif1 = ’n Beskadigde Japannese duikbomwerper (links bo) duik om 09:14 in die rigting van die ''Hornet'' ...
| beeld2 = Japanese Aichi D3A crashes into USS Hornet (CV-8) during the Battle of the Santa Cruz Islands on 26 October 1942.jpg
| alt2 =
| onderskrif2 = ... en sekondes later tref dit die draer.
}}
Om 09:09 het die lugafweergeskut van die Hornet en haar begeleidende oorlogskepe begin vuur, terwyl die 20 ongeskonde Japannese torpedovliegtuie en die oorblywende 16 duikbomwerpers hul aanvalle op die vliegdekskip begin het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 249–251. ''Hornet''{{'}}s screening ships included heavy cruisers {{USS|Northampton|CA-26|2}} and {{USS|Pensacola|CA-24|2}}, light cruisers {{USS|San Diego|CL-53|2}} and {{USS|Juneau|CL-52|2}}, and six destroyers.</ref> Om 09:12 het 'n duikbomwerper se 250 kg semi-pantserdoorborende skeepsbom presies die middel van die Hornet se vliegdek, teenoor die eilandstruktuur, getref; dit het deur drie dekke gedring voordat dit ontplof en 60 man gedood het. Oomblikke later het 'n 242 kg-hoëplofkragbom die vliegdek getref. Dit het met impak ontplof en 'n gat van 3,4 m veroorsaak en 30 mans gedood. Sowat 'n minuut later het 'n derde bom die Hornet getref, naby die plek waar die eerste bom die dek binnegedring het. Dit het deur drie dekke gedring voordat dit ontplof het en ernstige skade aangerig het, maar geen lewensverlies veroorsaak het nie.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 253–356.</ref> Om 09:14 is 'n duikbomwerper deur die Hornet se lugafweergeskut getref en aan die brand geraak, die vlieënier, adjudant-offisier Shigeyuki Sato, het opsetlik teen die Hornet se skoorsteen vasgevlieg, wat sewe mans gedood en brandende vliegtuigbrandstof oor die seindek versprei het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 386; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 262–267.</ref>
== Verwysings ==
{{verwysings|3}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Tweede Wêreldoorlog]]
95exa6fym2i2s0j93wkbsqo1vvgm6i3
3379425
3379424
2026-11-21T06:56:25Z
Oesjaar
7467
/* Vliegdekskipaksie op 26 Oktober: eerste aanvalle */ Verbeter
3379425
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Militêre konflik-en
| conflict = Slag van die Santa Cruzeilande
| image = [[Lêer:USS Enterprise-Bat Santa Cruz.jpg|300px]]
| pushpin_map = Stille Oseaan
| pushpin_relief = 1
| coordinates = {{coord|-8|164|format=dms|display=it}}
| caption = {{USS|Enterprise|CV-6|6}} (middel links) en sy skepe wat hom beskerm gedurende die oorlog, 26 Oktober 1942
| part_of = die [[Slag van Guadalcanal]] van die [[Tweede Wêreldoorlog]]
| date = 25–{{start date and age|1942|10|27|df=y}}
| location = Off the [[Santa Cruz Islands]], Pacific Ocean
| result = Beide kante eis 'n oorwinning; sien [[#Nabetragting|Nabetragting]]
| combatant1 = {{vlagland|Verenigde State|1912}}
| combatant2 = {{vlagland|Japannese Keiserryk}}
| commander1 = {{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[William Halsey Jr.|William Halsey]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Thomas C. Kinkaid]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[George D. Murray|George Murray]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Charles P. Mason]]
| commander2 = {{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Nobutake Kondō]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Chūichi Nagumo]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Hiroaki Abe]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Kakuji Kakuta]]
| strength1 = 2 [[Vliegdekskip|vliegdekskep]]e <br> 1 [[slagskip]] <br> 3 swaar kruisers <br> 3 ligte kruisers <br> 14 [[torpedojaer]]s<br> 136 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 63 [[Grumman F4F Wildcat]]s, 47 [[Douglas SBD Dauntless]], en 26 [[Grumman TBF Avenger]]s. The "136" number doesn't include [[Boeing B-17 Flying Fortress]]es based at [[Espiritu Santo]] (who played a small part in the battle) or any seaplanes in the area.</ref>
| strength2 = 3 vliegdekskepe <br> 1 ligte kruiser <br> 4 slagskepe<ref>''Kongō'', ''Haruna'', ''Hiei'', ''Kirishima''. See {{cite web |url=http://www.navweaps.com/index_oob/OOB_WWII_Pacific/OOB_WWII_Santa-Cruz.htm |title=Order of Battle – Battle of the Santa Cruz Islands |access-date=21 September 2009}}</ref> <br> 8 swaar kruisers <br> 2 ligte kruisers <br> 24 torpedojaers <br> 199 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 87 [[A6M Zero]]s, 68 [[Aichi D3A]] dive bombers, 57 [[Nakajima B5N]] torpedo bombers, and one [[Yokosuka D4Y]] command and control aircraft.</ref>
| casualties1 = 266 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 401; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 456. Breakdown of deaths: ''Hornet'' 118, ''Enterprise'' 44, ''Smith'' 57, ''Porter'' 15, ''Pensacola'' 3, ''South Dakota'' 2, ''Morris'' 1, and 22 aircrew. Four U.S. aircrew members were captured by the Japanese. Total U.S. aircraft losses included 32 Wildcats, 31 SBDs, and 18 TBFs.</ref> <br> [[USS Hornet (CV-8)|1 vliegdekskip gekelder]] <br> 1 torpedojaer gekelder <br> 1 vliegdekskip beskadig <br> 1 slagskip beskadig <br> 1 ligte kruiser beskadig <br> 2 torpedojaers beskadig <br> 81 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 22 sterftes, 4 gevang
| casualties2 = 400–500 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 400–401; Peattie, pp. 180, 339; and Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 454. Japanese deaths from damage to ''Zuihō'' aren't known. Known Japanese deaths are: 60 on ''Shōkaku'', 190 on ''Chikuma'', seven on ''Teruzuki'', and 148 aircrew. Total Japanese aircraft losses included 27 [[Mitsubishi A6M Zero]]s, 40 [[dive bomber]]s, 29 [[torpedo bomber]]s, and 1 [[Yokosuka D4Y]]. The aircrew losses included 55 from ''Shōkaku'', 57 from ''Zuikaku'', 9 from ''Zuihō'', and 27 from ''Junyō''.</ref> <br> 1 vliegdekskip swaar beskadig <br> 1 ligte kruiser swaar beskadig <br> 1 swaar kruiser beskadig <br> 1 torpedojaer beskadig <br> 99 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 148 sterftes
| campaignbox = {{Campaignbox Guadalcanal}} <br> {{Campaignbox Solomons}}
}}
Die '''Slag van die Santa Cruz-eilande''' wat tussen 25 en 27 Oktober 1942 plaasgevind het, was die vierde vliegdekskipgeveg van die Stille Oseaan-veldtog tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Dit was ook die vierde groot vlootbotsing tussen die [[Amerikaanse Vloot]] en die [[Japannese Keiserlike Vloot]] tydens die langdurige en strategies belangrike [[Slag van Guadalcanal|Guadalcanal-veldtog]]. Soos in die slae van die [[Slag van die Koraalsee|Koraalsee]], [[Slag van Midway|Midway]] en die Oostelike [[Salomonseilande]], was die skepe van die twee teenstanders selde in mekaar se sig of binne skootafstand van mekaar. In plaas daarvan is byna alle aanvalle deur albei kante uitgevoer deur vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe of landbasisse gelanseer is.
In 'n poging om die Geallieerde magte van Guadalcanal en nabygeleë eilande te verdryf en 'n einde te bring aan die dooiepunt wat sedert September 1942 bestaan het, het die Keiserlike Japannese Leër 'n groot grondoffensief op Guadalcanal vir 20–25 Oktober 1942 beplan. Ter ondersteuning van hierdie offensief, en met die hoop om met Geallieerde vlootmagte slaags te raak, het Japannese vliegdekskepe en ander groot oorlogskepe na 'n posisie naby die suidelike Salomonseilande beweeg. Vanuit hierdie ligging het die Japannese vlootmagte gehoop om enige Geallieerde (hoofsaaklik VSA) vlootmagte, veral vliegdekskipmagte, wat op die grondoffensief gereageer het, aan te val en beslissend te verslaan. Geallieerde vlootmagte het ook gehoop om die Japannese vlootmagte in die geveg te ontmoet, met dieselfde doelwitte om die dooiepunt te verbreek en hul teenstander beslissend te verslaan.
Die Japannese grondoffensief op Guadalcanal was aan die gang met die Slag om Henderson-veld terwyl die vlootoorlogskepe en vliegtuie van die twee teenstanders mekaar op die oggend van 26 Oktober 1942, net noord van die Santa Cruz-eilande, gekonfronteer het. Na 'n uitruil van lugaanvalle deur vliegdekskepe het Geallieerde oppervlakteskepe van die slagveld teruggetrek met die vliegdekskip [[USS Hornet (CV-8)|USS Hornet]] gekelder, en 'n ander vliegdekskip, [[USS Enterprise]], swaar beskadig. Die deelnemende Japannese vliegdekmagte het ook teruggetrek weens skade aan twee vliegdekskepe, swaar vliegtuigverliese en die Japannese leër se mislukking om Henderson-veld te verower.
Santa Cruz was 'n taktiese oorwinning vir die Japannese, beide wat tonnemaat en beheer oor die see rondom Guadalcanal betref. Die verlies van talle onvervangbare, ervare Japannese lugbemannings het egter op die lang termyn 'n strategiese voordeel vir die Geallieerdes geblyk te wees; die Geallieerdes se verliese aan lugbemannings tydens die geveg was relatief laag en is vinnig aangevul. Die Japannese het op 'n groter, beslissende oorwinning gehoop, en dit ook nodig gehad. Die feit dat die vlootgeveg gewen is net nadat die landgeveg verloor is, het beteken dat die geleentheid om hul oorwinning in die geveg uit te buit, reeds verby was.
== Agtergrond ==
Op 8 Augustus 1942 het Geallieerde magte, hoofsaaklik uit die Verenigde State, geland op Guadalcanal, Tulagi en die Florida-eilande in die Salomonseilande, wat destyds deur Japan beset was. Die landings op die eilande was daarop gemik om te verhoed dat die Japannese dit as basisse gebruik om die toevoerroetes tussen die VSA en Australië te bedreig. Verder moes die eilande beveilig word as vertrekpunte vir 'n veldtog wat ten doel gehad het om uiteindelik die groot Japannese basis by Rabaul te neutraliseer, terwyl dit terselfdertyd die Geallieerdes se veldtog in [[Nieu-Guinee]] sou ondersteun. Hierdie landings het die begin gemerk van die veldtog op Guadalcanal, wat ses maande sou duur.<ref>Hogue, ''Pearl Harbor to Guadalcanal'', pp. 235–236.</ref>
Ná die Slag van die Oostelike Solomoneilande op 24–25 Augustus, waarin die vliegdekskip USS Enterprise swaar beskadig en gedwing is om na [[Pearl Harbor]], Hawaii, te vaar, vir 'n maand van omvangryke herstelwerk, het drie Amerikaanse taakmagte met vliegdekskepe in die Suid-Stille Oseaan-gebied agtergebly. Die taakmagte was gesentreer rondom die vlootvliegdekskepe [[USS Wasp (CV-7)|USS Wasp]], [[USS Saratoga (CV-3)|Saratoga]] en Hornet, tesame met hul onderskeie luggroepe en ondersteunende oppervlakoorlogskepe, insluitend slagskepe, [[kruiser]]s en [[torpedojaer]]s, en was hoofsaaklik gestasioneer tussen die Salomonseilande en die eilande van die Nuwe Hebrides ([[Vanuatu]]). In hierdie operasionele gebied was die vliegdekskepe belas met die beveiliging van die kommunikasielyn tussen die vernaamste Geallieerde basisse in [[Nieu-Kaledonië]] en Espiritu Santo; die ondersteuning van Geallieerde grondmagte op Guadalcanal en Tulagi teen enige Japannese teenaanvalle; die dekking van die beweging van voorradeskepe na Guadalcanal; en die aanval op en vernietiging van enige Japannese oorlogskepe, veral vliegdekskepe, wat binne bereik gekom het.<ref>Hammel, ''Carrier Clash'', p. 106.</ref> Die seegebied waarin die Amerikaanse vliegdekskip-taakmagte geopereer het, is deur Amerikaanse magte ''torpedo kruising''<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 335.</ref> genoem, vanweë die hoë konsentrasie Japannese duikbote in die gebied.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 6–7.</ref>
[[Lêer:USS Wasp (CV-7) brennt.jpg|duimnael|USS Wasp brand nadat dit deur 'n torpedo getref is op 15 September]]
Op 31 Augustus is die USS Saratoga deur die Japannese duikboot I-26 met 'n torpedo getref en was dit vir drie maande buite aksie vir herstelwerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 10–12.</ref><ref>After this incident the then U.S. carrier task force commander [[Frank Jack Fletcher]] was relieved of his command and reassigned to shore duty for the remainder of the war. Frank, ''Guadalcanal'', pp. 204–205</ref>
Op 15 September is die USS Wasp getref deur drie torpedo's wat deur die Japannese duikboot I-19 afgevuur is terwyl dit 'n groot versterkings- en hervoorraadkonvooi na Guadalcanal ondersteun het en amper die Japannese vliegdekskepe Shōkaku en Zuikaku aangeval het, wat onttrek het net voordat die twee teenstanders binne bereik van mekaar se vliegtuie gekom het. Met kragonderbrekings weens torpedoskade kon die Wasp se skadebeheerspanne nie die daaropvolgende groot brande beheer nie, en sy is verlaat en self tot sink gebring.<ref>Evans, ''Japanese Navy'', pp. 179–180; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 24–41.
The battleship {{USS|North Carolina|BB-55|2}} and destroyer {{USS|O'Brien|DD-415|2}} were also hit by torpedoes during the same attack. ''O'Brien'' later sank as a result of the torpedo damage, and ''North Carolina'' was under repair at Pearl Harbor until 16 November 1942.</ref>
Alhoewel die VSA nou slegs een operasionele vliegdekskip, die USS Hornet, in die Suid-Stille Oseaan gehad het, het die Geallieerdes steeds lugoorheersing oor die suidelike Salomonseilande behou danksy hul vliegtuie wat by Henderson Field op Guadalcanal gestasioneer was. Snags egter, wanneer vliegtuie nie doeltreffend kon opereer nie, kon die Japannese hul skepe byna na willekeur rondom Guadalcanal laat beweeg. Gevolglik het 'n dooiepunt in die stryd om Guadalcanal ontstaan: die Geallieerdes het bedags voorrade en versterkings na Guadalcanal gebring, terwyl die Japannese snags dieselfde gedoen het met oorlogskepe, wat deur die Geallieerdes die "Tokyo Express" genoem is. Geen van die twee kante kon egter genoeg troepe op die eiland land om 'n beslissende voordeel te behaal nie. Teen middel Oktober het beide kante ongeveer 'n gelyke aantal troepe op die eiland gehad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 19–21, 84–85.</ref> Die dooiepunt is kortstondig onderbreek deur twee vlootaksies waarby groot skepe betrokke was. In die nag van 11–12 Oktober het 'n Amerikaanse vlootmag 'n Japannese vlootmag, wat op pad was om Henderson Field te bombardeer, onderskep en verslaan tydens die Slag van Kaap Esperance. Maar slegs twee nagte later het 'n Japannese mag, wat die slagskepe Haruna en Kongō ingesluit het, Henderson Field suksesvol gebombardeer; hulle het die meeste van die Amerikaanse vliegtuie daar vernietig en ernstige skade aan die vliegveld se fasiliteite aangerig.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 316–319.</ref>
[[Lêer:EnterpriseWildcat.jpg|duimnael|[[Grumman F4F Wildcat]] op die Enterprise terwyl die skip op 24 Oktober lugoperasies uitvoer]]
Die VSA het twee stappe gedoen om die dooiepunt in die stryd om Guadalcanal te probeer verbreek. Eerstens is herstelwerk aan die USS Enterprise bespoedig sodat sy so gou moontlik na die Suid-Stille Oseaan kon terugkeer. Op 10 Oktober het die USS Enterprise haar nuwe luggroep (Luggroep 10) ontvang, en op 16 Oktober het sy uit Pearl Harbor vertrek. Op 23 Oktober<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 154–155.</ref> het sy in die Suid-Stille Oseaan aangekom en op 24 Oktober, 273 seemyl (506 km) noordoos van Espiritu Santo, by die USS Hornet en die res van die Geallieerde vlootmagte in die Suid-Stille Oseaan aangesluit.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 145.</ref>
Tweedens het admiraal [[Chester W. Nimitz|Chester Nimitz]], die Geallieerde opperbevelhebber van die Stille Oseaan-magte, op 18 Oktober vise-admiraal Robert L. Ghormley deur vise-admiraal William Halsey jr. vervang as bevelvoerder van die Suid-Stille Oseaan-gebied; in hierdie posisie het hy bevel gevoer oor die Geallieerde magte wat by die veldtog in die Salomonseilande betrokke was.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 134.</ref>
Nimitz was van mening dat Ghormley te eng van visie en pessimisties geword het om die Geallieerde magte doeltreffend te lei in die stryd om Guadalcanal. Halsey is na bewering regoor die Amerikaanse vloot gerespekteer as 'n "vegter".<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 334.</ref> Met die aanvaarding van die bevel het Halsey onmiddellik begin om planne te maak om die Japannese vlootmagte in 'n geveg in te lok; hy het aan Nimitz geskryf: "Ek moes feitlik onmiddellik begin terugslaan."<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 150.</ref>
Die Japannese Gekombineerde Vloot het ook gepoog om Geallieerde vlootmagte te betrek in wat gehoop is om 'n beslissende geveg te wees. Twee vloot vliegdekskepe, Hiyō en Jun'yō, sowel as die ligte vliegdekskip Zuihō, het vroeg in Oktober by die hoof Japannese vlootbasis by Truk Atoll aangekom en by Shōkaku en Zuikaku aangesluit. Met vyf vliegdekskepe wat volledig toegerus was met luggroepe, plus hul talle slagskepe, kruisers en torpedojaers, was die Japannese Gekombineerde Vloot, onder leiding van Admiraal Isoroku Yamamoto, vol vertroue dat dit die nederlaag by die Slag van Midway kon vergoed.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 146–149.</ref> Afgesien van 'n paar lugaanvalle op Henderson Field in Oktober, het die Japannese vliegdekskepe en hul ondersteunende oorlogskepe in die noordwestelike gebied van die Salomonseilande gebly, buite die stryd om Guadalcanal, terwyl hulle op 'n geleentheid gewag het om nader te beweeg en die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val. Met die Japannese leër se volgende beplande groot grondaanval op Geallieerde magte op Guadalcanal wat vir 20 Oktober vasgestel is, het Yamamoto se oorlogskepe na die suidelike Salomonseilande begin beweeg om die offensief te ondersteun en gereed te wees om enige vyandelike skepe, veral vliegdekskepe, wat sou naderkom om die Geallieerde verdediging op Guadalcanal te ondersteun, aan te val.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', pp. 124–125. According to Hara, the Japanese believed that U.S. Navy forces were likely to be in the Solomon Islands area because they had read a report from the [[United Press]] dated 20 October that stated that the United States Navy was preparing for a major sea and air battle in the South Pacific.</ref>
== Aanvang ==
Op of omstreeks 11 Oktober het 'n groot Japannese mag, bestaande uit vliegdekskepe, slagskepe en hul begeleidingsvaartuie, uit Truk vertrek vir 'n verlengde operasie ter ondersteuning van 'n offensief op Guadalcanal in Oktober. Op dieselfde dag het 'n groot konvooi met versterkings Guadalcanal bereik, maar 'n mag van swaar kruisers wat ondersteuning moes bied, is verhoed om Henderson Field te bombardeer en het omgedraai in wat bekend geword het as die Slag van Kaap Esperance. Daarna het drie bombardemente gevolg wat tussen 13 Oktober en 16 Oktober deur slagskepe en swaar kruisers uitgevoer is (die swaarste vlootaanval op die vliegveld tydens die veldtog); die eerste en derde hiervan is uitgevoer deur vaartuie wat van vise-admiraal Nobutake Kondō se voorhoedemag afgesonder is. Vanaf middernag op 14 Oktober het nog 'n konvooi, bestaande uit vier vragskepe, die grootste deel van sy vrag afgelaai, insluitend tenks en swaar artillerie.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/Azumasan_t.htm|title=Japanese Transports|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Op 15 Oktober is die torpedojaer Meredith, terwyl dit die sleepboot Vireo, wat 'n voorraadbarg gesleep het, begelei het, deur vliegtuie van die Zuikaku en Shokaku opgemerk en gekelder. Op 17 Oktober het die Hiyō en Jun'yō 'n aanvalsmag gestuur om vervoerskepe naby Lunga Point aan te val, maar hulle het geen skade aangerig nie.<ref name="auto">{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/hiyo.htm|title=Imperial lattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die groot aantal oorlogskepe sou in die waters rondom Guadalcanal bly totdat die gevegte in die Slag van die Santa Cruz-eilande beëindig was, en het aan die einde van Oktober na Truk teruggekeer.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/shokaku.htm|title=Imperial Flattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die vliegdekskip Hiyō, wat onlangs in diens gestel is, was oorspronklik deel van die vloot, maar ’n brand in sy masjienkamer op 21 Oktober het hom genoodsaak om na Truk terug te keer vir herstelwerk.<ref name="auto"/> Op 25 Oktober het 6 bomwerpers en 12 vegvliegtuie van die Jun'yo Henderson-vliegveld aangeval, maar min skade aangerig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
Van 20 tot 25 Oktober het Japannese grondmagte op Guadalcanal probeer om Henderson Field in te neem tydens die Slag om Henderson Field, deur middel van 'n groot aanval op die Amerikaanse verdedigers. Die aanval is afgeslaan, met swaar verliese aan die Japannese kant.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 95–97.</ref> Foutiewelik oortuig dat die Japannese leërmagte Henderson Field ingeneem het, het die Japannese op die oggend van 25 Oktober oorlogskepe vanaf die Shortland-eilande na Guadalcanal gestuur om hul grondmagte op die eiland te ondersteun. Amerikaanse vliegtuie van Henderson Field het die konvooi deur die loop van die dag aangeval; hulle het die ligte kruiser Yura tot sink gebring (met hulp van [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17-vliegtuie]] vanaf Espiritu Santo) en die torpedojaer Akizuki beskadig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
[[Lêer:SantaCruzChart2.jpg|duimnael|Kaart van die Slag van die Santa Cruz-eilande, 26 Oktober 1942. Rooi lyne verteenwoordig Japannese oorlogskipmagte en swart lyne verteenwoordig Amerikaanse vliegdekskipmagte. Genommerde geel kolle verteenwoordig belangrike aksies in die geveg.]]
Ten spyte van die mislukking van die Japannese grondoffensief en die verlies van die Yura, het die res van die Gesamentlike Vloot op 25 Oktober voortgegaan om naby die suidelike Salomonseilande te maneuvreer, in die hoop om die Geallieerde vlootmagte in 'n geveg te betrek. Die Japannese vlootmagte het nou uit vier vliegdekskepe bestaan (twee groot, een medium en een ligte een), die Hiyō het vertrek weens 'n toevallige brand in sy enjinkamer, met 'n gesamentlike vliegtuigsterkte wat ongeveer gelykstaande was aan dié van drie vliegdekskepe van die Shokaku-klas.
Die Japannese vlootmagte was in drie groepe verdeel: die voorhoedemag, bestaande uit die Jun'yō, vier swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van Kondō aan boord van die swaar kruiser Atago, met 'n ondersteuningsgroep bestaande uit twee slagskepe en twee torpedojaers onder bevel van skout-admiraal Takeo Kurita; die hoofmag bestaande uit die Shōkaku, Zuikaku en Zuihō, plus een swaar kruiser en agt torpedojaers, onder bevel van vise-admiraal Chūichi Nagumo aan boord van die Shōkaku en die agterhoedemag bestaande uit twee slagskepe, drie swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van skout-admiraal Hiroaki Abe aan boord van die slagskip Hiei. Benewens sy bevel oor die voorhoedemag, het Kondō ook opgetree as die bevelvoerder van al drie magte.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 374–375.</ref>
Aan die Amerikaanse kant het die taakgroepe van die Hornet en Enterprise (onder bevel van skout-admiraal Thomas Kinkaid) op 25 Oktober na die noorde van die Santa Cruz-eilande beweeg, op soek na die Japannese vlootmagte. Die Amerikaanse oorlogskepe was ontplooi as twee vliegdekskipgroepe, wat ongeveer 10 seemyl (19 km) van mekaar geskei was. 'n Amerikaanse [[Consolidated PBY Catalina|PBY Catalina-verkenningswatervliegtuig]], gestasioneer op die Santa Cruz-eilande, het om 11:03 die vliegdekskepe van die Japannese hoofmag opgespoor. Die Japannese vliegdekskepe was egter ongeveer 355 seemyl (657 km) van die Amerikaanse mag af, net buite die reikafstand van vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe opereer. Kinkaid, wat gehoop het om die afstand te verklein ten einde daardie dag aan te val, het op volspoed na die Japannese vliegdekskepe gestoom en om 14:25 'n aanvalsmag van 23 vliegtuie gelanseer. Die Japannese, wat geweet het dat hulle deur Amerikaanse vliegtuie opgemerk is, maar nie geweet het waar die Amerikaanse vliegdekskepe was nie, het na die noorde gedraai om buite bereik van die Amerikaanse vliegdekskipvliegtuie te bly.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 127.</ref> Die Amerikaanse aanvalsmag het na hulle ondeskeie vliegdekskepe teruggekeer sonder om die Japannese oorlogskepe te vind.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 163–174.</ref>
== Die Slag ==
=== Vliegdekskipaksie op 26 Oktober: eerste aanvalle ===
Om 02:50 op 26 Oktober het die Japannese vlootmagte omgedraai en die vlootmagte van die twee teenstanders het die afstand tussen hulle verklein totdat hulle teen 05:00 slegs 200 seemyl (370 km) van mekaar af was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 186.</ref> Albei kante het verkenningsvliegtuie uitgestuur en hul oorblywende vliegtuie gereed gemaak om aan te val sodra die ander kant se skepe opgespoor is. Hoewel 'n Catalina, toegerus met [[radar]], die Japannese vliegdekskepe om 03:10 opgemerk het, het die verslag Kinkaid eers om 05:12 bereik. Dus, omdat hy geglo het dat die Japannese skepe waarskynlik gedurende die tussenliggende twee uur van posisie verander het, het hy besluit om nie 'n aanvalsmag te stuur nie totdat hy meer juiste inligting oor die posisie van die Japannese skepe ontvang het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 381.</ref>
[[Lêer:Aircraft prepare to launch from Japanese carrier Shōkaku during Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (80-G-176150).jpg|duimnael|Japannese vegvliegtuie en duikbomwerpers op die Shōkaku maak gereed om op te styg vir 'n aanval op Amerikaanse vliegdekskipmagte.]]
Om 06:45 het 'n Amerikaanse verkenningsvliegtuig die vliegdekskepe van Nagumo se hoofmag opgemerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 187.</ref> Om 06:58 het 'n Japannese verkenningsvliegtuig die ligging van Hornet se taakmag gerapporteer.<ref name="Frank">Frank, ''Guadalcanal'', p. 382.</ref> Albei kante het gehaas om eerste die ander aan te val. Die Japannese het eerste daarin geslaag om hul aanvalsmag te laat vertrek; teen 07:40 was 64 vliegtuie, bestaande uit 21 Aichi D3A2 Val-duikbomwerpers, 20 Nakajima B5N2 Kate-torpedobomwerpers, 21 Mitsubishi A6M3 Zero-vegvliegtuie en 2 Nakajima B5N2-verkenningsvliegtuie, op pad na die Hornet.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 191–192.</ref> Hierdie eerste aanval is gelei deur luitenant-kommandeur Shigeharu Murata, terwyl die dekking deur vegvliegtuie gelei is deur die luitenante Ayao Shirane en Saneyasu Hidaka. Ook om 07:40 het twee Amerikaanse SBD-3 Dauntless-verkenningsvliegtuie, wat gereageer het op die vroeëre waarneming van die Japannese vliegdekskepe, opgedaag en 'n duikaanval op die Zuihō uitgevoer. Terwyl die Japannese gevegslugpatrollie besig was om ander Amerikaanse verkenningsvliegtuie weg te hou, kon die twee Amerikaanse vliegtuie die Zuihō met albei hul 500-pond-bomme tref; dit het swaar skade aangerig en verseker dat vliegtuie nie meer op die vliegdekskip se dek kon land nie.<ref name="Frank"/>
Intussen het Kondo vir Abe se agterhoedemag beveel om vinniger te gaan in 'n poging om die Amerikaanse oorlogskepe te onderskep en aan te val. Kondo het ook sy eie voorhoedemag teen volle spoed vorentoe laat beweeg, sodat die Jun'yō se vliegtuie aan die aanvalle op die Amerikaanse skepe kon deelneem. Om 08:10 het die Shōkaku 'n tweede golf aanvalsvliegtuie gelanseer, bestaande uit 19 duikbomwerpers en vyf Zero-vegvliegtuie, en om 08:40 het die Zuikaku 16 torpedobomwerpers en vier Zero-vegvliegtuie gelanseer. Die tweede aanvalsgroep is gelei deur luitenant-kommandeur Mamoru Seki, terwyl die vegvliegtuigdekking deur luitenant Hideki Shingo gelei is. Teen 09:10 was daar dus meer as 100 Japannese vliegtuie op pad om die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 383.</ref>
Die Amerikaanse aanvalsvliegtuie was ongeveer 20 minute agter die Japannese. Omdat hulle van mening was dat 'n vinnige aanval belangriker is as 'n massiewe aanval, en omdat hulle nie genoeg brandstof gehad het om tyd te spandeer aan formasievorming voor die aanval nie, het die Amerikaanse vliegtuie in klein groepe na die Japannese skepe beweeg, in plaas daarvan om in een groot aanvalsmag saam te smelt. Die eerste groep, bestaande uit 15 [[Douglas SBD Dauntless]]-duikbomwerpers, 6 [[Grumman TBF Avenger]]-torpedobomwerpers en agt [[Grumman F4F Wildcat]]-vegvliegtuie, onder bevel van luitenant-kommandeur William J. "Gus" Widhelm van die Hornet, was teen ongeveer 08:00 in die lug. 'n Tweede groep, bestaande uit drie SBD's, nege TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en agt Wildcats van die Enterprise, onder bevel van luitenant-kommandeur John A. Collett, het teen 08:10 vertrek. 'n Derde groep, bestaande uit nege SBD's, tien TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en sewe F4F's van die Hornet, was teen 08:20 op pad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 198–199.</ref>
Om 08:40 het die opponerende lugaanvalformasies binne sig van mekaar verbybeweeg. Luitenant Hidaka se nege Zuihō-Zeros het die Enterprise-groep verras en aangeval deur vanuit die rigting van die [[son]] op die klimmende vliegtuie toe te sak. In die daaropvolgende geveg is vier Zeros, drie Wildcats en twee TBF's, insluitend dié van Collett, afgeskiet, terwyl nog twee TBF's en 'n Wildcat weens ernstige skade gedwing is om na die Enterprise terug te keer.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 384–385. Only the Wildcat was safely recovered.</ref> Die oorblywende ''Zuihō''-Zeros, wie se ammunisie uitgeput was, het aan die geveg onttrek.
[[Lêer:Shokaku Santa Cruz fire.jpg|duimnael|Die bemanning van Shōkaku bestry vure op die vliegdek na die Amerikaanse aanval]]
Om 08:50 het die voorste Amerikaanse aanvalsformasie van die Hornet vier skepe van Abe se voorhoedemag opgemerk. Die Amerikaanse vliegtuie het voortgegaan, die Japannese vliegdekskepe gewaar en voorbereidings getref om aan te val. Drie Zero-vliegtuie van die Zuihō het die formasie se Wildcats aangeval en hulle sodoende weggelok van die bomwerpers wat hulle moes beskerm. Gevolglik het die duikbomwerpers in die eerste groep hul aanvalle sonder die beskerming van vegvliegtuie geloods. Twaalf Zero-vliegtuie van die Japannese vliegdekskip het die SBD-formasie aangeval, twee neergeskiet (insluitend dié van Widhelm, het hy dit oorleef) en nog twee gedwing om hul aanval te staak. Die oorblywende 11 SBD's het om 09:27 met hul duikaanvalle op die Shōkaku begin; hulle het die skip met drie tot ses bomme getref, die vliegdek vernietig en ernstige skade aan die skip se binnekant aangerig. Die laaste SBD van die 11 het Shōkaku uit sig verloor en in plaas daarvan sy bom naby die Japannese torpedojaer Teruzuki laat val, wat geringe skade veroorsaak het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 213–223.</ref> Die ses TBF's in die eerste aanvalsmag, wat van hul aanvalsgroep geskei geraak het, het nie die Japannese vliegdekskepe gevind nie en het uiteindelik na die Hornet teruggedraai. Op die pad terug het hulle die Japannese swaar kruiser Tone aangeval, maar al hul torpedo's het die kruiser gemis.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 387–388.</ref>
[[Lêer:Japanese cruiser Chikuma under air attack during the Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (NH 82404).jpg|duimnael|Chikuma word aangeval op 26 Oktober. Rook styg op uit die middel van die skip, waar 'n 450 kg-bom die brug vol getref het.]]
Die TBF's van die tweede Amerikaanse aanvalsformasie vanaf die Enterprise kon nie die Japannese vliegdekskepe opspoor nie en het in plaas daarvan die Japannese swaar kruiser Suzuya, deel van Abe se voorhoede, aangeval, maar geen skade aangerig nie. Omstreeks dieselfde tyd het nege SBD's van die derde Amerikaanse aanvalsformasie, afkomstig van die Hornet, Abe se skepe opgespoor en die Japannese swaar kruiser Chikuma aangeval; hulle het die skip met twee 450 kg-bomme getref en groot skade aangerig. Die drie SBD's van die Enterprise het toe ook opgedaag en ook die Chikuma aangeval; hulle het verdere skade aangerig met een bomtreffer en twee bomme wat net-net gemis het. Uiteindelik het die nege TBF's van die derde aanvalsgroep opgedaag en die rokende Chikuma aangeval, waarby hulle nog een voltreffer behaal het. Chikuma, begelei deur twee torpedojaers, het uit die geveg onttrek en koers gekies na Truk vir herstelwerk.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 132; and Parshall, ''The Imperial Japanese Navy Page''. ''Chikuma'' was under repair at Truk and later [[Kure]], Japan, until January 1943.</ref>
Die Amerikaanse vliegdekskipmagte het om 08:30 berig ontvang van hul aanvalsvliegtuie wat op pad was na die Japannese skepe, dat Japannese aanvalsvliegtuie in hul rigting op pad was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 235.</ref> Om 08:52 het die bevelvoerder van die Japannese aanvalsmag die Hornet-taakmag opgemerk, die Enterprise-taakmag was deur 'n reënbui verberg, en sy vliegtuie vir 'n aanval ontplooi. Om 08:55 het die Amerikaanse vliegdekskepe die naderende Japannese vliegtuie op radar bespeur, ongeveer 35 seemyl (65 km) daarvandaan, en begin om die 37 Wildcat-vliegtuie van hul gevegslugpatrollie na die inkomende Japannese vliegtuie te lei. Ongelukkig het kommunikasieprobleme, foute deur die Amerikaanse vegvliegtuigbeheerbeamptes en primitiewe beheerprosedures egter verhoed dat enige van die Wildcats, op 'n paar na, met die Japannese vliegtuie slaags raak voordat laasgenoemdes hul aanvalle op die Hornet begin het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 235–239.</ref> Alhoewel die Amerikaanse gevegs-lugpatrollie, insluitend die vegvlieënier Swede Vejtasa, daarin geslaag het om verskeie duikbomwerpers af te skiet of te beskadig (die formasieleier, luitenant Sadamu Takahashi, moes weens die skade uit die duikvlug onttrek<ref>Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 388.</ref>), het die meeste van die Japannese vliegtuie hul aanvalle begin sonder dat hulle noemenswaardig deur Amerikaanse vegvliegtuie gehinder is.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 385.</ref>
{{Multibeeld
| wydte = 250
| direction = vertical
| voetskrif =
| beeld1 = Japanese aircraft attack USS Hornet (CV-8) during the Battle of the Santa Cruz Islands on 26 October 1942 (80-G-33947).jpg
| alt1 =
| onderskrif1 = ’n Beskadigde Japannese duikbomwerper (links bo) duik om 09:14 in die rigting van die ''Hornet'' ...
| beeld2 = Japanese Aichi D3A crashes into USS Hornet (CV-8) during the Battle of the Santa Cruz Islands on 26 October 1942.jpg
| alt2 =
| onderskrif2 = ... en sekondes later tref dit die draer.
}}
Om 09:09 het die lugafweergeskut van die Hornet en haar begeleidende oorlogskepe begin vuur, terwyl die 20 ongeskonde Japannese torpedovliegtuie en die oorblywende 16 duikbomwerpers hul aanvalle op die vliegdekskip begin het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 249–251. ''Hornet''{{'}}s screening ships included heavy cruisers {{USS|Northampton|CA-26|2}} and {{USS|Pensacola|CA-24|2}}, light cruisers {{USS|San Diego|CL-53|2}} and {{USS|Juneau|CL-52|2}}, and six destroyers.</ref> Om 09:12 het 'n duikbomwerper se 250 kg semi-pantserdoorborende skeepsbom presies die middel van die Hornet se vliegdek, teenoor die eilandstruktuur, getref; dit het deur drie dekke gedring voordat dit ontplof en 60 man gedood het. Oomblikke later het 'n 242 kg-hoëplofkragbom die vliegdek getref. Dit het met impak ontplof en 'n gat van 3,4 m veroorsaak en 30 mans gedood. Sowat 'n minuut later het 'n derde bom die Hornet getref, naby die plek waar die eerste bom die dek binnegedring het. Dit het deur drie dekke gedring voordat dit ontplof het en ernstige skade aangerig het, maar geen lewensverlies veroorsaak het nie.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 253–356.</ref> Om 09:14 is 'n duikbomwerper deur die Hornet se lugafweergeskut getref en het aan die brand geraak, die vlieënier, adjudant-offisier Shigeyuki Sato, het opsetlik teen die Hornet se skoorsteen vasgevlieg, wat sewe mans gedood en brandende vliegtuigbrandstof oor die seindek versprei het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 386; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 262–267.</ref>
== Verwysings ==
{{verwysings|3}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Tweede Wêreldoorlog]]
34rs5g63m3fbvbxlrmuw432enf2h5l8
3379427
3379425
2026-11-21T07:04:02Z
Oesjaar
7467
/* Vliegdekskipaksie op 26 Oktober: eerste aanvalle */ Verbeter
3379427
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Militêre konflik-en
| conflict = Slag van die Santa Cruzeilande
| image = [[Lêer:USS Enterprise-Bat Santa Cruz.jpg|300px]]
| pushpin_map = Stille Oseaan
| pushpin_relief = 1
| coordinates = {{coord|-8|164|format=dms|display=it}}
| caption = {{USS|Enterprise|CV-6|6}} (middel links) en sy skepe wat hom beskerm gedurende die oorlog, 26 Oktober 1942
| part_of = die [[Slag van Guadalcanal]] van die [[Tweede Wêreldoorlog]]
| date = 25–{{start date and age|1942|10|27|df=y}}
| location = Off the [[Santa Cruz Islands]], Pacific Ocean
| result = Beide kante eis 'n oorwinning; sien [[#Nabetragting|Nabetragting]]
| combatant1 = {{vlagland|Verenigde State|1912}}
| combatant2 = {{vlagland|Japannese Keiserryk}}
| commander1 = {{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[William Halsey Jr.|William Halsey]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Thomas C. Kinkaid]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[George D. Murray|George Murray]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Charles P. Mason]]
| commander2 = {{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Nobutake Kondō]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Chūichi Nagumo]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Hiroaki Abe]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Kakuji Kakuta]]
| strength1 = 2 [[Vliegdekskip|vliegdekskep]]e <br> 1 [[slagskip]] <br> 3 swaar kruisers <br> 3 ligte kruisers <br> 14 [[torpedojaer]]s<br> 136 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 63 [[Grumman F4F Wildcat]]s, 47 [[Douglas SBD Dauntless]], en 26 [[Grumman TBF Avenger]]s. The "136" number doesn't include [[Boeing B-17 Flying Fortress]]es based at [[Espiritu Santo]] (who played a small part in the battle) or any seaplanes in the area.</ref>
| strength2 = 3 vliegdekskepe <br> 1 ligte kruiser <br> 4 slagskepe<ref>''Kongō'', ''Haruna'', ''Hiei'', ''Kirishima''. See {{cite web |url=http://www.navweaps.com/index_oob/OOB_WWII_Pacific/OOB_WWII_Santa-Cruz.htm |title=Order of Battle – Battle of the Santa Cruz Islands |access-date=21 September 2009}}</ref> <br> 8 swaar kruisers <br> 2 ligte kruisers <br> 24 torpedojaers <br> 199 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 87 [[A6M Zero]]s, 68 [[Aichi D3A]] dive bombers, 57 [[Nakajima B5N]] torpedo bombers, and one [[Yokosuka D4Y]] command and control aircraft.</ref>
| casualties1 = 266 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 401; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 456. Breakdown of deaths: ''Hornet'' 118, ''Enterprise'' 44, ''Smith'' 57, ''Porter'' 15, ''Pensacola'' 3, ''South Dakota'' 2, ''Morris'' 1, and 22 aircrew. Four U.S. aircrew members were captured by the Japanese. Total U.S. aircraft losses included 32 Wildcats, 31 SBDs, and 18 TBFs.</ref> <br> [[USS Hornet (CV-8)|1 vliegdekskip gekelder]] <br> 1 torpedojaer gekelder <br> 1 vliegdekskip beskadig <br> 1 slagskip beskadig <br> 1 ligte kruiser beskadig <br> 2 torpedojaers beskadig <br> 81 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 22 sterftes, 4 gevang
| casualties2 = 400–500 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 400–401; Peattie, pp. 180, 339; and Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 454. Japanese deaths from damage to ''Zuihō'' aren't known. Known Japanese deaths are: 60 on ''Shōkaku'', 190 on ''Chikuma'', seven on ''Teruzuki'', and 148 aircrew. Total Japanese aircraft losses included 27 [[Mitsubishi A6M Zero]]s, 40 [[dive bomber]]s, 29 [[torpedo bomber]]s, and 1 [[Yokosuka D4Y]]. The aircrew losses included 55 from ''Shōkaku'', 57 from ''Zuikaku'', 9 from ''Zuihō'', and 27 from ''Junyō''.</ref> <br> 1 vliegdekskip swaar beskadig <br> 1 ligte kruiser swaar beskadig <br> 1 swaar kruiser beskadig <br> 1 torpedojaer beskadig <br> 99 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 148 sterftes
| campaignbox = {{Campaignbox Guadalcanal}} <br> {{Campaignbox Solomons}}
}}
Die '''Slag van die Santa Cruz-eilande''' wat tussen 25 en 27 Oktober 1942 plaasgevind het, was die vierde vliegdekskipgeveg van die Stille Oseaan-veldtog tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Dit was ook die vierde groot vlootbotsing tussen die [[Amerikaanse Vloot]] en die [[Japannese Keiserlike Vloot]] tydens die langdurige en strategies belangrike [[Slag van Guadalcanal|Guadalcanal-veldtog]]. Soos in die slae van die [[Slag van die Koraalsee|Koraalsee]], [[Slag van Midway|Midway]] en die Oostelike [[Salomonseilande]], was die skepe van die twee teenstanders selde in mekaar se sig of binne skootafstand van mekaar. In plaas daarvan is byna alle aanvalle deur albei kante uitgevoer deur vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe of landbasisse gelanseer is.
In 'n poging om die Geallieerde magte van Guadalcanal en nabygeleë eilande te verdryf en 'n einde te bring aan die dooiepunt wat sedert September 1942 bestaan het, het die Keiserlike Japannese Leër 'n groot grondoffensief op Guadalcanal vir 20–25 Oktober 1942 beplan. Ter ondersteuning van hierdie offensief, en met die hoop om met Geallieerde vlootmagte slaags te raak, het Japannese vliegdekskepe en ander groot oorlogskepe na 'n posisie naby die suidelike Salomonseilande beweeg. Vanuit hierdie ligging het die Japannese vlootmagte gehoop om enige Geallieerde (hoofsaaklik VSA) vlootmagte, veral vliegdekskipmagte, wat op die grondoffensief gereageer het, aan te val en beslissend te verslaan. Geallieerde vlootmagte het ook gehoop om die Japannese vlootmagte in die geveg te ontmoet, met dieselfde doelwitte om die dooiepunt te verbreek en hul teenstander beslissend te verslaan.
Die Japannese grondoffensief op Guadalcanal was aan die gang met die Slag om Henderson-veld terwyl die vlootoorlogskepe en vliegtuie van die twee teenstanders mekaar op die oggend van 26 Oktober 1942, net noord van die Santa Cruz-eilande, gekonfronteer het. Na 'n uitruil van lugaanvalle deur vliegdekskepe het Geallieerde oppervlakteskepe van die slagveld teruggetrek met die vliegdekskip [[USS Hornet (CV-8)|USS Hornet]] gekelder, en 'n ander vliegdekskip, [[USS Enterprise]], swaar beskadig. Die deelnemende Japannese vliegdekmagte het ook teruggetrek weens skade aan twee vliegdekskepe, swaar vliegtuigverliese en die Japannese leër se mislukking om Henderson-veld te verower.
Santa Cruz was 'n taktiese oorwinning vir die Japannese, beide wat tonnemaat en beheer oor die see rondom Guadalcanal betref. Die verlies van talle onvervangbare, ervare Japannese lugbemannings het egter op die lang termyn 'n strategiese voordeel vir die Geallieerdes geblyk te wees; die Geallieerdes se verliese aan lugbemannings tydens die geveg was relatief laag en is vinnig aangevul. Die Japannese het op 'n groter, beslissende oorwinning gehoop, en dit ook nodig gehad. Die feit dat die vlootgeveg gewen is net nadat die landgeveg verloor is, het beteken dat die geleentheid om hul oorwinning in die geveg uit te buit, reeds verby was.
== Agtergrond ==
Op 8 Augustus 1942 het Geallieerde magte, hoofsaaklik uit die Verenigde State, geland op Guadalcanal, Tulagi en die Florida-eilande in die Salomonseilande, wat destyds deur Japan beset was. Die landings op die eilande was daarop gemik om te verhoed dat die Japannese dit as basisse gebruik om die toevoerroetes tussen die VSA en Australië te bedreig. Verder moes die eilande beveilig word as vertrekpunte vir 'n veldtog wat ten doel gehad het om uiteindelik die groot Japannese basis by Rabaul te neutraliseer, terwyl dit terselfdertyd die Geallieerdes se veldtog in [[Nieu-Guinee]] sou ondersteun. Hierdie landings het die begin gemerk van die veldtog op Guadalcanal, wat ses maande sou duur.<ref>Hogue, ''Pearl Harbor to Guadalcanal'', pp. 235–236.</ref>
Ná die Slag van die Oostelike Solomoneilande op 24–25 Augustus, waarin die vliegdekskip USS Enterprise swaar beskadig en gedwing is om na [[Pearl Harbor]], Hawaii, te vaar, vir 'n maand van omvangryke herstelwerk, het drie Amerikaanse taakmagte met vliegdekskepe in die Suid-Stille Oseaan-gebied agtergebly. Die taakmagte was gesentreer rondom die vlootvliegdekskepe [[USS Wasp (CV-7)|USS Wasp]], [[USS Saratoga (CV-3)|Saratoga]] en Hornet, tesame met hul onderskeie luggroepe en ondersteunende oppervlakoorlogskepe, insluitend slagskepe, [[kruiser]]s en [[torpedojaer]]s, en was hoofsaaklik gestasioneer tussen die Salomonseilande en die eilande van die Nuwe Hebrides ([[Vanuatu]]). In hierdie operasionele gebied was die vliegdekskepe belas met die beveiliging van die kommunikasielyn tussen die vernaamste Geallieerde basisse in [[Nieu-Kaledonië]] en Espiritu Santo; die ondersteuning van Geallieerde grondmagte op Guadalcanal en Tulagi teen enige Japannese teenaanvalle; die dekking van die beweging van voorradeskepe na Guadalcanal; en die aanval op en vernietiging van enige Japannese oorlogskepe, veral vliegdekskepe, wat binne bereik gekom het.<ref>Hammel, ''Carrier Clash'', p. 106.</ref> Die seegebied waarin die Amerikaanse vliegdekskip-taakmagte geopereer het, is deur Amerikaanse magte ''torpedo kruising''<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 335.</ref> genoem, vanweë die hoë konsentrasie Japannese duikbote in die gebied.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 6–7.</ref>
[[Lêer:USS Wasp (CV-7) brennt.jpg|duimnael|USS Wasp brand nadat dit deur 'n torpedo getref is op 15 September]]
Op 31 Augustus is die USS Saratoga deur die Japannese duikboot I-26 met 'n torpedo getref en was dit vir drie maande buite aksie vir herstelwerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 10–12.</ref><ref>After this incident the then U.S. carrier task force commander [[Frank Jack Fletcher]] was relieved of his command and reassigned to shore duty for the remainder of the war. Frank, ''Guadalcanal'', pp. 204–205</ref>
Op 15 September is die USS Wasp getref deur drie torpedo's wat deur die Japannese duikboot I-19 afgevuur is terwyl dit 'n groot versterkings- en hervoorraadkonvooi na Guadalcanal ondersteun het en amper die Japannese vliegdekskepe Shōkaku en Zuikaku aangeval het, wat onttrek het net voordat die twee teenstanders binne bereik van mekaar se vliegtuie gekom het. Met kragonderbrekings weens torpedoskade kon die Wasp se skadebeheerspanne nie die daaropvolgende groot brande beheer nie, en sy is verlaat en self tot sink gebring.<ref>Evans, ''Japanese Navy'', pp. 179–180; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 24–41.
The battleship {{USS|North Carolina|BB-55|2}} and destroyer {{USS|O'Brien|DD-415|2}} were also hit by torpedoes during the same attack. ''O'Brien'' later sank as a result of the torpedo damage, and ''North Carolina'' was under repair at Pearl Harbor until 16 November 1942.</ref>
Alhoewel die VSA nou slegs een operasionele vliegdekskip, die USS Hornet, in die Suid-Stille Oseaan gehad het, het die Geallieerdes steeds lugoorheersing oor die suidelike Salomonseilande behou danksy hul vliegtuie wat by Henderson Field op Guadalcanal gestasioneer was. Snags egter, wanneer vliegtuie nie doeltreffend kon opereer nie, kon die Japannese hul skepe byna na willekeur rondom Guadalcanal laat beweeg. Gevolglik het 'n dooiepunt in die stryd om Guadalcanal ontstaan: die Geallieerdes het bedags voorrade en versterkings na Guadalcanal gebring, terwyl die Japannese snags dieselfde gedoen het met oorlogskepe, wat deur die Geallieerdes die "Tokyo Express" genoem is. Geen van die twee kante kon egter genoeg troepe op die eiland land om 'n beslissende voordeel te behaal nie. Teen middel Oktober het beide kante ongeveer 'n gelyke aantal troepe op die eiland gehad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 19–21, 84–85.</ref> Die dooiepunt is kortstondig onderbreek deur twee vlootaksies waarby groot skepe betrokke was. In die nag van 11–12 Oktober het 'n Amerikaanse vlootmag 'n Japannese vlootmag, wat op pad was om Henderson Field te bombardeer, onderskep en verslaan tydens die Slag van Kaap Esperance. Maar slegs twee nagte later het 'n Japannese mag, wat die slagskepe Haruna en Kongō ingesluit het, Henderson Field suksesvol gebombardeer; hulle het die meeste van die Amerikaanse vliegtuie daar vernietig en ernstige skade aan die vliegveld se fasiliteite aangerig.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 316–319.</ref>
[[Lêer:EnterpriseWildcat.jpg|duimnael|[[Grumman F4F Wildcat]] op die Enterprise terwyl die skip op 24 Oktober lugoperasies uitvoer]]
Die VSA het twee stappe gedoen om die dooiepunt in die stryd om Guadalcanal te probeer verbreek. Eerstens is herstelwerk aan die USS Enterprise bespoedig sodat sy so gou moontlik na die Suid-Stille Oseaan kon terugkeer. Op 10 Oktober het die USS Enterprise haar nuwe luggroep (Luggroep 10) ontvang, en op 16 Oktober het sy uit Pearl Harbor vertrek. Op 23 Oktober<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 154–155.</ref> het sy in die Suid-Stille Oseaan aangekom en op 24 Oktober, 273 seemyl (506 km) noordoos van Espiritu Santo, by die USS Hornet en die res van die Geallieerde vlootmagte in die Suid-Stille Oseaan aangesluit.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 145.</ref>
Tweedens het admiraal [[Chester W. Nimitz|Chester Nimitz]], die Geallieerde opperbevelhebber van die Stille Oseaan-magte, op 18 Oktober vise-admiraal Robert L. Ghormley deur vise-admiraal William Halsey jr. vervang as bevelvoerder van die Suid-Stille Oseaan-gebied; in hierdie posisie het hy bevel gevoer oor die Geallieerde magte wat by die veldtog in die Salomonseilande betrokke was.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 134.</ref>
Nimitz was van mening dat Ghormley te eng van visie en pessimisties geword het om die Geallieerde magte doeltreffend te lei in die stryd om Guadalcanal. Halsey is na bewering regoor die Amerikaanse vloot gerespekteer as 'n "vegter".<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 334.</ref> Met die aanvaarding van die bevel het Halsey onmiddellik begin om planne te maak om die Japannese vlootmagte in 'n geveg in te lok; hy het aan Nimitz geskryf: "Ek moes feitlik onmiddellik begin terugslaan."<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 150.</ref>
Die Japannese Gekombineerde Vloot het ook gepoog om Geallieerde vlootmagte te betrek in wat gehoop is om 'n beslissende geveg te wees. Twee vloot vliegdekskepe, Hiyō en Jun'yō, sowel as die ligte vliegdekskip Zuihō, het vroeg in Oktober by die hoof Japannese vlootbasis by Truk Atoll aangekom en by Shōkaku en Zuikaku aangesluit. Met vyf vliegdekskepe wat volledig toegerus was met luggroepe, plus hul talle slagskepe, kruisers en torpedojaers, was die Japannese Gekombineerde Vloot, onder leiding van Admiraal Isoroku Yamamoto, vol vertroue dat dit die nederlaag by die Slag van Midway kon vergoed.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 146–149.</ref> Afgesien van 'n paar lugaanvalle op Henderson Field in Oktober, het die Japannese vliegdekskepe en hul ondersteunende oorlogskepe in die noordwestelike gebied van die Salomonseilande gebly, buite die stryd om Guadalcanal, terwyl hulle op 'n geleentheid gewag het om nader te beweeg en die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val. Met die Japannese leër se volgende beplande groot grondaanval op Geallieerde magte op Guadalcanal wat vir 20 Oktober vasgestel is, het Yamamoto se oorlogskepe na die suidelike Salomonseilande begin beweeg om die offensief te ondersteun en gereed te wees om enige vyandelike skepe, veral vliegdekskepe, wat sou naderkom om die Geallieerde verdediging op Guadalcanal te ondersteun, aan te val.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', pp. 124–125. According to Hara, the Japanese believed that U.S. Navy forces were likely to be in the Solomon Islands area because they had read a report from the [[United Press]] dated 20 October that stated that the United States Navy was preparing for a major sea and air battle in the South Pacific.</ref>
== Aanvang ==
Op of omstreeks 11 Oktober het 'n groot Japannese mag, bestaande uit vliegdekskepe, slagskepe en hul begeleidingsvaartuie, uit Truk vertrek vir 'n verlengde operasie ter ondersteuning van 'n offensief op Guadalcanal in Oktober. Op dieselfde dag het 'n groot konvooi met versterkings Guadalcanal bereik, maar 'n mag van swaar kruisers wat ondersteuning moes bied, is verhoed om Henderson Field te bombardeer en het omgedraai in wat bekend geword het as die Slag van Kaap Esperance. Daarna het drie bombardemente gevolg wat tussen 13 Oktober en 16 Oktober deur slagskepe en swaar kruisers uitgevoer is (die swaarste vlootaanval op die vliegveld tydens die veldtog); die eerste en derde hiervan is uitgevoer deur vaartuie wat van vise-admiraal Nobutake Kondō se voorhoedemag afgesonder is. Vanaf middernag op 14 Oktober het nog 'n konvooi, bestaande uit vier vragskepe, die grootste deel van sy vrag afgelaai, insluitend tenks en swaar artillerie.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/Azumasan_t.htm|title=Japanese Transports|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Op 15 Oktober is die torpedojaer Meredith, terwyl dit die sleepboot Vireo, wat 'n voorraadbarg gesleep het, begelei het, deur vliegtuie van die Zuikaku en Shokaku opgemerk en gekelder. Op 17 Oktober het die Hiyō en Jun'yō 'n aanvalsmag gestuur om vervoerskepe naby Lunga Point aan te val, maar hulle het geen skade aangerig nie.<ref name="auto">{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/hiyo.htm|title=Imperial lattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die groot aantal oorlogskepe sou in die waters rondom Guadalcanal bly totdat die gevegte in die Slag van die Santa Cruz-eilande beëindig was, en het aan die einde van Oktober na Truk teruggekeer.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/shokaku.htm|title=Imperial Flattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die vliegdekskip Hiyō, wat onlangs in diens gestel is, was oorspronklik deel van die vloot, maar ’n brand in sy masjienkamer op 21 Oktober het hom genoodsaak om na Truk terug te keer vir herstelwerk.<ref name="auto"/> Op 25 Oktober het 6 bomwerpers en 12 vegvliegtuie van die Jun'yo Henderson-vliegveld aangeval, maar min skade aangerig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
Van 20 tot 25 Oktober het Japannese grondmagte op Guadalcanal probeer om Henderson Field in te neem tydens die Slag om Henderson Field, deur middel van 'n groot aanval op die Amerikaanse verdedigers. Die aanval is afgeslaan, met swaar verliese aan die Japannese kant.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 95–97.</ref> Foutiewelik oortuig dat die Japannese leërmagte Henderson Field ingeneem het, het die Japannese op die oggend van 25 Oktober oorlogskepe vanaf die Shortland-eilande na Guadalcanal gestuur om hul grondmagte op die eiland te ondersteun. Amerikaanse vliegtuie van Henderson Field het die konvooi deur die loop van die dag aangeval; hulle het die ligte kruiser Yura tot sink gebring (met hulp van [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17-vliegtuie]] vanaf Espiritu Santo) en die torpedojaer Akizuki beskadig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
[[Lêer:SantaCruzChart2.jpg|duimnael|Kaart van die Slag van die Santa Cruz-eilande, 26 Oktober 1942. Rooi lyne verteenwoordig Japannese oorlogskipmagte en swart lyne verteenwoordig Amerikaanse vliegdekskipmagte. Genommerde geel kolle verteenwoordig belangrike aksies in die geveg.]]
Ten spyte van die mislukking van die Japannese grondoffensief en die verlies van die Yura, het die res van die Gesamentlike Vloot op 25 Oktober voortgegaan om naby die suidelike Salomonseilande te maneuvreer, in die hoop om die Geallieerde vlootmagte in 'n geveg te betrek. Die Japannese vlootmagte het nou uit vier vliegdekskepe bestaan (twee groot, een medium en een ligte een), die Hiyō het vertrek weens 'n toevallige brand in sy enjinkamer, met 'n gesamentlike vliegtuigsterkte wat ongeveer gelykstaande was aan dié van drie vliegdekskepe van die Shokaku-klas.
Die Japannese vlootmagte was in drie groepe verdeel: die voorhoedemag, bestaande uit die Jun'yō, vier swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van Kondō aan boord van die swaar kruiser Atago, met 'n ondersteuningsgroep bestaande uit twee slagskepe en twee torpedojaers onder bevel van skout-admiraal Takeo Kurita; die hoofmag bestaande uit die Shōkaku, Zuikaku en Zuihō, plus een swaar kruiser en agt torpedojaers, onder bevel van vise-admiraal Chūichi Nagumo aan boord van die Shōkaku en die agterhoedemag bestaande uit twee slagskepe, drie swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van skout-admiraal Hiroaki Abe aan boord van die slagskip Hiei. Benewens sy bevel oor die voorhoedemag, het Kondō ook opgetree as die bevelvoerder van al drie magte.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 374–375.</ref>
Aan die Amerikaanse kant het die taakgroepe van die Hornet en Enterprise (onder bevel van skout-admiraal Thomas Kinkaid) op 25 Oktober na die noorde van die Santa Cruz-eilande beweeg, op soek na die Japannese vlootmagte. Die Amerikaanse oorlogskepe was ontplooi as twee vliegdekskipgroepe, wat ongeveer 10 seemyl (19 km) van mekaar geskei was. 'n Amerikaanse [[Consolidated PBY Catalina|PBY Catalina-verkenningswatervliegtuig]], gestasioneer op die Santa Cruz-eilande, het om 11:03 die vliegdekskepe van die Japannese hoofmag opgespoor. Die Japannese vliegdekskepe was egter ongeveer 355 seemyl (657 km) van die Amerikaanse mag af, net buite die reikafstand van vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe opereer. Kinkaid, wat gehoop het om die afstand te verklein ten einde daardie dag aan te val, het op volspoed na die Japannese vliegdekskepe gestoom en om 14:25 'n aanvalsmag van 23 vliegtuie gelanseer. Die Japannese, wat geweet het dat hulle deur Amerikaanse vliegtuie opgemerk is, maar nie geweet het waar die Amerikaanse vliegdekskepe was nie, het na die noorde gedraai om buite bereik van die Amerikaanse vliegdekskipvliegtuie te bly.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 127.</ref> Die Amerikaanse aanvalsmag het na hulle ondeskeie vliegdekskepe teruggekeer sonder om die Japannese oorlogskepe te vind.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 163–174.</ref>
== Die Slag ==
=== Vliegdekskipaksie op 26 Oktober: eerste aanvalle ===
Om 02:50 op 26 Oktober het die Japannese vlootmagte omgedraai en die vlootmagte van die twee teenstanders het die afstand tussen hulle verklein totdat hulle teen 05:00 slegs 200 seemyl (370 km) van mekaar af was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 186.</ref> Albei kante het verkenningsvliegtuie uitgestuur en hul oorblywende vliegtuie gereed gemaak om aan te val sodra die ander kant se skepe opgespoor is. Hoewel 'n Catalina, toegerus met [[radar]], die Japannese vliegdekskepe om 03:10 opgemerk het, het die verslag Kinkaid eers om 05:12 bereik. Dus, omdat hy geglo het dat die Japannese skepe waarskynlik gedurende die tussenliggende twee uur van posisie verander het, het hy besluit om nie 'n aanvalsmag te stuur nie totdat hy meer juiste inligting oor die posisie van die Japannese skepe ontvang het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 381.</ref>
[[Lêer:Aircraft prepare to launch from Japanese carrier Shōkaku during Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (80-G-176150).jpg|duimnael|Japannese vegvliegtuie en duikbomwerpers op die Shōkaku maak gereed om op te styg vir 'n aanval op Amerikaanse vliegdekskipmagte.]]
Om 06:45 het 'n Amerikaanse verkenningsvliegtuig die vliegdekskepe van Nagumo se hoofmag opgemerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 187.</ref> Om 06:58 het 'n Japannese verkenningsvliegtuig die ligging van Hornet se taakmag gerapporteer.<ref name="Frank">Frank, ''Guadalcanal'', p. 382.</ref> Albei kante het gehaas om eerste die ander aan te val. Die Japannese het eerste daarin geslaag om hul aanvalsmag te laat vertrek; teen 07:40 was 64 vliegtuie, bestaande uit 21 Aichi D3A2 Val-duikbomwerpers, 20 Nakajima B5N2 Kate-torpedobomwerpers, 21 Mitsubishi A6M3 Zero-vegvliegtuie en 2 Nakajima B5N2-verkenningsvliegtuie, op pad na die Hornet.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 191–192.</ref> Hierdie eerste aanval is gelei deur luitenant-kommandeur Shigeharu Murata, terwyl die dekking deur vegvliegtuie gelei is deur die luitenante Ayao Shirane en Saneyasu Hidaka. Ook om 07:40 het twee Amerikaanse SBD-3 Dauntless-verkenningsvliegtuie, wat gereageer het op die vroeëre waarneming van die Japannese vliegdekskepe, opgedaag en 'n duikaanval op die Zuihō uitgevoer. Terwyl die Japannese gevegslugpatrollie besig was om ander Amerikaanse verkenningsvliegtuie weg te hou, kon die twee Amerikaanse vliegtuie die Zuihō met albei hul 500-pond-bomme tref; dit het swaar skade aangerig en verseker dat vliegtuie nie meer op die vliegdekskip se dek kon land nie.<ref name="Frank"/>
Intussen het Kondo vir Abe se agterhoedemag beveel om vinniger te gaan in 'n poging om die Amerikaanse oorlogskepe te onderskep en aan te val. Kondo het ook sy eie voorhoedemag teen volle spoed vorentoe laat beweeg, sodat die Jun'yō se vliegtuie aan die aanvalle op die Amerikaanse skepe kon deelneem. Om 08:10 het die Shōkaku 'n tweede golf aanvalsvliegtuie gelanseer, bestaande uit 19 duikbomwerpers en vyf Zero-vegvliegtuie, en om 08:40 het die Zuikaku 16 torpedobomwerpers en vier Zero-vegvliegtuie gelanseer. Die tweede aanvalsgroep is gelei deur luitenant-kommandeur Mamoru Seki, terwyl die vegvliegtuigdekking deur luitenant Hideki Shingo gelei is. Teen 09:10 was daar dus meer as 100 Japannese vliegtuie op pad om die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 383.</ref>
Die Amerikaanse aanvalsvliegtuie was ongeveer 20 minute agter die Japannese. Omdat hulle van mening was dat 'n vinnige aanval belangriker is as 'n massiewe aanval, en omdat hulle nie genoeg brandstof gehad het om tyd te spandeer aan formasievorming voor die aanval nie, het die Amerikaanse vliegtuie in klein groepe na die Japannese skepe beweeg, in plaas daarvan om in een groot aanvalsmag saam te smelt. Die eerste groep, bestaande uit 15 [[Douglas SBD Dauntless]]-duikbomwerpers, 6 [[Grumman TBF Avenger]]-torpedobomwerpers en agt [[Grumman F4F Wildcat]]-vegvliegtuie, onder bevel van luitenant-kommandeur William J. "Gus" Widhelm van die Hornet, was teen ongeveer 08:00 in die lug. 'n Tweede groep, bestaande uit drie SBD's, nege TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en agt Wildcats van die Enterprise, onder bevel van luitenant-kommandeur John A. Collett, het teen 08:10 vertrek. 'n Derde groep, bestaande uit nege SBD's, tien TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en sewe F4F's van die Hornet, was teen 08:20 op pad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 198–199.</ref>
Om 08:40 het die opponerende lugaanvalformasies binne sig van mekaar verbybeweeg. Luitenant Hidaka se nege Zuihō-Zeros het die Enterprise-groep verras en aangeval deur vanuit die rigting van die [[son]] op die klimmende vliegtuie toe te sak. In die daaropvolgende geveg is vier Zeros, drie Wildcats en twee TBF's, insluitend dié van Collett, afgeskiet, terwyl nog twee TBF's en 'n Wildcat weens ernstige skade gedwing is om na die Enterprise terug te keer.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 384–385. Only the Wildcat was safely recovered.</ref> Die oorblywende ''Zuihō''-Zeros, wie se ammunisie uitgeput was, het aan die geveg onttrek.
[[Lêer:Shokaku Santa Cruz fire.jpg|duimnael|Die bemanning van Shōkaku bestry vure op die vliegdek na die Amerikaanse aanval]]
Om 08:50 het die voorste Amerikaanse aanvalsformasie van die Hornet vier skepe van Abe se voorhoedemag opgemerk. Die Amerikaanse vliegtuie het voortgegaan, die Japannese vliegdekskepe gewaar en voorbereidings getref om aan te val. Drie Zero-vliegtuie van die Zuihō het die formasie se Wildcats aangeval en hulle sodoende weggelok van die bomwerpers wat hulle moes beskerm. Gevolglik het die duikbomwerpers in die eerste groep hul aanvalle sonder die beskerming van vegvliegtuie geloods. Twaalf Zero-vliegtuie van die Japannese vliegdekskip het die SBD-formasie aangeval, twee neergeskiet (insluitend dié van Widhelm, het hy dit oorleef) en nog twee gedwing om hul aanval te staak. Die oorblywende 11 SBD's het om 09:27 met hul duikaanvalle op die Shōkaku begin; hulle het die skip met drie tot ses bomme getref, die vliegdek vernietig en ernstige skade aan die skip se binnekant aangerig. Die laaste SBD van die 11 het Shōkaku uit sig verloor en in plaas daarvan sy bom naby die Japannese torpedojaer Teruzuki laat val, wat geringe skade veroorsaak het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 213–223.</ref> Die ses TBF's in die eerste aanvalsmag, wat van hul aanvalsgroep geskei geraak het, het nie die Japannese vliegdekskepe gevind nie en het uiteindelik na die Hornet teruggedraai. Op die pad terug het hulle die Japannese swaar kruiser Tone aangeval, maar al hul torpedo's het die kruiser gemis.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 387–388.</ref>
[[Lêer:Japanese cruiser Chikuma under air attack during the Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (NH 82404).jpg|duimnael|Chikuma word aangeval op 26 Oktober. Rook styg op uit die middel van die skip, waar 'n 450 kg-bom die brug vol getref het.]]
Die TBF's van die tweede Amerikaanse aanvalsformasie vanaf die Enterprise kon nie die Japannese vliegdekskepe opspoor nie en het in plaas daarvan die Japannese swaar kruiser Suzuya, deel van Abe se voorhoede, aangeval, maar geen skade aangerig nie. Omstreeks dieselfde tyd het nege SBD's van die derde Amerikaanse aanvalsformasie, afkomstig van die Hornet, Abe se skepe opgespoor en die Japannese swaar kruiser Chikuma aangeval; hulle het die skip met twee 450 kg-bomme getref en groot skade aangerig. Die drie SBD's van die Enterprise het toe ook opgedaag en ook die Chikuma aangeval; hulle het verdere skade aangerig met een bomtreffer en twee bomme wat net-net gemis het. Uiteindelik het die nege TBF's van die derde aanvalsgroep opgedaag en die rokende Chikuma aangeval, waarby hulle nog een voltreffer behaal het. Chikuma, begelei deur twee torpedojaers, het uit die geveg onttrek en koers gekies na Truk vir herstelwerk.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 132; and Parshall, ''The Imperial Japanese Navy Page''. ''Chikuma'' was under repair at Truk and later [[Kure]], Japan, until January 1943.</ref>
Die Amerikaanse vliegdekskipmagte het om 08:30 berig ontvang van hul aanvalsvliegtuie wat op pad was na die Japannese skepe, dat Japannese aanvalsvliegtuie in hul rigting op pad was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 235.</ref> Om 08:52 het die bevelvoerder van die Japannese aanvalsmag die Hornet-taakmag opgemerk, die Enterprise-taakmag was deur 'n reënbui verberg, en sy vliegtuie vir 'n aanval ontplooi. Om 08:55 het die Amerikaanse vliegdekskepe die naderende Japannese vliegtuie op radar bespeur, ongeveer 35 seemyl (65 km) daarvandaan, en begin om die 37 Wildcat-vliegtuie van hul gevegslugpatrollie na die inkomende Japannese vliegtuie te lei. Ongelukkig het kommunikasieprobleme, foute deur die Amerikaanse vegvliegtuigbeheerbeamptes en primitiewe beheerprosedures egter verhoed dat enige van die Wildcats, op 'n paar na, met die Japannese vliegtuie slaags raak voordat laasgenoemdes hul aanvalle op die Hornet begin het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 235–239.</ref> Alhoewel die Amerikaanse gevegs-lugpatrollie, insluitend die vegvlieënier Swede Vejtasa, daarin geslaag het om verskeie duikbomwerpers af te skiet of te beskadig (die formasieleier, luitenant Sadamu Takahashi, moes weens die skade uit die duikvlug onttrek<ref>Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 388.</ref>), het die meeste van die Japannese vliegtuie hul aanvalle begin sonder dat hulle noemenswaardig deur Amerikaanse vegvliegtuie gehinder is.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 385.</ref>
{{Multibeeld
| wydte = 250
| direction = vertical
| voetskrif =
| beeld1 = Japanese aircraft attack USS Hornet (CV-8) during the Battle of the Santa Cruz Islands on 26 October 1942 (80-G-33947).jpg
| alt1 =
| onderskrif1 = ’n Beskadigde Japannese duikbomwerper (links bo) duik om 09:14 in die rigting van die ''Hornet'' ...
| beeld2 = Japanese Aichi D3A crashes into USS Hornet (CV-8) during the Battle of the Santa Cruz Islands on 26 October 1942.jpg
| alt2 =
| onderskrif2 = ... en sekondes later tref dit die draer.
}}
Om 09:09 het die lugafweergeskut van die Hornet en haar begeleidende oorlogskepe begin vuur, terwyl die 20 ongeskonde Japannese torpedovliegtuie en die oorblywende 16 duikbomwerpers hul aanvalle op die vliegdekskip begin het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 249–251. ''Hornet''{{'}}s screening ships included heavy cruisers {{USS|Northampton|CA-26|2}} and {{USS|Pensacola|CA-24|2}}, light cruisers {{USS|San Diego|CL-53|2}} and {{USS|Juneau|CL-52|2}}, and six destroyers.</ref> Om 09:12 het 'n duikbomwerper se 250 kg semi-pantserdoorborende skeepsbom presies die middel van die Hornet se vliegdek, teenoor die eilandstruktuur, getref; dit het deur drie dekke gedring voordat dit ontplof en 60 man gedood het. Oomblikke later het 'n 242 kg-hoëplofkragbom die vliegdek getref. Dit het met impak ontplof en 'n gat van 3,4 m veroorsaak en 30 mans gedood. Sowat 'n minuut later het 'n derde bom die Hornet getref, naby die plek waar die eerste bom die dek binnegedring het. Dit het deur drie dekke gedring voordat dit ontplof het en ernstige skade aangerig het, maar geen lewensverlies veroorsaak het nie.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 253–356.</ref> Om 09:14 is 'n duikbomwerper deur die Hornet se lugafweergeskut getref en het aan die brand geraak, die vlieënier, adjudant-offisier Shigeyuki Sato, het opsetlik teen die Hornet se skoorsteen vasgevlieg, wat sewe mans gedood en brandende vliegtuigbrandstof oor die seindek versprei het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 386; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 262–267.</ref>
Terwyl die duikbomwerpers aangeval het, het die 20 torpedobomwerpers ook uit twee verskillende rigtings op die Hornet afgepyl. Ten spyte van swaar verliese weens lugafweerverdediging, waaronder Murata, het die torpedovliegtuie tussen 09:13 en 09:17 met twee torpedo's die kant van die Hornet getref, wat haar enjins buite werking gestel het. Net toe die Hornet tot stilstand kom, het 'n beskadigde Japannese duikbomwerper nader gekom en doelbewus teen die kant van die vliegdekskip vasgevlieg; dit het 'n brand laat ontstaan naby die skip se hoofvoorraad vliegtuigbrandstof. Om 09:20 het die oorblywende Japannese vliegtuie onttrek en teruggekeer en die Hornet roerloos in die water en aan die brand, agtergelaat.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 386; Hammel, ''Carrier Strike'', p. 284.</ref> Vyf-en-twintig Japannese en ses Amerikaanse vliegtuie is in hierdie aanval vernietig, insluitend 12 duikbomwerpers, tien torpedovliegtuie en ten minste een Zero.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 271–280.</ref>
== Verwysings ==
{{verwysings|3}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Tweede Wêreldoorlog]]
dbqlqp1uftx582wrzq3yhbkh8ph2xga
3379433
3379427
2026-11-21T07:11:46Z
Oesjaar
7467
/* Vliegdekskipaksie op 26 Oktober: eerste aanvalle */ Verbeter
3379433
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Militêre konflik-en
| conflict = Slag van die Santa Cruzeilande
| image = [[Lêer:USS Enterprise-Bat Santa Cruz.jpg|300px]]
| pushpin_map = Stille Oseaan
| pushpin_relief = 1
| coordinates = {{coord|-8|164|format=dms|display=it}}
| caption = {{USS|Enterprise|CV-6|6}} (middel links) en sy skepe wat hom beskerm gedurende die oorlog, 26 Oktober 1942
| part_of = die [[Slag van Guadalcanal]] van die [[Tweede Wêreldoorlog]]
| date = 25–{{start date and age|1942|10|27|df=y}}
| location = Off the [[Santa Cruz Islands]], Pacific Ocean
| result = Beide kante eis 'n oorwinning; sien [[#Nabetragting|Nabetragting]]
| combatant1 = {{vlagland|Verenigde State|1912}}
| combatant2 = {{vlagland|Japannese Keiserryk}}
| commander1 = {{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[William Halsey Jr.|William Halsey]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Thomas C. Kinkaid]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[George D. Murray|George Murray]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Charles P. Mason]]
| commander2 = {{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Nobutake Kondō]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Chūichi Nagumo]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Hiroaki Abe]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Kakuji Kakuta]]
| strength1 = 2 [[Vliegdekskip|vliegdekskep]]e <br> 1 [[slagskip]] <br> 3 swaar kruisers <br> 3 ligte kruisers <br> 14 [[torpedojaer]]s<br> 136 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 63 [[Grumman F4F Wildcat]]s, 47 [[Douglas SBD Dauntless]], en 26 [[Grumman TBF Avenger]]s. The "136" number doesn't include [[Boeing B-17 Flying Fortress]]es based at [[Espiritu Santo]] (who played a small part in the battle) or any seaplanes in the area.</ref>
| strength2 = 3 vliegdekskepe <br> 1 ligte kruiser <br> 4 slagskepe<ref>''Kongō'', ''Haruna'', ''Hiei'', ''Kirishima''. See {{cite web |url=http://www.navweaps.com/index_oob/OOB_WWII_Pacific/OOB_WWII_Santa-Cruz.htm |title=Order of Battle – Battle of the Santa Cruz Islands |access-date=21 September 2009}}</ref> <br> 8 swaar kruisers <br> 2 ligte kruisers <br> 24 torpedojaers <br> 199 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 87 [[A6M Zero]]s, 68 [[Aichi D3A]] dive bombers, 57 [[Nakajima B5N]] torpedo bombers, and one [[Yokosuka D4Y]] command and control aircraft.</ref>
| casualties1 = 266 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 401; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 456. Breakdown of deaths: ''Hornet'' 118, ''Enterprise'' 44, ''Smith'' 57, ''Porter'' 15, ''Pensacola'' 3, ''South Dakota'' 2, ''Morris'' 1, and 22 aircrew. Four U.S. aircrew members were captured by the Japanese. Total U.S. aircraft losses included 32 Wildcats, 31 SBDs, and 18 TBFs.</ref> <br> [[USS Hornet (CV-8)|1 vliegdekskip gekelder]] <br> 1 torpedojaer gekelder <br> 1 vliegdekskip beskadig <br> 1 slagskip beskadig <br> 1 ligte kruiser beskadig <br> 2 torpedojaers beskadig <br> 81 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 22 sterftes, 4 gevang
| casualties2 = 400–500 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 400–401; Peattie, pp. 180, 339; and Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 454. Japanese deaths from damage to ''Zuihō'' aren't known. Known Japanese deaths are: 60 on ''Shōkaku'', 190 on ''Chikuma'', seven on ''Teruzuki'', and 148 aircrew. Total Japanese aircraft losses included 27 [[Mitsubishi A6M Zero]]s, 40 [[dive bomber]]s, 29 [[torpedo bomber]]s, and 1 [[Yokosuka D4Y]]. The aircrew losses included 55 from ''Shōkaku'', 57 from ''Zuikaku'', 9 from ''Zuihō'', and 27 from ''Junyō''.</ref> <br> 1 vliegdekskip swaar beskadig <br> 1 ligte kruiser swaar beskadig <br> 1 swaar kruiser beskadig <br> 1 torpedojaer beskadig <br> 99 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 148 sterftes
| campaignbox = {{Campaignbox Guadalcanal}} <br> {{Campaignbox Solomons}}
}}
Die '''Slag van die Santa Cruz-eilande''' wat tussen 25 en 27 Oktober 1942 plaasgevind het, was die vierde vliegdekskipgeveg van die Stille Oseaan-veldtog tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Dit was ook die vierde groot vlootbotsing tussen die [[Amerikaanse Vloot]] en die [[Japannese Keiserlike Vloot]] tydens die langdurige en strategies belangrike [[Slag van Guadalcanal|Guadalcanal-veldtog]]. Soos in die slae van die [[Slag van die Koraalsee|Koraalsee]], [[Slag van Midway|Midway]] en die Oostelike [[Salomonseilande]], was die skepe van die twee teenstanders selde in mekaar se sig of binne skootafstand van mekaar. In plaas daarvan is byna alle aanvalle deur albei kante uitgevoer deur vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe of landbasisse gelanseer is.
In 'n poging om die Geallieerde magte van Guadalcanal en nabygeleë eilande te verdryf en 'n einde te bring aan die dooiepunt wat sedert September 1942 bestaan het, het die Keiserlike Japannese Leër 'n groot grondoffensief op Guadalcanal vir 20–25 Oktober 1942 beplan. Ter ondersteuning van hierdie offensief, en met die hoop om met Geallieerde vlootmagte slaags te raak, het Japannese vliegdekskepe en ander groot oorlogskepe na 'n posisie naby die suidelike Salomonseilande beweeg. Vanuit hierdie ligging het die Japannese vlootmagte gehoop om enige Geallieerde (hoofsaaklik VSA) vlootmagte, veral vliegdekskipmagte, wat op die grondoffensief gereageer het, aan te val en beslissend te verslaan. Geallieerde vlootmagte het ook gehoop om die Japannese vlootmagte in die geveg te ontmoet, met dieselfde doelwitte om die dooiepunt te verbreek en hul teenstander beslissend te verslaan.
Die Japannese grondoffensief op Guadalcanal was aan die gang met die Slag om Henderson-veld terwyl die vlootoorlogskepe en vliegtuie van die twee teenstanders mekaar op die oggend van 26 Oktober 1942, net noord van die Santa Cruz-eilande, gekonfronteer het. Na 'n uitruil van lugaanvalle deur vliegdekskepe het Geallieerde oppervlakteskepe van die slagveld teruggetrek met die vliegdekskip [[USS Hornet (CV-8)|USS Hornet]] gekelder, en 'n ander vliegdekskip, [[USS Enterprise]], swaar beskadig. Die deelnemende Japannese vliegdekmagte het ook teruggetrek weens skade aan twee vliegdekskepe, swaar vliegtuigverliese en die Japannese leër se mislukking om Henderson-veld te verower.
Santa Cruz was 'n taktiese oorwinning vir die Japannese, beide wat tonnemaat en beheer oor die see rondom Guadalcanal betref. Die verlies van talle onvervangbare, ervare Japannese lugbemannings het egter op die lang termyn 'n strategiese voordeel vir die Geallieerdes geblyk te wees; die Geallieerdes se verliese aan lugbemannings tydens die geveg was relatief laag en is vinnig aangevul. Die Japannese het op 'n groter, beslissende oorwinning gehoop, en dit ook nodig gehad. Die feit dat die vlootgeveg gewen is net nadat die landgeveg verloor is, het beteken dat die geleentheid om hul oorwinning in die geveg uit te buit, reeds verby was.
== Agtergrond ==
Op 8 Augustus 1942 het Geallieerde magte, hoofsaaklik uit die Verenigde State, geland op Guadalcanal, Tulagi en die Florida-eilande in die Salomonseilande, wat destyds deur Japan beset was. Die landings op die eilande was daarop gemik om te verhoed dat die Japannese dit as basisse gebruik om die toevoerroetes tussen die VSA en Australië te bedreig. Verder moes die eilande beveilig word as vertrekpunte vir 'n veldtog wat ten doel gehad het om uiteindelik die groot Japannese basis by Rabaul te neutraliseer, terwyl dit terselfdertyd die Geallieerdes se veldtog in [[Nieu-Guinee]] sou ondersteun. Hierdie landings het die begin gemerk van die veldtog op Guadalcanal, wat ses maande sou duur.<ref>Hogue, ''Pearl Harbor to Guadalcanal'', pp. 235–236.</ref>
Ná die Slag van die Oostelike Solomoneilande op 24–25 Augustus, waarin die vliegdekskip USS Enterprise swaar beskadig en gedwing is om na [[Pearl Harbor]], Hawaii, te vaar, vir 'n maand van omvangryke herstelwerk, het drie Amerikaanse taakmagte met vliegdekskepe in die Suid-Stille Oseaan-gebied agtergebly. Die taakmagte was gesentreer rondom die vlootvliegdekskepe [[USS Wasp (CV-7)|USS Wasp]], [[USS Saratoga (CV-3)|Saratoga]] en Hornet, tesame met hul onderskeie luggroepe en ondersteunende oppervlakoorlogskepe, insluitend slagskepe, [[kruiser]]s en [[torpedojaer]]s, en was hoofsaaklik gestasioneer tussen die Salomonseilande en die eilande van die Nuwe Hebrides ([[Vanuatu]]). In hierdie operasionele gebied was die vliegdekskepe belas met die beveiliging van die kommunikasielyn tussen die vernaamste Geallieerde basisse in [[Nieu-Kaledonië]] en Espiritu Santo; die ondersteuning van Geallieerde grondmagte op Guadalcanal en Tulagi teen enige Japannese teenaanvalle; die dekking van die beweging van voorradeskepe na Guadalcanal; en die aanval op en vernietiging van enige Japannese oorlogskepe, veral vliegdekskepe, wat binne bereik gekom het.<ref>Hammel, ''Carrier Clash'', p. 106.</ref> Die seegebied waarin die Amerikaanse vliegdekskip-taakmagte geopereer het, is deur Amerikaanse magte ''torpedo kruising''<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 335.</ref> genoem, vanweë die hoë konsentrasie Japannese duikbote in die gebied.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 6–7.</ref>
[[Lêer:USS Wasp (CV-7) brennt.jpg|duimnael|USS Wasp brand nadat dit deur 'n torpedo getref is op 15 September]]
Op 31 Augustus is die USS Saratoga deur die Japannese duikboot I-26 met 'n torpedo getref en was dit vir drie maande buite aksie vir herstelwerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 10–12.</ref><ref>After this incident the then U.S. carrier task force commander [[Frank Jack Fletcher]] was relieved of his command and reassigned to shore duty for the remainder of the war. Frank, ''Guadalcanal'', pp. 204–205</ref>
Op 15 September is die USS Wasp getref deur drie torpedo's wat deur die Japannese duikboot I-19 afgevuur is terwyl dit 'n groot versterkings- en hervoorraadkonvooi na Guadalcanal ondersteun het en amper die Japannese vliegdekskepe Shōkaku en Zuikaku aangeval het, wat onttrek het net voordat die twee teenstanders binne bereik van mekaar se vliegtuie gekom het. Met kragonderbrekings weens torpedoskade kon die Wasp se skadebeheerspanne nie die daaropvolgende groot brande beheer nie, en sy is verlaat en self tot sink gebring.<ref>Evans, ''Japanese Navy'', pp. 179–180; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 24–41.
The battleship {{USS|North Carolina|BB-55|2}} and destroyer {{USS|O'Brien|DD-415|2}} were also hit by torpedoes during the same attack. ''O'Brien'' later sank as a result of the torpedo damage, and ''North Carolina'' was under repair at Pearl Harbor until 16 November 1942.</ref>
Alhoewel die VSA nou slegs een operasionele vliegdekskip, die USS Hornet, in die Suid-Stille Oseaan gehad het, het die Geallieerdes steeds lugoorheersing oor die suidelike Salomonseilande behou danksy hul vliegtuie wat by Henderson Field op Guadalcanal gestasioneer was. Snags egter, wanneer vliegtuie nie doeltreffend kon opereer nie, kon die Japannese hul skepe byna na willekeur rondom Guadalcanal laat beweeg. Gevolglik het 'n dooiepunt in die stryd om Guadalcanal ontstaan: die Geallieerdes het bedags voorrade en versterkings na Guadalcanal gebring, terwyl die Japannese snags dieselfde gedoen het met oorlogskepe, wat deur die Geallieerdes die "Tokyo Express" genoem is. Geen van die twee kante kon egter genoeg troepe op die eiland land om 'n beslissende voordeel te behaal nie. Teen middel Oktober het beide kante ongeveer 'n gelyke aantal troepe op die eiland gehad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 19–21, 84–85.</ref> Die dooiepunt is kortstondig onderbreek deur twee vlootaksies waarby groot skepe betrokke was. In die nag van 11–12 Oktober het 'n Amerikaanse vlootmag 'n Japannese vlootmag, wat op pad was om Henderson Field te bombardeer, onderskep en verslaan tydens die Slag van Kaap Esperance. Maar slegs twee nagte later het 'n Japannese mag, wat die slagskepe Haruna en Kongō ingesluit het, Henderson Field suksesvol gebombardeer; hulle het die meeste van die Amerikaanse vliegtuie daar vernietig en ernstige skade aan die vliegveld se fasiliteite aangerig.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 316–319.</ref>
[[Lêer:EnterpriseWildcat.jpg|duimnael|[[Grumman F4F Wildcat]] op die Enterprise terwyl die skip op 24 Oktober lugoperasies uitvoer]]
Die VSA het twee stappe gedoen om die dooiepunt in die stryd om Guadalcanal te probeer verbreek. Eerstens is herstelwerk aan die USS Enterprise bespoedig sodat sy so gou moontlik na die Suid-Stille Oseaan kon terugkeer. Op 10 Oktober het die USS Enterprise haar nuwe luggroep (Luggroep 10) ontvang, en op 16 Oktober het sy uit Pearl Harbor vertrek. Op 23 Oktober<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 154–155.</ref> het sy in die Suid-Stille Oseaan aangekom en op 24 Oktober, 273 seemyl (506 km) noordoos van Espiritu Santo, by die USS Hornet en die res van die Geallieerde vlootmagte in die Suid-Stille Oseaan aangesluit.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 145.</ref>
Tweedens het admiraal [[Chester W. Nimitz|Chester Nimitz]], die Geallieerde opperbevelhebber van die Stille Oseaan-magte, op 18 Oktober vise-admiraal Robert L. Ghormley deur vise-admiraal William Halsey jr. vervang as bevelvoerder van die Suid-Stille Oseaan-gebied; in hierdie posisie het hy bevel gevoer oor die Geallieerde magte wat by die veldtog in die Salomonseilande betrokke was.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 134.</ref>
Nimitz was van mening dat Ghormley te eng van visie en pessimisties geword het om die Geallieerde magte doeltreffend te lei in die stryd om Guadalcanal. Halsey is na bewering regoor die Amerikaanse vloot gerespekteer as 'n "vegter".<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 334.</ref> Met die aanvaarding van die bevel het Halsey onmiddellik begin om planne te maak om die Japannese vlootmagte in 'n geveg in te lok; hy het aan Nimitz geskryf: "Ek moes feitlik onmiddellik begin terugslaan."<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 150.</ref>
Die Japannese Gekombineerde Vloot het ook gepoog om Geallieerde vlootmagte te betrek in wat gehoop is om 'n beslissende geveg te wees. Twee vloot vliegdekskepe, Hiyō en Jun'yō, sowel as die ligte vliegdekskip Zuihō, het vroeg in Oktober by die hoof Japannese vlootbasis by Truk Atoll aangekom en by Shōkaku en Zuikaku aangesluit. Met vyf vliegdekskepe wat volledig toegerus was met luggroepe, plus hul talle slagskepe, kruisers en torpedojaers, was die Japannese Gekombineerde Vloot, onder leiding van Admiraal Isoroku Yamamoto, vol vertroue dat dit die nederlaag by die Slag van Midway kon vergoed.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 146–149.</ref> Afgesien van 'n paar lugaanvalle op Henderson Field in Oktober, het die Japannese vliegdekskepe en hul ondersteunende oorlogskepe in die noordwestelike gebied van die Salomonseilande gebly, buite die stryd om Guadalcanal, terwyl hulle op 'n geleentheid gewag het om nader te beweeg en die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val. Met die Japannese leër se volgende beplande groot grondaanval op Geallieerde magte op Guadalcanal wat vir 20 Oktober vasgestel is, het Yamamoto se oorlogskepe na die suidelike Salomonseilande begin beweeg om die offensief te ondersteun en gereed te wees om enige vyandelike skepe, veral vliegdekskepe, wat sou naderkom om die Geallieerde verdediging op Guadalcanal te ondersteun, aan te val.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', pp. 124–125. According to Hara, the Japanese believed that U.S. Navy forces were likely to be in the Solomon Islands area because they had read a report from the [[United Press]] dated 20 October that stated that the United States Navy was preparing for a major sea and air battle in the South Pacific.</ref>
== Aanvang ==
Op of omstreeks 11 Oktober het 'n groot Japannese mag, bestaande uit vliegdekskepe, slagskepe en hul begeleidingsvaartuie, uit Truk vertrek vir 'n verlengde operasie ter ondersteuning van 'n offensief op Guadalcanal in Oktober. Op dieselfde dag het 'n groot konvooi met versterkings Guadalcanal bereik, maar 'n mag van swaar kruisers wat ondersteuning moes bied, is verhoed om Henderson Field te bombardeer en het omgedraai in wat bekend geword het as die Slag van Kaap Esperance. Daarna het drie bombardemente gevolg wat tussen 13 Oktober en 16 Oktober deur slagskepe en swaar kruisers uitgevoer is (die swaarste vlootaanval op die vliegveld tydens die veldtog); die eerste en derde hiervan is uitgevoer deur vaartuie wat van vise-admiraal Nobutake Kondō se voorhoedemag afgesonder is. Vanaf middernag op 14 Oktober het nog 'n konvooi, bestaande uit vier vragskepe, die grootste deel van sy vrag afgelaai, insluitend tenks en swaar artillerie.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/Azumasan_t.htm|title=Japanese Transports|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Op 15 Oktober is die torpedojaer Meredith, terwyl dit die sleepboot Vireo, wat 'n voorraadbarg gesleep het, begelei het, deur vliegtuie van die Zuikaku en Shokaku opgemerk en gekelder. Op 17 Oktober het die Hiyō en Jun'yō 'n aanvalsmag gestuur om vervoerskepe naby Lunga Point aan te val, maar hulle het geen skade aangerig nie.<ref name="auto">{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/hiyo.htm|title=Imperial lattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die groot aantal oorlogskepe sou in die waters rondom Guadalcanal bly totdat die gevegte in die Slag van die Santa Cruz-eilande beëindig was, en het aan die einde van Oktober na Truk teruggekeer.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/shokaku.htm|title=Imperial Flattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die vliegdekskip Hiyō, wat onlangs in diens gestel is, was oorspronklik deel van die vloot, maar ’n brand in sy masjienkamer op 21 Oktober het hom genoodsaak om na Truk terug te keer vir herstelwerk.<ref name="auto"/> Op 25 Oktober het 6 bomwerpers en 12 vegvliegtuie van die Jun'yo Henderson-vliegveld aangeval, maar min skade aangerig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
Van 20 tot 25 Oktober het Japannese grondmagte op Guadalcanal probeer om Henderson Field in te neem tydens die Slag om Henderson Field, deur middel van 'n groot aanval op die Amerikaanse verdedigers. Die aanval is afgeslaan, met swaar verliese aan die Japannese kant.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 95–97.</ref> Foutiewelik oortuig dat die Japannese leërmagte Henderson Field ingeneem het, het die Japannese op die oggend van 25 Oktober oorlogskepe vanaf die Shortland-eilande na Guadalcanal gestuur om hul grondmagte op die eiland te ondersteun. Amerikaanse vliegtuie van Henderson Field het die konvooi deur die loop van die dag aangeval; hulle het die ligte kruiser Yura tot sink gebring (met hulp van [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17-vliegtuie]] vanaf Espiritu Santo) en die torpedojaer Akizuki beskadig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
[[Lêer:SantaCruzChart2.jpg|duimnael|Kaart van die Slag van die Santa Cruz-eilande, 26 Oktober 1942. Rooi lyne verteenwoordig Japannese oorlogskipmagte en swart lyne verteenwoordig Amerikaanse vliegdekskipmagte. Genommerde geel kolle verteenwoordig belangrike aksies in die geveg.]]
Ten spyte van die mislukking van die Japannese grondoffensief en die verlies van die Yura, het die res van die Gesamentlike Vloot op 25 Oktober voortgegaan om naby die suidelike Salomonseilande te maneuvreer, in die hoop om die Geallieerde vlootmagte in 'n geveg te betrek. Die Japannese vlootmagte het nou uit vier vliegdekskepe bestaan (twee groot, een medium en een ligte een), die Hiyō het vertrek weens 'n toevallige brand in sy enjinkamer, met 'n gesamentlike vliegtuigsterkte wat ongeveer gelykstaande was aan dié van drie vliegdekskepe van die Shokaku-klas.
Die Japannese vlootmagte was in drie groepe verdeel: die voorhoedemag, bestaande uit die Jun'yō, vier swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van Kondō aan boord van die swaar kruiser Atago, met 'n ondersteuningsgroep bestaande uit twee slagskepe en twee torpedojaers onder bevel van skout-admiraal Takeo Kurita; die hoofmag bestaande uit die Shōkaku, Zuikaku en Zuihō, plus een swaar kruiser en agt torpedojaers, onder bevel van vise-admiraal Chūichi Nagumo aan boord van die Shōkaku en die agterhoedemag bestaande uit twee slagskepe, drie swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van skout-admiraal Hiroaki Abe aan boord van die slagskip Hiei. Benewens sy bevel oor die voorhoedemag, het Kondō ook opgetree as die bevelvoerder van al drie magte.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 374–375.</ref>
Aan die Amerikaanse kant het die taakgroepe van die Hornet en Enterprise (onder bevel van skout-admiraal Thomas Kinkaid) op 25 Oktober na die noorde van die Santa Cruz-eilande beweeg, op soek na die Japannese vlootmagte. Die Amerikaanse oorlogskepe was ontplooi as twee vliegdekskipgroepe, wat ongeveer 10 seemyl (19 km) van mekaar geskei was. 'n Amerikaanse [[Consolidated PBY Catalina|PBY Catalina-verkenningswatervliegtuig]], gestasioneer op die Santa Cruz-eilande, het om 11:03 die vliegdekskepe van die Japannese hoofmag opgespoor. Die Japannese vliegdekskepe was egter ongeveer 355 seemyl (657 km) van die Amerikaanse mag af, net buite die reikafstand van vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe opereer. Kinkaid, wat gehoop het om die afstand te verklein ten einde daardie dag aan te val, het op volspoed na die Japannese vliegdekskepe gestoom en om 14:25 'n aanvalsmag van 23 vliegtuie gelanseer. Die Japannese, wat geweet het dat hulle deur Amerikaanse vliegtuie opgemerk is, maar nie geweet het waar die Amerikaanse vliegdekskepe was nie, het na die noorde gedraai om buite bereik van die Amerikaanse vliegdekskipvliegtuie te bly.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 127.</ref> Die Amerikaanse aanvalsmag het na hulle ondeskeie vliegdekskepe teruggekeer sonder om die Japannese oorlogskepe te vind.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 163–174.</ref>
== Die Slag ==
=== Vliegdekskipaksie op 26 Oktober: eerste aanvalle ===
Om 02:50 op 26 Oktober het die Japannese vlootmagte omgedraai en die vlootmagte van die twee teenstanders het die afstand tussen hulle verklein totdat hulle teen 05:00 slegs 200 seemyl (370 km) van mekaar af was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 186.</ref> Albei kante het verkenningsvliegtuie uitgestuur en hul oorblywende vliegtuie gereed gemaak om aan te val sodra die ander kant se skepe opgespoor is. Hoewel 'n Catalina, toegerus met [[radar]], die Japannese vliegdekskepe om 03:10 opgemerk het, het die verslag Kinkaid eers om 05:12 bereik. Dus, omdat hy geglo het dat die Japannese skepe waarskynlik gedurende die tussenliggende twee uur van posisie verander het, het hy besluit om nie 'n aanvalsmag te stuur nie totdat hy meer juiste inligting oor die posisie van die Japannese skepe ontvang het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 381.</ref>
[[Lêer:Aircraft prepare to launch from Japanese carrier Shōkaku during Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (80-G-176150).jpg|duimnael|Japannese vegvliegtuie en duikbomwerpers op die Shōkaku maak gereed om op te styg vir 'n aanval op Amerikaanse vliegdekskipmagte.]]
Om 06:45 het 'n Amerikaanse verkenningsvliegtuig die vliegdekskepe van Nagumo se hoofmag opgemerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 187.</ref> Om 06:58 het 'n Japannese verkenningsvliegtuig die ligging van Hornet se taakmag gerapporteer.<ref name="Frank">Frank, ''Guadalcanal'', p. 382.</ref> Albei kante het gehaas om eerste die ander aan te val. Die Japannese het eerste daarin geslaag om hul aanvalsmag te laat vertrek; teen 07:40 was 64 vliegtuie, bestaande uit 21 Aichi D3A2 Val-duikbomwerpers, 20 Nakajima B5N2 Kate-torpedobomwerpers, 21 Mitsubishi A6M3 Zero-vegvliegtuie en 2 Nakajima B5N2-verkenningsvliegtuie, op pad na die Hornet.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 191–192.</ref> Hierdie eerste aanval is gelei deur luitenant-kommandeur Shigeharu Murata, terwyl die dekking deur vegvliegtuie gelei is deur die luitenante Ayao Shirane en Saneyasu Hidaka. Ook om 07:40 het twee Amerikaanse SBD-3 Dauntless-verkenningsvliegtuie, wat gereageer het op die vroeëre waarneming van die Japannese vliegdekskepe, opgedaag en 'n duikaanval op die Zuihō uitgevoer. Terwyl die Japannese gevegslugpatrollie besig was om ander Amerikaanse verkenningsvliegtuie weg te hou, kon die twee Amerikaanse vliegtuie die Zuihō met albei hul 500-pond-bomme tref; dit het swaar skade aangerig en verseker dat vliegtuie nie meer op die vliegdekskip se dek kon land nie.<ref name="Frank"/>
Intussen het Kondo vir Abe se agterhoedemag beveel om vinniger te gaan in 'n poging om die Amerikaanse oorlogskepe te onderskep en aan te val. Kondo het ook sy eie voorhoedemag teen volle spoed vorentoe laat beweeg, sodat die Jun'yō se vliegtuie aan die aanvalle op die Amerikaanse skepe kon deelneem. Om 08:10 het die Shōkaku 'n tweede golf aanvalsvliegtuie gelanseer, bestaande uit 19 duikbomwerpers en vyf Zero-vegvliegtuie, en om 08:40 het die Zuikaku 16 torpedobomwerpers en vier Zero-vegvliegtuie gelanseer. Die tweede aanvalsgroep is gelei deur luitenant-kommandeur Mamoru Seki, terwyl die vegvliegtuigdekking deur luitenant Hideki Shingo gelei is. Teen 09:10 was daar dus meer as 100 Japannese vliegtuie op pad om die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 383.</ref>
Die Amerikaanse aanvalsvliegtuie was ongeveer 20 minute agter die Japannese. Omdat hulle van mening was dat 'n vinnige aanval belangriker is as 'n massiewe aanval, en omdat hulle nie genoeg brandstof gehad het om tyd te spandeer aan formasievorming voor die aanval nie, het die Amerikaanse vliegtuie in klein groepe na die Japannese skepe beweeg, in plaas daarvan om in een groot aanvalsmag saam te smelt. Die eerste groep, bestaande uit 15 [[Douglas SBD Dauntless]]-duikbomwerpers, 6 [[Grumman TBF Avenger]]-torpedobomwerpers en agt [[Grumman F4F Wildcat]]-vegvliegtuie, onder bevel van luitenant-kommandeur William J. "Gus" Widhelm van die Hornet, was teen ongeveer 08:00 in die lug. 'n Tweede groep, bestaande uit drie SBD's, nege TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en agt Wildcats van die Enterprise, onder bevel van luitenant-kommandeur John A. Collett, het teen 08:10 vertrek. 'n Derde groep, bestaande uit nege SBD's, tien TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en sewe F4F's van die Hornet, was teen 08:20 op pad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 198–199.</ref>
Om 08:40 het die opponerende lugaanvalformasies binne sig van mekaar verbybeweeg. Luitenant Hidaka se nege Zuihō-Zeros het die Enterprise-groep verras en aangeval deur vanuit die rigting van die [[son]] op die klimmende vliegtuie toe te sak. In die daaropvolgende geveg is vier Zeros, drie Wildcats en twee TBF's, insluitend dié van Collett, afgeskiet, terwyl nog twee TBF's en 'n Wildcat weens ernstige skade gedwing is om na die Enterprise terug te keer.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 384–385. Only the Wildcat was safely recovered.</ref> Die oorblywende ''Zuihō''-Zeros, wie se ammunisie uitgeput was, het aan die geveg onttrek.
[[Lêer:Shokaku Santa Cruz fire.jpg|duimnael|Die bemanning van Shōkaku bestry vure op die vliegdek na die Amerikaanse aanval]]
Om 08:50 het die voorste Amerikaanse aanvalsformasie van die Hornet vier skepe van Abe se voorhoedemag opgemerk. Die Amerikaanse vliegtuie het voortgegaan, die Japannese vliegdekskepe gewaar en voorbereidings getref om aan te val. Drie Zero-vliegtuie van die Zuihō het die formasie se Wildcats aangeval en hulle sodoende weggelok van die bomwerpers wat hulle moes beskerm. Gevolglik het die duikbomwerpers in die eerste groep hul aanvalle sonder die beskerming van vegvliegtuie geloods. Twaalf Zero-vliegtuie van die Japannese vliegdekskip het die SBD-formasie aangeval, twee neergeskiet (insluitend dié van Widhelm, het hy dit oorleef) en nog twee gedwing om hul aanval te staak. Die oorblywende 11 SBD's het om 09:27 met hul duikaanvalle op die Shōkaku begin; hulle het die skip met drie tot ses bomme getref, die vliegdek vernietig en ernstige skade aan die skip se binnekant aangerig. Die laaste SBD van die 11 het Shōkaku uit sig verloor en in plaas daarvan sy bom naby die Japannese torpedojaer Teruzuki laat val, wat geringe skade veroorsaak het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 213–223.</ref> Die ses TBF's in die eerste aanvalsmag, wat van hul aanvalsgroep geskei geraak het, het nie die Japannese vliegdekskepe gevind nie en het uiteindelik na die Hornet teruggedraai. Op die pad terug het hulle die Japannese swaar kruiser Tone aangeval, maar al hul torpedo's het die kruiser gemis.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 387–388.</ref>
[[Lêer:Japanese cruiser Chikuma under air attack during the Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (NH 82404).jpg|duimnael|Chikuma word aangeval op 26 Oktober. Rook styg op uit die middel van die skip, waar 'n 450 kg-bom die brug vol getref het.]]
Die TBF's van die tweede Amerikaanse aanvalsformasie vanaf die Enterprise kon nie die Japannese vliegdekskepe opspoor nie en het in plaas daarvan die Japannese swaar kruiser Suzuya, deel van Abe se voorhoede, aangeval, maar geen skade aangerig nie. Omstreeks dieselfde tyd het nege SBD's van die derde Amerikaanse aanvalsformasie, afkomstig van die Hornet, Abe se skepe opgespoor en die Japannese swaar kruiser Chikuma aangeval; hulle het die skip met twee 450 kg-bomme getref en groot skade aangerig. Die drie SBD's van die Enterprise het toe ook opgedaag en ook die Chikuma aangeval; hulle het verdere skade aangerig met een bomtreffer en twee bomme wat net-net gemis het. Uiteindelik het die nege TBF's van die derde aanvalsgroep opgedaag en die rokende Chikuma aangeval, waarby hulle nog een voltreffer behaal het. Chikuma, begelei deur twee torpedojaers, het uit die geveg onttrek en koers gekies na Truk vir herstelwerk.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 132; and Parshall, ''The Imperial Japanese Navy Page''. ''Chikuma'' was under repair at Truk and later [[Kure]], Japan, until January 1943.</ref>
Die Amerikaanse vliegdekskipmagte het om 08:30 berig ontvang van hul aanvalsvliegtuie wat op pad was na die Japannese skepe, dat Japannese aanvalsvliegtuie in hul rigting op pad was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 235.</ref> Om 08:52 het die bevelvoerder van die Japannese aanvalsmag die Hornet-taakmag opgemerk, die Enterprise-taakmag was deur 'n reënbui verberg, en sy vliegtuie vir 'n aanval ontplooi. Om 08:55 het die Amerikaanse vliegdekskepe die naderende Japannese vliegtuie op radar bespeur, ongeveer 35 seemyl (65 km) daarvandaan, en begin om die 37 Wildcat-vliegtuie van hul gevegslugpatrollie na die inkomende Japannese vliegtuie te lei. Ongelukkig het kommunikasieprobleme, foute deur die Amerikaanse vegvliegtuigbeheerbeamptes en primitiewe beheerprosedures egter verhoed dat enige van die Wildcats, op 'n paar na, met die Japannese vliegtuie slaags raak voordat laasgenoemdes hul aanvalle op die Hornet begin het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 235–239.</ref> Alhoewel die Amerikaanse gevegs-lugpatrollie, insluitend die vegvlieënier Swede Vejtasa, daarin geslaag het om verskeie duikbomwerpers af te skiet of te beskadig (die formasieleier, luitenant Sadamu Takahashi, moes weens die skade uit die duikvlug onttrek<ref>Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 388.</ref>), het die meeste van die Japannese vliegtuie hul aanvalle begin sonder dat hulle noemenswaardig deur Amerikaanse vegvliegtuie gehinder is.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 385.</ref>
{{Multibeeld
| wydte = 250
| direction = vertical
| voetskrif =
| beeld1 = Japanese aircraft attack USS Hornet (CV-8) during the Battle of the Santa Cruz Islands on 26 October 1942 (80-G-33947).jpg
| alt1 =
| onderskrif1 = ’n Beskadigde Japannese duikbomwerper (links bo) duik om 09:14 in die rigting van die ''Hornet'' ...
| beeld2 = Japanese Aichi D3A crashes into USS Hornet (CV-8) during the Battle of the Santa Cruz Islands on 26 October 1942.jpg
| alt2 =
| onderskrif2 = ... en sekondes later tref dit die draer.
}}
Om 09:09 het die lugafweergeskut van die Hornet en haar begeleidende oorlogskepe begin vuur, terwyl die 20 ongeskonde Japannese torpedovliegtuie en die oorblywende 16 duikbomwerpers hul aanvalle op die vliegdekskip begin het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 249–251. ''Hornet''{{'}}s screening ships included heavy cruisers {{USS|Northampton|CA-26|2}} and {{USS|Pensacola|CA-24|2}}, light cruisers {{USS|San Diego|CL-53|2}} and {{USS|Juneau|CL-52|2}}, and six destroyers.</ref> Om 09:12 het 'n duikbomwerper se 250 kg semi-pantserdoorborende skeepsbom presies die middel van die Hornet se vliegdek, teenoor die eilandstruktuur, getref; dit het deur drie dekke gedring voordat dit ontplof en 60 man gedood het. Oomblikke later het 'n 242 kg-hoëplofkragbom die vliegdek getref. Dit het met impak ontplof en 'n gat van 3,4 m veroorsaak en 30 mans gedood. Sowat 'n minuut later het 'n derde bom die Hornet getref, naby die plek waar die eerste bom die dek binnegedring het. Dit het deur drie dekke gedring voordat dit ontplof het en ernstige skade aangerig het, maar geen lewensverlies veroorsaak het nie.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 253–356.</ref> Om 09:14 is 'n duikbomwerper deur die Hornet se lugafweergeskut getref en het aan die brand geraak, die vlieënier, adjudant-offisier Shigeyuki Sato, het opsetlik teen die Hornet se skoorsteen vasgevlieg, wat sewe mans gedood en brandende vliegtuigbrandstof oor die seindek versprei het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 386; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 262–267.</ref>
Terwyl die duikbomwerpers aangeval het, het die 20 torpedobomwerpers ook uit twee verskillende rigtings op die Hornet afgepyl. Ten spyte van swaar verliese weens lugafweerverdediging, waaronder Murata, het die torpedovliegtuie tussen 09:13 en 09:17 met twee torpedo's die kant van die Hornet getref, wat haar enjins buite werking gestel het. Net toe die Hornet tot stilstand kom, het 'n beskadigde Japannese duikbomwerper nader gekom en doelbewus teen die kant van die vliegdekskip vasgevlieg; dit het 'n brand laat ontstaan naby die skip se hoofvoorraad vliegtuigbrandstof. Om 09:20 het die oorblywende Japannese vliegtuie onttrek en teruggekeer en die Hornet roerloos in die water en aan die brand, agtergelaat.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 386; Hammel, ''Carrier Strike'', p. 284.</ref> Vyf-en-twintig Japannese en ses Amerikaanse vliegtuie is in hierdie aanval vernietig, insluitend 12 duikbomwerpers, tien torpedovliegtuie en ten minste een Zero.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 271–280.</ref>
Met die hulp van brandslange vanaf drie torpedojaers was die brande op die Hornet teen 10:00 onder beheer. Gewonde personeel is van die vliegdekskip ontruim, en die swaar kruiser USS Northampton, onder bevel van kaptein Willard A. Kitts, het probeer om die Hornet weg van die gevegsgebied te sleep. Die voorbereidings om die sleeptou vas te maak, het egter tyd in beslag geneem, terwyl verdere aanvalsgroepe Japannese vliegtuie reeds op pad was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 271–280.</ref>
== Verwysings ==
{{verwysings|3}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Tweede Wêreldoorlog]]
tro4l502ls54y3m1nmuqn04e9rry2dz
3379437
3379433
2026-11-21T07:16:57Z
Oesjaar
7467
/* Vliegdekskipaksie op 26 Oktober: eerste aanvalle */ Sjoe, dit was rof!
3379437
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Militêre konflik-en
| conflict = Slag van die Santa Cruzeilande
| image = [[Lêer:USS Enterprise-Bat Santa Cruz.jpg|300px]]
| pushpin_map = Stille Oseaan
| pushpin_relief = 1
| coordinates = {{coord|-8|164|format=dms|display=it}}
| caption = {{USS|Enterprise|CV-6|6}} (middel links) en sy skepe wat hom beskerm gedurende die oorlog, 26 Oktober 1942
| part_of = die [[Slag van Guadalcanal]] van die [[Tweede Wêreldoorlog]]
| date = 25–{{start date and age|1942|10|27|df=y}}
| location = Off the [[Santa Cruz Islands]], Pacific Ocean
| result = Beide kante eis 'n oorwinning; sien [[#Nabetragting|Nabetragting]]
| combatant1 = {{vlagland|Verenigde State|1912}}
| combatant2 = {{vlagland|Japannese Keiserryk}}
| commander1 = {{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[William Halsey Jr.|William Halsey]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Thomas C. Kinkaid]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[George D. Murray|George Murray]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Charles P. Mason]]
| commander2 = {{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Nobutake Kondō]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Chūichi Nagumo]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Hiroaki Abe]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Kakuji Kakuta]]
| strength1 = 2 [[Vliegdekskip|vliegdekskep]]e <br> 1 [[slagskip]] <br> 3 swaar kruisers <br> 3 ligte kruisers <br> 14 [[torpedojaer]]s<br> 136 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 63 [[Grumman F4F Wildcat]]s, 47 [[Douglas SBD Dauntless]], en 26 [[Grumman TBF Avenger]]s. The "136" number doesn't include [[Boeing B-17 Flying Fortress]]es based at [[Espiritu Santo]] (who played a small part in the battle) or any seaplanes in the area.</ref>
| strength2 = 3 vliegdekskepe <br> 1 ligte kruiser <br> 4 slagskepe<ref>''Kongō'', ''Haruna'', ''Hiei'', ''Kirishima''. See {{cite web |url=http://www.navweaps.com/index_oob/OOB_WWII_Pacific/OOB_WWII_Santa-Cruz.htm |title=Order of Battle – Battle of the Santa Cruz Islands |access-date=21 September 2009}}</ref> <br> 8 swaar kruisers <br> 2 ligte kruisers <br> 24 torpedojaers <br> 199 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 87 [[A6M Zero]]s, 68 [[Aichi D3A]] dive bombers, 57 [[Nakajima B5N]] torpedo bombers, and one [[Yokosuka D4Y]] command and control aircraft.</ref>
| casualties1 = 266 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 401; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 456. Breakdown of deaths: ''Hornet'' 118, ''Enterprise'' 44, ''Smith'' 57, ''Porter'' 15, ''Pensacola'' 3, ''South Dakota'' 2, ''Morris'' 1, and 22 aircrew. Four U.S. aircrew members were captured by the Japanese. Total U.S. aircraft losses included 32 Wildcats, 31 SBDs, and 18 TBFs.</ref> <br> [[USS Hornet (CV-8)|1 vliegdekskip gekelder]] <br> 1 torpedojaer gekelder <br> 1 vliegdekskip beskadig <br> 1 slagskip beskadig <br> 1 ligte kruiser beskadig <br> 2 torpedojaers beskadig <br> 81 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 22 sterftes, 4 gevang
| casualties2 = 400–500 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 400–401; Peattie, pp. 180, 339; and Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 454. Japanese deaths from damage to ''Zuihō'' aren't known. Known Japanese deaths are: 60 on ''Shōkaku'', 190 on ''Chikuma'', seven on ''Teruzuki'', and 148 aircrew. Total Japanese aircraft losses included 27 [[Mitsubishi A6M Zero]]s, 40 [[dive bomber]]s, 29 [[torpedo bomber]]s, and 1 [[Yokosuka D4Y]]. The aircrew losses included 55 from ''Shōkaku'', 57 from ''Zuikaku'', 9 from ''Zuihō'', and 27 from ''Junyō''.</ref> <br> 1 vliegdekskip swaar beskadig <br> 1 ligte kruiser swaar beskadig <br> 1 swaar kruiser beskadig <br> 1 torpedojaer beskadig <br> 99 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 148 sterftes
| campaignbox = {{Campaignbox Guadalcanal}} <br> {{Campaignbox Solomons}}
}}
Die '''Slag van die Santa Cruz-eilande''' wat tussen 25 en 27 Oktober 1942 plaasgevind het, was die vierde vliegdekskipgeveg van die Stille Oseaan-veldtog tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Dit was ook die vierde groot vlootbotsing tussen die [[Amerikaanse Vloot]] en die [[Japannese Keiserlike Vloot]] tydens die langdurige en strategies belangrike [[Slag van Guadalcanal|Guadalcanal-veldtog]]. Soos in die slae van die [[Slag van die Koraalsee|Koraalsee]], [[Slag van Midway|Midway]] en die Oostelike [[Salomonseilande]], was die skepe van die twee teenstanders selde in mekaar se sig of binne skootafstand van mekaar. In plaas daarvan is byna alle aanvalle deur albei kante uitgevoer deur vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe of landbasisse gelanseer is.
In 'n poging om die Geallieerde magte van Guadalcanal en nabygeleë eilande te verdryf en 'n einde te bring aan die dooiepunt wat sedert September 1942 bestaan het, het die Keiserlike Japannese Leër 'n groot grondoffensief op Guadalcanal vir 20–25 Oktober 1942 beplan. Ter ondersteuning van hierdie offensief, en met die hoop om met Geallieerde vlootmagte slaags te raak, het Japannese vliegdekskepe en ander groot oorlogskepe na 'n posisie naby die suidelike Salomonseilande beweeg. Vanuit hierdie ligging het die Japannese vlootmagte gehoop om enige Geallieerde (hoofsaaklik VSA) vlootmagte, veral vliegdekskipmagte, wat op die grondoffensief gereageer het, aan te val en beslissend te verslaan. Geallieerde vlootmagte het ook gehoop om die Japannese vlootmagte in die geveg te ontmoet, met dieselfde doelwitte om die dooiepunt te verbreek en hul teenstander beslissend te verslaan.
Die Japannese grondoffensief op Guadalcanal was aan die gang met die Slag om Henderson-veld terwyl die vlootoorlogskepe en vliegtuie van die twee teenstanders mekaar op die oggend van 26 Oktober 1942, net noord van die Santa Cruz-eilande, gekonfronteer het. Na 'n uitruil van lugaanvalle deur vliegdekskepe het Geallieerde oppervlakteskepe van die slagveld teruggetrek met die vliegdekskip [[USS Hornet (CV-8)|USS Hornet]] gekelder, en 'n ander vliegdekskip, [[USS Enterprise]], swaar beskadig. Die deelnemende Japannese vliegdekmagte het ook teruggetrek weens skade aan twee vliegdekskepe, swaar vliegtuigverliese en die Japannese leër se mislukking om Henderson-veld te verower.
Santa Cruz was 'n taktiese oorwinning vir die Japannese, beide wat tonnemaat en beheer oor die see rondom Guadalcanal betref. Die verlies van talle onvervangbare, ervare Japannese lugbemannings het egter op die lang termyn 'n strategiese voordeel vir die Geallieerdes geblyk te wees; die Geallieerdes se verliese aan lugbemannings tydens die geveg was relatief laag en is vinnig aangevul. Die Japannese het op 'n groter, beslissende oorwinning gehoop, en dit ook nodig gehad. Die feit dat die vlootgeveg gewen is net nadat die landgeveg verloor is, het beteken dat die geleentheid om hul oorwinning in die geveg uit te buit, reeds verby was.
== Agtergrond ==
Op 8 Augustus 1942 het Geallieerde magte, hoofsaaklik uit die Verenigde State, geland op Guadalcanal, Tulagi en die Florida-eilande in die Salomonseilande, wat destyds deur Japan beset was. Die landings op die eilande was daarop gemik om te verhoed dat die Japannese dit as basisse gebruik om die toevoerroetes tussen die VSA en Australië te bedreig. Verder moes die eilande beveilig word as vertrekpunte vir 'n veldtog wat ten doel gehad het om uiteindelik die groot Japannese basis by Rabaul te neutraliseer, terwyl dit terselfdertyd die Geallieerdes se veldtog in [[Nieu-Guinee]] sou ondersteun. Hierdie landings het die begin gemerk van die veldtog op Guadalcanal, wat ses maande sou duur.<ref>Hogue, ''Pearl Harbor to Guadalcanal'', pp. 235–236.</ref>
Ná die Slag van die Oostelike Solomoneilande op 24–25 Augustus, waarin die vliegdekskip USS Enterprise swaar beskadig en gedwing is om na [[Pearl Harbor]], Hawaii, te vaar, vir 'n maand van omvangryke herstelwerk, het drie Amerikaanse taakmagte met vliegdekskepe in die Suid-Stille Oseaan-gebied agtergebly. Die taakmagte was gesentreer rondom die vlootvliegdekskepe [[USS Wasp (CV-7)|USS Wasp]], [[USS Saratoga (CV-3)|Saratoga]] en Hornet, tesame met hul onderskeie luggroepe en ondersteunende oppervlakoorlogskepe, insluitend slagskepe, [[kruiser]]s en [[torpedojaer]]s, en was hoofsaaklik gestasioneer tussen die Salomonseilande en die eilande van die Nuwe Hebrides ([[Vanuatu]]). In hierdie operasionele gebied was die vliegdekskepe belas met die beveiliging van die kommunikasielyn tussen die vernaamste Geallieerde basisse in [[Nieu-Kaledonië]] en Espiritu Santo; die ondersteuning van Geallieerde grondmagte op Guadalcanal en Tulagi teen enige Japannese teenaanvalle; die dekking van die beweging van voorradeskepe na Guadalcanal; en die aanval op en vernietiging van enige Japannese oorlogskepe, veral vliegdekskepe, wat binne bereik gekom het.<ref>Hammel, ''Carrier Clash'', p. 106.</ref> Die seegebied waarin die Amerikaanse vliegdekskip-taakmagte geopereer het, is deur Amerikaanse magte ''torpedo kruising''<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 335.</ref> genoem, vanweë die hoë konsentrasie Japannese duikbote in die gebied.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 6–7.</ref>
[[Lêer:USS Wasp (CV-7) brennt.jpg|duimnael|USS Wasp brand nadat dit deur 'n torpedo getref is op 15 September]]
Op 31 Augustus is die USS Saratoga deur die Japannese duikboot I-26 met 'n torpedo getref en was dit vir drie maande buite aksie vir herstelwerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 10–12.</ref><ref>After this incident the then U.S. carrier task force commander [[Frank Jack Fletcher]] was relieved of his command and reassigned to shore duty for the remainder of the war. Frank, ''Guadalcanal'', pp. 204–205</ref>
Op 15 September is die USS Wasp getref deur drie torpedo's wat deur die Japannese duikboot I-19 afgevuur is terwyl dit 'n groot versterkings- en hervoorraadkonvooi na Guadalcanal ondersteun het en amper die Japannese vliegdekskepe Shōkaku en Zuikaku aangeval het, wat onttrek het net voordat die twee teenstanders binne bereik van mekaar se vliegtuie gekom het. Met kragonderbrekings weens torpedoskade kon die Wasp se skadebeheerspanne nie die daaropvolgende groot brande beheer nie, en sy is verlaat en self tot sink gebring.<ref>Evans, ''Japanese Navy'', pp. 179–180; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 24–41.
The battleship {{USS|North Carolina|BB-55|2}} and destroyer {{USS|O'Brien|DD-415|2}} were also hit by torpedoes during the same attack. ''O'Brien'' later sank as a result of the torpedo damage, and ''North Carolina'' was under repair at Pearl Harbor until 16 November 1942.</ref>
Alhoewel die VSA nou slegs een operasionele vliegdekskip, die USS Hornet, in die Suid-Stille Oseaan gehad het, het die Geallieerdes steeds lugoorheersing oor die suidelike Salomonseilande behou danksy hul vliegtuie wat by Henderson Field op Guadalcanal gestasioneer was. Snags egter, wanneer vliegtuie nie doeltreffend kon opereer nie, kon die Japannese hul skepe byna na willekeur rondom Guadalcanal laat beweeg. Gevolglik het 'n dooiepunt in die stryd om Guadalcanal ontstaan: die Geallieerdes het bedags voorrade en versterkings na Guadalcanal gebring, terwyl die Japannese snags dieselfde gedoen het met oorlogskepe, wat deur die Geallieerdes die "Tokyo Express" genoem is. Geen van die twee kante kon egter genoeg troepe op die eiland land om 'n beslissende voordeel te behaal nie. Teen middel Oktober het beide kante ongeveer 'n gelyke aantal troepe op die eiland gehad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 19–21, 84–85.</ref> Die dooiepunt is kortstondig onderbreek deur twee vlootaksies waarby groot skepe betrokke was. In die nag van 11–12 Oktober het 'n Amerikaanse vlootmag 'n Japannese vlootmag, wat op pad was om Henderson Field te bombardeer, onderskep en verslaan tydens die Slag van Kaap Esperance. Maar slegs twee nagte later het 'n Japannese mag, wat die slagskepe Haruna en Kongō ingesluit het, Henderson Field suksesvol gebombardeer; hulle het die meeste van die Amerikaanse vliegtuie daar vernietig en ernstige skade aan die vliegveld se fasiliteite aangerig.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 316–319.</ref>
[[Lêer:EnterpriseWildcat.jpg|duimnael|[[Grumman F4F Wildcat]] op die Enterprise terwyl die skip op 24 Oktober lugoperasies uitvoer]]
Die VSA het twee stappe gedoen om die dooiepunt in die stryd om Guadalcanal te probeer verbreek. Eerstens is herstelwerk aan die USS Enterprise bespoedig sodat sy so gou moontlik na die Suid-Stille Oseaan kon terugkeer. Op 10 Oktober het die USS Enterprise haar nuwe luggroep (Luggroep 10) ontvang, en op 16 Oktober het sy uit Pearl Harbor vertrek. Op 23 Oktober<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 154–155.</ref> het sy in die Suid-Stille Oseaan aangekom en op 24 Oktober, 273 seemyl (506 km) noordoos van Espiritu Santo, by die USS Hornet en die res van die Geallieerde vlootmagte in die Suid-Stille Oseaan aangesluit.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 145.</ref>
Tweedens het admiraal [[Chester W. Nimitz|Chester Nimitz]], die Geallieerde opperbevelhebber van die Stille Oseaan-magte, op 18 Oktober vise-admiraal Robert L. Ghormley deur vise-admiraal William Halsey jr. vervang as bevelvoerder van die Suid-Stille Oseaan-gebied; in hierdie posisie het hy bevel gevoer oor die Geallieerde magte wat by die veldtog in die Salomonseilande betrokke was.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 134.</ref>
Nimitz was van mening dat Ghormley te eng van visie en pessimisties geword het om die Geallieerde magte doeltreffend te lei in die stryd om Guadalcanal. Halsey is na bewering regoor die Amerikaanse vloot gerespekteer as 'n "vegter".<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 334.</ref> Met die aanvaarding van die bevel het Halsey onmiddellik begin om planne te maak om die Japannese vlootmagte in 'n geveg in te lok; hy het aan Nimitz geskryf: "Ek moes feitlik onmiddellik begin terugslaan."<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 150.</ref>
Die Japannese Gekombineerde Vloot het ook gepoog om Geallieerde vlootmagte te betrek in wat gehoop is om 'n beslissende geveg te wees. Twee vloot vliegdekskepe, Hiyō en Jun'yō, sowel as die ligte vliegdekskip Zuihō, het vroeg in Oktober by die hoof Japannese vlootbasis by Truk Atoll aangekom en by Shōkaku en Zuikaku aangesluit. Met vyf vliegdekskepe wat volledig toegerus was met luggroepe, plus hul talle slagskepe, kruisers en torpedojaers, was die Japannese Gekombineerde Vloot, onder leiding van Admiraal Isoroku Yamamoto, vol vertroue dat dit die nederlaag by die Slag van Midway kon vergoed.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 146–149.</ref> Afgesien van 'n paar lugaanvalle op Henderson Field in Oktober, het die Japannese vliegdekskepe en hul ondersteunende oorlogskepe in die noordwestelike gebied van die Salomonseilande gebly, buite die stryd om Guadalcanal, terwyl hulle op 'n geleentheid gewag het om nader te beweeg en die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val. Met die Japannese leër se volgende beplande groot grondaanval op Geallieerde magte op Guadalcanal wat vir 20 Oktober vasgestel is, het Yamamoto se oorlogskepe na die suidelike Salomonseilande begin beweeg om die offensief te ondersteun en gereed te wees om enige vyandelike skepe, veral vliegdekskepe, wat sou naderkom om die Geallieerde verdediging op Guadalcanal te ondersteun, aan te val.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', pp. 124–125. According to Hara, the Japanese believed that U.S. Navy forces were likely to be in the Solomon Islands area because they had read a report from the [[United Press]] dated 20 October that stated that the United States Navy was preparing for a major sea and air battle in the South Pacific.</ref>
== Aanvang ==
Op of omstreeks 11 Oktober het 'n groot Japannese mag, bestaande uit vliegdekskepe, slagskepe en hul begeleidingsvaartuie, uit Truk vertrek vir 'n verlengde operasie ter ondersteuning van 'n offensief op Guadalcanal in Oktober. Op dieselfde dag het 'n groot konvooi met versterkings Guadalcanal bereik, maar 'n mag van swaar kruisers wat ondersteuning moes bied, is verhoed om Henderson Field te bombardeer en het omgedraai in wat bekend geword het as die Slag van Kaap Esperance. Daarna het drie bombardemente gevolg wat tussen 13 Oktober en 16 Oktober deur slagskepe en swaar kruisers uitgevoer is (die swaarste vlootaanval op die vliegveld tydens die veldtog); die eerste en derde hiervan is uitgevoer deur vaartuie wat van vise-admiraal Nobutake Kondō se voorhoedemag afgesonder is. Vanaf middernag op 14 Oktober het nog 'n konvooi, bestaande uit vier vragskepe, die grootste deel van sy vrag afgelaai, insluitend tenks en swaar artillerie.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/Azumasan_t.htm|title=Japanese Transports|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Op 15 Oktober is die torpedojaer Meredith, terwyl dit die sleepboot Vireo, wat 'n voorraadbarg gesleep het, begelei het, deur vliegtuie van die Zuikaku en Shokaku opgemerk en gekelder. Op 17 Oktober het die Hiyō en Jun'yō 'n aanvalsmag gestuur om vervoerskepe naby Lunga Point aan te val, maar hulle het geen skade aangerig nie.<ref name="auto">{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/hiyo.htm|title=Imperial lattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die groot aantal oorlogskepe sou in die waters rondom Guadalcanal bly totdat die gevegte in die Slag van die Santa Cruz-eilande beëindig was, en het aan die einde van Oktober na Truk teruggekeer.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/shokaku.htm|title=Imperial Flattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die vliegdekskip Hiyō, wat onlangs in diens gestel is, was oorspronklik deel van die vloot, maar ’n brand in sy masjienkamer op 21 Oktober het hom genoodsaak om na Truk terug te keer vir herstelwerk.<ref name="auto"/> Op 25 Oktober het 6 bomwerpers en 12 vegvliegtuie van die Jun'yo Henderson-vliegveld aangeval, maar min skade aangerig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
Van 20 tot 25 Oktober het Japannese grondmagte op Guadalcanal probeer om Henderson Field in te neem tydens die Slag om Henderson Field, deur middel van 'n groot aanval op die Amerikaanse verdedigers. Die aanval is afgeslaan, met swaar verliese aan die Japannese kant.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 95–97.</ref> Foutiewelik oortuig dat die Japannese leërmagte Henderson Field ingeneem het, het die Japannese op die oggend van 25 Oktober oorlogskepe vanaf die Shortland-eilande na Guadalcanal gestuur om hul grondmagte op die eiland te ondersteun. Amerikaanse vliegtuie van Henderson Field het die konvooi deur die loop van die dag aangeval; hulle het die ligte kruiser Yura tot sink gebring (met hulp van [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17-vliegtuie]] vanaf Espiritu Santo) en die torpedojaer Akizuki beskadig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
[[Lêer:SantaCruzChart2.jpg|duimnael|Kaart van die Slag van die Santa Cruz-eilande, 26 Oktober 1942. Rooi lyne verteenwoordig Japannese oorlogskipmagte en swart lyne verteenwoordig Amerikaanse vliegdekskipmagte. Genommerde geel kolle verteenwoordig belangrike aksies in die geveg.]]
Ten spyte van die mislukking van die Japannese grondoffensief en die verlies van die Yura, het die res van die Gesamentlike Vloot op 25 Oktober voortgegaan om naby die suidelike Salomonseilande te maneuvreer, in die hoop om die Geallieerde vlootmagte in 'n geveg te betrek. Die Japannese vlootmagte het nou uit vier vliegdekskepe bestaan (twee groot, een medium en een ligte een), die Hiyō het vertrek weens 'n toevallige brand in sy enjinkamer, met 'n gesamentlike vliegtuigsterkte wat ongeveer gelykstaande was aan dié van drie vliegdekskepe van die Shokaku-klas.
Die Japannese vlootmagte was in drie groepe verdeel: die voorhoedemag, bestaande uit die Jun'yō, vier swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van Kondō aan boord van die swaar kruiser Atago, met 'n ondersteuningsgroep bestaande uit twee slagskepe en twee torpedojaers onder bevel van skout-admiraal Takeo Kurita; die hoofmag bestaande uit die Shōkaku, Zuikaku en Zuihō, plus een swaar kruiser en agt torpedojaers, onder bevel van vise-admiraal Chūichi Nagumo aan boord van die Shōkaku en die agterhoedemag bestaande uit twee slagskepe, drie swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van skout-admiraal Hiroaki Abe aan boord van die slagskip Hiei. Benewens sy bevel oor die voorhoedemag, het Kondō ook opgetree as die bevelvoerder van al drie magte.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 374–375.</ref>
Aan die Amerikaanse kant het die taakgroepe van die Hornet en Enterprise (onder bevel van skout-admiraal Thomas Kinkaid) op 25 Oktober na die noorde van die Santa Cruz-eilande beweeg, op soek na die Japannese vlootmagte. Die Amerikaanse oorlogskepe was ontplooi as twee vliegdekskipgroepe, wat ongeveer 10 seemyl (19 km) van mekaar geskei was. 'n Amerikaanse [[Consolidated PBY Catalina|PBY Catalina-verkenningswatervliegtuig]], gestasioneer op die Santa Cruz-eilande, het om 11:03 die vliegdekskepe van die Japannese hoofmag opgespoor. Die Japannese vliegdekskepe was egter ongeveer 355 seemyl (657 km) van die Amerikaanse mag af, net buite die reikafstand van vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe opereer. Kinkaid, wat gehoop het om die afstand te verklein ten einde daardie dag aan te val, het op volspoed na die Japannese vliegdekskepe gestoom en om 14:25 'n aanvalsmag van 23 vliegtuie gelanseer. Die Japannese, wat geweet het dat hulle deur Amerikaanse vliegtuie opgemerk is, maar nie geweet het waar die Amerikaanse vliegdekskepe was nie, het na die noorde gedraai om buite bereik van die Amerikaanse vliegdekskipvliegtuie te bly.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 127.</ref> Die Amerikaanse aanvalsmag het na hulle ondeskeie vliegdekskepe teruggekeer sonder om die Japannese oorlogskepe te vind.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 163–174.</ref>
== Die Slag ==
=== Vliegdekskipaksie op 26 Oktober: eerste aanvalle ===
Om 02:50 op 26 Oktober het die Japannese vlootmagte omgedraai en die vlootmagte van die twee teenstanders het die afstand tussen hulle verklein totdat hulle teen 05:00 slegs 200 seemyl (370 km) van mekaar af was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 186.</ref> Albei kante het verkenningsvliegtuie uitgestuur en hul oorblywende vliegtuie gereed gemaak om aan te val sodra die ander kant se skepe opgespoor is. Hoewel 'n Catalina, toegerus met [[radar]], die Japannese vliegdekskepe om 03:10 opgemerk het, het die verslag Kinkaid eers om 05:12 bereik. Dus, omdat hy geglo het dat die Japannese skepe waarskynlik gedurende die tussenliggende twee uur van posisie verander het, het hy besluit om nie 'n aanvalsmag te stuur nie totdat hy meer juiste inligting oor die posisie van die Japannese skepe ontvang het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 381.</ref>
[[Lêer:Aircraft prepare to launch from Japanese carrier Shōkaku during Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (80-G-176150).jpg|duimnael|Japannese vegvliegtuie en duikbomwerpers op die Shōkaku maak gereed om op te styg vir 'n aanval op Amerikaanse vliegdekskipmagte.]]
Om 06:45 het 'n Amerikaanse verkenningsvliegtuig die vliegdekskepe van Nagumo se hoofmag opgemerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 187.</ref> Om 06:58 het 'n Japannese verkenningsvliegtuig die ligging van Hornet se taakmag gerapporteer.<ref name="Frank">Frank, ''Guadalcanal'', p. 382.</ref> Albei kante het gehaas om eerste die ander aan te val. Die Japannese het eerste daarin geslaag om hul aanvalsmag te laat vertrek; teen 07:40 was 64 vliegtuie, bestaande uit 21 Aichi D3A2 Val-duikbomwerpers, 20 Nakajima B5N2 Kate-torpedobomwerpers, 21 Mitsubishi A6M3 Zero-vegvliegtuie en 2 Nakajima B5N2-verkenningsvliegtuie, op pad na die Hornet.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 191–192.</ref> Hierdie eerste aanval is gelei deur luitenant-kommandeur Shigeharu Murata, terwyl die dekking deur vegvliegtuie gelei is deur die luitenante Ayao Shirane en Saneyasu Hidaka. Ook om 07:40 het twee Amerikaanse SBD-3 Dauntless-verkenningsvliegtuie, wat gereageer het op die vroeëre waarneming van die Japannese vliegdekskepe, opgedaag en 'n duikaanval op die Zuihō uitgevoer. Terwyl die Japannese gevegslugpatrollie besig was om ander Amerikaanse verkenningsvliegtuie weg te hou, kon die twee Amerikaanse vliegtuie die Zuihō met albei hul 500-pond-bomme tref; dit het swaar skade aangerig en verseker dat vliegtuie nie meer op die vliegdekskip se dek kon land nie.<ref name="Frank"/>
Intussen het Kondo vir Abe se agterhoedemag beveel om vinniger te gaan in 'n poging om die Amerikaanse oorlogskepe te onderskep en aan te val. Kondo het ook sy eie voorhoedemag teen volle spoed vorentoe laat beweeg, sodat die Jun'yō se vliegtuie aan die aanvalle op die Amerikaanse skepe kon deelneem. Om 08:10 het die Shōkaku 'n tweede golf aanvalsvliegtuie gelanseer, bestaande uit 19 duikbomwerpers en vyf Zero-vegvliegtuie, en om 08:40 het die Zuikaku 16 torpedobomwerpers en vier Zero-vegvliegtuie gelanseer. Die tweede aanvalsgroep is gelei deur luitenant-kommandeur Mamoru Seki, terwyl die vegvliegtuigdekking deur luitenant Hideki Shingo gelei is. Teen 09:10 was daar dus meer as 100 Japannese vliegtuie op pad om die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 383.</ref>
Die Amerikaanse aanvalsvliegtuie was ongeveer 20 minute agter die Japannese. Omdat hulle van mening was dat 'n vinnige aanval belangriker is as 'n massiewe aanval, en omdat hulle nie genoeg brandstof gehad het om tyd te spandeer aan formasievorming voor die aanval nie, het die Amerikaanse vliegtuie in klein groepe na die Japannese skepe beweeg, in plaas daarvan om in een groot aanvalsmag saam te smelt. Die eerste groep, bestaande uit 15 [[Douglas SBD Dauntless]]-duikbomwerpers, 6 [[Grumman TBF Avenger]]-torpedobomwerpers en agt [[Grumman F4F Wildcat]]-vegvliegtuie, onder bevel van luitenant-kommandeur William J. "Gus" Widhelm van die Hornet, was teen ongeveer 08:00 in die lug. 'n Tweede groep, bestaande uit drie SBD's, nege TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en agt Wildcats van die Enterprise, onder bevel van luitenant-kommandeur John A. Collett, het teen 08:10 vertrek. 'n Derde groep, bestaande uit nege SBD's, tien TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en sewe F4F's van die Hornet, was teen 08:20 op pad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 198–199.</ref>
Om 08:40 het die opponerende lugaanvalformasies binne sig van mekaar verbybeweeg. Luitenant Hidaka se nege Zuihō-Zeros het die Enterprise-groep verras en aangeval deur vanuit die rigting van die [[son]] op die klimmende vliegtuie toe te sak. In die daaropvolgende geveg is vier Zeros, drie Wildcats en twee TBF's, insluitend dié van Collett, afgeskiet, terwyl nog twee TBF's en 'n Wildcat weens ernstige skade gedwing is om na die Enterprise terug te keer.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 384–385. Only the Wildcat was safely recovered.</ref> Die oorblywende ''Zuihō''-Zeros, wie se ammunisie uitgeput was, het aan die geveg onttrek.
[[Lêer:Shokaku Santa Cruz fire.jpg|duimnael|Die bemanning van Shōkaku bestry vure op die vliegdek na die Amerikaanse aanval]]
Om 08:50 het die voorste Amerikaanse aanvalsformasie van die Hornet vier skepe van Abe se voorhoedemag opgemerk. Die Amerikaanse vliegtuie het voortgegaan, die Japannese vliegdekskepe gewaar en voorbereidings getref om aan te val. Drie Zero-vliegtuie van die Zuihō het die formasie se Wildcats aangeval en hulle sodoende weggelok van die bomwerpers wat hulle moes beskerm. Gevolglik het die duikbomwerpers in die eerste groep hul aanvalle sonder die beskerming van vegvliegtuie geloods. Twaalf Zero-vliegtuie van die Japannese vliegdekskip het die SBD-formasie aangeval, twee neergeskiet (insluitend dié van Widhelm, het hy dit oorleef) en nog twee gedwing om hul aanval te staak. Die oorblywende 11 SBD's het om 09:27 met hul duikaanvalle op die Shōkaku begin; hulle het die skip met drie tot ses bomme getref, die vliegdek vernietig en ernstige skade aan die skip se binnekant aangerig. Die laaste SBD van die 11 het Shōkaku uit sig verloor en in plaas daarvan sy bom naby die Japannese torpedojaer Teruzuki laat val, wat geringe skade veroorsaak het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 213–223.</ref> Die ses TBF's in die eerste aanvalsmag, wat van hul aanvalsgroep geskei geraak het, het nie die Japannese vliegdekskepe gevind nie en het uiteindelik na die Hornet teruggedraai. Op die pad terug het hulle die Japannese swaar kruiser Tone aangeval, maar al hul torpedo's het die kruiser gemis.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 387–388.</ref>
[[Lêer:Japanese cruiser Chikuma under air attack during the Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (NH 82404).jpg|duimnael|Chikuma word aangeval op 26 Oktober. Rook styg op uit die middel van die skip, waar 'n 450 kg-bom die brug vol getref het.]]
Die TBF's van die tweede Amerikaanse aanvalsformasie vanaf die Enterprise kon nie die Japannese vliegdekskepe opspoor nie en het in plaas daarvan die Japannese swaar kruiser Suzuya, deel van Abe se voorhoede, aangeval, maar geen skade aangerig nie. Omstreeks dieselfde tyd het nege SBD's van die derde Amerikaanse aanvalsformasie, afkomstig van die Hornet, Abe se skepe opgespoor en die Japannese swaar kruiser Chikuma aangeval; hulle het die skip met twee 450 kg-bomme getref en groot skade aangerig. Die drie SBD's van die Enterprise het toe ook opgedaag en ook die Chikuma aangeval; hulle het verdere skade aangerig met een bomtreffer en twee bomme wat net-net gemis het. Uiteindelik het die nege TBF's van die derde aanvalsgroep opgedaag en die rokende Chikuma aangeval, waarby hulle nog een voltreffer behaal het. Chikuma, begelei deur twee torpedojaers, het uit die geveg onttrek en koers gekies na Truk vir herstelwerk.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 132; and Parshall, ''The Imperial Japanese Navy Page''. ''Chikuma'' was under repair at Truk and later [[Kure]], Japan, until January 1943.</ref>
Die Amerikaanse vliegdekskipmagte het om 08:30 berig ontvang van hul aanvalsvliegtuie wat op pad was na die Japannese skepe, dat Japannese aanvalsvliegtuie in hul rigting op pad was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 235.</ref> Om 08:52 het die bevelvoerder van die Japannese aanvalsmag die Hornet-taakmag opgemerk, die Enterprise-taakmag was deur 'n reënbui verberg, en sy vliegtuie vir 'n aanval ontplooi. Om 08:55 het die Amerikaanse vliegdekskepe die naderende Japannese vliegtuie op radar bespeur, ongeveer 35 seemyl (65 km) daarvandaan, en begin om die 37 Wildcat-vliegtuie van hul gevegslugpatrollie na die inkomende Japannese vliegtuie te lei. Ongelukkig het kommunikasieprobleme, foute deur die Amerikaanse vegvliegtuigbeheerbeamptes en primitiewe beheerprosedures egter verhoed dat enige van die Wildcats, op 'n paar na, met die Japannese vliegtuie slaags raak voordat laasgenoemdes hul aanvalle op die Hornet begin het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 235–239.</ref> Alhoewel die Amerikaanse gevegs-lugpatrollie, insluitend die vegvlieënier Swede Vejtasa, daarin geslaag het om verskeie duikbomwerpers af te skiet of te beskadig (die formasieleier, luitenant Sadamu Takahashi, moes weens die skade uit die duikvlug onttrek<ref>Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 388.</ref>), het die meeste van die Japannese vliegtuie hul aanvalle begin sonder dat hulle noemenswaardig deur Amerikaanse vegvliegtuie gehinder is.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 385.</ref>
{{Multibeeld
| wydte = 250
| direction = vertical
| voetskrif =
| beeld1 = Japanese aircraft attack USS Hornet (CV-8) during the Battle of the Santa Cruz Islands on 26 October 1942 (80-G-33947).jpg
| alt1 =
| onderskrif1 = ’n Beskadigde Japannese duikbomwerper (links bo) duik om 09:14 in die rigting van die ''Hornet'' ...
| beeld2 = Japanese Aichi D3A crashes into USS Hornet (CV-8) during the Battle of the Santa Cruz Islands on 26 October 1942.jpg
| alt2 =
| onderskrif2 = ... en sekondes later tref dit die draer.
}}
Om 09:09 het die lugafweergeskut van die Hornet en haar begeleidende oorlogskepe begin vuur, terwyl die 20 ongeskonde Japannese torpedovliegtuie en die oorblywende 16 duikbomwerpers hul aanvalle op die vliegdekskip begin het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 249–251. ''Hornet''{{'}}s screening ships included heavy cruisers {{USS|Northampton|CA-26|2}} and {{USS|Pensacola|CA-24|2}}, light cruisers {{USS|San Diego|CL-53|2}} and {{USS|Juneau|CL-52|2}}, and six destroyers.</ref> Om 09:12 het 'n duikbomwerper se 250 kg semi-pantserdoorborende skeepsbom presies die middel van die Hornet se vliegdek, teenoor die eilandstruktuur, getref; dit het deur drie dekke gedring voordat dit ontplof en 60 man gedood het. Oomblikke later het 'n 242 kg-hoëplofkragbom die vliegdek getref. Dit het met impak ontplof en 'n gat van 3,4 m veroorsaak en 30 mans gedood. Sowat 'n minuut later het 'n derde bom die Hornet getref, naby die plek waar die eerste bom die dek binnegedring het. Dit het deur drie dekke gedring voordat dit ontplof het en ernstige skade aangerig het, maar geen lewensverlies veroorsaak het nie.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 253–356.</ref> Om 09:14 is 'n duikbomwerper deur die Hornet se lugafweergeskut getref en het aan die brand geraak, die vlieënier, adjudant-offisier Shigeyuki Sato, het opsetlik teen die Hornet se skoorsteen vasgevlieg, wat sewe mans gedood en brandende vliegtuigbrandstof oor die seindek versprei het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 386; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 262–267.</ref>
Terwyl die duikbomwerpers aangeval het, het die 20 torpedobomwerpers ook uit twee verskillende rigtings op die Hornet afgepyl. Ten spyte van swaar verliese weens lugafweerverdediging, waaronder Murata, het die torpedovliegtuie tussen 09:13 en 09:17 met twee torpedo's die kant van die Hornet getref, wat haar enjins buite werking gestel het. Net toe die Hornet tot stilstand kom, het 'n beskadigde Japannese duikbomwerper nader gekom en doelbewus teen die kant van die vliegdekskip vasgevlieg; dit het 'n brand laat ontstaan naby die skip se hoofvoorraad vliegtuigbrandstof. Om 09:20 het die oorblywende Japannese vliegtuie onttrek en teruggekeer en die Hornet roerloos in die water en aan die brand, agtergelaat.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 386; Hammel, ''Carrier Strike'', p. 284.</ref> Vyf-en-twintig Japannese en ses Amerikaanse vliegtuie is in hierdie aanval vernietig, insluitend 12 duikbomwerpers, tien torpedovliegtuie en ten minste een Zero.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 271–280.</ref>
Met die hulp van brandslange vanaf drie begeleidende torpedojaers was die brande op die Hornet teen 10:00 onder beheer. Gewonde personeel is van die vliegdekskip ontruim, en die swaar kruiser USS Northampton, onder bevel van kaptein Willard A. Kitts, het probeer om die Hornet weg van die gevegsgebied te sleep. Die voorbereidings om die sleeptou vas te maak, het egter tyd in beslag geneem, terwyl verdere aanvalsgroepe Japannese vliegtuie reeds op pad was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 271–280.</ref>
=== Vliegdekskipaksie op 26 Oktober: verdere aksies na die eerste aanvalle ===
Vanaf 09:30 het die Enterprise baie van die beskadigde en brandstofarme gevegslugpatrollie vegvliegtuie, sowel as verkenningsvliegtuie wat van albei vliegdekskepe teruggekeer het, laat land. Aangesien die vliegdek egter vol was en 'n tweede golf Japannese vliegtuie om 09:30 op radar bespeur is, het die Enterprise om 10:00 die landingsoperasies gestaak. Vliegtuie sonder brandstof het daarna in die oseaan neergestort, waarna die torpedojaers wat die vliegdekskip vergesel het, die bemanningslede gered het.
== Verwysings ==
{{verwysings|3}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Tweede Wêreldoorlog]]
q8kjk6n9k936lid1y82kht1uzro95ru
3379439
3379437
2026-11-21T07:22:05Z
Oesjaar
7467
/* Vliegdekskipaksie op 26 Oktober: verdere aksies na die eerste aanvalle */ Verbeter
3379439
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Militêre konflik-en
| conflict = Slag van die Santa Cruzeilande
| image = [[Lêer:USS Enterprise-Bat Santa Cruz.jpg|300px]]
| pushpin_map = Stille Oseaan
| pushpin_relief = 1
| coordinates = {{coord|-8|164|format=dms|display=it}}
| caption = {{USS|Enterprise|CV-6|6}} (middel links) en sy skepe wat hom beskerm gedurende die oorlog, 26 Oktober 1942
| part_of = die [[Slag van Guadalcanal]] van die [[Tweede Wêreldoorlog]]
| date = 25–{{start date and age|1942|10|27|df=y}}
| location = Off the [[Santa Cruz Islands]], Pacific Ocean
| result = Beide kante eis 'n oorwinning; sien [[#Nabetragting|Nabetragting]]
| combatant1 = {{vlagland|Verenigde State|1912}}
| combatant2 = {{vlagland|Japannese Keiserryk}}
| commander1 = {{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[William Halsey Jr.|William Halsey]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Thomas C. Kinkaid]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[George D. Murray|George Murray]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Charles P. Mason]]
| commander2 = {{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Nobutake Kondō]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Chūichi Nagumo]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Hiroaki Abe]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Kakuji Kakuta]]
| strength1 = 2 [[Vliegdekskip|vliegdekskep]]e <br> 1 [[slagskip]] <br> 3 swaar kruisers <br> 3 ligte kruisers <br> 14 [[torpedojaer]]s<br> 136 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 63 [[Grumman F4F Wildcat]]s, 47 [[Douglas SBD Dauntless]], en 26 [[Grumman TBF Avenger]]s. The "136" number doesn't include [[Boeing B-17 Flying Fortress]]es based at [[Espiritu Santo]] (who played a small part in the battle) or any seaplanes in the area.</ref>
| strength2 = 3 vliegdekskepe <br> 1 ligte kruiser <br> 4 slagskepe<ref>''Kongō'', ''Haruna'', ''Hiei'', ''Kirishima''. See {{cite web |url=http://www.navweaps.com/index_oob/OOB_WWII_Pacific/OOB_WWII_Santa-Cruz.htm |title=Order of Battle – Battle of the Santa Cruz Islands |access-date=21 September 2009}}</ref> <br> 8 swaar kruisers <br> 2 ligte kruisers <br> 24 torpedojaers <br> 199 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 87 [[A6M Zero]]s, 68 [[Aichi D3A]] dive bombers, 57 [[Nakajima B5N]] torpedo bombers, and one [[Yokosuka D4Y]] command and control aircraft.</ref>
| casualties1 = 266 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 401; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 456. Breakdown of deaths: ''Hornet'' 118, ''Enterprise'' 44, ''Smith'' 57, ''Porter'' 15, ''Pensacola'' 3, ''South Dakota'' 2, ''Morris'' 1, and 22 aircrew. Four U.S. aircrew members were captured by the Japanese. Total U.S. aircraft losses included 32 Wildcats, 31 SBDs, and 18 TBFs.</ref> <br> [[USS Hornet (CV-8)|1 vliegdekskip gekelder]] <br> 1 torpedojaer gekelder <br> 1 vliegdekskip beskadig <br> 1 slagskip beskadig <br> 1 ligte kruiser beskadig <br> 2 torpedojaers beskadig <br> 81 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 22 sterftes, 4 gevang
| casualties2 = 400–500 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 400–401; Peattie, pp. 180, 339; and Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 454. Japanese deaths from damage to ''Zuihō'' aren't known. Known Japanese deaths are: 60 on ''Shōkaku'', 190 on ''Chikuma'', seven on ''Teruzuki'', and 148 aircrew. Total Japanese aircraft losses included 27 [[Mitsubishi A6M Zero]]s, 40 [[dive bomber]]s, 29 [[torpedo bomber]]s, and 1 [[Yokosuka D4Y]]. The aircrew losses included 55 from ''Shōkaku'', 57 from ''Zuikaku'', 9 from ''Zuihō'', and 27 from ''Junyō''.</ref> <br> 1 vliegdekskip swaar beskadig <br> 1 ligte kruiser swaar beskadig <br> 1 swaar kruiser beskadig <br> 1 torpedojaer beskadig <br> 99 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 148 sterftes
| campaignbox = {{Campaignbox Guadalcanal}} <br> {{Campaignbox Solomons}}
}}
Die '''Slag van die Santa Cruz-eilande''' wat tussen 25 en 27 Oktober 1942 plaasgevind het, was die vierde vliegdekskipgeveg van die Stille Oseaan-veldtog tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Dit was ook die vierde groot vlootbotsing tussen die [[Amerikaanse Vloot]] en die [[Japannese Keiserlike Vloot]] tydens die langdurige en strategies belangrike [[Slag van Guadalcanal|Guadalcanal-veldtog]]. Soos in die slae van die [[Slag van die Koraalsee|Koraalsee]], [[Slag van Midway|Midway]] en die Oostelike [[Salomonseilande]], was die skepe van die twee teenstanders selde in mekaar se sig of binne skootafstand van mekaar. In plaas daarvan is byna alle aanvalle deur albei kante uitgevoer deur vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe of landbasisse gelanseer is.
In 'n poging om die Geallieerde magte van Guadalcanal en nabygeleë eilande te verdryf en 'n einde te bring aan die dooiepunt wat sedert September 1942 bestaan het, het die Keiserlike Japannese Leër 'n groot grondoffensief op Guadalcanal vir 20–25 Oktober 1942 beplan. Ter ondersteuning van hierdie offensief, en met die hoop om met Geallieerde vlootmagte slaags te raak, het Japannese vliegdekskepe en ander groot oorlogskepe na 'n posisie naby die suidelike Salomonseilande beweeg. Vanuit hierdie ligging het die Japannese vlootmagte gehoop om enige Geallieerde (hoofsaaklik VSA) vlootmagte, veral vliegdekskipmagte, wat op die grondoffensief gereageer het, aan te val en beslissend te verslaan. Geallieerde vlootmagte het ook gehoop om die Japannese vlootmagte in die geveg te ontmoet, met dieselfde doelwitte om die dooiepunt te verbreek en hul teenstander beslissend te verslaan.
Die Japannese grondoffensief op Guadalcanal was aan die gang met die Slag om Henderson-veld terwyl die vlootoorlogskepe en vliegtuie van die twee teenstanders mekaar op die oggend van 26 Oktober 1942, net noord van die Santa Cruz-eilande, gekonfronteer het. Na 'n uitruil van lugaanvalle deur vliegdekskepe het Geallieerde oppervlakteskepe van die slagveld teruggetrek met die vliegdekskip [[USS Hornet (CV-8)|USS Hornet]] gekelder, en 'n ander vliegdekskip, [[USS Enterprise]], swaar beskadig. Die deelnemende Japannese vliegdekmagte het ook teruggetrek weens skade aan twee vliegdekskepe, swaar vliegtuigverliese en die Japannese leër se mislukking om Henderson-veld te verower.
Santa Cruz was 'n taktiese oorwinning vir die Japannese, beide wat tonnemaat en beheer oor die see rondom Guadalcanal betref. Die verlies van talle onvervangbare, ervare Japannese lugbemannings het egter op die lang termyn 'n strategiese voordeel vir die Geallieerdes geblyk te wees; die Geallieerdes se verliese aan lugbemannings tydens die geveg was relatief laag en is vinnig aangevul. Die Japannese het op 'n groter, beslissende oorwinning gehoop, en dit ook nodig gehad. Die feit dat die vlootgeveg gewen is net nadat die landgeveg verloor is, het beteken dat die geleentheid om hul oorwinning in die geveg uit te buit, reeds verby was.
== Agtergrond ==
Op 8 Augustus 1942 het Geallieerde magte, hoofsaaklik uit die Verenigde State, geland op Guadalcanal, Tulagi en die Florida-eilande in die Salomonseilande, wat destyds deur Japan beset was. Die landings op die eilande was daarop gemik om te verhoed dat die Japannese dit as basisse gebruik om die toevoerroetes tussen die VSA en Australië te bedreig. Verder moes die eilande beveilig word as vertrekpunte vir 'n veldtog wat ten doel gehad het om uiteindelik die groot Japannese basis by Rabaul te neutraliseer, terwyl dit terselfdertyd die Geallieerdes se veldtog in [[Nieu-Guinee]] sou ondersteun. Hierdie landings het die begin gemerk van die veldtog op Guadalcanal, wat ses maande sou duur.<ref>Hogue, ''Pearl Harbor to Guadalcanal'', pp. 235–236.</ref>
Ná die Slag van die Oostelike Solomoneilande op 24–25 Augustus, waarin die vliegdekskip USS Enterprise swaar beskadig en gedwing is om na [[Pearl Harbor]], Hawaii, te vaar, vir 'n maand van omvangryke herstelwerk, het drie Amerikaanse taakmagte met vliegdekskepe in die Suid-Stille Oseaan-gebied agtergebly. Die taakmagte was gesentreer rondom die vlootvliegdekskepe [[USS Wasp (CV-7)|USS Wasp]], [[USS Saratoga (CV-3)|Saratoga]] en Hornet, tesame met hul onderskeie luggroepe en ondersteunende oppervlakoorlogskepe, insluitend slagskepe, [[kruiser]]s en [[torpedojaer]]s, en was hoofsaaklik gestasioneer tussen die Salomonseilande en die eilande van die Nuwe Hebrides ([[Vanuatu]]). In hierdie operasionele gebied was die vliegdekskepe belas met die beveiliging van die kommunikasielyn tussen die vernaamste Geallieerde basisse in [[Nieu-Kaledonië]] en Espiritu Santo; die ondersteuning van Geallieerde grondmagte op Guadalcanal en Tulagi teen enige Japannese teenaanvalle; die dekking van die beweging van voorradeskepe na Guadalcanal; en die aanval op en vernietiging van enige Japannese oorlogskepe, veral vliegdekskepe, wat binne bereik gekom het.<ref>Hammel, ''Carrier Clash'', p. 106.</ref> Die seegebied waarin die Amerikaanse vliegdekskip-taakmagte geopereer het, is deur Amerikaanse magte ''torpedo kruising''<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 335.</ref> genoem, vanweë die hoë konsentrasie Japannese duikbote in die gebied.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 6–7.</ref>
[[Lêer:USS Wasp (CV-7) brennt.jpg|duimnael|USS Wasp brand nadat dit deur 'n torpedo getref is op 15 September]]
Op 31 Augustus is die USS Saratoga deur die Japannese duikboot I-26 met 'n torpedo getref en was dit vir drie maande buite aksie vir herstelwerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 10–12.</ref><ref>After this incident the then U.S. carrier task force commander [[Frank Jack Fletcher]] was relieved of his command and reassigned to shore duty for the remainder of the war. Frank, ''Guadalcanal'', pp. 204–205</ref>
Op 15 September is die USS Wasp getref deur drie torpedo's wat deur die Japannese duikboot I-19 afgevuur is terwyl dit 'n groot versterkings- en hervoorraadkonvooi na Guadalcanal ondersteun het en amper die Japannese vliegdekskepe Shōkaku en Zuikaku aangeval het, wat onttrek het net voordat die twee teenstanders binne bereik van mekaar se vliegtuie gekom het. Met kragonderbrekings weens torpedoskade kon die Wasp se skadebeheerspanne nie die daaropvolgende groot brande beheer nie, en sy is verlaat en self tot sink gebring.<ref>Evans, ''Japanese Navy'', pp. 179–180; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 24–41.
The battleship {{USS|North Carolina|BB-55|2}} and destroyer {{USS|O'Brien|DD-415|2}} were also hit by torpedoes during the same attack. ''O'Brien'' later sank as a result of the torpedo damage, and ''North Carolina'' was under repair at Pearl Harbor until 16 November 1942.</ref>
Alhoewel die VSA nou slegs een operasionele vliegdekskip, die USS Hornet, in die Suid-Stille Oseaan gehad het, het die Geallieerdes steeds lugoorheersing oor die suidelike Salomonseilande behou danksy hul vliegtuie wat by Henderson Field op Guadalcanal gestasioneer was. Snags egter, wanneer vliegtuie nie doeltreffend kon opereer nie, kon die Japannese hul skepe byna na willekeur rondom Guadalcanal laat beweeg. Gevolglik het 'n dooiepunt in die stryd om Guadalcanal ontstaan: die Geallieerdes het bedags voorrade en versterkings na Guadalcanal gebring, terwyl die Japannese snags dieselfde gedoen het met oorlogskepe, wat deur die Geallieerdes die "Tokyo Express" genoem is. Geen van die twee kante kon egter genoeg troepe op die eiland land om 'n beslissende voordeel te behaal nie. Teen middel Oktober het beide kante ongeveer 'n gelyke aantal troepe op die eiland gehad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 19–21, 84–85.</ref> Die dooiepunt is kortstondig onderbreek deur twee vlootaksies waarby groot skepe betrokke was. In die nag van 11–12 Oktober het 'n Amerikaanse vlootmag 'n Japannese vlootmag, wat op pad was om Henderson Field te bombardeer, onderskep en verslaan tydens die Slag van Kaap Esperance. Maar slegs twee nagte later het 'n Japannese mag, wat die slagskepe Haruna en Kongō ingesluit het, Henderson Field suksesvol gebombardeer; hulle het die meeste van die Amerikaanse vliegtuie daar vernietig en ernstige skade aan die vliegveld se fasiliteite aangerig.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 316–319.</ref>
[[Lêer:EnterpriseWildcat.jpg|duimnael|[[Grumman F4F Wildcat]] op die Enterprise terwyl die skip op 24 Oktober lugoperasies uitvoer]]
Die VSA het twee stappe gedoen om die dooiepunt in die stryd om Guadalcanal te probeer verbreek. Eerstens is herstelwerk aan die USS Enterprise bespoedig sodat sy so gou moontlik na die Suid-Stille Oseaan kon terugkeer. Op 10 Oktober het die USS Enterprise haar nuwe luggroep (Luggroep 10) ontvang, en op 16 Oktober het sy uit Pearl Harbor vertrek. Op 23 Oktober<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 154–155.</ref> het sy in die Suid-Stille Oseaan aangekom en op 24 Oktober, 273 seemyl (506 km) noordoos van Espiritu Santo, by die USS Hornet en die res van die Geallieerde vlootmagte in die Suid-Stille Oseaan aangesluit.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 145.</ref>
Tweedens het admiraal [[Chester W. Nimitz|Chester Nimitz]], die Geallieerde opperbevelhebber van die Stille Oseaan-magte, op 18 Oktober vise-admiraal Robert L. Ghormley deur vise-admiraal William Halsey jr. vervang as bevelvoerder van die Suid-Stille Oseaan-gebied; in hierdie posisie het hy bevel gevoer oor die Geallieerde magte wat by die veldtog in die Salomonseilande betrokke was.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 134.</ref>
Nimitz was van mening dat Ghormley te eng van visie en pessimisties geword het om die Geallieerde magte doeltreffend te lei in die stryd om Guadalcanal. Halsey is na bewering regoor die Amerikaanse vloot gerespekteer as 'n "vegter".<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 334.</ref> Met die aanvaarding van die bevel het Halsey onmiddellik begin om planne te maak om die Japannese vlootmagte in 'n geveg in te lok; hy het aan Nimitz geskryf: "Ek moes feitlik onmiddellik begin terugslaan."<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 150.</ref>
Die Japannese Gekombineerde Vloot het ook gepoog om Geallieerde vlootmagte te betrek in wat gehoop is om 'n beslissende geveg te wees. Twee vloot vliegdekskepe, Hiyō en Jun'yō, sowel as die ligte vliegdekskip Zuihō, het vroeg in Oktober by die hoof Japannese vlootbasis by Truk Atoll aangekom en by Shōkaku en Zuikaku aangesluit. Met vyf vliegdekskepe wat volledig toegerus was met luggroepe, plus hul talle slagskepe, kruisers en torpedojaers, was die Japannese Gekombineerde Vloot, onder leiding van Admiraal Isoroku Yamamoto, vol vertroue dat dit die nederlaag by die Slag van Midway kon vergoed.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 146–149.</ref> Afgesien van 'n paar lugaanvalle op Henderson Field in Oktober, het die Japannese vliegdekskepe en hul ondersteunende oorlogskepe in die noordwestelike gebied van die Salomonseilande gebly, buite die stryd om Guadalcanal, terwyl hulle op 'n geleentheid gewag het om nader te beweeg en die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val. Met die Japannese leër se volgende beplande groot grondaanval op Geallieerde magte op Guadalcanal wat vir 20 Oktober vasgestel is, het Yamamoto se oorlogskepe na die suidelike Salomonseilande begin beweeg om die offensief te ondersteun en gereed te wees om enige vyandelike skepe, veral vliegdekskepe, wat sou naderkom om die Geallieerde verdediging op Guadalcanal te ondersteun, aan te val.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', pp. 124–125. According to Hara, the Japanese believed that U.S. Navy forces were likely to be in the Solomon Islands area because they had read a report from the [[United Press]] dated 20 October that stated that the United States Navy was preparing for a major sea and air battle in the South Pacific.</ref>
== Aanvang ==
Op of omstreeks 11 Oktober het 'n groot Japannese mag, bestaande uit vliegdekskepe, slagskepe en hul begeleidingsvaartuie, uit Truk vertrek vir 'n verlengde operasie ter ondersteuning van 'n offensief op Guadalcanal in Oktober. Op dieselfde dag het 'n groot konvooi met versterkings Guadalcanal bereik, maar 'n mag van swaar kruisers wat ondersteuning moes bied, is verhoed om Henderson Field te bombardeer en het omgedraai in wat bekend geword het as die Slag van Kaap Esperance. Daarna het drie bombardemente gevolg wat tussen 13 Oktober en 16 Oktober deur slagskepe en swaar kruisers uitgevoer is (die swaarste vlootaanval op die vliegveld tydens die veldtog); die eerste en derde hiervan is uitgevoer deur vaartuie wat van vise-admiraal Nobutake Kondō se voorhoedemag afgesonder is. Vanaf middernag op 14 Oktober het nog 'n konvooi, bestaande uit vier vragskepe, die grootste deel van sy vrag afgelaai, insluitend tenks en swaar artillerie.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/Azumasan_t.htm|title=Japanese Transports|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Op 15 Oktober is die torpedojaer Meredith, terwyl dit die sleepboot Vireo, wat 'n voorraadbarg gesleep het, begelei het, deur vliegtuie van die Zuikaku en Shokaku opgemerk en gekelder. Op 17 Oktober het die Hiyō en Jun'yō 'n aanvalsmag gestuur om vervoerskepe naby Lunga Point aan te val, maar hulle het geen skade aangerig nie.<ref name="auto">{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/hiyo.htm|title=Imperial lattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die groot aantal oorlogskepe sou in die waters rondom Guadalcanal bly totdat die gevegte in die Slag van die Santa Cruz-eilande beëindig was, en het aan die einde van Oktober na Truk teruggekeer.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/shokaku.htm|title=Imperial Flattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die vliegdekskip Hiyō, wat onlangs in diens gestel is, was oorspronklik deel van die vloot, maar ’n brand in sy masjienkamer op 21 Oktober het hom genoodsaak om na Truk terug te keer vir herstelwerk.<ref name="auto"/> Op 25 Oktober het 6 bomwerpers en 12 vegvliegtuie van die Jun'yo Henderson-vliegveld aangeval, maar min skade aangerig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
Van 20 tot 25 Oktober het Japannese grondmagte op Guadalcanal probeer om Henderson Field in te neem tydens die Slag om Henderson Field, deur middel van 'n groot aanval op die Amerikaanse verdedigers. Die aanval is afgeslaan, met swaar verliese aan die Japannese kant.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 95–97.</ref> Foutiewelik oortuig dat die Japannese leërmagte Henderson Field ingeneem het, het die Japannese op die oggend van 25 Oktober oorlogskepe vanaf die Shortland-eilande na Guadalcanal gestuur om hul grondmagte op die eiland te ondersteun. Amerikaanse vliegtuie van Henderson Field het die konvooi deur die loop van die dag aangeval; hulle het die ligte kruiser Yura tot sink gebring (met hulp van [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17-vliegtuie]] vanaf Espiritu Santo) en die torpedojaer Akizuki beskadig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
[[Lêer:SantaCruzChart2.jpg|duimnael|Kaart van die Slag van die Santa Cruz-eilande, 26 Oktober 1942. Rooi lyne verteenwoordig Japannese oorlogskipmagte en swart lyne verteenwoordig Amerikaanse vliegdekskipmagte. Genommerde geel kolle verteenwoordig belangrike aksies in die geveg.]]
Ten spyte van die mislukking van die Japannese grondoffensief en die verlies van die Yura, het die res van die Gesamentlike Vloot op 25 Oktober voortgegaan om naby die suidelike Salomonseilande te maneuvreer, in die hoop om die Geallieerde vlootmagte in 'n geveg te betrek. Die Japannese vlootmagte het nou uit vier vliegdekskepe bestaan (twee groot, een medium en een ligte een), die Hiyō het vertrek weens 'n toevallige brand in sy enjinkamer, met 'n gesamentlike vliegtuigsterkte wat ongeveer gelykstaande was aan dié van drie vliegdekskepe van die Shokaku-klas.
Die Japannese vlootmagte was in drie groepe verdeel: die voorhoedemag, bestaande uit die Jun'yō, vier swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van Kondō aan boord van die swaar kruiser Atago, met 'n ondersteuningsgroep bestaande uit twee slagskepe en twee torpedojaers onder bevel van skout-admiraal Takeo Kurita; die hoofmag bestaande uit die Shōkaku, Zuikaku en Zuihō, plus een swaar kruiser en agt torpedojaers, onder bevel van vise-admiraal Chūichi Nagumo aan boord van die Shōkaku en die agterhoedemag bestaande uit twee slagskepe, drie swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van skout-admiraal Hiroaki Abe aan boord van die slagskip Hiei. Benewens sy bevel oor die voorhoedemag, het Kondō ook opgetree as die bevelvoerder van al drie magte.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 374–375.</ref>
Aan die Amerikaanse kant het die taakgroepe van die Hornet en Enterprise (onder bevel van skout-admiraal Thomas Kinkaid) op 25 Oktober na die noorde van die Santa Cruz-eilande beweeg, op soek na die Japannese vlootmagte. Die Amerikaanse oorlogskepe was ontplooi as twee vliegdekskipgroepe, wat ongeveer 10 seemyl (19 km) van mekaar geskei was. 'n Amerikaanse [[Consolidated PBY Catalina|PBY Catalina-verkenningswatervliegtuig]], gestasioneer op die Santa Cruz-eilande, het om 11:03 die vliegdekskepe van die Japannese hoofmag opgespoor. Die Japannese vliegdekskepe was egter ongeveer 355 seemyl (657 km) van die Amerikaanse mag af, net buite die reikafstand van vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe opereer. Kinkaid, wat gehoop het om die afstand te verklein ten einde daardie dag aan te val, het op volspoed na die Japannese vliegdekskepe gestoom en om 14:25 'n aanvalsmag van 23 vliegtuie gelanseer. Die Japannese, wat geweet het dat hulle deur Amerikaanse vliegtuie opgemerk is, maar nie geweet het waar die Amerikaanse vliegdekskepe was nie, het na die noorde gedraai om buite bereik van die Amerikaanse vliegdekskipvliegtuie te bly.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 127.</ref> Die Amerikaanse aanvalsmag het na hulle ondeskeie vliegdekskepe teruggekeer sonder om die Japannese oorlogskepe te vind.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 163–174.</ref>
== Die Slag ==
=== Vliegdekskipaksie op 26 Oktober: eerste aanvalle ===
Om 02:50 op 26 Oktober het die Japannese vlootmagte omgedraai en die vlootmagte van die twee teenstanders het die afstand tussen hulle verklein totdat hulle teen 05:00 slegs 200 seemyl (370 km) van mekaar af was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 186.</ref> Albei kante het verkenningsvliegtuie uitgestuur en hul oorblywende vliegtuie gereed gemaak om aan te val sodra die ander kant se skepe opgespoor is. Hoewel 'n Catalina, toegerus met [[radar]], die Japannese vliegdekskepe om 03:10 opgemerk het, het die verslag Kinkaid eers om 05:12 bereik. Dus, omdat hy geglo het dat die Japannese skepe waarskynlik gedurende die tussenliggende twee uur van posisie verander het, het hy besluit om nie 'n aanvalsmag te stuur nie totdat hy meer juiste inligting oor die posisie van die Japannese skepe ontvang het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 381.</ref>
[[Lêer:Aircraft prepare to launch from Japanese carrier Shōkaku during Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (80-G-176150).jpg|duimnael|Japannese vegvliegtuie en duikbomwerpers op die Shōkaku maak gereed om op te styg vir 'n aanval op Amerikaanse vliegdekskipmagte.]]
Om 06:45 het 'n Amerikaanse verkenningsvliegtuig die vliegdekskepe van Nagumo se hoofmag opgemerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 187.</ref> Om 06:58 het 'n Japannese verkenningsvliegtuig die ligging van Hornet se taakmag gerapporteer.<ref name="Frank">Frank, ''Guadalcanal'', p. 382.</ref> Albei kante het gehaas om eerste die ander aan te val. Die Japannese het eerste daarin geslaag om hul aanvalsmag te laat vertrek; teen 07:40 was 64 vliegtuie, bestaande uit 21 Aichi D3A2 Val-duikbomwerpers, 20 Nakajima B5N2 Kate-torpedobomwerpers, 21 Mitsubishi A6M3 Zero-vegvliegtuie en 2 Nakajima B5N2-verkenningsvliegtuie, op pad na die Hornet.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 191–192.</ref> Hierdie eerste aanval is gelei deur luitenant-kommandeur Shigeharu Murata, terwyl die dekking deur vegvliegtuie gelei is deur die luitenante Ayao Shirane en Saneyasu Hidaka. Ook om 07:40 het twee Amerikaanse SBD-3 Dauntless-verkenningsvliegtuie, wat gereageer het op die vroeëre waarneming van die Japannese vliegdekskepe, opgedaag en 'n duikaanval op die Zuihō uitgevoer. Terwyl die Japannese gevegslugpatrollie besig was om ander Amerikaanse verkenningsvliegtuie weg te hou, kon die twee Amerikaanse vliegtuie die Zuihō met albei hul 500-pond-bomme tref; dit het swaar skade aangerig en verseker dat vliegtuie nie meer op die vliegdekskip se dek kon land nie.<ref name="Frank"/>
Intussen het Kondo vir Abe se agterhoedemag beveel om vinniger te gaan in 'n poging om die Amerikaanse oorlogskepe te onderskep en aan te val. Kondo het ook sy eie voorhoedemag teen volle spoed vorentoe laat beweeg, sodat die Jun'yō se vliegtuie aan die aanvalle op die Amerikaanse skepe kon deelneem. Om 08:10 het die Shōkaku 'n tweede golf aanvalsvliegtuie gelanseer, bestaande uit 19 duikbomwerpers en vyf Zero-vegvliegtuie, en om 08:40 het die Zuikaku 16 torpedobomwerpers en vier Zero-vegvliegtuie gelanseer. Die tweede aanvalsgroep is gelei deur luitenant-kommandeur Mamoru Seki, terwyl die vegvliegtuigdekking deur luitenant Hideki Shingo gelei is. Teen 09:10 was daar dus meer as 100 Japannese vliegtuie op pad om die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 383.</ref>
Die Amerikaanse aanvalsvliegtuie was ongeveer 20 minute agter die Japannese. Omdat hulle van mening was dat 'n vinnige aanval belangriker is as 'n massiewe aanval, en omdat hulle nie genoeg brandstof gehad het om tyd te spandeer aan formasievorming voor die aanval nie, het die Amerikaanse vliegtuie in klein groepe na die Japannese skepe beweeg, in plaas daarvan om in een groot aanvalsmag saam te smelt. Die eerste groep, bestaande uit 15 [[Douglas SBD Dauntless]]-duikbomwerpers, 6 [[Grumman TBF Avenger]]-torpedobomwerpers en agt [[Grumman F4F Wildcat]]-vegvliegtuie, onder bevel van luitenant-kommandeur William J. "Gus" Widhelm van die Hornet, was teen ongeveer 08:00 in die lug. 'n Tweede groep, bestaande uit drie SBD's, nege TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en agt Wildcats van die Enterprise, onder bevel van luitenant-kommandeur John A. Collett, het teen 08:10 vertrek. 'n Derde groep, bestaande uit nege SBD's, tien TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en sewe F4F's van die Hornet, was teen 08:20 op pad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 198–199.</ref>
Om 08:40 het die opponerende lugaanvalformasies binne sig van mekaar verbybeweeg. Luitenant Hidaka se nege Zuihō-Zeros het die Enterprise-groep verras en aangeval deur vanuit die rigting van die [[son]] op die klimmende vliegtuie toe te sak. In die daaropvolgende geveg is vier Zeros, drie Wildcats en twee TBF's, insluitend dié van Collett, afgeskiet, terwyl nog twee TBF's en 'n Wildcat weens ernstige skade gedwing is om na die Enterprise terug te keer.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 384–385. Only the Wildcat was safely recovered.</ref> Die oorblywende ''Zuihō''-Zeros, wie se ammunisie uitgeput was, het aan die geveg onttrek.
[[Lêer:Shokaku Santa Cruz fire.jpg|duimnael|Die bemanning van Shōkaku bestry vure op die vliegdek na die Amerikaanse aanval]]
Om 08:50 het die voorste Amerikaanse aanvalsformasie van die Hornet vier skepe van Abe se voorhoedemag opgemerk. Die Amerikaanse vliegtuie het voortgegaan, die Japannese vliegdekskepe gewaar en voorbereidings getref om aan te val. Drie Zero-vliegtuie van die Zuihō het die formasie se Wildcats aangeval en hulle sodoende weggelok van die bomwerpers wat hulle moes beskerm. Gevolglik het die duikbomwerpers in die eerste groep hul aanvalle sonder die beskerming van vegvliegtuie geloods. Twaalf Zero-vliegtuie van die Japannese vliegdekskip het die SBD-formasie aangeval, twee neergeskiet (insluitend dié van Widhelm, het hy dit oorleef) en nog twee gedwing om hul aanval te staak. Die oorblywende 11 SBD's het om 09:27 met hul duikaanvalle op die Shōkaku begin; hulle het die skip met drie tot ses bomme getref, die vliegdek vernietig en ernstige skade aan die skip se binnekant aangerig. Die laaste SBD van die 11 het Shōkaku uit sig verloor en in plaas daarvan sy bom naby die Japannese torpedojaer Teruzuki laat val, wat geringe skade veroorsaak het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 213–223.</ref> Die ses TBF's in die eerste aanvalsmag, wat van hul aanvalsgroep geskei geraak het, het nie die Japannese vliegdekskepe gevind nie en het uiteindelik na die Hornet teruggedraai. Op die pad terug het hulle die Japannese swaar kruiser Tone aangeval, maar al hul torpedo's het die kruiser gemis.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 387–388.</ref>
[[Lêer:Japanese cruiser Chikuma under air attack during the Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (NH 82404).jpg|duimnael|Chikuma word aangeval op 26 Oktober. Rook styg op uit die middel van die skip, waar 'n 450 kg-bom die brug vol getref het.]]
Die TBF's van die tweede Amerikaanse aanvalsformasie vanaf die Enterprise kon nie die Japannese vliegdekskepe opspoor nie en het in plaas daarvan die Japannese swaar kruiser Suzuya, deel van Abe se voorhoede, aangeval, maar geen skade aangerig nie. Omstreeks dieselfde tyd het nege SBD's van die derde Amerikaanse aanvalsformasie, afkomstig van die Hornet, Abe se skepe opgespoor en die Japannese swaar kruiser Chikuma aangeval; hulle het die skip met twee 450 kg-bomme getref en groot skade aangerig. Die drie SBD's van die Enterprise het toe ook opgedaag en ook die Chikuma aangeval; hulle het verdere skade aangerig met een bomtreffer en twee bomme wat net-net gemis het. Uiteindelik het die nege TBF's van die derde aanvalsgroep opgedaag en die rokende Chikuma aangeval, waarby hulle nog een voltreffer behaal het. Chikuma, begelei deur twee torpedojaers, het uit die geveg onttrek en koers gekies na Truk vir herstelwerk.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 132; and Parshall, ''The Imperial Japanese Navy Page''. ''Chikuma'' was under repair at Truk and later [[Kure]], Japan, until January 1943.</ref>
Die Amerikaanse vliegdekskipmagte het om 08:30 berig ontvang van hul aanvalsvliegtuie wat op pad was na die Japannese skepe, dat Japannese aanvalsvliegtuie in hul rigting op pad was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 235.</ref> Om 08:52 het die bevelvoerder van die Japannese aanvalsmag die Hornet-taakmag opgemerk, die Enterprise-taakmag was deur 'n reënbui verberg, en sy vliegtuie vir 'n aanval ontplooi. Om 08:55 het die Amerikaanse vliegdekskepe die naderende Japannese vliegtuie op radar bespeur, ongeveer 35 seemyl (65 km) daarvandaan, en begin om die 37 Wildcat-vliegtuie van hul gevegslugpatrollie na die inkomende Japannese vliegtuie te lei. Ongelukkig het kommunikasieprobleme, foute deur die Amerikaanse vegvliegtuigbeheerbeamptes en primitiewe beheerprosedures egter verhoed dat enige van die Wildcats, op 'n paar na, met die Japannese vliegtuie slaags raak voordat laasgenoemdes hul aanvalle op die Hornet begin het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 235–239.</ref> Alhoewel die Amerikaanse gevegs-lugpatrollie, insluitend die vegvlieënier Swede Vejtasa, daarin geslaag het om verskeie duikbomwerpers af te skiet of te beskadig (die formasieleier, luitenant Sadamu Takahashi, moes weens die skade uit die duikvlug onttrek<ref>Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 388.</ref>), het die meeste van die Japannese vliegtuie hul aanvalle begin sonder dat hulle noemenswaardig deur Amerikaanse vegvliegtuie gehinder is.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 385.</ref>
{{Multibeeld
| wydte = 250
| direction = vertical
| voetskrif =
| beeld1 = Japanese aircraft attack USS Hornet (CV-8) during the Battle of the Santa Cruz Islands on 26 October 1942 (80-G-33947).jpg
| alt1 =
| onderskrif1 = ’n Beskadigde Japannese duikbomwerper (links bo) duik om 09:14 in die rigting van die ''Hornet'' ...
| beeld2 = Japanese Aichi D3A crashes into USS Hornet (CV-8) during the Battle of the Santa Cruz Islands on 26 October 1942.jpg
| alt2 =
| onderskrif2 = ... en sekondes later tref dit die draer.
}}
Om 09:09 het die lugafweergeskut van die Hornet en haar begeleidende oorlogskepe begin vuur, terwyl die 20 ongeskonde Japannese torpedovliegtuie en die oorblywende 16 duikbomwerpers hul aanvalle op die vliegdekskip begin het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 249–251. ''Hornet''{{'}}s screening ships included heavy cruisers {{USS|Northampton|CA-26|2}} and {{USS|Pensacola|CA-24|2}}, light cruisers {{USS|San Diego|CL-53|2}} and {{USS|Juneau|CL-52|2}}, and six destroyers.</ref> Om 09:12 het 'n duikbomwerper se 250 kg semi-pantserdoorborende skeepsbom presies die middel van die Hornet se vliegdek, teenoor die eilandstruktuur, getref; dit het deur drie dekke gedring voordat dit ontplof en 60 man gedood het. Oomblikke later het 'n 242 kg-hoëplofkragbom die vliegdek getref. Dit het met impak ontplof en 'n gat van 3,4 m veroorsaak en 30 mans gedood. Sowat 'n minuut later het 'n derde bom die Hornet getref, naby die plek waar die eerste bom die dek binnegedring het. Dit het deur drie dekke gedring voordat dit ontplof het en ernstige skade aangerig het, maar geen lewensverlies veroorsaak het nie.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 253–356.</ref> Om 09:14 is 'n duikbomwerper deur die Hornet se lugafweergeskut getref en het aan die brand geraak, die vlieënier, adjudant-offisier Shigeyuki Sato, het opsetlik teen die Hornet se skoorsteen vasgevlieg, wat sewe mans gedood en brandende vliegtuigbrandstof oor die seindek versprei het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 386; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 262–267.</ref>
Terwyl die duikbomwerpers aangeval het, het die 20 torpedobomwerpers ook uit twee verskillende rigtings op die Hornet afgepyl. Ten spyte van swaar verliese weens lugafweerverdediging, waaronder Murata, het die torpedovliegtuie tussen 09:13 en 09:17 met twee torpedo's die kant van die Hornet getref, wat haar enjins buite werking gestel het. Net toe die Hornet tot stilstand kom, het 'n beskadigde Japannese duikbomwerper nader gekom en doelbewus teen die kant van die vliegdekskip vasgevlieg; dit het 'n brand laat ontstaan naby die skip se hoofvoorraad vliegtuigbrandstof. Om 09:20 het die oorblywende Japannese vliegtuie onttrek en teruggekeer en die Hornet roerloos in die water en aan die brand, agtergelaat.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 386; Hammel, ''Carrier Strike'', p. 284.</ref> Vyf-en-twintig Japannese en ses Amerikaanse vliegtuie is in hierdie aanval vernietig, insluitend 12 duikbomwerpers, tien torpedovliegtuie en ten minste een Zero.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 271–280.</ref>
Met die hulp van brandslange vanaf drie begeleidende torpedojaers was die brande op die Hornet teen 10:00 onder beheer. Gewonde personeel is van die vliegdekskip ontruim, en die swaar kruiser USS Northampton, onder bevel van kaptein Willard A. Kitts, het probeer om die Hornet weg van die gevegsgebied te sleep. Die voorbereidings om die sleeptou vas te maak, het egter tyd in beslag geneem, terwyl verdere aanvalsgroepe Japannese vliegtuie reeds op pad was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 271–280.</ref>
=== Vliegdekskipaksie op 26 Oktober: verdere aksies na die eerste aanvalle ===
Vanaf 09:30 het die Enterprise baie van die beskadigde en brandstofarme gevegslugpatrollie vegvliegtuie, sowel as verkenningsvliegtuie wat van albei vliegdekskepe teruggekeer het, laat land. Aangesien die vliegdek egter vol was en 'n tweede golf Japannese vliegtuie om 09:30 op radar bespeur is, het die Enterprise om 10:00 die landingsoperasies gestaak. Vliegtuie sonder brandstof het daarna in die oseaan neergestort, waarna die torpedojaers wat die vliegdekskip vergesel het, die bemanningslede gered het. Een van die vliegtuie wat in die water beland het, ’n beskadigde TBF van die Enterprise se aanvalsmag wat vroeër deur Zero-vliegtuie van die Zuihō aangeval is, het naby die torpedojaer USS Porter in die water neergestort. Terwyl die Porter die TBF se bemanning gered het, is die skip deur ’n torpedo getref, moontlik afkomstig van die vliegtuig wat in die water beland het, wat ernstige skade aangerig en die lewens van 15 bemanningslede geëis het.<ref>{{cite book|last=Hammel|first=Eric|title=Guadalcanal: The Carrier Battles|url=https://archive.org/details/guadalcanalcarri00hamm|url-access=registration|year=1987|publisher=Crown Publishers, Inc.|location=New York|pages=[https://archive.org/details/guadalcanalcarri00hamm/page/411 411–413]|isbn=9780517566084}}</ref> Nadat die bevelvoerder van die taakmag beveel het dat die torpedojaer tot sink gebring moet word, is die bemanning gered deur die torpedojaer USS Shaw, wat daarna die Porter met geweervuur tot sink gebring het (08°32′S 167°17′O).<ref>Evans, ''Japanese Navy'', p. 520; Frank, ''Guadalcanal'', pp. 388–389; Hammel, ''Carrier Strike'', p. 299.</ref>
== Verwysings ==
{{verwysings|3}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Tweede Wêreldoorlog]]
sj9v8feki7doray0kipyoc1s1331wi6
3379440
3379439
2026-11-21T07:24:13Z
Oesjaar
7467
/* Vliegdekskipaksie op 26 Oktober: verdere aksies na die eerste aanvalle */ Beter woord.
3379440
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Militêre konflik-en
| conflict = Slag van die Santa Cruzeilande
| image = [[Lêer:USS Enterprise-Bat Santa Cruz.jpg|300px]]
| pushpin_map = Stille Oseaan
| pushpin_relief = 1
| coordinates = {{coord|-8|164|format=dms|display=it}}
| caption = {{USS|Enterprise|CV-6|6}} (middel links) en sy skepe wat hom beskerm gedurende die oorlog, 26 Oktober 1942
| part_of = die [[Slag van Guadalcanal]] van die [[Tweede Wêreldoorlog]]
| date = 25–{{start date and age|1942|10|27|df=y}}
| location = Off the [[Santa Cruz Islands]], Pacific Ocean
| result = Beide kante eis 'n oorwinning; sien [[#Nabetragting|Nabetragting]]
| combatant1 = {{vlagland|Verenigde State|1912}}
| combatant2 = {{vlagland|Japannese Keiserryk}}
| commander1 = {{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[William Halsey Jr.|William Halsey]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Thomas C. Kinkaid]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[George D. Murray|George Murray]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Charles P. Mason]]
| commander2 = {{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Nobutake Kondō]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Chūichi Nagumo]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Hiroaki Abe]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Kakuji Kakuta]]
| strength1 = 2 [[Vliegdekskip|vliegdekskep]]e <br> 1 [[slagskip]] <br> 3 swaar kruisers <br> 3 ligte kruisers <br> 14 [[torpedojaer]]s<br> 136 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 63 [[Grumman F4F Wildcat]]s, 47 [[Douglas SBD Dauntless]], en 26 [[Grumman TBF Avenger]]s. The "136" number doesn't include [[Boeing B-17 Flying Fortress]]es based at [[Espiritu Santo]] (who played a small part in the battle) or any seaplanes in the area.</ref>
| strength2 = 3 vliegdekskepe <br> 1 ligte kruiser <br> 4 slagskepe<ref>''Kongō'', ''Haruna'', ''Hiei'', ''Kirishima''. See {{cite web |url=http://www.navweaps.com/index_oob/OOB_WWII_Pacific/OOB_WWII_Santa-Cruz.htm |title=Order of Battle – Battle of the Santa Cruz Islands |access-date=21 September 2009}}</ref> <br> 8 swaar kruisers <br> 2 ligte kruisers <br> 24 torpedojaers <br> 199 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 87 [[A6M Zero]]s, 68 [[Aichi D3A]] dive bombers, 57 [[Nakajima B5N]] torpedo bombers, and one [[Yokosuka D4Y]] command and control aircraft.</ref>
| casualties1 = 266 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 401; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 456. Breakdown of deaths: ''Hornet'' 118, ''Enterprise'' 44, ''Smith'' 57, ''Porter'' 15, ''Pensacola'' 3, ''South Dakota'' 2, ''Morris'' 1, and 22 aircrew. Four U.S. aircrew members were captured by the Japanese. Total U.S. aircraft losses included 32 Wildcats, 31 SBDs, and 18 TBFs.</ref> <br> [[USS Hornet (CV-8)|1 vliegdekskip gekelder]] <br> 1 torpedojaer gekelder <br> 1 vliegdekskip beskadig <br> 1 slagskip beskadig <br> 1 ligte kruiser beskadig <br> 2 torpedojaers beskadig <br> 81 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 22 sterftes, 4 gevang
| casualties2 = 400–500 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 400–401; Peattie, pp. 180, 339; and Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 454. Japanese deaths from damage to ''Zuihō'' aren't known. Known Japanese deaths are: 60 on ''Shōkaku'', 190 on ''Chikuma'', seven on ''Teruzuki'', and 148 aircrew. Total Japanese aircraft losses included 27 [[Mitsubishi A6M Zero]]s, 40 [[dive bomber]]s, 29 [[torpedo bomber]]s, and 1 [[Yokosuka D4Y]]. The aircrew losses included 55 from ''Shōkaku'', 57 from ''Zuikaku'', 9 from ''Zuihō'', and 27 from ''Junyō''.</ref> <br> 1 vliegdekskip swaar beskadig <br> 1 ligte kruiser swaar beskadig <br> 1 swaar kruiser beskadig <br> 1 torpedojaer beskadig <br> 99 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 148 sterftes
| campaignbox = {{Campaignbox Guadalcanal}} <br> {{Campaignbox Solomons}}
}}
Die '''Slag van die Santa Cruz-eilande''' wat tussen 25 en 27 Oktober 1942 plaasgevind het, was die vierde vliegdekskipgeveg van die Stille Oseaan-veldtog tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Dit was ook die vierde groot vlootbotsing tussen die [[Amerikaanse Vloot]] en die [[Japannese Keiserlike Vloot]] tydens die langdurige en strategies belangrike [[Slag van Guadalcanal|Guadalcanal-veldtog]]. Soos in die slae van die [[Slag van die Koraalsee|Koraalsee]], [[Slag van Midway|Midway]] en die Oostelike [[Salomonseilande]], was die skepe van die twee teenstanders selde in mekaar se sig of binne skootafstand van mekaar. In plaas daarvan is byna alle aanvalle deur albei kante uitgevoer deur vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe of landbasisse gelanseer is.
In 'n poging om die Geallieerde magte van Guadalcanal en nabygeleë eilande te verdryf en 'n einde te bring aan die dooiepunt wat sedert September 1942 bestaan het, het die Keiserlike Japannese Leër 'n groot grondoffensief op Guadalcanal vir 20–25 Oktober 1942 beplan. Ter ondersteuning van hierdie offensief, en met die hoop om met Geallieerde vlootmagte slaags te raak, het Japannese vliegdekskepe en ander groot oorlogskepe na 'n posisie naby die suidelike Salomonseilande beweeg. Vanuit hierdie ligging het die Japannese vlootmagte gehoop om enige Geallieerde (hoofsaaklik VSA) vlootmagte, veral vliegdekskipmagte, wat op die grondoffensief gereageer het, aan te val en beslissend te verslaan. Geallieerde vlootmagte het ook gehoop om die Japannese vlootmagte in die geveg te ontmoet, met dieselfde doelwitte om die dooiepunt te verbreek en hul teenstander beslissend te verslaan.
Die Japannese grondoffensief op Guadalcanal was aan die gang met die Slag om Henderson-veld terwyl die vlootoorlogskepe en vliegtuie van die twee teenstanders mekaar op die oggend van 26 Oktober 1942, net noord van die Santa Cruz-eilande, gekonfronteer het. Na 'n uitruil van lugaanvalle deur vliegdekskepe het Geallieerde oppervlakteskepe van die slagveld teruggetrek met die vliegdekskip [[USS Hornet (CV-8)|USS Hornet]] gekelder, en 'n ander vliegdekskip, [[USS Enterprise]], swaar beskadig. Die deelnemende Japannese vliegdekmagte het ook teruggetrek weens skade aan twee vliegdekskepe, swaar vliegtuigverliese en die Japannese leër se mislukking om Henderson-veld te verower.
Santa Cruz was 'n taktiese oorwinning vir die Japannese, beide wat tonnemaat en beheer oor die see rondom Guadalcanal betref. Die verlies van talle onvervangbare, ervare Japannese lugbemannings het egter op die lang termyn 'n strategiese voordeel vir die Geallieerdes geblyk te wees; die Geallieerdes se verliese aan lugbemannings tydens die geveg was relatief laag en is vinnig aangevul. Die Japannese het op 'n groter, beslissende oorwinning gehoop, en dit ook nodig gehad. Die feit dat die vlootgeveg gewen is net nadat die landgeveg verloor is, het beteken dat die geleentheid om hul oorwinning in die geveg uit te buit, reeds verby was.
== Agtergrond ==
Op 8 Augustus 1942 het Geallieerde magte, hoofsaaklik uit die Verenigde State, geland op Guadalcanal, Tulagi en die Florida-eilande in die Salomonseilande, wat destyds deur Japan beset was. Die landings op die eilande was daarop gemik om te verhoed dat die Japannese dit as basisse gebruik om die toevoerroetes tussen die VSA en Australië te bedreig. Verder moes die eilande beveilig word as vertrekpunte vir 'n veldtog wat ten doel gehad het om uiteindelik die groot Japannese basis by Rabaul te neutraliseer, terwyl dit terselfdertyd die Geallieerdes se veldtog in [[Nieu-Guinee]] sou ondersteun. Hierdie landings het die begin gemerk van die veldtog op Guadalcanal, wat ses maande sou duur.<ref>Hogue, ''Pearl Harbor to Guadalcanal'', pp. 235–236.</ref>
Ná die Slag van die Oostelike Solomoneilande op 24–25 Augustus, waarin die vliegdekskip USS Enterprise swaar beskadig en gedwing is om na [[Pearl Harbor]], Hawaii, te vaar, vir 'n maand van omvangryke herstelwerk, het drie Amerikaanse taakmagte met vliegdekskepe in die Suid-Stille Oseaan-gebied agtergebly. Die taakmagte was gesentreer rondom die vlootvliegdekskepe [[USS Wasp (CV-7)|USS Wasp]], [[USS Saratoga (CV-3)|Saratoga]] en Hornet, tesame met hul onderskeie luggroepe en ondersteunende oppervlakoorlogskepe, insluitend slagskepe, [[kruiser]]s en [[torpedojaer]]s, en was hoofsaaklik gestasioneer tussen die Salomonseilande en die eilande van die Nuwe Hebrides ([[Vanuatu]]). In hierdie operasionele gebied was die vliegdekskepe belas met die beveiliging van die kommunikasielyn tussen die vernaamste Geallieerde basisse in [[Nieu-Kaledonië]] en Espiritu Santo; die ondersteuning van Geallieerde grondmagte op Guadalcanal en Tulagi teen enige Japannese teenaanvalle; die dekking van die beweging van voorradeskepe na Guadalcanal; en die aanval op en vernietiging van enige Japannese oorlogskepe, veral vliegdekskepe, wat binne bereik gekom het.<ref>Hammel, ''Carrier Clash'', p. 106.</ref> Die seegebied waarin die Amerikaanse vliegdekskip-taakmagte geopereer het, is deur Amerikaanse magte ''torpedo kruising''<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 335.</ref> genoem, vanweë die hoë konsentrasie Japannese duikbote in die gebied.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 6–7.</ref>
[[Lêer:USS Wasp (CV-7) brennt.jpg|duimnael|USS Wasp brand nadat dit deur 'n torpedo getref is op 15 September]]
Op 31 Augustus is die USS Saratoga deur die Japannese duikboot I-26 met 'n torpedo getref en was dit vir drie maande buite aksie vir herstelwerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 10–12.</ref><ref>After this incident the then U.S. carrier task force commander [[Frank Jack Fletcher]] was relieved of his command and reassigned to shore duty for the remainder of the war. Frank, ''Guadalcanal'', pp. 204–205</ref>
Op 15 September is die USS Wasp getref deur drie torpedo's wat deur die Japannese duikboot I-19 afgevuur is terwyl dit 'n groot versterkings- en hervoorraadkonvooi na Guadalcanal ondersteun het en amper die Japannese vliegdekskepe Shōkaku en Zuikaku aangeval het, wat onttrek het net voordat die twee teenstanders binne bereik van mekaar se vliegtuie gekom het. Met kragonderbrekings weens torpedoskade kon die Wasp se skadebeheerspanne nie die daaropvolgende groot brande beheer nie, en sy is verlaat en self tot sink gebring.<ref>Evans, ''Japanese Navy'', pp. 179–180; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 24–41.
The battleship {{USS|North Carolina|BB-55|2}} and destroyer {{USS|O'Brien|DD-415|2}} were also hit by torpedoes during the same attack. ''O'Brien'' later sank as a result of the torpedo damage, and ''North Carolina'' was under repair at Pearl Harbor until 16 November 1942.</ref>
Alhoewel die VSA nou slegs een operasionele vliegdekskip, die USS Hornet, in die Suid-Stille Oseaan gehad het, het die Geallieerdes steeds lugoorheersing oor die suidelike Salomonseilande behou danksy hul vliegtuie wat by Henderson Field op Guadalcanal gestasioneer was. Snags egter, wanneer vliegtuie nie doeltreffend kon opereer nie, kon die Japannese hul skepe byna na willekeur rondom Guadalcanal laat beweeg. Gevolglik het 'n dooiepunt in die stryd om Guadalcanal ontstaan: die Geallieerdes het bedags voorrade en versterkings na Guadalcanal gebring, terwyl die Japannese snags dieselfde gedoen het met oorlogskepe, wat deur die Geallieerdes die "Tokyo Express" genoem is. Geen van die twee kante kon egter genoeg troepe op die eiland land om 'n beslissende voordeel te behaal nie. Teen middel Oktober het beide kante ongeveer 'n gelyke aantal troepe op die eiland gehad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 19–21, 84–85.</ref> Die dooiepunt is kortstondig onderbreek deur twee vlootaksies waarby groot skepe betrokke was. In die nag van 11–12 Oktober het 'n Amerikaanse vlootmag 'n Japannese vlootmag, wat op pad was om Henderson Field te bombardeer, onderskep en verslaan tydens die Slag van Kaap Esperance. Maar slegs twee nagte later het 'n Japannese mag, wat die slagskepe Haruna en Kongō ingesluit het, Henderson Field suksesvol gebombardeer; hulle het die meeste van die Amerikaanse vliegtuie daar vernietig en ernstige skade aan die vliegveld se fasiliteite aangerig.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 316–319.</ref>
[[Lêer:EnterpriseWildcat.jpg|duimnael|[[Grumman F4F Wildcat]] op die Enterprise terwyl die skip op 24 Oktober lugoperasies uitvoer]]
Die VSA het twee stappe gedoen om die dooiepunt in die stryd om Guadalcanal te probeer verbreek. Eerstens is herstelwerk aan die USS Enterprise bespoedig sodat sy so gou moontlik na die Suid-Stille Oseaan kon terugkeer. Op 10 Oktober het die USS Enterprise haar nuwe luggroep (Luggroep 10) ontvang, en op 16 Oktober het sy uit Pearl Harbor vertrek. Op 23 Oktober<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 154–155.</ref> het sy in die Suid-Stille Oseaan aangekom en op 24 Oktober, 273 seemyl (506 km) noordoos van Espiritu Santo, by die USS Hornet en die res van die Geallieerde vlootmagte in die Suid-Stille Oseaan aangesluit.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 145.</ref>
Tweedens het admiraal [[Chester W. Nimitz|Chester Nimitz]], die Geallieerde opperbevelhebber van die Stille Oseaan-magte, op 18 Oktober vise-admiraal Robert L. Ghormley deur vise-admiraal William Halsey jr. vervang as bevelvoerder van die Suid-Stille Oseaan-gebied; in hierdie posisie het hy bevel gevoer oor die Geallieerde magte wat by die veldtog in die Salomonseilande betrokke was.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 134.</ref>
Nimitz was van mening dat Ghormley te eng van visie en pessimisties geword het om die Geallieerde magte doeltreffend te lei in die stryd om Guadalcanal. Halsey is na bewering regoor die Amerikaanse vloot gerespekteer as 'n "vegter".<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 334.</ref> Met die aanvaarding van die bevel het Halsey onmiddellik begin om planne te maak om die Japannese vlootmagte in 'n geveg in te lok; hy het aan Nimitz geskryf: "Ek moes feitlik onmiddellik begin terugslaan."<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 150.</ref>
Die Japannese Gekombineerde Vloot het ook gepoog om Geallieerde vlootmagte te betrek in wat gehoop is om 'n beslissende geveg te wees. Twee vloot vliegdekskepe, Hiyō en Jun'yō, sowel as die ligte vliegdekskip Zuihō, het vroeg in Oktober by die hoof Japannese vlootbasis by Truk Atoll aangekom en by Shōkaku en Zuikaku aangesluit. Met vyf vliegdekskepe wat volledig toegerus was met luggroepe, plus hul talle slagskepe, kruisers en torpedojaers, was die Japannese Gekombineerde Vloot, onder leiding van Admiraal Isoroku Yamamoto, vol vertroue dat dit die nederlaag by die Slag van Midway kon vergoed.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 146–149.</ref> Afgesien van 'n paar lugaanvalle op Henderson Field in Oktober, het die Japannese vliegdekskepe en hul ondersteunende oorlogskepe in die noordwestelike gebied van die Salomonseilande gebly, buite die stryd om Guadalcanal, terwyl hulle op 'n geleentheid gewag het om nader te beweeg en die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val. Met die Japannese leër se volgende beplande groot grondaanval op Geallieerde magte op Guadalcanal wat vir 20 Oktober vasgestel is, het Yamamoto se oorlogskepe na die suidelike Salomonseilande begin beweeg om die offensief te ondersteun en gereed te wees om enige vyandelike skepe, veral vliegdekskepe, wat sou naderkom om die Geallieerde verdediging op Guadalcanal te ondersteun, aan te val.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', pp. 124–125. According to Hara, the Japanese believed that U.S. Navy forces were likely to be in the Solomon Islands area because they had read a report from the [[United Press]] dated 20 October that stated that the United States Navy was preparing for a major sea and air battle in the South Pacific.</ref>
== Aanvang ==
Op of omstreeks 11 Oktober het 'n groot Japannese mag, bestaande uit vliegdekskepe, slagskepe en hul begeleidingsvaartuie, uit Truk vertrek vir 'n verlengde operasie ter ondersteuning van 'n offensief op Guadalcanal in Oktober. Op dieselfde dag het 'n groot konvooi met versterkings Guadalcanal bereik, maar 'n mag van swaar kruisers wat ondersteuning moes bied, is verhoed om Henderson Field te bombardeer en het omgedraai in wat bekend geword het as die Slag van Kaap Esperance. Daarna het drie bombardemente gevolg wat tussen 13 Oktober en 16 Oktober deur slagskepe en swaar kruisers uitgevoer is (die swaarste vlootaanval op die vliegveld tydens die veldtog); die eerste en derde hiervan is uitgevoer deur vaartuie wat van vise-admiraal Nobutake Kondō se voorhoedemag afgesonder is. Vanaf middernag op 14 Oktober het nog 'n konvooi, bestaande uit vier vragskepe, die grootste deel van sy vrag afgelaai, insluitend tenks en swaar artillerie.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/Azumasan_t.htm|title=Japanese Transports|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Op 15 Oktober is die torpedojaer Meredith, terwyl dit die sleepboot Vireo, wat 'n voorraadbarg gesleep het, begelei het, deur vliegtuie van die Zuikaku en Shokaku opgemerk en gekelder. Op 17 Oktober het die Hiyō en Jun'yō 'n aanvalsmag gestuur om vervoerskepe naby Lunga Point aan te val, maar hulle het geen skade aangerig nie.<ref name="auto">{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/hiyo.htm|title=Imperial lattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die groot aantal oorlogskepe sou in die waters rondom Guadalcanal bly totdat die gevegte in die Slag van die Santa Cruz-eilande beëindig was, en het aan die einde van Oktober na Truk teruggekeer.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/shokaku.htm|title=Imperial Flattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die vliegdekskip Hiyō, wat onlangs in diens gestel is, was oorspronklik deel van die vloot, maar ’n brand in sy masjienkamer op 21 Oktober het hom genoodsaak om na Truk terug te keer vir herstelwerk.<ref name="auto"/> Op 25 Oktober het 6 bomwerpers en 12 vegvliegtuie van die Jun'yo Henderson-vliegveld aangeval, maar min skade aangerig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
Van 20 tot 25 Oktober het Japannese grondmagte op Guadalcanal probeer om Henderson Field in te neem tydens die Slag om Henderson Field, deur middel van 'n groot aanval op die Amerikaanse verdedigers. Die aanval is afgeslaan, met swaar verliese aan die Japannese kant.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 95–97.</ref> Foutiewelik oortuig dat die Japannese leërmagte Henderson Field ingeneem het, het die Japannese op die oggend van 25 Oktober oorlogskepe vanaf die Shortland-eilande na Guadalcanal gestuur om hul grondmagte op die eiland te ondersteun. Amerikaanse vliegtuie van Henderson Field het die konvooi deur die loop van die dag aangeval; hulle het die ligte kruiser Yura tot sink gebring (met hulp van [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17-vliegtuie]] vanaf Espiritu Santo) en die torpedojaer Akizuki beskadig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
[[Lêer:SantaCruzChart2.jpg|duimnael|Kaart van die Slag van die Santa Cruz-eilande, 26 Oktober 1942. Rooi lyne verteenwoordig Japannese oorlogskipmagte en swart lyne verteenwoordig Amerikaanse vliegdekskipmagte. Genommerde geel kolle verteenwoordig belangrike aksies in die geveg.]]
Ten spyte van die mislukking van die Japannese grondoffensief en die verlies van die Yura, het die res van die Gesamentlike Vloot op 25 Oktober voortgegaan om naby die suidelike Salomonseilande te maneuvreer, in die hoop om die Geallieerde vlootmagte in 'n geveg te betrek. Die Japannese vlootmagte het nou uit vier vliegdekskepe bestaan (twee groot, een medium en een ligte een), die Hiyō het vertrek weens 'n toevallige brand in sy enjinkamer, met 'n gesamentlike vliegtuigsterkte wat ongeveer gelykstaande was aan dié van drie vliegdekskepe van die Shokaku-klas.
Die Japannese vlootmagte was in drie groepe verdeel: die voorhoedemag, bestaande uit die Jun'yō, vier swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van Kondō aan boord van die swaar kruiser Atago, met 'n ondersteuningsgroep bestaande uit twee slagskepe en twee torpedojaers onder bevel van skout-admiraal Takeo Kurita; die hoofmag bestaande uit die Shōkaku, Zuikaku en Zuihō, plus een swaar kruiser en agt torpedojaers, onder bevel van vise-admiraal Chūichi Nagumo aan boord van die Shōkaku en die agterhoedemag bestaande uit twee slagskepe, drie swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van skout-admiraal Hiroaki Abe aan boord van die slagskip Hiei. Benewens sy bevel oor die voorhoedemag, het Kondō ook opgetree as die bevelvoerder van al drie magte.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 374–375.</ref>
Aan die Amerikaanse kant het die taakgroepe van die Hornet en Enterprise (onder bevel van skout-admiraal Thomas Kinkaid) op 25 Oktober na die noorde van die Santa Cruz-eilande beweeg, op soek na die Japannese vlootmagte. Die Amerikaanse oorlogskepe was ontplooi as twee vliegdekskipgroepe, wat ongeveer 10 seemyl (19 km) van mekaar geskei was. 'n Amerikaanse [[Consolidated PBY Catalina|PBY Catalina-verkenningswatervliegtuig]], gestasioneer op die Santa Cruz-eilande, het om 11:03 die vliegdekskepe van die Japannese hoofmag opgespoor. Die Japannese vliegdekskepe was egter ongeveer 355 seemyl (657 km) van die Amerikaanse mag af, net buite die reikafstand van vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe opereer. Kinkaid, wat gehoop het om die afstand te verklein ten einde daardie dag aan te val, het op volspoed na die Japannese vliegdekskepe gestoom en om 14:25 'n aanvalsmag van 23 vliegtuie gelanseer. Die Japannese, wat geweet het dat hulle deur Amerikaanse vliegtuie opgemerk is, maar nie geweet het waar die Amerikaanse vliegdekskepe was nie, het na die noorde gedraai om buite bereik van die Amerikaanse vliegdekskipvliegtuie te bly.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 127.</ref> Die Amerikaanse aanvalsmag het na hulle ondeskeie vliegdekskepe teruggekeer sonder om die Japannese oorlogskepe te vind.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 163–174.</ref>
== Die Slag ==
=== Vliegdekskipaksie op 26 Oktober: eerste aanvalle ===
Om 02:50 op 26 Oktober het die Japannese vlootmagte omgedraai en die vlootmagte van die twee teenstanders het die afstand tussen hulle verklein totdat hulle teen 05:00 slegs 200 seemyl (370 km) van mekaar af was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 186.</ref> Albei kante het verkenningsvliegtuie uitgestuur en hul oorblywende vliegtuie gereed gemaak om aan te val sodra die ander kant se skepe opgespoor is. Hoewel 'n Catalina, toegerus met [[radar]], die Japannese vliegdekskepe om 03:10 opgemerk het, het die verslag Kinkaid eers om 05:12 bereik. Dus, omdat hy geglo het dat die Japannese skepe waarskynlik gedurende die tussenliggende twee uur van posisie verander het, het hy besluit om nie 'n aanvalsmag te stuur nie totdat hy meer juiste inligting oor die posisie van die Japannese skepe ontvang het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 381.</ref>
[[Lêer:Aircraft prepare to launch from Japanese carrier Shōkaku during Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (80-G-176150).jpg|duimnael|Japannese vegvliegtuie en duikbomwerpers op die Shōkaku maak gereed om op te styg vir 'n aanval op Amerikaanse vliegdekskipmagte.]]
Om 06:45 het 'n Amerikaanse verkenningsvliegtuig die vliegdekskepe van Nagumo se hoofmag opgemerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 187.</ref> Om 06:58 het 'n Japannese verkenningsvliegtuig die ligging van Hornet se taakmag gerapporteer.<ref name="Frank">Frank, ''Guadalcanal'', p. 382.</ref> Albei kante het gehaas om eerste die ander aan te val. Die Japannese het eerste daarin geslaag om hul aanvalsmag te laat vertrek; teen 07:40 was 64 vliegtuie, bestaande uit 21 Aichi D3A2 Val-duikbomwerpers, 20 Nakajima B5N2 Kate-torpedobomwerpers, 21 Mitsubishi A6M3 Zero-vegvliegtuie en 2 Nakajima B5N2-verkenningsvliegtuie, op pad na die Hornet.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 191–192.</ref> Hierdie eerste aanval is gelei deur luitenant-kommandeur Shigeharu Murata, terwyl die dekking deur vegvliegtuie gelei is deur die luitenante Ayao Shirane en Saneyasu Hidaka. Ook om 07:40 het twee Amerikaanse SBD-3 Dauntless-verkenningsvliegtuie, wat gereageer het op die vroeëre waarneming van die Japannese vliegdekskepe, opgedaag en 'n duikaanval op die Zuihō uitgevoer. Terwyl die Japannese gevegslugpatrollie besig was om ander Amerikaanse verkenningsvliegtuie weg te hou, kon die twee Amerikaanse vliegtuie die Zuihō met albei hul 500-pond-bomme tref; dit het swaar skade aangerig en verseker dat vliegtuie nie meer op die vliegdekskip se dek kon land nie.<ref name="Frank"/>
Intussen het Kondo vir Abe se agterhoedemag beveel om vinniger te gaan in 'n poging om die Amerikaanse oorlogskepe te onderskep en aan te val. Kondo het ook sy eie voorhoedemag teen volle spoed vorentoe laat beweeg, sodat die Jun'yō se vliegtuie aan die aanvalle op die Amerikaanse skepe kon deelneem. Om 08:10 het die Shōkaku 'n tweede golf aanvalsvliegtuie gelanseer, bestaande uit 19 duikbomwerpers en vyf Zero-vegvliegtuie, en om 08:40 het die Zuikaku 16 torpedobomwerpers en vier Zero-vegvliegtuie gelanseer. Die tweede aanvalsgroep is gelei deur luitenant-kommandeur Mamoru Seki, terwyl die vegvliegtuigdekking deur luitenant Hideki Shingo gelei is. Teen 09:10 was daar dus meer as 100 Japannese vliegtuie op pad om die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 383.</ref>
Die Amerikaanse aanvalsvliegtuie was ongeveer 20 minute agter die Japannese. Omdat hulle van mening was dat 'n vinnige aanval belangriker is as 'n massiewe aanval, en omdat hulle nie genoeg brandstof gehad het om tyd te spandeer aan formasievorming voor die aanval nie, het die Amerikaanse vliegtuie in klein groepe na die Japannese skepe beweeg, in plaas daarvan om in een groot aanvalsmag saam te smelt. Die eerste groep, bestaande uit 15 [[Douglas SBD Dauntless]]-duikbomwerpers, 6 [[Grumman TBF Avenger]]-torpedobomwerpers en agt [[Grumman F4F Wildcat]]-vegvliegtuie, onder bevel van luitenant-kommandeur William J. "Gus" Widhelm van die Hornet, was teen ongeveer 08:00 in die lug. 'n Tweede groep, bestaande uit drie SBD's, nege TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en agt Wildcats van die Enterprise, onder bevel van luitenant-kommandeur John A. Collett, het teen 08:10 vertrek. 'n Derde groep, bestaande uit nege SBD's, tien TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en sewe F4F's van die Hornet, was teen 08:20 op pad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 198–199.</ref>
Om 08:40 het die opponerende lugaanvalformasies binne sig van mekaar verbybeweeg. Luitenant Hidaka se nege Zuihō-Zeros het die Enterprise-groep verras en aangeval deur vanuit die rigting van die [[son]] op die klimmende vliegtuie toe te sak. In die daaropvolgende geveg is vier Zeros, drie Wildcats en twee TBF's, insluitend dié van Collett, afgeskiet, terwyl nog twee TBF's en 'n Wildcat weens ernstige skade gedwing is om na die Enterprise terug te keer.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 384–385. Only the Wildcat was safely recovered.</ref> Die oorblywende ''Zuihō''-Zeros, wie se ammunisie uitgeput was, het aan die geveg onttrek.
[[Lêer:Shokaku Santa Cruz fire.jpg|duimnael|Die bemanning van Shōkaku bestry vure op die vliegdek na die Amerikaanse aanval]]
Om 08:50 het die voorste Amerikaanse aanvalsformasie van die Hornet vier skepe van Abe se voorhoedemag opgemerk. Die Amerikaanse vliegtuie het voortgegaan, die Japannese vliegdekskepe gewaar en voorbereidings getref om aan te val. Drie Zero-vliegtuie van die Zuihō het die formasie se Wildcats aangeval en hulle sodoende weggelok van die bomwerpers wat hulle moes beskerm. Gevolglik het die duikbomwerpers in die eerste groep hul aanvalle sonder die beskerming van vegvliegtuie geloods. Twaalf Zero-vliegtuie van die Japannese vliegdekskip het die SBD-formasie aangeval, twee neergeskiet (insluitend dié van Widhelm, het hy dit oorleef) en nog twee gedwing om hul aanval te staak. Die oorblywende 11 SBD's het om 09:27 met hul duikaanvalle op die Shōkaku begin; hulle het die skip met drie tot ses bomme getref, die vliegdek vernietig en ernstige skade aan die skip se binnekant aangerig. Die laaste SBD van die 11 het Shōkaku uit sig verloor en in plaas daarvan sy bom naby die Japannese torpedojaer Teruzuki laat val, wat geringe skade veroorsaak het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 213–223.</ref> Die ses TBF's in die eerste aanvalsmag, wat van hul aanvalsgroep geskei geraak het, het nie die Japannese vliegdekskepe gevind nie en het uiteindelik na die Hornet teruggedraai. Op die pad terug het hulle die Japannese swaar kruiser Tone aangeval, maar al hul torpedo's het die kruiser gemis.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 387–388.</ref>
[[Lêer:Japanese cruiser Chikuma under air attack during the Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (NH 82404).jpg|duimnael|Chikuma word aangeval op 26 Oktober. Rook styg op uit die middel van die skip, waar 'n 450 kg-bom die brug vol getref het.]]
Die TBF's van die tweede Amerikaanse aanvalsformasie vanaf die Enterprise kon nie die Japannese vliegdekskepe opspoor nie en het in plaas daarvan die Japannese swaar kruiser Suzuya, deel van Abe se voorhoede, aangeval, maar geen skade aangerig nie. Omstreeks dieselfde tyd het nege SBD's van die derde Amerikaanse aanvalsformasie, afkomstig van die Hornet, Abe se skepe opgespoor en die Japannese swaar kruiser Chikuma aangeval; hulle het die skip met twee 450 kg-bomme getref en groot skade aangerig. Die drie SBD's van die Enterprise het toe ook opgedaag en ook die Chikuma aangeval; hulle het verdere skade aangerig met een bomtreffer en twee bomme wat net-net gemis het. Uiteindelik het die nege TBF's van die derde aanvalsgroep opgedaag en die rokende Chikuma aangeval, waarby hulle nog een voltreffer behaal het. Chikuma, begelei deur twee torpedojaers, het uit die geveg onttrek en koers gekies na Truk vir herstelwerk.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 132; and Parshall, ''The Imperial Japanese Navy Page''. ''Chikuma'' was under repair at Truk and later [[Kure]], Japan, until January 1943.</ref>
Die Amerikaanse vliegdekskipmagte het om 08:30 berig ontvang van hul aanvalsvliegtuie wat op pad was na die Japannese skepe, dat Japannese aanvalsvliegtuie in hul rigting op pad was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 235.</ref> Om 08:52 het die bevelvoerder van die Japannese aanvalsmag die Hornet-taakmag opgemerk, die Enterprise-taakmag was deur 'n reënbui verberg, en sy vliegtuie vir 'n aanval ontplooi. Om 08:55 het die Amerikaanse vliegdekskepe die naderende Japannese vliegtuie op radar bespeur, ongeveer 35 seemyl (65 km) daarvandaan, en begin om die 37 Wildcat-vliegtuie van hul gevegslugpatrollie na die inkomende Japannese vliegtuie te lei. Ongelukkig het kommunikasieprobleme, foute deur die Amerikaanse vegvliegtuigbeheerbeamptes en primitiewe beheerprosedures egter verhoed dat enige van die Wildcats, op 'n paar na, met die Japannese vliegtuie slaags raak voordat laasgenoemdes hul aanvalle op die Hornet begin het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 235–239.</ref> Alhoewel die Amerikaanse gevegs-lugpatrollie, insluitend die vegvlieënier Swede Vejtasa, daarin geslaag het om verskeie duikbomwerpers af te skiet of te beskadig (die formasieleier, luitenant Sadamu Takahashi, moes weens die skade uit die duikvlug onttrek<ref>Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 388.</ref>), het die meeste van die Japannese vliegtuie hul aanvalle begin sonder dat hulle noemenswaardig deur Amerikaanse vegvliegtuie gehinder is.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 385.</ref>
{{Multibeeld
| wydte = 250
| direction = vertical
| voetskrif =
| beeld1 = Japanese aircraft attack USS Hornet (CV-8) during the Battle of the Santa Cruz Islands on 26 October 1942 (80-G-33947).jpg
| alt1 =
| onderskrif1 = ’n Beskadigde Japannese duikbomwerper (links bo) duik om 09:14 in die rigting van die ''Hornet'' ...
| beeld2 = Japanese Aichi D3A crashes into USS Hornet (CV-8) during the Battle of the Santa Cruz Islands on 26 October 1942.jpg
| alt2 =
| onderskrif2 = ... en sekondes later tref dit die draer.
}}
Om 09:09 het die lugafweergeskut van die Hornet en haar begeleidende oorlogskepe begin vuur, terwyl die 20 ongeskonde Japannese torpedovliegtuie en die oorblywende 16 duikbomwerpers hul aanvalle op die vliegdekskip begin het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 249–251. ''Hornet''{{'}}s screening ships included heavy cruisers {{USS|Northampton|CA-26|2}} and {{USS|Pensacola|CA-24|2}}, light cruisers {{USS|San Diego|CL-53|2}} and {{USS|Juneau|CL-52|2}}, and six destroyers.</ref> Om 09:12 het 'n duikbomwerper se 250 kg semi-pantserdoorborende skeepsbom presies die middel van die Hornet se vliegdek, teenoor die eilandstruktuur, getref; dit het deur drie dekke gedring voordat dit ontplof en 60 man gedood het. Oomblikke later het 'n 242 kg-hoëplofkragbom die vliegdek getref. Dit het met impak ontplof en 'n gat van 3,4 m veroorsaak en 30 mans gedood. Sowat 'n minuut later het 'n derde bom die Hornet getref, naby die plek waar die eerste bom die dek binnegedring het. Dit het deur drie dekke gedring voordat dit ontplof het en ernstige skade aangerig het, maar geen lewensverlies veroorsaak het nie.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 253–356.</ref> Om 09:14 is 'n duikbomwerper deur die Hornet se lugafweergeskut getref en het aan die brand geraak, die vlieënier, adjudant-offisier Shigeyuki Sato, het opsetlik teen die Hornet se skoorsteen vasgevlieg, wat sewe mans gedood en brandende vliegtuigbrandstof oor die seindek versprei het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 386; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 262–267.</ref>
Terwyl die duikbomwerpers aangeval het, het die 20 torpedobomwerpers ook uit twee verskillende rigtings op die Hornet afgepyl. Ten spyte van swaar verliese weens lugafweerverdediging, waaronder Murata, het die torpedovliegtuie tussen 09:13 en 09:17 met twee torpedo's die kant van die Hornet getref, wat haar enjins buite werking gestel het. Net toe die Hornet tot stilstand kom, het 'n beskadigde Japannese duikbomwerper nader gekom en doelbewus teen die kant van die vliegdekskip vasgevlieg; dit het 'n brand laat ontstaan naby die skip se hoofvoorraad vliegtuigbrandstof. Om 09:20 het die oorblywende Japannese vliegtuie onttrek en teruggekeer en die Hornet roerloos in die water en aan die brand, agtergelaat.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 386; Hammel, ''Carrier Strike'', p. 284.</ref> Vyf-en-twintig Japannese en ses Amerikaanse vliegtuie is in hierdie aanval vernietig, insluitend 12 duikbomwerpers, tien torpedovliegtuie en ten minste een Zero.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 271–280.</ref>
Met die hulp van brandslange vanaf drie begeleidende torpedojaers was die brande op die Hornet teen 10:00 onder beheer. Gewonde personeel is van die vliegdekskip ontruim, en die swaar kruiser USS Northampton, onder bevel van kaptein Willard A. Kitts, het probeer om die Hornet weg van die gevegsgebied te sleep. Die voorbereidings om die sleeptou vas te maak, het egter tyd in beslag geneem, terwyl verdere aanvalsgroepe Japannese vliegtuie reeds op pad was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 271–280.</ref>
=== Vliegdekskipaksie op 26 Oktober: verdere aksies na die eerste aanvalle ===
Vanaf 09:30 het die Enterprise baie van die beskadigde en brandstofarme gevegslugpatrollie vegvliegtuie, sowel as verkenningsvliegtuie wat van albei vliegdekskepe teruggekeer het, laat land. Aangesien die vliegdek egter vol was en 'n tweede golf Japannese vliegtuie om 09:30 op radar bespeur is, het die Enterprise om 10:00 die landingsoperasies gestaak. Vliegtuie sonder brandstof het daarna in die oseaan neergestort, waarna die torpedojaers wat die vliegdekskip vergesel het, die bemanningslede gered het. Een van die vliegtuie wat in die water beland het, ’n beskadigde TBF van die Enterprise se aanvalsmag wat vroeër deur Zero-vliegtuie van die Zuihō aangeval is, het naby die torpedojaer USS Porter in die water neergestort. Terwyl die Porter die TBF se bemanning gered het, is die skip deur ’n torpedo getref, moontlik afkomstig van die vliegtuig wat in die water beland het, wat ernstige skade aangerig en die lewens van 15 bemanningslede geëis het.<ref>{{cite book|last=Hammel|first=Eric|title=Guadalcanal: The Carrier Battles|url=https://archive.org/details/guadalcanalcarri00hamm|url-access=registration|year=1987|publisher=Crown Publishers, Inc.|location=New York|pages=[https://archive.org/details/guadalcanalcarri00hamm/page/411 411–413]|isbn=9780517566084}}</ref> Nadat die bevelvoerder van die taakmag beveel het dat die torpedojaer tot sink gebring moet word, is die bemanning gered deur die torpedojaer USS Shaw, wat daarna die Porter met kanonvuur tot sink gebring het (08°32′S 167°17′O).<ref>Evans, ''Japanese Navy'', p. 520; Frank, ''Guadalcanal'', pp. 388–389; Hammel, ''Carrier Strike'', p. 299.</ref>
== Verwysings ==
{{verwysings|3}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Tweede Wêreldoorlog]]
5sthy6a5yaa7122vf987j701tm3ljgm
3379442
3379440
2026-11-21T07:29:32Z
Oesjaar
7467
/* Vliegdekskipaksie op 26 Oktober: verdere aksies na die eerste aanvalle */ Lekker ou foto.
3379442
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Militêre konflik-en
| conflict = Slag van die Santa Cruzeilande
| image = [[Lêer:USS Enterprise-Bat Santa Cruz.jpg|300px]]
| pushpin_map = Stille Oseaan
| pushpin_relief = 1
| coordinates = {{coord|-8|164|format=dms|display=it}}
| caption = {{USS|Enterprise|CV-6|6}} (middel links) en sy skepe wat hom beskerm gedurende die oorlog, 26 Oktober 1942
| part_of = die [[Slag van Guadalcanal]] van die [[Tweede Wêreldoorlog]]
| date = 25–{{start date and age|1942|10|27|df=y}}
| location = Off the [[Santa Cruz Islands]], Pacific Ocean
| result = Beide kante eis 'n oorwinning; sien [[#Nabetragting|Nabetragting]]
| combatant1 = {{vlagland|Verenigde State|1912}}
| combatant2 = {{vlagland|Japannese Keiserryk}}
| commander1 = {{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[William Halsey Jr.|William Halsey]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Thomas C. Kinkaid]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[George D. Murray|George Murray]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Charles P. Mason]]
| commander2 = {{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Nobutake Kondō]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Chūichi Nagumo]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Hiroaki Abe]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Kakuji Kakuta]]
| strength1 = 2 [[Vliegdekskip|vliegdekskep]]e <br> 1 [[slagskip]] <br> 3 swaar kruisers <br> 3 ligte kruisers <br> 14 [[torpedojaer]]s<br> 136 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 63 [[Grumman F4F Wildcat]]s, 47 [[Douglas SBD Dauntless]], en 26 [[Grumman TBF Avenger]]s. The "136" number doesn't include [[Boeing B-17 Flying Fortress]]es based at [[Espiritu Santo]] (who played a small part in the battle) or any seaplanes in the area.</ref>
| strength2 = 3 vliegdekskepe <br> 1 ligte kruiser <br> 4 slagskepe<ref>''Kongō'', ''Haruna'', ''Hiei'', ''Kirishima''. See {{cite web |url=http://www.navweaps.com/index_oob/OOB_WWII_Pacific/OOB_WWII_Santa-Cruz.htm |title=Order of Battle – Battle of the Santa Cruz Islands |access-date=21 September 2009}}</ref> <br> 8 swaar kruisers <br> 2 ligte kruisers <br> 24 torpedojaers <br> 199 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 87 [[A6M Zero]]s, 68 [[Aichi D3A]] dive bombers, 57 [[Nakajima B5N]] torpedo bombers, and one [[Yokosuka D4Y]] command and control aircraft.</ref>
| casualties1 = 266 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 401; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 456. Breakdown of deaths: ''Hornet'' 118, ''Enterprise'' 44, ''Smith'' 57, ''Porter'' 15, ''Pensacola'' 3, ''South Dakota'' 2, ''Morris'' 1, and 22 aircrew. Four U.S. aircrew members were captured by the Japanese. Total U.S. aircraft losses included 32 Wildcats, 31 SBDs, and 18 TBFs.</ref> <br> [[USS Hornet (CV-8)|1 vliegdekskip gekelder]] <br> 1 torpedojaer gekelder <br> 1 vliegdekskip beskadig <br> 1 slagskip beskadig <br> 1 ligte kruiser beskadig <br> 2 torpedojaers beskadig <br> 81 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 22 sterftes, 4 gevang
| casualties2 = 400–500 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 400–401; Peattie, pp. 180, 339; and Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 454. Japanese deaths from damage to ''Zuihō'' aren't known. Known Japanese deaths are: 60 on ''Shōkaku'', 190 on ''Chikuma'', seven on ''Teruzuki'', and 148 aircrew. Total Japanese aircraft losses included 27 [[Mitsubishi A6M Zero]]s, 40 [[dive bomber]]s, 29 [[torpedo bomber]]s, and 1 [[Yokosuka D4Y]]. The aircrew losses included 55 from ''Shōkaku'', 57 from ''Zuikaku'', 9 from ''Zuihō'', and 27 from ''Junyō''.</ref> <br> 1 vliegdekskip swaar beskadig <br> 1 ligte kruiser swaar beskadig <br> 1 swaar kruiser beskadig <br> 1 torpedojaer beskadig <br> 99 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 148 sterftes
| campaignbox = {{Campaignbox Guadalcanal}} <br> {{Campaignbox Solomons}}
}}
Die '''Slag van die Santa Cruz-eilande''' wat tussen 25 en 27 Oktober 1942 plaasgevind het, was die vierde vliegdekskipgeveg van die Stille Oseaan-veldtog tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Dit was ook die vierde groot vlootbotsing tussen die [[Amerikaanse Vloot]] en die [[Japannese Keiserlike Vloot]] tydens die langdurige en strategies belangrike [[Slag van Guadalcanal|Guadalcanal-veldtog]]. Soos in die slae van die [[Slag van die Koraalsee|Koraalsee]], [[Slag van Midway|Midway]] en die Oostelike [[Salomonseilande]], was die skepe van die twee teenstanders selde in mekaar se sig of binne skootafstand van mekaar. In plaas daarvan is byna alle aanvalle deur albei kante uitgevoer deur vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe of landbasisse gelanseer is.
In 'n poging om die Geallieerde magte van Guadalcanal en nabygeleë eilande te verdryf en 'n einde te bring aan die dooiepunt wat sedert September 1942 bestaan het, het die Keiserlike Japannese Leër 'n groot grondoffensief op Guadalcanal vir 20–25 Oktober 1942 beplan. Ter ondersteuning van hierdie offensief, en met die hoop om met Geallieerde vlootmagte slaags te raak, het Japannese vliegdekskepe en ander groot oorlogskepe na 'n posisie naby die suidelike Salomonseilande beweeg. Vanuit hierdie ligging het die Japannese vlootmagte gehoop om enige Geallieerde (hoofsaaklik VSA) vlootmagte, veral vliegdekskipmagte, wat op die grondoffensief gereageer het, aan te val en beslissend te verslaan. Geallieerde vlootmagte het ook gehoop om die Japannese vlootmagte in die geveg te ontmoet, met dieselfde doelwitte om die dooiepunt te verbreek en hul teenstander beslissend te verslaan.
Die Japannese grondoffensief op Guadalcanal was aan die gang met die Slag om Henderson-veld terwyl die vlootoorlogskepe en vliegtuie van die twee teenstanders mekaar op die oggend van 26 Oktober 1942, net noord van die Santa Cruz-eilande, gekonfronteer het. Na 'n uitruil van lugaanvalle deur vliegdekskepe het Geallieerde oppervlakteskepe van die slagveld teruggetrek met die vliegdekskip [[USS Hornet (CV-8)|USS Hornet]] gekelder, en 'n ander vliegdekskip, [[USS Enterprise]], swaar beskadig. Die deelnemende Japannese vliegdekmagte het ook teruggetrek weens skade aan twee vliegdekskepe, swaar vliegtuigverliese en die Japannese leër se mislukking om Henderson-veld te verower.
Santa Cruz was 'n taktiese oorwinning vir die Japannese, beide wat tonnemaat en beheer oor die see rondom Guadalcanal betref. Die verlies van talle onvervangbare, ervare Japannese lugbemannings het egter op die lang termyn 'n strategiese voordeel vir die Geallieerdes geblyk te wees; die Geallieerdes se verliese aan lugbemannings tydens die geveg was relatief laag en is vinnig aangevul. Die Japannese het op 'n groter, beslissende oorwinning gehoop, en dit ook nodig gehad. Die feit dat die vlootgeveg gewen is net nadat die landgeveg verloor is, het beteken dat die geleentheid om hul oorwinning in die geveg uit te buit, reeds verby was.
== Agtergrond ==
Op 8 Augustus 1942 het Geallieerde magte, hoofsaaklik uit die Verenigde State, geland op Guadalcanal, Tulagi en die Florida-eilande in die Salomonseilande, wat destyds deur Japan beset was. Die landings op die eilande was daarop gemik om te verhoed dat die Japannese dit as basisse gebruik om die toevoerroetes tussen die VSA en Australië te bedreig. Verder moes die eilande beveilig word as vertrekpunte vir 'n veldtog wat ten doel gehad het om uiteindelik die groot Japannese basis by Rabaul te neutraliseer, terwyl dit terselfdertyd die Geallieerdes se veldtog in [[Nieu-Guinee]] sou ondersteun. Hierdie landings het die begin gemerk van die veldtog op Guadalcanal, wat ses maande sou duur.<ref>Hogue, ''Pearl Harbor to Guadalcanal'', pp. 235–236.</ref>
Ná die Slag van die Oostelike Solomoneilande op 24–25 Augustus, waarin die vliegdekskip USS Enterprise swaar beskadig en gedwing is om na [[Pearl Harbor]], Hawaii, te vaar, vir 'n maand van omvangryke herstelwerk, het drie Amerikaanse taakmagte met vliegdekskepe in die Suid-Stille Oseaan-gebied agtergebly. Die taakmagte was gesentreer rondom die vlootvliegdekskepe [[USS Wasp (CV-7)|USS Wasp]], [[USS Saratoga (CV-3)|Saratoga]] en Hornet, tesame met hul onderskeie luggroepe en ondersteunende oppervlakoorlogskepe, insluitend slagskepe, [[kruiser]]s en [[torpedojaer]]s, en was hoofsaaklik gestasioneer tussen die Salomonseilande en die eilande van die Nuwe Hebrides ([[Vanuatu]]). In hierdie operasionele gebied was die vliegdekskepe belas met die beveiliging van die kommunikasielyn tussen die vernaamste Geallieerde basisse in [[Nieu-Kaledonië]] en Espiritu Santo; die ondersteuning van Geallieerde grondmagte op Guadalcanal en Tulagi teen enige Japannese teenaanvalle; die dekking van die beweging van voorradeskepe na Guadalcanal; en die aanval op en vernietiging van enige Japannese oorlogskepe, veral vliegdekskepe, wat binne bereik gekom het.<ref>Hammel, ''Carrier Clash'', p. 106.</ref> Die seegebied waarin die Amerikaanse vliegdekskip-taakmagte geopereer het, is deur Amerikaanse magte ''torpedo kruising''<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 335.</ref> genoem, vanweë die hoë konsentrasie Japannese duikbote in die gebied.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 6–7.</ref>
[[Lêer:USS Wasp (CV-7) brennt.jpg|duimnael|USS Wasp brand nadat dit deur 'n torpedo getref is op 15 September]]
Op 31 Augustus is die USS Saratoga deur die Japannese duikboot I-26 met 'n torpedo getref en was dit vir drie maande buite aksie vir herstelwerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 10–12.</ref><ref>After this incident the then U.S. carrier task force commander [[Frank Jack Fletcher]] was relieved of his command and reassigned to shore duty for the remainder of the war. Frank, ''Guadalcanal'', pp. 204–205</ref>
Op 15 September is die USS Wasp getref deur drie torpedo's wat deur die Japannese duikboot I-19 afgevuur is terwyl dit 'n groot versterkings- en hervoorraadkonvooi na Guadalcanal ondersteun het en amper die Japannese vliegdekskepe Shōkaku en Zuikaku aangeval het, wat onttrek het net voordat die twee teenstanders binne bereik van mekaar se vliegtuie gekom het. Met kragonderbrekings weens torpedoskade kon die Wasp se skadebeheerspanne nie die daaropvolgende groot brande beheer nie, en sy is verlaat en self tot sink gebring.<ref>Evans, ''Japanese Navy'', pp. 179–180; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 24–41.
The battleship {{USS|North Carolina|BB-55|2}} and destroyer {{USS|O'Brien|DD-415|2}} were also hit by torpedoes during the same attack. ''O'Brien'' later sank as a result of the torpedo damage, and ''North Carolina'' was under repair at Pearl Harbor until 16 November 1942.</ref>
Alhoewel die VSA nou slegs een operasionele vliegdekskip, die USS Hornet, in die Suid-Stille Oseaan gehad het, het die Geallieerdes steeds lugoorheersing oor die suidelike Salomonseilande behou danksy hul vliegtuie wat by Henderson Field op Guadalcanal gestasioneer was. Snags egter, wanneer vliegtuie nie doeltreffend kon opereer nie, kon die Japannese hul skepe byna na willekeur rondom Guadalcanal laat beweeg. Gevolglik het 'n dooiepunt in die stryd om Guadalcanal ontstaan: die Geallieerdes het bedags voorrade en versterkings na Guadalcanal gebring, terwyl die Japannese snags dieselfde gedoen het met oorlogskepe, wat deur die Geallieerdes die "Tokyo Express" genoem is. Geen van die twee kante kon egter genoeg troepe op die eiland land om 'n beslissende voordeel te behaal nie. Teen middel Oktober het beide kante ongeveer 'n gelyke aantal troepe op die eiland gehad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 19–21, 84–85.</ref> Die dooiepunt is kortstondig onderbreek deur twee vlootaksies waarby groot skepe betrokke was. In die nag van 11–12 Oktober het 'n Amerikaanse vlootmag 'n Japannese vlootmag, wat op pad was om Henderson Field te bombardeer, onderskep en verslaan tydens die Slag van Kaap Esperance. Maar slegs twee nagte later het 'n Japannese mag, wat die slagskepe Haruna en Kongō ingesluit het, Henderson Field suksesvol gebombardeer; hulle het die meeste van die Amerikaanse vliegtuie daar vernietig en ernstige skade aan die vliegveld se fasiliteite aangerig.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 316–319.</ref>
[[Lêer:EnterpriseWildcat.jpg|duimnael|[[Grumman F4F Wildcat]] op die Enterprise terwyl die skip op 24 Oktober lugoperasies uitvoer]]
Die VSA het twee stappe gedoen om die dooiepunt in die stryd om Guadalcanal te probeer verbreek. Eerstens is herstelwerk aan die USS Enterprise bespoedig sodat sy so gou moontlik na die Suid-Stille Oseaan kon terugkeer. Op 10 Oktober het die USS Enterprise haar nuwe luggroep (Luggroep 10) ontvang, en op 16 Oktober het sy uit Pearl Harbor vertrek. Op 23 Oktober<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 154–155.</ref> het sy in die Suid-Stille Oseaan aangekom en op 24 Oktober, 273 seemyl (506 km) noordoos van Espiritu Santo, by die USS Hornet en die res van die Geallieerde vlootmagte in die Suid-Stille Oseaan aangesluit.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 145.</ref>
Tweedens het admiraal [[Chester W. Nimitz|Chester Nimitz]], die Geallieerde opperbevelhebber van die Stille Oseaan-magte, op 18 Oktober vise-admiraal Robert L. Ghormley deur vise-admiraal William Halsey jr. vervang as bevelvoerder van die Suid-Stille Oseaan-gebied; in hierdie posisie het hy bevel gevoer oor die Geallieerde magte wat by die veldtog in die Salomonseilande betrokke was.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 134.</ref>
Nimitz was van mening dat Ghormley te eng van visie en pessimisties geword het om die Geallieerde magte doeltreffend te lei in die stryd om Guadalcanal. Halsey is na bewering regoor die Amerikaanse vloot gerespekteer as 'n "vegter".<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 334.</ref> Met die aanvaarding van die bevel het Halsey onmiddellik begin om planne te maak om die Japannese vlootmagte in 'n geveg in te lok; hy het aan Nimitz geskryf: "Ek moes feitlik onmiddellik begin terugslaan."<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 150.</ref>
Die Japannese Gekombineerde Vloot het ook gepoog om Geallieerde vlootmagte te betrek in wat gehoop is om 'n beslissende geveg te wees. Twee vloot vliegdekskepe, Hiyō en Jun'yō, sowel as die ligte vliegdekskip Zuihō, het vroeg in Oktober by die hoof Japannese vlootbasis by Truk Atoll aangekom en by Shōkaku en Zuikaku aangesluit. Met vyf vliegdekskepe wat volledig toegerus was met luggroepe, plus hul talle slagskepe, kruisers en torpedojaers, was die Japannese Gekombineerde Vloot, onder leiding van Admiraal Isoroku Yamamoto, vol vertroue dat dit die nederlaag by die Slag van Midway kon vergoed.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 146–149.</ref> Afgesien van 'n paar lugaanvalle op Henderson Field in Oktober, het die Japannese vliegdekskepe en hul ondersteunende oorlogskepe in die noordwestelike gebied van die Salomonseilande gebly, buite die stryd om Guadalcanal, terwyl hulle op 'n geleentheid gewag het om nader te beweeg en die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val. Met die Japannese leër se volgende beplande groot grondaanval op Geallieerde magte op Guadalcanal wat vir 20 Oktober vasgestel is, het Yamamoto se oorlogskepe na die suidelike Salomonseilande begin beweeg om die offensief te ondersteun en gereed te wees om enige vyandelike skepe, veral vliegdekskepe, wat sou naderkom om die Geallieerde verdediging op Guadalcanal te ondersteun, aan te val.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', pp. 124–125. According to Hara, the Japanese believed that U.S. Navy forces were likely to be in the Solomon Islands area because they had read a report from the [[United Press]] dated 20 October that stated that the United States Navy was preparing for a major sea and air battle in the South Pacific.</ref>
== Aanvang ==
Op of omstreeks 11 Oktober het 'n groot Japannese mag, bestaande uit vliegdekskepe, slagskepe en hul begeleidingsvaartuie, uit Truk vertrek vir 'n verlengde operasie ter ondersteuning van 'n offensief op Guadalcanal in Oktober. Op dieselfde dag het 'n groot konvooi met versterkings Guadalcanal bereik, maar 'n mag van swaar kruisers wat ondersteuning moes bied, is verhoed om Henderson Field te bombardeer en het omgedraai in wat bekend geword het as die Slag van Kaap Esperance. Daarna het drie bombardemente gevolg wat tussen 13 Oktober en 16 Oktober deur slagskepe en swaar kruisers uitgevoer is (die swaarste vlootaanval op die vliegveld tydens die veldtog); die eerste en derde hiervan is uitgevoer deur vaartuie wat van vise-admiraal Nobutake Kondō se voorhoedemag afgesonder is. Vanaf middernag op 14 Oktober het nog 'n konvooi, bestaande uit vier vragskepe, die grootste deel van sy vrag afgelaai, insluitend tenks en swaar artillerie.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/Azumasan_t.htm|title=Japanese Transports|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Op 15 Oktober is die torpedojaer Meredith, terwyl dit die sleepboot Vireo, wat 'n voorraadbarg gesleep het, begelei het, deur vliegtuie van die Zuikaku en Shokaku opgemerk en gekelder. Op 17 Oktober het die Hiyō en Jun'yō 'n aanvalsmag gestuur om vervoerskepe naby Lunga Point aan te val, maar hulle het geen skade aangerig nie.<ref name="auto">{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/hiyo.htm|title=Imperial lattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die groot aantal oorlogskepe sou in die waters rondom Guadalcanal bly totdat die gevegte in die Slag van die Santa Cruz-eilande beëindig was, en het aan die einde van Oktober na Truk teruggekeer.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/shokaku.htm|title=Imperial Flattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die vliegdekskip Hiyō, wat onlangs in diens gestel is, was oorspronklik deel van die vloot, maar ’n brand in sy masjienkamer op 21 Oktober het hom genoodsaak om na Truk terug te keer vir herstelwerk.<ref name="auto"/> Op 25 Oktober het 6 bomwerpers en 12 vegvliegtuie van die Jun'yo Henderson-vliegveld aangeval, maar min skade aangerig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
Van 20 tot 25 Oktober het Japannese grondmagte op Guadalcanal probeer om Henderson Field in te neem tydens die Slag om Henderson Field, deur middel van 'n groot aanval op die Amerikaanse verdedigers. Die aanval is afgeslaan, met swaar verliese aan die Japannese kant.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 95–97.</ref> Foutiewelik oortuig dat die Japannese leërmagte Henderson Field ingeneem het, het die Japannese op die oggend van 25 Oktober oorlogskepe vanaf die Shortland-eilande na Guadalcanal gestuur om hul grondmagte op die eiland te ondersteun. Amerikaanse vliegtuie van Henderson Field het die konvooi deur die loop van die dag aangeval; hulle het die ligte kruiser Yura tot sink gebring (met hulp van [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17-vliegtuie]] vanaf Espiritu Santo) en die torpedojaer Akizuki beskadig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
[[Lêer:SantaCruzChart2.jpg|duimnael|Kaart van die Slag van die Santa Cruz-eilande, 26 Oktober 1942. Rooi lyne verteenwoordig Japannese oorlogskipmagte en swart lyne verteenwoordig Amerikaanse vliegdekskipmagte. Genommerde geel kolle verteenwoordig belangrike aksies in die geveg.]]
Ten spyte van die mislukking van die Japannese grondoffensief en die verlies van die Yura, het die res van die Gesamentlike Vloot op 25 Oktober voortgegaan om naby die suidelike Salomonseilande te maneuvreer, in die hoop om die Geallieerde vlootmagte in 'n geveg te betrek. Die Japannese vlootmagte het nou uit vier vliegdekskepe bestaan (twee groot, een medium en een ligte een), die Hiyō het vertrek weens 'n toevallige brand in sy enjinkamer, met 'n gesamentlike vliegtuigsterkte wat ongeveer gelykstaande was aan dié van drie vliegdekskepe van die Shokaku-klas.
Die Japannese vlootmagte was in drie groepe verdeel: die voorhoedemag, bestaande uit die Jun'yō, vier swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van Kondō aan boord van die swaar kruiser Atago, met 'n ondersteuningsgroep bestaande uit twee slagskepe en twee torpedojaers onder bevel van skout-admiraal Takeo Kurita; die hoofmag bestaande uit die Shōkaku, Zuikaku en Zuihō, plus een swaar kruiser en agt torpedojaers, onder bevel van vise-admiraal Chūichi Nagumo aan boord van die Shōkaku en die agterhoedemag bestaande uit twee slagskepe, drie swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van skout-admiraal Hiroaki Abe aan boord van die slagskip Hiei. Benewens sy bevel oor die voorhoedemag, het Kondō ook opgetree as die bevelvoerder van al drie magte.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 374–375.</ref>
Aan die Amerikaanse kant het die taakgroepe van die Hornet en Enterprise (onder bevel van skout-admiraal Thomas Kinkaid) op 25 Oktober na die noorde van die Santa Cruz-eilande beweeg, op soek na die Japannese vlootmagte. Die Amerikaanse oorlogskepe was ontplooi as twee vliegdekskipgroepe, wat ongeveer 10 seemyl (19 km) van mekaar geskei was. 'n Amerikaanse [[Consolidated PBY Catalina|PBY Catalina-verkenningswatervliegtuig]], gestasioneer op die Santa Cruz-eilande, het om 11:03 die vliegdekskepe van die Japannese hoofmag opgespoor. Die Japannese vliegdekskepe was egter ongeveer 355 seemyl (657 km) van die Amerikaanse mag af, net buite die reikafstand van vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe opereer. Kinkaid, wat gehoop het om die afstand te verklein ten einde daardie dag aan te val, het op volspoed na die Japannese vliegdekskepe gestoom en om 14:25 'n aanvalsmag van 23 vliegtuie gelanseer. Die Japannese, wat geweet het dat hulle deur Amerikaanse vliegtuie opgemerk is, maar nie geweet het waar die Amerikaanse vliegdekskepe was nie, het na die noorde gedraai om buite bereik van die Amerikaanse vliegdekskipvliegtuie te bly.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 127.</ref> Die Amerikaanse aanvalsmag het na hulle ondeskeie vliegdekskepe teruggekeer sonder om die Japannese oorlogskepe te vind.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 163–174.</ref>
== Die Slag ==
=== Vliegdekskipaksie op 26 Oktober: eerste aanvalle ===
Om 02:50 op 26 Oktober het die Japannese vlootmagte omgedraai en die vlootmagte van die twee teenstanders het die afstand tussen hulle verklein totdat hulle teen 05:00 slegs 200 seemyl (370 km) van mekaar af was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 186.</ref> Albei kante het verkenningsvliegtuie uitgestuur en hul oorblywende vliegtuie gereed gemaak om aan te val sodra die ander kant se skepe opgespoor is. Hoewel 'n Catalina, toegerus met [[radar]], die Japannese vliegdekskepe om 03:10 opgemerk het, het die verslag Kinkaid eers om 05:12 bereik. Dus, omdat hy geglo het dat die Japannese skepe waarskynlik gedurende die tussenliggende twee uur van posisie verander het, het hy besluit om nie 'n aanvalsmag te stuur nie totdat hy meer juiste inligting oor die posisie van die Japannese skepe ontvang het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 381.</ref>
[[Lêer:Aircraft prepare to launch from Japanese carrier Shōkaku during Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (80-G-176150).jpg|duimnael|Japannese vegvliegtuie en duikbomwerpers op die Shōkaku maak gereed om op te styg vir 'n aanval op Amerikaanse vliegdekskipmagte.]]
Om 06:45 het 'n Amerikaanse verkenningsvliegtuig die vliegdekskepe van Nagumo se hoofmag opgemerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 187.</ref> Om 06:58 het 'n Japannese verkenningsvliegtuig die ligging van Hornet se taakmag gerapporteer.<ref name="Frank">Frank, ''Guadalcanal'', p. 382.</ref> Albei kante het gehaas om eerste die ander aan te val. Die Japannese het eerste daarin geslaag om hul aanvalsmag te laat vertrek; teen 07:40 was 64 vliegtuie, bestaande uit 21 Aichi D3A2 Val-duikbomwerpers, 20 Nakajima B5N2 Kate-torpedobomwerpers, 21 Mitsubishi A6M3 Zero-vegvliegtuie en 2 Nakajima B5N2-verkenningsvliegtuie, op pad na die Hornet.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 191–192.</ref> Hierdie eerste aanval is gelei deur luitenant-kommandeur Shigeharu Murata, terwyl die dekking deur vegvliegtuie gelei is deur die luitenante Ayao Shirane en Saneyasu Hidaka. Ook om 07:40 het twee Amerikaanse SBD-3 Dauntless-verkenningsvliegtuie, wat gereageer het op die vroeëre waarneming van die Japannese vliegdekskepe, opgedaag en 'n duikaanval op die Zuihō uitgevoer. Terwyl die Japannese gevegslugpatrollie besig was om ander Amerikaanse verkenningsvliegtuie weg te hou, kon die twee Amerikaanse vliegtuie die Zuihō met albei hul 500-pond-bomme tref; dit het swaar skade aangerig en verseker dat vliegtuie nie meer op die vliegdekskip se dek kon land nie.<ref name="Frank"/>
Intussen het Kondo vir Abe se agterhoedemag beveel om vinniger te gaan in 'n poging om die Amerikaanse oorlogskepe te onderskep en aan te val. Kondo het ook sy eie voorhoedemag teen volle spoed vorentoe laat beweeg, sodat die Jun'yō se vliegtuie aan die aanvalle op die Amerikaanse skepe kon deelneem. Om 08:10 het die Shōkaku 'n tweede golf aanvalsvliegtuie gelanseer, bestaande uit 19 duikbomwerpers en vyf Zero-vegvliegtuie, en om 08:40 het die Zuikaku 16 torpedobomwerpers en vier Zero-vegvliegtuie gelanseer. Die tweede aanvalsgroep is gelei deur luitenant-kommandeur Mamoru Seki, terwyl die vegvliegtuigdekking deur luitenant Hideki Shingo gelei is. Teen 09:10 was daar dus meer as 100 Japannese vliegtuie op pad om die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 383.</ref>
Die Amerikaanse aanvalsvliegtuie was ongeveer 20 minute agter die Japannese. Omdat hulle van mening was dat 'n vinnige aanval belangriker is as 'n massiewe aanval, en omdat hulle nie genoeg brandstof gehad het om tyd te spandeer aan formasievorming voor die aanval nie, het die Amerikaanse vliegtuie in klein groepe na die Japannese skepe beweeg, in plaas daarvan om in een groot aanvalsmag saam te smelt. Die eerste groep, bestaande uit 15 [[Douglas SBD Dauntless]]-duikbomwerpers, 6 [[Grumman TBF Avenger]]-torpedobomwerpers en agt [[Grumman F4F Wildcat]]-vegvliegtuie, onder bevel van luitenant-kommandeur William J. "Gus" Widhelm van die Hornet, was teen ongeveer 08:00 in die lug. 'n Tweede groep, bestaande uit drie SBD's, nege TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en agt Wildcats van die Enterprise, onder bevel van luitenant-kommandeur John A. Collett, het teen 08:10 vertrek. 'n Derde groep, bestaande uit nege SBD's, tien TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en sewe F4F's van die Hornet, was teen 08:20 op pad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 198–199.</ref>
Om 08:40 het die opponerende lugaanvalformasies binne sig van mekaar verbybeweeg. Luitenant Hidaka se nege Zuihō-Zeros het die Enterprise-groep verras en aangeval deur vanuit die rigting van die [[son]] op die klimmende vliegtuie toe te sak. In die daaropvolgende geveg is vier Zeros, drie Wildcats en twee TBF's, insluitend dié van Collett, afgeskiet, terwyl nog twee TBF's en 'n Wildcat weens ernstige skade gedwing is om na die Enterprise terug te keer.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 384–385. Only the Wildcat was safely recovered.</ref> Die oorblywende ''Zuihō''-Zeros, wie se ammunisie uitgeput was, het aan die geveg onttrek.
[[Lêer:Shokaku Santa Cruz fire.jpg|duimnael|Die bemanning van Shōkaku bestry vure op die vliegdek na die Amerikaanse aanval]]
Om 08:50 het die voorste Amerikaanse aanvalsformasie van die Hornet vier skepe van Abe se voorhoedemag opgemerk. Die Amerikaanse vliegtuie het voortgegaan, die Japannese vliegdekskepe gewaar en voorbereidings getref om aan te val. Drie Zero-vliegtuie van die Zuihō het die formasie se Wildcats aangeval en hulle sodoende weggelok van die bomwerpers wat hulle moes beskerm. Gevolglik het die duikbomwerpers in die eerste groep hul aanvalle sonder die beskerming van vegvliegtuie geloods. Twaalf Zero-vliegtuie van die Japannese vliegdekskip het die SBD-formasie aangeval, twee neergeskiet (insluitend dié van Widhelm, het hy dit oorleef) en nog twee gedwing om hul aanval te staak. Die oorblywende 11 SBD's het om 09:27 met hul duikaanvalle op die Shōkaku begin; hulle het die skip met drie tot ses bomme getref, die vliegdek vernietig en ernstige skade aan die skip se binnekant aangerig. Die laaste SBD van die 11 het Shōkaku uit sig verloor en in plaas daarvan sy bom naby die Japannese torpedojaer Teruzuki laat val, wat geringe skade veroorsaak het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 213–223.</ref> Die ses TBF's in die eerste aanvalsmag, wat van hul aanvalsgroep geskei geraak het, het nie die Japannese vliegdekskepe gevind nie en het uiteindelik na die Hornet teruggedraai. Op die pad terug het hulle die Japannese swaar kruiser Tone aangeval, maar al hul torpedo's het die kruiser gemis.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 387–388.</ref>
[[Lêer:Japanese cruiser Chikuma under air attack during the Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (NH 82404).jpg|duimnael|Chikuma word aangeval op 26 Oktober. Rook styg op uit die middel van die skip, waar 'n 450 kg-bom die brug vol getref het.]]
Die TBF's van die tweede Amerikaanse aanvalsformasie vanaf die Enterprise kon nie die Japannese vliegdekskepe opspoor nie en het in plaas daarvan die Japannese swaar kruiser Suzuya, deel van Abe se voorhoede, aangeval, maar geen skade aangerig nie. Omstreeks dieselfde tyd het nege SBD's van die derde Amerikaanse aanvalsformasie, afkomstig van die Hornet, Abe se skepe opgespoor en die Japannese swaar kruiser Chikuma aangeval; hulle het die skip met twee 450 kg-bomme getref en groot skade aangerig. Die drie SBD's van die Enterprise het toe ook opgedaag en ook die Chikuma aangeval; hulle het verdere skade aangerig met een bomtreffer en twee bomme wat net-net gemis het. Uiteindelik het die nege TBF's van die derde aanvalsgroep opgedaag en die rokende Chikuma aangeval, waarby hulle nog een voltreffer behaal het. Chikuma, begelei deur twee torpedojaers, het uit die geveg onttrek en koers gekies na Truk vir herstelwerk.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 132; and Parshall, ''The Imperial Japanese Navy Page''. ''Chikuma'' was under repair at Truk and later [[Kure]], Japan, until January 1943.</ref>
Die Amerikaanse vliegdekskipmagte het om 08:30 berig ontvang van hul aanvalsvliegtuie wat op pad was na die Japannese skepe, dat Japannese aanvalsvliegtuie in hul rigting op pad was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 235.</ref> Om 08:52 het die bevelvoerder van die Japannese aanvalsmag die Hornet-taakmag opgemerk, die Enterprise-taakmag was deur 'n reënbui verberg, en sy vliegtuie vir 'n aanval ontplooi. Om 08:55 het die Amerikaanse vliegdekskepe die naderende Japannese vliegtuie op radar bespeur, ongeveer 35 seemyl (65 km) daarvandaan, en begin om die 37 Wildcat-vliegtuie van hul gevegslugpatrollie na die inkomende Japannese vliegtuie te lei. Ongelukkig het kommunikasieprobleme, foute deur die Amerikaanse vegvliegtuigbeheerbeamptes en primitiewe beheerprosedures egter verhoed dat enige van die Wildcats, op 'n paar na, met die Japannese vliegtuie slaags raak voordat laasgenoemdes hul aanvalle op die Hornet begin het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 235–239.</ref> Alhoewel die Amerikaanse gevegs-lugpatrollie, insluitend die vegvlieënier Swede Vejtasa, daarin geslaag het om verskeie duikbomwerpers af te skiet of te beskadig (die formasieleier, luitenant Sadamu Takahashi, moes weens die skade uit die duikvlug onttrek<ref>Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 388.</ref>), het die meeste van die Japannese vliegtuie hul aanvalle begin sonder dat hulle noemenswaardig deur Amerikaanse vegvliegtuie gehinder is.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 385.</ref>
{{Multibeeld
| wydte = 250
| direction = vertical
| voetskrif =
| beeld1 = Japanese aircraft attack USS Hornet (CV-8) during the Battle of the Santa Cruz Islands on 26 October 1942 (80-G-33947).jpg
| alt1 =
| onderskrif1 = ’n Beskadigde Japannese duikbomwerper (links bo) duik om 09:14 in die rigting van die ''Hornet'' ...
| beeld2 = Japanese Aichi D3A crashes into USS Hornet (CV-8) during the Battle of the Santa Cruz Islands on 26 October 1942.jpg
| alt2 =
| onderskrif2 = ... en sekondes later tref dit die draer.
}}
Om 09:09 het die lugafweergeskut van die Hornet en haar begeleidende oorlogskepe begin vuur, terwyl die 20 ongeskonde Japannese torpedovliegtuie en die oorblywende 16 duikbomwerpers hul aanvalle op die vliegdekskip begin het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 249–251. ''Hornet''{{'}}s screening ships included heavy cruisers {{USS|Northampton|CA-26|2}} and {{USS|Pensacola|CA-24|2}}, light cruisers {{USS|San Diego|CL-53|2}} and {{USS|Juneau|CL-52|2}}, and six destroyers.</ref> Om 09:12 het 'n duikbomwerper se 250 kg semi-pantserdoorborende skeepsbom presies die middel van die Hornet se vliegdek, teenoor die eilandstruktuur, getref; dit het deur drie dekke gedring voordat dit ontplof en 60 man gedood het. Oomblikke later het 'n 242 kg-hoëplofkragbom die vliegdek getref. Dit het met impak ontplof en 'n gat van 3,4 m veroorsaak en 30 mans gedood. Sowat 'n minuut later het 'n derde bom die Hornet getref, naby die plek waar die eerste bom die dek binnegedring het. Dit het deur drie dekke gedring voordat dit ontplof het en ernstige skade aangerig het, maar geen lewensverlies veroorsaak het nie.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 253–356.</ref> Om 09:14 is 'n duikbomwerper deur die Hornet se lugafweergeskut getref en het aan die brand geraak, die vlieënier, adjudant-offisier Shigeyuki Sato, het opsetlik teen die Hornet se skoorsteen vasgevlieg, wat sewe mans gedood en brandende vliegtuigbrandstof oor die seindek versprei het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 386; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 262–267.</ref>
Terwyl die duikbomwerpers aangeval het, het die 20 torpedobomwerpers ook uit twee verskillende rigtings op die Hornet afgepyl. Ten spyte van swaar verliese weens lugafweerverdediging, waaronder Murata, het die torpedovliegtuie tussen 09:13 en 09:17 met twee torpedo's die kant van die Hornet getref, wat haar enjins buite werking gestel het. Net toe die Hornet tot stilstand kom, het 'n beskadigde Japannese duikbomwerper nader gekom en doelbewus teen die kant van die vliegdekskip vasgevlieg; dit het 'n brand laat ontstaan naby die skip se hoofvoorraad vliegtuigbrandstof. Om 09:20 het die oorblywende Japannese vliegtuie onttrek en teruggekeer en die Hornet roerloos in die water en aan die brand, agtergelaat.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 386; Hammel, ''Carrier Strike'', p. 284.</ref> Vyf-en-twintig Japannese en ses Amerikaanse vliegtuie is in hierdie aanval vernietig, insluitend 12 duikbomwerpers, tien torpedovliegtuie en ten minste een Zero.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 271–280.</ref>
Met die hulp van brandslange vanaf drie begeleidende torpedojaers was die brande op die Hornet teen 10:00 onder beheer. Gewonde personeel is van die vliegdekskip ontruim, en die swaar kruiser USS Northampton, onder bevel van kaptein Willard A. Kitts, het probeer om die Hornet weg van die gevegsgebied te sleep. Die voorbereidings om die sleeptou vas te maak, het egter tyd in beslag geneem, terwyl verdere aanvalsgroepe Japannese vliegtuie reeds op pad was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 271–280.</ref>
=== Vliegdekskipaksie op 26 Oktober: verdere aksies na die eerste aanvalle ===
Vanaf 09:30 het die Enterprise baie van die beskadigde en brandstofarme gevegslugpatrollie vegvliegtuie, sowel as verkenningsvliegtuie wat van albei vliegdekskepe teruggekeer het, laat land. Aangesien die vliegdek egter vol was en 'n tweede golf Japannese vliegtuie om 09:30 op radar bespeur is, het die Enterprise om 10:00 die landingsoperasies gestaak. Vliegtuie sonder brandstof het daarna in die oseaan neergestort, waarna die torpedojaers wat die vliegdekskip vergesel het, die bemanningslede gered het. Een van die vliegtuie wat in die water beland het, ’n beskadigde TBF van die Enterprise se aanvalsmag wat vroeër deur Zero-vliegtuie van die Zuihō aangeval is, het naby die torpedojaer USS Porter in die water neergestort. Terwyl die Porter die TBF se bemanning gered het, is die skip deur ’n torpedo getref, moontlik afkomstig van die vliegtuig wat in die water beland het, wat ernstige skade aangerig en die lewens van 15 bemanningslede geëis het.<ref>{{cite book|last=Hammel|first=Eric|title=Guadalcanal: The Carrier Battles|url=https://archive.org/details/guadalcanalcarri00hamm|url-access=registration|year=1987|publisher=Crown Publishers, Inc.|location=New York|pages=[https://archive.org/details/guadalcanalcarri00hamm/page/411 411–413]|isbn=9780517566084}}</ref> Nadat die bevelvoerder van die taakmag beveel het dat die torpedojaer tot sink gebring moet word, is die bemanning gered deur die torpedojaer USS Shaw, wat daarna die Porter met kanonvuur tot sink gebring het (08°32′S 167°17′O).<ref>Evans, ''Japanese Navy'', p. 520; Frank, ''Guadalcanal'', pp. 388–389; Hammel, ''Carrier Strike'', p. 299.</ref>
[[Lêer:A Japanese Aichi D3A is shot down between USS Enterprise (CV-6) and USS South Dakota (BB-57) on 26 October 1942.jpg|duimnael|’n Japannese duikbomwerper (middel) word tydens die aanval op die Enterprise (regs onder) afgeskiet. Die skip rook weens vroeër bomtreffers, terwyl nog ’n bom die vliegdekskip net-net mis. Die slagskip South Dakota is links van die vliegdekskip.<ref>Fahey, ''The Ships and Aircraft of the United States Fleet'', p. 5.</ref>]]
Terwyl die eerste golf Japannese aanvalsvliegtuie van hul aanval op die Hornet na hul vliegdekskepe begin terugkeer het, het een van hulle die Enterprise-taakmag, wat intussen uit die reënbui te voorskyn gekom het, opgemerk en die vliegdekskip se posisie gerapporteer.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 283.</ref> Die tweede golf Japannese aanvalsvliegtuie, in die veronderstelling dat die Hornet besig was om te sink, het hul aanvalle op die Enterprise-taakmag gerig; dit het om 10:08 begin.
== Verwysings ==
{{verwysings|3}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Tweede Wêreldoorlog]]
imcl4d7x7nawny7slr36m7jesegkf9g
3379443
3379442
2026-11-21T07:30:27Z
Oesjaar
7467
/* Vliegdekskipaksie op 26 Oktober: verdere aksies na die eerste aanvalle */ Beter taalgebruik.
3379443
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Militêre konflik-en
| conflict = Slag van die Santa Cruzeilande
| image = [[Lêer:USS Enterprise-Bat Santa Cruz.jpg|300px]]
| pushpin_map = Stille Oseaan
| pushpin_relief = 1
| coordinates = {{coord|-8|164|format=dms|display=it}}
| caption = {{USS|Enterprise|CV-6|6}} (middel links) en sy skepe wat hom beskerm gedurende die oorlog, 26 Oktober 1942
| part_of = die [[Slag van Guadalcanal]] van die [[Tweede Wêreldoorlog]]
| date = 25–{{start date and age|1942|10|27|df=y}}
| location = Off the [[Santa Cruz Islands]], Pacific Ocean
| result = Beide kante eis 'n oorwinning; sien [[#Nabetragting|Nabetragting]]
| combatant1 = {{vlagland|Verenigde State|1912}}
| combatant2 = {{vlagland|Japannese Keiserryk}}
| commander1 = {{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[William Halsey Jr.|William Halsey]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Thomas C. Kinkaid]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[George D. Murray|George Murray]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Charles P. Mason]]
| commander2 = {{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Nobutake Kondō]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Chūichi Nagumo]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Hiroaki Abe]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Kakuji Kakuta]]
| strength1 = 2 [[Vliegdekskip|vliegdekskep]]e <br> 1 [[slagskip]] <br> 3 swaar kruisers <br> 3 ligte kruisers <br> 14 [[torpedojaer]]s<br> 136 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 63 [[Grumman F4F Wildcat]]s, 47 [[Douglas SBD Dauntless]], en 26 [[Grumman TBF Avenger]]s. The "136" number doesn't include [[Boeing B-17 Flying Fortress]]es based at [[Espiritu Santo]] (who played a small part in the battle) or any seaplanes in the area.</ref>
| strength2 = 3 vliegdekskepe <br> 1 ligte kruiser <br> 4 slagskepe<ref>''Kongō'', ''Haruna'', ''Hiei'', ''Kirishima''. See {{cite web |url=http://www.navweaps.com/index_oob/OOB_WWII_Pacific/OOB_WWII_Santa-Cruz.htm |title=Order of Battle – Battle of the Santa Cruz Islands |access-date=21 September 2009}}</ref> <br> 8 swaar kruisers <br> 2 ligte kruisers <br> 24 torpedojaers <br> 199 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 87 [[A6M Zero]]s, 68 [[Aichi D3A]] dive bombers, 57 [[Nakajima B5N]] torpedo bombers, and one [[Yokosuka D4Y]] command and control aircraft.</ref>
| casualties1 = 266 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 401; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 456. Breakdown of deaths: ''Hornet'' 118, ''Enterprise'' 44, ''Smith'' 57, ''Porter'' 15, ''Pensacola'' 3, ''South Dakota'' 2, ''Morris'' 1, and 22 aircrew. Four U.S. aircrew members were captured by the Japanese. Total U.S. aircraft losses included 32 Wildcats, 31 SBDs, and 18 TBFs.</ref> <br> [[USS Hornet (CV-8)|1 vliegdekskip gekelder]] <br> 1 torpedojaer gekelder <br> 1 vliegdekskip beskadig <br> 1 slagskip beskadig <br> 1 ligte kruiser beskadig <br> 2 torpedojaers beskadig <br> 81 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 22 sterftes, 4 gevang
| casualties2 = 400–500 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 400–401; Peattie, pp. 180, 339; and Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 454. Japanese deaths from damage to ''Zuihō'' aren't known. Known Japanese deaths are: 60 on ''Shōkaku'', 190 on ''Chikuma'', seven on ''Teruzuki'', and 148 aircrew. Total Japanese aircraft losses included 27 [[Mitsubishi A6M Zero]]s, 40 [[dive bomber]]s, 29 [[torpedo bomber]]s, and 1 [[Yokosuka D4Y]]. The aircrew losses included 55 from ''Shōkaku'', 57 from ''Zuikaku'', 9 from ''Zuihō'', and 27 from ''Junyō''.</ref> <br> 1 vliegdekskip swaar beskadig <br> 1 ligte kruiser swaar beskadig <br> 1 swaar kruiser beskadig <br> 1 torpedojaer beskadig <br> 99 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 148 sterftes
| campaignbox = {{Campaignbox Guadalcanal}} <br> {{Campaignbox Solomons}}
}}
Die '''Slag van die Santa Cruz-eilande''' wat tussen 25 en 27 Oktober 1942 plaasgevind het, was die vierde vliegdekskipgeveg van die Stille Oseaan-veldtog tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Dit was ook die vierde groot vlootbotsing tussen die [[Amerikaanse Vloot]] en die [[Japannese Keiserlike Vloot]] tydens die langdurige en strategies belangrike [[Slag van Guadalcanal|Guadalcanal-veldtog]]. Soos in die slae van die [[Slag van die Koraalsee|Koraalsee]], [[Slag van Midway|Midway]] en die Oostelike [[Salomonseilande]], was die skepe van die twee teenstanders selde in mekaar se sig of binne skootafstand van mekaar. In plaas daarvan is byna alle aanvalle deur albei kante uitgevoer deur vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe of landbasisse gelanseer is.
In 'n poging om die Geallieerde magte van Guadalcanal en nabygeleë eilande te verdryf en 'n einde te bring aan die dooiepunt wat sedert September 1942 bestaan het, het die Keiserlike Japannese Leër 'n groot grondoffensief op Guadalcanal vir 20–25 Oktober 1942 beplan. Ter ondersteuning van hierdie offensief, en met die hoop om met Geallieerde vlootmagte slaags te raak, het Japannese vliegdekskepe en ander groot oorlogskepe na 'n posisie naby die suidelike Salomonseilande beweeg. Vanuit hierdie ligging het die Japannese vlootmagte gehoop om enige Geallieerde (hoofsaaklik VSA) vlootmagte, veral vliegdekskipmagte, wat op die grondoffensief gereageer het, aan te val en beslissend te verslaan. Geallieerde vlootmagte het ook gehoop om die Japannese vlootmagte in die geveg te ontmoet, met dieselfde doelwitte om die dooiepunt te verbreek en hul teenstander beslissend te verslaan.
Die Japannese grondoffensief op Guadalcanal was aan die gang met die Slag om Henderson-veld terwyl die vlootoorlogskepe en vliegtuie van die twee teenstanders mekaar op die oggend van 26 Oktober 1942, net noord van die Santa Cruz-eilande, gekonfronteer het. Na 'n uitruil van lugaanvalle deur vliegdekskepe het Geallieerde oppervlakteskepe van die slagveld teruggetrek met die vliegdekskip [[USS Hornet (CV-8)|USS Hornet]] gekelder, en 'n ander vliegdekskip, [[USS Enterprise]], swaar beskadig. Die deelnemende Japannese vliegdekmagte het ook teruggetrek weens skade aan twee vliegdekskepe, swaar vliegtuigverliese en die Japannese leër se mislukking om Henderson-veld te verower.
Santa Cruz was 'n taktiese oorwinning vir die Japannese, beide wat tonnemaat en beheer oor die see rondom Guadalcanal betref. Die verlies van talle onvervangbare, ervare Japannese lugbemannings het egter op die lang termyn 'n strategiese voordeel vir die Geallieerdes geblyk te wees; die Geallieerdes se verliese aan lugbemannings tydens die geveg was relatief laag en is vinnig aangevul. Die Japannese het op 'n groter, beslissende oorwinning gehoop, en dit ook nodig gehad. Die feit dat die vlootgeveg gewen is net nadat die landgeveg verloor is, het beteken dat die geleentheid om hul oorwinning in die geveg uit te buit, reeds verby was.
== Agtergrond ==
Op 8 Augustus 1942 het Geallieerde magte, hoofsaaklik uit die Verenigde State, geland op Guadalcanal, Tulagi en die Florida-eilande in die Salomonseilande, wat destyds deur Japan beset was. Die landings op die eilande was daarop gemik om te verhoed dat die Japannese dit as basisse gebruik om die toevoerroetes tussen die VSA en Australië te bedreig. Verder moes die eilande beveilig word as vertrekpunte vir 'n veldtog wat ten doel gehad het om uiteindelik die groot Japannese basis by Rabaul te neutraliseer, terwyl dit terselfdertyd die Geallieerdes se veldtog in [[Nieu-Guinee]] sou ondersteun. Hierdie landings het die begin gemerk van die veldtog op Guadalcanal, wat ses maande sou duur.<ref>Hogue, ''Pearl Harbor to Guadalcanal'', pp. 235–236.</ref>
Ná die Slag van die Oostelike Solomoneilande op 24–25 Augustus, waarin die vliegdekskip USS Enterprise swaar beskadig en gedwing is om na [[Pearl Harbor]], Hawaii, te vaar, vir 'n maand van omvangryke herstelwerk, het drie Amerikaanse taakmagte met vliegdekskepe in die Suid-Stille Oseaan-gebied agtergebly. Die taakmagte was gesentreer rondom die vlootvliegdekskepe [[USS Wasp (CV-7)|USS Wasp]], [[USS Saratoga (CV-3)|Saratoga]] en Hornet, tesame met hul onderskeie luggroepe en ondersteunende oppervlakoorlogskepe, insluitend slagskepe, [[kruiser]]s en [[torpedojaer]]s, en was hoofsaaklik gestasioneer tussen die Salomonseilande en die eilande van die Nuwe Hebrides ([[Vanuatu]]). In hierdie operasionele gebied was die vliegdekskepe belas met die beveiliging van die kommunikasielyn tussen die vernaamste Geallieerde basisse in [[Nieu-Kaledonië]] en Espiritu Santo; die ondersteuning van Geallieerde grondmagte op Guadalcanal en Tulagi teen enige Japannese teenaanvalle; die dekking van die beweging van voorradeskepe na Guadalcanal; en die aanval op en vernietiging van enige Japannese oorlogskepe, veral vliegdekskepe, wat binne bereik gekom het.<ref>Hammel, ''Carrier Clash'', p. 106.</ref> Die seegebied waarin die Amerikaanse vliegdekskip-taakmagte geopereer het, is deur Amerikaanse magte ''torpedo kruising''<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 335.</ref> genoem, vanweë die hoë konsentrasie Japannese duikbote in die gebied.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 6–7.</ref>
[[Lêer:USS Wasp (CV-7) brennt.jpg|duimnael|USS Wasp brand nadat dit deur 'n torpedo getref is op 15 September]]
Op 31 Augustus is die USS Saratoga deur die Japannese duikboot I-26 met 'n torpedo getref en was dit vir drie maande buite aksie vir herstelwerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 10–12.</ref><ref>After this incident the then U.S. carrier task force commander [[Frank Jack Fletcher]] was relieved of his command and reassigned to shore duty for the remainder of the war. Frank, ''Guadalcanal'', pp. 204–205</ref>
Op 15 September is die USS Wasp getref deur drie torpedo's wat deur die Japannese duikboot I-19 afgevuur is terwyl dit 'n groot versterkings- en hervoorraadkonvooi na Guadalcanal ondersteun het en amper die Japannese vliegdekskepe Shōkaku en Zuikaku aangeval het, wat onttrek het net voordat die twee teenstanders binne bereik van mekaar se vliegtuie gekom het. Met kragonderbrekings weens torpedoskade kon die Wasp se skadebeheerspanne nie die daaropvolgende groot brande beheer nie, en sy is verlaat en self tot sink gebring.<ref>Evans, ''Japanese Navy'', pp. 179–180; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 24–41.
The battleship {{USS|North Carolina|BB-55|2}} and destroyer {{USS|O'Brien|DD-415|2}} were also hit by torpedoes during the same attack. ''O'Brien'' later sank as a result of the torpedo damage, and ''North Carolina'' was under repair at Pearl Harbor until 16 November 1942.</ref>
Alhoewel die VSA nou slegs een operasionele vliegdekskip, die USS Hornet, in die Suid-Stille Oseaan gehad het, het die Geallieerdes steeds lugoorheersing oor die suidelike Salomonseilande behou danksy hul vliegtuie wat by Henderson Field op Guadalcanal gestasioneer was. Snags egter, wanneer vliegtuie nie doeltreffend kon opereer nie, kon die Japannese hul skepe byna na willekeur rondom Guadalcanal laat beweeg. Gevolglik het 'n dooiepunt in die stryd om Guadalcanal ontstaan: die Geallieerdes het bedags voorrade en versterkings na Guadalcanal gebring, terwyl die Japannese snags dieselfde gedoen het met oorlogskepe, wat deur die Geallieerdes die "Tokyo Express" genoem is. Geen van die twee kante kon egter genoeg troepe op die eiland land om 'n beslissende voordeel te behaal nie. Teen middel Oktober het beide kante ongeveer 'n gelyke aantal troepe op die eiland gehad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 19–21, 84–85.</ref> Die dooiepunt is kortstondig onderbreek deur twee vlootaksies waarby groot skepe betrokke was. In die nag van 11–12 Oktober het 'n Amerikaanse vlootmag 'n Japannese vlootmag, wat op pad was om Henderson Field te bombardeer, onderskep en verslaan tydens die Slag van Kaap Esperance. Maar slegs twee nagte later het 'n Japannese mag, wat die slagskepe Haruna en Kongō ingesluit het, Henderson Field suksesvol gebombardeer; hulle het die meeste van die Amerikaanse vliegtuie daar vernietig en ernstige skade aan die vliegveld se fasiliteite aangerig.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 316–319.</ref>
[[Lêer:EnterpriseWildcat.jpg|duimnael|[[Grumman F4F Wildcat]] op die Enterprise terwyl die skip op 24 Oktober lugoperasies uitvoer]]
Die VSA het twee stappe gedoen om die dooiepunt in die stryd om Guadalcanal te probeer verbreek. Eerstens is herstelwerk aan die USS Enterprise bespoedig sodat sy so gou moontlik na die Suid-Stille Oseaan kon terugkeer. Op 10 Oktober het die USS Enterprise haar nuwe luggroep (Luggroep 10) ontvang, en op 16 Oktober het sy uit Pearl Harbor vertrek. Op 23 Oktober<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 154–155.</ref> het sy in die Suid-Stille Oseaan aangekom en op 24 Oktober, 273 seemyl (506 km) noordoos van Espiritu Santo, by die USS Hornet en die res van die Geallieerde vlootmagte in die Suid-Stille Oseaan aangesluit.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 145.</ref>
Tweedens het admiraal [[Chester W. Nimitz|Chester Nimitz]], die Geallieerde opperbevelhebber van die Stille Oseaan-magte, op 18 Oktober vise-admiraal Robert L. Ghormley deur vise-admiraal William Halsey jr. vervang as bevelvoerder van die Suid-Stille Oseaan-gebied; in hierdie posisie het hy bevel gevoer oor die Geallieerde magte wat by die veldtog in die Salomonseilande betrokke was.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 134.</ref>
Nimitz was van mening dat Ghormley te eng van visie en pessimisties geword het om die Geallieerde magte doeltreffend te lei in die stryd om Guadalcanal. Halsey is na bewering regoor die Amerikaanse vloot gerespekteer as 'n "vegter".<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 334.</ref> Met die aanvaarding van die bevel het Halsey onmiddellik begin om planne te maak om die Japannese vlootmagte in 'n geveg in te lok; hy het aan Nimitz geskryf: "Ek moes feitlik onmiddellik begin terugslaan."<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 150.</ref>
Die Japannese Gekombineerde Vloot het ook gepoog om Geallieerde vlootmagte te betrek in wat gehoop is om 'n beslissende geveg te wees. Twee vloot vliegdekskepe, Hiyō en Jun'yō, sowel as die ligte vliegdekskip Zuihō, het vroeg in Oktober by die hoof Japannese vlootbasis by Truk Atoll aangekom en by Shōkaku en Zuikaku aangesluit. Met vyf vliegdekskepe wat volledig toegerus was met luggroepe, plus hul talle slagskepe, kruisers en torpedojaers, was die Japannese Gekombineerde Vloot, onder leiding van Admiraal Isoroku Yamamoto, vol vertroue dat dit die nederlaag by die Slag van Midway kon vergoed.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 146–149.</ref> Afgesien van 'n paar lugaanvalle op Henderson Field in Oktober, het die Japannese vliegdekskepe en hul ondersteunende oorlogskepe in die noordwestelike gebied van die Salomonseilande gebly, buite die stryd om Guadalcanal, terwyl hulle op 'n geleentheid gewag het om nader te beweeg en die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val. Met die Japannese leër se volgende beplande groot grondaanval op Geallieerde magte op Guadalcanal wat vir 20 Oktober vasgestel is, het Yamamoto se oorlogskepe na die suidelike Salomonseilande begin beweeg om die offensief te ondersteun en gereed te wees om enige vyandelike skepe, veral vliegdekskepe, wat sou naderkom om die Geallieerde verdediging op Guadalcanal te ondersteun, aan te val.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', pp. 124–125. According to Hara, the Japanese believed that U.S. Navy forces were likely to be in the Solomon Islands area because they had read a report from the [[United Press]] dated 20 October that stated that the United States Navy was preparing for a major sea and air battle in the South Pacific.</ref>
== Aanvang ==
Op of omstreeks 11 Oktober het 'n groot Japannese mag, bestaande uit vliegdekskepe, slagskepe en hul begeleidingsvaartuie, uit Truk vertrek vir 'n verlengde operasie ter ondersteuning van 'n offensief op Guadalcanal in Oktober. Op dieselfde dag het 'n groot konvooi met versterkings Guadalcanal bereik, maar 'n mag van swaar kruisers wat ondersteuning moes bied, is verhoed om Henderson Field te bombardeer en het omgedraai in wat bekend geword het as die Slag van Kaap Esperance. Daarna het drie bombardemente gevolg wat tussen 13 Oktober en 16 Oktober deur slagskepe en swaar kruisers uitgevoer is (die swaarste vlootaanval op die vliegveld tydens die veldtog); die eerste en derde hiervan is uitgevoer deur vaartuie wat van vise-admiraal Nobutake Kondō se voorhoedemag afgesonder is. Vanaf middernag op 14 Oktober het nog 'n konvooi, bestaande uit vier vragskepe, die grootste deel van sy vrag afgelaai, insluitend tenks en swaar artillerie.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/Azumasan_t.htm|title=Japanese Transports|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Op 15 Oktober is die torpedojaer Meredith, terwyl dit die sleepboot Vireo, wat 'n voorraadbarg gesleep het, begelei het, deur vliegtuie van die Zuikaku en Shokaku opgemerk en gekelder. Op 17 Oktober het die Hiyō en Jun'yō 'n aanvalsmag gestuur om vervoerskepe naby Lunga Point aan te val, maar hulle het geen skade aangerig nie.<ref name="auto">{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/hiyo.htm|title=Imperial lattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die groot aantal oorlogskepe sou in die waters rondom Guadalcanal bly totdat die gevegte in die Slag van die Santa Cruz-eilande beëindig was, en het aan die einde van Oktober na Truk teruggekeer.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/shokaku.htm|title=Imperial Flattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die vliegdekskip Hiyō, wat onlangs in diens gestel is, was oorspronklik deel van die vloot, maar ’n brand in sy masjienkamer op 21 Oktober het hom genoodsaak om na Truk terug te keer vir herstelwerk.<ref name="auto"/> Op 25 Oktober het 6 bomwerpers en 12 vegvliegtuie van die Jun'yo Henderson-vliegveld aangeval, maar min skade aangerig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
Van 20 tot 25 Oktober het Japannese grondmagte op Guadalcanal probeer om Henderson Field in te neem tydens die Slag om Henderson Field, deur middel van 'n groot aanval op die Amerikaanse verdedigers. Die aanval is afgeslaan, met swaar verliese aan die Japannese kant.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 95–97.</ref> Foutiewelik oortuig dat die Japannese leërmagte Henderson Field ingeneem het, het die Japannese op die oggend van 25 Oktober oorlogskepe vanaf die Shortland-eilande na Guadalcanal gestuur om hul grondmagte op die eiland te ondersteun. Amerikaanse vliegtuie van Henderson Field het die konvooi deur die loop van die dag aangeval; hulle het die ligte kruiser Yura tot sink gebring (met hulp van [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17-vliegtuie]] vanaf Espiritu Santo) en die torpedojaer Akizuki beskadig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
[[Lêer:SantaCruzChart2.jpg|duimnael|Kaart van die Slag van die Santa Cruz-eilande, 26 Oktober 1942. Rooi lyne verteenwoordig Japannese oorlogskipmagte en swart lyne verteenwoordig Amerikaanse vliegdekskipmagte. Genommerde geel kolle verteenwoordig belangrike aksies in die geveg.]]
Ten spyte van die mislukking van die Japannese grondoffensief en die verlies van die Yura, het die res van die Gesamentlike Vloot op 25 Oktober voortgegaan om naby die suidelike Salomonseilande te maneuvreer, in die hoop om die Geallieerde vlootmagte in 'n geveg te betrek. Die Japannese vlootmagte het nou uit vier vliegdekskepe bestaan (twee groot, een medium en een ligte een), die Hiyō het vertrek weens 'n toevallige brand in sy enjinkamer, met 'n gesamentlike vliegtuigsterkte wat ongeveer gelykstaande was aan dié van drie vliegdekskepe van die Shokaku-klas.
Die Japannese vlootmagte was in drie groepe verdeel: die voorhoedemag, bestaande uit die Jun'yō, vier swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van Kondō aan boord van die swaar kruiser Atago, met 'n ondersteuningsgroep bestaande uit twee slagskepe en twee torpedojaers onder bevel van skout-admiraal Takeo Kurita; die hoofmag bestaande uit die Shōkaku, Zuikaku en Zuihō, plus een swaar kruiser en agt torpedojaers, onder bevel van vise-admiraal Chūichi Nagumo aan boord van die Shōkaku en die agterhoedemag bestaande uit twee slagskepe, drie swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van skout-admiraal Hiroaki Abe aan boord van die slagskip Hiei. Benewens sy bevel oor die voorhoedemag, het Kondō ook opgetree as die bevelvoerder van al drie magte.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 374–375.</ref>
Aan die Amerikaanse kant het die taakgroepe van die Hornet en Enterprise (onder bevel van skout-admiraal Thomas Kinkaid) op 25 Oktober na die noorde van die Santa Cruz-eilande beweeg, op soek na die Japannese vlootmagte. Die Amerikaanse oorlogskepe was ontplooi as twee vliegdekskipgroepe, wat ongeveer 10 seemyl (19 km) van mekaar geskei was. 'n Amerikaanse [[Consolidated PBY Catalina|PBY Catalina-verkenningswatervliegtuig]], gestasioneer op die Santa Cruz-eilande, het om 11:03 die vliegdekskepe van die Japannese hoofmag opgespoor. Die Japannese vliegdekskepe was egter ongeveer 355 seemyl (657 km) van die Amerikaanse mag af, net buite die reikafstand van vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe opereer. Kinkaid, wat gehoop het om die afstand te verklein ten einde daardie dag aan te val, het op volspoed na die Japannese vliegdekskepe gestoom en om 14:25 'n aanvalsmag van 23 vliegtuie gelanseer. Die Japannese, wat geweet het dat hulle deur Amerikaanse vliegtuie opgemerk is, maar nie geweet het waar die Amerikaanse vliegdekskepe was nie, het na die noorde gedraai om buite bereik van die Amerikaanse vliegdekskipvliegtuie te bly.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 127.</ref> Die Amerikaanse aanvalsmag het na hulle ondeskeie vliegdekskepe teruggekeer sonder om die Japannese oorlogskepe te vind.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 163–174.</ref>
== Die Slag ==
=== Vliegdekskipaksie op 26 Oktober: eerste aanvalle ===
Om 02:50 op 26 Oktober het die Japannese vlootmagte omgedraai en die vlootmagte van die twee teenstanders het die afstand tussen hulle verklein totdat hulle teen 05:00 slegs 200 seemyl (370 km) van mekaar af was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 186.</ref> Albei kante het verkenningsvliegtuie uitgestuur en hul oorblywende vliegtuie gereed gemaak om aan te val sodra die ander kant se skepe opgespoor is. Hoewel 'n Catalina, toegerus met [[radar]], die Japannese vliegdekskepe om 03:10 opgemerk het, het die verslag Kinkaid eers om 05:12 bereik. Dus, omdat hy geglo het dat die Japannese skepe waarskynlik gedurende die tussenliggende twee uur van posisie verander het, het hy besluit om nie 'n aanvalsmag te stuur nie totdat hy meer juiste inligting oor die posisie van die Japannese skepe ontvang het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 381.</ref>
[[Lêer:Aircraft prepare to launch from Japanese carrier Shōkaku during Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (80-G-176150).jpg|duimnael|Japannese vegvliegtuie en duikbomwerpers op die Shōkaku maak gereed om op te styg vir 'n aanval op Amerikaanse vliegdekskipmagte.]]
Om 06:45 het 'n Amerikaanse verkenningsvliegtuig die vliegdekskepe van Nagumo se hoofmag opgemerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 187.</ref> Om 06:58 het 'n Japannese verkenningsvliegtuig die ligging van Hornet se taakmag gerapporteer.<ref name="Frank">Frank, ''Guadalcanal'', p. 382.</ref> Albei kante het gehaas om eerste die ander aan te val. Die Japannese het eerste daarin geslaag om hul aanvalsmag te laat vertrek; teen 07:40 was 64 vliegtuie, bestaande uit 21 Aichi D3A2 Val-duikbomwerpers, 20 Nakajima B5N2 Kate-torpedobomwerpers, 21 Mitsubishi A6M3 Zero-vegvliegtuie en 2 Nakajima B5N2-verkenningsvliegtuie, op pad na die Hornet.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 191–192.</ref> Hierdie eerste aanval is gelei deur luitenant-kommandeur Shigeharu Murata, terwyl die dekking deur vegvliegtuie gelei is deur die luitenante Ayao Shirane en Saneyasu Hidaka. Ook om 07:40 het twee Amerikaanse SBD-3 Dauntless-verkenningsvliegtuie, wat gereageer het op die vroeëre waarneming van die Japannese vliegdekskepe, opgedaag en 'n duikaanval op die Zuihō uitgevoer. Terwyl die Japannese gevegslugpatrollie besig was om ander Amerikaanse verkenningsvliegtuie weg te hou, kon die twee Amerikaanse vliegtuie die Zuihō met albei hul 500-pond-bomme tref; dit het swaar skade aangerig en verseker dat vliegtuie nie meer op die vliegdekskip se dek kon land nie.<ref name="Frank"/>
Intussen het Kondo vir Abe se agterhoedemag beveel om vinniger te gaan in 'n poging om die Amerikaanse oorlogskepe te onderskep en aan te val. Kondo het ook sy eie voorhoedemag teen volle spoed vorentoe laat beweeg, sodat die Jun'yō se vliegtuie aan die aanvalle op die Amerikaanse skepe kon deelneem. Om 08:10 het die Shōkaku 'n tweede golf aanvalsvliegtuie gelanseer, bestaande uit 19 duikbomwerpers en vyf Zero-vegvliegtuie, en om 08:40 het die Zuikaku 16 torpedobomwerpers en vier Zero-vegvliegtuie gelanseer. Die tweede aanvalsgroep is gelei deur luitenant-kommandeur Mamoru Seki, terwyl die vegvliegtuigdekking deur luitenant Hideki Shingo gelei is. Teen 09:10 was daar dus meer as 100 Japannese vliegtuie op pad om die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 383.</ref>
Die Amerikaanse aanvalsvliegtuie was ongeveer 20 minute agter die Japannese. Omdat hulle van mening was dat 'n vinnige aanval belangriker is as 'n massiewe aanval, en omdat hulle nie genoeg brandstof gehad het om tyd te spandeer aan formasievorming voor die aanval nie, het die Amerikaanse vliegtuie in klein groepe na die Japannese skepe beweeg, in plaas daarvan om in een groot aanvalsmag saam te smelt. Die eerste groep, bestaande uit 15 [[Douglas SBD Dauntless]]-duikbomwerpers, 6 [[Grumman TBF Avenger]]-torpedobomwerpers en agt [[Grumman F4F Wildcat]]-vegvliegtuie, onder bevel van luitenant-kommandeur William J. "Gus" Widhelm van die Hornet, was teen ongeveer 08:00 in die lug. 'n Tweede groep, bestaande uit drie SBD's, nege TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en agt Wildcats van die Enterprise, onder bevel van luitenant-kommandeur John A. Collett, het teen 08:10 vertrek. 'n Derde groep, bestaande uit nege SBD's, tien TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en sewe F4F's van die Hornet, was teen 08:20 op pad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 198–199.</ref>
Om 08:40 het die opponerende lugaanvalformasies binne sig van mekaar verbybeweeg. Luitenant Hidaka se nege Zuihō-Zeros het die Enterprise-groep verras en aangeval deur vanuit die rigting van die [[son]] op die klimmende vliegtuie toe te sak. In die daaropvolgende geveg is vier Zeros, drie Wildcats en twee TBF's, insluitend dié van Collett, afgeskiet, terwyl nog twee TBF's en 'n Wildcat weens ernstige skade gedwing is om na die Enterprise terug te keer.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 384–385. Only the Wildcat was safely recovered.</ref> Die oorblywende ''Zuihō''-Zeros, wie se ammunisie uitgeput was, het aan die geveg onttrek.
[[Lêer:Shokaku Santa Cruz fire.jpg|duimnael|Die bemanning van Shōkaku bestry vure op die vliegdek na die Amerikaanse aanval]]
Om 08:50 het die voorste Amerikaanse aanvalsformasie van die Hornet vier skepe van Abe se voorhoedemag opgemerk. Die Amerikaanse vliegtuie het voortgegaan, die Japannese vliegdekskepe gewaar en voorbereidings getref om aan te val. Drie Zero-vliegtuie van die Zuihō het die formasie se Wildcats aangeval en hulle sodoende weggelok van die bomwerpers wat hulle moes beskerm. Gevolglik het die duikbomwerpers in die eerste groep hul aanvalle sonder die beskerming van vegvliegtuie geloods. Twaalf Zero-vliegtuie van die Japannese vliegdekskip het die SBD-formasie aangeval, twee neergeskiet (insluitend dié van Widhelm, het hy dit oorleef) en nog twee gedwing om hul aanval te staak. Die oorblywende 11 SBD's het om 09:27 met hul duikaanvalle op die Shōkaku begin; hulle het die skip met drie tot ses bomme getref, die vliegdek vernietig en ernstige skade aan die skip se binnekant aangerig. Die laaste SBD van die 11 het Shōkaku uit sig verloor en in plaas daarvan sy bom naby die Japannese torpedojaer Teruzuki laat val, wat geringe skade veroorsaak het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 213–223.</ref> Die ses TBF's in die eerste aanvalsmag, wat van hul aanvalsgroep geskei geraak het, het nie die Japannese vliegdekskepe gevind nie en het uiteindelik na die Hornet teruggedraai. Op die pad terug het hulle die Japannese swaar kruiser Tone aangeval, maar al hul torpedo's het die kruiser gemis.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 387–388.</ref>
[[Lêer:Japanese cruiser Chikuma under air attack during the Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (NH 82404).jpg|duimnael|Chikuma word aangeval op 26 Oktober. Rook styg op uit die middel van die skip, waar 'n 450 kg-bom die brug vol getref het.]]
Die TBF's van die tweede Amerikaanse aanvalsformasie vanaf die Enterprise kon nie die Japannese vliegdekskepe opspoor nie en het in plaas daarvan die Japannese swaar kruiser Suzuya, deel van Abe se voorhoede, aangeval, maar geen skade aangerig nie. Omstreeks dieselfde tyd het nege SBD's van die derde Amerikaanse aanvalsformasie, afkomstig van die Hornet, Abe se skepe opgespoor en die Japannese swaar kruiser Chikuma aangeval; hulle het die skip met twee 450 kg-bomme getref en groot skade aangerig. Die drie SBD's van die Enterprise het toe ook opgedaag en ook die Chikuma aangeval; hulle het verdere skade aangerig met een bomtreffer en twee bomme wat net-net gemis het. Uiteindelik het die nege TBF's van die derde aanvalsgroep opgedaag en die rokende Chikuma aangeval, waarby hulle nog een voltreffer behaal het. Chikuma, begelei deur twee torpedojaers, het uit die geveg onttrek en koers gekies na Truk vir herstelwerk.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 132; and Parshall, ''The Imperial Japanese Navy Page''. ''Chikuma'' was under repair at Truk and later [[Kure]], Japan, until January 1943.</ref>
Die Amerikaanse vliegdekskipmagte het om 08:30 berig ontvang van hul aanvalsvliegtuie wat op pad was na die Japannese skepe, dat Japannese aanvalsvliegtuie in hul rigting op pad was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 235.</ref> Om 08:52 het die bevelvoerder van die Japannese aanvalsmag die Hornet-taakmag opgemerk, die Enterprise-taakmag was deur 'n reënbui verberg, en sy vliegtuie vir 'n aanval ontplooi. Om 08:55 het die Amerikaanse vliegdekskepe die naderende Japannese vliegtuie op radar bespeur, ongeveer 35 seemyl (65 km) daarvandaan, en begin om die 37 Wildcat-vliegtuie van hul gevegslugpatrollie na die inkomende Japannese vliegtuie te lei. Ongelukkig het kommunikasieprobleme, foute deur die Amerikaanse vegvliegtuigbeheerbeamptes en primitiewe beheerprosedures egter verhoed dat enige van die Wildcats, op 'n paar na, met die Japannese vliegtuie slaags raak voordat laasgenoemdes hul aanvalle op die Hornet begin het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 235–239.</ref> Alhoewel die Amerikaanse gevegs-lugpatrollie, insluitend die vegvlieënier Swede Vejtasa, daarin geslaag het om verskeie duikbomwerpers af te skiet of te beskadig (die formasieleier, luitenant Sadamu Takahashi, moes weens die skade uit die duikvlug onttrek<ref>Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 388.</ref>), het die meeste van die Japannese vliegtuie hul aanvalle begin sonder dat hulle noemenswaardig deur Amerikaanse vegvliegtuie gehinder is.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 385.</ref>
{{Multibeeld
| wydte = 250
| direction = vertical
| voetskrif =
| beeld1 = Japanese aircraft attack USS Hornet (CV-8) during the Battle of the Santa Cruz Islands on 26 October 1942 (80-G-33947).jpg
| alt1 =
| onderskrif1 = ’n Beskadigde Japannese duikbomwerper (links bo) duik om 09:14 in die rigting van die ''Hornet'' ...
| beeld2 = Japanese Aichi D3A crashes into USS Hornet (CV-8) during the Battle of the Santa Cruz Islands on 26 October 1942.jpg
| alt2 =
| onderskrif2 = ... en sekondes later tref dit die draer.
}}
Om 09:09 het die lugafweergeskut van die Hornet en haar begeleidende oorlogskepe begin vuur, terwyl die 20 ongeskonde Japannese torpedovliegtuie en die oorblywende 16 duikbomwerpers hul aanvalle op die vliegdekskip begin het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 249–251. ''Hornet''{{'}}s screening ships included heavy cruisers {{USS|Northampton|CA-26|2}} and {{USS|Pensacola|CA-24|2}}, light cruisers {{USS|San Diego|CL-53|2}} and {{USS|Juneau|CL-52|2}}, and six destroyers.</ref> Om 09:12 het 'n duikbomwerper se 250 kg semi-pantserdoorborende skeepsbom presies die middel van die Hornet se vliegdek, teenoor die eilandstruktuur, getref; dit het deur drie dekke gedring voordat dit ontplof en 60 man gedood het. Oomblikke later het 'n 242 kg-hoëplofkragbom die vliegdek getref. Dit het met impak ontplof en 'n gat van 3,4 m veroorsaak en 30 mans gedood. Sowat 'n minuut later het 'n derde bom die Hornet getref, naby die plek waar die eerste bom die dek binnegedring het. Dit het deur drie dekke gedring voordat dit ontplof het en ernstige skade aangerig het, maar geen lewensverlies veroorsaak het nie.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 253–356.</ref> Om 09:14 is 'n duikbomwerper deur die Hornet se lugafweergeskut getref en het aan die brand geraak, die vlieënier, adjudant-offisier Shigeyuki Sato, het opsetlik teen die Hornet se skoorsteen vasgevlieg, wat sewe mans gedood en brandende vliegtuigbrandstof oor die seindek versprei het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 386; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 262–267.</ref>
Terwyl die duikbomwerpers aangeval het, het die 20 torpedobomwerpers ook uit twee verskillende rigtings op die Hornet afgepyl. Ten spyte van swaar verliese weens lugafweerverdediging, waaronder Murata, het die torpedovliegtuie tussen 09:13 en 09:17 met twee torpedo's die kant van die Hornet getref, wat haar enjins buite werking gestel het. Net toe die Hornet tot stilstand kom, het 'n beskadigde Japannese duikbomwerper nader gekom en doelbewus teen die kant van die vliegdekskip vasgevlieg; dit het 'n brand laat ontstaan naby die skip se hoofvoorraad vliegtuigbrandstof. Om 09:20 het die oorblywende Japannese vliegtuie onttrek en teruggekeer en die Hornet roerloos in die water en aan die brand, agtergelaat.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 386; Hammel, ''Carrier Strike'', p. 284.</ref> Vyf-en-twintig Japannese en ses Amerikaanse vliegtuie is in hierdie aanval vernietig, insluitend 12 duikbomwerpers, tien torpedovliegtuie en ten minste een Zero.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 271–280.</ref>
Met die hulp van brandslange vanaf drie begeleidende torpedojaers was die brande op die Hornet teen 10:00 onder beheer. Gewonde personeel is van die vliegdekskip ontruim, en die swaar kruiser USS Northampton, onder bevel van kaptein Willard A. Kitts, het probeer om die Hornet weg van die gevegsgebied te sleep. Die voorbereidings om die sleeptou vas te maak, het egter tyd in beslag geneem, terwyl verdere aanvalsgroepe Japannese vliegtuie reeds op pad was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 271–280.</ref>
=== Vliegdekskipaksie op 26 Oktober: verdere aksies na die eerste aanvalle ===
Vanaf 09:30 het die Enterprise baie van die beskadigde en brandstofarme gevegslugpatrollie vegvliegtuie, sowel as verkenningsvliegtuie wat van albei vliegdekskepe teruggekeer het, laat land. Aangesien die vliegdek egter vol was en 'n tweede golf Japannese vliegtuie om 09:30 op radar bespeur is, het die Enterprise om 10:00 die landingsoperasies gestaak. Vliegtuie sonder brandstof het daarna in die oseaan neergestort, waarna die torpedojaers wat die vliegdekskip vergesel het, die bemanningslede gered het. Een van die vliegtuie wat in die water beland het, ’n beskadigde TBF van die Enterprise se aanvalsmag wat vroeër deur Zero-vliegtuie van die Zuihō aangeval is, het naby die torpedojaer USS Porter in die water neergestort. Terwyl die Porter die TBF se bemanning gered het, is die skip deur ’n torpedo getref, moontlik afkomstig van die vliegtuig wat in die water beland het, wat ernstige skade aangerig en die lewens van 15 bemanningslede geëis het.<ref>{{cite book|last=Hammel|first=Eric|title=Guadalcanal: The Carrier Battles|url=https://archive.org/details/guadalcanalcarri00hamm|url-access=registration|year=1987|publisher=Crown Publishers, Inc.|location=New York|pages=[https://archive.org/details/guadalcanalcarri00hamm/page/411 411–413]|isbn=9780517566084}}</ref> Nadat die bevelvoerder van die taakmag beveel het dat die torpedojaer tot sink gebring moet word, is die bemanning gered deur die torpedojaer USS Shaw, wat daarna die Porter met kanonvuur tot sink gebring het (08°32′S 167°17′O).<ref>Evans, ''Japanese Navy'', p. 520; Frank, ''Guadalcanal'', pp. 388–389; Hammel, ''Carrier Strike'', p. 299.</ref>
[[Lêer:A Japanese Aichi D3A is shot down between USS Enterprise (CV-6) and USS South Dakota (BB-57) on 26 October 1942.jpg|duimnael|’n Japannese duikbomwerper (middel) word tydens die aanval op die Enterprise (regs onder) afgeskiet. Die rook uit die skip is weens vroeër bomtreffers, terwyl nog ’n bom die vliegdekskip net-net mis. Die slagskip South Dakota is links van die vliegdekskip.<ref>Fahey, ''The Ships and Aircraft of the United States Fleet'', p. 5.</ref>]]
Terwyl die eerste golf Japannese aanvalsvliegtuie van hul aanval op die Hornet na hul vliegdekskepe begin terugkeer het, het een van hulle die Enterprise-taakmag, wat intussen uit die reënbui te voorskyn gekom het, opgemerk en die vliegdekskip se posisie gerapporteer.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 283.</ref> Die tweede golf Japannese aanvalsvliegtuie, in die veronderstelling dat die Hornet besig was om te sink, het hul aanvalle op die Enterprise-taakmag gerig; dit het om 10:08 begin.
== Verwysings ==
{{verwysings|3}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Tweede Wêreldoorlog]]
4yz0an6p0vvkl6ihzs9kodq1hbwm0v3
3379462
3379443
2026-11-21T07:47:36Z
Oesjaar
7467
/* Vliegdekskipaksie op 26 Oktober: verdere aksies na die eerste aanvalle */ Sjoe, die bloed vloei!
3379462
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Militêre konflik-en
| conflict = Slag van die Santa Cruzeilande
| image = [[Lêer:USS Enterprise-Bat Santa Cruz.jpg|300px]]
| pushpin_map = Stille Oseaan
| pushpin_relief = 1
| coordinates = {{coord|-8|164|format=dms|display=it}}
| caption = {{USS|Enterprise|CV-6|6}} (middel links) en sy skepe wat hom beskerm gedurende die oorlog, 26 Oktober 1942
| part_of = die [[Slag van Guadalcanal]] van die [[Tweede Wêreldoorlog]]
| date = 25–{{start date and age|1942|10|27|df=y}}
| location = Off the [[Santa Cruz Islands]], Pacific Ocean
| result = Beide kante eis 'n oorwinning; sien [[#Nabetragting|Nabetragting]]
| combatant1 = {{vlagland|Verenigde State|1912}}
| combatant2 = {{vlagland|Japannese Keiserryk}}
| commander1 = {{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[William Halsey Jr.|William Halsey]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Thomas C. Kinkaid]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[George D. Murray|George Murray]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Charles P. Mason]]
| commander2 = {{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Nobutake Kondō]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Chūichi Nagumo]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Hiroaki Abe]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Kakuji Kakuta]]
| strength1 = 2 [[Vliegdekskip|vliegdekskep]]e <br> 1 [[slagskip]] <br> 3 swaar kruisers <br> 3 ligte kruisers <br> 14 [[torpedojaer]]s<br> 136 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 63 [[Grumman F4F Wildcat]]s, 47 [[Douglas SBD Dauntless]], en 26 [[Grumman TBF Avenger]]s. The "136" number doesn't include [[Boeing B-17 Flying Fortress]]es based at [[Espiritu Santo]] (who played a small part in the battle) or any seaplanes in the area.</ref>
| strength2 = 3 vliegdekskepe <br> 1 ligte kruiser <br> 4 slagskepe<ref>''Kongō'', ''Haruna'', ''Hiei'', ''Kirishima''. See {{cite web |url=http://www.navweaps.com/index_oob/OOB_WWII_Pacific/OOB_WWII_Santa-Cruz.htm |title=Order of Battle – Battle of the Santa Cruz Islands |access-date=21 September 2009}}</ref> <br> 8 swaar kruisers <br> 2 ligte kruisers <br> 24 torpedojaers <br> 199 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 87 [[A6M Zero]]s, 68 [[Aichi D3A]] dive bombers, 57 [[Nakajima B5N]] torpedo bombers, and one [[Yokosuka D4Y]] command and control aircraft.</ref>
| casualties1 = 266 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 401; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 456. Breakdown of deaths: ''Hornet'' 118, ''Enterprise'' 44, ''Smith'' 57, ''Porter'' 15, ''Pensacola'' 3, ''South Dakota'' 2, ''Morris'' 1, and 22 aircrew. Four U.S. aircrew members were captured by the Japanese. Total U.S. aircraft losses included 32 Wildcats, 31 SBDs, and 18 TBFs.</ref> <br> [[USS Hornet (CV-8)|1 vliegdekskip gekelder]] <br> 1 torpedojaer gekelder <br> 1 vliegdekskip beskadig <br> 1 slagskip beskadig <br> 1 ligte kruiser beskadig <br> 2 torpedojaers beskadig <br> 81 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 22 sterftes, 4 gevang
| casualties2 = 400–500 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 400–401; Peattie, pp. 180, 339; and Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 454. Japanese deaths from damage to ''Zuihō'' aren't known. Known Japanese deaths are: 60 on ''Shōkaku'', 190 on ''Chikuma'', seven on ''Teruzuki'', and 148 aircrew. Total Japanese aircraft losses included 27 [[Mitsubishi A6M Zero]]s, 40 [[dive bomber]]s, 29 [[torpedo bomber]]s, and 1 [[Yokosuka D4Y]]. The aircrew losses included 55 from ''Shōkaku'', 57 from ''Zuikaku'', 9 from ''Zuihō'', and 27 from ''Junyō''.</ref> <br> 1 vliegdekskip swaar beskadig <br> 1 ligte kruiser swaar beskadig <br> 1 swaar kruiser beskadig <br> 1 torpedojaer beskadig <br> 99 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 148 sterftes
| campaignbox = {{Campaignbox Guadalcanal}} <br> {{Campaignbox Solomons}}
}}
Die '''Slag van die Santa Cruz-eilande''' wat tussen 25 en 27 Oktober 1942 plaasgevind het, was die vierde vliegdekskipgeveg van die Stille Oseaan-veldtog tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Dit was ook die vierde groot vlootbotsing tussen die [[Amerikaanse Vloot]] en die [[Japannese Keiserlike Vloot]] tydens die langdurige en strategies belangrike [[Slag van Guadalcanal|Guadalcanal-veldtog]]. Soos in die slae van die [[Slag van die Koraalsee|Koraalsee]], [[Slag van Midway|Midway]] en die Oostelike [[Salomonseilande]], was die skepe van die twee teenstanders selde in mekaar se sig of binne skootafstand van mekaar. In plaas daarvan is byna alle aanvalle deur albei kante uitgevoer deur vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe of landbasisse gelanseer is.
In 'n poging om die Geallieerde magte van Guadalcanal en nabygeleë eilande te verdryf en 'n einde te bring aan die dooiepunt wat sedert September 1942 bestaan het, het die Keiserlike Japannese Leër 'n groot grondoffensief op Guadalcanal vir 20–25 Oktober 1942 beplan. Ter ondersteuning van hierdie offensief, en met die hoop om met Geallieerde vlootmagte slaags te raak, het Japannese vliegdekskepe en ander groot oorlogskepe na 'n posisie naby die suidelike Salomonseilande beweeg. Vanuit hierdie ligging het die Japannese vlootmagte gehoop om enige Geallieerde (hoofsaaklik VSA) vlootmagte, veral vliegdekskipmagte, wat op die grondoffensief gereageer het, aan te val en beslissend te verslaan. Geallieerde vlootmagte het ook gehoop om die Japannese vlootmagte in die geveg te ontmoet, met dieselfde doelwitte om die dooiepunt te verbreek en hul teenstander beslissend te verslaan.
Die Japannese grondoffensief op Guadalcanal was aan die gang met die Slag om Henderson-veld terwyl die vlootoorlogskepe en vliegtuie van die twee teenstanders mekaar op die oggend van 26 Oktober 1942, net noord van die Santa Cruz-eilande, gekonfronteer het. Na 'n uitruil van lugaanvalle deur vliegdekskepe het Geallieerde oppervlakteskepe van die slagveld teruggetrek met die vliegdekskip [[USS Hornet (CV-8)|USS Hornet]] gekelder, en 'n ander vliegdekskip, [[USS Enterprise]], swaar beskadig. Die deelnemende Japannese vliegdekmagte het ook teruggetrek weens skade aan twee vliegdekskepe, swaar vliegtuigverliese en die Japannese leër se mislukking om Henderson-veld te verower.
Santa Cruz was 'n taktiese oorwinning vir die Japannese, beide wat tonnemaat en beheer oor die see rondom Guadalcanal betref. Die verlies van talle onvervangbare, ervare Japannese lugbemannings het egter op die lang termyn 'n strategiese voordeel vir die Geallieerdes geblyk te wees; die Geallieerdes se verliese aan lugbemannings tydens die geveg was relatief laag en is vinnig aangevul. Die Japannese het op 'n groter, beslissende oorwinning gehoop, en dit ook nodig gehad. Die feit dat die vlootgeveg gewen is net nadat die landgeveg verloor is, het beteken dat die geleentheid om hul oorwinning in die geveg uit te buit, reeds verby was.
== Agtergrond ==
Op 8 Augustus 1942 het Geallieerde magte, hoofsaaklik uit die Verenigde State, geland op Guadalcanal, Tulagi en die Florida-eilande in die Salomonseilande, wat destyds deur Japan beset was. Die landings op die eilande was daarop gemik om te verhoed dat die Japannese dit as basisse gebruik om die toevoerroetes tussen die VSA en Australië te bedreig. Verder moes die eilande beveilig word as vertrekpunte vir 'n veldtog wat ten doel gehad het om uiteindelik die groot Japannese basis by Rabaul te neutraliseer, terwyl dit terselfdertyd die Geallieerdes se veldtog in [[Nieu-Guinee]] sou ondersteun. Hierdie landings het die begin gemerk van die veldtog op Guadalcanal, wat ses maande sou duur.<ref>Hogue, ''Pearl Harbor to Guadalcanal'', pp. 235–236.</ref>
Ná die Slag van die Oostelike Solomoneilande op 24–25 Augustus, waarin die vliegdekskip USS Enterprise swaar beskadig en gedwing is om na [[Pearl Harbor]], Hawaii, te vaar, vir 'n maand van omvangryke herstelwerk, het drie Amerikaanse taakmagte met vliegdekskepe in die Suid-Stille Oseaan-gebied agtergebly. Die taakmagte was gesentreer rondom die vlootvliegdekskepe [[USS Wasp (CV-7)|USS Wasp]], [[USS Saratoga (CV-3)|Saratoga]] en Hornet, tesame met hul onderskeie luggroepe en ondersteunende oppervlakoorlogskepe, insluitend slagskepe, [[kruiser]]s en [[torpedojaer]]s, en was hoofsaaklik gestasioneer tussen die Salomonseilande en die eilande van die Nuwe Hebrides ([[Vanuatu]]). In hierdie operasionele gebied was die vliegdekskepe belas met die beveiliging van die kommunikasielyn tussen die vernaamste Geallieerde basisse in [[Nieu-Kaledonië]] en Espiritu Santo; die ondersteuning van Geallieerde grondmagte op Guadalcanal en Tulagi teen enige Japannese teenaanvalle; die dekking van die beweging van voorradeskepe na Guadalcanal; en die aanval op en vernietiging van enige Japannese oorlogskepe, veral vliegdekskepe, wat binne bereik gekom het.<ref>Hammel, ''Carrier Clash'', p. 106.</ref> Die seegebied waarin die Amerikaanse vliegdekskip-taakmagte geopereer het, is deur Amerikaanse magte ''torpedo kruising''<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 335.</ref> genoem, vanweë die hoë konsentrasie Japannese duikbote in die gebied.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 6–7.</ref>
[[Lêer:USS Wasp (CV-7) brennt.jpg|duimnael|USS Wasp brand nadat dit deur 'n torpedo getref is op 15 September]]
Op 31 Augustus is die USS Saratoga deur die Japannese duikboot I-26 met 'n torpedo getref en was dit vir drie maande buite aksie vir herstelwerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 10–12.</ref><ref>After this incident the then U.S. carrier task force commander [[Frank Jack Fletcher]] was relieved of his command and reassigned to shore duty for the remainder of the war. Frank, ''Guadalcanal'', pp. 204–205</ref>
Op 15 September is die USS Wasp getref deur drie torpedo's wat deur die Japannese duikboot I-19 afgevuur is terwyl dit 'n groot versterkings- en hervoorraadkonvooi na Guadalcanal ondersteun het en amper die Japannese vliegdekskepe Shōkaku en Zuikaku aangeval het, wat onttrek het net voordat die twee teenstanders binne bereik van mekaar se vliegtuie gekom het. Met kragonderbrekings weens torpedoskade kon die Wasp se skadebeheerspanne nie die daaropvolgende groot brande beheer nie, en sy is verlaat en self tot sink gebring.<ref>Evans, ''Japanese Navy'', pp. 179–180; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 24–41.
The battleship {{USS|North Carolina|BB-55|2}} and destroyer {{USS|O'Brien|DD-415|2}} were also hit by torpedoes during the same attack. ''O'Brien'' later sank as a result of the torpedo damage, and ''North Carolina'' was under repair at Pearl Harbor until 16 November 1942.</ref>
Alhoewel die VSA nou slegs een operasionele vliegdekskip, die USS Hornet, in die Suid-Stille Oseaan gehad het, het die Geallieerdes steeds lugoorheersing oor die suidelike Salomonseilande behou danksy hul vliegtuie wat by Henderson Field op Guadalcanal gestasioneer was. Snags egter, wanneer vliegtuie nie doeltreffend kon opereer nie, kon die Japannese hul skepe byna na willekeur rondom Guadalcanal laat beweeg. Gevolglik het 'n dooiepunt in die stryd om Guadalcanal ontstaan: die Geallieerdes het bedags voorrade en versterkings na Guadalcanal gebring, terwyl die Japannese snags dieselfde gedoen het met oorlogskepe, wat deur die Geallieerdes die "Tokyo Express" genoem is. Geen van die twee kante kon egter genoeg troepe op die eiland land om 'n beslissende voordeel te behaal nie. Teen middel Oktober het beide kante ongeveer 'n gelyke aantal troepe op die eiland gehad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 19–21, 84–85.</ref> Die dooiepunt is kortstondig onderbreek deur twee vlootaksies waarby groot skepe betrokke was. In die nag van 11–12 Oktober het 'n Amerikaanse vlootmag 'n Japannese vlootmag, wat op pad was om Henderson Field te bombardeer, onderskep en verslaan tydens die Slag van Kaap Esperance. Maar slegs twee nagte later het 'n Japannese mag, wat die slagskepe Haruna en Kongō ingesluit het, Henderson Field suksesvol gebombardeer; hulle het die meeste van die Amerikaanse vliegtuie daar vernietig en ernstige skade aan die vliegveld se fasiliteite aangerig.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 316–319.</ref>
[[Lêer:EnterpriseWildcat.jpg|duimnael|[[Grumman F4F Wildcat]] op die Enterprise terwyl die skip op 24 Oktober lugoperasies uitvoer]]
Die VSA het twee stappe gedoen om die dooiepunt in die stryd om Guadalcanal te probeer verbreek. Eerstens is herstelwerk aan die USS Enterprise bespoedig sodat sy so gou moontlik na die Suid-Stille Oseaan kon terugkeer. Op 10 Oktober het die USS Enterprise haar nuwe luggroep (Luggroep 10) ontvang, en op 16 Oktober het sy uit Pearl Harbor vertrek. Op 23 Oktober<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 154–155.</ref> het sy in die Suid-Stille Oseaan aangekom en op 24 Oktober, 273 seemyl (506 km) noordoos van Espiritu Santo, by die USS Hornet en die res van die Geallieerde vlootmagte in die Suid-Stille Oseaan aangesluit.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 145.</ref>
Tweedens het admiraal [[Chester W. Nimitz|Chester Nimitz]], die Geallieerde opperbevelhebber van die Stille Oseaan-magte, op 18 Oktober vise-admiraal Robert L. Ghormley deur vise-admiraal William Halsey jr. vervang as bevelvoerder van die Suid-Stille Oseaan-gebied; in hierdie posisie het hy bevel gevoer oor die Geallieerde magte wat by die veldtog in die Salomonseilande betrokke was.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 134.</ref>
Nimitz was van mening dat Ghormley te eng van visie en pessimisties geword het om die Geallieerde magte doeltreffend te lei in die stryd om Guadalcanal. Halsey is na bewering regoor die Amerikaanse vloot gerespekteer as 'n "vegter".<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 334.</ref> Met die aanvaarding van die bevel het Halsey onmiddellik begin om planne te maak om die Japannese vlootmagte in 'n geveg in te lok; hy het aan Nimitz geskryf: "Ek moes feitlik onmiddellik begin terugslaan."<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 150.</ref>
Die Japannese Gekombineerde Vloot het ook gepoog om Geallieerde vlootmagte te betrek in wat gehoop is om 'n beslissende geveg te wees. Twee vloot vliegdekskepe, Hiyō en Jun'yō, sowel as die ligte vliegdekskip Zuihō, het vroeg in Oktober by die hoof Japannese vlootbasis by Truk Atoll aangekom en by Shōkaku en Zuikaku aangesluit. Met vyf vliegdekskepe wat volledig toegerus was met luggroepe, plus hul talle slagskepe, kruisers en torpedojaers, was die Japannese Gekombineerde Vloot, onder leiding van Admiraal Isoroku Yamamoto, vol vertroue dat dit die nederlaag by die Slag van Midway kon vergoed.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 146–149.</ref> Afgesien van 'n paar lugaanvalle op Henderson Field in Oktober, het die Japannese vliegdekskepe en hul ondersteunende oorlogskepe in die noordwestelike gebied van die Salomonseilande gebly, buite die stryd om Guadalcanal, terwyl hulle op 'n geleentheid gewag het om nader te beweeg en die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val. Met die Japannese leër se volgende beplande groot grondaanval op Geallieerde magte op Guadalcanal wat vir 20 Oktober vasgestel is, het Yamamoto se oorlogskepe na die suidelike Salomonseilande begin beweeg om die offensief te ondersteun en gereed te wees om enige vyandelike skepe, veral vliegdekskepe, wat sou naderkom om die Geallieerde verdediging op Guadalcanal te ondersteun, aan te val.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', pp. 124–125. According to Hara, the Japanese believed that U.S. Navy forces were likely to be in the Solomon Islands area because they had read a report from the [[United Press]] dated 20 October that stated that the United States Navy was preparing for a major sea and air battle in the South Pacific.</ref>
== Aanvang ==
Op of omstreeks 11 Oktober het 'n groot Japannese mag, bestaande uit vliegdekskepe, slagskepe en hul begeleidingsvaartuie, uit Truk vertrek vir 'n verlengde operasie ter ondersteuning van 'n offensief op Guadalcanal in Oktober. Op dieselfde dag het 'n groot konvooi met versterkings Guadalcanal bereik, maar 'n mag van swaar kruisers wat ondersteuning moes bied, is verhoed om Henderson Field te bombardeer en het omgedraai in wat bekend geword het as die Slag van Kaap Esperance. Daarna het drie bombardemente gevolg wat tussen 13 Oktober en 16 Oktober deur slagskepe en swaar kruisers uitgevoer is (die swaarste vlootaanval op die vliegveld tydens die veldtog); die eerste en derde hiervan is uitgevoer deur vaartuie wat van vise-admiraal Nobutake Kondō se voorhoedemag afgesonder is. Vanaf middernag op 14 Oktober het nog 'n konvooi, bestaande uit vier vragskepe, die grootste deel van sy vrag afgelaai, insluitend tenks en swaar artillerie.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/Azumasan_t.htm|title=Japanese Transports|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Op 15 Oktober is die torpedojaer Meredith, terwyl dit die sleepboot Vireo, wat 'n voorraadbarg gesleep het, begelei het, deur vliegtuie van die Zuikaku en Shokaku opgemerk en gekelder. Op 17 Oktober het die Hiyō en Jun'yō 'n aanvalsmag gestuur om vervoerskepe naby Lunga Point aan te val, maar hulle het geen skade aangerig nie.<ref name="auto">{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/hiyo.htm|title=Imperial lattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die groot aantal oorlogskepe sou in die waters rondom Guadalcanal bly totdat die gevegte in die Slag van die Santa Cruz-eilande beëindig was, en het aan die einde van Oktober na Truk teruggekeer.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/shokaku.htm|title=Imperial Flattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die vliegdekskip Hiyō, wat onlangs in diens gestel is, was oorspronklik deel van die vloot, maar ’n brand in sy masjienkamer op 21 Oktober het hom genoodsaak om na Truk terug te keer vir herstelwerk.<ref name="auto"/> Op 25 Oktober het 6 bomwerpers en 12 vegvliegtuie van die Jun'yo Henderson-vliegveld aangeval, maar min skade aangerig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
Van 20 tot 25 Oktober het Japannese grondmagte op Guadalcanal probeer om Henderson Field in te neem tydens die Slag om Henderson Field, deur middel van 'n groot aanval op die Amerikaanse verdedigers. Die aanval is afgeslaan, met swaar verliese aan die Japannese kant.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 95–97.</ref> Foutiewelik oortuig dat die Japannese leërmagte Henderson Field ingeneem het, het die Japannese op die oggend van 25 Oktober oorlogskepe vanaf die Shortland-eilande na Guadalcanal gestuur om hul grondmagte op die eiland te ondersteun. Amerikaanse vliegtuie van Henderson Field het die konvooi deur die loop van die dag aangeval; hulle het die ligte kruiser Yura tot sink gebring (met hulp van [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17-vliegtuie]] vanaf Espiritu Santo) en die torpedojaer Akizuki beskadig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
[[Lêer:SantaCruzChart2.jpg|duimnael|Kaart van die Slag van die Santa Cruz-eilande, 26 Oktober 1942. Rooi lyne verteenwoordig Japannese oorlogskipmagte en swart lyne verteenwoordig Amerikaanse vliegdekskipmagte. Genommerde geel kolle verteenwoordig belangrike aksies in die geveg.]]
Ten spyte van die mislukking van die Japannese grondoffensief en die verlies van die Yura, het die res van die Gesamentlike Vloot op 25 Oktober voortgegaan om naby die suidelike Salomonseilande te maneuvreer, in die hoop om die Geallieerde vlootmagte in 'n geveg te betrek. Die Japannese vlootmagte het nou uit vier vliegdekskepe bestaan (twee groot, een medium en een ligte een), die Hiyō het vertrek weens 'n toevallige brand in sy enjinkamer, met 'n gesamentlike vliegtuigsterkte wat ongeveer gelykstaande was aan dié van drie vliegdekskepe van die Shokaku-klas.
Die Japannese vlootmagte was in drie groepe verdeel: die voorhoedemag, bestaande uit die Jun'yō, vier swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van Kondō aan boord van die swaar kruiser Atago, met 'n ondersteuningsgroep bestaande uit twee slagskepe en twee torpedojaers onder bevel van skout-admiraal Takeo Kurita; die hoofmag bestaande uit die Shōkaku, Zuikaku en Zuihō, plus een swaar kruiser en agt torpedojaers, onder bevel van vise-admiraal Chūichi Nagumo aan boord van die Shōkaku en die agterhoedemag bestaande uit twee slagskepe, drie swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van skout-admiraal Hiroaki Abe aan boord van die slagskip Hiei. Benewens sy bevel oor die voorhoedemag, het Kondō ook opgetree as die bevelvoerder van al drie magte.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 374–375.</ref>
Aan die Amerikaanse kant het die taakgroepe van die Hornet en Enterprise (onder bevel van skout-admiraal Thomas Kinkaid) op 25 Oktober na die noorde van die Santa Cruz-eilande beweeg, op soek na die Japannese vlootmagte. Die Amerikaanse oorlogskepe was ontplooi as twee vliegdekskipgroepe, wat ongeveer 10 seemyl (19 km) van mekaar geskei was. 'n Amerikaanse [[Consolidated PBY Catalina|PBY Catalina-verkenningswatervliegtuig]], gestasioneer op die Santa Cruz-eilande, het om 11:03 die vliegdekskepe van die Japannese hoofmag opgespoor. Die Japannese vliegdekskepe was egter ongeveer 355 seemyl (657 km) van die Amerikaanse mag af, net buite die reikafstand van vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe opereer. Kinkaid, wat gehoop het om die afstand te verklein ten einde daardie dag aan te val, het op volspoed na die Japannese vliegdekskepe gestoom en om 14:25 'n aanvalsmag van 23 vliegtuie gelanseer. Die Japannese, wat geweet het dat hulle deur Amerikaanse vliegtuie opgemerk is, maar nie geweet het waar die Amerikaanse vliegdekskepe was nie, het na die noorde gedraai om buite bereik van die Amerikaanse vliegdekskipvliegtuie te bly.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 127.</ref> Die Amerikaanse aanvalsmag het na hulle ondeskeie vliegdekskepe teruggekeer sonder om die Japannese oorlogskepe te vind.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 163–174.</ref>
== Die Slag ==
=== Vliegdekskipaksie op 26 Oktober: eerste aanvalle ===
Om 02:50 op 26 Oktober het die Japannese vlootmagte omgedraai en die vlootmagte van die twee teenstanders het die afstand tussen hulle verklein totdat hulle teen 05:00 slegs 200 seemyl (370 km) van mekaar af was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 186.</ref> Albei kante het verkenningsvliegtuie uitgestuur en hul oorblywende vliegtuie gereed gemaak om aan te val sodra die ander kant se skepe opgespoor is. Hoewel 'n Catalina, toegerus met [[radar]], die Japannese vliegdekskepe om 03:10 opgemerk het, het die verslag Kinkaid eers om 05:12 bereik. Dus, omdat hy geglo het dat die Japannese skepe waarskynlik gedurende die tussenliggende twee uur van posisie verander het, het hy besluit om nie 'n aanvalsmag te stuur nie totdat hy meer juiste inligting oor die posisie van die Japannese skepe ontvang het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 381.</ref>
[[Lêer:Aircraft prepare to launch from Japanese carrier Shōkaku during Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (80-G-176150).jpg|duimnael|Japannese vegvliegtuie en duikbomwerpers op die Shōkaku maak gereed om op te styg vir 'n aanval op Amerikaanse vliegdekskipmagte.]]
Om 06:45 het 'n Amerikaanse verkenningsvliegtuig die vliegdekskepe van Nagumo se hoofmag opgemerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 187.</ref> Om 06:58 het 'n Japannese verkenningsvliegtuig die ligging van Hornet se taakmag gerapporteer.<ref name="Frank">Frank, ''Guadalcanal'', p. 382.</ref> Albei kante het gehaas om eerste die ander aan te val. Die Japannese het eerste daarin geslaag om hul aanvalsmag te laat vertrek; teen 07:40 was 64 vliegtuie, bestaande uit 21 Aichi D3A2 Val-duikbomwerpers, 20 Nakajima B5N2 Kate-torpedobomwerpers, 21 Mitsubishi A6M3 Zero-vegvliegtuie en 2 Nakajima B5N2-verkenningsvliegtuie, op pad na die Hornet.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 191–192.</ref> Hierdie eerste aanval is gelei deur luitenant-kommandeur Shigeharu Murata, terwyl die dekking deur vegvliegtuie gelei is deur die luitenante Ayao Shirane en Saneyasu Hidaka. Ook om 07:40 het twee Amerikaanse SBD-3 Dauntless-verkenningsvliegtuie, wat gereageer het op die vroeëre waarneming van die Japannese vliegdekskepe, opgedaag en 'n duikaanval op die Zuihō uitgevoer. Terwyl die Japannese gevegslugpatrollie besig was om ander Amerikaanse verkenningsvliegtuie weg te hou, kon die twee Amerikaanse vliegtuie die Zuihō met albei hul 500-pond-bomme tref; dit het swaar skade aangerig en verseker dat vliegtuie nie meer op die vliegdekskip se dek kon land nie.<ref name="Frank"/>
Intussen het Kondo vir Abe se agterhoedemag beveel om vinniger te gaan in 'n poging om die Amerikaanse oorlogskepe te onderskep en aan te val. Kondo het ook sy eie voorhoedemag teen volle spoed vorentoe laat beweeg, sodat die Jun'yō se vliegtuie aan die aanvalle op die Amerikaanse skepe kon deelneem. Om 08:10 het die Shōkaku 'n tweede golf aanvalsvliegtuie gelanseer, bestaande uit 19 duikbomwerpers en vyf Zero-vegvliegtuie, en om 08:40 het die Zuikaku 16 torpedobomwerpers en vier Zero-vegvliegtuie gelanseer. Die tweede aanvalsgroep is gelei deur luitenant-kommandeur Mamoru Seki, terwyl die vegvliegtuigdekking deur luitenant Hideki Shingo gelei is. Teen 09:10 was daar dus meer as 100 Japannese vliegtuie op pad om die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 383.</ref>
Die Amerikaanse aanvalsvliegtuie was ongeveer 20 minute agter die Japannese. Omdat hulle van mening was dat 'n vinnige aanval belangriker is as 'n massiewe aanval, en omdat hulle nie genoeg brandstof gehad het om tyd te spandeer aan formasievorming voor die aanval nie, het die Amerikaanse vliegtuie in klein groepe na die Japannese skepe beweeg, in plaas daarvan om in een groot aanvalsmag saam te smelt. Die eerste groep, bestaande uit 15 [[Douglas SBD Dauntless]]-duikbomwerpers, 6 [[Grumman TBF Avenger]]-torpedobomwerpers en agt [[Grumman F4F Wildcat]]-vegvliegtuie, onder bevel van luitenant-kommandeur William J. "Gus" Widhelm van die Hornet, was teen ongeveer 08:00 in die lug. 'n Tweede groep, bestaande uit drie SBD's, nege TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en agt Wildcats van die Enterprise, onder bevel van luitenant-kommandeur John A. Collett, het teen 08:10 vertrek. 'n Derde groep, bestaande uit nege SBD's, tien TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en sewe F4F's van die Hornet, was teen 08:20 op pad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 198–199.</ref>
Om 08:40 het die opponerende lugaanvalformasies binne sig van mekaar verbybeweeg. Luitenant Hidaka se nege Zuihō-Zeros het die Enterprise-groep verras en aangeval deur vanuit die rigting van die [[son]] op die klimmende vliegtuie toe te sak. In die daaropvolgende geveg is vier Zeros, drie Wildcats en twee TBF's, insluitend dié van Collett, afgeskiet, terwyl nog twee TBF's en 'n Wildcat weens ernstige skade gedwing is om na die Enterprise terug te keer.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 384–385. Only the Wildcat was safely recovered.</ref> Die oorblywende ''Zuihō''-Zeros, wie se ammunisie uitgeput was, het aan die geveg onttrek.
[[Lêer:Shokaku Santa Cruz fire.jpg|duimnael|Die bemanning van Shōkaku bestry vure op die vliegdek na die Amerikaanse aanval]]
Om 08:50 het die voorste Amerikaanse aanvalsformasie van die Hornet vier skepe van Abe se voorhoedemag opgemerk. Die Amerikaanse vliegtuie het voortgegaan, die Japannese vliegdekskepe gewaar en voorbereidings getref om aan te val. Drie Zero-vliegtuie van die Zuihō het die formasie se Wildcats aangeval en hulle sodoende weggelok van die bomwerpers wat hulle moes beskerm. Gevolglik het die duikbomwerpers in die eerste groep hul aanvalle sonder die beskerming van vegvliegtuie geloods. Twaalf Zero-vliegtuie van die Japannese vliegdekskip het die SBD-formasie aangeval, twee neergeskiet (insluitend dié van Widhelm, het hy dit oorleef) en nog twee gedwing om hul aanval te staak. Die oorblywende 11 SBD's het om 09:27 met hul duikaanvalle op die Shōkaku begin; hulle het die skip met drie tot ses bomme getref, die vliegdek vernietig en ernstige skade aan die skip se binnekant aangerig. Die laaste SBD van die 11 het Shōkaku uit sig verloor en in plaas daarvan sy bom naby die Japannese torpedojaer Teruzuki laat val, wat geringe skade veroorsaak het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 213–223.</ref> Die ses TBF's in die eerste aanvalsmag, wat van hul aanvalsgroep geskei geraak het, het nie die Japannese vliegdekskepe gevind nie en het uiteindelik na die Hornet teruggedraai. Op die pad terug het hulle die Japannese swaar kruiser Tone aangeval, maar al hul torpedo's het die kruiser gemis.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 387–388.</ref>
[[Lêer:Japanese cruiser Chikuma under air attack during the Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (NH 82404).jpg|duimnael|Chikuma word aangeval op 26 Oktober. Rook styg op uit die middel van die skip, waar 'n 450 kg-bom die brug vol getref het.]]
Die TBF's van die tweede Amerikaanse aanvalsformasie vanaf die Enterprise kon nie die Japannese vliegdekskepe opspoor nie en het in plaas daarvan die Japannese swaar kruiser Suzuya, deel van Abe se voorhoede, aangeval, maar geen skade aangerig nie. Omstreeks dieselfde tyd het nege SBD's van die derde Amerikaanse aanvalsformasie, afkomstig van die Hornet, Abe se skepe opgespoor en die Japannese swaar kruiser Chikuma aangeval; hulle het die skip met twee 450 kg-bomme getref en groot skade aangerig. Die drie SBD's van die Enterprise het toe ook opgedaag en ook die Chikuma aangeval; hulle het verdere skade aangerig met een bomtreffer en twee bomme wat net-net gemis het. Uiteindelik het die nege TBF's van die derde aanvalsgroep opgedaag en die rokende Chikuma aangeval, waarby hulle nog een voltreffer behaal het. Chikuma, begelei deur twee torpedojaers, het uit die geveg onttrek en koers gekies na Truk vir herstelwerk.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 132; and Parshall, ''The Imperial Japanese Navy Page''. ''Chikuma'' was under repair at Truk and later [[Kure]], Japan, until January 1943.</ref>
Die Amerikaanse vliegdekskipmagte het om 08:30 berig ontvang van hul aanvalsvliegtuie wat op pad was na die Japannese skepe, dat Japannese aanvalsvliegtuie in hul rigting op pad was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 235.</ref> Om 08:52 het die bevelvoerder van die Japannese aanvalsmag die Hornet-taakmag opgemerk, die Enterprise-taakmag was deur 'n reënbui verberg, en sy vliegtuie vir 'n aanval ontplooi. Om 08:55 het die Amerikaanse vliegdekskepe die naderende Japannese vliegtuie op radar bespeur, ongeveer 35 seemyl (65 km) daarvandaan, en begin om die 37 Wildcat-vliegtuie van hul gevegslugpatrollie na die inkomende Japannese vliegtuie te lei. Ongelukkig het kommunikasieprobleme, foute deur die Amerikaanse vegvliegtuigbeheerbeamptes en primitiewe beheerprosedures egter verhoed dat enige van die Wildcats, op 'n paar na, met die Japannese vliegtuie slaags raak voordat laasgenoemdes hul aanvalle op die Hornet begin het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 235–239.</ref> Alhoewel die Amerikaanse gevegs-lugpatrollie, insluitend die vegvlieënier Swede Vejtasa, daarin geslaag het om verskeie duikbomwerpers af te skiet of te beskadig (die formasieleier, luitenant Sadamu Takahashi, moes weens die skade uit die duikvlug onttrek<ref>Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 388.</ref>), het die meeste van die Japannese vliegtuie hul aanvalle begin sonder dat hulle noemenswaardig deur Amerikaanse vegvliegtuie gehinder is.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 385.</ref>
{{Multibeeld
| wydte = 250
| direction = vertical
| voetskrif =
| beeld1 = Japanese aircraft attack USS Hornet (CV-8) during the Battle of the Santa Cruz Islands on 26 October 1942 (80-G-33947).jpg
| alt1 =
| onderskrif1 = ’n Beskadigde Japannese duikbomwerper (links bo) duik om 09:14 in die rigting van die ''Hornet'' ...
| beeld2 = Japanese Aichi D3A crashes into USS Hornet (CV-8) during the Battle of the Santa Cruz Islands on 26 October 1942.jpg
| alt2 =
| onderskrif2 = ... en sekondes later tref dit die draer.
}}
Om 09:09 het die lugafweergeskut van die Hornet en haar begeleidende oorlogskepe begin vuur, terwyl die 20 ongeskonde Japannese torpedovliegtuie en die oorblywende 16 duikbomwerpers hul aanvalle op die vliegdekskip begin het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 249–251. ''Hornet''{{'}}s screening ships included heavy cruisers {{USS|Northampton|CA-26|2}} and {{USS|Pensacola|CA-24|2}}, light cruisers {{USS|San Diego|CL-53|2}} and {{USS|Juneau|CL-52|2}}, and six destroyers.</ref> Om 09:12 het 'n duikbomwerper se 250 kg semi-pantserdoorborende skeepsbom presies die middel van die Hornet se vliegdek, teenoor die eilandstruktuur, getref; dit het deur drie dekke gedring voordat dit ontplof en 60 man gedood het. Oomblikke later het 'n 242 kg-hoëplofkragbom die vliegdek getref. Dit het met impak ontplof en 'n gat van 3,4 m veroorsaak en 30 mans gedood. Sowat 'n minuut later het 'n derde bom die Hornet getref, naby die plek waar die eerste bom die dek binnegedring het. Dit het deur drie dekke gedring voordat dit ontplof het en ernstige skade aangerig het, maar geen lewensverlies veroorsaak het nie.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 253–356.</ref> Om 09:14 is 'n duikbomwerper deur die Hornet se lugafweergeskut getref en het aan die brand geraak, die vlieënier, adjudant-offisier Shigeyuki Sato, het opsetlik teen die Hornet se skoorsteen vasgevlieg, wat sewe mans gedood en brandende vliegtuigbrandstof oor die seindek versprei het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 386; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 262–267.</ref>
Terwyl die duikbomwerpers aangeval het, het die 20 torpedobomwerpers ook uit twee verskillende rigtings op die Hornet afgepyl. Ten spyte van swaar verliese weens lugafweerverdediging, waaronder Murata, het die torpedovliegtuie tussen 09:13 en 09:17 met twee torpedo's die kant van die Hornet getref, wat haar enjins buite werking gestel het. Net toe die Hornet tot stilstand kom, het 'n beskadigde Japannese duikbomwerper nader gekom en doelbewus teen die kant van die vliegdekskip vasgevlieg; dit het 'n brand laat ontstaan naby die skip se hoofvoorraad vliegtuigbrandstof. Om 09:20 het die oorblywende Japannese vliegtuie onttrek en teruggekeer en die Hornet roerloos in die water en aan die brand, agtergelaat.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 386; Hammel, ''Carrier Strike'', p. 284.</ref> Vyf-en-twintig Japannese en ses Amerikaanse vliegtuie is in hierdie aanval vernietig, insluitend 12 duikbomwerpers, tien torpedovliegtuie en ten minste een Zero.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 271–280.</ref>
Met die hulp van brandslange vanaf drie begeleidende torpedojaers was die brande op die Hornet teen 10:00 onder beheer. Gewonde personeel is van die vliegdekskip ontruim, en die swaar kruiser USS Northampton, onder bevel van kaptein Willard A. Kitts, het probeer om die Hornet weg van die gevegsgebied te sleep. Die voorbereidings om die sleeptou vas te maak, het egter tyd in beslag geneem, terwyl verdere aanvalsgroepe Japannese vliegtuie reeds op pad was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 271–280.</ref>
=== Vliegdekskipaksie op 26 Oktober: verdere aksies na die eerste aanvalle ===
Vanaf 09:30 het die Enterprise baie van die beskadigde en brandstofarme gevegslugpatrollie vegvliegtuie, sowel as verkenningsvliegtuie wat van albei vliegdekskepe teruggekeer het, laat land. Aangesien die vliegdek egter vol was en 'n tweede golf Japannese vliegtuie om 09:30 op radar bespeur is, het die Enterprise om 10:00 die landingsoperasies gestaak. Vliegtuie sonder brandstof het daarna in die oseaan neergestort, waarna die torpedojaers wat die vliegdekskip vergesel het, die bemanningslede gered het. Een van die vliegtuie wat in die water beland het, ’n beskadigde TBF van die Enterprise se aanvalsmag wat vroeër deur Zero-vliegtuie van die Zuihō aangeval is, het naby die torpedojaer USS Porter in die water neergestort. Terwyl die Porter die TBF se bemanning gered het, is die skip deur ’n torpedo getref, moontlik afkomstig van die vliegtuig wat in die water beland het, wat ernstige skade aangerig en die lewens van 15 bemanningslede geëis het.<ref>{{cite book|last=Hammel|first=Eric|title=Guadalcanal: The Carrier Battles|url=https://archive.org/details/guadalcanalcarri00hamm|url-access=registration|year=1987|publisher=Crown Publishers, Inc.|location=New York|pages=[https://archive.org/details/guadalcanalcarri00hamm/page/411 411–413]|isbn=9780517566084}}</ref> Nadat die bevelvoerder van die taakmag beveel het dat die torpedojaer tot sink gebring moet word, is die bemanning gered deur die torpedojaer USS Shaw, wat daarna die Porter met kanonvuur tot sink gebring het (08°32′S 167°17′O).<ref>Evans, ''Japanese Navy'', p. 520; Frank, ''Guadalcanal'', pp. 388–389; Hammel, ''Carrier Strike'', p. 299.</ref>
[[Lêer:A Japanese Aichi D3A is shot down between USS Enterprise (CV-6) and USS South Dakota (BB-57) on 26 October 1942.jpg|duimnael|’n Japannese duikbomwerper (middel) word tydens die aanval op die Enterprise (regs onder) afgeskiet. Die rook uit die skip is weens vroeër bomtreffers, terwyl nog ’n bom die vliegdekskip net-net mis. Die slagskip South Dakota is links van die vliegdekskip.<ref>Fahey, ''The Ships and Aircraft of the United States Fleet'', p. 5.</ref>]]
Terwyl die eerste golf Japannese aanvalsvliegtuie van hul aanval op die Hornet na hul vliegdekskepe begin terugkeer het, het een van hulle die Enterprise-taakmag, wat intussen uit die reënbui te voorskyn gekom het, opgemerk en die vliegdekskip se posisie gerapporteer.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 283.</ref> Die tweede golf Japannese aanvalsvliegtuie, in die veronderstelling dat die Hornet besig was om te sink, het hul aanvalle op die Enterprise-taakmag gerig; dit het om 10:08 begin. Weereens het die Amerikaanse gevegslugpatrollie gesukkel om die Japannese vliegtuie te onderskep voordat hulle die Enterprise aangeval het; hulle het slegs 2 van die 19 duikbomwerpers neergeskiet net toe dié met hul duikvlugte na die vliegdekskip begin het. Seki se afdeling het deur die hewige lugafweervuur van die Enterprise en haar begeleidende oorlogskepe aangeval, maar geen treffers behaal nie. Daarna het die afdeling onder bevel van luitenant Keiichi Arima aangeval en die vliegdekskip getref met twee 250 kg semi-pantserdeurborende bomme; die eerste hiervan is losgelaat deur Arima se vlieënier, onderoffisier Kiyoto Furuta. Die twee bomme het 44 man gedood en 75 gewond, en groot skade aan die vliegdekskip aangerig, insluitend die beskadiging van sy voorste hyser in die "op"-posisie. Daarbenewens het Arima se afdeling ook met nog 'n bom 'n byna-treffer behaal.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 300–313; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', pp. 413–415.</ref> Tien van die negentien Japannese bomwerpers het egter in hierdie aanval verlore gegaan, insluitend dié van Seki, terwyl nog twee tydens die terugvlug in die see neergestort het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 390; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', pp. 416, 418, 446.</ref>
== Verwysings ==
{{verwysings|3}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Tweede Wêreldoorlog]]
j7k1dcg369yq026mpv4fu6qpbugenj1
3379472
3379462
2026-11-21T08:07:39Z
Oesjaar
7467
/* Vliegdekskipaksie op 26 Oktober: verdere aksies na die eerste aanvalle */ Verbeter
3379472
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Militêre konflik-en
| conflict = Slag van die Santa Cruzeilande
| image = [[Lêer:USS Enterprise-Bat Santa Cruz.jpg|300px]]
| pushpin_map = Stille Oseaan
| pushpin_relief = 1
| coordinates = {{coord|-8|164|format=dms|display=it}}
| caption = {{USS|Enterprise|CV-6|6}} (middel links) en sy skepe wat hom beskerm gedurende die oorlog, 26 Oktober 1942
| part_of = die [[Slag van Guadalcanal]] van die [[Tweede Wêreldoorlog]]
| date = 25–{{start date and age|1942|10|27|df=y}}
| location = Off the [[Santa Cruz Islands]], Pacific Ocean
| result = Beide kante eis 'n oorwinning; sien [[#Nabetragting|Nabetragting]]
| combatant1 = {{vlagland|Verenigde State|1912}}
| combatant2 = {{vlagland|Japannese Keiserryk}}
| commander1 = {{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[William Halsey Jr.|William Halsey]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Thomas C. Kinkaid]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[George D. Murray|George Murray]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Charles P. Mason]]
| commander2 = {{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Nobutake Kondō]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Chūichi Nagumo]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Hiroaki Abe]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Kakuji Kakuta]]
| strength1 = 2 [[Vliegdekskip|vliegdekskep]]e <br> 1 [[slagskip]] <br> 3 swaar kruisers <br> 3 ligte kruisers <br> 14 [[torpedojaer]]s<br> 136 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 63 [[Grumman F4F Wildcat]]s, 47 [[Douglas SBD Dauntless]], en 26 [[Grumman TBF Avenger]]s. The "136" number doesn't include [[Boeing B-17 Flying Fortress]]es based at [[Espiritu Santo]] (who played a small part in the battle) or any seaplanes in the area.</ref>
| strength2 = 3 vliegdekskepe <br> 1 ligte kruiser <br> 4 slagskepe<ref>''Kongō'', ''Haruna'', ''Hiei'', ''Kirishima''. See {{cite web |url=http://www.navweaps.com/index_oob/OOB_WWII_Pacific/OOB_WWII_Santa-Cruz.htm |title=Order of Battle – Battle of the Santa Cruz Islands |access-date=21 September 2009}}</ref> <br> 8 swaar kruisers <br> 2 ligte kruisers <br> 24 torpedojaers <br> 199 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 87 [[A6M Zero]]s, 68 [[Aichi D3A]] dive bombers, 57 [[Nakajima B5N]] torpedo bombers, and one [[Yokosuka D4Y]] command and control aircraft.</ref>
| casualties1 = 266 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 401; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 456. Breakdown of deaths: ''Hornet'' 118, ''Enterprise'' 44, ''Smith'' 57, ''Porter'' 15, ''Pensacola'' 3, ''South Dakota'' 2, ''Morris'' 1, and 22 aircrew. Four U.S. aircrew members were captured by the Japanese. Total U.S. aircraft losses included 32 Wildcats, 31 SBDs, and 18 TBFs.</ref> <br> [[USS Hornet (CV-8)|1 vliegdekskip gekelder]] <br> 1 torpedojaer gekelder <br> 1 vliegdekskip beskadig <br> 1 slagskip beskadig <br> 1 ligte kruiser beskadig <br> 2 torpedojaers beskadig <br> 81 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 22 sterftes, 4 gevang
| casualties2 = 400–500 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 400–401; Peattie, pp. 180, 339; and Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 454. Japanese deaths from damage to ''Zuihō'' aren't known. Known Japanese deaths are: 60 on ''Shōkaku'', 190 on ''Chikuma'', seven on ''Teruzuki'', and 148 aircrew. Total Japanese aircraft losses included 27 [[Mitsubishi A6M Zero]]s, 40 [[dive bomber]]s, 29 [[torpedo bomber]]s, and 1 [[Yokosuka D4Y]]. The aircrew losses included 55 from ''Shōkaku'', 57 from ''Zuikaku'', 9 from ''Zuihō'', and 27 from ''Junyō''.</ref> <br> 1 vliegdekskip swaar beskadig <br> 1 ligte kruiser swaar beskadig <br> 1 swaar kruiser beskadig <br> 1 torpedojaer beskadig <br> 99 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 148 sterftes
| campaignbox = {{Campaignbox Guadalcanal}} <br> {{Campaignbox Solomons}}
}}
Die '''Slag van die Santa Cruz-eilande''' wat tussen 25 en 27 Oktober 1942 plaasgevind het, was die vierde vliegdekskipgeveg van die Stille Oseaan-veldtog tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Dit was ook die vierde groot vlootbotsing tussen die [[Amerikaanse Vloot]] en die [[Japannese Keiserlike Vloot]] tydens die langdurige en strategies belangrike [[Slag van Guadalcanal|Guadalcanal-veldtog]]. Soos in die slae van die [[Slag van die Koraalsee|Koraalsee]], [[Slag van Midway|Midway]] en die Oostelike [[Salomonseilande]], was die skepe van die twee teenstanders selde in mekaar se sig of binne skootafstand van mekaar. In plaas daarvan is byna alle aanvalle deur albei kante uitgevoer deur vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe of landbasisse gelanseer is.
In 'n poging om die Geallieerde magte van Guadalcanal en nabygeleë eilande te verdryf en 'n einde te bring aan die dooiepunt wat sedert September 1942 bestaan het, het die Keiserlike Japannese Leër 'n groot grondoffensief op Guadalcanal vir 20–25 Oktober 1942 beplan. Ter ondersteuning van hierdie offensief, en met die hoop om met Geallieerde vlootmagte slaags te raak, het Japannese vliegdekskepe en ander groot oorlogskepe na 'n posisie naby die suidelike Salomonseilande beweeg. Vanuit hierdie ligging het die Japannese vlootmagte gehoop om enige Geallieerde (hoofsaaklik VSA) vlootmagte, veral vliegdekskipmagte, wat op die grondoffensief gereageer het, aan te val en beslissend te verslaan. Geallieerde vlootmagte het ook gehoop om die Japannese vlootmagte in die geveg te ontmoet, met dieselfde doelwitte om die dooiepunt te verbreek en hul teenstander beslissend te verslaan.
Die Japannese grondoffensief op Guadalcanal was aan die gang met die Slag om Henderson-veld terwyl die vlootoorlogskepe en vliegtuie van die twee teenstanders mekaar op die oggend van 26 Oktober 1942, net noord van die Santa Cruz-eilande, gekonfronteer het. Na 'n uitruil van lugaanvalle deur vliegdekskepe het Geallieerde oppervlakteskepe van die slagveld teruggetrek met die vliegdekskip [[USS Hornet (CV-8)|USS Hornet]] gekelder, en 'n ander vliegdekskip, [[USS Enterprise]], swaar beskadig. Die deelnemende Japannese vliegdekmagte het ook teruggetrek weens skade aan twee vliegdekskepe, swaar vliegtuigverliese en die Japannese leër se mislukking om Henderson-veld te verower.
Santa Cruz was 'n taktiese oorwinning vir die Japannese, beide wat tonnemaat en beheer oor die see rondom Guadalcanal betref. Die verlies van talle onvervangbare, ervare Japannese lugbemannings het egter op die lang termyn 'n strategiese voordeel vir die Geallieerdes geblyk te wees; die Geallieerdes se verliese aan lugbemannings tydens die geveg was relatief laag en is vinnig aangevul. Die Japannese het op 'n groter, beslissende oorwinning gehoop, en dit ook nodig gehad. Die feit dat die vlootgeveg gewen is net nadat die landgeveg verloor is, het beteken dat die geleentheid om hul oorwinning in die geveg uit te buit, reeds verby was.
== Agtergrond ==
Op 8 Augustus 1942 het Geallieerde magte, hoofsaaklik uit die Verenigde State, geland op Guadalcanal, Tulagi en die Florida-eilande in die Salomonseilande, wat destyds deur Japan beset was. Die landings op die eilande was daarop gemik om te verhoed dat die Japannese dit as basisse gebruik om die toevoerroetes tussen die VSA en Australië te bedreig. Verder moes die eilande beveilig word as vertrekpunte vir 'n veldtog wat ten doel gehad het om uiteindelik die groot Japannese basis by Rabaul te neutraliseer, terwyl dit terselfdertyd die Geallieerdes se veldtog in [[Nieu-Guinee]] sou ondersteun. Hierdie landings het die begin gemerk van die veldtog op Guadalcanal, wat ses maande sou duur.<ref>Hogue, ''Pearl Harbor to Guadalcanal'', pp. 235–236.</ref>
Ná die Slag van die Oostelike Solomoneilande op 24–25 Augustus, waarin die vliegdekskip USS Enterprise swaar beskadig en gedwing is om na [[Pearl Harbor]], Hawaii, te vaar, vir 'n maand van omvangryke herstelwerk, het drie Amerikaanse taakmagte met vliegdekskepe in die Suid-Stille Oseaan-gebied agtergebly. Die taakmagte was gesentreer rondom die vlootvliegdekskepe [[USS Wasp (CV-7)|USS Wasp]], [[USS Saratoga (CV-3)|Saratoga]] en Hornet, tesame met hul onderskeie luggroepe en ondersteunende oppervlakoorlogskepe, insluitend slagskepe, [[kruiser]]s en [[torpedojaer]]s, en was hoofsaaklik gestasioneer tussen die Salomonseilande en die eilande van die Nuwe Hebrides ([[Vanuatu]]). In hierdie operasionele gebied was die vliegdekskepe belas met die beveiliging van die kommunikasielyn tussen die vernaamste Geallieerde basisse in [[Nieu-Kaledonië]] en Espiritu Santo; die ondersteuning van Geallieerde grondmagte op Guadalcanal en Tulagi teen enige Japannese teenaanvalle; die dekking van die beweging van voorradeskepe na Guadalcanal; en die aanval op en vernietiging van enige Japannese oorlogskepe, veral vliegdekskepe, wat binne bereik gekom het.<ref>Hammel, ''Carrier Clash'', p. 106.</ref> Die seegebied waarin die Amerikaanse vliegdekskip-taakmagte geopereer het, is deur Amerikaanse magte ''torpedo kruising''<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 335.</ref> genoem, vanweë die hoë konsentrasie Japannese duikbote in die gebied.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 6–7.</ref>
[[Lêer:USS Wasp (CV-7) brennt.jpg|duimnael|USS Wasp brand nadat dit deur 'n torpedo getref is op 15 September]]
Op 31 Augustus is die USS Saratoga deur die Japannese duikboot I-26 met 'n torpedo getref en was dit vir drie maande buite aksie vir herstelwerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 10–12.</ref><ref>After this incident the then U.S. carrier task force commander [[Frank Jack Fletcher]] was relieved of his command and reassigned to shore duty for the remainder of the war. Frank, ''Guadalcanal'', pp. 204–205</ref>
Op 15 September is die USS Wasp getref deur drie torpedo's wat deur die Japannese duikboot I-19 afgevuur is terwyl dit 'n groot versterkings- en hervoorraadkonvooi na Guadalcanal ondersteun het en amper die Japannese vliegdekskepe Shōkaku en Zuikaku aangeval het, wat onttrek het net voordat die twee teenstanders binne bereik van mekaar se vliegtuie gekom het. Met kragonderbrekings weens torpedoskade kon die Wasp se skadebeheerspanne nie die daaropvolgende groot brande beheer nie, en sy is verlaat en self tot sink gebring.<ref>Evans, ''Japanese Navy'', pp. 179–180; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 24–41.
The battleship {{USS|North Carolina|BB-55|2}} and destroyer {{USS|O'Brien|DD-415|2}} were also hit by torpedoes during the same attack. ''O'Brien'' later sank as a result of the torpedo damage, and ''North Carolina'' was under repair at Pearl Harbor until 16 November 1942.</ref>
Alhoewel die VSA nou slegs een operasionele vliegdekskip, die USS Hornet, in die Suid-Stille Oseaan gehad het, het die Geallieerdes steeds lugoorheersing oor die suidelike Salomonseilande behou danksy hul vliegtuie wat by Henderson Field op Guadalcanal gestasioneer was. Snags egter, wanneer vliegtuie nie doeltreffend kon opereer nie, kon die Japannese hul skepe byna na willekeur rondom Guadalcanal laat beweeg. Gevolglik het 'n dooiepunt in die stryd om Guadalcanal ontstaan: die Geallieerdes het bedags voorrade en versterkings na Guadalcanal gebring, terwyl die Japannese snags dieselfde gedoen het met oorlogskepe, wat deur die Geallieerdes die "Tokyo Express" genoem is. Geen van die twee kante kon egter genoeg troepe op die eiland land om 'n beslissende voordeel te behaal nie. Teen middel Oktober het beide kante ongeveer 'n gelyke aantal troepe op die eiland gehad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 19–21, 84–85.</ref> Die dooiepunt is kortstondig onderbreek deur twee vlootaksies waarby groot skepe betrokke was. In die nag van 11–12 Oktober het 'n Amerikaanse vlootmag 'n Japannese vlootmag, wat op pad was om Henderson Field te bombardeer, onderskep en verslaan tydens die Slag van Kaap Esperance. Maar slegs twee nagte later het 'n Japannese mag, wat die slagskepe Haruna en Kongō ingesluit het, Henderson Field suksesvol gebombardeer; hulle het die meeste van die Amerikaanse vliegtuie daar vernietig en ernstige skade aan die vliegveld se fasiliteite aangerig.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 316–319.</ref>
[[Lêer:EnterpriseWildcat.jpg|duimnael|[[Grumman F4F Wildcat]] op die Enterprise terwyl die skip op 24 Oktober lugoperasies uitvoer]]
Die VSA het twee stappe gedoen om die dooiepunt in die stryd om Guadalcanal te probeer verbreek. Eerstens is herstelwerk aan die USS Enterprise bespoedig sodat sy so gou moontlik na die Suid-Stille Oseaan kon terugkeer. Op 10 Oktober het die USS Enterprise haar nuwe luggroep (Luggroep 10) ontvang, en op 16 Oktober het sy uit Pearl Harbor vertrek. Op 23 Oktober<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 154–155.</ref> het sy in die Suid-Stille Oseaan aangekom en op 24 Oktober, 273 seemyl (506 km) noordoos van Espiritu Santo, by die USS Hornet en die res van die Geallieerde vlootmagte in die Suid-Stille Oseaan aangesluit.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 145.</ref>
Tweedens het admiraal [[Chester W. Nimitz|Chester Nimitz]], die Geallieerde opperbevelhebber van die Stille Oseaan-magte, op 18 Oktober vise-admiraal Robert L. Ghormley deur vise-admiraal William Halsey jr. vervang as bevelvoerder van die Suid-Stille Oseaan-gebied; in hierdie posisie het hy bevel gevoer oor die Geallieerde magte wat by die veldtog in die Salomonseilande betrokke was.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 134.</ref>
Nimitz was van mening dat Ghormley te eng van visie en pessimisties geword het om die Geallieerde magte doeltreffend te lei in die stryd om Guadalcanal. Halsey is na bewering regoor die Amerikaanse vloot gerespekteer as 'n "vegter".<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 334.</ref> Met die aanvaarding van die bevel het Halsey onmiddellik begin om planne te maak om die Japannese vlootmagte in 'n geveg in te lok; hy het aan Nimitz geskryf: "Ek moes feitlik onmiddellik begin terugslaan."<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 150.</ref>
Die Japannese Gekombineerde Vloot het ook gepoog om Geallieerde vlootmagte te betrek in wat gehoop is om 'n beslissende geveg te wees. Twee vloot vliegdekskepe, Hiyō en Jun'yō, sowel as die ligte vliegdekskip Zuihō, het vroeg in Oktober by die hoof Japannese vlootbasis by Truk Atoll aangekom en by Shōkaku en Zuikaku aangesluit. Met vyf vliegdekskepe wat volledig toegerus was met luggroepe, plus hul talle slagskepe, kruisers en torpedojaers, was die Japannese Gekombineerde Vloot, onder leiding van Admiraal Isoroku Yamamoto, vol vertroue dat dit die nederlaag by die Slag van Midway kon vergoed.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 146–149.</ref> Afgesien van 'n paar lugaanvalle op Henderson Field in Oktober, het die Japannese vliegdekskepe en hul ondersteunende oorlogskepe in die noordwestelike gebied van die Salomonseilande gebly, buite die stryd om Guadalcanal, terwyl hulle op 'n geleentheid gewag het om nader te beweeg en die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val. Met die Japannese leër se volgende beplande groot grondaanval op Geallieerde magte op Guadalcanal wat vir 20 Oktober vasgestel is, het Yamamoto se oorlogskepe na die suidelike Salomonseilande begin beweeg om die offensief te ondersteun en gereed te wees om enige vyandelike skepe, veral vliegdekskepe, wat sou naderkom om die Geallieerde verdediging op Guadalcanal te ondersteun, aan te val.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', pp. 124–125. According to Hara, the Japanese believed that U.S. Navy forces were likely to be in the Solomon Islands area because they had read a report from the [[United Press]] dated 20 October that stated that the United States Navy was preparing for a major sea and air battle in the South Pacific.</ref>
== Aanvang ==
Op of omstreeks 11 Oktober het 'n groot Japannese mag, bestaande uit vliegdekskepe, slagskepe en hul begeleidingsvaartuie, uit Truk vertrek vir 'n verlengde operasie ter ondersteuning van 'n offensief op Guadalcanal in Oktober. Op dieselfde dag het 'n groot konvooi met versterkings Guadalcanal bereik, maar 'n mag van swaar kruisers wat ondersteuning moes bied, is verhoed om Henderson Field te bombardeer en het omgedraai in wat bekend geword het as die Slag van Kaap Esperance. Daarna het drie bombardemente gevolg wat tussen 13 Oktober en 16 Oktober deur slagskepe en swaar kruisers uitgevoer is (die swaarste vlootaanval op die vliegveld tydens die veldtog); die eerste en derde hiervan is uitgevoer deur vaartuie wat van vise-admiraal Nobutake Kondō se voorhoedemag afgesonder is. Vanaf middernag op 14 Oktober het nog 'n konvooi, bestaande uit vier vragskepe, die grootste deel van sy vrag afgelaai, insluitend tenks en swaar artillerie.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/Azumasan_t.htm|title=Japanese Transports|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Op 15 Oktober is die torpedojaer Meredith, terwyl dit die sleepboot Vireo, wat 'n voorraadbarg gesleep het, begelei het, deur vliegtuie van die Zuikaku en Shokaku opgemerk en gekelder. Op 17 Oktober het die Hiyō en Jun'yō 'n aanvalsmag gestuur om vervoerskepe naby Lunga Point aan te val, maar hulle het geen skade aangerig nie.<ref name="auto">{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/hiyo.htm|title=Imperial lattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die groot aantal oorlogskepe sou in die waters rondom Guadalcanal bly totdat die gevegte in die Slag van die Santa Cruz-eilande beëindig was, en het aan die einde van Oktober na Truk teruggekeer.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/shokaku.htm|title=Imperial Flattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die vliegdekskip Hiyō, wat onlangs in diens gestel is, was oorspronklik deel van die vloot, maar ’n brand in sy masjienkamer op 21 Oktober het hom genoodsaak om na Truk terug te keer vir herstelwerk.<ref name="auto"/> Op 25 Oktober het 6 bomwerpers en 12 vegvliegtuie van die Jun'yo Henderson-vliegveld aangeval, maar min skade aangerig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
Van 20 tot 25 Oktober het Japannese grondmagte op Guadalcanal probeer om Henderson Field in te neem tydens die Slag om Henderson Field, deur middel van 'n groot aanval op die Amerikaanse verdedigers. Die aanval is afgeslaan, met swaar verliese aan die Japannese kant.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 95–97.</ref> Foutiewelik oortuig dat die Japannese leërmagte Henderson Field ingeneem het, het die Japannese op die oggend van 25 Oktober oorlogskepe vanaf die Shortland-eilande na Guadalcanal gestuur om hul grondmagte op die eiland te ondersteun. Amerikaanse vliegtuie van Henderson Field het die konvooi deur die loop van die dag aangeval; hulle het die ligte kruiser Yura tot sink gebring (met hulp van [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17-vliegtuie]] vanaf Espiritu Santo) en die torpedojaer Akizuki beskadig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
[[Lêer:SantaCruzChart2.jpg|duimnael|Kaart van die Slag van die Santa Cruz-eilande, 26 Oktober 1942. Rooi lyne verteenwoordig Japannese oorlogskipmagte en swart lyne verteenwoordig Amerikaanse vliegdekskipmagte. Genommerde geel kolle verteenwoordig belangrike aksies in die geveg.]]
Ten spyte van die mislukking van die Japannese grondoffensief en die verlies van die Yura, het die res van die Gesamentlike Vloot op 25 Oktober voortgegaan om naby die suidelike Salomonseilande te maneuvreer, in die hoop om die Geallieerde vlootmagte in 'n geveg te betrek. Die Japannese vlootmagte het nou uit vier vliegdekskepe bestaan (twee groot, een medium en een ligte een), die Hiyō het vertrek weens 'n toevallige brand in sy enjinkamer, met 'n gesamentlike vliegtuigsterkte wat ongeveer gelykstaande was aan dié van drie vliegdekskepe van die Shokaku-klas.
Die Japannese vlootmagte was in drie groepe verdeel: die voorhoedemag, bestaande uit die Jun'yō, vier swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van Kondō aan boord van die swaar kruiser Atago, met 'n ondersteuningsgroep bestaande uit twee slagskepe en twee torpedojaers onder bevel van skout-admiraal Takeo Kurita; die hoofmag bestaande uit die Shōkaku, Zuikaku en Zuihō, plus een swaar kruiser en agt torpedojaers, onder bevel van vise-admiraal Chūichi Nagumo aan boord van die Shōkaku en die agterhoedemag bestaande uit twee slagskepe, drie swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van skout-admiraal Hiroaki Abe aan boord van die slagskip Hiei. Benewens sy bevel oor die voorhoedemag, het Kondō ook opgetree as die bevelvoerder van al drie magte.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 374–375.</ref>
Aan die Amerikaanse kant het die taakgroepe van die Hornet en Enterprise (onder bevel van skout-admiraal Thomas Kinkaid) op 25 Oktober na die noorde van die Santa Cruz-eilande beweeg, op soek na die Japannese vlootmagte. Die Amerikaanse oorlogskepe was ontplooi as twee vliegdekskipgroepe, wat ongeveer 10 seemyl (19 km) van mekaar geskei was. 'n Amerikaanse [[Consolidated PBY Catalina|PBY Catalina-verkenningswatervliegtuig]], gestasioneer op die Santa Cruz-eilande, het om 11:03 die vliegdekskepe van die Japannese hoofmag opgespoor. Die Japannese vliegdekskepe was egter ongeveer 355 seemyl (657 km) van die Amerikaanse mag af, net buite die reikafstand van vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe opereer. Kinkaid, wat gehoop het om die afstand te verklein ten einde daardie dag aan te val, het op volspoed na die Japannese vliegdekskepe gestoom en om 14:25 'n aanvalsmag van 23 vliegtuie gelanseer. Die Japannese, wat geweet het dat hulle deur Amerikaanse vliegtuie opgemerk is, maar nie geweet het waar die Amerikaanse vliegdekskepe was nie, het na die noorde gedraai om buite bereik van die Amerikaanse vliegdekskipvliegtuie te bly.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 127.</ref> Die Amerikaanse aanvalsmag het na hulle ondeskeie vliegdekskepe teruggekeer sonder om die Japannese oorlogskepe te vind.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 163–174.</ref>
== Die Slag ==
=== Vliegdekskipaksie op 26 Oktober: eerste aanvalle ===
Om 02:50 op 26 Oktober het die Japannese vlootmagte omgedraai en die vlootmagte van die twee teenstanders het die afstand tussen hulle verklein totdat hulle teen 05:00 slegs 200 seemyl (370 km) van mekaar af was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 186.</ref> Albei kante het verkenningsvliegtuie uitgestuur en hul oorblywende vliegtuie gereed gemaak om aan te val sodra die ander kant se skepe opgespoor is. Hoewel 'n Catalina, toegerus met [[radar]], die Japannese vliegdekskepe om 03:10 opgemerk het, het die verslag Kinkaid eers om 05:12 bereik. Dus, omdat hy geglo het dat die Japannese skepe waarskynlik gedurende die tussenliggende twee uur van posisie verander het, het hy besluit om nie 'n aanvalsmag te stuur nie totdat hy meer juiste inligting oor die posisie van die Japannese skepe ontvang het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 381.</ref>
[[Lêer:Aircraft prepare to launch from Japanese carrier Shōkaku during Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (80-G-176150).jpg|duimnael|Japannese vegvliegtuie en duikbomwerpers op die Shōkaku maak gereed om op te styg vir 'n aanval op Amerikaanse vliegdekskipmagte.]]
Om 06:45 het 'n Amerikaanse verkenningsvliegtuig die vliegdekskepe van Nagumo se hoofmag opgemerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 187.</ref> Om 06:58 het 'n Japannese verkenningsvliegtuig die ligging van Hornet se taakmag gerapporteer.<ref name="Frank">Frank, ''Guadalcanal'', p. 382.</ref> Albei kante het gehaas om eerste die ander aan te val. Die Japannese het eerste daarin geslaag om hul aanvalsmag te laat vertrek; teen 07:40 was 64 vliegtuie, bestaande uit 21 Aichi D3A2 Val-duikbomwerpers, 20 Nakajima B5N2 Kate-torpedobomwerpers, 21 Mitsubishi A6M3 Zero-vegvliegtuie en 2 Nakajima B5N2-verkenningsvliegtuie, op pad na die Hornet.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 191–192.</ref> Hierdie eerste aanval is gelei deur luitenant-kommandeur Shigeharu Murata, terwyl die dekking deur vegvliegtuie gelei is deur die luitenante Ayao Shirane en Saneyasu Hidaka. Ook om 07:40 het twee Amerikaanse SBD-3 Dauntless-verkenningsvliegtuie, wat gereageer het op die vroeëre waarneming van die Japannese vliegdekskepe, opgedaag en 'n duikaanval op die Zuihō uitgevoer. Terwyl die Japannese gevegslugpatrollie besig was om ander Amerikaanse verkenningsvliegtuie weg te hou, kon die twee Amerikaanse vliegtuie die Zuihō met albei hul 500-pond-bomme tref; dit het swaar skade aangerig en verseker dat vliegtuie nie meer op die vliegdekskip se dek kon land nie.<ref name="Frank"/>
Intussen het Kondo vir Abe se agterhoedemag beveel om vinniger te gaan in 'n poging om die Amerikaanse oorlogskepe te onderskep en aan te val. Kondo het ook sy eie voorhoedemag teen volle spoed vorentoe laat beweeg, sodat die Jun'yō se vliegtuie aan die aanvalle op die Amerikaanse skepe kon deelneem. Om 08:10 het die Shōkaku 'n tweede golf aanvalsvliegtuie gelanseer, bestaande uit 19 duikbomwerpers en vyf Zero-vegvliegtuie, en om 08:40 het die Zuikaku 16 torpedobomwerpers en vier Zero-vegvliegtuie gelanseer. Die tweede aanvalsgroep is gelei deur luitenant-kommandeur Mamoru Seki, terwyl die vegvliegtuigdekking deur luitenant Hideki Shingo gelei is. Teen 09:10 was daar dus meer as 100 Japannese vliegtuie op pad om die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 383.</ref>
Die Amerikaanse aanvalsvliegtuie was ongeveer 20 minute agter die Japannese. Omdat hulle van mening was dat 'n vinnige aanval belangriker is as 'n massiewe aanval, en omdat hulle nie genoeg brandstof gehad het om tyd te spandeer aan formasievorming voor die aanval nie, het die Amerikaanse vliegtuie in klein groepe na die Japannese skepe beweeg, in plaas daarvan om in een groot aanvalsmag saam te smelt. Die eerste groep, bestaande uit 15 [[Douglas SBD Dauntless]]-duikbomwerpers, 6 [[Grumman TBF Avenger]]-torpedobomwerpers en agt [[Grumman F4F Wildcat]]-vegvliegtuie, onder bevel van luitenant-kommandeur William J. "Gus" Widhelm van die Hornet, was teen ongeveer 08:00 in die lug. 'n Tweede groep, bestaande uit drie SBD's, nege TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en agt Wildcats van die Enterprise, onder bevel van luitenant-kommandeur John A. Collett, het teen 08:10 vertrek. 'n Derde groep, bestaande uit nege SBD's, tien TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en sewe F4F's van die Hornet, was teen 08:20 op pad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 198–199.</ref>
Om 08:40 het die opponerende lugaanvalformasies binne sig van mekaar verbybeweeg. Luitenant Hidaka se nege Zuihō-Zeros het die Enterprise-groep verras en aangeval deur vanuit die rigting van die [[son]] op die klimmende vliegtuie toe te sak. In die daaropvolgende geveg is vier Zeros, drie Wildcats en twee TBF's, insluitend dié van Collett, afgeskiet, terwyl nog twee TBF's en 'n Wildcat weens ernstige skade gedwing is om na die Enterprise terug te keer.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 384–385. Only the Wildcat was safely recovered.</ref> Die oorblywende ''Zuihō''-Zeros, wie se ammunisie uitgeput was, het aan die geveg onttrek.
[[Lêer:Shokaku Santa Cruz fire.jpg|duimnael|Die bemanning van Shōkaku bestry vure op die vliegdek na die Amerikaanse aanval]]
Om 08:50 het die voorste Amerikaanse aanvalsformasie van die Hornet vier skepe van Abe se voorhoedemag opgemerk. Die Amerikaanse vliegtuie het voortgegaan, die Japannese vliegdekskepe gewaar en voorbereidings getref om aan te val. Drie Zero-vliegtuie van die Zuihō het die formasie se Wildcats aangeval en hulle sodoende weggelok van die bomwerpers wat hulle moes beskerm. Gevolglik het die duikbomwerpers in die eerste groep hul aanvalle sonder die beskerming van vegvliegtuie geloods. Twaalf Zero-vliegtuie van die Japannese vliegdekskip het die SBD-formasie aangeval, twee neergeskiet (insluitend dié van Widhelm, het hy dit oorleef) en nog twee gedwing om hul aanval te staak. Die oorblywende 11 SBD's het om 09:27 met hul duikaanvalle op die Shōkaku begin; hulle het die skip met drie tot ses bomme getref, die vliegdek vernietig en ernstige skade aan die skip se binnekant aangerig. Die laaste SBD van die 11 het Shōkaku uit sig verloor en in plaas daarvan sy bom naby die Japannese torpedojaer Teruzuki laat val, wat geringe skade veroorsaak het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 213–223.</ref> Die ses TBF's in die eerste aanvalsmag, wat van hul aanvalsgroep geskei geraak het, het nie die Japannese vliegdekskepe gevind nie en het uiteindelik na die Hornet teruggedraai. Op die pad terug het hulle die Japannese swaar kruiser Tone aangeval, maar al hul torpedo's het die kruiser gemis.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 387–388.</ref>
[[Lêer:Japanese cruiser Chikuma under air attack during the Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (NH 82404).jpg|duimnael|Chikuma word aangeval op 26 Oktober. Rook styg op uit die middel van die skip, waar 'n 450 kg-bom die brug vol getref het.]]
Die TBF's van die tweede Amerikaanse aanvalsformasie vanaf die Enterprise kon nie die Japannese vliegdekskepe opspoor nie en het in plaas daarvan die Japannese swaar kruiser Suzuya, deel van Abe se voorhoede, aangeval, maar geen skade aangerig nie. Omstreeks dieselfde tyd het nege SBD's van die derde Amerikaanse aanvalsformasie, afkomstig van die Hornet, Abe se skepe opgespoor en die Japannese swaar kruiser Chikuma aangeval; hulle het die skip met twee 450 kg-bomme getref en groot skade aangerig. Die drie SBD's van die Enterprise het toe ook opgedaag en ook die Chikuma aangeval; hulle het verdere skade aangerig met een bomtreffer en twee bomme wat net-net gemis het. Uiteindelik het die nege TBF's van die derde aanvalsgroep opgedaag en die rokende Chikuma aangeval, waarby hulle nog een voltreffer behaal het. Chikuma, begelei deur twee torpedojaers, het uit die geveg onttrek en koers gekies na Truk vir herstelwerk.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 132; and Parshall, ''The Imperial Japanese Navy Page''. ''Chikuma'' was under repair at Truk and later [[Kure]], Japan, until January 1943.</ref>
Die Amerikaanse vliegdekskipmagte het om 08:30 berig ontvang van hul aanvalsvliegtuie wat op pad was na die Japannese skepe, dat Japannese aanvalsvliegtuie in hul rigting op pad was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 235.</ref> Om 08:52 het die bevelvoerder van die Japannese aanvalsmag die Hornet-taakmag opgemerk, die Enterprise-taakmag was deur 'n reënbui verberg, en sy vliegtuie vir 'n aanval ontplooi. Om 08:55 het die Amerikaanse vliegdekskepe die naderende Japannese vliegtuie op radar bespeur, ongeveer 35 seemyl (65 km) daarvandaan, en begin om die 37 Wildcat-vliegtuie van hul gevegslugpatrollie na die inkomende Japannese vliegtuie te lei. Ongelukkig het kommunikasieprobleme, foute deur die Amerikaanse vegvliegtuigbeheerbeamptes en primitiewe beheerprosedures egter verhoed dat enige van die Wildcats, op 'n paar na, met die Japannese vliegtuie slaags raak voordat laasgenoemdes hul aanvalle op die Hornet begin het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 235–239.</ref> Alhoewel die Amerikaanse gevegs-lugpatrollie, insluitend die vegvlieënier Swede Vejtasa, daarin geslaag het om verskeie duikbomwerpers af te skiet of te beskadig (die formasieleier, luitenant Sadamu Takahashi, moes weens die skade uit die duikvlug onttrek<ref>Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 388.</ref>), het die meeste van die Japannese vliegtuie hul aanvalle begin sonder dat hulle noemenswaardig deur Amerikaanse vegvliegtuie gehinder is.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 385.</ref>
{{Multibeeld
| wydte = 250
| direction = vertical
| voetskrif =
| beeld1 = Japanese aircraft attack USS Hornet (CV-8) during the Battle of the Santa Cruz Islands on 26 October 1942 (80-G-33947).jpg
| alt1 =
| onderskrif1 = ’n Beskadigde Japannese duikbomwerper (links bo) duik om 09:14 in die rigting van die ''Hornet'' ...
| beeld2 = Japanese Aichi D3A crashes into USS Hornet (CV-8) during the Battle of the Santa Cruz Islands on 26 October 1942.jpg
| alt2 =
| onderskrif2 = ... en sekondes later tref dit die draer.
}}
Om 09:09 het die lugafweergeskut van die Hornet en haar begeleidende oorlogskepe begin vuur, terwyl die 20 ongeskonde Japannese torpedovliegtuie en die oorblywende 16 duikbomwerpers hul aanvalle op die vliegdekskip begin het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 249–251. ''Hornet''{{'}}s screening ships included heavy cruisers {{USS|Northampton|CA-26|2}} and {{USS|Pensacola|CA-24|2}}, light cruisers {{USS|San Diego|CL-53|2}} and {{USS|Juneau|CL-52|2}}, and six destroyers.</ref> Om 09:12 het 'n duikbomwerper se 250 kg semi-pantserdoorborende skeepsbom presies die middel van die Hornet se vliegdek, teenoor die eilandstruktuur, getref; dit het deur drie dekke gedring voordat dit ontplof en 60 man gedood het. Oomblikke later het 'n 242 kg-hoëplofkragbom die vliegdek getref. Dit het met impak ontplof en 'n gat van 3,4 m veroorsaak en 30 mans gedood. Sowat 'n minuut later het 'n derde bom die Hornet getref, naby die plek waar die eerste bom die dek binnegedring het. Dit het deur drie dekke gedring voordat dit ontplof het en ernstige skade aangerig het, maar geen lewensverlies veroorsaak het nie.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 253–356.</ref> Om 09:14 is 'n duikbomwerper deur die Hornet se lugafweergeskut getref en het aan die brand geraak, die vlieënier, adjudant-offisier Shigeyuki Sato, het opsetlik teen die Hornet se skoorsteen vasgevlieg, wat sewe mans gedood en brandende vliegtuigbrandstof oor die seindek versprei het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 386; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 262–267.</ref>
Terwyl die duikbomwerpers aangeval het, het die 20 torpedobomwerpers ook uit twee verskillende rigtings op die Hornet afgepyl. Ten spyte van swaar verliese weens lugafweerverdediging, waaronder Murata, het die torpedovliegtuie tussen 09:13 en 09:17 met twee torpedo's die kant van die Hornet getref, wat haar enjins buite werking gestel het. Net toe die Hornet tot stilstand kom, het 'n beskadigde Japannese duikbomwerper nader gekom en doelbewus teen die kant van die vliegdekskip vasgevlieg; dit het 'n brand laat ontstaan naby die skip se hoofvoorraad vliegtuigbrandstof. Om 09:20 het die oorblywende Japannese vliegtuie onttrek en teruggekeer en die Hornet roerloos in die water en aan die brand, agtergelaat.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 386; Hammel, ''Carrier Strike'', p. 284.</ref> Vyf-en-twintig Japannese en ses Amerikaanse vliegtuie is in hierdie aanval vernietig, insluitend 12 duikbomwerpers, tien torpedovliegtuie en ten minste een Zero.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 271–280.</ref>
Met die hulp van brandslange vanaf drie begeleidende torpedojaers was die brande op die Hornet teen 10:00 onder beheer. Gewonde personeel is van die vliegdekskip ontruim, en die swaar kruiser USS Northampton, onder bevel van kaptein Willard A. Kitts, het probeer om die Hornet weg van die gevegsgebied te sleep. Die voorbereidings om die sleeptou vas te maak, het egter tyd in beslag geneem, terwyl verdere aanvalsgroepe Japannese vliegtuie reeds op pad was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 271–280.</ref>
=== Vliegdekskipaksie op 26 Oktober: verdere aksies na die eerste aanvalle ===
Vanaf 09:30 het die Enterprise baie van die beskadigde en brandstofarme gevegslugpatrollie vegvliegtuie, sowel as verkenningsvliegtuie wat van albei vliegdekskepe teruggekeer het, laat land. Aangesien die vliegdek egter vol was en 'n tweede golf Japannese vliegtuie om 09:30 op radar bespeur is, het die Enterprise om 10:00 die landingsoperasies gestaak. Vliegtuie sonder brandstof het daarna in die oseaan neergestort, waarna die torpedojaers wat die vliegdekskip vergesel het, die bemanningslede gered het. Een van die vliegtuie wat in die water beland het, ’n beskadigde TBF van die Enterprise se aanvalsmag wat vroeër deur Zero-vliegtuie van die Zuihō aangeval is, het naby die torpedojaer USS Porter in die water neergestort. Terwyl die Porter die TBF se bemanning gered het, is die skip deur ’n torpedo getref, moontlik afkomstig van die vliegtuig wat in die water beland het, wat ernstige skade aangerig en die lewens van 15 bemanningslede geëis het.<ref>{{cite book|last=Hammel|first=Eric|title=Guadalcanal: The Carrier Battles|url=https://archive.org/details/guadalcanalcarri00hamm|url-access=registration|year=1987|publisher=Crown Publishers, Inc.|location=New York|pages=[https://archive.org/details/guadalcanalcarri00hamm/page/411 411–413]|isbn=9780517566084}}</ref> Nadat die bevelvoerder van die taakmag beveel het dat die torpedojaer tot sink gebring moet word, is die bemanning gered deur die torpedojaer USS Shaw, wat daarna die Porter met kanonvuur tot sink gebring het (08°32′S 167°17′O).<ref>Evans, ''Japanese Navy'', p. 520; Frank, ''Guadalcanal'', pp. 388–389; Hammel, ''Carrier Strike'', p. 299.</ref>
[[Lêer:A Japanese Aichi D3A is shot down between USS Enterprise (CV-6) and USS South Dakota (BB-57) on 26 October 1942.jpg|duimnael|’n Japannese duikbomwerper (middel) word tydens die aanval op die Enterprise (regs onder) afgeskiet. Die rook uit die skip is weens vroeër bomtreffers, terwyl nog ’n bom die vliegdekskip net-net mis. Die slagskip South Dakota is links van die vliegdekskip.<ref>Fahey, ''The Ships and Aircraft of the United States Fleet'', p. 5.</ref>]]
Terwyl die eerste golf Japannese aanvalsvliegtuie van hul aanval op die Hornet na hul vliegdekskepe begin terugkeer het, het een van hulle die Enterprise-taakmag, wat intussen uit die reënbui te voorskyn gekom het, opgemerk en die vliegdekskip se posisie gerapporteer.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 283.</ref> Die tweede golf Japannese aanvalsvliegtuie, in die veronderstelling dat die Hornet besig was om te sink, het hul aanvalle op die Enterprise-taakmag gerig; dit het om 10:08 begin. Weereens het die Amerikaanse gevegslugpatrollie gesukkel om die Japannese vliegtuie te onderskep voordat hulle die Enterprise aangeval het; hulle het slegs 2 van die 19 duikbomwerpers neergeskiet net toe dié met hul duikvlugte na die vliegdekskip begin het. Seki se afdeling het deur die hewige lugafweervuur van die Enterprise en haar begeleidende oorlogskepe aangeval, maar geen treffers behaal nie. Daarna het die afdeling onder bevel van luitenant Keiichi Arima aangeval en die vliegdekskip getref met twee 250 kg semi-pantserdeurborende bomme; die eerste hiervan is losgelaat deur Arima se vlieënier, onderoffisier Kiyoto Furuta. Die twee bomme het 44 man gedood en 75 gewond, en groot skade aan die vliegdekskip aangerig, insluitend die beskadiging van sy voorste hyser in die "op"-posisie. Daarbenewens het Arima se afdeling ook met nog 'n bom 'n byna-treffer behaal.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 300–313; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', pp. 413–415.</ref> Tien van die negentien Japannese bomwerpers het egter in hierdie aanval verlore gegaan, insluitend dié van Seki, terwyl nog twee tydens die terugvlug in die see neergestort het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 390; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', pp. 416, 418, 446.</ref>
Twintig minute later het die 16 Zuikaku-torpedovliegtuie opgedaag en in groep opgedeel om die Enterprise aan te val. Een groep torpedo-bomwerpers is aangeval deur twee gevegslugpatrollie Wildcats, weer eens insluitend Vejtasa, wat drie van hulle afgeskiet en 'n vierde beskadig het. Die vierde beskadigde vliegtuig het doelbewus teen die torpedojaer Smith gebots, die skip aan die brand gesteek en 57 van haar bemanning gedood. Die torpedo wat deur hierdie vliegtuig gedra is, het kort na die impak ontplof en meer skade veroorsaak. Die vure het aanvanklik buite beheer gelyk totdat Smith se bevelvoerder die torpedojaer beveel het om in die groot spuitkiel van die slagskip USS South Dakota te stuur, wat gehelp het om die brande te blus. Smith het toe haar posisie hervat en met haar oorblywende lugafweerkanonne op die die torpedovliegtuie gevuur.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 390–391. ''Smith'' eventually went to Pearl Harbor for repairs, which were completed in February 1943.</ref>
== Verwysings ==
{{verwysings|3}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Tweede Wêreldoorlog]]
a2f1jw6b30wb0ub8o8h99flv8q71nkn
3379492
3379472
2026-11-21T09:29:09Z
Oesjaar
7467
/* Vliegdekskipaksie op 26 Oktober: verdere aksies na die eerste aanvalle */ Verbeter
3379492
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Militêre konflik-en
| conflict = Slag van die Santa Cruzeilande
| image = [[Lêer:USS Enterprise-Bat Santa Cruz.jpg|300px]]
| pushpin_map = Stille Oseaan
| pushpin_relief = 1
| coordinates = {{coord|-8|164|format=dms|display=it}}
| caption = {{USS|Enterprise|CV-6|6}} (middel links) en sy skepe wat hom beskerm gedurende die oorlog, 26 Oktober 1942
| part_of = die [[Slag van Guadalcanal]] van die [[Tweede Wêreldoorlog]]
| date = 25–{{start date and age|1942|10|27|df=y}}
| location = Off the [[Santa Cruz Islands]], Pacific Ocean
| result = Beide kante eis 'n oorwinning; sien [[#Nabetragting|Nabetragting]]
| combatant1 = {{vlagland|Verenigde State|1912}}
| combatant2 = {{vlagland|Japannese Keiserryk}}
| commander1 = {{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[William Halsey Jr.|William Halsey]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Thomas C. Kinkaid]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[George D. Murray|George Murray]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Charles P. Mason]]
| commander2 = {{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Nobutake Kondō]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Chūichi Nagumo]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Hiroaki Abe]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Kakuji Kakuta]]
| strength1 = 2 [[Vliegdekskip|vliegdekskep]]e <br> 1 [[slagskip]] <br> 3 swaar kruisers <br> 3 ligte kruisers <br> 14 [[torpedojaer]]s<br> 136 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 63 [[Grumman F4F Wildcat]]s, 47 [[Douglas SBD Dauntless]], en 26 [[Grumman TBF Avenger]]s. The "136" number doesn't include [[Boeing B-17 Flying Fortress]]es based at [[Espiritu Santo]] (who played a small part in the battle) or any seaplanes in the area.</ref>
| strength2 = 3 vliegdekskepe <br> 1 ligte kruiser <br> 4 slagskepe<ref>''Kongō'', ''Haruna'', ''Hiei'', ''Kirishima''. See {{cite web |url=http://www.navweaps.com/index_oob/OOB_WWII_Pacific/OOB_WWII_Santa-Cruz.htm |title=Order of Battle – Battle of the Santa Cruz Islands |access-date=21 September 2009}}</ref> <br> 8 swaar kruisers <br> 2 ligte kruisers <br> 24 torpedojaers <br> 199 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 87 [[A6M Zero]]s, 68 [[Aichi D3A]] dive bombers, 57 [[Nakajima B5N]] torpedo bombers, and one [[Yokosuka D4Y]] command and control aircraft.</ref>
| casualties1 = 266 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 401; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 456. Breakdown of deaths: ''Hornet'' 118, ''Enterprise'' 44, ''Smith'' 57, ''Porter'' 15, ''Pensacola'' 3, ''South Dakota'' 2, ''Morris'' 1, and 22 aircrew. Four U.S. aircrew members were captured by the Japanese. Total U.S. aircraft losses included 32 Wildcats, 31 SBDs, and 18 TBFs.</ref> <br> [[USS Hornet (CV-8)|1 vliegdekskip gekelder]] <br> 1 torpedojaer gekelder <br> 1 vliegdekskip beskadig <br> 1 slagskip beskadig <br> 1 ligte kruiser beskadig <br> 2 torpedojaers beskadig <br> 81 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 22 sterftes, 4 gevang
| casualties2 = 400–500 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 400–401; Peattie, pp. 180, 339; and Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 454. Japanese deaths from damage to ''Zuihō'' aren't known. Known Japanese deaths are: 60 on ''Shōkaku'', 190 on ''Chikuma'', seven on ''Teruzuki'', and 148 aircrew. Total Japanese aircraft losses included 27 [[Mitsubishi A6M Zero]]s, 40 [[dive bomber]]s, 29 [[torpedo bomber]]s, and 1 [[Yokosuka D4Y]]. The aircrew losses included 55 from ''Shōkaku'', 57 from ''Zuikaku'', 9 from ''Zuihō'', and 27 from ''Junyō''.</ref> <br> 1 vliegdekskip swaar beskadig <br> 1 ligte kruiser swaar beskadig <br> 1 swaar kruiser beskadig <br> 1 torpedojaer beskadig <br> 99 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 148 sterftes
| campaignbox = {{Campaignbox Guadalcanal}} <br> {{Campaignbox Solomons}}
}}
Die '''Slag van die Santa Cruz-eilande''' wat tussen 25 en 27 Oktober 1942 plaasgevind het, was die vierde vliegdekskipgeveg van die Stille Oseaan-veldtog tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Dit was ook die vierde groot vlootbotsing tussen die [[Amerikaanse Vloot]] en die [[Japannese Keiserlike Vloot]] tydens die langdurige en strategies belangrike [[Slag van Guadalcanal|Guadalcanal-veldtog]]. Soos in die slae van die [[Slag van die Koraalsee|Koraalsee]], [[Slag van Midway|Midway]] en die Oostelike [[Salomonseilande]], was die skepe van die twee teenstanders selde in mekaar se sig of binne skootafstand van mekaar. In plaas daarvan is byna alle aanvalle deur albei kante uitgevoer deur vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe of landbasisse gelanseer is.
In 'n poging om die Geallieerde magte van Guadalcanal en nabygeleë eilande te verdryf en 'n einde te bring aan die dooiepunt wat sedert September 1942 bestaan het, het die Keiserlike Japannese Leër 'n groot grondoffensief op Guadalcanal vir 20–25 Oktober 1942 beplan. Ter ondersteuning van hierdie offensief, en met die hoop om met Geallieerde vlootmagte slaags te raak, het Japannese vliegdekskepe en ander groot oorlogskepe na 'n posisie naby die suidelike Salomonseilande beweeg. Vanuit hierdie ligging het die Japannese vlootmagte gehoop om enige Geallieerde (hoofsaaklik VSA) vlootmagte, veral vliegdekskipmagte, wat op die grondoffensief gereageer het, aan te val en beslissend te verslaan. Geallieerde vlootmagte het ook gehoop om die Japannese vlootmagte in die geveg te ontmoet, met dieselfde doelwitte om die dooiepunt te verbreek en hul teenstander beslissend te verslaan.
Die Japannese grondoffensief op Guadalcanal was aan die gang met die Slag om Henderson-veld terwyl die vlootoorlogskepe en vliegtuie van die twee teenstanders mekaar op die oggend van 26 Oktober 1942, net noord van die Santa Cruz-eilande, gekonfronteer het. Na 'n uitruil van lugaanvalle deur vliegdekskepe het Geallieerde oppervlakteskepe van die slagveld teruggetrek met die vliegdekskip [[USS Hornet (CV-8)|USS Hornet]] gekelder, en 'n ander vliegdekskip, [[USS Enterprise]], swaar beskadig. Die deelnemende Japannese vliegdekmagte het ook teruggetrek weens skade aan twee vliegdekskepe, swaar vliegtuigverliese en die Japannese leër se mislukking om Henderson-veld te verower.
Santa Cruz was 'n taktiese oorwinning vir die Japannese, beide wat tonnemaat en beheer oor die see rondom Guadalcanal betref. Die verlies van talle onvervangbare, ervare Japannese lugbemannings het egter op die lang termyn 'n strategiese voordeel vir die Geallieerdes geblyk te wees; die Geallieerdes se verliese aan lugbemannings tydens die geveg was relatief laag en is vinnig aangevul. Die Japannese het op 'n groter, beslissende oorwinning gehoop, en dit ook nodig gehad. Die feit dat die vlootgeveg gewen is net nadat die landgeveg verloor is, het beteken dat die geleentheid om hul oorwinning in die geveg uit te buit, reeds verby was.
== Agtergrond ==
Op 8 Augustus 1942 het Geallieerde magte, hoofsaaklik uit die Verenigde State, geland op Guadalcanal, Tulagi en die Florida-eilande in die Salomonseilande, wat destyds deur Japan beset was. Die landings op die eilande was daarop gemik om te verhoed dat die Japannese dit as basisse gebruik om die toevoerroetes tussen die VSA en Australië te bedreig. Verder moes die eilande beveilig word as vertrekpunte vir 'n veldtog wat ten doel gehad het om uiteindelik die groot Japannese basis by Rabaul te neutraliseer, terwyl dit terselfdertyd die Geallieerdes se veldtog in [[Nieu-Guinee]] sou ondersteun. Hierdie landings het die begin gemerk van die veldtog op Guadalcanal, wat ses maande sou duur.<ref>Hogue, ''Pearl Harbor to Guadalcanal'', pp. 235–236.</ref>
Ná die Slag van die Oostelike Solomoneilande op 24–25 Augustus, waarin die vliegdekskip USS Enterprise swaar beskadig en gedwing is om na [[Pearl Harbor]], Hawaii, te vaar, vir 'n maand van omvangryke herstelwerk, het drie Amerikaanse taakmagte met vliegdekskepe in die Suid-Stille Oseaan-gebied agtergebly. Die taakmagte was gesentreer rondom die vlootvliegdekskepe [[USS Wasp (CV-7)|USS Wasp]], [[USS Saratoga (CV-3)|Saratoga]] en Hornet, tesame met hul onderskeie luggroepe en ondersteunende oppervlakoorlogskepe, insluitend slagskepe, [[kruiser]]s en [[torpedojaer]]s, en was hoofsaaklik gestasioneer tussen die Salomonseilande en die eilande van die Nuwe Hebrides ([[Vanuatu]]). In hierdie operasionele gebied was die vliegdekskepe belas met die beveiliging van die kommunikasielyn tussen die vernaamste Geallieerde basisse in [[Nieu-Kaledonië]] en Espiritu Santo; die ondersteuning van Geallieerde grondmagte op Guadalcanal en Tulagi teen enige Japannese teenaanvalle; die dekking van die beweging van voorradeskepe na Guadalcanal; en die aanval op en vernietiging van enige Japannese oorlogskepe, veral vliegdekskepe, wat binne bereik gekom het.<ref>Hammel, ''Carrier Clash'', p. 106.</ref> Die seegebied waarin die Amerikaanse vliegdekskip-taakmagte geopereer het, is deur Amerikaanse magte ''torpedo kruising''<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 335.</ref> genoem, vanweë die hoë konsentrasie Japannese duikbote in die gebied.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 6–7.</ref>
[[Lêer:USS Wasp (CV-7) brennt.jpg|duimnael|USS Wasp brand nadat dit deur 'n torpedo getref is op 15 September]]
Op 31 Augustus is die USS Saratoga deur die Japannese duikboot I-26 met 'n torpedo getref en was dit vir drie maande buite aksie vir herstelwerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 10–12.</ref><ref>After this incident the then U.S. carrier task force commander [[Frank Jack Fletcher]] was relieved of his command and reassigned to shore duty for the remainder of the war. Frank, ''Guadalcanal'', pp. 204–205</ref>
Op 15 September is die USS Wasp getref deur drie torpedo's wat deur die Japannese duikboot I-19 afgevuur is terwyl dit 'n groot versterkings- en hervoorraadkonvooi na Guadalcanal ondersteun het en amper die Japannese vliegdekskepe Shōkaku en Zuikaku aangeval het, wat onttrek het net voordat die twee teenstanders binne bereik van mekaar se vliegtuie gekom het. Met kragonderbrekings weens torpedoskade kon die Wasp se skadebeheerspanne nie die daaropvolgende groot brande beheer nie, en sy is verlaat en self tot sink gebring.<ref>Evans, ''Japanese Navy'', pp. 179–180; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 24–41.
The battleship {{USS|North Carolina|BB-55|2}} and destroyer {{USS|O'Brien|DD-415|2}} were also hit by torpedoes during the same attack. ''O'Brien'' later sank as a result of the torpedo damage, and ''North Carolina'' was under repair at Pearl Harbor until 16 November 1942.</ref>
Alhoewel die VSA nou slegs een operasionele vliegdekskip, die USS Hornet, in die Suid-Stille Oseaan gehad het, het die Geallieerdes steeds lugoorheersing oor die suidelike Salomonseilande behou danksy hul vliegtuie wat by Henderson Field op Guadalcanal gestasioneer was. Snags egter, wanneer vliegtuie nie doeltreffend kon opereer nie, kon die Japannese hul skepe byna na willekeur rondom Guadalcanal laat beweeg. Gevolglik het 'n dooiepunt in die stryd om Guadalcanal ontstaan: die Geallieerdes het bedags voorrade en versterkings na Guadalcanal gebring, terwyl die Japannese snags dieselfde gedoen het met oorlogskepe, wat deur die Geallieerdes die "Tokyo Express" genoem is. Geen van die twee kante kon egter genoeg troepe op die eiland land om 'n beslissende voordeel te behaal nie. Teen middel Oktober het beide kante ongeveer 'n gelyke aantal troepe op die eiland gehad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 19–21, 84–85.</ref> Die dooiepunt is kortstondig onderbreek deur twee vlootaksies waarby groot skepe betrokke was. In die nag van 11–12 Oktober het 'n Amerikaanse vlootmag 'n Japannese vlootmag, wat op pad was om Henderson Field te bombardeer, onderskep en verslaan tydens die Slag van Kaap Esperance. Maar slegs twee nagte later het 'n Japannese mag, wat die slagskepe Haruna en Kongō ingesluit het, Henderson Field suksesvol gebombardeer; hulle het die meeste van die Amerikaanse vliegtuie daar vernietig en ernstige skade aan die vliegveld se fasiliteite aangerig.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 316–319.</ref>
[[Lêer:EnterpriseWildcat.jpg|duimnael|[[Grumman F4F Wildcat]] op die Enterprise terwyl die skip op 24 Oktober lugoperasies uitvoer]]
Die VSA het twee stappe gedoen om die dooiepunt in die stryd om Guadalcanal te probeer verbreek. Eerstens is herstelwerk aan die USS Enterprise bespoedig sodat sy so gou moontlik na die Suid-Stille Oseaan kon terugkeer. Op 10 Oktober het die USS Enterprise haar nuwe luggroep (Luggroep 10) ontvang, en op 16 Oktober het sy uit Pearl Harbor vertrek. Op 23 Oktober<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 154–155.</ref> het sy in die Suid-Stille Oseaan aangekom en op 24 Oktober, 273 seemyl (506 km) noordoos van Espiritu Santo, by die USS Hornet en die res van die Geallieerde vlootmagte in die Suid-Stille Oseaan aangesluit.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 145.</ref>
Tweedens het admiraal [[Chester W. Nimitz|Chester Nimitz]], die Geallieerde opperbevelhebber van die Stille Oseaan-magte, op 18 Oktober vise-admiraal Robert L. Ghormley deur vise-admiraal William Halsey jr. vervang as bevelvoerder van die Suid-Stille Oseaan-gebied; in hierdie posisie het hy bevel gevoer oor die Geallieerde magte wat by die veldtog in die Salomonseilande betrokke was.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 134.</ref>
Nimitz was van mening dat Ghormley te eng van visie en pessimisties geword het om die Geallieerde magte doeltreffend te lei in die stryd om Guadalcanal. Halsey is na bewering regoor die Amerikaanse vloot gerespekteer as 'n "vegter".<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 334.</ref> Met die aanvaarding van die bevel het Halsey onmiddellik begin om planne te maak om die Japannese vlootmagte in 'n geveg in te lok; hy het aan Nimitz geskryf: "Ek moes feitlik onmiddellik begin terugslaan."<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 150.</ref>
Die Japannese Gekombineerde Vloot het ook gepoog om Geallieerde vlootmagte te betrek in wat gehoop is om 'n beslissende geveg te wees. Twee vloot vliegdekskepe, Hiyō en Jun'yō, sowel as die ligte vliegdekskip Zuihō, het vroeg in Oktober by die hoof Japannese vlootbasis by Truk Atoll aangekom en by Shōkaku en Zuikaku aangesluit. Met vyf vliegdekskepe wat volledig toegerus was met luggroepe, plus hul talle slagskepe, kruisers en torpedojaers, was die Japannese Gekombineerde Vloot, onder leiding van Admiraal Isoroku Yamamoto, vol vertroue dat dit die nederlaag by die Slag van Midway kon vergoed.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 146–149.</ref> Afgesien van 'n paar lugaanvalle op Henderson Field in Oktober, het die Japannese vliegdekskepe en hul ondersteunende oorlogskepe in die noordwestelike gebied van die Salomonseilande gebly, buite die stryd om Guadalcanal, terwyl hulle op 'n geleentheid gewag het om nader te beweeg en die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val. Met die Japannese leër se volgende beplande groot grondaanval op Geallieerde magte op Guadalcanal wat vir 20 Oktober vasgestel is, het Yamamoto se oorlogskepe na die suidelike Salomonseilande begin beweeg om die offensief te ondersteun en gereed te wees om enige vyandelike skepe, veral vliegdekskepe, wat sou naderkom om die Geallieerde verdediging op Guadalcanal te ondersteun, aan te val.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', pp. 124–125. According to Hara, the Japanese believed that U.S. Navy forces were likely to be in the Solomon Islands area because they had read a report from the [[United Press]] dated 20 October that stated that the United States Navy was preparing for a major sea and air battle in the South Pacific.</ref>
== Aanvang ==
Op of omstreeks 11 Oktober het 'n groot Japannese mag, bestaande uit vliegdekskepe, slagskepe en hul begeleidingsvaartuie, uit Truk vertrek vir 'n verlengde operasie ter ondersteuning van 'n offensief op Guadalcanal in Oktober. Op dieselfde dag het 'n groot konvooi met versterkings Guadalcanal bereik, maar 'n mag van swaar kruisers wat ondersteuning moes bied, is verhoed om Henderson Field te bombardeer en het omgedraai in wat bekend geword het as die Slag van Kaap Esperance. Daarna het drie bombardemente gevolg wat tussen 13 Oktober en 16 Oktober deur slagskepe en swaar kruisers uitgevoer is (die swaarste vlootaanval op die vliegveld tydens die veldtog); die eerste en derde hiervan is uitgevoer deur vaartuie wat van vise-admiraal Nobutake Kondō se voorhoedemag afgesonder is. Vanaf middernag op 14 Oktober het nog 'n konvooi, bestaande uit vier vragskepe, die grootste deel van sy vrag afgelaai, insluitend tenks en swaar artillerie.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/Azumasan_t.htm|title=Japanese Transports|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Op 15 Oktober is die torpedojaer Meredith, terwyl dit die sleepboot Vireo, wat 'n voorraadbarg gesleep het, begelei het, deur vliegtuie van die Zuikaku en Shokaku opgemerk en gekelder. Op 17 Oktober het die Hiyō en Jun'yō 'n aanvalsmag gestuur om vervoerskepe naby Lunga Point aan te val, maar hulle het geen skade aangerig nie.<ref name="auto">{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/hiyo.htm|title=Imperial lattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die groot aantal oorlogskepe sou in die waters rondom Guadalcanal bly totdat die gevegte in die Slag van die Santa Cruz-eilande beëindig was, en het aan die einde van Oktober na Truk teruggekeer.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/shokaku.htm|title=Imperial Flattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die vliegdekskip Hiyō, wat onlangs in diens gestel is, was oorspronklik deel van die vloot, maar ’n brand in sy masjienkamer op 21 Oktober het hom genoodsaak om na Truk terug te keer vir herstelwerk.<ref name="auto"/> Op 25 Oktober het 6 bomwerpers en 12 vegvliegtuie van die Jun'yo Henderson-vliegveld aangeval, maar min skade aangerig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
Van 20 tot 25 Oktober het Japannese grondmagte op Guadalcanal probeer om Henderson Field in te neem tydens die Slag om Henderson Field, deur middel van 'n groot aanval op die Amerikaanse verdedigers. Die aanval is afgeslaan, met swaar verliese aan die Japannese kant.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 95–97.</ref> Foutiewelik oortuig dat die Japannese leërmagte Henderson Field ingeneem het, het die Japannese op die oggend van 25 Oktober oorlogskepe vanaf die Shortland-eilande na Guadalcanal gestuur om hul grondmagte op die eiland te ondersteun. Amerikaanse vliegtuie van Henderson Field het die konvooi deur die loop van die dag aangeval; hulle het die ligte kruiser Yura tot sink gebring (met hulp van [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17-vliegtuie]] vanaf Espiritu Santo) en die torpedojaer Akizuki beskadig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
[[Lêer:SantaCruzChart2.jpg|duimnael|Kaart van die Slag van die Santa Cruz-eilande, 26 Oktober 1942. Rooi lyne verteenwoordig Japannese oorlogskipmagte en swart lyne verteenwoordig Amerikaanse vliegdekskipmagte. Genommerde geel kolle verteenwoordig belangrike aksies in die geveg.]]
Ten spyte van die mislukking van die Japannese grondoffensief en die verlies van die Yura, het die res van die Gesamentlike Vloot op 25 Oktober voortgegaan om naby die suidelike Salomonseilande te maneuvreer, in die hoop om die Geallieerde vlootmagte in 'n geveg te betrek. Die Japannese vlootmagte het nou uit vier vliegdekskepe bestaan (twee groot, een medium en een ligte een), die Hiyō het vertrek weens 'n toevallige brand in sy enjinkamer, met 'n gesamentlike vliegtuigsterkte wat ongeveer gelykstaande was aan dié van drie vliegdekskepe van die Shokaku-klas.
Die Japannese vlootmagte was in drie groepe verdeel: die voorhoedemag, bestaande uit die Jun'yō, vier swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van Kondō aan boord van die swaar kruiser Atago, met 'n ondersteuningsgroep bestaande uit twee slagskepe en twee torpedojaers onder bevel van skout-admiraal Takeo Kurita; die hoofmag bestaande uit die Shōkaku, Zuikaku en Zuihō, plus een swaar kruiser en agt torpedojaers, onder bevel van vise-admiraal Chūichi Nagumo aan boord van die Shōkaku en die agterhoedemag bestaande uit twee slagskepe, drie swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van skout-admiraal Hiroaki Abe aan boord van die slagskip Hiei. Benewens sy bevel oor die voorhoedemag, het Kondō ook opgetree as die bevelvoerder van al drie magte.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 374–375.</ref>
Aan die Amerikaanse kant het die taakgroepe van die Hornet en Enterprise (onder bevel van skout-admiraal Thomas Kinkaid) op 25 Oktober na die noorde van die Santa Cruz-eilande beweeg, op soek na die Japannese vlootmagte. Die Amerikaanse oorlogskepe was ontplooi as twee vliegdekskipgroepe, wat ongeveer 10 seemyl (19 km) van mekaar geskei was. 'n Amerikaanse [[Consolidated PBY Catalina|PBY Catalina-verkenningswatervliegtuig]], gestasioneer op die Santa Cruz-eilande, het om 11:03 die vliegdekskepe van die Japannese hoofmag opgespoor. Die Japannese vliegdekskepe was egter ongeveer 355 seemyl (657 km) van die Amerikaanse mag af, net buite die reikafstand van vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe opereer. Kinkaid, wat gehoop het om die afstand te verklein ten einde daardie dag aan te val, het op volspoed na die Japannese vliegdekskepe gestoom en om 14:25 'n aanvalsmag van 23 vliegtuie gelanseer. Die Japannese, wat geweet het dat hulle deur Amerikaanse vliegtuie opgemerk is, maar nie geweet het waar die Amerikaanse vliegdekskepe was nie, het na die noorde gedraai om buite bereik van die Amerikaanse vliegdekskipvliegtuie te bly.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 127.</ref> Die Amerikaanse aanvalsmag het na hulle ondeskeie vliegdekskepe teruggekeer sonder om die Japannese oorlogskepe te vind.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 163–174.</ref>
== Die Slag ==
=== Vliegdekskipaksie op 26 Oktober: eerste aanvalle ===
Om 02:50 op 26 Oktober het die Japannese vlootmagte omgedraai en die vlootmagte van die twee teenstanders het die afstand tussen hulle verklein totdat hulle teen 05:00 slegs 200 seemyl (370 km) van mekaar af was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 186.</ref> Albei kante het verkenningsvliegtuie uitgestuur en hul oorblywende vliegtuie gereed gemaak om aan te val sodra die ander kant se skepe opgespoor is. Hoewel 'n Catalina, toegerus met [[radar]], die Japannese vliegdekskepe om 03:10 opgemerk het, het die verslag Kinkaid eers om 05:12 bereik. Dus, omdat hy geglo het dat die Japannese skepe waarskynlik gedurende die tussenliggende twee uur van posisie verander het, het hy besluit om nie 'n aanvalsmag te stuur nie totdat hy meer juiste inligting oor die posisie van die Japannese skepe ontvang het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 381.</ref>
[[Lêer:Aircraft prepare to launch from Japanese carrier Shōkaku during Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (80-G-176150).jpg|duimnael|Japannese vegvliegtuie en duikbomwerpers op die Shōkaku maak gereed om op te styg vir 'n aanval op Amerikaanse vliegdekskipmagte.]]
Om 06:45 het 'n Amerikaanse verkenningsvliegtuig die vliegdekskepe van Nagumo se hoofmag opgemerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 187.</ref> Om 06:58 het 'n Japannese verkenningsvliegtuig die ligging van Hornet se taakmag gerapporteer.<ref name="Frank">Frank, ''Guadalcanal'', p. 382.</ref> Albei kante het gehaas om eerste die ander aan te val. Die Japannese het eerste daarin geslaag om hul aanvalsmag te laat vertrek; teen 07:40 was 64 vliegtuie, bestaande uit 21 Aichi D3A2 Val-duikbomwerpers, 20 Nakajima B5N2 Kate-torpedobomwerpers, 21 Mitsubishi A6M3 Zero-vegvliegtuie en 2 Nakajima B5N2-verkenningsvliegtuie, op pad na die Hornet.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 191–192.</ref> Hierdie eerste aanval is gelei deur luitenant-kommandeur Shigeharu Murata, terwyl die dekking deur vegvliegtuie gelei is deur die luitenante Ayao Shirane en Saneyasu Hidaka. Ook om 07:40 het twee Amerikaanse SBD-3 Dauntless-verkenningsvliegtuie, wat gereageer het op die vroeëre waarneming van die Japannese vliegdekskepe, opgedaag en 'n duikaanval op die Zuihō uitgevoer. Terwyl die Japannese gevegslugpatrollie besig was om ander Amerikaanse verkenningsvliegtuie weg te hou, kon die twee Amerikaanse vliegtuie die Zuihō met albei hul 500-pond-bomme tref; dit het swaar skade aangerig en verseker dat vliegtuie nie meer op die vliegdekskip se dek kon land nie.<ref name="Frank"/>
Intussen het Kondo vir Abe se agterhoedemag beveel om vinniger te gaan in 'n poging om die Amerikaanse oorlogskepe te onderskep en aan te val. Kondo het ook sy eie voorhoedemag teen volle spoed vorentoe laat beweeg, sodat die Jun'yō se vliegtuie aan die aanvalle op die Amerikaanse skepe kon deelneem. Om 08:10 het die Shōkaku 'n tweede golf aanvalsvliegtuie gelanseer, bestaande uit 19 duikbomwerpers en vyf Zero-vegvliegtuie, en om 08:40 het die Zuikaku 16 torpedobomwerpers en vier Zero-vegvliegtuie gelanseer. Die tweede aanvalsgroep is gelei deur luitenant-kommandeur Mamoru Seki, terwyl die vegvliegtuigdekking deur luitenant Hideki Shingo gelei is. Teen 09:10 was daar dus meer as 100 Japannese vliegtuie op pad om die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 383.</ref>
Die Amerikaanse aanvalsvliegtuie was ongeveer 20 minute agter die Japannese. Omdat hulle van mening was dat 'n vinnige aanval belangriker is as 'n massiewe aanval, en omdat hulle nie genoeg brandstof gehad het om tyd te spandeer aan formasievorming voor die aanval nie, het die Amerikaanse vliegtuie in klein groepe na die Japannese skepe beweeg, in plaas daarvan om in een groot aanvalsmag saam te smelt. Die eerste groep, bestaande uit 15 [[Douglas SBD Dauntless]]-duikbomwerpers, 6 [[Grumman TBF Avenger]]-torpedobomwerpers en agt [[Grumman F4F Wildcat]]-vegvliegtuie, onder bevel van luitenant-kommandeur William J. "Gus" Widhelm van die Hornet, was teen ongeveer 08:00 in die lug. 'n Tweede groep, bestaande uit drie SBD's, nege TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en agt Wildcats van die Enterprise, onder bevel van luitenant-kommandeur John A. Collett, het teen 08:10 vertrek. 'n Derde groep, bestaande uit nege SBD's, tien TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en sewe F4F's van die Hornet, was teen 08:20 op pad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 198–199.</ref>
Om 08:40 het die opponerende lugaanvalformasies binne sig van mekaar verbybeweeg. Luitenant Hidaka se nege Zuihō-Zeros het die Enterprise-groep verras en aangeval deur vanuit die rigting van die [[son]] op die klimmende vliegtuie toe te sak. In die daaropvolgende geveg is vier Zeros, drie Wildcats en twee TBF's, insluitend dié van Collett, afgeskiet, terwyl nog twee TBF's en 'n Wildcat weens ernstige skade gedwing is om na die Enterprise terug te keer.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 384–385. Only the Wildcat was safely recovered.</ref> Die oorblywende ''Zuihō''-Zeros, wie se ammunisie uitgeput was, het aan die geveg onttrek.
[[Lêer:Shokaku Santa Cruz fire.jpg|duimnael|Die bemanning van Shōkaku bestry vure op die vliegdek na die Amerikaanse aanval]]
Om 08:50 het die voorste Amerikaanse aanvalsformasie van die Hornet vier skepe van Abe se voorhoedemag opgemerk. Die Amerikaanse vliegtuie het voortgegaan, die Japannese vliegdekskepe gewaar en voorbereidings getref om aan te val. Drie Zero-vliegtuie van die Zuihō het die formasie se Wildcats aangeval en hulle sodoende weggelok van die bomwerpers wat hulle moes beskerm. Gevolglik het die duikbomwerpers in die eerste groep hul aanvalle sonder die beskerming van vegvliegtuie geloods. Twaalf Zero-vliegtuie van die Japannese vliegdekskip het die SBD-formasie aangeval, twee neergeskiet (insluitend dié van Widhelm, het hy dit oorleef) en nog twee gedwing om hul aanval te staak. Die oorblywende 11 SBD's het om 09:27 met hul duikaanvalle op die Shōkaku begin; hulle het die skip met drie tot ses bomme getref, die vliegdek vernietig en ernstige skade aan die skip se binnekant aangerig. Die laaste SBD van die 11 het Shōkaku uit sig verloor en in plaas daarvan sy bom naby die Japannese torpedojaer Teruzuki laat val, wat geringe skade veroorsaak het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 213–223.</ref> Die ses TBF's in die eerste aanvalsmag, wat van hul aanvalsgroep geskei geraak het, het nie die Japannese vliegdekskepe gevind nie en het uiteindelik na die Hornet teruggedraai. Op die pad terug het hulle die Japannese swaar kruiser Tone aangeval, maar al hul torpedo's het die kruiser gemis.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 387–388.</ref>
[[Lêer:Japanese cruiser Chikuma under air attack during the Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (NH 82404).jpg|duimnael|Chikuma word aangeval op 26 Oktober. Rook styg op uit die middel van die skip, waar 'n 450 kg-bom die brug vol getref het.]]
Die TBF's van die tweede Amerikaanse aanvalsformasie vanaf die Enterprise kon nie die Japannese vliegdekskepe opspoor nie en het in plaas daarvan die Japannese swaar kruiser Suzuya, deel van Abe se voorhoede, aangeval, maar geen skade aangerig nie. Omstreeks dieselfde tyd het nege SBD's van die derde Amerikaanse aanvalsformasie, afkomstig van die Hornet, Abe se skepe opgespoor en die Japannese swaar kruiser Chikuma aangeval; hulle het die skip met twee 450 kg-bomme getref en groot skade aangerig. Die drie SBD's van die Enterprise het toe ook opgedaag en ook die Chikuma aangeval; hulle het verdere skade aangerig met een bomtreffer en twee bomme wat net-net gemis het. Uiteindelik het die nege TBF's van die derde aanvalsgroep opgedaag en die rokende Chikuma aangeval, waarby hulle nog een voltreffer behaal het. Chikuma, begelei deur twee torpedojaers, het uit die geveg onttrek en koers gekies na Truk vir herstelwerk.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 132; and Parshall, ''The Imperial Japanese Navy Page''. ''Chikuma'' was under repair at Truk and later [[Kure]], Japan, until January 1943.</ref>
Die Amerikaanse vliegdekskipmagte het om 08:30 berig ontvang van hul aanvalsvliegtuie wat op pad was na die Japannese skepe, dat Japannese aanvalsvliegtuie in hul rigting op pad was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 235.</ref> Om 08:52 het die bevelvoerder van die Japannese aanvalsmag die Hornet-taakmag opgemerk, die Enterprise-taakmag was deur 'n reënbui verberg, en sy vliegtuie vir 'n aanval ontplooi. Om 08:55 het die Amerikaanse vliegdekskepe die naderende Japannese vliegtuie op radar bespeur, ongeveer 35 seemyl (65 km) daarvandaan, en begin om die 37 Wildcat-vliegtuie van hul gevegslugpatrollie na die inkomende Japannese vliegtuie te lei. Ongelukkig het kommunikasieprobleme, foute deur die Amerikaanse vegvliegtuigbeheerbeamptes en primitiewe beheerprosedures egter verhoed dat enige van die Wildcats, op 'n paar na, met die Japannese vliegtuie slaags raak voordat laasgenoemdes hul aanvalle op die Hornet begin het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 235–239.</ref> Alhoewel die Amerikaanse gevegs-lugpatrollie, insluitend die vegvlieënier Swede Vejtasa, daarin geslaag het om verskeie duikbomwerpers af te skiet of te beskadig (die formasieleier, luitenant Sadamu Takahashi, moes weens die skade uit die duikvlug onttrek<ref>Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 388.</ref>), het die meeste van die Japannese vliegtuie hul aanvalle begin sonder dat hulle noemenswaardig deur Amerikaanse vegvliegtuie gehinder is.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 385.</ref>
{{Multibeeld
| wydte = 250
| direction = vertical
| voetskrif =
| beeld1 = Japanese aircraft attack USS Hornet (CV-8) during the Battle of the Santa Cruz Islands on 26 October 1942 (80-G-33947).jpg
| alt1 =
| onderskrif1 = ’n Beskadigde Japannese duikbomwerper (links bo) duik om 09:14 in die rigting van die ''Hornet'' ...
| beeld2 = Japanese Aichi D3A crashes into USS Hornet (CV-8) during the Battle of the Santa Cruz Islands on 26 October 1942.jpg
| alt2 =
| onderskrif2 = ... en sekondes later tref dit die draer.
}}
Om 09:09 het die lugafweergeskut van die Hornet en haar begeleidende oorlogskepe begin vuur, terwyl die 20 ongeskonde Japannese torpedovliegtuie en die oorblywende 16 duikbomwerpers hul aanvalle op die vliegdekskip begin het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 249–251. ''Hornet''{{'}}s screening ships included heavy cruisers {{USS|Northampton|CA-26|2}} and {{USS|Pensacola|CA-24|2}}, light cruisers {{USS|San Diego|CL-53|2}} and {{USS|Juneau|CL-52|2}}, and six destroyers.</ref> Om 09:12 het 'n duikbomwerper se 250 kg semi-pantserdoorborende skeepsbom presies die middel van die Hornet se vliegdek, teenoor die eilandstruktuur, getref; dit het deur drie dekke gedring voordat dit ontplof en 60 man gedood het. Oomblikke later het 'n 242 kg-hoëplofkragbom die vliegdek getref. Dit het met impak ontplof en 'n gat van 3,4 m veroorsaak en 30 mans gedood. Sowat 'n minuut later het 'n derde bom die Hornet getref, naby die plek waar die eerste bom die dek binnegedring het. Dit het deur drie dekke gedring voordat dit ontplof het en ernstige skade aangerig het, maar geen lewensverlies veroorsaak het nie.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 253–356.</ref> Om 09:14 is 'n duikbomwerper deur die Hornet se lugafweergeskut getref en het aan die brand geraak, die vlieënier, adjudant-offisier Shigeyuki Sato, het opsetlik teen die Hornet se skoorsteen vasgevlieg, wat sewe mans gedood en brandende vliegtuigbrandstof oor die seindek versprei het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 386; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 262–267.</ref>
Terwyl die duikbomwerpers aangeval het, het die 20 torpedobomwerpers ook uit twee verskillende rigtings op die Hornet afgepyl. Ten spyte van swaar verliese weens lugafweerverdediging, waaronder Murata, het die torpedovliegtuie tussen 09:13 en 09:17 met twee torpedo's die kant van die Hornet getref, wat haar enjins buite werking gestel het. Net toe die Hornet tot stilstand kom, het 'n beskadigde Japannese duikbomwerper nader gekom en doelbewus teen die kant van die vliegdekskip vasgevlieg; dit het 'n brand laat ontstaan naby die skip se hoofvoorraad vliegtuigbrandstof. Om 09:20 het die oorblywende Japannese vliegtuie onttrek en teruggekeer en die Hornet roerloos in die water en aan die brand, agtergelaat.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 386; Hammel, ''Carrier Strike'', p. 284.</ref> Vyf-en-twintig Japannese en ses Amerikaanse vliegtuie is in hierdie aanval vernietig, insluitend 12 duikbomwerpers, tien torpedovliegtuie en ten minste een Zero.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 271–280.</ref>
Met die hulp van brandslange vanaf drie begeleidende torpedojaers was die brande op die Hornet teen 10:00 onder beheer. Gewonde personeel is van die vliegdekskip ontruim, en die swaar kruiser USS Northampton, onder bevel van kaptein Willard A. Kitts, het probeer om die Hornet weg van die gevegsgebied te sleep. Die voorbereidings om die sleeptou vas te maak, het egter tyd in beslag geneem, terwyl verdere aanvalsgroepe Japannese vliegtuie reeds op pad was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 271–280.</ref>
=== Vliegdekskipaksie op 26 Oktober: verdere aksies na die eerste aanvalle ===
Vanaf 09:30 het die Enterprise baie van die beskadigde en brandstofarme gevegslugpatrollie vegvliegtuie, sowel as verkenningsvliegtuie wat van albei vliegdekskepe teruggekeer het, laat land. Aangesien die vliegdek egter vol was en 'n tweede golf Japannese vliegtuie om 09:30 op radar bespeur is, het die Enterprise om 10:00 die landingsoperasies gestaak. Vliegtuie sonder brandstof het daarna in die oseaan neergestort, waarna die torpedojaers wat die vliegdekskip vergesel het, die bemanningslede gered het. Een van die vliegtuie wat in die water beland het, ’n beskadigde TBF van die Enterprise se aanvalsmag wat vroeër deur Zero-vliegtuie van die Zuihō aangeval is, het naby die torpedojaer USS Porter in die water neergestort. Terwyl die Porter die TBF se bemanning gered het, is die skip deur ’n torpedo getref, moontlik afkomstig van die vliegtuig wat in die water beland het, wat ernstige skade aangerig en die lewens van 15 bemanningslede geëis het.<ref>{{cite book|last=Hammel|first=Eric|title=Guadalcanal: The Carrier Battles|url=https://archive.org/details/guadalcanalcarri00hamm|url-access=registration|year=1987|publisher=Crown Publishers, Inc.|location=New York|pages=[https://archive.org/details/guadalcanalcarri00hamm/page/411 411–413]|isbn=9780517566084}}</ref> Nadat die bevelvoerder van die taakmag beveel het dat die torpedojaer tot sink gebring moet word, is die bemanning gered deur die torpedojaer USS Shaw, wat daarna die Porter met kanonvuur tot sink gebring het (08°32′S 167°17′O).<ref>Evans, ''Japanese Navy'', p. 520; Frank, ''Guadalcanal'', pp. 388–389; Hammel, ''Carrier Strike'', p. 299.</ref>
[[Lêer:A Japanese Aichi D3A is shot down between USS Enterprise (CV-6) and USS South Dakota (BB-57) on 26 October 1942.jpg|duimnael|’n Japannese duikbomwerper (middel) word tydens die aanval op die Enterprise (regs onder) afgeskiet. Die rook uit die skip is weens vroeër bomtreffers, terwyl nog ’n bom die vliegdekskip net-net mis. Die slagskip South Dakota is links van die vliegdekskip.<ref>Fahey, ''The Ships and Aircraft of the United States Fleet'', p. 5.</ref>]]
Terwyl die eerste golf Japannese aanvalsvliegtuie van hul aanval op die Hornet na hul vliegdekskepe begin terugkeer het, het een van hulle die Enterprise-taakmag, wat intussen uit die reënbui te voorskyn gekom het, opgemerk en die vliegdekskip se posisie gerapporteer.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 283.</ref> Die tweede golf Japannese aanvalsvliegtuie, in die veronderstelling dat die Hornet besig was om te sink, het hul aanvalle op die Enterprise-taakmag gerig; dit het om 10:08 begin. Weereens het die Amerikaanse gevegslugpatrollie gesukkel om die Japannese vliegtuie te onderskep voordat hulle die Enterprise aangeval het; hulle het slegs 2 van die 19 duikbomwerpers neergeskiet net toe dié met hul duikvlugte na die vliegdekskip begin het. Seki se afdeling het deur die hewige lugafweervuur van die Enterprise en haar begeleidende oorlogskepe aangeval, maar geen treffers behaal nie. Daarna het die afdeling onder bevel van luitenant Keiichi Arima aangeval en die vliegdekskip getref met twee 250 kg semi-pantserdeurborende bomme; die eerste hiervan is losgelaat deur Arima se vlieënier, onderoffisier Kiyoto Furuta. Die twee bomme het 44 man gedood en 75 gewond, en groot skade aan die vliegdekskip aangerig, insluitend die beskadiging van sy voorste hyser in die "op"-posisie. Daarbenewens het Arima se afdeling ook met nog 'n bom 'n byna-treffer behaal.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 300–313; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', pp. 413–415.</ref> Tien van die negentien Japannese bomwerpers het egter in hierdie aanval verlore gegaan, insluitend dié van Seki, terwyl nog twee tydens die terugvlug in die see neergestort het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 390; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', pp. 416, 418, 446.</ref>
Twintig minute later het die 16 Zuikaku-torpedovliegtuie opgedaag en in groep opgedeel om die Enterprise aan te val. Een groep torpedo-bomwerpers is aangeval deur twee gevegslugpatrollie Wildcats, weer eens insluitend Vejtasa, wat drie van hulle afgeskiet en 'n vierde beskadig het. Die vierde beskadigde vliegtuig het doelbewus teen die torpedojaer Smith gebots, die skip aan die brand gesteek en 57 van haar bemanning gedood. Die torpedo wat deur hierdie vliegtuig gedra is, het kort na die impak ontplof en meer skade veroorsaak. Die vure het aanvanklik buite beheer gelyk totdat Smith se bevelvoerder die torpedojaer beveel het om in die groot spuitkiel van die slagskip USS South Dakota te stuur, wat gehelp het om die brande te blus. Smith het toe haar posisie hervat en met haar oorblywende lugafweerkanonne op die die torpedovliegtuie gevuur.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 390–391. ''Smith'' eventually went to Pearl Harbor for repairs, which were completed in February 1943.</ref>
Die oorblywende torpedovliegtuie het die Enterprise, South Dakota en die kruiser Portland aangeval, maar al hul torpedo's het óf hul teiken gemis óf gefaal, sodat geen skade aangerig is nie. Die geveg was om 10:53 verby; 9 van die 16 torpedovliegtuie is tydens hierdie aanval afgeskiet.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 391.</ref> Nadat die meeste brande aan boord geblus is, het die Enterprise om 11:15 sy vliegdek heropen om te begin met die landing van vliegtuie wat teruggekeer het van die oggend se Amerikaanse aanvalle op die Japannese vlootmagte. Slegs 'n paar vliegtuie het egter geland voordat die volgende golf Japannese aanvalsvliegtuie opgedaag en hul aanvalle op die Enterprise begin het, wat die staking van landingsoperasies genoodsaak het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 335–337.</ref>
Tussen 09:05 en 09:14 het Jun'yō binne 280 seemyl (520 km) van die Amerikaanse vliegdekskepe gekom en 'n aanvalsmag van 17 duikbomwerpers en 12 Zero-vliegtuie gelanseer, onder bevel van luitenant Yoshio Shiga.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 330–331; and Frank, ''Guadalcanal'', p. 391.</ref> Terwyl die Japannese hoofmag en voorhoede gemaneuvreer het in 'n poging om hul formasies te verenig, het Jun'yō opvolgaanvalle voorberei.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 331.</ref> Om 11:21 het vliegtuie van die Jun'yō opgedaag en 'n duikaanval op die Enterprise-taakmag uitgevoer. Die duikbomwerpers het een bom naby die Enterprise laat val, wat verdere skade aangerig het, en elk een treffer op die South Dakota en die ligte kruiser San Juan behaal, wat matige skade aan albei skepe veroorsaak het. Op die South Dakota het die bom die voorste geskutstoring getref; hoewel dit nie daarin geslaag het om deur te dring nie, is twee bemanningslede gedood en meer as vyftig ander, insluitend die skip se bevelvoerder, deur fragmente gewond.{{sfn|Evans|2014}}{{sfn|Frank|1990|pp=392–393}} Skerwe van die bom het die middelste en linkerkanon van die tweede geskutstoring beskadig; die geskutbemanning is uiteindelik deur die Bureau of Ordnance ingelig dat die kepe so diep was dat daar nie met die lope gevuur moes word nie. Aangesien dit nie ten volle herstel is nie, het dit die South Dakota benadeel tydens die latere Tweede Slag van Guadalcanal.{{sfn|Hornfischer|2011|p=346}} Agt van die sewentien Japannese duikbomwerpers is in hierdie aanval vernietig, terwyl nog drie tydens hul terugkeer in die water beland het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 391–393; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 437. Anti-aircraft fire from battleship ''South Dakota'' was credited with 26 of the total of 99 enemy planes the Americans claimed in the battle. [http://www.hazegray.org/danfs/battlesh/bb57.htm ''South Dakota''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220125041118/http://www.hazegray.org/danfs/battlesh/bb57.htm |date=25 January 2022 }}, ''Dictionary of American Naval Fighting Ships'' (DANFS) U.S. Dept. of Navy.</ref>
== Verwysings ==
{{verwysings|3}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Tweede Wêreldoorlog]]
17afdace25l37nnwlgyuuw0vzvyouzc
3379494
3379492
2026-11-21T09:33:41Z
Oesjaar
7467
/* Vliegdekskipaksie op 26 Oktober: verdere aksies na die eerste aanvalle */ Verbeter
3379494
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Militêre konflik-en
| conflict = Slag van die Santa Cruzeilande
| image = [[Lêer:USS Enterprise-Bat Santa Cruz.jpg|300px]]
| pushpin_map = Stille Oseaan
| pushpin_relief = 1
| coordinates = {{coord|-8|164|format=dms|display=it}}
| caption = {{USS|Enterprise|CV-6|6}} (middel links) en sy skepe wat hom beskerm gedurende die oorlog, 26 Oktober 1942
| part_of = die [[Slag van Guadalcanal]] van die [[Tweede Wêreldoorlog]]
| date = 25–{{start date and age|1942|10|27|df=y}}
| location = Off the [[Santa Cruz Islands]], Pacific Ocean
| result = Beide kante eis 'n oorwinning; sien [[#Nabetragting|Nabetragting]]
| combatant1 = {{vlagland|Verenigde State|1912}}
| combatant2 = {{vlagland|Japannese Keiserryk}}
| commander1 = {{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[William Halsey Jr.|William Halsey]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Thomas C. Kinkaid]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[George D. Murray|George Murray]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Charles P. Mason]]
| commander2 = {{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Nobutake Kondō]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Chūichi Nagumo]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Hiroaki Abe]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Kakuji Kakuta]]
| strength1 = 2 [[Vliegdekskip|vliegdekskep]]e <br> 1 [[slagskip]] <br> 3 swaar kruisers <br> 3 ligte kruisers <br> 14 [[torpedojaer]]s<br> 136 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 63 [[Grumman F4F Wildcat]]s, 47 [[Douglas SBD Dauntless]], en 26 [[Grumman TBF Avenger]]s. The "136" number doesn't include [[Boeing B-17 Flying Fortress]]es based at [[Espiritu Santo]] (who played a small part in the battle) or any seaplanes in the area.</ref>
| strength2 = 3 vliegdekskepe <br> 1 ligte kruiser <br> 4 slagskepe<ref>''Kongō'', ''Haruna'', ''Hiei'', ''Kirishima''. See {{cite web |url=http://www.navweaps.com/index_oob/OOB_WWII_Pacific/OOB_WWII_Santa-Cruz.htm |title=Order of Battle – Battle of the Santa Cruz Islands |access-date=21 September 2009}}</ref> <br> 8 swaar kruisers <br> 2 ligte kruisers <br> 24 torpedojaers <br> 199 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 87 [[A6M Zero]]s, 68 [[Aichi D3A]] dive bombers, 57 [[Nakajima B5N]] torpedo bombers, and one [[Yokosuka D4Y]] command and control aircraft.</ref>
| casualties1 = 266 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 401; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 456. Breakdown of deaths: ''Hornet'' 118, ''Enterprise'' 44, ''Smith'' 57, ''Porter'' 15, ''Pensacola'' 3, ''South Dakota'' 2, ''Morris'' 1, and 22 aircrew. Four U.S. aircrew members were captured by the Japanese. Total U.S. aircraft losses included 32 Wildcats, 31 SBDs, and 18 TBFs.</ref> <br> [[USS Hornet (CV-8)|1 vliegdekskip gekelder]] <br> 1 torpedojaer gekelder <br> 1 vliegdekskip beskadig <br> 1 slagskip beskadig <br> 1 ligte kruiser beskadig <br> 2 torpedojaers beskadig <br> 81 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 22 sterftes, 4 gevang
| casualties2 = 400–500 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 400–401; Peattie, pp. 180, 339; and Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 454. Japanese deaths from damage to ''Zuihō'' aren't known. Known Japanese deaths are: 60 on ''Shōkaku'', 190 on ''Chikuma'', seven on ''Teruzuki'', and 148 aircrew. Total Japanese aircraft losses included 27 [[Mitsubishi A6M Zero]]s, 40 [[dive bomber]]s, 29 [[torpedo bomber]]s, and 1 [[Yokosuka D4Y]]. The aircrew losses included 55 from ''Shōkaku'', 57 from ''Zuikaku'', 9 from ''Zuihō'', and 27 from ''Junyō''.</ref> <br> 1 vliegdekskip swaar beskadig <br> 1 ligte kruiser swaar beskadig <br> 1 swaar kruiser beskadig <br> 1 torpedojaer beskadig <br> 99 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 148 sterftes
| campaignbox = {{Campaignbox Guadalcanal}} <br> {{Campaignbox Solomons}}
}}
Die '''Slag van die Santa Cruz-eilande''' wat tussen 25 en 27 Oktober 1942 plaasgevind het, was die vierde vliegdekskipgeveg van die Stille Oseaan-veldtog tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Dit was ook die vierde groot vlootbotsing tussen die [[Amerikaanse Vloot]] en die [[Japannese Keiserlike Vloot]] tydens die langdurige en strategies belangrike [[Slag van Guadalcanal|Guadalcanal-veldtog]]. Soos in die slae van die [[Slag van die Koraalsee|Koraalsee]], [[Slag van Midway|Midway]] en die Oostelike [[Salomonseilande]], was die skepe van die twee teenstanders selde in mekaar se sig of binne skootafstand van mekaar. In plaas daarvan is byna alle aanvalle deur albei kante uitgevoer deur vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe of landbasisse gelanseer is.
In 'n poging om die Geallieerde magte van Guadalcanal en nabygeleë eilande te verdryf en 'n einde te bring aan die dooiepunt wat sedert September 1942 bestaan het, het die Keiserlike Japannese Leër 'n groot grondoffensief op Guadalcanal vir 20–25 Oktober 1942 beplan. Ter ondersteuning van hierdie offensief, en met die hoop om met Geallieerde vlootmagte slaags te raak, het Japannese vliegdekskepe en ander groot oorlogskepe na 'n posisie naby die suidelike Salomonseilande beweeg. Vanuit hierdie ligging het die Japannese vlootmagte gehoop om enige Geallieerde (hoofsaaklik VSA) vlootmagte, veral vliegdekskipmagte, wat op die grondoffensief gereageer het, aan te val en beslissend te verslaan. Geallieerde vlootmagte het ook gehoop om die Japannese vlootmagte in die geveg te ontmoet, met dieselfde doelwitte om die dooiepunt te verbreek en hul teenstander beslissend te verslaan.
Die Japannese grondoffensief op Guadalcanal was aan die gang met die Slag om Henderson-veld terwyl die vlootoorlogskepe en vliegtuie van die twee teenstanders mekaar op die oggend van 26 Oktober 1942, net noord van die Santa Cruz-eilande, gekonfronteer het. Na 'n uitruil van lugaanvalle deur vliegdekskepe het Geallieerde oppervlakteskepe van die slagveld teruggetrek met die vliegdekskip [[USS Hornet (CV-8)|USS Hornet]] gekelder, en 'n ander vliegdekskip, [[USS Enterprise]], swaar beskadig. Die deelnemende Japannese vliegdekmagte het ook teruggetrek weens skade aan twee vliegdekskepe, swaar vliegtuigverliese en die Japannese leër se mislukking om Henderson-veld te verower.
Santa Cruz was 'n taktiese oorwinning vir die Japannese, beide wat tonnemaat en beheer oor die see rondom Guadalcanal betref. Die verlies van talle onvervangbare, ervare Japannese lugbemannings het egter op die lang termyn 'n strategiese voordeel vir die Geallieerdes geblyk te wees; die Geallieerdes se verliese aan lugbemannings tydens die geveg was relatief laag en is vinnig aangevul. Die Japannese het op 'n groter, beslissende oorwinning gehoop, en dit ook nodig gehad. Die feit dat die vlootgeveg gewen is net nadat die landgeveg verloor is, het beteken dat die geleentheid om hul oorwinning in die geveg uit te buit, reeds verby was.
== Agtergrond ==
Op 8 Augustus 1942 het Geallieerde magte, hoofsaaklik uit die Verenigde State, geland op Guadalcanal, Tulagi en die Florida-eilande in die Salomonseilande, wat destyds deur Japan beset was. Die landings op die eilande was daarop gemik om te verhoed dat die Japannese dit as basisse gebruik om die toevoerroetes tussen die VSA en Australië te bedreig. Verder moes die eilande beveilig word as vertrekpunte vir 'n veldtog wat ten doel gehad het om uiteindelik die groot Japannese basis by Rabaul te neutraliseer, terwyl dit terselfdertyd die Geallieerdes se veldtog in [[Nieu-Guinee]] sou ondersteun. Hierdie landings het die begin gemerk van die veldtog op Guadalcanal, wat ses maande sou duur.<ref>Hogue, ''Pearl Harbor to Guadalcanal'', pp. 235–236.</ref>
Ná die Slag van die Oostelike Solomoneilande op 24–25 Augustus, waarin die vliegdekskip USS Enterprise swaar beskadig en gedwing is om na [[Pearl Harbor]], Hawaii, te vaar, vir 'n maand van omvangryke herstelwerk, het drie Amerikaanse taakmagte met vliegdekskepe in die Suid-Stille Oseaan-gebied agtergebly. Die taakmagte was gesentreer rondom die vlootvliegdekskepe [[USS Wasp (CV-7)|USS Wasp]], [[USS Saratoga (CV-3)|Saratoga]] en Hornet, tesame met hul onderskeie luggroepe en ondersteunende oppervlakoorlogskepe, insluitend slagskepe, [[kruiser]]s en [[torpedojaer]]s, en was hoofsaaklik gestasioneer tussen die Salomonseilande en die eilande van die Nuwe Hebrides ([[Vanuatu]]). In hierdie operasionele gebied was die vliegdekskepe belas met die beveiliging van die kommunikasielyn tussen die vernaamste Geallieerde basisse in [[Nieu-Kaledonië]] en Espiritu Santo; die ondersteuning van Geallieerde grondmagte op Guadalcanal en Tulagi teen enige Japannese teenaanvalle; die dekking van die beweging van voorradeskepe na Guadalcanal; en die aanval op en vernietiging van enige Japannese oorlogskepe, veral vliegdekskepe, wat binne bereik gekom het.<ref>Hammel, ''Carrier Clash'', p. 106.</ref> Die seegebied waarin die Amerikaanse vliegdekskip-taakmagte geopereer het, is deur Amerikaanse magte ''torpedo kruising''<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 335.</ref> genoem, vanweë die hoë konsentrasie Japannese duikbote in die gebied.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 6–7.</ref>
[[Lêer:USS Wasp (CV-7) brennt.jpg|duimnael|USS Wasp brand nadat dit deur 'n torpedo getref is op 15 September]]
Op 31 Augustus is die USS Saratoga deur die Japannese duikboot I-26 met 'n torpedo getref en was dit vir drie maande buite aksie vir herstelwerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 10–12.</ref><ref>After this incident the then U.S. carrier task force commander [[Frank Jack Fletcher]] was relieved of his command and reassigned to shore duty for the remainder of the war. Frank, ''Guadalcanal'', pp. 204–205</ref>
Op 15 September is die USS Wasp getref deur drie torpedo's wat deur die Japannese duikboot I-19 afgevuur is terwyl dit 'n groot versterkings- en hervoorraadkonvooi na Guadalcanal ondersteun het en amper die Japannese vliegdekskepe Shōkaku en Zuikaku aangeval het, wat onttrek het net voordat die twee teenstanders binne bereik van mekaar se vliegtuie gekom het. Met kragonderbrekings weens torpedoskade kon die Wasp se skadebeheerspanne nie die daaropvolgende groot brande beheer nie, en sy is verlaat en self tot sink gebring.<ref>Evans, ''Japanese Navy'', pp. 179–180; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 24–41.
The battleship {{USS|North Carolina|BB-55|2}} and destroyer {{USS|O'Brien|DD-415|2}} were also hit by torpedoes during the same attack. ''O'Brien'' later sank as a result of the torpedo damage, and ''North Carolina'' was under repair at Pearl Harbor until 16 November 1942.</ref>
Alhoewel die VSA nou slegs een operasionele vliegdekskip, die USS Hornet, in die Suid-Stille Oseaan gehad het, het die Geallieerdes steeds lugoorheersing oor die suidelike Salomonseilande behou danksy hul vliegtuie wat by Henderson Field op Guadalcanal gestasioneer was. Snags egter, wanneer vliegtuie nie doeltreffend kon opereer nie, kon die Japannese hul skepe byna na willekeur rondom Guadalcanal laat beweeg. Gevolglik het 'n dooiepunt in die stryd om Guadalcanal ontstaan: die Geallieerdes het bedags voorrade en versterkings na Guadalcanal gebring, terwyl die Japannese snags dieselfde gedoen het met oorlogskepe, wat deur die Geallieerdes die "Tokyo Express" genoem is. Geen van die twee kante kon egter genoeg troepe op die eiland land om 'n beslissende voordeel te behaal nie. Teen middel Oktober het beide kante ongeveer 'n gelyke aantal troepe op die eiland gehad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 19–21, 84–85.</ref> Die dooiepunt is kortstondig onderbreek deur twee vlootaksies waarby groot skepe betrokke was. In die nag van 11–12 Oktober het 'n Amerikaanse vlootmag 'n Japannese vlootmag, wat op pad was om Henderson Field te bombardeer, onderskep en verslaan tydens die Slag van Kaap Esperance. Maar slegs twee nagte later het 'n Japannese mag, wat die slagskepe Haruna en Kongō ingesluit het, Henderson Field suksesvol gebombardeer; hulle het die meeste van die Amerikaanse vliegtuie daar vernietig en ernstige skade aan die vliegveld se fasiliteite aangerig.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 316–319.</ref>
[[Lêer:EnterpriseWildcat.jpg|duimnael|[[Grumman F4F Wildcat]] op die Enterprise terwyl die skip op 24 Oktober lugoperasies uitvoer]]
Die VSA het twee stappe gedoen om die dooiepunt in die stryd om Guadalcanal te probeer verbreek. Eerstens is herstelwerk aan die USS Enterprise bespoedig sodat sy so gou moontlik na die Suid-Stille Oseaan kon terugkeer. Op 10 Oktober het die USS Enterprise haar nuwe luggroep (Luggroep 10) ontvang, en op 16 Oktober het sy uit Pearl Harbor vertrek. Op 23 Oktober<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 154–155.</ref> het sy in die Suid-Stille Oseaan aangekom en op 24 Oktober, 273 seemyl (506 km) noordoos van Espiritu Santo, by die USS Hornet en die res van die Geallieerde vlootmagte in die Suid-Stille Oseaan aangesluit.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 145.</ref>
Tweedens het admiraal [[Chester W. Nimitz|Chester Nimitz]], die Geallieerde opperbevelhebber van die Stille Oseaan-magte, op 18 Oktober vise-admiraal Robert L. Ghormley deur vise-admiraal William Halsey jr. vervang as bevelvoerder van die Suid-Stille Oseaan-gebied; in hierdie posisie het hy bevel gevoer oor die Geallieerde magte wat by die veldtog in die Salomonseilande betrokke was.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 134.</ref>
Nimitz was van mening dat Ghormley te eng van visie en pessimisties geword het om die Geallieerde magte doeltreffend te lei in die stryd om Guadalcanal. Halsey is na bewering regoor die Amerikaanse vloot gerespekteer as 'n "vegter".<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 334.</ref> Met die aanvaarding van die bevel het Halsey onmiddellik begin om planne te maak om die Japannese vlootmagte in 'n geveg in te lok; hy het aan Nimitz geskryf: "Ek moes feitlik onmiddellik begin terugslaan."<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 150.</ref>
Die Japannese Gekombineerde Vloot het ook gepoog om Geallieerde vlootmagte te betrek in wat gehoop is om 'n beslissende geveg te wees. Twee vloot vliegdekskepe, Hiyō en Jun'yō, sowel as die ligte vliegdekskip Zuihō, het vroeg in Oktober by die hoof Japannese vlootbasis by Truk Atoll aangekom en by Shōkaku en Zuikaku aangesluit. Met vyf vliegdekskepe wat volledig toegerus was met luggroepe, plus hul talle slagskepe, kruisers en torpedojaers, was die Japannese Gekombineerde Vloot, onder leiding van Admiraal Isoroku Yamamoto, vol vertroue dat dit die nederlaag by die Slag van Midway kon vergoed.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 146–149.</ref> Afgesien van 'n paar lugaanvalle op Henderson Field in Oktober, het die Japannese vliegdekskepe en hul ondersteunende oorlogskepe in die noordwestelike gebied van die Salomonseilande gebly, buite die stryd om Guadalcanal, terwyl hulle op 'n geleentheid gewag het om nader te beweeg en die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val. Met die Japannese leër se volgende beplande groot grondaanval op Geallieerde magte op Guadalcanal wat vir 20 Oktober vasgestel is, het Yamamoto se oorlogskepe na die suidelike Salomonseilande begin beweeg om die offensief te ondersteun en gereed te wees om enige vyandelike skepe, veral vliegdekskepe, wat sou naderkom om die Geallieerde verdediging op Guadalcanal te ondersteun, aan te val.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', pp. 124–125. According to Hara, the Japanese believed that U.S. Navy forces were likely to be in the Solomon Islands area because they had read a report from the [[United Press]] dated 20 October that stated that the United States Navy was preparing for a major sea and air battle in the South Pacific.</ref>
== Aanvang ==
Op of omstreeks 11 Oktober het 'n groot Japannese mag, bestaande uit vliegdekskepe, slagskepe en hul begeleidingsvaartuie, uit Truk vertrek vir 'n verlengde operasie ter ondersteuning van 'n offensief op Guadalcanal in Oktober. Op dieselfde dag het 'n groot konvooi met versterkings Guadalcanal bereik, maar 'n mag van swaar kruisers wat ondersteuning moes bied, is verhoed om Henderson Field te bombardeer en het omgedraai in wat bekend geword het as die Slag van Kaap Esperance. Daarna het drie bombardemente gevolg wat tussen 13 Oktober en 16 Oktober deur slagskepe en swaar kruisers uitgevoer is (die swaarste vlootaanval op die vliegveld tydens die veldtog); die eerste en derde hiervan is uitgevoer deur vaartuie wat van vise-admiraal Nobutake Kondō se voorhoedemag afgesonder is. Vanaf middernag op 14 Oktober het nog 'n konvooi, bestaande uit vier vragskepe, die grootste deel van sy vrag afgelaai, insluitend tenks en swaar artillerie.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/Azumasan_t.htm|title=Japanese Transports|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Op 15 Oktober is die torpedojaer Meredith, terwyl dit die sleepboot Vireo, wat 'n voorraadbarg gesleep het, begelei het, deur vliegtuie van die Zuikaku en Shokaku opgemerk en gekelder. Op 17 Oktober het die Hiyō en Jun'yō 'n aanvalsmag gestuur om vervoerskepe naby Lunga Point aan te val, maar hulle het geen skade aangerig nie.<ref name="auto">{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/hiyo.htm|title=Imperial lattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die groot aantal oorlogskepe sou in die waters rondom Guadalcanal bly totdat die gevegte in die Slag van die Santa Cruz-eilande beëindig was, en het aan die einde van Oktober na Truk teruggekeer.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/shokaku.htm|title=Imperial Flattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die vliegdekskip Hiyō, wat onlangs in diens gestel is, was oorspronklik deel van die vloot, maar ’n brand in sy masjienkamer op 21 Oktober het hom genoodsaak om na Truk terug te keer vir herstelwerk.<ref name="auto"/> Op 25 Oktober het 6 bomwerpers en 12 vegvliegtuie van die Jun'yo Henderson-vliegveld aangeval, maar min skade aangerig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
Van 20 tot 25 Oktober het Japannese grondmagte op Guadalcanal probeer om Henderson Field in te neem tydens die Slag om Henderson Field, deur middel van 'n groot aanval op die Amerikaanse verdedigers. Die aanval is afgeslaan, met swaar verliese aan die Japannese kant.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 95–97.</ref> Foutiewelik oortuig dat die Japannese leërmagte Henderson Field ingeneem het, het die Japannese op die oggend van 25 Oktober oorlogskepe vanaf die Shortland-eilande na Guadalcanal gestuur om hul grondmagte op die eiland te ondersteun. Amerikaanse vliegtuie van Henderson Field het die konvooi deur die loop van die dag aangeval; hulle het die ligte kruiser Yura tot sink gebring (met hulp van [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17-vliegtuie]] vanaf Espiritu Santo) en die torpedojaer Akizuki beskadig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
[[Lêer:SantaCruzChart2.jpg|duimnael|Kaart van die Slag van die Santa Cruz-eilande, 26 Oktober 1942. Rooi lyne verteenwoordig Japannese oorlogskipmagte en swart lyne verteenwoordig Amerikaanse vliegdekskipmagte. Genommerde geel kolle verteenwoordig belangrike aksies in die geveg.]]
Ten spyte van die mislukking van die Japannese grondoffensief en die verlies van die Yura, het die res van die Gesamentlike Vloot op 25 Oktober voortgegaan om naby die suidelike Salomonseilande te maneuvreer, in die hoop om die Geallieerde vlootmagte in 'n geveg te betrek. Die Japannese vlootmagte het nou uit vier vliegdekskepe bestaan (twee groot, een medium en een ligte een), die Hiyō het vertrek weens 'n toevallige brand in sy enjinkamer, met 'n gesamentlike vliegtuigsterkte wat ongeveer gelykstaande was aan dié van drie vliegdekskepe van die Shokaku-klas.
Die Japannese vlootmagte was in drie groepe verdeel: die voorhoedemag, bestaande uit die Jun'yō, vier swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van Kondō aan boord van die swaar kruiser Atago, met 'n ondersteuningsgroep bestaande uit twee slagskepe en twee torpedojaers onder bevel van skout-admiraal Takeo Kurita; die hoofmag bestaande uit die Shōkaku, Zuikaku en Zuihō, plus een swaar kruiser en agt torpedojaers, onder bevel van vise-admiraal Chūichi Nagumo aan boord van die Shōkaku en die agterhoedemag bestaande uit twee slagskepe, drie swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van skout-admiraal Hiroaki Abe aan boord van die slagskip Hiei. Benewens sy bevel oor die voorhoedemag, het Kondō ook opgetree as die bevelvoerder van al drie magte.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 374–375.</ref>
Aan die Amerikaanse kant het die taakgroepe van die Hornet en Enterprise (onder bevel van skout-admiraal Thomas Kinkaid) op 25 Oktober na die noorde van die Santa Cruz-eilande beweeg, op soek na die Japannese vlootmagte. Die Amerikaanse oorlogskepe was ontplooi as twee vliegdekskipgroepe, wat ongeveer 10 seemyl (19 km) van mekaar geskei was. 'n Amerikaanse [[Consolidated PBY Catalina|PBY Catalina-verkenningswatervliegtuig]], gestasioneer op die Santa Cruz-eilande, het om 11:03 die vliegdekskepe van die Japannese hoofmag opgespoor. Die Japannese vliegdekskepe was egter ongeveer 355 seemyl (657 km) van die Amerikaanse mag af, net buite die reikafstand van vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe opereer. Kinkaid, wat gehoop het om die afstand te verklein ten einde daardie dag aan te val, het op volspoed na die Japannese vliegdekskepe gestoom en om 14:25 'n aanvalsmag van 23 vliegtuie gelanseer. Die Japannese, wat geweet het dat hulle deur Amerikaanse vliegtuie opgemerk is, maar nie geweet het waar die Amerikaanse vliegdekskepe was nie, het na die noorde gedraai om buite bereik van die Amerikaanse vliegdekskipvliegtuie te bly.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 127.</ref> Die Amerikaanse aanvalsmag het na hulle ondeskeie vliegdekskepe teruggekeer sonder om die Japannese oorlogskepe te vind.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 163–174.</ref>
== Die Slag ==
=== Vliegdekskipaksie op 26 Oktober: eerste aanvalle ===
Om 02:50 op 26 Oktober het die Japannese vlootmagte omgedraai en die vlootmagte van die twee teenstanders het die afstand tussen hulle verklein totdat hulle teen 05:00 slegs 200 seemyl (370 km) van mekaar af was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 186.</ref> Albei kante het verkenningsvliegtuie uitgestuur en hul oorblywende vliegtuie gereed gemaak om aan te val sodra die ander kant se skepe opgespoor is. Hoewel 'n Catalina, toegerus met [[radar]], die Japannese vliegdekskepe om 03:10 opgemerk het, het die verslag Kinkaid eers om 05:12 bereik. Dus, omdat hy geglo het dat die Japannese skepe waarskynlik gedurende die tussenliggende twee uur van posisie verander het, het hy besluit om nie 'n aanvalsmag te stuur nie totdat hy meer juiste inligting oor die posisie van die Japannese skepe ontvang het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 381.</ref>
[[Lêer:Aircraft prepare to launch from Japanese carrier Shōkaku during Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (80-G-176150).jpg|duimnael|Japannese vegvliegtuie en duikbomwerpers op die Shōkaku maak gereed om op te styg vir 'n aanval op Amerikaanse vliegdekskipmagte.]]
Om 06:45 het 'n Amerikaanse verkenningsvliegtuig die vliegdekskepe van Nagumo se hoofmag opgemerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 187.</ref> Om 06:58 het 'n Japannese verkenningsvliegtuig die ligging van Hornet se taakmag gerapporteer.<ref name="Frank">Frank, ''Guadalcanal'', p. 382.</ref> Albei kante het gehaas om eerste die ander aan te val. Die Japannese het eerste daarin geslaag om hul aanvalsmag te laat vertrek; teen 07:40 was 64 vliegtuie, bestaande uit 21 Aichi D3A2 Val-duikbomwerpers, 20 Nakajima B5N2 Kate-torpedobomwerpers, 21 Mitsubishi A6M3 Zero-vegvliegtuie en 2 Nakajima B5N2-verkenningsvliegtuie, op pad na die Hornet.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 191–192.</ref> Hierdie eerste aanval is gelei deur luitenant-kommandeur Shigeharu Murata, terwyl die dekking deur vegvliegtuie gelei is deur die luitenante Ayao Shirane en Saneyasu Hidaka. Ook om 07:40 het twee Amerikaanse SBD-3 Dauntless-verkenningsvliegtuie, wat gereageer het op die vroeëre waarneming van die Japannese vliegdekskepe, opgedaag en 'n duikaanval op die Zuihō uitgevoer. Terwyl die Japannese gevegslugpatrollie besig was om ander Amerikaanse verkenningsvliegtuie weg te hou, kon die twee Amerikaanse vliegtuie die Zuihō met albei hul 500-pond-bomme tref; dit het swaar skade aangerig en verseker dat vliegtuie nie meer op die vliegdekskip se dek kon land nie.<ref name="Frank"/>
Intussen het Kondo vir Abe se agterhoedemag beveel om vinniger te gaan in 'n poging om die Amerikaanse oorlogskepe te onderskep en aan te val. Kondo het ook sy eie voorhoedemag teen volle spoed vorentoe laat beweeg, sodat die Jun'yō se vliegtuie aan die aanvalle op die Amerikaanse skepe kon deelneem. Om 08:10 het die Shōkaku 'n tweede golf aanvalsvliegtuie gelanseer, bestaande uit 19 duikbomwerpers en vyf Zero-vegvliegtuie, en om 08:40 het die Zuikaku 16 torpedobomwerpers en vier Zero-vegvliegtuie gelanseer. Die tweede aanvalsgroep is gelei deur luitenant-kommandeur Mamoru Seki, terwyl die vegvliegtuigdekking deur luitenant Hideki Shingo gelei is. Teen 09:10 was daar dus meer as 100 Japannese vliegtuie op pad om die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 383.</ref>
Die Amerikaanse aanvalsvliegtuie was ongeveer 20 minute agter die Japannese. Omdat hulle van mening was dat 'n vinnige aanval belangriker is as 'n massiewe aanval, en omdat hulle nie genoeg brandstof gehad het om tyd te spandeer aan formasievorming voor die aanval nie, het die Amerikaanse vliegtuie in klein groepe na die Japannese skepe beweeg, in plaas daarvan om in een groot aanvalsmag saam te smelt. Die eerste groep, bestaande uit 15 [[Douglas SBD Dauntless]]-duikbomwerpers, 6 [[Grumman TBF Avenger]]-torpedobomwerpers en agt [[Grumman F4F Wildcat]]-vegvliegtuie, onder bevel van luitenant-kommandeur William J. "Gus" Widhelm van die Hornet, was teen ongeveer 08:00 in die lug. 'n Tweede groep, bestaande uit drie SBD's, nege TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en agt Wildcats van die Enterprise, onder bevel van luitenant-kommandeur John A. Collett, het teen 08:10 vertrek. 'n Derde groep, bestaande uit nege SBD's, tien TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en sewe F4F's van die Hornet, was teen 08:20 op pad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 198–199.</ref>
Om 08:40 het die opponerende lugaanvalformasies binne sig van mekaar verbybeweeg. Luitenant Hidaka se nege Zuihō-Zeros het die Enterprise-groep verras en aangeval deur vanuit die rigting van die [[son]] op die klimmende vliegtuie toe te sak. In die daaropvolgende geveg is vier Zeros, drie Wildcats en twee TBF's, insluitend dié van Collett, afgeskiet, terwyl nog twee TBF's en 'n Wildcat weens ernstige skade gedwing is om na die Enterprise terug te keer.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 384–385. Only the Wildcat was safely recovered.</ref> Die oorblywende ''Zuihō''-Zeros, wie se ammunisie uitgeput was, het aan die geveg onttrek.
[[Lêer:Shokaku Santa Cruz fire.jpg|duimnael|Die bemanning van Shōkaku bestry vure op die vliegdek na die Amerikaanse aanval]]
Om 08:50 het die voorste Amerikaanse aanvalsformasie van die Hornet vier skepe van Abe se voorhoedemag opgemerk. Die Amerikaanse vliegtuie het voortgegaan, die Japannese vliegdekskepe gewaar en voorbereidings getref om aan te val. Drie Zero-vliegtuie van die Zuihō het die formasie se Wildcats aangeval en hulle sodoende weggelok van die bomwerpers wat hulle moes beskerm. Gevolglik het die duikbomwerpers in die eerste groep hul aanvalle sonder die beskerming van vegvliegtuie geloods. Twaalf Zero-vliegtuie van die Japannese vliegdekskip het die SBD-formasie aangeval, twee neergeskiet (insluitend dié van Widhelm, het hy dit oorleef) en nog twee gedwing om hul aanval te staak. Die oorblywende 11 SBD's het om 09:27 met hul duikaanvalle op die Shōkaku begin; hulle het die skip met drie tot ses bomme getref, die vliegdek vernietig en ernstige skade aan die skip se binnekant aangerig. Die laaste SBD van die 11 het Shōkaku uit sig verloor en in plaas daarvan sy bom naby die Japannese torpedojaer Teruzuki laat val, wat geringe skade veroorsaak het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 213–223.</ref> Die ses TBF's in die eerste aanvalsmag, wat van hul aanvalsgroep geskei geraak het, het nie die Japannese vliegdekskepe gevind nie en het uiteindelik na die Hornet teruggedraai. Op die pad terug het hulle die Japannese swaar kruiser Tone aangeval, maar al hul torpedo's het die kruiser gemis.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 387–388.</ref>
[[Lêer:Japanese cruiser Chikuma under air attack during the Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (NH 82404).jpg|duimnael|Chikuma word aangeval op 26 Oktober. Rook styg op uit die middel van die skip, waar 'n 450 kg-bom die brug vol getref het.]]
Die TBF's van die tweede Amerikaanse aanvalsformasie vanaf die Enterprise kon nie die Japannese vliegdekskepe opspoor nie en het in plaas daarvan die Japannese swaar kruiser Suzuya, deel van Abe se voorhoede, aangeval, maar geen skade aangerig nie. Omstreeks dieselfde tyd het nege SBD's van die derde Amerikaanse aanvalsformasie, afkomstig van die Hornet, Abe se skepe opgespoor en die Japannese swaar kruiser Chikuma aangeval; hulle het die skip met twee 450 kg-bomme getref en groot skade aangerig. Die drie SBD's van die Enterprise het toe ook opgedaag en ook die Chikuma aangeval; hulle het verdere skade aangerig met een bomtreffer en twee bomme wat net-net gemis het. Uiteindelik het die nege TBF's van die derde aanvalsgroep opgedaag en die rokende Chikuma aangeval, waarby hulle nog een voltreffer behaal het. Chikuma, begelei deur twee torpedojaers, het uit die geveg onttrek en koers gekies na Truk vir herstelwerk.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 132; and Parshall, ''The Imperial Japanese Navy Page''. ''Chikuma'' was under repair at Truk and later [[Kure]], Japan, until January 1943.</ref>
Die Amerikaanse vliegdekskipmagte het om 08:30 berig ontvang van hul aanvalsvliegtuie wat op pad was na die Japannese skepe, dat Japannese aanvalsvliegtuie in hul rigting op pad was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 235.</ref> Om 08:52 het die bevelvoerder van die Japannese aanvalsmag die Hornet-taakmag opgemerk, die Enterprise-taakmag was deur 'n reënbui verberg, en sy vliegtuie vir 'n aanval ontplooi. Om 08:55 het die Amerikaanse vliegdekskepe die naderende Japannese vliegtuie op radar bespeur, ongeveer 35 seemyl (65 km) daarvandaan, en begin om die 37 Wildcat-vliegtuie van hul gevegslugpatrollie na die inkomende Japannese vliegtuie te lei. Ongelukkig het kommunikasieprobleme, foute deur die Amerikaanse vegvliegtuigbeheerbeamptes en primitiewe beheerprosedures egter verhoed dat enige van die Wildcats, op 'n paar na, met die Japannese vliegtuie slaags raak voordat laasgenoemdes hul aanvalle op die Hornet begin het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 235–239.</ref> Alhoewel die Amerikaanse gevegs-lugpatrollie, insluitend die vegvlieënier Swede Vejtasa, daarin geslaag het om verskeie duikbomwerpers af te skiet of te beskadig (die formasieleier, luitenant Sadamu Takahashi, moes weens die skade uit die duikvlug onttrek<ref>Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 388.</ref>), het die meeste van die Japannese vliegtuie hul aanvalle begin sonder dat hulle noemenswaardig deur Amerikaanse vegvliegtuie gehinder is.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 385.</ref>
{{Multibeeld
| wydte = 250
| direction = vertical
| voetskrif =
| beeld1 = Japanese aircraft attack USS Hornet (CV-8) during the Battle of the Santa Cruz Islands on 26 October 1942 (80-G-33947).jpg
| alt1 =
| onderskrif1 = ’n Beskadigde Japannese duikbomwerper (links bo) duik om 09:14 in die rigting van die ''Hornet'' ...
| beeld2 = Japanese Aichi D3A crashes into USS Hornet (CV-8) during the Battle of the Santa Cruz Islands on 26 October 1942.jpg
| alt2 =
| onderskrif2 = ... en sekondes later tref dit die draer.
}}
Om 09:09 het die lugafweergeskut van die Hornet en haar begeleidende oorlogskepe begin vuur, terwyl die 20 ongeskonde Japannese torpedovliegtuie en die oorblywende 16 duikbomwerpers hul aanvalle op die vliegdekskip begin het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 249–251. ''Hornet''{{'}}s screening ships included heavy cruisers {{USS|Northampton|CA-26|2}} and {{USS|Pensacola|CA-24|2}}, light cruisers {{USS|San Diego|CL-53|2}} and {{USS|Juneau|CL-52|2}}, and six destroyers.</ref> Om 09:12 het 'n duikbomwerper se 250 kg semi-pantserdoorborende skeepsbom presies die middel van die Hornet se vliegdek, teenoor die eilandstruktuur, getref; dit het deur drie dekke gedring voordat dit ontplof en 60 man gedood het. Oomblikke later het 'n 242 kg-hoëplofkragbom die vliegdek getref. Dit het met impak ontplof en 'n gat van 3,4 m veroorsaak en 30 mans gedood. Sowat 'n minuut later het 'n derde bom die Hornet getref, naby die plek waar die eerste bom die dek binnegedring het. Dit het deur drie dekke gedring voordat dit ontplof het en ernstige skade aangerig het, maar geen lewensverlies veroorsaak het nie.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 253–356.</ref> Om 09:14 is 'n duikbomwerper deur die Hornet se lugafweergeskut getref en het aan die brand geraak, die vlieënier, adjudant-offisier Shigeyuki Sato, het opsetlik teen die Hornet se skoorsteen vasgevlieg, wat sewe mans gedood en brandende vliegtuigbrandstof oor die seindek versprei het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 386; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 262–267.</ref>
Terwyl die duikbomwerpers aangeval het, het die 20 torpedobomwerpers ook uit twee verskillende rigtings op die Hornet afgepyl. Ten spyte van swaar verliese weens lugafweerverdediging, waaronder Murata, het die torpedovliegtuie tussen 09:13 en 09:17 met twee torpedo's die kant van die Hornet getref, wat haar enjins buite werking gestel het. Net toe die Hornet tot stilstand kom, het 'n beskadigde Japannese duikbomwerper nader gekom en doelbewus teen die kant van die vliegdekskip vasgevlieg; dit het 'n brand laat ontstaan naby die skip se hoofvoorraad vliegtuigbrandstof. Om 09:20 het die oorblywende Japannese vliegtuie onttrek en teruggekeer en die Hornet roerloos in die water en aan die brand, agtergelaat.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 386; Hammel, ''Carrier Strike'', p. 284.</ref> Vyf-en-twintig Japannese en ses Amerikaanse vliegtuie is in hierdie aanval vernietig, insluitend 12 duikbomwerpers, tien torpedovliegtuie en ten minste een Zero.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 271–280.</ref>
Met die hulp van brandslange vanaf drie begeleidende torpedojaers was die brande op die Hornet teen 10:00 onder beheer. Gewonde personeel is van die vliegdekskip ontruim, en die swaar kruiser USS Northampton, onder bevel van kaptein Willard A. Kitts, het probeer om die Hornet weg van die gevegsgebied te sleep. Die voorbereidings om die sleeptou vas te maak, het egter tyd in beslag geneem, terwyl verdere aanvalsgroepe Japannese vliegtuie reeds op pad was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 271–280.</ref>
=== Vliegdekskipaksie op 26 Oktober: verdere aksies na die eerste aanvalle ===
Vanaf 09:30 het die Enterprise baie van die beskadigde en brandstofarme gevegslugpatrollie vegvliegtuie, sowel as verkenningsvliegtuie wat van albei vliegdekskepe teruggekeer het, laat land. Aangesien die vliegdek egter vol was en 'n tweede golf Japannese vliegtuie om 09:30 op radar bespeur is, het die Enterprise om 10:00 die landingsoperasies gestaak. Vliegtuie sonder brandstof het daarna in die oseaan neergestort, waarna die torpedojaers wat die vliegdekskip vergesel het, die bemanningslede gered het. Een van die vliegtuie wat in die water beland het, ’n beskadigde TBF van die Enterprise se aanvalsmag wat vroeër deur Zero-vliegtuie van die Zuihō aangeval is, het naby die torpedojaer USS Porter in die water neergestort. Terwyl die Porter die TBF se bemanning gered het, is die skip deur ’n torpedo getref, moontlik afkomstig van die vliegtuig wat in die water beland het, wat ernstige skade aangerig en die lewens van 15 bemanningslede geëis het.<ref>{{cite book|last=Hammel|first=Eric|title=Guadalcanal: The Carrier Battles|url=https://archive.org/details/guadalcanalcarri00hamm|url-access=registration|year=1987|publisher=Crown Publishers, Inc.|location=New York|pages=[https://archive.org/details/guadalcanalcarri00hamm/page/411 411–413]|isbn=9780517566084}}</ref> Nadat die bevelvoerder van die taakmag beveel het dat die torpedojaer tot sink gebring moet word, is die bemanning gered deur die torpedojaer USS Shaw, wat daarna die Porter met kanonvuur tot sink gebring het (08°32′S 167°17′O).<ref>Evans, ''Japanese Navy'', p. 520; Frank, ''Guadalcanal'', pp. 388–389; Hammel, ''Carrier Strike'', p. 299.</ref>
[[Lêer:A Japanese Aichi D3A is shot down between USS Enterprise (CV-6) and USS South Dakota (BB-57) on 26 October 1942.jpg|duimnael|’n Japannese duikbomwerper (middel) word tydens die aanval op die Enterprise (regs onder) afgeskiet. Die rook uit die skip is weens vroeër bomtreffers, terwyl nog ’n bom die vliegdekskip net-net mis. Die slagskip South Dakota is links van die vliegdekskip.<ref>Fahey, ''The Ships and Aircraft of the United States Fleet'', p. 5.</ref>]]
Terwyl die eerste golf Japannese aanvalsvliegtuie van hul aanval op die Hornet na hul vliegdekskepe begin terugkeer het, het een van hulle die Enterprise-taakmag, wat intussen uit die reënbui te voorskyn gekom het, opgemerk en die vliegdekskip se posisie gerapporteer.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 283.</ref> Die tweede golf Japannese aanvalsvliegtuie, in die veronderstelling dat die Hornet besig was om te sink, het hul aanvalle op die Enterprise-taakmag gerig; dit het om 10:08 begin. Weereens het die Amerikaanse gevegslugpatrollie gesukkel om die Japannese vliegtuie te onderskep voordat hulle die Enterprise aangeval het; hulle het slegs 2 van die 19 duikbomwerpers neergeskiet net toe dié met hul duikvlugte na die vliegdekskip begin het. Seki se afdeling het deur die hewige lugafweervuur van die Enterprise en haar begeleidende oorlogskepe aangeval, maar geen treffers behaal nie. Daarna het die afdeling onder bevel van luitenant Keiichi Arima aangeval en die vliegdekskip getref met twee 250 kg semi-pantserdeurborende bomme; die eerste hiervan is losgelaat deur Arima se vlieënier, onderoffisier Kiyoto Furuta. Die twee bomme het 44 man gedood en 75 gewond, en groot skade aan die vliegdekskip aangerig, insluitend die beskadiging van sy voorste hyser in die "op"-posisie. Daarbenewens het Arima se afdeling ook met nog 'n bom 'n byna-treffer behaal.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 300–313; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', pp. 413–415.</ref> Tien van die negentien Japannese bomwerpers het egter in hierdie aanval verlore gegaan, insluitend dié van Seki, terwyl nog twee tydens die terugvlug in die see neergestort het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 390; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', pp. 416, 418, 446.</ref>
Twintig minute later het die 16 Zuikaku-torpedovliegtuie opgedaag en in groep opgedeel om die Enterprise aan te val. Een groep torpedo-bomwerpers is aangeval deur twee gevegslugpatrollie Wildcats, weer eens insluitend Vejtasa, wat drie van hulle afgeskiet en 'n vierde beskadig het. Die vierde beskadigde vliegtuig het doelbewus teen die torpedojaer Smith gebots, die skip aan die brand gesteek en 57 van haar bemanning gedood. Die torpedo wat deur hierdie vliegtuig gedra is, het kort na die impak ontplof en meer skade veroorsaak. Die vure het aanvanklik buite beheer gelyk totdat Smith se bevelvoerder die torpedojaer beveel het om in die sproeiende kielwater van die slagskip USS South Dakota te stuur, wat gehelp het om die brande te blus. Smith het toe haar posisie hervat en met haar oorblywende lugafweerkanonne op die die torpedovliegtuie gevuur.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 390–391. ''Smith'' eventually went to Pearl Harbor for repairs, which were completed in February 1943.</ref>
Die oorblywende torpedovliegtuie het die Enterprise, South Dakota en die kruiser Portland aangeval, maar al hul torpedo's het óf hul teiken gemis óf gefaal, sodat geen skade aangerig is nie. Die geveg was om 10:53 verby; 9 van die 16 torpedovliegtuie is tydens hierdie aanval afgeskiet.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 391.</ref> Nadat die meeste brande aan boord geblus is, het die Enterprise om 11:15 sy vliegdek heropen om te begin met die landing van vliegtuie wat teruggekeer het van die oggend se Amerikaanse aanvalle op die Japannese vlootmagte. Slegs 'n paar vliegtuie het egter geland voordat die volgende golf Japannese aanvalsvliegtuie opgedaag en hul aanvalle op die Enterprise begin het, wat die staking van landingsoperasies genoodsaak het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 335–337.</ref>
Tussen 09:05 en 09:14 het Jun'yō binne 280 seemyl (520 km) van die Amerikaanse vliegdekskepe gekom en 'n aanvalsmag van 17 duikbomwerpers en 12 Zero-vliegtuie gelanseer, onder bevel van luitenant Yoshio Shiga.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 330–331; and Frank, ''Guadalcanal'', p. 391.</ref> Terwyl die Japannese hoofmag en voorhoede gemaneuvreer het in 'n poging om hul formasies te verenig, het Jun'yō opvolgaanvalle voorberei.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 331.</ref> Om 11:21 het vliegtuie van die Jun'yō opgedaag en 'n duikaanval op die Enterprise-taakmag uitgevoer. Die duikbomwerpers het een bom naby die Enterprise laat val, wat verdere skade aangerig het, en elk een treffer op die South Dakota en die ligte kruiser San Juan behaal, wat matige skade aan albei skepe veroorsaak het. Op die South Dakota het die bom die voorste geskutstoring getref; hoewel dit nie daarin geslaag het om deur te dring nie, is twee bemanningslede gedood en meer as vyftig ander, insluitend die skip se bevelvoerder, deur fragmente gewond.{{sfn|Evans|2014}}{{sfn|Frank|1990|pp=392–393}} Skerwe van die bom het die middelste en linkerkanon van die tweede geskutstoring beskadig; die geskutbemanning is uiteindelik deur die Bureau of Ordnance ingelig dat die kepe so diep was dat daar nie met die lope gevuur moes word nie. Aangesien dit nie ten volle herstel is nie, het dit die South Dakota benadeel tydens die latere Tweede Slag van Guadalcanal.{{sfn|Hornfischer|2011|p=346}} Agt van die sewentien Japannese duikbomwerpers is in hierdie aanval vernietig, terwyl nog drie tydens hul terugkeer in die water beland het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 391–393; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 437. Anti-aircraft fire from battleship ''South Dakota'' was credited with 26 of the total of 99 enemy planes the Americans claimed in the battle. [http://www.hazegray.org/danfs/battlesh/bb57.htm ''South Dakota''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220125041118/http://www.hazegray.org/danfs/battlesh/bb57.htm |date=25 January 2022 }}, ''Dictionary of American Naval Fighting Ships'' (DANFS) U.S. Dept. of Navy.</ref>
== Verwysings ==
{{verwysings|3}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Tweede Wêreldoorlog]]
inx5r9eiqzao4g6qte4lw4y8yncq5d1
3379497
3379494
2026-11-21T09:43:27Z
Oesjaar
7467
/* Vliegdekskipaksie op 26 Oktober: verdere aksies na die eerste aanvalle */ Kom ons kyk...
3379497
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Militêre konflik-en
| conflict = Slag van die Santa Cruzeilande
| image = [[Lêer:USS Enterprise-Bat Santa Cruz.jpg|300px]]
| pushpin_map = Stille Oseaan
| pushpin_relief = 1
| coordinates = {{coord|-8|164|format=dms|display=it}}
| caption = {{USS|Enterprise|CV-6|6}} (middel links) en sy skepe wat hom beskerm gedurende die oorlog, 26 Oktober 1942
| part_of = die [[Slag van Guadalcanal]] van die [[Tweede Wêreldoorlog]]
| date = 25–{{start date and age|1942|10|27|df=y}}
| location = Off the [[Santa Cruz Islands]], Pacific Ocean
| result = Beide kante eis 'n oorwinning; sien [[#Nabetragting|Nabetragting]]
| combatant1 = {{vlagland|Verenigde State|1912}}
| combatant2 = {{vlagland|Japannese Keiserryk}}
| commander1 = {{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[William Halsey Jr.|William Halsey]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Thomas C. Kinkaid]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[George D. Murray|George Murray]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Charles P. Mason]]
| commander2 = {{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Nobutake Kondō]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Chūichi Nagumo]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Hiroaki Abe]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Kakuji Kakuta]]
| strength1 = 2 [[Vliegdekskip|vliegdekskep]]e <br> 1 [[slagskip]] <br> 3 swaar kruisers <br> 3 ligte kruisers <br> 14 [[torpedojaer]]s<br> 136 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 63 [[Grumman F4F Wildcat]]s, 47 [[Douglas SBD Dauntless]], en 26 [[Grumman TBF Avenger]]s. The "136" number doesn't include [[Boeing B-17 Flying Fortress]]es based at [[Espiritu Santo]] (who played a small part in the battle) or any seaplanes in the area.</ref>
| strength2 = 3 vliegdekskepe <br> 1 ligte kruiser <br> 4 slagskepe<ref>''Kongō'', ''Haruna'', ''Hiei'', ''Kirishima''. See {{cite web |url=http://www.navweaps.com/index_oob/OOB_WWII_Pacific/OOB_WWII_Santa-Cruz.htm |title=Order of Battle – Battle of the Santa Cruz Islands |access-date=21 September 2009}}</ref> <br> 8 swaar kruisers <br> 2 ligte kruisers <br> 24 torpedojaers <br> 199 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 87 [[A6M Zero]]s, 68 [[Aichi D3A]] dive bombers, 57 [[Nakajima B5N]] torpedo bombers, and one [[Yokosuka D4Y]] command and control aircraft.</ref>
| casualties1 = 266 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 401; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 456. Breakdown of deaths: ''Hornet'' 118, ''Enterprise'' 44, ''Smith'' 57, ''Porter'' 15, ''Pensacola'' 3, ''South Dakota'' 2, ''Morris'' 1, and 22 aircrew. Four U.S. aircrew members were captured by the Japanese. Total U.S. aircraft losses included 32 Wildcats, 31 SBDs, and 18 TBFs.</ref> <br> [[USS Hornet (CV-8)|1 vliegdekskip gekelder]] <br> 1 torpedojaer gekelder <br> 1 vliegdekskip beskadig <br> 1 slagskip beskadig <br> 1 ligte kruiser beskadig <br> 2 torpedojaers beskadig <br> 81 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 22 sterftes, 4 gevang
| casualties2 = 400–500 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 400–401; Peattie, pp. 180, 339; and Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 454. Japanese deaths from damage to ''Zuihō'' aren't known. Known Japanese deaths are: 60 on ''Shōkaku'', 190 on ''Chikuma'', seven on ''Teruzuki'', and 148 aircrew. Total Japanese aircraft losses included 27 [[Mitsubishi A6M Zero]]s, 40 [[dive bomber]]s, 29 [[torpedo bomber]]s, and 1 [[Yokosuka D4Y]]. The aircrew losses included 55 from ''Shōkaku'', 57 from ''Zuikaku'', 9 from ''Zuihō'', and 27 from ''Junyō''.</ref> <br> 1 vliegdekskip swaar beskadig <br> 1 ligte kruiser swaar beskadig <br> 1 swaar kruiser beskadig <br> 1 torpedojaer beskadig <br> 99 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 148 sterftes
| campaignbox = {{Campaignbox Guadalcanal}} <br> {{Campaignbox Solomons}}
}}
Die '''Slag van die Santa Cruz-eilande''' wat tussen 25 en 27 Oktober 1942 plaasgevind het, was die vierde vliegdekskipgeveg van die Stille Oseaan-veldtog tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Dit was ook die vierde groot vlootbotsing tussen die [[Amerikaanse Vloot]] en die [[Japannese Keiserlike Vloot]] tydens die langdurige en strategies belangrike [[Slag van Guadalcanal|Guadalcanal-veldtog]]. Soos in die slae van die [[Slag van die Koraalsee|Koraalsee]], [[Slag van Midway|Midway]] en die Oostelike [[Salomonseilande]], was die skepe van die twee teenstanders selde in mekaar se sig of binne skootafstand van mekaar. In plaas daarvan is byna alle aanvalle deur albei kante uitgevoer deur vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe of landbasisse gelanseer is.
In 'n poging om die Geallieerde magte van Guadalcanal en nabygeleë eilande te verdryf en 'n einde te bring aan die dooiepunt wat sedert September 1942 bestaan het, het die Keiserlike Japannese Leër 'n groot grondoffensief op Guadalcanal vir 20–25 Oktober 1942 beplan. Ter ondersteuning van hierdie offensief, en met die hoop om met Geallieerde vlootmagte slaags te raak, het Japannese vliegdekskepe en ander groot oorlogskepe na 'n posisie naby die suidelike Salomonseilande beweeg. Vanuit hierdie ligging het die Japannese vlootmagte gehoop om enige Geallieerde (hoofsaaklik VSA) vlootmagte, veral vliegdekskipmagte, wat op die grondoffensief gereageer het, aan te val en beslissend te verslaan. Geallieerde vlootmagte het ook gehoop om die Japannese vlootmagte in die geveg te ontmoet, met dieselfde doelwitte om die dooiepunt te verbreek en hul teenstander beslissend te verslaan.
Die Japannese grondoffensief op Guadalcanal was aan die gang met die Slag om Henderson-veld terwyl die vlootoorlogskepe en vliegtuie van die twee teenstanders mekaar op die oggend van 26 Oktober 1942, net noord van die Santa Cruz-eilande, gekonfronteer het. Na 'n uitruil van lugaanvalle deur vliegdekskepe het Geallieerde oppervlakteskepe van die slagveld teruggetrek met die vliegdekskip [[USS Hornet (CV-8)|USS Hornet]] gekelder, en 'n ander vliegdekskip, [[USS Enterprise]], swaar beskadig. Die deelnemende Japannese vliegdekmagte het ook teruggetrek weens skade aan twee vliegdekskepe, swaar vliegtuigverliese en die Japannese leër se mislukking om Henderson-veld te verower.
Santa Cruz was 'n taktiese oorwinning vir die Japannese, beide wat tonnemaat en beheer oor die see rondom Guadalcanal betref. Die verlies van talle onvervangbare, ervare Japannese lugbemannings het egter op die lang termyn 'n strategiese voordeel vir die Geallieerdes geblyk te wees; die Geallieerdes se verliese aan lugbemannings tydens die geveg was relatief laag en is vinnig aangevul. Die Japannese het op 'n groter, beslissende oorwinning gehoop, en dit ook nodig gehad. Die feit dat die vlootgeveg gewen is net nadat die landgeveg verloor is, het beteken dat die geleentheid om hul oorwinning in die geveg uit te buit, reeds verby was.
== Agtergrond ==
Op 8 Augustus 1942 het Geallieerde magte, hoofsaaklik uit die Verenigde State, geland op Guadalcanal, Tulagi en die Florida-eilande in die Salomonseilande, wat destyds deur Japan beset was. Die landings op die eilande was daarop gemik om te verhoed dat die Japannese dit as basisse gebruik om die toevoerroetes tussen die VSA en Australië te bedreig. Verder moes die eilande beveilig word as vertrekpunte vir 'n veldtog wat ten doel gehad het om uiteindelik die groot Japannese basis by Rabaul te neutraliseer, terwyl dit terselfdertyd die Geallieerdes se veldtog in [[Nieu-Guinee]] sou ondersteun. Hierdie landings het die begin gemerk van die veldtog op Guadalcanal, wat ses maande sou duur.<ref>Hogue, ''Pearl Harbor to Guadalcanal'', pp. 235–236.</ref>
Ná die Slag van die Oostelike Solomoneilande op 24–25 Augustus, waarin die vliegdekskip USS Enterprise swaar beskadig en gedwing is om na [[Pearl Harbor]], Hawaii, te vaar, vir 'n maand van omvangryke herstelwerk, het drie Amerikaanse taakmagte met vliegdekskepe in die Suid-Stille Oseaan-gebied agtergebly. Die taakmagte was gesentreer rondom die vlootvliegdekskepe [[USS Wasp (CV-7)|USS Wasp]], [[USS Saratoga (CV-3)|Saratoga]] en Hornet, tesame met hul onderskeie luggroepe en ondersteunende oppervlakoorlogskepe, insluitend slagskepe, [[kruiser]]s en [[torpedojaer]]s, en was hoofsaaklik gestasioneer tussen die Salomonseilande en die eilande van die Nuwe Hebrides ([[Vanuatu]]). In hierdie operasionele gebied was die vliegdekskepe belas met die beveiliging van die kommunikasielyn tussen die vernaamste Geallieerde basisse in [[Nieu-Kaledonië]] en Espiritu Santo; die ondersteuning van Geallieerde grondmagte op Guadalcanal en Tulagi teen enige Japannese teenaanvalle; die dekking van die beweging van voorradeskepe na Guadalcanal; en die aanval op en vernietiging van enige Japannese oorlogskepe, veral vliegdekskepe, wat binne bereik gekom het.<ref>Hammel, ''Carrier Clash'', p. 106.</ref> Die seegebied waarin die Amerikaanse vliegdekskip-taakmagte geopereer het, is deur Amerikaanse magte ''torpedo kruising''<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 335.</ref> genoem, vanweë die hoë konsentrasie Japannese duikbote in die gebied.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 6–7.</ref>
[[Lêer:USS Wasp (CV-7) brennt.jpg|duimnael|USS Wasp brand nadat dit deur 'n torpedo getref is op 15 September]]
Op 31 Augustus is die USS Saratoga deur die Japannese duikboot I-26 met 'n torpedo getref en was dit vir drie maande buite aksie vir herstelwerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 10–12.</ref><ref>After this incident the then U.S. carrier task force commander [[Frank Jack Fletcher]] was relieved of his command and reassigned to shore duty for the remainder of the war. Frank, ''Guadalcanal'', pp. 204–205</ref>
Op 15 September is die USS Wasp getref deur drie torpedo's wat deur die Japannese duikboot I-19 afgevuur is terwyl dit 'n groot versterkings- en hervoorraadkonvooi na Guadalcanal ondersteun het en amper die Japannese vliegdekskepe Shōkaku en Zuikaku aangeval het, wat onttrek het net voordat die twee teenstanders binne bereik van mekaar se vliegtuie gekom het. Met kragonderbrekings weens torpedoskade kon die Wasp se skadebeheerspanne nie die daaropvolgende groot brande beheer nie, en sy is verlaat en self tot sink gebring.<ref>Evans, ''Japanese Navy'', pp. 179–180; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 24–41.
The battleship {{USS|North Carolina|BB-55|2}} and destroyer {{USS|O'Brien|DD-415|2}} were also hit by torpedoes during the same attack. ''O'Brien'' later sank as a result of the torpedo damage, and ''North Carolina'' was under repair at Pearl Harbor until 16 November 1942.</ref>
Alhoewel die VSA nou slegs een operasionele vliegdekskip, die USS Hornet, in die Suid-Stille Oseaan gehad het, het die Geallieerdes steeds lugoorheersing oor die suidelike Salomonseilande behou danksy hul vliegtuie wat by Henderson Field op Guadalcanal gestasioneer was. Snags egter, wanneer vliegtuie nie doeltreffend kon opereer nie, kon die Japannese hul skepe byna na willekeur rondom Guadalcanal laat beweeg. Gevolglik het 'n dooiepunt in die stryd om Guadalcanal ontstaan: die Geallieerdes het bedags voorrade en versterkings na Guadalcanal gebring, terwyl die Japannese snags dieselfde gedoen het met oorlogskepe, wat deur die Geallieerdes die "Tokyo Express" genoem is. Geen van die twee kante kon egter genoeg troepe op die eiland land om 'n beslissende voordeel te behaal nie. Teen middel Oktober het beide kante ongeveer 'n gelyke aantal troepe op die eiland gehad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 19–21, 84–85.</ref> Die dooiepunt is kortstondig onderbreek deur twee vlootaksies waarby groot skepe betrokke was. In die nag van 11–12 Oktober het 'n Amerikaanse vlootmag 'n Japannese vlootmag, wat op pad was om Henderson Field te bombardeer, onderskep en verslaan tydens die Slag van Kaap Esperance. Maar slegs twee nagte later het 'n Japannese mag, wat die slagskepe Haruna en Kongō ingesluit het, Henderson Field suksesvol gebombardeer; hulle het die meeste van die Amerikaanse vliegtuie daar vernietig en ernstige skade aan die vliegveld se fasiliteite aangerig.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 316–319.</ref>
[[Lêer:EnterpriseWildcat.jpg|duimnael|[[Grumman F4F Wildcat]] op die Enterprise terwyl die skip op 24 Oktober lugoperasies uitvoer]]
Die VSA het twee stappe gedoen om die dooiepunt in die stryd om Guadalcanal te probeer verbreek. Eerstens is herstelwerk aan die USS Enterprise bespoedig sodat sy so gou moontlik na die Suid-Stille Oseaan kon terugkeer. Op 10 Oktober het die USS Enterprise haar nuwe luggroep (Luggroep 10) ontvang, en op 16 Oktober het sy uit Pearl Harbor vertrek. Op 23 Oktober<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 154–155.</ref> het sy in die Suid-Stille Oseaan aangekom en op 24 Oktober, 273 seemyl (506 km) noordoos van Espiritu Santo, by die USS Hornet en die res van die Geallieerde vlootmagte in die Suid-Stille Oseaan aangesluit.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 145.</ref>
Tweedens het admiraal [[Chester W. Nimitz|Chester Nimitz]], die Geallieerde opperbevelhebber van die Stille Oseaan-magte, op 18 Oktober vise-admiraal Robert L. Ghormley deur vise-admiraal William Halsey jr. vervang as bevelvoerder van die Suid-Stille Oseaan-gebied; in hierdie posisie het hy bevel gevoer oor die Geallieerde magte wat by die veldtog in die Salomonseilande betrokke was.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 134.</ref>
Nimitz was van mening dat Ghormley te eng van visie en pessimisties geword het om die Geallieerde magte doeltreffend te lei in die stryd om Guadalcanal. Halsey is na bewering regoor die Amerikaanse vloot gerespekteer as 'n "vegter".<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 334.</ref> Met die aanvaarding van die bevel het Halsey onmiddellik begin om planne te maak om die Japannese vlootmagte in 'n geveg in te lok; hy het aan Nimitz geskryf: "Ek moes feitlik onmiddellik begin terugslaan."<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 150.</ref>
Die Japannese Gekombineerde Vloot het ook gepoog om Geallieerde vlootmagte te betrek in wat gehoop is om 'n beslissende geveg te wees. Twee vloot vliegdekskepe, Hiyō en Jun'yō, sowel as die ligte vliegdekskip Zuihō, het vroeg in Oktober by die hoof Japannese vlootbasis by Truk Atoll aangekom en by Shōkaku en Zuikaku aangesluit. Met vyf vliegdekskepe wat volledig toegerus was met luggroepe, plus hul talle slagskepe, kruisers en torpedojaers, was die Japannese Gekombineerde Vloot, onder leiding van Admiraal Isoroku Yamamoto, vol vertroue dat dit die nederlaag by die Slag van Midway kon vergoed.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 146–149.</ref> Afgesien van 'n paar lugaanvalle op Henderson Field in Oktober, het die Japannese vliegdekskepe en hul ondersteunende oorlogskepe in die noordwestelike gebied van die Salomonseilande gebly, buite die stryd om Guadalcanal, terwyl hulle op 'n geleentheid gewag het om nader te beweeg en die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val. Met die Japannese leër se volgende beplande groot grondaanval op Geallieerde magte op Guadalcanal wat vir 20 Oktober vasgestel is, het Yamamoto se oorlogskepe na die suidelike Salomonseilande begin beweeg om die offensief te ondersteun en gereed te wees om enige vyandelike skepe, veral vliegdekskepe, wat sou naderkom om die Geallieerde verdediging op Guadalcanal te ondersteun, aan te val.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', pp. 124–125. According to Hara, the Japanese believed that U.S. Navy forces were likely to be in the Solomon Islands area because they had read a report from the [[United Press]] dated 20 October that stated that the United States Navy was preparing for a major sea and air battle in the South Pacific.</ref>
== Aanvang ==
Op of omstreeks 11 Oktober het 'n groot Japannese mag, bestaande uit vliegdekskepe, slagskepe en hul begeleidingsvaartuie, uit Truk vertrek vir 'n verlengde operasie ter ondersteuning van 'n offensief op Guadalcanal in Oktober. Op dieselfde dag het 'n groot konvooi met versterkings Guadalcanal bereik, maar 'n mag van swaar kruisers wat ondersteuning moes bied, is verhoed om Henderson Field te bombardeer en het omgedraai in wat bekend geword het as die Slag van Kaap Esperance. Daarna het drie bombardemente gevolg wat tussen 13 Oktober en 16 Oktober deur slagskepe en swaar kruisers uitgevoer is (die swaarste vlootaanval op die vliegveld tydens die veldtog); die eerste en derde hiervan is uitgevoer deur vaartuie wat van vise-admiraal Nobutake Kondō se voorhoedemag afgesonder is. Vanaf middernag op 14 Oktober het nog 'n konvooi, bestaande uit vier vragskepe, die grootste deel van sy vrag afgelaai, insluitend tenks en swaar artillerie.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/Azumasan_t.htm|title=Japanese Transports|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Op 15 Oktober is die torpedojaer Meredith, terwyl dit die sleepboot Vireo, wat 'n voorraadbarg gesleep het, begelei het, deur vliegtuie van die Zuikaku en Shokaku opgemerk en gekelder. Op 17 Oktober het die Hiyō en Jun'yō 'n aanvalsmag gestuur om vervoerskepe naby Lunga Point aan te val, maar hulle het geen skade aangerig nie.<ref name="auto">{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/hiyo.htm|title=Imperial lattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die groot aantal oorlogskepe sou in die waters rondom Guadalcanal bly totdat die gevegte in die Slag van die Santa Cruz-eilande beëindig was, en het aan die einde van Oktober na Truk teruggekeer.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/shokaku.htm|title=Imperial Flattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die vliegdekskip Hiyō, wat onlangs in diens gestel is, was oorspronklik deel van die vloot, maar ’n brand in sy masjienkamer op 21 Oktober het hom genoodsaak om na Truk terug te keer vir herstelwerk.<ref name="auto"/> Op 25 Oktober het 6 bomwerpers en 12 vegvliegtuie van die Jun'yo Henderson-vliegveld aangeval, maar min skade aangerig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
Van 20 tot 25 Oktober het Japannese grondmagte op Guadalcanal probeer om Henderson Field in te neem tydens die Slag om Henderson Field, deur middel van 'n groot aanval op die Amerikaanse verdedigers. Die aanval is afgeslaan, met swaar verliese aan die Japannese kant.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 95–97.</ref> Foutiewelik oortuig dat die Japannese leërmagte Henderson Field ingeneem het, het die Japannese op die oggend van 25 Oktober oorlogskepe vanaf die Shortland-eilande na Guadalcanal gestuur om hul grondmagte op die eiland te ondersteun. Amerikaanse vliegtuie van Henderson Field het die konvooi deur die loop van die dag aangeval; hulle het die ligte kruiser Yura tot sink gebring (met hulp van [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17-vliegtuie]] vanaf Espiritu Santo) en die torpedojaer Akizuki beskadig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
[[Lêer:SantaCruzChart2.jpg|duimnael|Kaart van die Slag van die Santa Cruz-eilande, 26 Oktober 1942. Rooi lyne verteenwoordig Japannese oorlogskipmagte en swart lyne verteenwoordig Amerikaanse vliegdekskipmagte. Genommerde geel kolle verteenwoordig belangrike aksies in die geveg.]]
Ten spyte van die mislukking van die Japannese grondoffensief en die verlies van die Yura, het die res van die Gesamentlike Vloot op 25 Oktober voortgegaan om naby die suidelike Salomonseilande te maneuvreer, in die hoop om die Geallieerde vlootmagte in 'n geveg te betrek. Die Japannese vlootmagte het nou uit vier vliegdekskepe bestaan (twee groot, een medium en een ligte een), die Hiyō het vertrek weens 'n toevallige brand in sy enjinkamer, met 'n gesamentlike vliegtuigsterkte wat ongeveer gelykstaande was aan dié van drie vliegdekskepe van die Shokaku-klas.
Die Japannese vlootmagte was in drie groepe verdeel: die voorhoedemag, bestaande uit die Jun'yō, vier swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van Kondō aan boord van die swaar kruiser Atago, met 'n ondersteuningsgroep bestaande uit twee slagskepe en twee torpedojaers onder bevel van skout-admiraal Takeo Kurita; die hoofmag bestaande uit die Shōkaku, Zuikaku en Zuihō, plus een swaar kruiser en agt torpedojaers, onder bevel van vise-admiraal Chūichi Nagumo aan boord van die Shōkaku en die agterhoedemag bestaande uit twee slagskepe, drie swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van skout-admiraal Hiroaki Abe aan boord van die slagskip Hiei. Benewens sy bevel oor die voorhoedemag, het Kondō ook opgetree as die bevelvoerder van al drie magte.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 374–375.</ref>
Aan die Amerikaanse kant het die taakgroepe van die Hornet en Enterprise (onder bevel van skout-admiraal Thomas Kinkaid) op 25 Oktober na die noorde van die Santa Cruz-eilande beweeg, op soek na die Japannese vlootmagte. Die Amerikaanse oorlogskepe was ontplooi as twee vliegdekskipgroepe, wat ongeveer 10 seemyl (19 km) van mekaar geskei was. 'n Amerikaanse [[Consolidated PBY Catalina|PBY Catalina-verkenningswatervliegtuig]], gestasioneer op die Santa Cruz-eilande, het om 11:03 die vliegdekskepe van die Japannese hoofmag opgespoor. Die Japannese vliegdekskepe was egter ongeveer 355 seemyl (657 km) van die Amerikaanse mag af, net buite die reikafstand van vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe opereer. Kinkaid, wat gehoop het om die afstand te verklein ten einde daardie dag aan te val, het op volspoed na die Japannese vliegdekskepe gestoom en om 14:25 'n aanvalsmag van 23 vliegtuie gelanseer. Die Japannese, wat geweet het dat hulle deur Amerikaanse vliegtuie opgemerk is, maar nie geweet het waar die Amerikaanse vliegdekskepe was nie, het na die noorde gedraai om buite bereik van die Amerikaanse vliegdekskipvliegtuie te bly.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 127.</ref> Die Amerikaanse aanvalsmag het na hulle ondeskeie vliegdekskepe teruggekeer sonder om die Japannese oorlogskepe te vind.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 163–174.</ref>
== Die Slag ==
=== Vliegdekskipaksie op 26 Oktober: eerste aanvalle ===
Om 02:50 op 26 Oktober het die Japannese vlootmagte omgedraai en die vlootmagte van die twee teenstanders het die afstand tussen hulle verklein totdat hulle teen 05:00 slegs 200 seemyl (370 km) van mekaar af was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 186.</ref> Albei kante het verkenningsvliegtuie uitgestuur en hul oorblywende vliegtuie gereed gemaak om aan te val sodra die ander kant se skepe opgespoor is. Hoewel 'n Catalina, toegerus met [[radar]], die Japannese vliegdekskepe om 03:10 opgemerk het, het die verslag Kinkaid eers om 05:12 bereik. Dus, omdat hy geglo het dat die Japannese skepe waarskynlik gedurende die tussenliggende twee uur van posisie verander het, het hy besluit om nie 'n aanvalsmag te stuur nie totdat hy meer juiste inligting oor die posisie van die Japannese skepe ontvang het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 381.</ref>
[[Lêer:Aircraft prepare to launch from Japanese carrier Shōkaku during Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (80-G-176150).jpg|duimnael|Japannese vegvliegtuie en duikbomwerpers op die Shōkaku maak gereed om op te styg vir 'n aanval op Amerikaanse vliegdekskipmagte.]]
Om 06:45 het 'n Amerikaanse verkenningsvliegtuig die vliegdekskepe van Nagumo se hoofmag opgemerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 187.</ref> Om 06:58 het 'n Japannese verkenningsvliegtuig die ligging van Hornet se taakmag gerapporteer.<ref name="Frank">Frank, ''Guadalcanal'', p. 382.</ref> Albei kante het gehaas om eerste die ander aan te val. Die Japannese het eerste daarin geslaag om hul aanvalsmag te laat vertrek; teen 07:40 was 64 vliegtuie, bestaande uit 21 Aichi D3A2 Val-duikbomwerpers, 20 Nakajima B5N2 Kate-torpedobomwerpers, 21 Mitsubishi A6M3 Zero-vegvliegtuie en 2 Nakajima B5N2-verkenningsvliegtuie, op pad na die Hornet.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 191–192.</ref> Hierdie eerste aanval is gelei deur luitenant-kommandeur Shigeharu Murata, terwyl die dekking deur vegvliegtuie gelei is deur die luitenante Ayao Shirane en Saneyasu Hidaka. Ook om 07:40 het twee Amerikaanse SBD-3 Dauntless-verkenningsvliegtuie, wat gereageer het op die vroeëre waarneming van die Japannese vliegdekskepe, opgedaag en 'n duikaanval op die Zuihō uitgevoer. Terwyl die Japannese gevegslugpatrollie besig was om ander Amerikaanse verkenningsvliegtuie weg te hou, kon die twee Amerikaanse vliegtuie die Zuihō met albei hul 500-pond-bomme tref; dit het swaar skade aangerig en verseker dat vliegtuie nie meer op die vliegdekskip se dek kon land nie.<ref name="Frank"/>
Intussen het Kondo vir Abe se agterhoedemag beveel om vinniger te gaan in 'n poging om die Amerikaanse oorlogskepe te onderskep en aan te val. Kondo het ook sy eie voorhoedemag teen volle spoed vorentoe laat beweeg, sodat die Jun'yō se vliegtuie aan die aanvalle op die Amerikaanse skepe kon deelneem. Om 08:10 het die Shōkaku 'n tweede golf aanvalsvliegtuie gelanseer, bestaande uit 19 duikbomwerpers en vyf Zero-vegvliegtuie, en om 08:40 het die Zuikaku 16 torpedobomwerpers en vier Zero-vegvliegtuie gelanseer. Die tweede aanvalsgroep is gelei deur luitenant-kommandeur Mamoru Seki, terwyl die vegvliegtuigdekking deur luitenant Hideki Shingo gelei is. Teen 09:10 was daar dus meer as 100 Japannese vliegtuie op pad om die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 383.</ref>
Die Amerikaanse aanvalsvliegtuie was ongeveer 20 minute agter die Japannese. Omdat hulle van mening was dat 'n vinnige aanval belangriker is as 'n massiewe aanval, en omdat hulle nie genoeg brandstof gehad het om tyd te spandeer aan formasievorming voor die aanval nie, het die Amerikaanse vliegtuie in klein groepe na die Japannese skepe beweeg, in plaas daarvan om in een groot aanvalsmag saam te smelt. Die eerste groep, bestaande uit 15 [[Douglas SBD Dauntless]]-duikbomwerpers, 6 [[Grumman TBF Avenger]]-torpedobomwerpers en agt [[Grumman F4F Wildcat]]-vegvliegtuie, onder bevel van luitenant-kommandeur William J. "Gus" Widhelm van die Hornet, was teen ongeveer 08:00 in die lug. 'n Tweede groep, bestaande uit drie SBD's, nege TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en agt Wildcats van die Enterprise, onder bevel van luitenant-kommandeur John A. Collett, het teen 08:10 vertrek. 'n Derde groep, bestaande uit nege SBD's, tien TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en sewe F4F's van die Hornet, was teen 08:20 op pad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 198–199.</ref>
Om 08:40 het die opponerende lugaanvalformasies binne sig van mekaar verbybeweeg. Luitenant Hidaka se nege Zuihō-Zeros het die Enterprise-groep verras en aangeval deur vanuit die rigting van die [[son]] op die klimmende vliegtuie toe te sak. In die daaropvolgende geveg is vier Zeros, drie Wildcats en twee TBF's, insluitend dié van Collett, afgeskiet, terwyl nog twee TBF's en 'n Wildcat weens ernstige skade gedwing is om na die Enterprise terug te keer.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 384–385. Only the Wildcat was safely recovered.</ref> Die oorblywende ''Zuihō''-Zeros, wie se ammunisie uitgeput was, het aan die geveg onttrek.
[[Lêer:Shokaku Santa Cruz fire.jpg|duimnael|Die bemanning van Shōkaku bestry vure op die vliegdek na die Amerikaanse aanval]]
Om 08:50 het die voorste Amerikaanse aanvalsformasie van die Hornet vier skepe van Abe se voorhoedemag opgemerk. Die Amerikaanse vliegtuie het voortgegaan, die Japannese vliegdekskepe gewaar en voorbereidings getref om aan te val. Drie Zero-vliegtuie van die Zuihō het die formasie se Wildcats aangeval en hulle sodoende weggelok van die bomwerpers wat hulle moes beskerm. Gevolglik het die duikbomwerpers in die eerste groep hul aanvalle sonder die beskerming van vegvliegtuie geloods. Twaalf Zero-vliegtuie van die Japannese vliegdekskip het die SBD-formasie aangeval, twee neergeskiet (insluitend dié van Widhelm, het hy dit oorleef) en nog twee gedwing om hul aanval te staak. Die oorblywende 11 SBD's het om 09:27 met hul duikaanvalle op die Shōkaku begin; hulle het die skip met drie tot ses bomme getref, die vliegdek vernietig en ernstige skade aan die skip se binnekant aangerig. Die laaste SBD van die 11 het Shōkaku uit sig verloor en in plaas daarvan sy bom naby die Japannese torpedojaer Teruzuki laat val, wat geringe skade veroorsaak het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 213–223.</ref> Die ses TBF's in die eerste aanvalsmag, wat van hul aanvalsgroep geskei geraak het, het nie die Japannese vliegdekskepe gevind nie en het uiteindelik na die Hornet teruggedraai. Op die pad terug het hulle die Japannese swaar kruiser Tone aangeval, maar al hul torpedo's het die kruiser gemis.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 387–388.</ref>
[[Lêer:Japanese cruiser Chikuma under air attack during the Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (NH 82404).jpg|duimnael|Chikuma word aangeval op 26 Oktober. Rook styg op uit die middel van die skip, waar 'n 450 kg-bom die brug vol getref het.]]
Die TBF's van die tweede Amerikaanse aanvalsformasie vanaf die Enterprise kon nie die Japannese vliegdekskepe opspoor nie en het in plaas daarvan die Japannese swaar kruiser Suzuya, deel van Abe se voorhoede, aangeval, maar geen skade aangerig nie. Omstreeks dieselfde tyd het nege SBD's van die derde Amerikaanse aanvalsformasie, afkomstig van die Hornet, Abe se skepe opgespoor en die Japannese swaar kruiser Chikuma aangeval; hulle het die skip met twee 450 kg-bomme getref en groot skade aangerig. Die drie SBD's van die Enterprise het toe ook opgedaag en ook die Chikuma aangeval; hulle het verdere skade aangerig met een bomtreffer en twee bomme wat net-net gemis het. Uiteindelik het die nege TBF's van die derde aanvalsgroep opgedaag en die rokende Chikuma aangeval, waarby hulle nog een voltreffer behaal het. Chikuma, begelei deur twee torpedojaers, het uit die geveg onttrek en koers gekies na Truk vir herstelwerk.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 132; and Parshall, ''The Imperial Japanese Navy Page''. ''Chikuma'' was under repair at Truk and later [[Kure]], Japan, until January 1943.</ref>
Die Amerikaanse vliegdekskipmagte het om 08:30 berig ontvang van hul aanvalsvliegtuie wat op pad was na die Japannese skepe, dat Japannese aanvalsvliegtuie in hul rigting op pad was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 235.</ref> Om 08:52 het die bevelvoerder van die Japannese aanvalsmag die Hornet-taakmag opgemerk, die Enterprise-taakmag was deur 'n reënbui verberg, en sy vliegtuie vir 'n aanval ontplooi. Om 08:55 het die Amerikaanse vliegdekskepe die naderende Japannese vliegtuie op radar bespeur, ongeveer 35 seemyl (65 km) daarvandaan, en begin om die 37 Wildcat-vliegtuie van hul gevegslugpatrollie na die inkomende Japannese vliegtuie te lei. Ongelukkig het kommunikasieprobleme, foute deur die Amerikaanse vegvliegtuigbeheerbeamptes en primitiewe beheerprosedures egter verhoed dat enige van die Wildcats, op 'n paar na, met die Japannese vliegtuie slaags raak voordat laasgenoemdes hul aanvalle op die Hornet begin het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 235–239.</ref> Alhoewel die Amerikaanse gevegs-lugpatrollie, insluitend die vegvlieënier Swede Vejtasa, daarin geslaag het om verskeie duikbomwerpers af te skiet of te beskadig (die formasieleier, luitenant Sadamu Takahashi, moes weens die skade uit die duikvlug onttrek<ref>Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 388.</ref>), het die meeste van die Japannese vliegtuie hul aanvalle begin sonder dat hulle noemenswaardig deur Amerikaanse vegvliegtuie gehinder is.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 385.</ref>
{{Multibeeld
| wydte = 250
| direction = vertical
| voetskrif =
| beeld1 = Japanese aircraft attack USS Hornet (CV-8) during the Battle of the Santa Cruz Islands on 26 October 1942 (80-G-33947).jpg
| alt1 =
| onderskrif1 = ’n Beskadigde Japannese duikbomwerper (links bo) duik om 09:14 in die rigting van die ''Hornet'' ...
| beeld2 = Japanese Aichi D3A crashes into USS Hornet (CV-8) during the Battle of the Santa Cruz Islands on 26 October 1942.jpg
| alt2 =
| onderskrif2 = ... en sekondes later tref dit die draer.
}}
Om 09:09 het die lugafweergeskut van die Hornet en haar begeleidende oorlogskepe begin vuur, terwyl die 20 ongeskonde Japannese torpedovliegtuie en die oorblywende 16 duikbomwerpers hul aanvalle op die vliegdekskip begin het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 249–251. ''Hornet''{{'}}s screening ships included heavy cruisers {{USS|Northampton|CA-26|2}} and {{USS|Pensacola|CA-24|2}}, light cruisers {{USS|San Diego|CL-53|2}} and {{USS|Juneau|CL-52|2}}, and six destroyers.</ref> Om 09:12 het 'n duikbomwerper se 250 kg semi-pantserdoorborende skeepsbom presies die middel van die Hornet se vliegdek, teenoor die eilandstruktuur, getref; dit het deur drie dekke gedring voordat dit ontplof en 60 man gedood het. Oomblikke later het 'n 242 kg-hoëplofkragbom die vliegdek getref. Dit het met impak ontplof en 'n gat van 3,4 m veroorsaak en 30 mans gedood. Sowat 'n minuut later het 'n derde bom die Hornet getref, naby die plek waar die eerste bom die dek binnegedring het. Dit het deur drie dekke gedring voordat dit ontplof het en ernstige skade aangerig het, maar geen lewensverlies veroorsaak het nie.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 253–356.</ref> Om 09:14 is 'n duikbomwerper deur die Hornet se lugafweergeskut getref en het aan die brand geraak, die vlieënier, adjudant-offisier Shigeyuki Sato, het opsetlik teen die Hornet se skoorsteen vasgevlieg, wat sewe mans gedood en brandende vliegtuigbrandstof oor die seindek versprei het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 386; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 262–267.</ref>
Terwyl die duikbomwerpers aangeval het, het die 20 torpedobomwerpers ook uit twee verskillende rigtings op die Hornet afgepyl. Ten spyte van swaar verliese weens lugafweerverdediging, waaronder Murata, het die torpedovliegtuie tussen 09:13 en 09:17 met twee torpedo's die kant van die Hornet getref, wat haar enjins buite werking gestel het. Net toe die Hornet tot stilstand kom, het 'n beskadigde Japannese duikbomwerper nader gekom en doelbewus teen die kant van die vliegdekskip vasgevlieg; dit het 'n brand laat ontstaan naby die skip se hoofvoorraad vliegtuigbrandstof. Om 09:20 het die oorblywende Japannese vliegtuie onttrek en teruggekeer en die Hornet roerloos in die water en aan die brand, agtergelaat.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 386; Hammel, ''Carrier Strike'', p. 284.</ref> Vyf-en-twintig Japannese en ses Amerikaanse vliegtuie is in hierdie aanval vernietig, insluitend 12 duikbomwerpers, tien torpedovliegtuie en ten minste een Zero.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 271–280.</ref>
Met die hulp van brandslange vanaf drie begeleidende torpedojaers was die brande op die Hornet teen 10:00 onder beheer. Gewonde personeel is van die vliegdekskip ontruim, en die swaar kruiser USS Northampton, onder bevel van kaptein Willard A. Kitts, het probeer om die Hornet weg van die gevegsgebied te sleep. Die voorbereidings om die sleeptou vas te maak, het egter tyd in beslag geneem, terwyl verdere aanvalsgroepe Japannese vliegtuie reeds op pad was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 271–280.</ref>
=== Vliegdekskipaksie op 26 Oktober: verdere aksies na die eerste aanvalle ===
Vanaf 09:30 het die Enterprise baie van die beskadigde en brandstofarme gevegslugpatrollie vegvliegtuie, sowel as verkenningsvliegtuie wat van albei vliegdekskepe teruggekeer het, laat land. Aangesien die vliegdek egter vol was en 'n tweede golf Japannese vliegtuie om 09:30 op radar bespeur is, het die Enterprise om 10:00 die landingsoperasies gestaak. Vliegtuie sonder brandstof het daarna in die oseaan neergestort, waarna die torpedojaers wat die vliegdekskip vergesel het, die bemanningslede gered het. Een van die vliegtuie wat in die water beland het, ’n beskadigde TBF van die Enterprise se aanvalsmag wat vroeër deur Zero-vliegtuie van die Zuihō aangeval is, het naby die torpedojaer USS Porter in die water neergestort. Terwyl die Porter die TBF se bemanning gered het, is die skip deur ’n torpedo getref, moontlik afkomstig van die vliegtuig wat in die water beland het, wat ernstige skade aangerig en die lewens van 15 bemanningslede geëis het.<ref>{{cite book|last=Hammel|first=Eric|title=Guadalcanal: The Carrier Battles|url=https://archive.org/details/guadalcanalcarri00hamm|url-access=registration|year=1987|publisher=Crown Publishers, Inc.|location=New York|pages=[https://archive.org/details/guadalcanalcarri00hamm/page/411 411–413]|isbn=9780517566084}}</ref> Nadat die bevelvoerder van die taakmag beveel het dat die torpedojaer tot sink gebring moet word, is die bemanning gered deur die torpedojaer USS Shaw, wat daarna die Porter met kanonvuur tot sink gebring het (08°32′S 167°17′O).<ref>Evans, ''Japanese Navy'', p. 520; Frank, ''Guadalcanal'', pp. 388–389; Hammel, ''Carrier Strike'', p. 299.</ref>
[[Lêer:A Japanese Aichi D3A is shot down between USS Enterprise (CV-6) and USS South Dakota (BB-57) on 26 October 1942.jpg|duimnael|’n Japannese duikbomwerper (middel) word tydens die aanval op die Enterprise (regs onder) afgeskiet. Die rook uit die skip is weens vroeër bomtreffers, terwyl nog ’n bom die vliegdekskip net-net mis. Die slagskip South Dakota is links van die vliegdekskip.<ref>Fahey, ''The Ships and Aircraft of the United States Fleet'', p. 5.</ref>]]
Terwyl die eerste golf Japannese aanvalsvliegtuie van hul aanval op die Hornet na hul vliegdekskepe begin terugkeer het, het een van hulle die Enterprise-taakmag, wat intussen uit die reënbui te voorskyn gekom het, opgemerk en die vliegdekskip se posisie gerapporteer.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 283.</ref> Die tweede golf Japannese aanvalsvliegtuie, in die veronderstelling dat die Hornet besig was om te sink, het hul aanvalle op die Enterprise-taakmag gerig; dit het om 10:08 begin. Weereens het die Amerikaanse gevegslugpatrollie gesukkel om die Japannese vliegtuie te onderskep voordat hulle die Enterprise aangeval het; hulle het slegs 2 van die 19 duikbomwerpers neergeskiet net toe dié met hul duikvlugte na die vliegdekskip begin het. Seki se afdeling het deur die hewige lugafweervuur van die Enterprise en haar begeleidende oorlogskepe aangeval, maar geen treffers behaal nie. Daarna het die afdeling onder bevel van luitenant Keiichi Arima aangeval en die vliegdekskip getref met twee 250 kg semi-pantserdeurborende bomme; die eerste hiervan is losgelaat deur Arima se vlieënier, onderoffisier Kiyoto Furuta. Die twee bomme het 44 man gedood en 75 gewond, en groot skade aan die vliegdekskip aangerig, insluitend die beskadiging van sy voorste hyser in die "op"-posisie. Daarbenewens het Arima se afdeling ook met nog 'n bom 'n byna-treffer behaal.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 300–313; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', pp. 413–415.</ref> Tien van die negentien Japannese bomwerpers het egter in hierdie aanval verlore gegaan, insluitend dié van Seki, terwyl nog twee tydens die terugvlug in die see neergestort het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 390; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', pp. 416, 418, 446.</ref>
Twintig minute later het die 16 Zuikaku-torpedovliegtuie opgedaag en in groep opgedeel om die Enterprise aan te val. Een groep torpedo-bomwerpers is aangeval deur twee gevegslugpatrollie Wildcats, weer eens insluitend Vejtasa, wat drie van hulle afgeskiet en 'n vierde beskadig het. Die vierde beskadigde vliegtuig het doelbewus teen die torpedojaer Smith gebots, die skip aan die brand gesteek en 57 van haar bemanning gedood. Die torpedo wat deur hierdie vliegtuig gedra is, het kort na die impak ontplof en meer skade veroorsaak. Die vure het aanvanklik buite beheer gelyk totdat Smith se bevelvoerder die torpedojaer beveel het om in die sproeiende kielwater van die slagskip USS South Dakota te stuur, wat gehelp het om die brande te blus. Smith het toe haar posisie hervat en met haar oorblywende lugafweerkanonne op die die torpedovliegtuie gevuur.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 390–391. ''Smith'' eventually went to Pearl Harbor for repairs, which were completed in February 1943.</ref>
Die oorblywende torpedovliegtuie het die Enterprise, South Dakota en die kruiser Portland aangeval, maar al hul torpedo's het óf hul teiken gemis óf gefaal, sodat geen skade aangerig is nie. Die geveg was om 10:53 verby; 9 van die 16 torpedovliegtuie is tydens hierdie aanval afgeskiet.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 391.</ref> Nadat die meeste brande aan boord geblus is, het die Enterprise om 11:15 sy vliegdek heropen om te begin met die landing van vliegtuie wat teruggekeer het van die oggend se Amerikaanse aanvalle op die Japannese vlootmagte. Slegs 'n paar vliegtuie het egter geland voordat die volgende golf Japannese aanvalsvliegtuie opgedaag en hul aanvalle op die Enterprise begin het, wat die staking van landingsoperasies genoodsaak het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 335–337.</ref>
Tussen 09:05 en 09:14 het Jun'yō binne 280 seemyl (520 km) van die Amerikaanse vliegdekskepe gekom en 'n aanvalsmag van 17 duikbomwerpers en 12 Zero-vliegtuie gelanseer, onder bevel van luitenant Yoshio Shiga.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 330–331; and Frank, ''Guadalcanal'', p. 391.</ref> Terwyl die Japannese hoofmag en voorhoede gemaneuvreer het in 'n poging om hul formasies te verenig, het Jun'yō opvolgaanvalle voorberei.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 331.</ref> Om 11:21 het vliegtuie van die Jun'yō opgedaag en 'n duikaanval op die Enterprise-taakmag uitgevoer. Die duikbomwerpers het een bom naby die Enterprise laat val, wat verdere skade aangerig het, en elk een treffer op die South Dakota en die ligte kruiser San Juan behaal, wat matige skade aan albei skepe veroorsaak het. Op die South Dakota het die bom die voorste geskutstoring getref; hoewel dit nie daarin geslaag het om deur te dring nie, is twee bemanningslede gedood en meer as vyftig ander, insluitend die skip se bevelvoerder, deur fragmente gewond.{{sfn|Evans|2014}}{{sfn|Frank|1990|pp=392–393}} Skerwe van die bom het die middelste en linkerkanon van die tweede geskutstoring beskadig; die geskutbemanning is uiteindelik deur die Bureau of Ordnance ingelig dat die kepe so diep was dat daar nie met die lope gevuur moes word nie. Aangesien dit nie ten volle herstel is nie, het dit die South Dakota benadeel tydens die latere Tweede Slag van Guadalcanal.{{sfn|Hornfischer|2011|p=346}} Agt van die sewentien Japannese duikbomwerpers is in hierdie aanval vernietig, terwyl nog drie tydens hul terugkeer in die water beland het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 391–393; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 437. Anti-aircraft fire from battleship ''South Dakota'' was credited with 26 of the total of 99 enemy planes the Americans claimed in the battle. [http://www.hazegray.org/danfs/battlesh/bb57.htm ''South Dakota''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220125041118/http://www.hazegray.org/danfs/battlesh/bb57.htm |date=25 January 2022 }}, ''Dictionary of American Naval Fighting Ships'' (DANFS) U.S. Dept. of Navy.</ref>
Om 11:35, met die Hornet buite aksie, die Enterprise swaar beskadig, en die aanname dat die Japannese een of twee onbeskadigde vliegdekskepe in die gebied het, het Kinkaid besluit om die Enterprise en haar begeleidingskepe uit die geveg te onttrek.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 395.</ref> Kinkaid het die Hornet agtergelaat en die vliegdekskip en sy taakmag opdrag gegee om terug te trek sodra hulle kon. Tussen 11:39 en 13:22 het Enterprise 57 van die 73 Amerikaanse vliegtuie wat in die lug was, aan boord geneem terwyl die skip teruggetrek het.<ref>Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 444. One U.S. aircraft, flown by ''Hornet''{{'}}s Air Group Commander, was able to reach a U.S. airbase at [[Espiritu Santo]].</ref> Die oorblywende Amerikaanse vliegtuie het in die oseaan neergestort, en hul bemannings is deur begeleidende oorlogskepe gered.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 345–352.</ref>
Tussen 11:40 en 14:00 het die twee onbeskadigde Japannese vliegdekskepe, Zuikaku en Jun'yō, die paar vliegtuie wat van die oggendaanvalle op die Hornet en Enterprise teruggekeer het, aan boord geneem en voorbereidings getref vir opvolgaanvalle. Dit was op hierdie stadium dat die verwoestende verliese wat tydens hierdie aanvalle gely is, duidelik geword het. Luitenant-kommandeur Masatake Okumiya, die lugoperasie-offisier van die Jun'yō, het die terugkeer van die vliegdekskip se eerste aanvalsgroepe soos volg beskryf:
{{quote|Ons het die lug met angstige afwagting deursoek. Daar was slegs 'n paar vliegtuie in die lug in vergelyking met die getalle wat 'n paar uur tevore opgestyg het... Die vliegtuie het skokkend en wankelend op die dek beland; elke vegvliegtuig en bomwerper was deurboor deur koeëls... Terwyl die vlieëniers moeg uit hul beknopte kajuite geklim het, het hulle vertel van ongelooflike weerstand – van 'n lugruim wat vol was van die ontploffings van lugafweergranate en ligspore.}}
Slegs een van die bomwerperleiers van ''Jun'yō'' het van die eerste aanval teruggekeer, en by sy landing het hy "so geskok voorgekom dat hy by tye nie samehangend kon praat nie".<ref>Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 446.</ref>
== Verwysings ==
{{verwysings|3}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Tweede Wêreldoorlog]]
djxy6so4tk7ts0s9dw1d0l35vmbs3un
3379498
3379497
2026-11-21T09:45:12Z
Oesjaar
7467
/* Vliegdekskipaksie op 26 Oktober: verdere aksies na die eerste aanvalle */ Verbeter
3379498
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Militêre konflik-en
| conflict = Slag van die Santa Cruzeilande
| image = [[Lêer:USS Enterprise-Bat Santa Cruz.jpg|300px]]
| pushpin_map = Stille Oseaan
| pushpin_relief = 1
| coordinates = {{coord|-8|164|format=dms|display=it}}
| caption = {{USS|Enterprise|CV-6|6}} (middel links) en sy skepe wat hom beskerm gedurende die oorlog, 26 Oktober 1942
| part_of = die [[Slag van Guadalcanal]] van die [[Tweede Wêreldoorlog]]
| date = 25–{{start date and age|1942|10|27|df=y}}
| location = Off the [[Santa Cruz Islands]], Pacific Ocean
| result = Beide kante eis 'n oorwinning; sien [[#Nabetragting|Nabetragting]]
| combatant1 = {{vlagland|Verenigde State|1912}}
| combatant2 = {{vlagland|Japannese Keiserryk}}
| commander1 = {{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[William Halsey Jr.|William Halsey]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Thomas C. Kinkaid]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[George D. Murray|George Murray]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Charles P. Mason]]
| commander2 = {{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Nobutake Kondō]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Chūichi Nagumo]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Hiroaki Abe]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Kakuji Kakuta]]
| strength1 = 2 [[Vliegdekskip|vliegdekskep]]e <br> 1 [[slagskip]] <br> 3 swaar kruisers <br> 3 ligte kruisers <br> 14 [[torpedojaer]]s<br> 136 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 63 [[Grumman F4F Wildcat]]s, 47 [[Douglas SBD Dauntless]], en 26 [[Grumman TBF Avenger]]s. The "136" number doesn't include [[Boeing B-17 Flying Fortress]]es based at [[Espiritu Santo]] (who played a small part in the battle) or any seaplanes in the area.</ref>
| strength2 = 3 vliegdekskepe <br> 1 ligte kruiser <br> 4 slagskepe<ref>''Kongō'', ''Haruna'', ''Hiei'', ''Kirishima''. See {{cite web |url=http://www.navweaps.com/index_oob/OOB_WWII_Pacific/OOB_WWII_Santa-Cruz.htm |title=Order of Battle – Battle of the Santa Cruz Islands |access-date=21 September 2009}}</ref> <br> 8 swaar kruisers <br> 2 ligte kruisers <br> 24 torpedojaers <br> 199 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 87 [[A6M Zero]]s, 68 [[Aichi D3A]] dive bombers, 57 [[Nakajima B5N]] torpedo bombers, and one [[Yokosuka D4Y]] command and control aircraft.</ref>
| casualties1 = 266 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 401; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 456. Breakdown of deaths: ''Hornet'' 118, ''Enterprise'' 44, ''Smith'' 57, ''Porter'' 15, ''Pensacola'' 3, ''South Dakota'' 2, ''Morris'' 1, and 22 aircrew. Four U.S. aircrew members were captured by the Japanese. Total U.S. aircraft losses included 32 Wildcats, 31 SBDs, and 18 TBFs.</ref> <br> [[USS Hornet (CV-8)|1 vliegdekskip gekelder]] <br> 1 torpedojaer gekelder <br> 1 vliegdekskip beskadig <br> 1 slagskip beskadig <br> 1 ligte kruiser beskadig <br> 2 torpedojaers beskadig <br> 81 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 22 sterftes, 4 gevang
| casualties2 = 400–500 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 400–401; Peattie, pp. 180, 339; and Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 454. Japanese deaths from damage to ''Zuihō'' aren't known. Known Japanese deaths are: 60 on ''Shōkaku'', 190 on ''Chikuma'', seven on ''Teruzuki'', and 148 aircrew. Total Japanese aircraft losses included 27 [[Mitsubishi A6M Zero]]s, 40 [[dive bomber]]s, 29 [[torpedo bomber]]s, and 1 [[Yokosuka D4Y]]. The aircrew losses included 55 from ''Shōkaku'', 57 from ''Zuikaku'', 9 from ''Zuihō'', and 27 from ''Junyō''.</ref> <br> 1 vliegdekskip swaar beskadig <br> 1 ligte kruiser swaar beskadig <br> 1 swaar kruiser beskadig <br> 1 torpedojaer beskadig <br> 99 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 148 sterftes
| campaignbox = {{Campaignbox Guadalcanal}} <br> {{Campaignbox Solomons}}
}}
Die '''Slag van die Santa Cruz-eilande''' wat tussen 25 en 27 Oktober 1942 plaasgevind het, was die vierde vliegdekskipgeveg van die Stille Oseaan-veldtog tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Dit was ook die vierde groot vlootbotsing tussen die [[Amerikaanse Vloot]] en die [[Japannese Keiserlike Vloot]] tydens die langdurige en strategies belangrike [[Slag van Guadalcanal|Guadalcanal-veldtog]]. Soos in die slae van die [[Slag van die Koraalsee|Koraalsee]], [[Slag van Midway|Midway]] en die Oostelike [[Salomonseilande]], was die skepe van die twee teenstanders selde in mekaar se sig of binne skootafstand van mekaar. In plaas daarvan is byna alle aanvalle deur albei kante uitgevoer deur vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe of landbasisse gelanseer is.
In 'n poging om die Geallieerde magte van Guadalcanal en nabygeleë eilande te verdryf en 'n einde te bring aan die dooiepunt wat sedert September 1942 bestaan het, het die Keiserlike Japannese Leër 'n groot grondoffensief op Guadalcanal vir 20–25 Oktober 1942 beplan. Ter ondersteuning van hierdie offensief, en met die hoop om met Geallieerde vlootmagte slaags te raak, het Japannese vliegdekskepe en ander groot oorlogskepe na 'n posisie naby die suidelike Salomonseilande beweeg. Vanuit hierdie ligging het die Japannese vlootmagte gehoop om enige Geallieerde (hoofsaaklik VSA) vlootmagte, veral vliegdekskipmagte, wat op die grondoffensief gereageer het, aan te val en beslissend te verslaan. Geallieerde vlootmagte het ook gehoop om die Japannese vlootmagte in die geveg te ontmoet, met dieselfde doelwitte om die dooiepunt te verbreek en hul teenstander beslissend te verslaan.
Die Japannese grondoffensief op Guadalcanal was aan die gang met die Slag om Henderson-veld terwyl die vlootoorlogskepe en vliegtuie van die twee teenstanders mekaar op die oggend van 26 Oktober 1942, net noord van die Santa Cruz-eilande, gekonfronteer het. Na 'n uitruil van lugaanvalle deur vliegdekskepe het Geallieerde oppervlakteskepe van die slagveld teruggetrek met die vliegdekskip [[USS Hornet (CV-8)|USS Hornet]] gekelder, en 'n ander vliegdekskip, [[USS Enterprise]], swaar beskadig. Die deelnemende Japannese vliegdekmagte het ook teruggetrek weens skade aan twee vliegdekskepe, swaar vliegtuigverliese en die Japannese leër se mislukking om Henderson-veld te verower.
Santa Cruz was 'n taktiese oorwinning vir die Japannese, beide wat tonnemaat en beheer oor die see rondom Guadalcanal betref. Die verlies van talle onvervangbare, ervare Japannese lugbemannings het egter op die lang termyn 'n strategiese voordeel vir die Geallieerdes geblyk te wees; die Geallieerdes se verliese aan lugbemannings tydens die geveg was relatief laag en is vinnig aangevul. Die Japannese het op 'n groter, beslissende oorwinning gehoop, en dit ook nodig gehad. Die feit dat die vlootgeveg gewen is net nadat die landgeveg verloor is, het beteken dat die geleentheid om hul oorwinning in die geveg uit te buit, reeds verby was.
== Agtergrond ==
Op 8 Augustus 1942 het Geallieerde magte, hoofsaaklik uit die Verenigde State, geland op Guadalcanal, Tulagi en die Florida-eilande in die Salomonseilande, wat destyds deur Japan beset was. Die landings op die eilande was daarop gemik om te verhoed dat die Japannese dit as basisse gebruik om die toevoerroetes tussen die VSA en Australië te bedreig. Verder moes die eilande beveilig word as vertrekpunte vir 'n veldtog wat ten doel gehad het om uiteindelik die groot Japannese basis by Rabaul te neutraliseer, terwyl dit terselfdertyd die Geallieerdes se veldtog in [[Nieu-Guinee]] sou ondersteun. Hierdie landings het die begin gemerk van die veldtog op Guadalcanal, wat ses maande sou duur.<ref>Hogue, ''Pearl Harbor to Guadalcanal'', pp. 235–236.</ref>
Ná die Slag van die Oostelike Solomoneilande op 24–25 Augustus, waarin die vliegdekskip USS Enterprise swaar beskadig en gedwing is om na [[Pearl Harbor]], Hawaii, te vaar, vir 'n maand van omvangryke herstelwerk, het drie Amerikaanse taakmagte met vliegdekskepe in die Suid-Stille Oseaan-gebied agtergebly. Die taakmagte was gesentreer rondom die vlootvliegdekskepe [[USS Wasp (CV-7)|USS Wasp]], [[USS Saratoga (CV-3)|Saratoga]] en Hornet, tesame met hul onderskeie luggroepe en ondersteunende oppervlakoorlogskepe, insluitend slagskepe, [[kruiser]]s en [[torpedojaer]]s, en was hoofsaaklik gestasioneer tussen die Salomonseilande en die eilande van die Nuwe Hebrides ([[Vanuatu]]). In hierdie operasionele gebied was die vliegdekskepe belas met die beveiliging van die kommunikasielyn tussen die vernaamste Geallieerde basisse in [[Nieu-Kaledonië]] en Espiritu Santo; die ondersteuning van Geallieerde grondmagte op Guadalcanal en Tulagi teen enige Japannese teenaanvalle; die dekking van die beweging van voorradeskepe na Guadalcanal; en die aanval op en vernietiging van enige Japannese oorlogskepe, veral vliegdekskepe, wat binne bereik gekom het.<ref>Hammel, ''Carrier Clash'', p. 106.</ref> Die seegebied waarin die Amerikaanse vliegdekskip-taakmagte geopereer het, is deur Amerikaanse magte ''torpedo kruising''<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 335.</ref> genoem, vanweë die hoë konsentrasie Japannese duikbote in die gebied.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 6–7.</ref>
[[Lêer:USS Wasp (CV-7) brennt.jpg|duimnael|USS Wasp brand nadat dit deur 'n torpedo getref is op 15 September]]
Op 31 Augustus is die USS Saratoga deur die Japannese duikboot I-26 met 'n torpedo getref en was dit vir drie maande buite aksie vir herstelwerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 10–12.</ref><ref>After this incident the then U.S. carrier task force commander [[Frank Jack Fletcher]] was relieved of his command and reassigned to shore duty for the remainder of the war. Frank, ''Guadalcanal'', pp. 204–205</ref>
Op 15 September is die USS Wasp getref deur drie torpedo's wat deur die Japannese duikboot I-19 afgevuur is terwyl dit 'n groot versterkings- en hervoorraadkonvooi na Guadalcanal ondersteun het en amper die Japannese vliegdekskepe Shōkaku en Zuikaku aangeval het, wat onttrek het net voordat die twee teenstanders binne bereik van mekaar se vliegtuie gekom het. Met kragonderbrekings weens torpedoskade kon die Wasp se skadebeheerspanne nie die daaropvolgende groot brande beheer nie, en sy is verlaat en self tot sink gebring.<ref>Evans, ''Japanese Navy'', pp. 179–180; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 24–41.
The battleship {{USS|North Carolina|BB-55|2}} and destroyer {{USS|O'Brien|DD-415|2}} were also hit by torpedoes during the same attack. ''O'Brien'' later sank as a result of the torpedo damage, and ''North Carolina'' was under repair at Pearl Harbor until 16 November 1942.</ref>
Alhoewel die VSA nou slegs een operasionele vliegdekskip, die USS Hornet, in die Suid-Stille Oseaan gehad het, het die Geallieerdes steeds lugoorheersing oor die suidelike Salomonseilande behou danksy hul vliegtuie wat by Henderson Field op Guadalcanal gestasioneer was. Snags egter, wanneer vliegtuie nie doeltreffend kon opereer nie, kon die Japannese hul skepe byna na willekeur rondom Guadalcanal laat beweeg. Gevolglik het 'n dooiepunt in die stryd om Guadalcanal ontstaan: die Geallieerdes het bedags voorrade en versterkings na Guadalcanal gebring, terwyl die Japannese snags dieselfde gedoen het met oorlogskepe, wat deur die Geallieerdes die "Tokyo Express" genoem is. Geen van die twee kante kon egter genoeg troepe op die eiland land om 'n beslissende voordeel te behaal nie. Teen middel Oktober het beide kante ongeveer 'n gelyke aantal troepe op die eiland gehad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 19–21, 84–85.</ref> Die dooiepunt is kortstondig onderbreek deur twee vlootaksies waarby groot skepe betrokke was. In die nag van 11–12 Oktober het 'n Amerikaanse vlootmag 'n Japannese vlootmag, wat op pad was om Henderson Field te bombardeer, onderskep en verslaan tydens die Slag van Kaap Esperance. Maar slegs twee nagte later het 'n Japannese mag, wat die slagskepe Haruna en Kongō ingesluit het, Henderson Field suksesvol gebombardeer; hulle het die meeste van die Amerikaanse vliegtuie daar vernietig en ernstige skade aan die vliegveld se fasiliteite aangerig.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 316–319.</ref>
[[Lêer:EnterpriseWildcat.jpg|duimnael|[[Grumman F4F Wildcat]] op die Enterprise terwyl die skip op 24 Oktober lugoperasies uitvoer]]
Die VSA het twee stappe gedoen om die dooiepunt in die stryd om Guadalcanal te probeer verbreek. Eerstens is herstelwerk aan die USS Enterprise bespoedig sodat sy so gou moontlik na die Suid-Stille Oseaan kon terugkeer. Op 10 Oktober het die USS Enterprise haar nuwe luggroep (Luggroep 10) ontvang, en op 16 Oktober het sy uit Pearl Harbor vertrek. Op 23 Oktober<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 154–155.</ref> het sy in die Suid-Stille Oseaan aangekom en op 24 Oktober, 273 seemyl (506 km) noordoos van Espiritu Santo, by die USS Hornet en die res van die Geallieerde vlootmagte in die Suid-Stille Oseaan aangesluit.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 145.</ref>
Tweedens het admiraal [[Chester W. Nimitz|Chester Nimitz]], die Geallieerde opperbevelhebber van die Stille Oseaan-magte, op 18 Oktober vise-admiraal Robert L. Ghormley deur vise-admiraal William Halsey jr. vervang as bevelvoerder van die Suid-Stille Oseaan-gebied; in hierdie posisie het hy bevel gevoer oor die Geallieerde magte wat by die veldtog in die Salomonseilande betrokke was.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 134.</ref>
Nimitz was van mening dat Ghormley te eng van visie en pessimisties geword het om die Geallieerde magte doeltreffend te lei in die stryd om Guadalcanal. Halsey is na bewering regoor die Amerikaanse vloot gerespekteer as 'n "vegter".<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 334.</ref> Met die aanvaarding van die bevel het Halsey onmiddellik begin om planne te maak om die Japannese vlootmagte in 'n geveg in te lok; hy het aan Nimitz geskryf: "Ek moes feitlik onmiddellik begin terugslaan."<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 150.</ref>
Die Japannese Gekombineerde Vloot het ook gepoog om Geallieerde vlootmagte te betrek in wat gehoop is om 'n beslissende geveg te wees. Twee vloot vliegdekskepe, Hiyō en Jun'yō, sowel as die ligte vliegdekskip Zuihō, het vroeg in Oktober by die hoof Japannese vlootbasis by Truk Atoll aangekom en by Shōkaku en Zuikaku aangesluit. Met vyf vliegdekskepe wat volledig toegerus was met luggroepe, plus hul talle slagskepe, kruisers en torpedojaers, was die Japannese Gekombineerde Vloot, onder leiding van Admiraal Isoroku Yamamoto, vol vertroue dat dit die nederlaag by die Slag van Midway kon vergoed.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 146–149.</ref> Afgesien van 'n paar lugaanvalle op Henderson Field in Oktober, het die Japannese vliegdekskepe en hul ondersteunende oorlogskepe in die noordwestelike gebied van die Salomonseilande gebly, buite die stryd om Guadalcanal, terwyl hulle op 'n geleentheid gewag het om nader te beweeg en die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val. Met die Japannese leër se volgende beplande groot grondaanval op Geallieerde magte op Guadalcanal wat vir 20 Oktober vasgestel is, het Yamamoto se oorlogskepe na die suidelike Salomonseilande begin beweeg om die offensief te ondersteun en gereed te wees om enige vyandelike skepe, veral vliegdekskepe, wat sou naderkom om die Geallieerde verdediging op Guadalcanal te ondersteun, aan te val.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', pp. 124–125. According to Hara, the Japanese believed that U.S. Navy forces were likely to be in the Solomon Islands area because they had read a report from the [[United Press]] dated 20 October that stated that the United States Navy was preparing for a major sea and air battle in the South Pacific.</ref>
== Aanvang ==
Op of omstreeks 11 Oktober het 'n groot Japannese mag, bestaande uit vliegdekskepe, slagskepe en hul begeleidingsvaartuie, uit Truk vertrek vir 'n verlengde operasie ter ondersteuning van 'n offensief op Guadalcanal in Oktober. Op dieselfde dag het 'n groot konvooi met versterkings Guadalcanal bereik, maar 'n mag van swaar kruisers wat ondersteuning moes bied, is verhoed om Henderson Field te bombardeer en het omgedraai in wat bekend geword het as die Slag van Kaap Esperance. Daarna het drie bombardemente gevolg wat tussen 13 Oktober en 16 Oktober deur slagskepe en swaar kruisers uitgevoer is (die swaarste vlootaanval op die vliegveld tydens die veldtog); die eerste en derde hiervan is uitgevoer deur vaartuie wat van vise-admiraal Nobutake Kondō se voorhoedemag afgesonder is. Vanaf middernag op 14 Oktober het nog 'n konvooi, bestaande uit vier vragskepe, die grootste deel van sy vrag afgelaai, insluitend tenks en swaar artillerie.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/Azumasan_t.htm|title=Japanese Transports|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Op 15 Oktober is die torpedojaer Meredith, terwyl dit die sleepboot Vireo, wat 'n voorraadbarg gesleep het, begelei het, deur vliegtuie van die Zuikaku en Shokaku opgemerk en gekelder. Op 17 Oktober het die Hiyō en Jun'yō 'n aanvalsmag gestuur om vervoerskepe naby Lunga Point aan te val, maar hulle het geen skade aangerig nie.<ref name="auto">{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/hiyo.htm|title=Imperial lattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die groot aantal oorlogskepe sou in die waters rondom Guadalcanal bly totdat die gevegte in die Slag van die Santa Cruz-eilande beëindig was, en het aan die einde van Oktober na Truk teruggekeer.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/shokaku.htm|title=Imperial Flattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die vliegdekskip Hiyō, wat onlangs in diens gestel is, was oorspronklik deel van die vloot, maar ’n brand in sy masjienkamer op 21 Oktober het hom genoodsaak om na Truk terug te keer vir herstelwerk.<ref name="auto"/> Op 25 Oktober het 6 bomwerpers en 12 vegvliegtuie van die Jun'yo Henderson-vliegveld aangeval, maar min skade aangerig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
Van 20 tot 25 Oktober het Japannese grondmagte op Guadalcanal probeer om Henderson Field in te neem tydens die Slag om Henderson Field, deur middel van 'n groot aanval op die Amerikaanse verdedigers. Die aanval is afgeslaan, met swaar verliese aan die Japannese kant.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 95–97.</ref> Foutiewelik oortuig dat die Japannese leërmagte Henderson Field ingeneem het, het die Japannese op die oggend van 25 Oktober oorlogskepe vanaf die Shortland-eilande na Guadalcanal gestuur om hul grondmagte op die eiland te ondersteun. Amerikaanse vliegtuie van Henderson Field het die konvooi deur die loop van die dag aangeval; hulle het die ligte kruiser Yura tot sink gebring (met hulp van [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17-vliegtuie]] vanaf Espiritu Santo) en die torpedojaer Akizuki beskadig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
[[Lêer:SantaCruzChart2.jpg|duimnael|Kaart van die Slag van die Santa Cruz-eilande, 26 Oktober 1942. Rooi lyne verteenwoordig Japannese oorlogskipmagte en swart lyne verteenwoordig Amerikaanse vliegdekskipmagte. Genommerde geel kolle verteenwoordig belangrike aksies in die geveg.]]
Ten spyte van die mislukking van die Japannese grondoffensief en die verlies van die Yura, het die res van die Gesamentlike Vloot op 25 Oktober voortgegaan om naby die suidelike Salomonseilande te maneuvreer, in die hoop om die Geallieerde vlootmagte in 'n geveg te betrek. Die Japannese vlootmagte het nou uit vier vliegdekskepe bestaan (twee groot, een medium en een ligte een), die Hiyō het vertrek weens 'n toevallige brand in sy enjinkamer, met 'n gesamentlike vliegtuigsterkte wat ongeveer gelykstaande was aan dié van drie vliegdekskepe van die Shokaku-klas.
Die Japannese vlootmagte was in drie groepe verdeel: die voorhoedemag, bestaande uit die Jun'yō, vier swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van Kondō aan boord van die swaar kruiser Atago, met 'n ondersteuningsgroep bestaande uit twee slagskepe en twee torpedojaers onder bevel van skout-admiraal Takeo Kurita; die hoofmag bestaande uit die Shōkaku, Zuikaku en Zuihō, plus een swaar kruiser en agt torpedojaers, onder bevel van vise-admiraal Chūichi Nagumo aan boord van die Shōkaku en die agterhoedemag bestaande uit twee slagskepe, drie swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van skout-admiraal Hiroaki Abe aan boord van die slagskip Hiei. Benewens sy bevel oor die voorhoedemag, het Kondō ook opgetree as die bevelvoerder van al drie magte.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 374–375.</ref>
Aan die Amerikaanse kant het die taakgroepe van die Hornet en Enterprise (onder bevel van skout-admiraal Thomas Kinkaid) op 25 Oktober na die noorde van die Santa Cruz-eilande beweeg, op soek na die Japannese vlootmagte. Die Amerikaanse oorlogskepe was ontplooi as twee vliegdekskipgroepe, wat ongeveer 10 seemyl (19 km) van mekaar geskei was. 'n Amerikaanse [[Consolidated PBY Catalina|PBY Catalina-verkenningswatervliegtuig]], gestasioneer op die Santa Cruz-eilande, het om 11:03 die vliegdekskepe van die Japannese hoofmag opgespoor. Die Japannese vliegdekskepe was egter ongeveer 355 seemyl (657 km) van die Amerikaanse mag af, net buite die reikafstand van vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe opereer. Kinkaid, wat gehoop het om die afstand te verklein ten einde daardie dag aan te val, het op volspoed na die Japannese vliegdekskepe gestoom en om 14:25 'n aanvalsmag van 23 vliegtuie gelanseer. Die Japannese, wat geweet het dat hulle deur Amerikaanse vliegtuie opgemerk is, maar nie geweet het waar die Amerikaanse vliegdekskepe was nie, het na die noorde gedraai om buite bereik van die Amerikaanse vliegdekskipvliegtuie te bly.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 127.</ref> Die Amerikaanse aanvalsmag het na hulle ondeskeie vliegdekskepe teruggekeer sonder om die Japannese oorlogskepe te vind.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 163–174.</ref>
== Die Slag ==
=== Vliegdekskipaksie op 26 Oktober: eerste aanvalle ===
Om 02:50 op 26 Oktober het die Japannese vlootmagte omgedraai en die vlootmagte van die twee teenstanders het die afstand tussen hulle verklein totdat hulle teen 05:00 slegs 200 seemyl (370 km) van mekaar af was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 186.</ref> Albei kante het verkenningsvliegtuie uitgestuur en hul oorblywende vliegtuie gereed gemaak om aan te val sodra die ander kant se skepe opgespoor is. Hoewel 'n Catalina, toegerus met [[radar]], die Japannese vliegdekskepe om 03:10 opgemerk het, het die verslag Kinkaid eers om 05:12 bereik. Dus, omdat hy geglo het dat die Japannese skepe waarskynlik gedurende die tussenliggende twee uur van posisie verander het, het hy besluit om nie 'n aanvalsmag te stuur nie totdat hy meer juiste inligting oor die posisie van die Japannese skepe ontvang het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 381.</ref>
[[Lêer:Aircraft prepare to launch from Japanese carrier Shōkaku during Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (80-G-176150).jpg|duimnael|Japannese vegvliegtuie en duikbomwerpers op die Shōkaku maak gereed om op te styg vir 'n aanval op Amerikaanse vliegdekskipmagte.]]
Om 06:45 het 'n Amerikaanse verkenningsvliegtuig die vliegdekskepe van Nagumo se hoofmag opgemerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 187.</ref> Om 06:58 het 'n Japannese verkenningsvliegtuig die ligging van Hornet se taakmag gerapporteer.<ref name="Frank">Frank, ''Guadalcanal'', p. 382.</ref> Albei kante het gehaas om eerste die ander aan te val. Die Japannese het eerste daarin geslaag om hul aanvalsmag te laat vertrek; teen 07:40 was 64 vliegtuie, bestaande uit 21 Aichi D3A2 Val-duikbomwerpers, 20 Nakajima B5N2 Kate-torpedobomwerpers, 21 Mitsubishi A6M3 Zero-vegvliegtuie en 2 Nakajima B5N2-verkenningsvliegtuie, op pad na die Hornet.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 191–192.</ref> Hierdie eerste aanval is gelei deur luitenant-kommandeur Shigeharu Murata, terwyl die dekking deur vegvliegtuie gelei is deur die luitenante Ayao Shirane en Saneyasu Hidaka. Ook om 07:40 het twee Amerikaanse SBD-3 Dauntless-verkenningsvliegtuie, wat gereageer het op die vroeëre waarneming van die Japannese vliegdekskepe, opgedaag en 'n duikaanval op die Zuihō uitgevoer. Terwyl die Japannese gevegslugpatrollie besig was om ander Amerikaanse verkenningsvliegtuie weg te hou, kon die twee Amerikaanse vliegtuie die Zuihō met albei hul 500-pond-bomme tref; dit het swaar skade aangerig en verseker dat vliegtuie nie meer op die vliegdekskip se dek kon land nie.<ref name="Frank"/>
Intussen het Kondo vir Abe se agterhoedemag beveel om vinniger te gaan in 'n poging om die Amerikaanse oorlogskepe te onderskep en aan te val. Kondo het ook sy eie voorhoedemag teen volle spoed vorentoe laat beweeg, sodat die Jun'yō se vliegtuie aan die aanvalle op die Amerikaanse skepe kon deelneem. Om 08:10 het die Shōkaku 'n tweede golf aanvalsvliegtuie gelanseer, bestaande uit 19 duikbomwerpers en vyf Zero-vegvliegtuie, en om 08:40 het die Zuikaku 16 torpedobomwerpers en vier Zero-vegvliegtuie gelanseer. Die tweede aanvalsgroep is gelei deur luitenant-kommandeur Mamoru Seki, terwyl die vegvliegtuigdekking deur luitenant Hideki Shingo gelei is. Teen 09:10 was daar dus meer as 100 Japannese vliegtuie op pad om die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 383.</ref>
Die Amerikaanse aanvalsvliegtuie was ongeveer 20 minute agter die Japannese. Omdat hulle van mening was dat 'n vinnige aanval belangriker is as 'n massiewe aanval, en omdat hulle nie genoeg brandstof gehad het om tyd te spandeer aan formasievorming voor die aanval nie, het die Amerikaanse vliegtuie in klein groepe na die Japannese skepe beweeg, in plaas daarvan om in een groot aanvalsmag saam te smelt. Die eerste groep, bestaande uit 15 [[Douglas SBD Dauntless]]-duikbomwerpers, 6 [[Grumman TBF Avenger]]-torpedobomwerpers en agt [[Grumman F4F Wildcat]]-vegvliegtuie, onder bevel van luitenant-kommandeur William J. "Gus" Widhelm van die Hornet, was teen ongeveer 08:00 in die lug. 'n Tweede groep, bestaande uit drie SBD's, nege TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en agt Wildcats van die Enterprise, onder bevel van luitenant-kommandeur John A. Collett, het teen 08:10 vertrek. 'n Derde groep, bestaande uit nege SBD's, tien TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en sewe F4F's van die Hornet, was teen 08:20 op pad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 198–199.</ref>
Om 08:40 het die opponerende lugaanvalformasies binne sig van mekaar verbybeweeg. Luitenant Hidaka se nege Zuihō-Zeros het die Enterprise-groep verras en aangeval deur vanuit die rigting van die [[son]] op die klimmende vliegtuie toe te sak. In die daaropvolgende geveg is vier Zeros, drie Wildcats en twee TBF's, insluitend dié van Collett, afgeskiet, terwyl nog twee TBF's en 'n Wildcat weens ernstige skade gedwing is om na die Enterprise terug te keer.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 384–385. Only the Wildcat was safely recovered.</ref> Die oorblywende ''Zuihō''-Zeros, wie se ammunisie uitgeput was, het aan die geveg onttrek.
[[Lêer:Shokaku Santa Cruz fire.jpg|duimnael|Die bemanning van Shōkaku bestry vure op die vliegdek na die Amerikaanse aanval]]
Om 08:50 het die voorste Amerikaanse aanvalsformasie van die Hornet vier skepe van Abe se voorhoedemag opgemerk. Die Amerikaanse vliegtuie het voortgegaan, die Japannese vliegdekskepe gewaar en voorbereidings getref om aan te val. Drie Zero-vliegtuie van die Zuihō het die formasie se Wildcats aangeval en hulle sodoende weggelok van die bomwerpers wat hulle moes beskerm. Gevolglik het die duikbomwerpers in die eerste groep hul aanvalle sonder die beskerming van vegvliegtuie geloods. Twaalf Zero-vliegtuie van die Japannese vliegdekskip het die SBD-formasie aangeval, twee neergeskiet (insluitend dié van Widhelm, het hy dit oorleef) en nog twee gedwing om hul aanval te staak. Die oorblywende 11 SBD's het om 09:27 met hul duikaanvalle op die Shōkaku begin; hulle het die skip met drie tot ses bomme getref, die vliegdek vernietig en ernstige skade aan die skip se binnekant aangerig. Die laaste SBD van die 11 het Shōkaku uit sig verloor en in plaas daarvan sy bom naby die Japannese torpedojaer Teruzuki laat val, wat geringe skade veroorsaak het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 213–223.</ref> Die ses TBF's in die eerste aanvalsmag, wat van hul aanvalsgroep geskei geraak het, het nie die Japannese vliegdekskepe gevind nie en het uiteindelik na die Hornet teruggedraai. Op die pad terug het hulle die Japannese swaar kruiser Tone aangeval, maar al hul torpedo's het die kruiser gemis.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 387–388.</ref>
[[Lêer:Japanese cruiser Chikuma under air attack during the Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (NH 82404).jpg|duimnael|Chikuma word aangeval op 26 Oktober. Rook styg op uit die middel van die skip, waar 'n 450 kg-bom die brug vol getref het.]]
Die TBF's van die tweede Amerikaanse aanvalsformasie vanaf die Enterprise kon nie die Japannese vliegdekskepe opspoor nie en het in plaas daarvan die Japannese swaar kruiser Suzuya, deel van Abe se voorhoede, aangeval, maar geen skade aangerig nie. Omstreeks dieselfde tyd het nege SBD's van die derde Amerikaanse aanvalsformasie, afkomstig van die Hornet, Abe se skepe opgespoor en die Japannese swaar kruiser Chikuma aangeval; hulle het die skip met twee 450 kg-bomme getref en groot skade aangerig. Die drie SBD's van die Enterprise het toe ook opgedaag en ook die Chikuma aangeval; hulle het verdere skade aangerig met een bomtreffer en twee bomme wat net-net gemis het. Uiteindelik het die nege TBF's van die derde aanvalsgroep opgedaag en die rokende Chikuma aangeval, waarby hulle nog een voltreffer behaal het. Chikuma, begelei deur twee torpedojaers, het uit die geveg onttrek en koers gekies na Truk vir herstelwerk.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 132; and Parshall, ''The Imperial Japanese Navy Page''. ''Chikuma'' was under repair at Truk and later [[Kure]], Japan, until January 1943.</ref>
Die Amerikaanse vliegdekskipmagte het om 08:30 berig ontvang van hul aanvalsvliegtuie wat op pad was na die Japannese skepe, dat Japannese aanvalsvliegtuie in hul rigting op pad was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 235.</ref> Om 08:52 het die bevelvoerder van die Japannese aanvalsmag die Hornet-taakmag opgemerk, die Enterprise-taakmag was deur 'n reënbui verberg, en sy vliegtuie vir 'n aanval ontplooi. Om 08:55 het die Amerikaanse vliegdekskepe die naderende Japannese vliegtuie op radar bespeur, ongeveer 35 seemyl (65 km) daarvandaan, en begin om die 37 Wildcat-vliegtuie van hul gevegslugpatrollie na die inkomende Japannese vliegtuie te lei. Ongelukkig het kommunikasieprobleme, foute deur die Amerikaanse vegvliegtuigbeheerbeamptes en primitiewe beheerprosedures egter verhoed dat enige van die Wildcats, op 'n paar na, met die Japannese vliegtuie slaags raak voordat laasgenoemdes hul aanvalle op die Hornet begin het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 235–239.</ref> Alhoewel die Amerikaanse gevegs-lugpatrollie, insluitend die vegvlieënier Swede Vejtasa, daarin geslaag het om verskeie duikbomwerpers af te skiet of te beskadig (die formasieleier, luitenant Sadamu Takahashi, moes weens die skade uit die duikvlug onttrek<ref>Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 388.</ref>), het die meeste van die Japannese vliegtuie hul aanvalle begin sonder dat hulle noemenswaardig deur Amerikaanse vegvliegtuie gehinder is.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 385.</ref>
{{Multibeeld
| wydte = 250
| direction = vertical
| voetskrif =
| beeld1 = Japanese aircraft attack USS Hornet (CV-8) during the Battle of the Santa Cruz Islands on 26 October 1942 (80-G-33947).jpg
| alt1 =
| onderskrif1 = ’n Beskadigde Japannese duikbomwerper (links bo) duik om 09:14 in die rigting van die ''Hornet'' ...
| beeld2 = Japanese Aichi D3A crashes into USS Hornet (CV-8) during the Battle of the Santa Cruz Islands on 26 October 1942.jpg
| alt2 =
| onderskrif2 = ... en sekondes later tref dit die draer.
}}
Om 09:09 het die lugafweergeskut van die Hornet en haar begeleidende oorlogskepe begin vuur, terwyl die 20 ongeskonde Japannese torpedovliegtuie en die oorblywende 16 duikbomwerpers hul aanvalle op die vliegdekskip begin het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 249–251. ''Hornet''{{'}}s screening ships included heavy cruisers {{USS|Northampton|CA-26|2}} and {{USS|Pensacola|CA-24|2}}, light cruisers {{USS|San Diego|CL-53|2}} and {{USS|Juneau|CL-52|2}}, and six destroyers.</ref> Om 09:12 het 'n duikbomwerper se 250 kg semi-pantserdoorborende skeepsbom presies die middel van die Hornet se vliegdek, teenoor die eilandstruktuur, getref; dit het deur drie dekke gedring voordat dit ontplof en 60 man gedood het. Oomblikke later het 'n 242 kg-hoëplofkragbom die vliegdek getref. Dit het met impak ontplof en 'n gat van 3,4 m veroorsaak en 30 mans gedood. Sowat 'n minuut later het 'n derde bom die Hornet getref, naby die plek waar die eerste bom die dek binnegedring het. Dit het deur drie dekke gedring voordat dit ontplof het en ernstige skade aangerig het, maar geen lewensverlies veroorsaak het nie.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 253–356.</ref> Om 09:14 is 'n duikbomwerper deur die Hornet se lugafweergeskut getref en het aan die brand geraak, die vlieënier, adjudant-offisier Shigeyuki Sato, het opsetlik teen die Hornet se skoorsteen vasgevlieg, wat sewe mans gedood en brandende vliegtuigbrandstof oor die seindek versprei het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 386; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 262–267.</ref>
Terwyl die duikbomwerpers aangeval het, het die 20 torpedobomwerpers ook uit twee verskillende rigtings op die Hornet afgepyl. Ten spyte van swaar verliese weens lugafweerverdediging, waaronder Murata, het die torpedovliegtuie tussen 09:13 en 09:17 met twee torpedo's die kant van die Hornet getref, wat haar enjins buite werking gestel het. Net toe die Hornet tot stilstand kom, het 'n beskadigde Japannese duikbomwerper nader gekom en doelbewus teen die kant van die vliegdekskip vasgevlieg; dit het 'n brand laat ontstaan naby die skip se hoofvoorraad vliegtuigbrandstof. Om 09:20 het die oorblywende Japannese vliegtuie onttrek en teruggekeer en die Hornet roerloos in die water en aan die brand, agtergelaat.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 386; Hammel, ''Carrier Strike'', p. 284.</ref> Vyf-en-twintig Japannese en ses Amerikaanse vliegtuie is in hierdie aanval vernietig, insluitend 12 duikbomwerpers, tien torpedovliegtuie en ten minste een Zero.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 271–280.</ref>
Met die hulp van brandslange vanaf drie begeleidende torpedojaers was die brande op die Hornet teen 10:00 onder beheer. Gewonde personeel is van die vliegdekskip ontruim, en die swaar kruiser USS Northampton, onder bevel van kaptein Willard A. Kitts, het probeer om die Hornet weg van die gevegsgebied te sleep. Die voorbereidings om die sleeptou vas te maak, het egter tyd in beslag geneem, terwyl verdere aanvalsgroepe Japannese vliegtuie reeds op pad was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 271–280.</ref>
=== Vliegdekskipaksie op 26 Oktober: verdere aksies na die eerste aanvalle ===
Vanaf 09:30 het die Enterprise baie van die beskadigde en brandstofarme gevegslugpatrollie vegvliegtuie, sowel as verkenningsvliegtuie wat van albei vliegdekskepe teruggekeer het, laat land. Aangesien die vliegdek egter vol was en 'n tweede golf Japannese vliegtuie om 09:30 op radar bespeur is, het die Enterprise om 10:00 die landingsoperasies gestaak. Vliegtuie sonder brandstof het daarna in die oseaan neergestort, waarna die torpedojaers wat die vliegdekskip vergesel het, die bemanningslede gered het. Een van die vliegtuie wat in die water beland het, ’n beskadigde TBF van die Enterprise se aanvalsmag wat vroeër deur Zero-vliegtuie van die Zuihō aangeval is, het naby die torpedojaer USS Porter in die water neergestort. Terwyl die Porter die TBF se bemanning gered het, is die skip deur ’n torpedo getref, moontlik afkomstig van die vliegtuig wat in die water beland het, wat ernstige skade aangerig en die lewens van 15 bemanningslede geëis het.<ref>{{cite book|last=Hammel|first=Eric|title=Guadalcanal: The Carrier Battles|url=https://archive.org/details/guadalcanalcarri00hamm|url-access=registration|year=1987|publisher=Crown Publishers, Inc.|location=New York|pages=[https://archive.org/details/guadalcanalcarri00hamm/page/411 411–413]|isbn=9780517566084}}</ref> Nadat die bevelvoerder van die taakmag beveel het dat die torpedojaer tot sink gebring moet word, is die bemanning gered deur die torpedojaer USS Shaw, wat daarna die Porter met kanonvuur tot sink gebring het (08°32′S 167°17′O).<ref>Evans, ''Japanese Navy'', p. 520; Frank, ''Guadalcanal'', pp. 388–389; Hammel, ''Carrier Strike'', p. 299.</ref>
[[Lêer:A Japanese Aichi D3A is shot down between USS Enterprise (CV-6) and USS South Dakota (BB-57) on 26 October 1942.jpg|duimnael|’n Japannese duikbomwerper (middel) word tydens die aanval op die Enterprise (regs onder) afgeskiet. Die rook uit die skip is weens vroeër bomtreffers, terwyl nog ’n bom die vliegdekskip net-net mis. Die slagskip South Dakota is links van die vliegdekskip.<ref>Fahey, ''The Ships and Aircraft of the United States Fleet'', p. 5.</ref>]]
Terwyl die eerste golf Japannese aanvalsvliegtuie van hul aanval op die Hornet na hul vliegdekskepe begin terugkeer het, het een van hulle die Enterprise-taakmag, wat intussen uit die reënbui te voorskyn gekom het, opgemerk en die vliegdekskip se posisie gerapporteer.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 283.</ref> Die tweede golf Japannese aanvalsvliegtuie, in die veronderstelling dat die Hornet besig was om te sink, het hul aanvalle op die Enterprise-taakmag gerig; dit het om 10:08 begin. Weereens het die Amerikaanse gevegslugpatrollie gesukkel om die Japannese vliegtuie te onderskep voordat hulle die Enterprise aangeval het; hulle het slegs 2 van die 19 duikbomwerpers neergeskiet net toe dié met hul duikvlugte na die vliegdekskip begin het. Seki se afdeling het deur die hewige lugafweervuur van die Enterprise en haar begeleidende oorlogskepe aangeval, maar geen treffers behaal nie. Daarna het die afdeling onder bevel van luitenant Keiichi Arima aangeval en die vliegdekskip getref met twee 250 kg semi-pantserdeurborende bomme; die eerste hiervan is losgelaat deur Arima se vlieënier, onderoffisier Kiyoto Furuta. Die twee bomme het 44 man gedood en 75 gewond, en groot skade aan die vliegdekskip aangerig, insluitend die beskadiging van sy voorste hyser in die "op"-posisie. Daarbenewens het Arima se afdeling ook met nog 'n bom 'n byna-treffer behaal.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 300–313; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', pp. 413–415.</ref> Tien van die negentien Japannese bomwerpers het egter in hierdie aanval verlore gegaan, insluitend dié van Seki, terwyl nog twee tydens die terugvlug in die see neergestort het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 390; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', pp. 416, 418, 446.</ref>
Twintig minute later het die 16 Zuikaku-torpedovliegtuie opgedaag en in groep opgedeel om die Enterprise aan te val. Een groep torpedo-bomwerpers is aangeval deur twee gevegslugpatrollie Wildcats, weer eens insluitend Vejtasa, wat drie van hulle afgeskiet en 'n vierde beskadig het. Die vierde beskadigde vliegtuig het doelbewus teen die torpedojaer Smith gebots, die skip aan die brand gesteek en 57 van haar bemanning gedood. Die torpedo wat deur hierdie vliegtuig gedra is, het kort na die impak ontplof en meer skade veroorsaak. Die vure het aanvanklik buite beheer gelyk totdat Smith se bevelvoerder die torpedojaer beveel het om in die sproeiende kielwater van die slagskip USS South Dakota te stuur, wat gehelp het om die brande te blus. Smith het toe haar posisie hervat en met haar oorblywende lugafweerkanonne op die die torpedovliegtuie gevuur.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 390–391. ''Smith'' eventually went to Pearl Harbor for repairs, which were completed in February 1943.</ref>
[[Lêer:F4F-4 Wildcat of VF-72 crash-lands on USS Enterprise (CV-6) on 26 October 1942.jpg|duimnael|right|'n Hornet Wildcat wat pas geland het, gly oor die vliegdek van die Enterprise terwyl die vliegdekskip hewig maneuvreer tydens die duikbomwerperaanval deur die Jun'yo.]]
Die oorblywende torpedovliegtuie het die Enterprise, South Dakota en die kruiser Portland aangeval, maar al hul torpedo's het óf hul teiken gemis óf gefaal, sodat geen skade aangerig is nie. Die geveg was om 10:53 verby; 9 van die 16 torpedovliegtuie is tydens hierdie aanval afgeskiet.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 391.</ref> Nadat die meeste brande aan boord geblus is, het die Enterprise om 11:15 sy vliegdek heropen om te begin met die landing van vliegtuie wat teruggekeer het van die oggend se Amerikaanse aanvalle op die Japannese vlootmagte. Slegs 'n paar vliegtuie het egter geland voordat die volgende golf Japannese aanvalsvliegtuie opgedaag en hul aanvalle op die Enterprise begin het, wat die staking van landingsoperasies genoodsaak het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 335–337.</ref>
Tussen 09:05 en 09:14 het Jun'yō binne 280 seemyl (520 km) van die Amerikaanse vliegdekskepe gekom en 'n aanvalsmag van 17 duikbomwerpers en 12 Zero-vliegtuie gelanseer, onder bevel van luitenant Yoshio Shiga.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 330–331; and Frank, ''Guadalcanal'', p. 391.</ref> Terwyl die Japannese hoofmag en voorhoede gemaneuvreer het in 'n poging om hul formasies te verenig, het Jun'yō opvolgaanvalle voorberei.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 331.</ref> Om 11:21 het vliegtuie van die Jun'yō opgedaag en 'n duikaanval op die Enterprise-taakmag uitgevoer. Die duikbomwerpers het een bom naby die Enterprise laat val, wat verdere skade aangerig het, en elk een treffer op die South Dakota en die ligte kruiser San Juan behaal, wat matige skade aan albei skepe veroorsaak het. Op die South Dakota het die bom die voorste geskutstoring getref; hoewel dit nie daarin geslaag het om deur te dring nie, is twee bemanningslede gedood en meer as vyftig ander, insluitend die skip se bevelvoerder, deur fragmente gewond.{{sfn|Evans|2014}}{{sfn|Frank|1990|pp=392–393}} Skerwe van die bom het die middelste en linkerkanon van die tweede geskutstoring beskadig; die geskutbemanning is uiteindelik deur die Bureau of Ordnance ingelig dat die kepe so diep was dat daar nie met die lope gevuur moes word nie. Aangesien dit nie ten volle herstel is nie, het dit die South Dakota benadeel tydens die latere Tweede Slag van Guadalcanal.{{sfn|Hornfischer|2011|p=346}} Agt van die sewentien Japannese duikbomwerpers is in hierdie aanval vernietig, terwyl nog drie tydens hul terugkeer in die water beland het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 391–393; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 437. Anti-aircraft fire from battleship ''South Dakota'' was credited with 26 of the total of 99 enemy planes the Americans claimed in the battle. [http://www.hazegray.org/danfs/battlesh/bb57.htm ''South Dakota''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220125041118/http://www.hazegray.org/danfs/battlesh/bb57.htm |date=25 January 2022 }}, ''Dictionary of American Naval Fighting Ships'' (DANFS) U.S. Dept. of Navy.</ref>
Om 11:35, met die Hornet buite aksie, die Enterprise swaar beskadig, en die aanname dat die Japannese een of twee onbeskadigde vliegdekskepe in die gebied het, het Kinkaid besluit om die Enterprise en haar begeleidingskepe uit die geveg te onttrek.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 395.</ref> Kinkaid het die Hornet agtergelaat en die vliegdekskip en sy taakmag opdrag gegee om terug te trek sodra hulle kon. Tussen 11:39 en 13:22 het Enterprise 57 van die 73 Amerikaanse vliegtuie wat in die lug was, aan boord geneem terwyl die skip teruggetrek het.<ref>Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 444. One U.S. aircraft, flown by ''Hornet''{{'}}s Air Group Commander, was able to reach a U.S. airbase at [[Espiritu Santo]].</ref> Die oorblywende Amerikaanse vliegtuie het in die oseaan neergestort, en hul bemannings is deur begeleidende oorlogskepe gered.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 345–352.</ref>
Tussen 11:40 en 14:00 het die twee onbeskadigde Japannese vliegdekskepe, Zuikaku en Jun'yō, die paar vliegtuie wat van die oggendaanvalle op die Hornet en Enterprise teruggekeer het, aan boord geneem en voorbereidings getref vir opvolgaanvalle. Dit was op hierdie stadium dat die verwoestende verliese wat tydens hierdie aanvalle gely is, duidelik geword het. Luitenant-kommandeur Masatake Okumiya, die lugoperasie-offisier van die Jun'yō, het die terugkeer van die vliegdekskip se eerste aanvalsgroepe soos volg beskryf:
{{quote|Ons het die lug met angstige afwagting deursoek. Daar was slegs 'n paar vliegtuie in die lug in vergelyking met die getalle wat 'n paar uur tevore opgestyg het... Die vliegtuie het skokkend en wankelend op die dek beland; elke vegvliegtuig en bomwerper was deurboor deur koeëls... Terwyl die vlieëniers moeg uit hul beknopte kajuite geklim het, het hulle vertel van ongelooflike weerstand – van 'n lugruim wat vol was van die ontploffings van lugafweergranate en ligspore.}}
Slegs een van die bomwerperleiers van ''Jun'yō'' het van die eerste aanval teruggekeer, en by sy landing het hy "so geskok voorgekom dat hy by tye nie samehangend kon praat nie".<ref>Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 446.</ref>
== Verwysings ==
{{verwysings|3}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Tweede Wêreldoorlog]]
0vmntd2gz54um50ywm39pvn09g8t1if
3379499
3379498
2026-11-21T09:48:35Z
Oesjaar
7467
/* Vliegdekskipaksie op 26 Oktober: verdere aksies na die eerste aanvalle */ Nog aanvalle....
3379499
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Militêre konflik-en
| conflict = Slag van die Santa Cruzeilande
| image = [[Lêer:USS Enterprise-Bat Santa Cruz.jpg|300px]]
| pushpin_map = Stille Oseaan
| pushpin_relief = 1
| coordinates = {{coord|-8|164|format=dms|display=it}}
| caption = {{USS|Enterprise|CV-6|6}} (middel links) en sy skepe wat hom beskerm gedurende die oorlog, 26 Oktober 1942
| part_of = die [[Slag van Guadalcanal]] van die [[Tweede Wêreldoorlog]]
| date = 25–{{start date and age|1942|10|27|df=y}}
| location = Off the [[Santa Cruz Islands]], Pacific Ocean
| result = Beide kante eis 'n oorwinning; sien [[#Nabetragting|Nabetragting]]
| combatant1 = {{vlagland|Verenigde State|1912}}
| combatant2 = {{vlagland|Japannese Keiserryk}}
| commander1 = {{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[William Halsey Jr.|William Halsey]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Thomas C. Kinkaid]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[George D. Murray|George Murray]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Charles P. Mason]]
| commander2 = {{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Nobutake Kondō]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Chūichi Nagumo]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Hiroaki Abe]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Kakuji Kakuta]]
| strength1 = 2 [[Vliegdekskip|vliegdekskep]]e <br> 1 [[slagskip]] <br> 3 swaar kruisers <br> 3 ligte kruisers <br> 14 [[torpedojaer]]s<br> 136 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 63 [[Grumman F4F Wildcat]]s, 47 [[Douglas SBD Dauntless]], en 26 [[Grumman TBF Avenger]]s. The "136" number doesn't include [[Boeing B-17 Flying Fortress]]es based at [[Espiritu Santo]] (who played a small part in the battle) or any seaplanes in the area.</ref>
| strength2 = 3 vliegdekskepe <br> 1 ligte kruiser <br> 4 slagskepe<ref>''Kongō'', ''Haruna'', ''Hiei'', ''Kirishima''. See {{cite web |url=http://www.navweaps.com/index_oob/OOB_WWII_Pacific/OOB_WWII_Santa-Cruz.htm |title=Order of Battle – Battle of the Santa Cruz Islands |access-date=21 September 2009}}</ref> <br> 8 swaar kruisers <br> 2 ligte kruisers <br> 24 torpedojaers <br> 199 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 87 [[A6M Zero]]s, 68 [[Aichi D3A]] dive bombers, 57 [[Nakajima B5N]] torpedo bombers, and one [[Yokosuka D4Y]] command and control aircraft.</ref>
| casualties1 = 266 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 401; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 456. Breakdown of deaths: ''Hornet'' 118, ''Enterprise'' 44, ''Smith'' 57, ''Porter'' 15, ''Pensacola'' 3, ''South Dakota'' 2, ''Morris'' 1, and 22 aircrew. Four U.S. aircrew members were captured by the Japanese. Total U.S. aircraft losses included 32 Wildcats, 31 SBDs, and 18 TBFs.</ref> <br> [[USS Hornet (CV-8)|1 vliegdekskip gekelder]] <br> 1 torpedojaer gekelder <br> 1 vliegdekskip beskadig <br> 1 slagskip beskadig <br> 1 ligte kruiser beskadig <br> 2 torpedojaers beskadig <br> 81 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 22 sterftes, 4 gevang
| casualties2 = 400–500 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 400–401; Peattie, pp. 180, 339; and Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 454. Japanese deaths from damage to ''Zuihō'' aren't known. Known Japanese deaths are: 60 on ''Shōkaku'', 190 on ''Chikuma'', seven on ''Teruzuki'', and 148 aircrew. Total Japanese aircraft losses included 27 [[Mitsubishi A6M Zero]]s, 40 [[dive bomber]]s, 29 [[torpedo bomber]]s, and 1 [[Yokosuka D4Y]]. The aircrew losses included 55 from ''Shōkaku'', 57 from ''Zuikaku'', 9 from ''Zuihō'', and 27 from ''Junyō''.</ref> <br> 1 vliegdekskip swaar beskadig <br> 1 ligte kruiser swaar beskadig <br> 1 swaar kruiser beskadig <br> 1 torpedojaer beskadig <br> 99 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 148 sterftes
| campaignbox = {{Campaignbox Guadalcanal}} <br> {{Campaignbox Solomons}}
}}
Die '''Slag van die Santa Cruz-eilande''' wat tussen 25 en 27 Oktober 1942 plaasgevind het, was die vierde vliegdekskipgeveg van die Stille Oseaan-veldtog tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Dit was ook die vierde groot vlootbotsing tussen die [[Amerikaanse Vloot]] en die [[Japannese Keiserlike Vloot]] tydens die langdurige en strategies belangrike [[Slag van Guadalcanal|Guadalcanal-veldtog]]. Soos in die slae van die [[Slag van die Koraalsee|Koraalsee]], [[Slag van Midway|Midway]] en die Oostelike [[Salomonseilande]], was die skepe van die twee teenstanders selde in mekaar se sig of binne skootafstand van mekaar. In plaas daarvan is byna alle aanvalle deur albei kante uitgevoer deur vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe of landbasisse gelanseer is.
In 'n poging om die Geallieerde magte van Guadalcanal en nabygeleë eilande te verdryf en 'n einde te bring aan die dooiepunt wat sedert September 1942 bestaan het, het die Keiserlike Japannese Leër 'n groot grondoffensief op Guadalcanal vir 20–25 Oktober 1942 beplan. Ter ondersteuning van hierdie offensief, en met die hoop om met Geallieerde vlootmagte slaags te raak, het Japannese vliegdekskepe en ander groot oorlogskepe na 'n posisie naby die suidelike Salomonseilande beweeg. Vanuit hierdie ligging het die Japannese vlootmagte gehoop om enige Geallieerde (hoofsaaklik VSA) vlootmagte, veral vliegdekskipmagte, wat op die grondoffensief gereageer het, aan te val en beslissend te verslaan. Geallieerde vlootmagte het ook gehoop om die Japannese vlootmagte in die geveg te ontmoet, met dieselfde doelwitte om die dooiepunt te verbreek en hul teenstander beslissend te verslaan.
Die Japannese grondoffensief op Guadalcanal was aan die gang met die Slag om Henderson-veld terwyl die vlootoorlogskepe en vliegtuie van die twee teenstanders mekaar op die oggend van 26 Oktober 1942, net noord van die Santa Cruz-eilande, gekonfronteer het. Na 'n uitruil van lugaanvalle deur vliegdekskepe het Geallieerde oppervlakteskepe van die slagveld teruggetrek met die vliegdekskip [[USS Hornet (CV-8)|USS Hornet]] gekelder, en 'n ander vliegdekskip, [[USS Enterprise]], swaar beskadig. Die deelnemende Japannese vliegdekmagte het ook teruggetrek weens skade aan twee vliegdekskepe, swaar vliegtuigverliese en die Japannese leër se mislukking om Henderson-veld te verower.
Santa Cruz was 'n taktiese oorwinning vir die Japannese, beide wat tonnemaat en beheer oor die see rondom Guadalcanal betref. Die verlies van talle onvervangbare, ervare Japannese lugbemannings het egter op die lang termyn 'n strategiese voordeel vir die Geallieerdes geblyk te wees; die Geallieerdes se verliese aan lugbemannings tydens die geveg was relatief laag en is vinnig aangevul. Die Japannese het op 'n groter, beslissende oorwinning gehoop, en dit ook nodig gehad. Die feit dat die vlootgeveg gewen is net nadat die landgeveg verloor is, het beteken dat die geleentheid om hul oorwinning in die geveg uit te buit, reeds verby was.
== Agtergrond ==
Op 8 Augustus 1942 het Geallieerde magte, hoofsaaklik uit die Verenigde State, geland op Guadalcanal, Tulagi en die Florida-eilande in die Salomonseilande, wat destyds deur Japan beset was. Die landings op die eilande was daarop gemik om te verhoed dat die Japannese dit as basisse gebruik om die toevoerroetes tussen die VSA en Australië te bedreig. Verder moes die eilande beveilig word as vertrekpunte vir 'n veldtog wat ten doel gehad het om uiteindelik die groot Japannese basis by Rabaul te neutraliseer, terwyl dit terselfdertyd die Geallieerdes se veldtog in [[Nieu-Guinee]] sou ondersteun. Hierdie landings het die begin gemerk van die veldtog op Guadalcanal, wat ses maande sou duur.<ref>Hogue, ''Pearl Harbor to Guadalcanal'', pp. 235–236.</ref>
Ná die Slag van die Oostelike Solomoneilande op 24–25 Augustus, waarin die vliegdekskip USS Enterprise swaar beskadig en gedwing is om na [[Pearl Harbor]], Hawaii, te vaar, vir 'n maand van omvangryke herstelwerk, het drie Amerikaanse taakmagte met vliegdekskepe in die Suid-Stille Oseaan-gebied agtergebly. Die taakmagte was gesentreer rondom die vlootvliegdekskepe [[USS Wasp (CV-7)|USS Wasp]], [[USS Saratoga (CV-3)|Saratoga]] en Hornet, tesame met hul onderskeie luggroepe en ondersteunende oppervlakoorlogskepe, insluitend slagskepe, [[kruiser]]s en [[torpedojaer]]s, en was hoofsaaklik gestasioneer tussen die Salomonseilande en die eilande van die Nuwe Hebrides ([[Vanuatu]]). In hierdie operasionele gebied was die vliegdekskepe belas met die beveiliging van die kommunikasielyn tussen die vernaamste Geallieerde basisse in [[Nieu-Kaledonië]] en Espiritu Santo; die ondersteuning van Geallieerde grondmagte op Guadalcanal en Tulagi teen enige Japannese teenaanvalle; die dekking van die beweging van voorradeskepe na Guadalcanal; en die aanval op en vernietiging van enige Japannese oorlogskepe, veral vliegdekskepe, wat binne bereik gekom het.<ref>Hammel, ''Carrier Clash'', p. 106.</ref> Die seegebied waarin die Amerikaanse vliegdekskip-taakmagte geopereer het, is deur Amerikaanse magte ''torpedo kruising''<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 335.</ref> genoem, vanweë die hoë konsentrasie Japannese duikbote in die gebied.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 6–7.</ref>
[[Lêer:USS Wasp (CV-7) brennt.jpg|duimnael|USS Wasp brand nadat dit deur 'n torpedo getref is op 15 September]]
Op 31 Augustus is die USS Saratoga deur die Japannese duikboot I-26 met 'n torpedo getref en was dit vir drie maande buite aksie vir herstelwerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 10–12.</ref><ref>After this incident the then U.S. carrier task force commander [[Frank Jack Fletcher]] was relieved of his command and reassigned to shore duty for the remainder of the war. Frank, ''Guadalcanal'', pp. 204–205</ref>
Op 15 September is die USS Wasp getref deur drie torpedo's wat deur die Japannese duikboot I-19 afgevuur is terwyl dit 'n groot versterkings- en hervoorraadkonvooi na Guadalcanal ondersteun het en amper die Japannese vliegdekskepe Shōkaku en Zuikaku aangeval het, wat onttrek het net voordat die twee teenstanders binne bereik van mekaar se vliegtuie gekom het. Met kragonderbrekings weens torpedoskade kon die Wasp se skadebeheerspanne nie die daaropvolgende groot brande beheer nie, en sy is verlaat en self tot sink gebring.<ref>Evans, ''Japanese Navy'', pp. 179–180; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 24–41.
The battleship {{USS|North Carolina|BB-55|2}} and destroyer {{USS|O'Brien|DD-415|2}} were also hit by torpedoes during the same attack. ''O'Brien'' later sank as a result of the torpedo damage, and ''North Carolina'' was under repair at Pearl Harbor until 16 November 1942.</ref>
Alhoewel die VSA nou slegs een operasionele vliegdekskip, die USS Hornet, in die Suid-Stille Oseaan gehad het, het die Geallieerdes steeds lugoorheersing oor die suidelike Salomonseilande behou danksy hul vliegtuie wat by Henderson Field op Guadalcanal gestasioneer was. Snags egter, wanneer vliegtuie nie doeltreffend kon opereer nie, kon die Japannese hul skepe byna na willekeur rondom Guadalcanal laat beweeg. Gevolglik het 'n dooiepunt in die stryd om Guadalcanal ontstaan: die Geallieerdes het bedags voorrade en versterkings na Guadalcanal gebring, terwyl die Japannese snags dieselfde gedoen het met oorlogskepe, wat deur die Geallieerdes die "Tokyo Express" genoem is. Geen van die twee kante kon egter genoeg troepe op die eiland land om 'n beslissende voordeel te behaal nie. Teen middel Oktober het beide kante ongeveer 'n gelyke aantal troepe op die eiland gehad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 19–21, 84–85.</ref> Die dooiepunt is kortstondig onderbreek deur twee vlootaksies waarby groot skepe betrokke was. In die nag van 11–12 Oktober het 'n Amerikaanse vlootmag 'n Japannese vlootmag, wat op pad was om Henderson Field te bombardeer, onderskep en verslaan tydens die Slag van Kaap Esperance. Maar slegs twee nagte later het 'n Japannese mag, wat die slagskepe Haruna en Kongō ingesluit het, Henderson Field suksesvol gebombardeer; hulle het die meeste van die Amerikaanse vliegtuie daar vernietig en ernstige skade aan die vliegveld se fasiliteite aangerig.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 316–319.</ref>
[[Lêer:EnterpriseWildcat.jpg|duimnael|[[Grumman F4F Wildcat]] op die Enterprise terwyl die skip op 24 Oktober lugoperasies uitvoer]]
Die VSA het twee stappe gedoen om die dooiepunt in die stryd om Guadalcanal te probeer verbreek. Eerstens is herstelwerk aan die USS Enterprise bespoedig sodat sy so gou moontlik na die Suid-Stille Oseaan kon terugkeer. Op 10 Oktober het die USS Enterprise haar nuwe luggroep (Luggroep 10) ontvang, en op 16 Oktober het sy uit Pearl Harbor vertrek. Op 23 Oktober<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 154–155.</ref> het sy in die Suid-Stille Oseaan aangekom en op 24 Oktober, 273 seemyl (506 km) noordoos van Espiritu Santo, by die USS Hornet en die res van die Geallieerde vlootmagte in die Suid-Stille Oseaan aangesluit.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 145.</ref>
Tweedens het admiraal [[Chester W. Nimitz|Chester Nimitz]], die Geallieerde opperbevelhebber van die Stille Oseaan-magte, op 18 Oktober vise-admiraal Robert L. Ghormley deur vise-admiraal William Halsey jr. vervang as bevelvoerder van die Suid-Stille Oseaan-gebied; in hierdie posisie het hy bevel gevoer oor die Geallieerde magte wat by die veldtog in die Salomonseilande betrokke was.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 134.</ref>
Nimitz was van mening dat Ghormley te eng van visie en pessimisties geword het om die Geallieerde magte doeltreffend te lei in die stryd om Guadalcanal. Halsey is na bewering regoor die Amerikaanse vloot gerespekteer as 'n "vegter".<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 334.</ref> Met die aanvaarding van die bevel het Halsey onmiddellik begin om planne te maak om die Japannese vlootmagte in 'n geveg in te lok; hy het aan Nimitz geskryf: "Ek moes feitlik onmiddellik begin terugslaan."<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 150.</ref>
Die Japannese Gekombineerde Vloot het ook gepoog om Geallieerde vlootmagte te betrek in wat gehoop is om 'n beslissende geveg te wees. Twee vloot vliegdekskepe, Hiyō en Jun'yō, sowel as die ligte vliegdekskip Zuihō, het vroeg in Oktober by die hoof Japannese vlootbasis by Truk Atoll aangekom en by Shōkaku en Zuikaku aangesluit. Met vyf vliegdekskepe wat volledig toegerus was met luggroepe, plus hul talle slagskepe, kruisers en torpedojaers, was die Japannese Gekombineerde Vloot, onder leiding van Admiraal Isoroku Yamamoto, vol vertroue dat dit die nederlaag by die Slag van Midway kon vergoed.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 146–149.</ref> Afgesien van 'n paar lugaanvalle op Henderson Field in Oktober, het die Japannese vliegdekskepe en hul ondersteunende oorlogskepe in die noordwestelike gebied van die Salomonseilande gebly, buite die stryd om Guadalcanal, terwyl hulle op 'n geleentheid gewag het om nader te beweeg en die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val. Met die Japannese leër se volgende beplande groot grondaanval op Geallieerde magte op Guadalcanal wat vir 20 Oktober vasgestel is, het Yamamoto se oorlogskepe na die suidelike Salomonseilande begin beweeg om die offensief te ondersteun en gereed te wees om enige vyandelike skepe, veral vliegdekskepe, wat sou naderkom om die Geallieerde verdediging op Guadalcanal te ondersteun, aan te val.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', pp. 124–125. According to Hara, the Japanese believed that U.S. Navy forces were likely to be in the Solomon Islands area because they had read a report from the [[United Press]] dated 20 October that stated that the United States Navy was preparing for a major sea and air battle in the South Pacific.</ref>
== Aanvang ==
Op of omstreeks 11 Oktober het 'n groot Japannese mag, bestaande uit vliegdekskepe, slagskepe en hul begeleidingsvaartuie, uit Truk vertrek vir 'n verlengde operasie ter ondersteuning van 'n offensief op Guadalcanal in Oktober. Op dieselfde dag het 'n groot konvooi met versterkings Guadalcanal bereik, maar 'n mag van swaar kruisers wat ondersteuning moes bied, is verhoed om Henderson Field te bombardeer en het omgedraai in wat bekend geword het as die Slag van Kaap Esperance. Daarna het drie bombardemente gevolg wat tussen 13 Oktober en 16 Oktober deur slagskepe en swaar kruisers uitgevoer is (die swaarste vlootaanval op die vliegveld tydens die veldtog); die eerste en derde hiervan is uitgevoer deur vaartuie wat van vise-admiraal Nobutake Kondō se voorhoedemag afgesonder is. Vanaf middernag op 14 Oktober het nog 'n konvooi, bestaande uit vier vragskepe, die grootste deel van sy vrag afgelaai, insluitend tenks en swaar artillerie.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/Azumasan_t.htm|title=Japanese Transports|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Op 15 Oktober is die torpedojaer Meredith, terwyl dit die sleepboot Vireo, wat 'n voorraadbarg gesleep het, begelei het, deur vliegtuie van die Zuikaku en Shokaku opgemerk en gekelder. Op 17 Oktober het die Hiyō en Jun'yō 'n aanvalsmag gestuur om vervoerskepe naby Lunga Point aan te val, maar hulle het geen skade aangerig nie.<ref name="auto">{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/hiyo.htm|title=Imperial lattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die groot aantal oorlogskepe sou in die waters rondom Guadalcanal bly totdat die gevegte in die Slag van die Santa Cruz-eilande beëindig was, en het aan die einde van Oktober na Truk teruggekeer.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/shokaku.htm|title=Imperial Flattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die vliegdekskip Hiyō, wat onlangs in diens gestel is, was oorspronklik deel van die vloot, maar ’n brand in sy masjienkamer op 21 Oktober het hom genoodsaak om na Truk terug te keer vir herstelwerk.<ref name="auto"/> Op 25 Oktober het 6 bomwerpers en 12 vegvliegtuie van die Jun'yo Henderson-vliegveld aangeval, maar min skade aangerig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
Van 20 tot 25 Oktober het Japannese grondmagte op Guadalcanal probeer om Henderson Field in te neem tydens die Slag om Henderson Field, deur middel van 'n groot aanval op die Amerikaanse verdedigers. Die aanval is afgeslaan, met swaar verliese aan die Japannese kant.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 95–97.</ref> Foutiewelik oortuig dat die Japannese leërmagte Henderson Field ingeneem het, het die Japannese op die oggend van 25 Oktober oorlogskepe vanaf die Shortland-eilande na Guadalcanal gestuur om hul grondmagte op die eiland te ondersteun. Amerikaanse vliegtuie van Henderson Field het die konvooi deur die loop van die dag aangeval; hulle het die ligte kruiser Yura tot sink gebring (met hulp van [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17-vliegtuie]] vanaf Espiritu Santo) en die torpedojaer Akizuki beskadig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
[[Lêer:SantaCruzChart2.jpg|duimnael|Kaart van die Slag van die Santa Cruz-eilande, 26 Oktober 1942. Rooi lyne verteenwoordig Japannese oorlogskipmagte en swart lyne verteenwoordig Amerikaanse vliegdekskipmagte. Genommerde geel kolle verteenwoordig belangrike aksies in die geveg.]]
Ten spyte van die mislukking van die Japannese grondoffensief en die verlies van die Yura, het die res van die Gesamentlike Vloot op 25 Oktober voortgegaan om naby die suidelike Salomonseilande te maneuvreer, in die hoop om die Geallieerde vlootmagte in 'n geveg te betrek. Die Japannese vlootmagte het nou uit vier vliegdekskepe bestaan (twee groot, een medium en een ligte een), die Hiyō het vertrek weens 'n toevallige brand in sy enjinkamer, met 'n gesamentlike vliegtuigsterkte wat ongeveer gelykstaande was aan dié van drie vliegdekskepe van die Shokaku-klas.
Die Japannese vlootmagte was in drie groepe verdeel: die voorhoedemag, bestaande uit die Jun'yō, vier swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van Kondō aan boord van die swaar kruiser Atago, met 'n ondersteuningsgroep bestaande uit twee slagskepe en twee torpedojaers onder bevel van skout-admiraal Takeo Kurita; die hoofmag bestaande uit die Shōkaku, Zuikaku en Zuihō, plus een swaar kruiser en agt torpedojaers, onder bevel van vise-admiraal Chūichi Nagumo aan boord van die Shōkaku en die agterhoedemag bestaande uit twee slagskepe, drie swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van skout-admiraal Hiroaki Abe aan boord van die slagskip Hiei. Benewens sy bevel oor die voorhoedemag, het Kondō ook opgetree as die bevelvoerder van al drie magte.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 374–375.</ref>
Aan die Amerikaanse kant het die taakgroepe van die Hornet en Enterprise (onder bevel van skout-admiraal Thomas Kinkaid) op 25 Oktober na die noorde van die Santa Cruz-eilande beweeg, op soek na die Japannese vlootmagte. Die Amerikaanse oorlogskepe was ontplooi as twee vliegdekskipgroepe, wat ongeveer 10 seemyl (19 km) van mekaar geskei was. 'n Amerikaanse [[Consolidated PBY Catalina|PBY Catalina-verkenningswatervliegtuig]], gestasioneer op die Santa Cruz-eilande, het om 11:03 die vliegdekskepe van die Japannese hoofmag opgespoor. Die Japannese vliegdekskepe was egter ongeveer 355 seemyl (657 km) van die Amerikaanse mag af, net buite die reikafstand van vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe opereer. Kinkaid, wat gehoop het om die afstand te verklein ten einde daardie dag aan te val, het op volspoed na die Japannese vliegdekskepe gestoom en om 14:25 'n aanvalsmag van 23 vliegtuie gelanseer. Die Japannese, wat geweet het dat hulle deur Amerikaanse vliegtuie opgemerk is, maar nie geweet het waar die Amerikaanse vliegdekskepe was nie, het na die noorde gedraai om buite bereik van die Amerikaanse vliegdekskipvliegtuie te bly.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 127.</ref> Die Amerikaanse aanvalsmag het na hulle ondeskeie vliegdekskepe teruggekeer sonder om die Japannese oorlogskepe te vind.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 163–174.</ref>
== Die Slag ==
=== Vliegdekskipaksie op 26 Oktober: eerste aanvalle ===
Om 02:50 op 26 Oktober het die Japannese vlootmagte omgedraai en die vlootmagte van die twee teenstanders het die afstand tussen hulle verklein totdat hulle teen 05:00 slegs 200 seemyl (370 km) van mekaar af was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 186.</ref> Albei kante het verkenningsvliegtuie uitgestuur en hul oorblywende vliegtuie gereed gemaak om aan te val sodra die ander kant se skepe opgespoor is. Hoewel 'n Catalina, toegerus met [[radar]], die Japannese vliegdekskepe om 03:10 opgemerk het, het die verslag Kinkaid eers om 05:12 bereik. Dus, omdat hy geglo het dat die Japannese skepe waarskynlik gedurende die tussenliggende twee uur van posisie verander het, het hy besluit om nie 'n aanvalsmag te stuur nie totdat hy meer juiste inligting oor die posisie van die Japannese skepe ontvang het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 381.</ref>
[[Lêer:Aircraft prepare to launch from Japanese carrier Shōkaku during Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (80-G-176150).jpg|duimnael|Japannese vegvliegtuie en duikbomwerpers op die Shōkaku maak gereed om op te styg vir 'n aanval op Amerikaanse vliegdekskipmagte.]]
Om 06:45 het 'n Amerikaanse verkenningsvliegtuig die vliegdekskepe van Nagumo se hoofmag opgemerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 187.</ref> Om 06:58 het 'n Japannese verkenningsvliegtuig die ligging van Hornet se taakmag gerapporteer.<ref name="Frank">Frank, ''Guadalcanal'', p. 382.</ref> Albei kante het gehaas om eerste die ander aan te val. Die Japannese het eerste daarin geslaag om hul aanvalsmag te laat vertrek; teen 07:40 was 64 vliegtuie, bestaande uit 21 Aichi D3A2 Val-duikbomwerpers, 20 Nakajima B5N2 Kate-torpedobomwerpers, 21 Mitsubishi A6M3 Zero-vegvliegtuie en 2 Nakajima B5N2-verkenningsvliegtuie, op pad na die Hornet.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 191–192.</ref> Hierdie eerste aanval is gelei deur luitenant-kommandeur Shigeharu Murata, terwyl die dekking deur vegvliegtuie gelei is deur die luitenante Ayao Shirane en Saneyasu Hidaka. Ook om 07:40 het twee Amerikaanse SBD-3 Dauntless-verkenningsvliegtuie, wat gereageer het op die vroeëre waarneming van die Japannese vliegdekskepe, opgedaag en 'n duikaanval op die Zuihō uitgevoer. Terwyl die Japannese gevegslugpatrollie besig was om ander Amerikaanse verkenningsvliegtuie weg te hou, kon die twee Amerikaanse vliegtuie die Zuihō met albei hul 500-pond-bomme tref; dit het swaar skade aangerig en verseker dat vliegtuie nie meer op die vliegdekskip se dek kon land nie.<ref name="Frank"/>
Intussen het Kondo vir Abe se agterhoedemag beveel om vinniger te gaan in 'n poging om die Amerikaanse oorlogskepe te onderskep en aan te val. Kondo het ook sy eie voorhoedemag teen volle spoed vorentoe laat beweeg, sodat die Jun'yō se vliegtuie aan die aanvalle op die Amerikaanse skepe kon deelneem. Om 08:10 het die Shōkaku 'n tweede golf aanvalsvliegtuie gelanseer, bestaande uit 19 duikbomwerpers en vyf Zero-vegvliegtuie, en om 08:40 het die Zuikaku 16 torpedobomwerpers en vier Zero-vegvliegtuie gelanseer. Die tweede aanvalsgroep is gelei deur luitenant-kommandeur Mamoru Seki, terwyl die vegvliegtuigdekking deur luitenant Hideki Shingo gelei is. Teen 09:10 was daar dus meer as 100 Japannese vliegtuie op pad om die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 383.</ref>
Die Amerikaanse aanvalsvliegtuie was ongeveer 20 minute agter die Japannese. Omdat hulle van mening was dat 'n vinnige aanval belangriker is as 'n massiewe aanval, en omdat hulle nie genoeg brandstof gehad het om tyd te spandeer aan formasievorming voor die aanval nie, het die Amerikaanse vliegtuie in klein groepe na die Japannese skepe beweeg, in plaas daarvan om in een groot aanvalsmag saam te smelt. Die eerste groep, bestaande uit 15 [[Douglas SBD Dauntless]]-duikbomwerpers, 6 [[Grumman TBF Avenger]]-torpedobomwerpers en agt [[Grumman F4F Wildcat]]-vegvliegtuie, onder bevel van luitenant-kommandeur William J. "Gus" Widhelm van die Hornet, was teen ongeveer 08:00 in die lug. 'n Tweede groep, bestaande uit drie SBD's, nege TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en agt Wildcats van die Enterprise, onder bevel van luitenant-kommandeur John A. Collett, het teen 08:10 vertrek. 'n Derde groep, bestaande uit nege SBD's, tien TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en sewe F4F's van die Hornet, was teen 08:20 op pad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 198–199.</ref>
Om 08:40 het die opponerende lugaanvalformasies binne sig van mekaar verbybeweeg. Luitenant Hidaka se nege Zuihō-Zeros het die Enterprise-groep verras en aangeval deur vanuit die rigting van die [[son]] op die klimmende vliegtuie toe te sak. In die daaropvolgende geveg is vier Zeros, drie Wildcats en twee TBF's, insluitend dié van Collett, afgeskiet, terwyl nog twee TBF's en 'n Wildcat weens ernstige skade gedwing is om na die Enterprise terug te keer.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 384–385. Only the Wildcat was safely recovered.</ref> Die oorblywende ''Zuihō''-Zeros, wie se ammunisie uitgeput was, het aan die geveg onttrek.
[[Lêer:Shokaku Santa Cruz fire.jpg|duimnael|Die bemanning van Shōkaku bestry vure op die vliegdek na die Amerikaanse aanval]]
Om 08:50 het die voorste Amerikaanse aanvalsformasie van die Hornet vier skepe van Abe se voorhoedemag opgemerk. Die Amerikaanse vliegtuie het voortgegaan, die Japannese vliegdekskepe gewaar en voorbereidings getref om aan te val. Drie Zero-vliegtuie van die Zuihō het die formasie se Wildcats aangeval en hulle sodoende weggelok van die bomwerpers wat hulle moes beskerm. Gevolglik het die duikbomwerpers in die eerste groep hul aanvalle sonder die beskerming van vegvliegtuie geloods. Twaalf Zero-vliegtuie van die Japannese vliegdekskip het die SBD-formasie aangeval, twee neergeskiet (insluitend dié van Widhelm, het hy dit oorleef) en nog twee gedwing om hul aanval te staak. Die oorblywende 11 SBD's het om 09:27 met hul duikaanvalle op die Shōkaku begin; hulle het die skip met drie tot ses bomme getref, die vliegdek vernietig en ernstige skade aan die skip se binnekant aangerig. Die laaste SBD van die 11 het Shōkaku uit sig verloor en in plaas daarvan sy bom naby die Japannese torpedojaer Teruzuki laat val, wat geringe skade veroorsaak het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 213–223.</ref> Die ses TBF's in die eerste aanvalsmag, wat van hul aanvalsgroep geskei geraak het, het nie die Japannese vliegdekskepe gevind nie en het uiteindelik na die Hornet teruggedraai. Op die pad terug het hulle die Japannese swaar kruiser Tone aangeval, maar al hul torpedo's het die kruiser gemis.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 387–388.</ref>
[[Lêer:Japanese cruiser Chikuma under air attack during the Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (NH 82404).jpg|duimnael|Chikuma word aangeval op 26 Oktober. Rook styg op uit die middel van die skip, waar 'n 450 kg-bom die brug vol getref het.]]
Die TBF's van die tweede Amerikaanse aanvalsformasie vanaf die Enterprise kon nie die Japannese vliegdekskepe opspoor nie en het in plaas daarvan die Japannese swaar kruiser Suzuya, deel van Abe se voorhoede, aangeval, maar geen skade aangerig nie. Omstreeks dieselfde tyd het nege SBD's van die derde Amerikaanse aanvalsformasie, afkomstig van die Hornet, Abe se skepe opgespoor en die Japannese swaar kruiser Chikuma aangeval; hulle het die skip met twee 450 kg-bomme getref en groot skade aangerig. Die drie SBD's van die Enterprise het toe ook opgedaag en ook die Chikuma aangeval; hulle het verdere skade aangerig met een bomtreffer en twee bomme wat net-net gemis het. Uiteindelik het die nege TBF's van die derde aanvalsgroep opgedaag en die rokende Chikuma aangeval, waarby hulle nog een voltreffer behaal het. Chikuma, begelei deur twee torpedojaers, het uit die geveg onttrek en koers gekies na Truk vir herstelwerk.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 132; and Parshall, ''The Imperial Japanese Navy Page''. ''Chikuma'' was under repair at Truk and later [[Kure]], Japan, until January 1943.</ref>
Die Amerikaanse vliegdekskipmagte het om 08:30 berig ontvang van hul aanvalsvliegtuie wat op pad was na die Japannese skepe, dat Japannese aanvalsvliegtuie in hul rigting op pad was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 235.</ref> Om 08:52 het die bevelvoerder van die Japannese aanvalsmag die Hornet-taakmag opgemerk, die Enterprise-taakmag was deur 'n reënbui verberg, en sy vliegtuie vir 'n aanval ontplooi. Om 08:55 het die Amerikaanse vliegdekskepe die naderende Japannese vliegtuie op radar bespeur, ongeveer 35 seemyl (65 km) daarvandaan, en begin om die 37 Wildcat-vliegtuie van hul gevegslugpatrollie na die inkomende Japannese vliegtuie te lei. Ongelukkig het kommunikasieprobleme, foute deur die Amerikaanse vegvliegtuigbeheerbeamptes en primitiewe beheerprosedures egter verhoed dat enige van die Wildcats, op 'n paar na, met die Japannese vliegtuie slaags raak voordat laasgenoemdes hul aanvalle op die Hornet begin het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 235–239.</ref> Alhoewel die Amerikaanse gevegs-lugpatrollie, insluitend die vegvlieënier Swede Vejtasa, daarin geslaag het om verskeie duikbomwerpers af te skiet of te beskadig (die formasieleier, luitenant Sadamu Takahashi, moes weens die skade uit die duikvlug onttrek<ref>Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 388.</ref>), het die meeste van die Japannese vliegtuie hul aanvalle begin sonder dat hulle noemenswaardig deur Amerikaanse vegvliegtuie gehinder is.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 385.</ref>
{{Multibeeld
| wydte = 250
| direction = vertical
| voetskrif =
| beeld1 = Japanese aircraft attack USS Hornet (CV-8) during the Battle of the Santa Cruz Islands on 26 October 1942 (80-G-33947).jpg
| alt1 =
| onderskrif1 = ’n Beskadigde Japannese duikbomwerper (links bo) duik om 09:14 in die rigting van die ''Hornet'' ...
| beeld2 = Japanese Aichi D3A crashes into USS Hornet (CV-8) during the Battle of the Santa Cruz Islands on 26 October 1942.jpg
| alt2 =
| onderskrif2 = ... en sekondes later tref dit die draer.
}}
Om 09:09 het die lugafweergeskut van die Hornet en haar begeleidende oorlogskepe begin vuur, terwyl die 20 ongeskonde Japannese torpedovliegtuie en die oorblywende 16 duikbomwerpers hul aanvalle op die vliegdekskip begin het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 249–251. ''Hornet''{{'}}s screening ships included heavy cruisers {{USS|Northampton|CA-26|2}} and {{USS|Pensacola|CA-24|2}}, light cruisers {{USS|San Diego|CL-53|2}} and {{USS|Juneau|CL-52|2}}, and six destroyers.</ref> Om 09:12 het 'n duikbomwerper se 250 kg semi-pantserdoorborende skeepsbom presies die middel van die Hornet se vliegdek, teenoor die eilandstruktuur, getref; dit het deur drie dekke gedring voordat dit ontplof en 60 man gedood het. Oomblikke later het 'n 242 kg-hoëplofkragbom die vliegdek getref. Dit het met impak ontplof en 'n gat van 3,4 m veroorsaak en 30 mans gedood. Sowat 'n minuut later het 'n derde bom die Hornet getref, naby die plek waar die eerste bom die dek binnegedring het. Dit het deur drie dekke gedring voordat dit ontplof het en ernstige skade aangerig het, maar geen lewensverlies veroorsaak het nie.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 253–356.</ref> Om 09:14 is 'n duikbomwerper deur die Hornet se lugafweergeskut getref en het aan die brand geraak, die vlieënier, adjudant-offisier Shigeyuki Sato, het opsetlik teen die Hornet se skoorsteen vasgevlieg, wat sewe mans gedood en brandende vliegtuigbrandstof oor die seindek versprei het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 386; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 262–267.</ref>
Terwyl die duikbomwerpers aangeval het, het die 20 torpedobomwerpers ook uit twee verskillende rigtings op die Hornet afgepyl. Ten spyte van swaar verliese weens lugafweerverdediging, waaronder Murata, het die torpedovliegtuie tussen 09:13 en 09:17 met twee torpedo's die kant van die Hornet getref, wat haar enjins buite werking gestel het. Net toe die Hornet tot stilstand kom, het 'n beskadigde Japannese duikbomwerper nader gekom en doelbewus teen die kant van die vliegdekskip vasgevlieg; dit het 'n brand laat ontstaan naby die skip se hoofvoorraad vliegtuigbrandstof. Om 09:20 het die oorblywende Japannese vliegtuie onttrek en teruggekeer en die Hornet roerloos in die water en aan die brand, agtergelaat.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 386; Hammel, ''Carrier Strike'', p. 284.</ref> Vyf-en-twintig Japannese en ses Amerikaanse vliegtuie is in hierdie aanval vernietig, insluitend 12 duikbomwerpers, tien torpedovliegtuie en ten minste een Zero.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 271–280.</ref>
Met die hulp van brandslange vanaf drie begeleidende torpedojaers was die brande op die Hornet teen 10:00 onder beheer. Gewonde personeel is van die vliegdekskip ontruim, en die swaar kruiser USS Northampton, onder bevel van kaptein Willard A. Kitts, het probeer om die Hornet weg van die gevegsgebied te sleep. Die voorbereidings om die sleeptou vas te maak, het egter tyd in beslag geneem, terwyl verdere aanvalsgroepe Japannese vliegtuie reeds op pad was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 271–280.</ref>
=== Vliegdekskipaksie op 26 Oktober: verdere aksies na die eerste aanvalle ===
Vanaf 09:30 het die Enterprise baie van die beskadigde en brandstofarme gevegslugpatrollie vegvliegtuie, sowel as verkenningsvliegtuie wat van albei vliegdekskepe teruggekeer het, laat land. Aangesien die vliegdek egter vol was en 'n tweede golf Japannese vliegtuie om 09:30 op radar bespeur is, het die Enterprise om 10:00 die landingsoperasies gestaak. Vliegtuie sonder brandstof het daarna in die oseaan neergestort, waarna die torpedojaers wat die vliegdekskip vergesel het, die bemanningslede gered het. Een van die vliegtuie wat in die water beland het, ’n beskadigde TBF van die Enterprise se aanvalsmag wat vroeër deur Zero-vliegtuie van die Zuihō aangeval is, het naby die torpedojaer USS Porter in die water neergestort. Terwyl die Porter die TBF se bemanning gered het, is die skip deur ’n torpedo getref, moontlik afkomstig van die vliegtuig wat in die water beland het, wat ernstige skade aangerig en die lewens van 15 bemanningslede geëis het.<ref>{{cite book|last=Hammel|first=Eric|title=Guadalcanal: The Carrier Battles|url=https://archive.org/details/guadalcanalcarri00hamm|url-access=registration|year=1987|publisher=Crown Publishers, Inc.|location=New York|pages=[https://archive.org/details/guadalcanalcarri00hamm/page/411 411–413]|isbn=9780517566084}}</ref> Nadat die bevelvoerder van die taakmag beveel het dat die torpedojaer tot sink gebring moet word, is die bemanning gered deur die torpedojaer USS Shaw, wat daarna die Porter met kanonvuur tot sink gebring het (08°32′S 167°17′O).<ref>Evans, ''Japanese Navy'', p. 520; Frank, ''Guadalcanal'', pp. 388–389; Hammel, ''Carrier Strike'', p. 299.</ref>
[[Lêer:A Japanese Aichi D3A is shot down between USS Enterprise (CV-6) and USS South Dakota (BB-57) on 26 October 1942.jpg|duimnael|’n Japannese duikbomwerper (middel) word tydens die aanval op die Enterprise (regs onder) afgeskiet. Die rook uit die skip is weens vroeër bomtreffers, terwyl nog ’n bom die vliegdekskip net-net mis. Die slagskip South Dakota is links van die vliegdekskip.<ref>Fahey, ''The Ships and Aircraft of the United States Fleet'', p. 5.</ref>]]
Terwyl die eerste golf Japannese aanvalsvliegtuie van hul aanval op die Hornet na hul vliegdekskepe begin terugkeer het, het een van hulle die Enterprise-taakmag, wat intussen uit die reënbui te voorskyn gekom het, opgemerk en die vliegdekskip se posisie gerapporteer.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 283.</ref> Die tweede golf Japannese aanvalsvliegtuie, in die veronderstelling dat die Hornet besig was om te sink, het hul aanvalle op die Enterprise-taakmag gerig; dit het om 10:08 begin. Weereens het die Amerikaanse gevegslugpatrollie gesukkel om die Japannese vliegtuie te onderskep voordat hulle die Enterprise aangeval het; hulle het slegs 2 van die 19 duikbomwerpers neergeskiet net toe dié met hul duikvlugte na die vliegdekskip begin het. Seki se afdeling het deur die hewige lugafweervuur van die Enterprise en haar begeleidende oorlogskepe aangeval, maar geen treffers behaal nie. Daarna het die afdeling onder bevel van luitenant Keiichi Arima aangeval en die vliegdekskip getref met twee 250 kg semi-pantserdeurborende bomme; die eerste hiervan is losgelaat deur Arima se vlieënier, onderoffisier Kiyoto Furuta. Die twee bomme het 44 man gedood en 75 gewond, en groot skade aan die vliegdekskip aangerig, insluitend die beskadiging van sy voorste hyser in die "op"-posisie. Daarbenewens het Arima se afdeling ook met nog 'n bom 'n byna-treffer behaal.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 300–313; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', pp. 413–415.</ref> Tien van die negentien Japannese bomwerpers het egter in hierdie aanval verlore gegaan, insluitend dié van Seki, terwyl nog twee tydens die terugvlug in die see neergestort het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 390; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', pp. 416, 418, 446.</ref>
Twintig minute later het die 16 Zuikaku-torpedovliegtuie opgedaag en in groep opgedeel om die Enterprise aan te val. Een groep torpedo-bomwerpers is aangeval deur twee gevegslugpatrollie Wildcats, weer eens insluitend Vejtasa, wat drie van hulle afgeskiet en 'n vierde beskadig het. Die vierde beskadigde vliegtuig het doelbewus teen die torpedojaer Smith gebots, die skip aan die brand gesteek en 57 van haar bemanning gedood. Die torpedo wat deur hierdie vliegtuig gedra is, het kort na die impak ontplof en meer skade veroorsaak. Die vure het aanvanklik buite beheer gelyk totdat Smith se bevelvoerder die torpedojaer beveel het om in die sproeiende kielwater van die slagskip USS South Dakota te stuur, wat gehelp het om die brande te blus. Smith het toe haar posisie hervat en met haar oorblywende lugafweerkanonne op die die torpedovliegtuie gevuur.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 390–391. ''Smith'' eventually went to Pearl Harbor for repairs, which were completed in February 1943.</ref>
[[Lêer:F4F-4 Wildcat of VF-72 crash-lands on USS Enterprise (CV-6) on 26 October 1942.jpg|duimnael|right|'n Hornet Wildcat wat pas geland het, gly oor die vliegdek van die Enterprise terwyl die vliegdekskip hewig maneuvreer tydens die duikbomwerperaanval deur die Jun'yo.]]
Die oorblywende torpedovliegtuie het die Enterprise, South Dakota en die kruiser Portland aangeval, maar al hul torpedo's het óf hul teiken gemis óf gefaal, sodat geen skade aangerig is nie. Die geveg was om 10:53 verby; 9 van die 16 torpedovliegtuie is tydens hierdie aanval afgeskiet.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 391.</ref> Nadat die meeste brande aan boord geblus is, het die Enterprise om 11:15 sy vliegdek heropen om te begin met die landing van vliegtuie wat teruggekeer het van die oggend se Amerikaanse aanvalle op die Japannese vlootmagte. Slegs 'n paar vliegtuie het egter geland voordat die volgende golf Japannese aanvalsvliegtuie opgedaag en hul aanvalle op die Enterprise begin het, wat die staking van landingsoperasies genoodsaak het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 335–337.</ref>
Tussen 09:05 en 09:14 het Jun'yō binne 280 seemyl (520 km) van die Amerikaanse vliegdekskepe gekom en 'n aanvalsmag van 17 duikbomwerpers en 12 Zero-vliegtuie gelanseer, onder bevel van luitenant Yoshio Shiga.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 330–331; and Frank, ''Guadalcanal'', p. 391.</ref> Terwyl die Japannese hoofmag en voorhoede gemaneuvreer het in 'n poging om hul formasies te verenig, het Jun'yō opvolgaanvalle voorberei.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 331.</ref> Om 11:21 het vliegtuie van die Jun'yō opgedaag en 'n duikaanval op die Enterprise-taakmag uitgevoer. Die duikbomwerpers het een bom naby die Enterprise laat val, wat verdere skade aangerig het, en elk een treffer op die South Dakota en die ligte kruiser San Juan behaal, wat matige skade aan albei skepe veroorsaak het. Op die South Dakota het die bom die voorste geskutstoring getref; hoewel dit nie daarin geslaag het om deur te dring nie, is twee bemanningslede gedood en meer as vyftig ander, insluitend die skip se bevelvoerder, deur fragmente gewond.{{sfn|Evans|2014}}{{sfn|Frank|1990|pp=392–393}} Skerwe van die bom het die middelste en linkerkanon van die tweede geskutstoring beskadig; die geskutbemanning is uiteindelik deur die Bureau of Ordnance ingelig dat die kepe so diep was dat daar nie met die lope gevuur moes word nie. Aangesien dit nie ten volle herstel is nie, het dit die South Dakota benadeel tydens die latere Tweede Slag van Guadalcanal.{{sfn|Hornfischer|2011|p=346}} Agt van die sewentien Japannese duikbomwerpers is in hierdie aanval vernietig, terwyl nog drie tydens hul terugkeer in die water beland het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 391–393; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 437. Anti-aircraft fire from battleship ''South Dakota'' was credited with 26 of the total of 99 enemy planes the Americans claimed in the battle. [http://www.hazegray.org/danfs/battlesh/bb57.htm ''South Dakota''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220125041118/http://www.hazegray.org/danfs/battlesh/bb57.htm |date=25 January 2022 }}, ''Dictionary of American Naval Fighting Ships'' (DANFS) U.S. Dept. of Navy.</ref>
Om 11:35, met die Hornet buite aksie, die Enterprise swaar beskadig, en die aanname dat die Japannese een of twee onbeskadigde vliegdekskepe in die gebied het, het Kinkaid besluit om die Enterprise en haar begeleidingskepe uit die geveg te onttrek.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 395.</ref> Kinkaid het die Hornet agtergelaat en die vliegdekskip en sy taakmag opdrag gegee om terug te trek sodra hulle kon. Tussen 11:39 en 13:22 het Enterprise 57 van die 73 Amerikaanse vliegtuie wat in die lug was, aan boord geneem terwyl die skip teruggetrek het.<ref>Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 444. One U.S. aircraft, flown by ''Hornet''{{'}}s Air Group Commander, was able to reach a U.S. airbase at [[Espiritu Santo]].</ref> Die oorblywende Amerikaanse vliegtuie het in die oseaan neergestort, en hul bemannings is deur begeleidende oorlogskepe gered.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 345–352.</ref>
Tussen 11:40 en 14:00 het die twee onbeskadigde Japannese vliegdekskepe, Zuikaku en Jun'yō, die paar vliegtuie wat van die oggendaanvalle op die Hornet en Enterprise teruggekeer het, aan boord geneem en voorbereidings getref vir opvolgaanvalle. Dit was op hierdie stadium dat die verwoestende verliese wat tydens hierdie aanvalle gely is, duidelik geword het. Luitenant-kommandeur Masatake Okumiya, die lugoperasie-offisier van die Jun'yō, het die terugkeer van die vliegdekskip se eerste aanvalsgroepe soos volg beskryf:
{{quote|Ons het die lug met angstige afwagting deursoek. Daar was slegs 'n paar vliegtuie in die lug in vergelyking met die getalle wat 'n paar uur tevore opgestyg het... Die vliegtuie het skokkend en wankelend op die dek beland; elke vegvliegtuig en bomwerper was deurboor deur koeëls... Terwyl die vlieëniers moeg uit hul beknopte kajuite geklim het, het hulle vertel van ongelooflike weerstand – van 'n lugruim wat vol was van die ontploffings van lugafweergranate en ligspore.}}
Slegs een van die bomwerperleiers van ''Jun'yō'' het van die eerste aanval teruggekeer, en by sy landing het hy "so geskok voorgekom dat hy by tye nie samehangend kon praat nie".<ref>Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 446.</ref>
Om 13:00 het Kondo se gevorderde mag en Abe se voorhoede, almal oorlogskepe, gesamentlik koers gekies reguit na die laas aangemelde posisie van die Amerikaanse vliegdekskip-taakmagte. Hulle het hul spoed verhoog in 'n poging om die vyand te onderskep vir 'n geveg met skeepsgeskut. Die beskadigde vliegdekskepe Zuihō en Shōkaku, met Nagumo steeds aan boord, het uit die gevegsgebied teruggetrek en die bevel oor die lugmagte van die Zuikaku en Jun'yō aan skout-admiraal Kakuji Kakuta oorgelaat. Om 13:06 het die Jun'yō haar tweede aanvalsgroep gelanseer, bestaande uit sewe torpedovliegtuie onder leiding van luitenant Yoshiaki Irikiin, vergesel deur agt Zero-vegvliegtuie onder bevel van luitenant Shirane. Terselfdertyd het die Zuikaku haar derde aanvalsgroep gelanseer: sewe torpedovliegtuie, twee duikbomwerpers en vyf Zero-vegvliegtuie, onder bevel van luitenant (jg) Ichirō Tanaka. Die meeste van die torpedovliegtuie was toegerus met 'n 800 kg-pantserbrekende bomme. Om 15:35 het die Jun'yō die dag se laaste Japannese aanvalsgroep gelanseer, vier duikbomwerpers en ses Zero-vegvliegtuie, weereens onder bevel van luitenant Shiga.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', pp. 129–131; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 357–358; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', pp. 446–447.</ref>
== Verwysings ==
{{verwysings|3}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Tweede Wêreldoorlog]]
oe285kk9t1glgjc9p43u04htydigasq
3379500
3379499
2026-11-21T09:49:17Z
Oesjaar
7467
/* Vliegdekskipaksie op 26 Oktober: verdere aksies na die eerste aanvalle */ Verbeter
3379500
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Militêre konflik-en
| conflict = Slag van die Santa Cruzeilande
| image = [[Lêer:USS Enterprise-Bat Santa Cruz.jpg|300px]]
| pushpin_map = Stille Oseaan
| pushpin_relief = 1
| coordinates = {{coord|-8|164|format=dms|display=it}}
| caption = {{USS|Enterprise|CV-6|6}} (middel links) en sy skepe wat hom beskerm gedurende die oorlog, 26 Oktober 1942
| part_of = die [[Slag van Guadalcanal]] van die [[Tweede Wêreldoorlog]]
| date = 25–{{start date and age|1942|10|27|df=y}}
| location = Off the [[Santa Cruz Islands]], Pacific Ocean
| result = Beide kante eis 'n oorwinning; sien [[#Nabetragting|Nabetragting]]
| combatant1 = {{vlagland|Verenigde State|1912}}
| combatant2 = {{vlagland|Japannese Keiserryk}}
| commander1 = {{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[William Halsey Jr.|William Halsey]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Thomas C. Kinkaid]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[George D. Murray|George Murray]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Charles P. Mason]]
| commander2 = {{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Nobutake Kondō]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Chūichi Nagumo]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Hiroaki Abe]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Kakuji Kakuta]]
| strength1 = 2 [[Vliegdekskip|vliegdekskep]]e <br> 1 [[slagskip]] <br> 3 swaar kruisers <br> 3 ligte kruisers <br> 14 [[torpedojaer]]s<br> 136 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 63 [[Grumman F4F Wildcat]]s, 47 [[Douglas SBD Dauntless]], en 26 [[Grumman TBF Avenger]]s. The "136" number doesn't include [[Boeing B-17 Flying Fortress]]es based at [[Espiritu Santo]] (who played a small part in the battle) or any seaplanes in the area.</ref>
| strength2 = 3 vliegdekskepe <br> 1 ligte kruiser <br> 4 slagskepe<ref>''Kongō'', ''Haruna'', ''Hiei'', ''Kirishima''. See {{cite web |url=http://www.navweaps.com/index_oob/OOB_WWII_Pacific/OOB_WWII_Santa-Cruz.htm |title=Order of Battle – Battle of the Santa Cruz Islands |access-date=21 September 2009}}</ref> <br> 8 swaar kruisers <br> 2 ligte kruisers <br> 24 torpedojaers <br> 199 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 87 [[A6M Zero]]s, 68 [[Aichi D3A]] dive bombers, 57 [[Nakajima B5N]] torpedo bombers, and one [[Yokosuka D4Y]] command and control aircraft.</ref>
| casualties1 = 266 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 401; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 456. Breakdown of deaths: ''Hornet'' 118, ''Enterprise'' 44, ''Smith'' 57, ''Porter'' 15, ''Pensacola'' 3, ''South Dakota'' 2, ''Morris'' 1, and 22 aircrew. Four U.S. aircrew members were captured by the Japanese. Total U.S. aircraft losses included 32 Wildcats, 31 SBDs, and 18 TBFs.</ref> <br> [[USS Hornet (CV-8)|1 vliegdekskip gekelder]] <br> 1 torpedojaer gekelder <br> 1 vliegdekskip beskadig <br> 1 slagskip beskadig <br> 1 ligte kruiser beskadig <br> 2 torpedojaers beskadig <br> 81 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 22 sterftes, 4 gevang
| casualties2 = 400–500 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 400–401; Peattie, pp. 180, 339; and Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 454. Japanese deaths from damage to ''Zuihō'' aren't known. Known Japanese deaths are: 60 on ''Shōkaku'', 190 on ''Chikuma'', seven on ''Teruzuki'', and 148 aircrew. Total Japanese aircraft losses included 27 [[Mitsubishi A6M Zero]]s, 40 [[dive bomber]]s, 29 [[torpedo bomber]]s, and 1 [[Yokosuka D4Y]]. The aircrew losses included 55 from ''Shōkaku'', 57 from ''Zuikaku'', 9 from ''Zuihō'', and 27 from ''Junyō''.</ref> <br> 1 vliegdekskip swaar beskadig <br> 1 ligte kruiser swaar beskadig <br> 1 swaar kruiser beskadig <br> 1 torpedojaer beskadig <br> 99 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 148 sterftes
| campaignbox = {{Campaignbox Guadalcanal}} <br> {{Campaignbox Solomons}}
}}
Die '''Slag van die Santa Cruz-eilande''' wat tussen 25 en 27 Oktober 1942 plaasgevind het, was die vierde vliegdekskipgeveg van die Stille Oseaan-veldtog tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Dit was ook die vierde groot vlootbotsing tussen die [[Amerikaanse Vloot]] en die [[Japannese Keiserlike Vloot]] tydens die langdurige en strategies belangrike [[Slag van Guadalcanal|Guadalcanal-veldtog]]. Soos in die slae van die [[Slag van die Koraalsee|Koraalsee]], [[Slag van Midway|Midway]] en die Oostelike [[Salomonseilande]], was die skepe van die twee teenstanders selde in mekaar se sig of binne skootafstand van mekaar. In plaas daarvan is byna alle aanvalle deur albei kante uitgevoer deur vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe of landbasisse gelanseer is.
In 'n poging om die Geallieerde magte van Guadalcanal en nabygeleë eilande te verdryf en 'n einde te bring aan die dooiepunt wat sedert September 1942 bestaan het, het die Keiserlike Japannese Leër 'n groot grondoffensief op Guadalcanal vir 20–25 Oktober 1942 beplan. Ter ondersteuning van hierdie offensief, en met die hoop om met Geallieerde vlootmagte slaags te raak, het Japannese vliegdekskepe en ander groot oorlogskepe na 'n posisie naby die suidelike Salomonseilande beweeg. Vanuit hierdie ligging het die Japannese vlootmagte gehoop om enige Geallieerde (hoofsaaklik VSA) vlootmagte, veral vliegdekskipmagte, wat op die grondoffensief gereageer het, aan te val en beslissend te verslaan. Geallieerde vlootmagte het ook gehoop om die Japannese vlootmagte in die geveg te ontmoet, met dieselfde doelwitte om die dooiepunt te verbreek en hul teenstander beslissend te verslaan.
Die Japannese grondoffensief op Guadalcanal was aan die gang met die Slag om Henderson-veld terwyl die vlootoorlogskepe en vliegtuie van die twee teenstanders mekaar op die oggend van 26 Oktober 1942, net noord van die Santa Cruz-eilande, gekonfronteer het. Na 'n uitruil van lugaanvalle deur vliegdekskepe het Geallieerde oppervlakteskepe van die slagveld teruggetrek met die vliegdekskip [[USS Hornet (CV-8)|USS Hornet]] gekelder, en 'n ander vliegdekskip, [[USS Enterprise]], swaar beskadig. Die deelnemende Japannese vliegdekmagte het ook teruggetrek weens skade aan twee vliegdekskepe, swaar vliegtuigverliese en die Japannese leër se mislukking om Henderson-veld te verower.
Santa Cruz was 'n taktiese oorwinning vir die Japannese, beide wat tonnemaat en beheer oor die see rondom Guadalcanal betref. Die verlies van talle onvervangbare, ervare Japannese lugbemannings het egter op die lang termyn 'n strategiese voordeel vir die Geallieerdes geblyk te wees; die Geallieerdes se verliese aan lugbemannings tydens die geveg was relatief laag en is vinnig aangevul. Die Japannese het op 'n groter, beslissende oorwinning gehoop, en dit ook nodig gehad. Die feit dat die vlootgeveg gewen is net nadat die landgeveg verloor is, het beteken dat die geleentheid om hul oorwinning in die geveg uit te buit, reeds verby was.
== Agtergrond ==
Op 8 Augustus 1942 het Geallieerde magte, hoofsaaklik uit die Verenigde State, geland op Guadalcanal, Tulagi en die Florida-eilande in die Salomonseilande, wat destyds deur Japan beset was. Die landings op die eilande was daarop gemik om te verhoed dat die Japannese dit as basisse gebruik om die toevoerroetes tussen die VSA en Australië te bedreig. Verder moes die eilande beveilig word as vertrekpunte vir 'n veldtog wat ten doel gehad het om uiteindelik die groot Japannese basis by Rabaul te neutraliseer, terwyl dit terselfdertyd die Geallieerdes se veldtog in [[Nieu-Guinee]] sou ondersteun. Hierdie landings het die begin gemerk van die veldtog op Guadalcanal, wat ses maande sou duur.<ref>Hogue, ''Pearl Harbor to Guadalcanal'', pp. 235–236.</ref>
Ná die Slag van die Oostelike Solomoneilande op 24–25 Augustus, waarin die vliegdekskip USS Enterprise swaar beskadig en gedwing is om na [[Pearl Harbor]], Hawaii, te vaar, vir 'n maand van omvangryke herstelwerk, het drie Amerikaanse taakmagte met vliegdekskepe in die Suid-Stille Oseaan-gebied agtergebly. Die taakmagte was gesentreer rondom die vlootvliegdekskepe [[USS Wasp (CV-7)|USS Wasp]], [[USS Saratoga (CV-3)|Saratoga]] en Hornet, tesame met hul onderskeie luggroepe en ondersteunende oppervlakoorlogskepe, insluitend slagskepe, [[kruiser]]s en [[torpedojaer]]s, en was hoofsaaklik gestasioneer tussen die Salomonseilande en die eilande van die Nuwe Hebrides ([[Vanuatu]]). In hierdie operasionele gebied was die vliegdekskepe belas met die beveiliging van die kommunikasielyn tussen die vernaamste Geallieerde basisse in [[Nieu-Kaledonië]] en Espiritu Santo; die ondersteuning van Geallieerde grondmagte op Guadalcanal en Tulagi teen enige Japannese teenaanvalle; die dekking van die beweging van voorradeskepe na Guadalcanal; en die aanval op en vernietiging van enige Japannese oorlogskepe, veral vliegdekskepe, wat binne bereik gekom het.<ref>Hammel, ''Carrier Clash'', p. 106.</ref> Die seegebied waarin die Amerikaanse vliegdekskip-taakmagte geopereer het, is deur Amerikaanse magte ''torpedo kruising''<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 335.</ref> genoem, vanweë die hoë konsentrasie Japannese duikbote in die gebied.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 6–7.</ref>
[[Lêer:USS Wasp (CV-7) brennt.jpg|duimnael|USS Wasp brand nadat dit deur 'n torpedo getref is op 15 September]]
Op 31 Augustus is die USS Saratoga deur die Japannese duikboot I-26 met 'n torpedo getref en was dit vir drie maande buite aksie vir herstelwerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 10–12.</ref><ref>After this incident the then U.S. carrier task force commander [[Frank Jack Fletcher]] was relieved of his command and reassigned to shore duty for the remainder of the war. Frank, ''Guadalcanal'', pp. 204–205</ref>
Op 15 September is die USS Wasp getref deur drie torpedo's wat deur die Japannese duikboot I-19 afgevuur is terwyl dit 'n groot versterkings- en hervoorraadkonvooi na Guadalcanal ondersteun het en amper die Japannese vliegdekskepe Shōkaku en Zuikaku aangeval het, wat onttrek het net voordat die twee teenstanders binne bereik van mekaar se vliegtuie gekom het. Met kragonderbrekings weens torpedoskade kon die Wasp se skadebeheerspanne nie die daaropvolgende groot brande beheer nie, en sy is verlaat en self tot sink gebring.<ref>Evans, ''Japanese Navy'', pp. 179–180; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 24–41.
The battleship {{USS|North Carolina|BB-55|2}} and destroyer {{USS|O'Brien|DD-415|2}} were also hit by torpedoes during the same attack. ''O'Brien'' later sank as a result of the torpedo damage, and ''North Carolina'' was under repair at Pearl Harbor until 16 November 1942.</ref>
Alhoewel die VSA nou slegs een operasionele vliegdekskip, die USS Hornet, in die Suid-Stille Oseaan gehad het, het die Geallieerdes steeds lugoorheersing oor die suidelike Salomonseilande behou danksy hul vliegtuie wat by Henderson Field op Guadalcanal gestasioneer was. Snags egter, wanneer vliegtuie nie doeltreffend kon opereer nie, kon die Japannese hul skepe byna na willekeur rondom Guadalcanal laat beweeg. Gevolglik het 'n dooiepunt in die stryd om Guadalcanal ontstaan: die Geallieerdes het bedags voorrade en versterkings na Guadalcanal gebring, terwyl die Japannese snags dieselfde gedoen het met oorlogskepe, wat deur die Geallieerdes die "Tokyo Express" genoem is. Geen van die twee kante kon egter genoeg troepe op die eiland land om 'n beslissende voordeel te behaal nie. Teen middel Oktober het beide kante ongeveer 'n gelyke aantal troepe op die eiland gehad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 19–21, 84–85.</ref> Die dooiepunt is kortstondig onderbreek deur twee vlootaksies waarby groot skepe betrokke was. In die nag van 11–12 Oktober het 'n Amerikaanse vlootmag 'n Japannese vlootmag, wat op pad was om Henderson Field te bombardeer, onderskep en verslaan tydens die Slag van Kaap Esperance. Maar slegs twee nagte later het 'n Japannese mag, wat die slagskepe Haruna en Kongō ingesluit het, Henderson Field suksesvol gebombardeer; hulle het die meeste van die Amerikaanse vliegtuie daar vernietig en ernstige skade aan die vliegveld se fasiliteite aangerig.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 316–319.</ref>
[[Lêer:EnterpriseWildcat.jpg|duimnael|[[Grumman F4F Wildcat]] op die Enterprise terwyl die skip op 24 Oktober lugoperasies uitvoer]]
Die VSA het twee stappe gedoen om die dooiepunt in die stryd om Guadalcanal te probeer verbreek. Eerstens is herstelwerk aan die USS Enterprise bespoedig sodat sy so gou moontlik na die Suid-Stille Oseaan kon terugkeer. Op 10 Oktober het die USS Enterprise haar nuwe luggroep (Luggroep 10) ontvang, en op 16 Oktober het sy uit Pearl Harbor vertrek. Op 23 Oktober<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 154–155.</ref> het sy in die Suid-Stille Oseaan aangekom en op 24 Oktober, 273 seemyl (506 km) noordoos van Espiritu Santo, by die USS Hornet en die res van die Geallieerde vlootmagte in die Suid-Stille Oseaan aangesluit.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 145.</ref>
Tweedens het admiraal [[Chester W. Nimitz|Chester Nimitz]], die Geallieerde opperbevelhebber van die Stille Oseaan-magte, op 18 Oktober vise-admiraal Robert L. Ghormley deur vise-admiraal William Halsey jr. vervang as bevelvoerder van die Suid-Stille Oseaan-gebied; in hierdie posisie het hy bevel gevoer oor die Geallieerde magte wat by die veldtog in die Salomonseilande betrokke was.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 134.</ref>
Nimitz was van mening dat Ghormley te eng van visie en pessimisties geword het om die Geallieerde magte doeltreffend te lei in die stryd om Guadalcanal. Halsey is na bewering regoor die Amerikaanse vloot gerespekteer as 'n "vegter".<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 334.</ref> Met die aanvaarding van die bevel het Halsey onmiddellik begin om planne te maak om die Japannese vlootmagte in 'n geveg in te lok; hy het aan Nimitz geskryf: "Ek moes feitlik onmiddellik begin terugslaan."<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 150.</ref>
Die Japannese Gekombineerde Vloot het ook gepoog om Geallieerde vlootmagte te betrek in wat gehoop is om 'n beslissende geveg te wees. Twee vloot vliegdekskepe, Hiyō en Jun'yō, sowel as die ligte vliegdekskip Zuihō, het vroeg in Oktober by die hoof Japannese vlootbasis by Truk Atoll aangekom en by Shōkaku en Zuikaku aangesluit. Met vyf vliegdekskepe wat volledig toegerus was met luggroepe, plus hul talle slagskepe, kruisers en torpedojaers, was die Japannese Gekombineerde Vloot, onder leiding van Admiraal Isoroku Yamamoto, vol vertroue dat dit die nederlaag by die Slag van Midway kon vergoed.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 146–149.</ref> Afgesien van 'n paar lugaanvalle op Henderson Field in Oktober, het die Japannese vliegdekskepe en hul ondersteunende oorlogskepe in die noordwestelike gebied van die Salomonseilande gebly, buite die stryd om Guadalcanal, terwyl hulle op 'n geleentheid gewag het om nader te beweeg en die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val. Met die Japannese leër se volgende beplande groot grondaanval op Geallieerde magte op Guadalcanal wat vir 20 Oktober vasgestel is, het Yamamoto se oorlogskepe na die suidelike Salomonseilande begin beweeg om die offensief te ondersteun en gereed te wees om enige vyandelike skepe, veral vliegdekskepe, wat sou naderkom om die Geallieerde verdediging op Guadalcanal te ondersteun, aan te val.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', pp. 124–125. According to Hara, the Japanese believed that U.S. Navy forces were likely to be in the Solomon Islands area because they had read a report from the [[United Press]] dated 20 October that stated that the United States Navy was preparing for a major sea and air battle in the South Pacific.</ref>
== Aanvang ==
Op of omstreeks 11 Oktober het 'n groot Japannese mag, bestaande uit vliegdekskepe, slagskepe en hul begeleidingsvaartuie, uit Truk vertrek vir 'n verlengde operasie ter ondersteuning van 'n offensief op Guadalcanal in Oktober. Op dieselfde dag het 'n groot konvooi met versterkings Guadalcanal bereik, maar 'n mag van swaar kruisers wat ondersteuning moes bied, is verhoed om Henderson Field te bombardeer en het omgedraai in wat bekend geword het as die Slag van Kaap Esperance. Daarna het drie bombardemente gevolg wat tussen 13 Oktober en 16 Oktober deur slagskepe en swaar kruisers uitgevoer is (die swaarste vlootaanval op die vliegveld tydens die veldtog); die eerste en derde hiervan is uitgevoer deur vaartuie wat van vise-admiraal Nobutake Kondō se voorhoedemag afgesonder is. Vanaf middernag op 14 Oktober het nog 'n konvooi, bestaande uit vier vragskepe, die grootste deel van sy vrag afgelaai, insluitend tenks en swaar artillerie.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/Azumasan_t.htm|title=Japanese Transports|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Op 15 Oktober is die torpedojaer Meredith, terwyl dit die sleepboot Vireo, wat 'n voorraadbarg gesleep het, begelei het, deur vliegtuie van die Zuikaku en Shokaku opgemerk en gekelder. Op 17 Oktober het die Hiyō en Jun'yō 'n aanvalsmag gestuur om vervoerskepe naby Lunga Point aan te val, maar hulle het geen skade aangerig nie.<ref name="auto">{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/hiyo.htm|title=Imperial lattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die groot aantal oorlogskepe sou in die waters rondom Guadalcanal bly totdat die gevegte in die Slag van die Santa Cruz-eilande beëindig was, en het aan die einde van Oktober na Truk teruggekeer.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/shokaku.htm|title=Imperial Flattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die vliegdekskip Hiyō, wat onlangs in diens gestel is, was oorspronklik deel van die vloot, maar ’n brand in sy masjienkamer op 21 Oktober het hom genoodsaak om na Truk terug te keer vir herstelwerk.<ref name="auto"/> Op 25 Oktober het 6 bomwerpers en 12 vegvliegtuie van die Jun'yo Henderson-vliegveld aangeval, maar min skade aangerig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
Van 20 tot 25 Oktober het Japannese grondmagte op Guadalcanal probeer om Henderson Field in te neem tydens die Slag om Henderson Field, deur middel van 'n groot aanval op die Amerikaanse verdedigers. Die aanval is afgeslaan, met swaar verliese aan die Japannese kant.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 95–97.</ref> Foutiewelik oortuig dat die Japannese leërmagte Henderson Field ingeneem het, het die Japannese op die oggend van 25 Oktober oorlogskepe vanaf die Shortland-eilande na Guadalcanal gestuur om hul grondmagte op die eiland te ondersteun. Amerikaanse vliegtuie van Henderson Field het die konvooi deur die loop van die dag aangeval; hulle het die ligte kruiser Yura tot sink gebring (met hulp van [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17-vliegtuie]] vanaf Espiritu Santo) en die torpedojaer Akizuki beskadig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
[[Lêer:SantaCruzChart2.jpg|duimnael|Kaart van die Slag van die Santa Cruz-eilande, 26 Oktober 1942. Rooi lyne verteenwoordig Japannese oorlogskipmagte en swart lyne verteenwoordig Amerikaanse vliegdekskipmagte. Genommerde geel kolle verteenwoordig belangrike aksies in die geveg.]]
Ten spyte van die mislukking van die Japannese grondoffensief en die verlies van die Yura, het die res van die Gesamentlike Vloot op 25 Oktober voortgegaan om naby die suidelike Salomonseilande te maneuvreer, in die hoop om die Geallieerde vlootmagte in 'n geveg te betrek. Die Japannese vlootmagte het nou uit vier vliegdekskepe bestaan (twee groot, een medium en een ligte een), die Hiyō het vertrek weens 'n toevallige brand in sy enjinkamer, met 'n gesamentlike vliegtuigsterkte wat ongeveer gelykstaande was aan dié van drie vliegdekskepe van die Shokaku-klas.
Die Japannese vlootmagte was in drie groepe verdeel: die voorhoedemag, bestaande uit die Jun'yō, vier swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van Kondō aan boord van die swaar kruiser Atago, met 'n ondersteuningsgroep bestaande uit twee slagskepe en twee torpedojaers onder bevel van skout-admiraal Takeo Kurita; die hoofmag bestaande uit die Shōkaku, Zuikaku en Zuihō, plus een swaar kruiser en agt torpedojaers, onder bevel van vise-admiraal Chūichi Nagumo aan boord van die Shōkaku en die agterhoedemag bestaande uit twee slagskepe, drie swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van skout-admiraal Hiroaki Abe aan boord van die slagskip Hiei. Benewens sy bevel oor die voorhoedemag, het Kondō ook opgetree as die bevelvoerder van al drie magte.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 374–375.</ref>
Aan die Amerikaanse kant het die taakgroepe van die Hornet en Enterprise (onder bevel van skout-admiraal Thomas Kinkaid) op 25 Oktober na die noorde van die Santa Cruz-eilande beweeg, op soek na die Japannese vlootmagte. Die Amerikaanse oorlogskepe was ontplooi as twee vliegdekskipgroepe, wat ongeveer 10 seemyl (19 km) van mekaar geskei was. 'n Amerikaanse [[Consolidated PBY Catalina|PBY Catalina-verkenningswatervliegtuig]], gestasioneer op die Santa Cruz-eilande, het om 11:03 die vliegdekskepe van die Japannese hoofmag opgespoor. Die Japannese vliegdekskepe was egter ongeveer 355 seemyl (657 km) van die Amerikaanse mag af, net buite die reikafstand van vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe opereer. Kinkaid, wat gehoop het om die afstand te verklein ten einde daardie dag aan te val, het op volspoed na die Japannese vliegdekskepe gestoom en om 14:25 'n aanvalsmag van 23 vliegtuie gelanseer. Die Japannese, wat geweet het dat hulle deur Amerikaanse vliegtuie opgemerk is, maar nie geweet het waar die Amerikaanse vliegdekskepe was nie, het na die noorde gedraai om buite bereik van die Amerikaanse vliegdekskipvliegtuie te bly.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 127.</ref> Die Amerikaanse aanvalsmag het na hulle ondeskeie vliegdekskepe teruggekeer sonder om die Japannese oorlogskepe te vind.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 163–174.</ref>
== Die Slag ==
=== Vliegdekskipaksie op 26 Oktober: eerste aanvalle ===
Om 02:50 op 26 Oktober het die Japannese vlootmagte omgedraai en die vlootmagte van die twee teenstanders het die afstand tussen hulle verklein totdat hulle teen 05:00 slegs 200 seemyl (370 km) van mekaar af was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 186.</ref> Albei kante het verkenningsvliegtuie uitgestuur en hul oorblywende vliegtuie gereed gemaak om aan te val sodra die ander kant se skepe opgespoor is. Hoewel 'n Catalina, toegerus met [[radar]], die Japannese vliegdekskepe om 03:10 opgemerk het, het die verslag Kinkaid eers om 05:12 bereik. Dus, omdat hy geglo het dat die Japannese skepe waarskynlik gedurende die tussenliggende twee uur van posisie verander het, het hy besluit om nie 'n aanvalsmag te stuur nie totdat hy meer juiste inligting oor die posisie van die Japannese skepe ontvang het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 381.</ref>
[[Lêer:Aircraft prepare to launch from Japanese carrier Shōkaku during Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (80-G-176150).jpg|duimnael|Japannese vegvliegtuie en duikbomwerpers op die Shōkaku maak gereed om op te styg vir 'n aanval op Amerikaanse vliegdekskipmagte.]]
Om 06:45 het 'n Amerikaanse verkenningsvliegtuig die vliegdekskepe van Nagumo se hoofmag opgemerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 187.</ref> Om 06:58 het 'n Japannese verkenningsvliegtuig die ligging van Hornet se taakmag gerapporteer.<ref name="Frank">Frank, ''Guadalcanal'', p. 382.</ref> Albei kante het gehaas om eerste die ander aan te val. Die Japannese het eerste daarin geslaag om hul aanvalsmag te laat vertrek; teen 07:40 was 64 vliegtuie, bestaande uit 21 Aichi D3A2 Val-duikbomwerpers, 20 Nakajima B5N2 Kate-torpedobomwerpers, 21 Mitsubishi A6M3 Zero-vegvliegtuie en 2 Nakajima B5N2-verkenningsvliegtuie, op pad na die Hornet.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 191–192.</ref> Hierdie eerste aanval is gelei deur luitenant-kommandeur Shigeharu Murata, terwyl die dekking deur vegvliegtuie gelei is deur die luitenante Ayao Shirane en Saneyasu Hidaka. Ook om 07:40 het twee Amerikaanse SBD-3 Dauntless-verkenningsvliegtuie, wat gereageer het op die vroeëre waarneming van die Japannese vliegdekskepe, opgedaag en 'n duikaanval op die Zuihō uitgevoer. Terwyl die Japannese gevegslugpatrollie besig was om ander Amerikaanse verkenningsvliegtuie weg te hou, kon die twee Amerikaanse vliegtuie die Zuihō met albei hul 500-pond-bomme tref; dit het swaar skade aangerig en verseker dat vliegtuie nie meer op die vliegdekskip se dek kon land nie.<ref name="Frank"/>
Intussen het Kondo vir Abe se agterhoedemag beveel om vinniger te gaan in 'n poging om die Amerikaanse oorlogskepe te onderskep en aan te val. Kondo het ook sy eie voorhoedemag teen volle spoed vorentoe laat beweeg, sodat die Jun'yō se vliegtuie aan die aanvalle op die Amerikaanse skepe kon deelneem. Om 08:10 het die Shōkaku 'n tweede golf aanvalsvliegtuie gelanseer, bestaande uit 19 duikbomwerpers en vyf Zero-vegvliegtuie, en om 08:40 het die Zuikaku 16 torpedobomwerpers en vier Zero-vegvliegtuie gelanseer. Die tweede aanvalsgroep is gelei deur luitenant-kommandeur Mamoru Seki, terwyl die vegvliegtuigdekking deur luitenant Hideki Shingo gelei is. Teen 09:10 was daar dus meer as 100 Japannese vliegtuie op pad om die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 383.</ref>
Die Amerikaanse aanvalsvliegtuie was ongeveer 20 minute agter die Japannese. Omdat hulle van mening was dat 'n vinnige aanval belangriker is as 'n massiewe aanval, en omdat hulle nie genoeg brandstof gehad het om tyd te spandeer aan formasievorming voor die aanval nie, het die Amerikaanse vliegtuie in klein groepe na die Japannese skepe beweeg, in plaas daarvan om in een groot aanvalsmag saam te smelt. Die eerste groep, bestaande uit 15 [[Douglas SBD Dauntless]]-duikbomwerpers, 6 [[Grumman TBF Avenger]]-torpedobomwerpers en agt [[Grumman F4F Wildcat]]-vegvliegtuie, onder bevel van luitenant-kommandeur William J. "Gus" Widhelm van die Hornet, was teen ongeveer 08:00 in die lug. 'n Tweede groep, bestaande uit drie SBD's, nege TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en agt Wildcats van die Enterprise, onder bevel van luitenant-kommandeur John A. Collett, het teen 08:10 vertrek. 'n Derde groep, bestaande uit nege SBD's, tien TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en sewe F4F's van die Hornet, was teen 08:20 op pad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 198–199.</ref>
Om 08:40 het die opponerende lugaanvalformasies binne sig van mekaar verbybeweeg. Luitenant Hidaka se nege Zuihō-Zeros het die Enterprise-groep verras en aangeval deur vanuit die rigting van die [[son]] op die klimmende vliegtuie toe te sak. In die daaropvolgende geveg is vier Zeros, drie Wildcats en twee TBF's, insluitend dié van Collett, afgeskiet, terwyl nog twee TBF's en 'n Wildcat weens ernstige skade gedwing is om na die Enterprise terug te keer.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 384–385. Only the Wildcat was safely recovered.</ref> Die oorblywende ''Zuihō''-Zeros, wie se ammunisie uitgeput was, het aan die geveg onttrek.
[[Lêer:Shokaku Santa Cruz fire.jpg|duimnael|Die bemanning van Shōkaku bestry vure op die vliegdek na die Amerikaanse aanval]]
Om 08:50 het die voorste Amerikaanse aanvalsformasie van die Hornet vier skepe van Abe se voorhoedemag opgemerk. Die Amerikaanse vliegtuie het voortgegaan, die Japannese vliegdekskepe gewaar en voorbereidings getref om aan te val. Drie Zero-vliegtuie van die Zuihō het die formasie se Wildcats aangeval en hulle sodoende weggelok van die bomwerpers wat hulle moes beskerm. Gevolglik het die duikbomwerpers in die eerste groep hul aanvalle sonder die beskerming van vegvliegtuie geloods. Twaalf Zero-vliegtuie van die Japannese vliegdekskip het die SBD-formasie aangeval, twee neergeskiet (insluitend dié van Widhelm, het hy dit oorleef) en nog twee gedwing om hul aanval te staak. Die oorblywende 11 SBD's het om 09:27 met hul duikaanvalle op die Shōkaku begin; hulle het die skip met drie tot ses bomme getref, die vliegdek vernietig en ernstige skade aan die skip se binnekant aangerig. Die laaste SBD van die 11 het Shōkaku uit sig verloor en in plaas daarvan sy bom naby die Japannese torpedojaer Teruzuki laat val, wat geringe skade veroorsaak het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 213–223.</ref> Die ses TBF's in die eerste aanvalsmag, wat van hul aanvalsgroep geskei geraak het, het nie die Japannese vliegdekskepe gevind nie en het uiteindelik na die Hornet teruggedraai. Op die pad terug het hulle die Japannese swaar kruiser Tone aangeval, maar al hul torpedo's het die kruiser gemis.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 387–388.</ref>
[[Lêer:Japanese cruiser Chikuma under air attack during the Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (NH 82404).jpg|duimnael|Chikuma word aangeval op 26 Oktober. Rook styg op uit die middel van die skip, waar 'n 450 kg-bom die brug vol getref het.]]
Die TBF's van die tweede Amerikaanse aanvalsformasie vanaf die Enterprise kon nie die Japannese vliegdekskepe opspoor nie en het in plaas daarvan die Japannese swaar kruiser Suzuya, deel van Abe se voorhoede, aangeval, maar geen skade aangerig nie. Omstreeks dieselfde tyd het nege SBD's van die derde Amerikaanse aanvalsformasie, afkomstig van die Hornet, Abe se skepe opgespoor en die Japannese swaar kruiser Chikuma aangeval; hulle het die skip met twee 450 kg-bomme getref en groot skade aangerig. Die drie SBD's van die Enterprise het toe ook opgedaag en ook die Chikuma aangeval; hulle het verdere skade aangerig met een bomtreffer en twee bomme wat net-net gemis het. Uiteindelik het die nege TBF's van die derde aanvalsgroep opgedaag en die rokende Chikuma aangeval, waarby hulle nog een voltreffer behaal het. Chikuma, begelei deur twee torpedojaers, het uit die geveg onttrek en koers gekies na Truk vir herstelwerk.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 132; and Parshall, ''The Imperial Japanese Navy Page''. ''Chikuma'' was under repair at Truk and later [[Kure]], Japan, until January 1943.</ref>
Die Amerikaanse vliegdekskipmagte het om 08:30 berig ontvang van hul aanvalsvliegtuie wat op pad was na die Japannese skepe, dat Japannese aanvalsvliegtuie in hul rigting op pad was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 235.</ref> Om 08:52 het die bevelvoerder van die Japannese aanvalsmag die Hornet-taakmag opgemerk, die Enterprise-taakmag was deur 'n reënbui verberg, en sy vliegtuie vir 'n aanval ontplooi. Om 08:55 het die Amerikaanse vliegdekskepe die naderende Japannese vliegtuie op radar bespeur, ongeveer 35 seemyl (65 km) daarvandaan, en begin om die 37 Wildcat-vliegtuie van hul gevegslugpatrollie na die inkomende Japannese vliegtuie te lei. Ongelukkig het kommunikasieprobleme, foute deur die Amerikaanse vegvliegtuigbeheerbeamptes en primitiewe beheerprosedures egter verhoed dat enige van die Wildcats, op 'n paar na, met die Japannese vliegtuie slaags raak voordat laasgenoemdes hul aanvalle op die Hornet begin het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 235–239.</ref> Alhoewel die Amerikaanse gevegs-lugpatrollie, insluitend die vegvlieënier Swede Vejtasa, daarin geslaag het om verskeie duikbomwerpers af te skiet of te beskadig (die formasieleier, luitenant Sadamu Takahashi, moes weens die skade uit die duikvlug onttrek<ref>Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 388.</ref>), het die meeste van die Japannese vliegtuie hul aanvalle begin sonder dat hulle noemenswaardig deur Amerikaanse vegvliegtuie gehinder is.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 385.</ref>
{{Multibeeld
| wydte = 250
| direction = vertical
| voetskrif =
| beeld1 = Japanese aircraft attack USS Hornet (CV-8) during the Battle of the Santa Cruz Islands on 26 October 1942 (80-G-33947).jpg
| alt1 =
| onderskrif1 = ’n Beskadigde Japannese duikbomwerper (links bo) duik om 09:14 in die rigting van die ''Hornet'' ...
| beeld2 = Japanese Aichi D3A crashes into USS Hornet (CV-8) during the Battle of the Santa Cruz Islands on 26 October 1942.jpg
| alt2 =
| onderskrif2 = ... en sekondes later tref dit die draer.
}}
Om 09:09 het die lugafweergeskut van die Hornet en haar begeleidende oorlogskepe begin vuur, terwyl die 20 ongeskonde Japannese torpedovliegtuie en die oorblywende 16 duikbomwerpers hul aanvalle op die vliegdekskip begin het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 249–251. ''Hornet''{{'}}s screening ships included heavy cruisers {{USS|Northampton|CA-26|2}} and {{USS|Pensacola|CA-24|2}}, light cruisers {{USS|San Diego|CL-53|2}} and {{USS|Juneau|CL-52|2}}, and six destroyers.</ref> Om 09:12 het 'n duikbomwerper se 250 kg semi-pantserdoorborende skeepsbom presies die middel van die Hornet se vliegdek, teenoor die eilandstruktuur, getref; dit het deur drie dekke gedring voordat dit ontplof en 60 man gedood het. Oomblikke later het 'n 242 kg-hoëplofkragbom die vliegdek getref. Dit het met impak ontplof en 'n gat van 3,4 m veroorsaak en 30 mans gedood. Sowat 'n minuut later het 'n derde bom die Hornet getref, naby die plek waar die eerste bom die dek binnegedring het. Dit het deur drie dekke gedring voordat dit ontplof het en ernstige skade aangerig het, maar geen lewensverlies veroorsaak het nie.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 253–356.</ref> Om 09:14 is 'n duikbomwerper deur die Hornet se lugafweergeskut getref en het aan die brand geraak, die vlieënier, adjudant-offisier Shigeyuki Sato, het opsetlik teen die Hornet se skoorsteen vasgevlieg, wat sewe mans gedood en brandende vliegtuigbrandstof oor die seindek versprei het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 386; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 262–267.</ref>
Terwyl die duikbomwerpers aangeval het, het die 20 torpedobomwerpers ook uit twee verskillende rigtings op die Hornet afgepyl. Ten spyte van swaar verliese weens lugafweerverdediging, waaronder Murata, het die torpedovliegtuie tussen 09:13 en 09:17 met twee torpedo's die kant van die Hornet getref, wat haar enjins buite werking gestel het. Net toe die Hornet tot stilstand kom, het 'n beskadigde Japannese duikbomwerper nader gekom en doelbewus teen die kant van die vliegdekskip vasgevlieg; dit het 'n brand laat ontstaan naby die skip se hoofvoorraad vliegtuigbrandstof. Om 09:20 het die oorblywende Japannese vliegtuie onttrek en teruggekeer en die Hornet roerloos in die water en aan die brand, agtergelaat.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 386; Hammel, ''Carrier Strike'', p. 284.</ref> Vyf-en-twintig Japannese en ses Amerikaanse vliegtuie is in hierdie aanval vernietig, insluitend 12 duikbomwerpers, tien torpedovliegtuie en ten minste een Zero.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 271–280.</ref>
Met die hulp van brandslange vanaf drie begeleidende torpedojaers was die brande op die Hornet teen 10:00 onder beheer. Gewonde personeel is van die vliegdekskip ontruim, en die swaar kruiser USS Northampton, onder bevel van kaptein Willard A. Kitts, het probeer om die Hornet weg van die gevegsgebied te sleep. Die voorbereidings om die sleeptou vas te maak, het egter tyd in beslag geneem, terwyl verdere aanvalsgroepe Japannese vliegtuie reeds op pad was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 271–280.</ref>
=== Vliegdekskipaksie op 26 Oktober: verdere aksies na die eerste aanvalle ===
Vanaf 09:30 het die Enterprise baie van die beskadigde en brandstofarme gevegslugpatrollie vegvliegtuie, sowel as verkenningsvliegtuie wat van albei vliegdekskepe teruggekeer het, laat land. Aangesien die vliegdek egter vol was en 'n tweede golf Japannese vliegtuie om 09:30 op radar bespeur is, het die Enterprise om 10:00 die landingsoperasies gestaak. Vliegtuie sonder brandstof het daarna in die oseaan neergestort, waarna die torpedojaers wat die vliegdekskip vergesel het, die bemanningslede gered het. Een van die vliegtuie wat in die water beland het, ’n beskadigde TBF van die Enterprise se aanvalsmag wat vroeër deur Zero-vliegtuie van die Zuihō aangeval is, het naby die torpedojaer USS Porter in die water neergestort. Terwyl die Porter die TBF se bemanning gered het, is die skip deur ’n torpedo getref, moontlik afkomstig van die vliegtuig wat in die water beland het, wat ernstige skade aangerig en die lewens van 15 bemanningslede geëis het.<ref>{{cite book|last=Hammel|first=Eric|title=Guadalcanal: The Carrier Battles|url=https://archive.org/details/guadalcanalcarri00hamm|url-access=registration|year=1987|publisher=Crown Publishers, Inc.|location=New York|pages=[https://archive.org/details/guadalcanalcarri00hamm/page/411 411–413]|isbn=9780517566084}}</ref> Nadat die bevelvoerder van die taakmag beveel het dat die torpedojaer tot sink gebring moet word, is die bemanning gered deur die torpedojaer USS Shaw, wat daarna die Porter met kanonvuur tot sink gebring het (08°32′S 167°17′O).<ref>Evans, ''Japanese Navy'', p. 520; Frank, ''Guadalcanal'', pp. 388–389; Hammel, ''Carrier Strike'', p. 299.</ref>
[[Lêer:A Japanese Aichi D3A is shot down between USS Enterprise (CV-6) and USS South Dakota (BB-57) on 26 October 1942.jpg|duimnael|’n Japannese duikbomwerper (middel) word tydens die aanval op die Enterprise (regs onder) afgeskiet. Die rook uit die skip is weens vroeër bomtreffers, terwyl nog ’n bom die vliegdekskip net-net mis. Die slagskip South Dakota is links van die vliegdekskip.<ref>Fahey, ''The Ships and Aircraft of the United States Fleet'', p. 5.</ref>]]
Terwyl die eerste golf Japannese aanvalsvliegtuie van hul aanval op die Hornet na hul vliegdekskepe begin terugkeer het, het een van hulle die Enterprise-taakmag, wat intussen uit die reënbui te voorskyn gekom het, opgemerk en die vliegdekskip se posisie gerapporteer.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 283.</ref> Die tweede golf Japannese aanvalsvliegtuie, in die veronderstelling dat die Hornet besig was om te sink, het hul aanvalle op die Enterprise-taakmag gerig; dit het om 10:08 begin. Weereens het die Amerikaanse gevegslugpatrollie gesukkel om die Japannese vliegtuie te onderskep voordat hulle die Enterprise aangeval het; hulle het slegs 2 van die 19 duikbomwerpers neergeskiet net toe dié met hul duikvlugte na die vliegdekskip begin het. Seki se afdeling het deur die hewige lugafweervuur van die Enterprise en haar begeleidende oorlogskepe aangeval, maar geen treffers behaal nie. Daarna het die afdeling onder bevel van luitenant Keiichi Arima aangeval en die vliegdekskip getref met twee 250 kg semi-pantserdeurborende bomme; die eerste hiervan is losgelaat deur Arima se vlieënier, onderoffisier Kiyoto Furuta. Die twee bomme het 44 man gedood en 75 gewond, en groot skade aan die vliegdekskip aangerig, insluitend die beskadiging van sy voorste hyser in die "op"-posisie. Daarbenewens het Arima se afdeling ook met nog 'n bom 'n byna-treffer behaal.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 300–313; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', pp. 413–415.</ref> Tien van die negentien Japannese bomwerpers het egter in hierdie aanval verlore gegaan, insluitend dié van Seki, terwyl nog twee tydens die terugvlug in die see neergestort het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 390; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', pp. 416, 418, 446.</ref>
Twintig minute later het die 16 Zuikaku-torpedovliegtuie opgedaag en in groep opgedeel om die Enterprise aan te val. Een groep torpedo-bomwerpers is aangeval deur twee gevegslugpatrollie Wildcats, weer eens insluitend Vejtasa, wat drie van hulle afgeskiet en 'n vierde beskadig het. Die vierde beskadigde vliegtuig het doelbewus teen die torpedojaer Smith gebots, die skip aan die brand gesteek en 57 van haar bemanning gedood. Die torpedo wat deur hierdie vliegtuig gedra is, het kort na die impak ontplof en meer skade veroorsaak. Die vure het aanvanklik buite beheer gelyk totdat Smith se bevelvoerder die torpedojaer beveel het om in die sproeiende kielwater van die slagskip USS South Dakota te stuur, wat gehelp het om die brande te blus. Smith het toe haar posisie hervat en met haar oorblywende lugafweerkanonne op die die torpedovliegtuie gevuur.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 390–391. ''Smith'' eventually went to Pearl Harbor for repairs, which were completed in February 1943.</ref>
[[Lêer:F4F-4 Wildcat of VF-72 crash-lands on USS Enterprise (CV-6) on 26 October 1942.jpg|duimnael|right|'n Hornet Wildcat wat pas geland het, gly oor die vliegdek van die Enterprise terwyl die vliegdekskip hewig maneuvreer tydens die duikbomwerperaanval deur die Jun'yo.]]
Die oorblywende torpedovliegtuie het die Enterprise, South Dakota en die kruiser Portland aangeval, maar al hul torpedo's het óf hul teiken gemis óf gefaal, sodat geen skade aangerig is nie. Die geveg was om 10:53 verby; 9 van die 16 torpedovliegtuie is tydens hierdie aanval afgeskiet.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 391.</ref> Nadat die meeste brande aan boord geblus is, het die Enterprise om 11:15 sy vliegdek heropen om te begin met die landing van vliegtuie wat teruggekeer het van die oggend se Amerikaanse aanvalle op die Japannese vlootmagte. Slegs 'n paar vliegtuie het egter geland voordat die volgende golf Japannese aanvalsvliegtuie opgedaag en hul aanvalle op die Enterprise begin het, wat die staking van landingsoperasies genoodsaak het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 335–337.</ref>
Tussen 09:05 en 09:14 het Jun'yō binne 280 seemyl (520 km) van die Amerikaanse vliegdekskepe gekom en 'n aanvalsmag van 17 duikbomwerpers en 12 Zero-vliegtuie gelanseer, onder bevel van luitenant Yoshio Shiga.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 330–331; and Frank, ''Guadalcanal'', p. 391.</ref> Terwyl die Japannese hoofmag en voorhoede gemaneuvreer het in 'n poging om hul formasies te verenig, het Jun'yō opvolgaanvalle voorberei.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 331.</ref> Om 11:21 het vliegtuie van die Jun'yō opgedaag en 'n duikaanval op die Enterprise-taakmag uitgevoer. Die duikbomwerpers het een bom naby die Enterprise laat val, wat verdere skade aangerig het, en elk een treffer op die South Dakota en die ligte kruiser San Juan behaal, wat matige skade aan albei skepe veroorsaak het. Op die South Dakota het die bom die voorste geskutstoring getref; hoewel dit nie daarin geslaag het om deur te dring nie, is twee bemanningslede gedood en meer as vyftig ander, insluitend die skip se bevelvoerder, deur fragmente gewond.{{sfn|Evans|2014}}{{sfn|Frank|1990|pp=392–393}} Skerwe van die bom het die middelste en linkerkanon van die tweede geskutstoring beskadig; die geskutbemanning is uiteindelik deur die Bureau of Ordnance ingelig dat die kepe so diep was dat daar nie met die lope gevuur moes word nie. Aangesien dit nie ten volle herstel is nie, het dit die South Dakota benadeel tydens die latere Tweede Slag van Guadalcanal.{{sfn|Hornfischer|2011|p=346}} Agt van die sewentien Japannese duikbomwerpers is in hierdie aanval vernietig, terwyl nog drie tydens hul terugkeer in die water beland het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 391–393; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 437. Anti-aircraft fire from battleship ''South Dakota'' was credited with 26 of the total of 99 enemy planes the Americans claimed in the battle. [http://www.hazegray.org/danfs/battlesh/bb57.htm ''South Dakota''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220125041118/http://www.hazegray.org/danfs/battlesh/bb57.htm |date=25 January 2022 }}, ''Dictionary of American Naval Fighting Ships'' (DANFS) U.S. Dept. of Navy.</ref>
Om 11:35, met die Hornet buite aksie, die Enterprise swaar beskadig, en die aanname dat die Japannese een of twee onbeskadigde vliegdekskepe in die gebied het, het Kinkaid besluit om die Enterprise en haar begeleidingskepe uit die geveg te onttrek.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 395.</ref> Kinkaid het die Hornet agtergelaat en die vliegdekskip en sy taakmag opdrag gegee om terug te trek sodra hulle kon. Tussen 11:39 en 13:22 het Enterprise 57 van die 73 Amerikaanse vliegtuie wat in die lug was, aan boord geneem terwyl die skip teruggetrek het.<ref>Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 444. One U.S. aircraft, flown by ''Hornet''{{'}}s Air Group Commander, was able to reach a U.S. airbase at [[Espiritu Santo]].</ref> Die oorblywende Amerikaanse vliegtuie het in die oseaan neergestort, en hul bemannings is deur begeleidende oorlogskepe gered.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 345–352.</ref>
Tussen 11:40 en 14:00 het die twee onbeskadigde Japannese vliegdekskepe, Zuikaku en Jun'yō, die paar vliegtuie wat van die oggendaanvalle op die Hornet en Enterprise teruggekeer het, aan boord geneem en voorbereidings getref vir opvolgaanvalle. Dit was op hierdie stadium dat die verwoestende verliese wat tydens hierdie aanvalle gely is, duidelik geword het. Luitenant-kommandeur Masatake Okumiya, die lugoperasie-offisier van die Jun'yō, het die terugkeer van die vliegdekskip se eerste aanvalsgroepe soos volg beskryf:
{{quote|Ons het die lug met angstige afwagting deursoek. Daar was slegs 'n paar vliegtuie in die lug in vergelyking met die getalle wat 'n paar uur tevore opgestyg het... Die vliegtuie het skokkend en wankelend op die dek beland; elke vegvliegtuig en bomwerper was deurboor deur koeëls... Terwyl die vlieëniers moeg uit hul beknopte kajuite geklim het, het hulle vertel van ongelooflike weerstand – van 'n lugruim wat vol was van die ontploffings van lugafweergranate en ligspore.}}
Slegs een van die bomwerperleiers van ''Jun'yō'' het van die eerste aanval teruggekeer, en by sy landing het hy "so geskok voorgekom dat hy by tye nie samehangend kon praat nie".<ref>Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 446.</ref>
Om 13:00 het Kondo se gevorderde mag en Abe se voorhoede, almal oorlogskepe, gesamentlik reguit koers gekies na die laas aangemelde posisie van die Amerikaanse vliegdekskip-taakmagte. Hulle het hul spoed verhoog in 'n poging om die vyand te onderskep vir 'n geveg met skeepsgeskut. Die beskadigde vliegdekskepe Zuihō en Shōkaku, met Nagumo steeds aan boord, het uit die gevegsgebied teruggetrek en die bevel oor die lugmagte van die Zuikaku en Jun'yō aan skout-admiraal Kakuji Kakuta oorgelaat. Om 13:06 het die Jun'yō haar tweede aanvalsgroep gelanseer, bestaande uit sewe torpedovliegtuie onder leiding van luitenant Yoshiaki Irikiin, vergesel deur agt Zero-vegvliegtuie onder bevel van luitenant Shirane. Terselfdertyd het die Zuikaku haar derde aanvalsgroep gelanseer: sewe torpedovliegtuie, twee duikbomwerpers en vyf Zero-vegvliegtuie, onder bevel van luitenant (jg) Ichirō Tanaka. Die meeste van die torpedovliegtuie was toegerus met 'n 800 kg-pantserbrekende bomme. Om 15:35 het die Jun'yō die dag se laaste Japannese aanvalsgroep gelanseer, vier duikbomwerpers en ses Zero-vegvliegtuie, weereens onder bevel van luitenant Shiga.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', pp. 129–131; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 357–358; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', pp. 446–447.</ref>
== Verwysings ==
{{verwysings|3}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Tweede Wêreldoorlog]]
qbcziyal10ssdr608z6odof11mi6x2r
3379502
3379500
2026-11-21T09:51:52Z
Oesjaar
7467
/* Vliegdekskipaksie op 26 Oktober: verdere aksies na die eerste aanvalle */ Verbeter
3379502
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Militêre konflik-en
| conflict = Slag van die Santa Cruzeilande
| image = [[Lêer:USS Enterprise-Bat Santa Cruz.jpg|300px]]
| pushpin_map = Stille Oseaan
| pushpin_relief = 1
| coordinates = {{coord|-8|164|format=dms|display=it}}
| caption = {{USS|Enterprise|CV-6|6}} (middel links) en sy skepe wat hom beskerm gedurende die oorlog, 26 Oktober 1942
| part_of = die [[Slag van Guadalcanal]] van die [[Tweede Wêreldoorlog]]
| date = 25–{{start date and age|1942|10|27|df=y}}
| location = Off the [[Santa Cruz Islands]], Pacific Ocean
| result = Beide kante eis 'n oorwinning; sien [[#Nabetragting|Nabetragting]]
| combatant1 = {{vlagland|Verenigde State|1912}}
| combatant2 = {{vlagland|Japannese Keiserryk}}
| commander1 = {{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[William Halsey Jr.|William Halsey]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Thomas C. Kinkaid]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[George D. Murray|George Murray]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Charles P. Mason]]
| commander2 = {{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Nobutake Kondō]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Chūichi Nagumo]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Hiroaki Abe]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Kakuji Kakuta]]
| strength1 = 2 [[Vliegdekskip|vliegdekskep]]e <br> 1 [[slagskip]] <br> 3 swaar kruisers <br> 3 ligte kruisers <br> 14 [[torpedojaer]]s<br> 136 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 63 [[Grumman F4F Wildcat]]s, 47 [[Douglas SBD Dauntless]], en 26 [[Grumman TBF Avenger]]s. The "136" number doesn't include [[Boeing B-17 Flying Fortress]]es based at [[Espiritu Santo]] (who played a small part in the battle) or any seaplanes in the area.</ref>
| strength2 = 3 vliegdekskepe <br> 1 ligte kruiser <br> 4 slagskepe<ref>''Kongō'', ''Haruna'', ''Hiei'', ''Kirishima''. See {{cite web |url=http://www.navweaps.com/index_oob/OOB_WWII_Pacific/OOB_WWII_Santa-Cruz.htm |title=Order of Battle – Battle of the Santa Cruz Islands |access-date=21 September 2009}}</ref> <br> 8 swaar kruisers <br> 2 ligte kruisers <br> 24 torpedojaers <br> 199 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 87 [[A6M Zero]]s, 68 [[Aichi D3A]] dive bombers, 57 [[Nakajima B5N]] torpedo bombers, and one [[Yokosuka D4Y]] command and control aircraft.</ref>
| casualties1 = 266 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 401; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 456. Breakdown of deaths: ''Hornet'' 118, ''Enterprise'' 44, ''Smith'' 57, ''Porter'' 15, ''Pensacola'' 3, ''South Dakota'' 2, ''Morris'' 1, and 22 aircrew. Four U.S. aircrew members were captured by the Japanese. Total U.S. aircraft losses included 32 Wildcats, 31 SBDs, and 18 TBFs.</ref> <br> [[USS Hornet (CV-8)|1 vliegdekskip gekelder]] <br> 1 torpedojaer gekelder <br> 1 vliegdekskip beskadig <br> 1 slagskip beskadig <br> 1 ligte kruiser beskadig <br> 2 torpedojaers beskadig <br> 81 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 22 sterftes, 4 gevang
| casualties2 = 400–500 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 400–401; Peattie, pp. 180, 339; and Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 454. Japanese deaths from damage to ''Zuihō'' aren't known. Known Japanese deaths are: 60 on ''Shōkaku'', 190 on ''Chikuma'', seven on ''Teruzuki'', and 148 aircrew. Total Japanese aircraft losses included 27 [[Mitsubishi A6M Zero]]s, 40 [[dive bomber]]s, 29 [[torpedo bomber]]s, and 1 [[Yokosuka D4Y]]. The aircrew losses included 55 from ''Shōkaku'', 57 from ''Zuikaku'', 9 from ''Zuihō'', and 27 from ''Junyō''.</ref> <br> 1 vliegdekskip swaar beskadig <br> 1 ligte kruiser swaar beskadig <br> 1 swaar kruiser beskadig <br> 1 torpedojaer beskadig <br> 99 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 148 sterftes
| campaignbox = {{Campaignbox Guadalcanal}} <br> {{Campaignbox Solomons}}
}}
Die '''Slag van die Santa Cruz-eilande''' wat tussen 25 en 27 Oktober 1942 plaasgevind het, was die vierde vliegdekskipgeveg van die Stille Oseaan-veldtog tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Dit was ook die vierde groot vlootbotsing tussen die [[Amerikaanse Vloot]] en die [[Japannese Keiserlike Vloot]] tydens die langdurige en strategies belangrike [[Slag van Guadalcanal|Guadalcanal-veldtog]]. Soos in die slae van die [[Slag van die Koraalsee|Koraalsee]], [[Slag van Midway|Midway]] en die Oostelike [[Salomonseilande]], was die skepe van die twee teenstanders selde in mekaar se sig of binne skootafstand van mekaar. In plaas daarvan is byna alle aanvalle deur albei kante uitgevoer deur vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe of landbasisse gelanseer is.
In 'n poging om die Geallieerde magte van Guadalcanal en nabygeleë eilande te verdryf en 'n einde te bring aan die dooiepunt wat sedert September 1942 bestaan het, het die Keiserlike Japannese Leër 'n groot grondoffensief op Guadalcanal vir 20–25 Oktober 1942 beplan. Ter ondersteuning van hierdie offensief, en met die hoop om met Geallieerde vlootmagte slaags te raak, het Japannese vliegdekskepe en ander groot oorlogskepe na 'n posisie naby die suidelike Salomonseilande beweeg. Vanuit hierdie ligging het die Japannese vlootmagte gehoop om enige Geallieerde (hoofsaaklik VSA) vlootmagte, veral vliegdekskipmagte, wat op die grondoffensief gereageer het, aan te val en beslissend te verslaan. Geallieerde vlootmagte het ook gehoop om die Japannese vlootmagte in die geveg te ontmoet, met dieselfde doelwitte om die dooiepunt te verbreek en hul teenstander beslissend te verslaan.
Die Japannese grondoffensief op Guadalcanal was aan die gang met die Slag om Henderson-veld terwyl die vlootoorlogskepe en vliegtuie van die twee teenstanders mekaar op die oggend van 26 Oktober 1942, net noord van die Santa Cruz-eilande, gekonfronteer het. Na 'n uitruil van lugaanvalle deur vliegdekskepe het Geallieerde oppervlakteskepe van die slagveld teruggetrek met die vliegdekskip [[USS Hornet (CV-8)|USS Hornet]] gekelder, en 'n ander vliegdekskip, [[USS Enterprise]], swaar beskadig. Die deelnemende Japannese vliegdekmagte het ook teruggetrek weens skade aan twee vliegdekskepe, swaar vliegtuigverliese en die Japannese leër se mislukking om Henderson-veld te verower.
Santa Cruz was 'n taktiese oorwinning vir die Japannese, beide wat tonnemaat en beheer oor die see rondom Guadalcanal betref. Die verlies van talle onvervangbare, ervare Japannese lugbemannings het egter op die lang termyn 'n strategiese voordeel vir die Geallieerdes geblyk te wees; die Geallieerdes se verliese aan lugbemannings tydens die geveg was relatief laag en is vinnig aangevul. Die Japannese het op 'n groter, beslissende oorwinning gehoop, en dit ook nodig gehad. Die feit dat die vlootgeveg gewen is net nadat die landgeveg verloor is, het beteken dat die geleentheid om hul oorwinning in die geveg uit te buit, reeds verby was.
== Agtergrond ==
Op 8 Augustus 1942 het Geallieerde magte, hoofsaaklik uit die Verenigde State, geland op Guadalcanal, Tulagi en die Florida-eilande in die Salomonseilande, wat destyds deur Japan beset was. Die landings op die eilande was daarop gemik om te verhoed dat die Japannese dit as basisse gebruik om die toevoerroetes tussen die VSA en Australië te bedreig. Verder moes die eilande beveilig word as vertrekpunte vir 'n veldtog wat ten doel gehad het om uiteindelik die groot Japannese basis by Rabaul te neutraliseer, terwyl dit terselfdertyd die Geallieerdes se veldtog in [[Nieu-Guinee]] sou ondersteun. Hierdie landings het die begin gemerk van die veldtog op Guadalcanal, wat ses maande sou duur.<ref>Hogue, ''Pearl Harbor to Guadalcanal'', pp. 235–236.</ref>
Ná die Slag van die Oostelike Solomoneilande op 24–25 Augustus, waarin die vliegdekskip USS Enterprise swaar beskadig en gedwing is om na [[Pearl Harbor]], Hawaii, te vaar, vir 'n maand van omvangryke herstelwerk, het drie Amerikaanse taakmagte met vliegdekskepe in die Suid-Stille Oseaan-gebied agtergebly. Die taakmagte was gesentreer rondom die vlootvliegdekskepe [[USS Wasp (CV-7)|USS Wasp]], [[USS Saratoga (CV-3)|Saratoga]] en Hornet, tesame met hul onderskeie luggroepe en ondersteunende oppervlakoorlogskepe, insluitend slagskepe, [[kruiser]]s en [[torpedojaer]]s, en was hoofsaaklik gestasioneer tussen die Salomonseilande en die eilande van die Nuwe Hebrides ([[Vanuatu]]). In hierdie operasionele gebied was die vliegdekskepe belas met die beveiliging van die kommunikasielyn tussen die vernaamste Geallieerde basisse in [[Nieu-Kaledonië]] en Espiritu Santo; die ondersteuning van Geallieerde grondmagte op Guadalcanal en Tulagi teen enige Japannese teenaanvalle; die dekking van die beweging van voorradeskepe na Guadalcanal; en die aanval op en vernietiging van enige Japannese oorlogskepe, veral vliegdekskepe, wat binne bereik gekom het.<ref>Hammel, ''Carrier Clash'', p. 106.</ref> Die seegebied waarin die Amerikaanse vliegdekskip-taakmagte geopereer het, is deur Amerikaanse magte ''torpedo kruising''<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 335.</ref> genoem, vanweë die hoë konsentrasie Japannese duikbote in die gebied.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 6–7.</ref>
[[Lêer:USS Wasp (CV-7) brennt.jpg|duimnael|USS Wasp brand nadat dit deur 'n torpedo getref is op 15 September]]
Op 31 Augustus is die USS Saratoga deur die Japannese duikboot I-26 met 'n torpedo getref en was dit vir drie maande buite aksie vir herstelwerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 10–12.</ref><ref>After this incident the then U.S. carrier task force commander [[Frank Jack Fletcher]] was relieved of his command and reassigned to shore duty for the remainder of the war. Frank, ''Guadalcanal'', pp. 204–205</ref>
Op 15 September is die USS Wasp getref deur drie torpedo's wat deur die Japannese duikboot I-19 afgevuur is terwyl dit 'n groot versterkings- en hervoorraadkonvooi na Guadalcanal ondersteun het en amper die Japannese vliegdekskepe Shōkaku en Zuikaku aangeval het, wat onttrek het net voordat die twee teenstanders binne bereik van mekaar se vliegtuie gekom het. Met kragonderbrekings weens torpedoskade kon die Wasp se skadebeheerspanne nie die daaropvolgende groot brande beheer nie, en sy is verlaat en self tot sink gebring.<ref>Evans, ''Japanese Navy'', pp. 179–180; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 24–41.
The battleship {{USS|North Carolina|BB-55|2}} and destroyer {{USS|O'Brien|DD-415|2}} were also hit by torpedoes during the same attack. ''O'Brien'' later sank as a result of the torpedo damage, and ''North Carolina'' was under repair at Pearl Harbor until 16 November 1942.</ref>
Alhoewel die VSA nou slegs een operasionele vliegdekskip, die USS Hornet, in die Suid-Stille Oseaan gehad het, het die Geallieerdes steeds lugoorheersing oor die suidelike Salomonseilande behou danksy hul vliegtuie wat by Henderson Field op Guadalcanal gestasioneer was. Snags egter, wanneer vliegtuie nie doeltreffend kon opereer nie, kon die Japannese hul skepe byna na willekeur rondom Guadalcanal laat beweeg. Gevolglik het 'n dooiepunt in die stryd om Guadalcanal ontstaan: die Geallieerdes het bedags voorrade en versterkings na Guadalcanal gebring, terwyl die Japannese snags dieselfde gedoen het met oorlogskepe, wat deur die Geallieerdes die "Tokyo Express" genoem is. Geen van die twee kante kon egter genoeg troepe op die eiland land om 'n beslissende voordeel te behaal nie. Teen middel Oktober het beide kante ongeveer 'n gelyke aantal troepe op die eiland gehad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 19–21, 84–85.</ref> Die dooiepunt is kortstondig onderbreek deur twee vlootaksies waarby groot skepe betrokke was. In die nag van 11–12 Oktober het 'n Amerikaanse vlootmag 'n Japannese vlootmag, wat op pad was om Henderson Field te bombardeer, onderskep en verslaan tydens die Slag van Kaap Esperance. Maar slegs twee nagte later het 'n Japannese mag, wat die slagskepe Haruna en Kongō ingesluit het, Henderson Field suksesvol gebombardeer; hulle het die meeste van die Amerikaanse vliegtuie daar vernietig en ernstige skade aan die vliegveld se fasiliteite aangerig.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 316–319.</ref>
[[Lêer:EnterpriseWildcat.jpg|duimnael|[[Grumman F4F Wildcat]] op die Enterprise terwyl die skip op 24 Oktober lugoperasies uitvoer]]
Die VSA het twee stappe gedoen om die dooiepunt in die stryd om Guadalcanal te probeer verbreek. Eerstens is herstelwerk aan die USS Enterprise bespoedig sodat sy so gou moontlik na die Suid-Stille Oseaan kon terugkeer. Op 10 Oktober het die USS Enterprise haar nuwe luggroep (Luggroep 10) ontvang, en op 16 Oktober het sy uit Pearl Harbor vertrek. Op 23 Oktober<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 154–155.</ref> het sy in die Suid-Stille Oseaan aangekom en op 24 Oktober, 273 seemyl (506 km) noordoos van Espiritu Santo, by die USS Hornet en die res van die Geallieerde vlootmagte in die Suid-Stille Oseaan aangesluit.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 145.</ref>
Tweedens het admiraal [[Chester W. Nimitz|Chester Nimitz]], die Geallieerde opperbevelhebber van die Stille Oseaan-magte, op 18 Oktober vise-admiraal Robert L. Ghormley deur vise-admiraal William Halsey jr. vervang as bevelvoerder van die Suid-Stille Oseaan-gebied; in hierdie posisie het hy bevel gevoer oor die Geallieerde magte wat by die veldtog in die Salomonseilande betrokke was.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 134.</ref>
Nimitz was van mening dat Ghormley te eng van visie en pessimisties geword het om die Geallieerde magte doeltreffend te lei in die stryd om Guadalcanal. Halsey is na bewering regoor die Amerikaanse vloot gerespekteer as 'n "vegter".<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 334.</ref> Met die aanvaarding van die bevel het Halsey onmiddellik begin om planne te maak om die Japannese vlootmagte in 'n geveg in te lok; hy het aan Nimitz geskryf: "Ek moes feitlik onmiddellik begin terugslaan."<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 150.</ref>
Die Japannese Gekombineerde Vloot het ook gepoog om Geallieerde vlootmagte te betrek in wat gehoop is om 'n beslissende geveg te wees. Twee vloot vliegdekskepe, Hiyō en Jun'yō, sowel as die ligte vliegdekskip Zuihō, het vroeg in Oktober by die hoof Japannese vlootbasis by Truk Atoll aangekom en by Shōkaku en Zuikaku aangesluit. Met vyf vliegdekskepe wat volledig toegerus was met luggroepe, plus hul talle slagskepe, kruisers en torpedojaers, was die Japannese Gekombineerde Vloot, onder leiding van Admiraal Isoroku Yamamoto, vol vertroue dat dit die nederlaag by die Slag van Midway kon vergoed.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 146–149.</ref> Afgesien van 'n paar lugaanvalle op Henderson Field in Oktober, het die Japannese vliegdekskepe en hul ondersteunende oorlogskepe in die noordwestelike gebied van die Salomonseilande gebly, buite die stryd om Guadalcanal, terwyl hulle op 'n geleentheid gewag het om nader te beweeg en die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val. Met die Japannese leër se volgende beplande groot grondaanval op Geallieerde magte op Guadalcanal wat vir 20 Oktober vasgestel is, het Yamamoto se oorlogskepe na die suidelike Salomonseilande begin beweeg om die offensief te ondersteun en gereed te wees om enige vyandelike skepe, veral vliegdekskepe, wat sou naderkom om die Geallieerde verdediging op Guadalcanal te ondersteun, aan te val.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', pp. 124–125. According to Hara, the Japanese believed that U.S. Navy forces were likely to be in the Solomon Islands area because they had read a report from the [[United Press]] dated 20 October that stated that the United States Navy was preparing for a major sea and air battle in the South Pacific.</ref>
== Aanvang ==
Op of omstreeks 11 Oktober het 'n groot Japannese mag, bestaande uit vliegdekskepe, slagskepe en hul begeleidingsvaartuie, uit Truk vertrek vir 'n verlengde operasie ter ondersteuning van 'n offensief op Guadalcanal in Oktober. Op dieselfde dag het 'n groot konvooi met versterkings Guadalcanal bereik, maar 'n mag van swaar kruisers wat ondersteuning moes bied, is verhoed om Henderson Field te bombardeer en het omgedraai in wat bekend geword het as die Slag van Kaap Esperance. Daarna het drie bombardemente gevolg wat tussen 13 Oktober en 16 Oktober deur slagskepe en swaar kruisers uitgevoer is (die swaarste vlootaanval op die vliegveld tydens die veldtog); die eerste en derde hiervan is uitgevoer deur vaartuie wat van vise-admiraal Nobutake Kondō se voorhoedemag afgesonder is. Vanaf middernag op 14 Oktober het nog 'n konvooi, bestaande uit vier vragskepe, die grootste deel van sy vrag afgelaai, insluitend tenks en swaar artillerie.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/Azumasan_t.htm|title=Japanese Transports|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Op 15 Oktober is die torpedojaer Meredith, terwyl dit die sleepboot Vireo, wat 'n voorraadbarg gesleep het, begelei het, deur vliegtuie van die Zuikaku en Shokaku opgemerk en gekelder. Op 17 Oktober het die Hiyō en Jun'yō 'n aanvalsmag gestuur om vervoerskepe naby Lunga Point aan te val, maar hulle het geen skade aangerig nie.<ref name="auto">{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/hiyo.htm|title=Imperial lattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die groot aantal oorlogskepe sou in die waters rondom Guadalcanal bly totdat die gevegte in die Slag van die Santa Cruz-eilande beëindig was, en het aan die einde van Oktober na Truk teruggekeer.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/shokaku.htm|title=Imperial Flattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die vliegdekskip Hiyō, wat onlangs in diens gestel is, was oorspronklik deel van die vloot, maar ’n brand in sy masjienkamer op 21 Oktober het hom genoodsaak om na Truk terug te keer vir herstelwerk.<ref name="auto"/> Op 25 Oktober het 6 bomwerpers en 12 vegvliegtuie van die Jun'yo Henderson-vliegveld aangeval, maar min skade aangerig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
Van 20 tot 25 Oktober het Japannese grondmagte op Guadalcanal probeer om Henderson Field in te neem tydens die Slag om Henderson Field, deur middel van 'n groot aanval op die Amerikaanse verdedigers. Die aanval is afgeslaan, met swaar verliese aan die Japannese kant.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 95–97.</ref> Foutiewelik oortuig dat die Japannese leërmagte Henderson Field ingeneem het, het die Japannese op die oggend van 25 Oktober oorlogskepe vanaf die Shortland-eilande na Guadalcanal gestuur om hul grondmagte op die eiland te ondersteun. Amerikaanse vliegtuie van Henderson Field het die konvooi deur die loop van die dag aangeval; hulle het die ligte kruiser Yura tot sink gebring (met hulp van [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17-vliegtuie]] vanaf Espiritu Santo) en die torpedojaer Akizuki beskadig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
[[Lêer:SantaCruzChart2.jpg|duimnael|Kaart van die Slag van die Santa Cruz-eilande, 26 Oktober 1942. Rooi lyne verteenwoordig Japannese oorlogskipmagte en swart lyne verteenwoordig Amerikaanse vliegdekskipmagte. Genommerde geel kolle verteenwoordig belangrike aksies in die geveg.]]
Ten spyte van die mislukking van die Japannese grondoffensief en die verlies van die Yura, het die res van die Gesamentlike Vloot op 25 Oktober voortgegaan om naby die suidelike Salomonseilande te maneuvreer, in die hoop om die Geallieerde vlootmagte in 'n geveg te betrek. Die Japannese vlootmagte het nou uit vier vliegdekskepe bestaan (twee groot, een medium en een ligte een), die Hiyō het vertrek weens 'n toevallige brand in sy enjinkamer, met 'n gesamentlike vliegtuigsterkte wat ongeveer gelykstaande was aan dié van drie vliegdekskepe van die Shokaku-klas.
Die Japannese vlootmagte was in drie groepe verdeel: die voorhoedemag, bestaande uit die Jun'yō, vier swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van Kondō aan boord van die swaar kruiser Atago, met 'n ondersteuningsgroep bestaande uit twee slagskepe en twee torpedojaers onder bevel van skout-admiraal Takeo Kurita; die hoofmag bestaande uit die Shōkaku, Zuikaku en Zuihō, plus een swaar kruiser en agt torpedojaers, onder bevel van vise-admiraal Chūichi Nagumo aan boord van die Shōkaku en die agterhoedemag bestaande uit twee slagskepe, drie swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van skout-admiraal Hiroaki Abe aan boord van die slagskip Hiei. Benewens sy bevel oor die voorhoedemag, het Kondō ook opgetree as die bevelvoerder van al drie magte.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 374–375.</ref>
Aan die Amerikaanse kant het die taakgroepe van die Hornet en Enterprise (onder bevel van skout-admiraal Thomas Kinkaid) op 25 Oktober na die noorde van die Santa Cruz-eilande beweeg, op soek na die Japannese vlootmagte. Die Amerikaanse oorlogskepe was ontplooi as twee vliegdekskipgroepe, wat ongeveer 10 seemyl (19 km) van mekaar geskei was. 'n Amerikaanse [[Consolidated PBY Catalina|PBY Catalina-verkenningswatervliegtuig]], gestasioneer op die Santa Cruz-eilande, het om 11:03 die vliegdekskepe van die Japannese hoofmag opgespoor. Die Japannese vliegdekskepe was egter ongeveer 355 seemyl (657 km) van die Amerikaanse mag af, net buite die reikafstand van vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe opereer. Kinkaid, wat gehoop het om die afstand te verklein ten einde daardie dag aan te val, het op volspoed na die Japannese vliegdekskepe gestoom en om 14:25 'n aanvalsmag van 23 vliegtuie gelanseer. Die Japannese, wat geweet het dat hulle deur Amerikaanse vliegtuie opgemerk is, maar nie geweet het waar die Amerikaanse vliegdekskepe was nie, het na die noorde gedraai om buite bereik van die Amerikaanse vliegdekskipvliegtuie te bly.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 127.</ref> Die Amerikaanse aanvalsmag het na hulle ondeskeie vliegdekskepe teruggekeer sonder om die Japannese oorlogskepe te vind.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 163–174.</ref>
== Die Slag ==
=== Vliegdekskipaksie op 26 Oktober: eerste aanvalle ===
Om 02:50 op 26 Oktober het die Japannese vlootmagte omgedraai en die vlootmagte van die twee teenstanders het die afstand tussen hulle verklein totdat hulle teen 05:00 slegs 200 seemyl (370 km) van mekaar af was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 186.</ref> Albei kante het verkenningsvliegtuie uitgestuur en hul oorblywende vliegtuie gereed gemaak om aan te val sodra die ander kant se skepe opgespoor is. Hoewel 'n Catalina, toegerus met [[radar]], die Japannese vliegdekskepe om 03:10 opgemerk het, het die verslag Kinkaid eers om 05:12 bereik. Dus, omdat hy geglo het dat die Japannese skepe waarskynlik gedurende die tussenliggende twee uur van posisie verander het, het hy besluit om nie 'n aanvalsmag te stuur nie totdat hy meer juiste inligting oor die posisie van die Japannese skepe ontvang het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 381.</ref>
[[Lêer:Aircraft prepare to launch from Japanese carrier Shōkaku during Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (80-G-176150).jpg|duimnael|Japannese vegvliegtuie en duikbomwerpers op die Shōkaku maak gereed om op te styg vir 'n aanval op Amerikaanse vliegdekskipmagte.]]
Om 06:45 het 'n Amerikaanse verkenningsvliegtuig die vliegdekskepe van Nagumo se hoofmag opgemerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 187.</ref> Om 06:58 het 'n Japannese verkenningsvliegtuig die ligging van Hornet se taakmag gerapporteer.<ref name="Frank">Frank, ''Guadalcanal'', p. 382.</ref> Albei kante het gehaas om eerste die ander aan te val. Die Japannese het eerste daarin geslaag om hul aanvalsmag te laat vertrek; teen 07:40 was 64 vliegtuie, bestaande uit 21 Aichi D3A2 Val-duikbomwerpers, 20 Nakajima B5N2 Kate-torpedobomwerpers, 21 Mitsubishi A6M3 Zero-vegvliegtuie en 2 Nakajima B5N2-verkenningsvliegtuie, op pad na die Hornet.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 191–192.</ref> Hierdie eerste aanval is gelei deur luitenant-kommandeur Shigeharu Murata, terwyl die dekking deur vegvliegtuie gelei is deur die luitenante Ayao Shirane en Saneyasu Hidaka. Ook om 07:40 het twee Amerikaanse SBD-3 Dauntless-verkenningsvliegtuie, wat gereageer het op die vroeëre waarneming van die Japannese vliegdekskepe, opgedaag en 'n duikaanval op die Zuihō uitgevoer. Terwyl die Japannese gevegslugpatrollie besig was om ander Amerikaanse verkenningsvliegtuie weg te hou, kon die twee Amerikaanse vliegtuie die Zuihō met albei hul 500-pond-bomme tref; dit het swaar skade aangerig en verseker dat vliegtuie nie meer op die vliegdekskip se dek kon land nie.<ref name="Frank"/>
Intussen het Kondo vir Abe se agterhoedemag beveel om vinniger te gaan in 'n poging om die Amerikaanse oorlogskepe te onderskep en aan te val. Kondo het ook sy eie voorhoedemag teen volle spoed vorentoe laat beweeg, sodat die Jun'yō se vliegtuie aan die aanvalle op die Amerikaanse skepe kon deelneem. Om 08:10 het die Shōkaku 'n tweede golf aanvalsvliegtuie gelanseer, bestaande uit 19 duikbomwerpers en vyf Zero-vegvliegtuie, en om 08:40 het die Zuikaku 16 torpedobomwerpers en vier Zero-vegvliegtuie gelanseer. Die tweede aanvalsgroep is gelei deur luitenant-kommandeur Mamoru Seki, terwyl die vegvliegtuigdekking deur luitenant Hideki Shingo gelei is. Teen 09:10 was daar dus meer as 100 Japannese vliegtuie op pad om die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 383.</ref>
Die Amerikaanse aanvalsvliegtuie was ongeveer 20 minute agter die Japannese. Omdat hulle van mening was dat 'n vinnige aanval belangriker is as 'n massiewe aanval, en omdat hulle nie genoeg brandstof gehad het om tyd te spandeer aan formasievorming voor die aanval nie, het die Amerikaanse vliegtuie in klein groepe na die Japannese skepe beweeg, in plaas daarvan om in een groot aanvalsmag saam te smelt. Die eerste groep, bestaande uit 15 [[Douglas SBD Dauntless]]-duikbomwerpers, 6 [[Grumman TBF Avenger]]-torpedobomwerpers en agt [[Grumman F4F Wildcat]]-vegvliegtuie, onder bevel van luitenant-kommandeur William J. "Gus" Widhelm van die Hornet, was teen ongeveer 08:00 in die lug. 'n Tweede groep, bestaande uit drie SBD's, nege TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en agt Wildcats van die Enterprise, onder bevel van luitenant-kommandeur John A. Collett, het teen 08:10 vertrek. 'n Derde groep, bestaande uit nege SBD's, tien TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en sewe F4F's van die Hornet, was teen 08:20 op pad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 198–199.</ref>
Om 08:40 het die opponerende lugaanvalformasies binne sig van mekaar verbybeweeg. Luitenant Hidaka se nege Zuihō-Zeros het die Enterprise-groep verras en aangeval deur vanuit die rigting van die [[son]] op die klimmende vliegtuie toe te sak. In die daaropvolgende geveg is vier Zeros, drie Wildcats en twee TBF's, insluitend dié van Collett, afgeskiet, terwyl nog twee TBF's en 'n Wildcat weens ernstige skade gedwing is om na die Enterprise terug te keer.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 384–385. Only the Wildcat was safely recovered.</ref> Die oorblywende ''Zuihō''-Zeros, wie se ammunisie uitgeput was, het aan die geveg onttrek.
[[Lêer:Shokaku Santa Cruz fire.jpg|duimnael|Die bemanning van Shōkaku bestry vure op die vliegdek na die Amerikaanse aanval]]
Om 08:50 het die voorste Amerikaanse aanvalsformasie van die Hornet vier skepe van Abe se voorhoedemag opgemerk. Die Amerikaanse vliegtuie het voortgegaan, die Japannese vliegdekskepe gewaar en voorbereidings getref om aan te val. Drie Zero-vliegtuie van die Zuihō het die formasie se Wildcats aangeval en hulle sodoende weggelok van die bomwerpers wat hulle moes beskerm. Gevolglik het die duikbomwerpers in die eerste groep hul aanvalle sonder die beskerming van vegvliegtuie geloods. Twaalf Zero-vliegtuie van die Japannese vliegdekskip het die SBD-formasie aangeval, twee neergeskiet (insluitend dié van Widhelm, het hy dit oorleef) en nog twee gedwing om hul aanval te staak. Die oorblywende 11 SBD's het om 09:27 met hul duikaanvalle op die Shōkaku begin; hulle het die skip met drie tot ses bomme getref, die vliegdek vernietig en ernstige skade aan die skip se binnekant aangerig. Die laaste SBD van die 11 het Shōkaku uit sig verloor en in plaas daarvan sy bom naby die Japannese torpedojaer Teruzuki laat val, wat geringe skade veroorsaak het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 213–223.</ref> Die ses TBF's in die eerste aanvalsmag, wat van hul aanvalsgroep geskei geraak het, het nie die Japannese vliegdekskepe gevind nie en het uiteindelik na die Hornet teruggedraai. Op die pad terug het hulle die Japannese swaar kruiser Tone aangeval, maar al hul torpedo's het die kruiser gemis.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 387–388.</ref>
[[Lêer:Japanese cruiser Chikuma under air attack during the Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (NH 82404).jpg|duimnael|Chikuma word aangeval op 26 Oktober. Rook styg op uit die middel van die skip, waar 'n 450 kg-bom die brug vol getref het.]]
Die TBF's van die tweede Amerikaanse aanvalsformasie vanaf die Enterprise kon nie die Japannese vliegdekskepe opspoor nie en het in plaas daarvan die Japannese swaar kruiser Suzuya, deel van Abe se voorhoede, aangeval, maar geen skade aangerig nie. Omstreeks dieselfde tyd het nege SBD's van die derde Amerikaanse aanvalsformasie, afkomstig van die Hornet, Abe se skepe opgespoor en die Japannese swaar kruiser Chikuma aangeval; hulle het die skip met twee 450 kg-bomme getref en groot skade aangerig. Die drie SBD's van die Enterprise het toe ook opgedaag en ook die Chikuma aangeval; hulle het verdere skade aangerig met een bomtreffer en twee bomme wat net-net gemis het. Uiteindelik het die nege TBF's van die derde aanvalsgroep opgedaag en die rokende Chikuma aangeval, waarby hulle nog een voltreffer behaal het. Chikuma, begelei deur twee torpedojaers, het uit die geveg onttrek en koers gekies na Truk vir herstelwerk.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 132; and Parshall, ''The Imperial Japanese Navy Page''. ''Chikuma'' was under repair at Truk and later [[Kure]], Japan, until January 1943.</ref>
Die Amerikaanse vliegdekskipmagte het om 08:30 berig ontvang van hul aanvalsvliegtuie wat op pad was na die Japannese skepe, dat Japannese aanvalsvliegtuie in hul rigting op pad was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 235.</ref> Om 08:52 het die bevelvoerder van die Japannese aanvalsmag die Hornet-taakmag opgemerk, die Enterprise-taakmag was deur 'n reënbui verberg, en sy vliegtuie vir 'n aanval ontplooi. Om 08:55 het die Amerikaanse vliegdekskepe die naderende Japannese vliegtuie op radar bespeur, ongeveer 35 seemyl (65 km) daarvandaan, en begin om die 37 Wildcat-vliegtuie van hul gevegslugpatrollie na die inkomende Japannese vliegtuie te lei. Ongelukkig het kommunikasieprobleme, foute deur die Amerikaanse vegvliegtuigbeheerbeamptes en primitiewe beheerprosedures egter verhoed dat enige van die Wildcats, op 'n paar na, met die Japannese vliegtuie slaags raak voordat laasgenoemdes hul aanvalle op die Hornet begin het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 235–239.</ref> Alhoewel die Amerikaanse gevegs-lugpatrollie, insluitend die vegvlieënier Swede Vejtasa, daarin geslaag het om verskeie duikbomwerpers af te skiet of te beskadig (die formasieleier, luitenant Sadamu Takahashi, moes weens die skade uit die duikvlug onttrek<ref>Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 388.</ref>), het die meeste van die Japannese vliegtuie hul aanvalle begin sonder dat hulle noemenswaardig deur Amerikaanse vegvliegtuie gehinder is.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 385.</ref>
{{Multibeeld
| wydte = 250
| direction = vertical
| voetskrif =
| beeld1 = Japanese aircraft attack USS Hornet (CV-8) during the Battle of the Santa Cruz Islands on 26 October 1942 (80-G-33947).jpg
| alt1 =
| onderskrif1 = ’n Beskadigde Japannese duikbomwerper (links bo) duik om 09:14 in die rigting van die ''Hornet'' ...
| beeld2 = Japanese Aichi D3A crashes into USS Hornet (CV-8) during the Battle of the Santa Cruz Islands on 26 October 1942.jpg
| alt2 =
| onderskrif2 = ... en sekondes later tref dit die draer.
}}
Om 09:09 het die lugafweergeskut van die Hornet en haar begeleidende oorlogskepe begin vuur, terwyl die 20 ongeskonde Japannese torpedovliegtuie en die oorblywende 16 duikbomwerpers hul aanvalle op die vliegdekskip begin het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 249–251. ''Hornet''{{'}}s screening ships included heavy cruisers {{USS|Northampton|CA-26|2}} and {{USS|Pensacola|CA-24|2}}, light cruisers {{USS|San Diego|CL-53|2}} and {{USS|Juneau|CL-52|2}}, and six destroyers.</ref> Om 09:12 het 'n duikbomwerper se 250 kg semi-pantserdoorborende skeepsbom presies die middel van die Hornet se vliegdek, teenoor die eilandstruktuur, getref; dit het deur drie dekke gedring voordat dit ontplof en 60 man gedood het. Oomblikke later het 'n 242 kg-hoëplofkragbom die vliegdek getref. Dit het met impak ontplof en 'n gat van 3,4 m veroorsaak en 30 mans gedood. Sowat 'n minuut later het 'n derde bom die Hornet getref, naby die plek waar die eerste bom die dek binnegedring het. Dit het deur drie dekke gedring voordat dit ontplof het en ernstige skade aangerig het, maar geen lewensverlies veroorsaak het nie.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 253–356.</ref> Om 09:14 is 'n duikbomwerper deur die Hornet se lugafweergeskut getref en het aan die brand geraak, die vlieënier, adjudant-offisier Shigeyuki Sato, het opsetlik teen die Hornet se skoorsteen vasgevlieg, wat sewe mans gedood en brandende vliegtuigbrandstof oor die seindek versprei het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 386; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 262–267.</ref>
Terwyl die duikbomwerpers aangeval het, het die 20 torpedobomwerpers ook uit twee verskillende rigtings op die Hornet afgepyl. Ten spyte van swaar verliese weens lugafweerverdediging, waaronder Murata, het die torpedovliegtuie tussen 09:13 en 09:17 met twee torpedo's die kant van die Hornet getref, wat haar enjins buite werking gestel het. Net toe die Hornet tot stilstand kom, het 'n beskadigde Japannese duikbomwerper nader gekom en doelbewus teen die kant van die vliegdekskip vasgevlieg; dit het 'n brand laat ontstaan naby die skip se hoofvoorraad vliegtuigbrandstof. Om 09:20 het die oorblywende Japannese vliegtuie onttrek en teruggekeer en die Hornet roerloos in die water en aan die brand, agtergelaat.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 386; Hammel, ''Carrier Strike'', p. 284.</ref> Vyf-en-twintig Japannese en ses Amerikaanse vliegtuie is in hierdie aanval vernietig, insluitend 12 duikbomwerpers, tien torpedovliegtuie en ten minste een Zero.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 271–280.</ref>
Met die hulp van brandslange vanaf drie begeleidende torpedojaers was die brande op die Hornet teen 10:00 onder beheer. Gewonde personeel is van die vliegdekskip ontruim, en die swaar kruiser USS Northampton, onder bevel van kaptein Willard A. Kitts, het probeer om die Hornet weg van die gevegsgebied te sleep. Die voorbereidings om die sleeptou vas te maak, het egter tyd in beslag geneem, terwyl verdere aanvalsgroepe Japannese vliegtuie reeds op pad was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 271–280.</ref>
=== Vliegdekskipaksie op 26 Oktober: verdere aksies na die eerste aanvalle ===
Vanaf 09:30 het die Enterprise baie van die beskadigde en brandstofarme gevegslugpatrollie vegvliegtuie, sowel as verkenningsvliegtuie wat van albei vliegdekskepe teruggekeer het, laat land. Aangesien die vliegdek egter vol was en 'n tweede golf Japannese vliegtuie om 09:30 op radar bespeur is, het die Enterprise om 10:00 die landingsoperasies gestaak. Vliegtuie sonder brandstof het daarna in die oseaan neergestort, waarna die torpedojaers wat die vliegdekskip vergesel het, die bemanningslede gered het. Een van die vliegtuie wat in die water beland het, ’n beskadigde TBF van die Enterprise se aanvalsmag wat vroeër deur Zero-vliegtuie van die Zuihō aangeval is, het naby die torpedojaer USS Porter in die water neergestort. Terwyl die Porter die TBF se bemanning gered het, is die skip deur ’n torpedo getref, moontlik afkomstig van die vliegtuig wat in die water beland het, wat ernstige skade aangerig en die lewens van 15 bemanningslede geëis het.<ref>{{cite book|last=Hammel|first=Eric|title=Guadalcanal: The Carrier Battles|url=https://archive.org/details/guadalcanalcarri00hamm|url-access=registration|year=1987|publisher=Crown Publishers, Inc.|location=New York|pages=[https://archive.org/details/guadalcanalcarri00hamm/page/411 411–413]|isbn=9780517566084}}</ref> Nadat die bevelvoerder van die taakmag beveel het dat die torpedojaer tot sink gebring moet word, is die bemanning gered deur die torpedojaer USS Shaw, wat daarna die Porter met kanonvuur tot sink gebring het (08°32′S 167°17′O).<ref>Evans, ''Japanese Navy'', p. 520; Frank, ''Guadalcanal'', pp. 388–389; Hammel, ''Carrier Strike'', p. 299.</ref>
[[Lêer:A Japanese Aichi D3A is shot down between USS Enterprise (CV-6) and USS South Dakota (BB-57) on 26 October 1942.jpg|duimnael|’n Japannese duikbomwerper (middel) word tydens die aanval op die Enterprise (regs onder) afgeskiet. Die rook uit die skip is weens vroeër bomtreffers, terwyl nog ’n bom die vliegdekskip net-net mis. Die slagskip South Dakota is links van die vliegdekskip.<ref>Fahey, ''The Ships and Aircraft of the United States Fleet'', p. 5.</ref>]]
Terwyl die eerste golf Japannese aanvalsvliegtuie van hul aanval op die Hornet na hul vliegdekskepe begin terugkeer het, het een van hulle die Enterprise-taakmag, wat intussen uit die reënbui te voorskyn gekom het, opgemerk en die vliegdekskip se posisie gerapporteer.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 283.</ref> Die tweede golf Japannese aanvalsvliegtuie, in die veronderstelling dat die Hornet besig was om te sink, het hul aanvalle op die Enterprise-taakmag gerig; dit het om 10:08 begin. Weereens het die Amerikaanse gevegslugpatrollie gesukkel om die Japannese vliegtuie te onderskep voordat hulle die Enterprise aangeval het; hulle het slegs 2 van die 19 duikbomwerpers neergeskiet net toe dié met hul duikvlugte na die vliegdekskip begin het. Seki se afdeling het deur die hewige lugafweervuur van die Enterprise en haar begeleidende oorlogskepe aangeval, maar geen treffers behaal nie. Daarna het die afdeling onder bevel van luitenant Keiichi Arima aangeval en die vliegdekskip getref met twee 250 kg semi-pantserdeurborende bomme; die eerste hiervan is losgelaat deur Arima se vlieënier, onderoffisier Kiyoto Furuta. Die twee bomme het 44 man gedood en 75 gewond, en groot skade aan die vliegdekskip aangerig, insluitend die beskadiging van sy voorste hyser in die "op"-posisie. Daarbenewens het Arima se afdeling ook met nog 'n bom 'n byna-treffer behaal.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 300–313; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', pp. 413–415.</ref> Tien van die negentien Japannese bomwerpers het egter in hierdie aanval verlore gegaan, insluitend dié van Seki, terwyl nog twee tydens die terugvlug in die see neergestort het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 390; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', pp. 416, 418, 446.</ref>
Twintig minute later het die 16 Zuikaku-torpedovliegtuie opgedaag en in groep opgedeel om die Enterprise aan te val. Een groep torpedo-bomwerpers is aangeval deur twee gevegslugpatrollie Wildcats, weer eens insluitend Vejtasa, wat drie van hulle afgeskiet en 'n vierde beskadig het. Die vierde beskadigde vliegtuig het doelbewus teen die torpedojaer Smith gebots, die skip aan die brand gesteek en 57 van haar bemanning gedood. Die torpedo wat deur hierdie vliegtuig gedra is, het kort na die impak ontplof en meer skade veroorsaak. Die vure het aanvanklik buite beheer gelyk totdat Smith se bevelvoerder die torpedojaer beveel het om in die sproeiende kielwater van die slagskip USS South Dakota te stuur, wat gehelp het om die brande te blus. Smith het toe haar posisie hervat en met haar oorblywende lugafweerkanonne op die die torpedovliegtuie gevuur.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 390–391. ''Smith'' eventually went to Pearl Harbor for repairs, which were completed in February 1943.</ref>
[[Lêer:F4F-4 Wildcat of VF-72 crash-lands on USS Enterprise (CV-6) on 26 October 1942.jpg|duimnael|right|'n Hornet Wildcat wat pas geland het, gly oor die vliegdek van die Enterprise terwyl die vliegdekskip hewig maneuvreer tydens die duikbomwerperaanval deur die Jun'yo.]]
Die oorblywende torpedovliegtuie het die Enterprise, South Dakota en die kruiser Portland aangeval, maar al hul torpedo's het óf hul teiken gemis óf gefaal, sodat geen skade aangerig is nie. Die geveg was om 10:53 verby; 9 van die 16 torpedovliegtuie is tydens hierdie aanval afgeskiet.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 391.</ref> Nadat die meeste brande aan boord geblus is, het die Enterprise om 11:15 sy vliegdek heropen om te begin met die landing van vliegtuie wat teruggekeer het van die oggend se Amerikaanse aanvalle op die Japannese vlootmagte. Slegs 'n paar vliegtuie het egter geland voordat die volgende golf Japannese aanvalsvliegtuie opgedaag en hul aanvalle op die Enterprise begin het, wat die staking van landingsoperasies genoodsaak het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 335–337.</ref>
Tussen 09:05 en 09:14 het Jun'yō binne 280 seemyl (520 km) van die Amerikaanse vliegdekskepe gekom en 'n aanvalsmag van 17 duikbomwerpers en 12 Zero-vliegtuie gelanseer, onder bevel van luitenant Yoshio Shiga.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 330–331; and Frank, ''Guadalcanal'', p. 391.</ref> Terwyl die Japannese hoofmag en voorhoede gemaneuvreer het in 'n poging om hul formasies te verenig, het Jun'yō opvolgaanvalle voorberei.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 331.</ref> Om 11:21 het vliegtuie van die Jun'yō opgedaag en 'n duikaanval op die Enterprise-taakmag uitgevoer. Die duikbomwerpers het een bom naby die Enterprise laat val, wat verdere skade aangerig het, en elk een treffer op die South Dakota en die ligte kruiser San Juan behaal, wat matige skade aan albei skepe veroorsaak het. Op die South Dakota het die bom die voorste geskutstoring getref; hoewel dit nie daarin geslaag het om deur te dring nie, is twee bemanningslede gedood en meer as vyftig ander, insluitend die skip se bevelvoerder, deur fragmente gewond.{{sfn|Evans|2014}}{{sfn|Frank|1990|pp=392–393}} Skerwe van die bom het die middelste en linkerkanon van die tweede geskutstoring beskadig; die geskutbemanning is uiteindelik deur die Bureau of Ordnance ingelig dat die kepe so diep was dat daar nie met die lope gevuur moes word nie. Aangesien dit nie ten volle herstel is nie, het dit die South Dakota benadeel tydens die latere Tweede Slag van Guadalcanal.{{sfn|Hornfischer|2011|p=346}} Agt van die sewentien Japannese duikbomwerpers is in hierdie aanval vernietig, terwyl nog drie tydens hul terugkeer in die water beland het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 391–393; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 437. Anti-aircraft fire from battleship ''South Dakota'' was credited with 26 of the total of 99 enemy planes the Americans claimed in the battle. [http://www.hazegray.org/danfs/battlesh/bb57.htm ''South Dakota''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220125041118/http://www.hazegray.org/danfs/battlesh/bb57.htm |date=25 January 2022 }}, ''Dictionary of American Naval Fighting Ships'' (DANFS) U.S. Dept. of Navy.</ref>
Om 11:35, met die Hornet buite aksie, die Enterprise swaar beskadig, en die aanname dat die Japannese een of twee onbeskadigde vliegdekskepe in die gebied het, het Kinkaid besluit om die Enterprise en haar begeleidingskepe uit die geveg te onttrek.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 395.</ref> Kinkaid het die Hornet agtergelaat en die vliegdekskip en sy taakmag opdrag gegee om terug te trek sodra hulle kon. Tussen 11:39 en 13:22 het Enterprise 57 van die 73 Amerikaanse vliegtuie wat in die lug was, aan boord geneem terwyl die skip teruggetrek het.<ref>Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 444. One U.S. aircraft, flown by ''Hornet''{{'}}s Air Group Commander, was able to reach a U.S. airbase at [[Espiritu Santo]].</ref> Die oorblywende Amerikaanse vliegtuie het in die oseaan neergestort, en hul bemannings is deur begeleidende oorlogskepe gered.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 345–352.</ref>
Tussen 11:40 en 14:00 het die twee onbeskadigde Japannese vliegdekskepe, Zuikaku en Jun'yō, die paar vliegtuie wat van die oggendaanvalle op die Hornet en Enterprise teruggekeer het, aan boord geneem en voorbereidings getref vir opvolgaanvalle. Dit was op hierdie stadium dat die verwoestende verliese wat tydens hierdie aanvalle gely is, duidelik geword het. Luitenant-kommandeur Masatake Okumiya, die lugoperasie-offisier van die Jun'yō, het die terugkeer van die vliegdekskip se eerste aanvalsgroepe soos volg beskryf:
{{quote|Ons het die lug met angstige afwagting deursoek. Daar was slegs 'n paar vliegtuie in die lug in vergelyking met die getalle wat 'n paar uur tevore opgestyg het... Die vliegtuie het skokkend en wankelend op die dek beland; elke vegvliegtuig en bomwerper was deurboor deur koeëls... Terwyl die vlieëniers moeg uit hul beknopte kajuite geklim het, het hulle vertel van ongelooflike weerstand – van 'n lugruim wat vol was van die ontploffings van lugafweergranate en ligspore.}}
Slegs een van die bomwerperleiers van ''Jun'yō'' het van die eerste aanval teruggekeer, en by sy landing het hy "so geskok voorgekom dat hy by tye nie samehangend kon praat nie".<ref>Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 446.</ref>
Om 13:00 het Kondo se gevorderde mag en Abe se voorhoede, almal oorlogskepe, gesamentlik reguit koers gekies na die laas aangemelde posisie van die Amerikaanse vliegdekskip-taakmagte. Hulle het hul spoed verhoog in 'n poging om die vyand te onderskep vir 'n geveg met skeepsgeskut. Die beskadigde vliegdekskepe Zuihō en Shōkaku, met Nagumo steeds aan boord, het uit die gevegsgebied teruggetrek en die bevel oor die lugmagte van die Zuikaku en Jun'yō aan skout-admiraal Kakuji Kakuta oorgelaat. Om 13:06 het die Jun'yō haar tweede aanvalsgroep gelanseer, bestaande uit sewe torpedovliegtuie onder leiding van luitenant Yoshiaki Irikiin, vergesel deur agt Zero-vegvliegtuie onder bevel van luitenant Shirane. Terselfdertyd het die Zuikaku haar derde aanvalsgroep gelanseer: sewe torpedovliegtuie, twee duikbomwerpers en vyf Zero-vegvliegtuie, onder bevel van luitenant (jg) Ichirō Tanaka. Die meeste van die torpedovliegtuie was toegerus met 'n 800 kg-pantserdeudringende bomme. Om 15:35 het die Jun'yō die dag se laaste Japannese aanvalsgroep gelanseer, vier duikbomwerpers en ses Zero-vegvliegtuie, weereens onder bevel van luitenant Shiga.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', pp. 129–131; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 357–358; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', pp. 446–447.</ref>
== Verwysings ==
{{verwysings|3}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Tweede Wêreldoorlog]]
21ojcm8mvi60ag25flkbexqzutamvjn
3379506
3379502
2026-11-21T09:52:17Z
Oesjaar
7467
/* Vliegdekskipaksie op 26 Oktober: verdere aksies na die eerste aanvalle */ Ai!
3379506
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Militêre konflik-en
| conflict = Slag van die Santa Cruzeilande
| image = [[Lêer:USS Enterprise-Bat Santa Cruz.jpg|300px]]
| pushpin_map = Stille Oseaan
| pushpin_relief = 1
| coordinates = {{coord|-8|164|format=dms|display=it}}
| caption = {{USS|Enterprise|CV-6|6}} (middel links) en sy skepe wat hom beskerm gedurende die oorlog, 26 Oktober 1942
| part_of = die [[Slag van Guadalcanal]] van die [[Tweede Wêreldoorlog]]
| date = 25–{{start date and age|1942|10|27|df=y}}
| location = Off the [[Santa Cruz Islands]], Pacific Ocean
| result = Beide kante eis 'n oorwinning; sien [[#Nabetragting|Nabetragting]]
| combatant1 = {{vlagland|Verenigde State|1912}}
| combatant2 = {{vlagland|Japannese Keiserryk}}
| commander1 = {{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[William Halsey Jr.|William Halsey]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Thomas C. Kinkaid]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[George D. Murray|George Murray]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Charles P. Mason]]
| commander2 = {{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Nobutake Kondō]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Chūichi Nagumo]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Hiroaki Abe]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Kakuji Kakuta]]
| strength1 = 2 [[Vliegdekskip|vliegdekskep]]e <br> 1 [[slagskip]] <br> 3 swaar kruisers <br> 3 ligte kruisers <br> 14 [[torpedojaer]]s<br> 136 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 63 [[Grumman F4F Wildcat]]s, 47 [[Douglas SBD Dauntless]], en 26 [[Grumman TBF Avenger]]s. The "136" number doesn't include [[Boeing B-17 Flying Fortress]]es based at [[Espiritu Santo]] (who played a small part in the battle) or any seaplanes in the area.</ref>
| strength2 = 3 vliegdekskepe <br> 1 ligte kruiser <br> 4 slagskepe<ref>''Kongō'', ''Haruna'', ''Hiei'', ''Kirishima''. See {{cite web |url=http://www.navweaps.com/index_oob/OOB_WWII_Pacific/OOB_WWII_Santa-Cruz.htm |title=Order of Battle – Battle of the Santa Cruz Islands |access-date=21 September 2009}}</ref> <br> 8 swaar kruisers <br> 2 ligte kruisers <br> 24 torpedojaers <br> 199 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 87 [[A6M Zero]]s, 68 [[Aichi D3A]] dive bombers, 57 [[Nakajima B5N]] torpedo bombers, and one [[Yokosuka D4Y]] command and control aircraft.</ref>
| casualties1 = 266 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 401; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 456. Breakdown of deaths: ''Hornet'' 118, ''Enterprise'' 44, ''Smith'' 57, ''Porter'' 15, ''Pensacola'' 3, ''South Dakota'' 2, ''Morris'' 1, and 22 aircrew. Four U.S. aircrew members were captured by the Japanese. Total U.S. aircraft losses included 32 Wildcats, 31 SBDs, and 18 TBFs.</ref> <br> [[USS Hornet (CV-8)|1 vliegdekskip gekelder]] <br> 1 torpedojaer gekelder <br> 1 vliegdekskip beskadig <br> 1 slagskip beskadig <br> 1 ligte kruiser beskadig <br> 2 torpedojaers beskadig <br> 81 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 22 sterftes, 4 gevang
| casualties2 = 400–500 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 400–401; Peattie, pp. 180, 339; and Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 454. Japanese deaths from damage to ''Zuihō'' aren't known. Known Japanese deaths are: 60 on ''Shōkaku'', 190 on ''Chikuma'', seven on ''Teruzuki'', and 148 aircrew. Total Japanese aircraft losses included 27 [[Mitsubishi A6M Zero]]s, 40 [[dive bomber]]s, 29 [[torpedo bomber]]s, and 1 [[Yokosuka D4Y]]. The aircrew losses included 55 from ''Shōkaku'', 57 from ''Zuikaku'', 9 from ''Zuihō'', and 27 from ''Junyō''.</ref> <br> 1 vliegdekskip swaar beskadig <br> 1 ligte kruiser swaar beskadig <br> 1 swaar kruiser beskadig <br> 1 torpedojaer beskadig <br> 99 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 148 sterftes
| campaignbox = {{Campaignbox Guadalcanal}} <br> {{Campaignbox Solomons}}
}}
Die '''Slag van die Santa Cruz-eilande''' wat tussen 25 en 27 Oktober 1942 plaasgevind het, was die vierde vliegdekskipgeveg van die Stille Oseaan-veldtog tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Dit was ook die vierde groot vlootbotsing tussen die [[Amerikaanse Vloot]] en die [[Japannese Keiserlike Vloot]] tydens die langdurige en strategies belangrike [[Slag van Guadalcanal|Guadalcanal-veldtog]]. Soos in die slae van die [[Slag van die Koraalsee|Koraalsee]], [[Slag van Midway|Midway]] en die Oostelike [[Salomonseilande]], was die skepe van die twee teenstanders selde in mekaar se sig of binne skootafstand van mekaar. In plaas daarvan is byna alle aanvalle deur albei kante uitgevoer deur vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe of landbasisse gelanseer is.
In 'n poging om die Geallieerde magte van Guadalcanal en nabygeleë eilande te verdryf en 'n einde te bring aan die dooiepunt wat sedert September 1942 bestaan het, het die Keiserlike Japannese Leër 'n groot grondoffensief op Guadalcanal vir 20–25 Oktober 1942 beplan. Ter ondersteuning van hierdie offensief, en met die hoop om met Geallieerde vlootmagte slaags te raak, het Japannese vliegdekskepe en ander groot oorlogskepe na 'n posisie naby die suidelike Salomonseilande beweeg. Vanuit hierdie ligging het die Japannese vlootmagte gehoop om enige Geallieerde (hoofsaaklik VSA) vlootmagte, veral vliegdekskipmagte, wat op die grondoffensief gereageer het, aan te val en beslissend te verslaan. Geallieerde vlootmagte het ook gehoop om die Japannese vlootmagte in die geveg te ontmoet, met dieselfde doelwitte om die dooiepunt te verbreek en hul teenstander beslissend te verslaan.
Die Japannese grondoffensief op Guadalcanal was aan die gang met die Slag om Henderson-veld terwyl die vlootoorlogskepe en vliegtuie van die twee teenstanders mekaar op die oggend van 26 Oktober 1942, net noord van die Santa Cruz-eilande, gekonfronteer het. Na 'n uitruil van lugaanvalle deur vliegdekskepe het Geallieerde oppervlakteskepe van die slagveld teruggetrek met die vliegdekskip [[USS Hornet (CV-8)|USS Hornet]] gekelder, en 'n ander vliegdekskip, [[USS Enterprise]], swaar beskadig. Die deelnemende Japannese vliegdekmagte het ook teruggetrek weens skade aan twee vliegdekskepe, swaar vliegtuigverliese en die Japannese leër se mislukking om Henderson-veld te verower.
Santa Cruz was 'n taktiese oorwinning vir die Japannese, beide wat tonnemaat en beheer oor die see rondom Guadalcanal betref. Die verlies van talle onvervangbare, ervare Japannese lugbemannings het egter op die lang termyn 'n strategiese voordeel vir die Geallieerdes geblyk te wees; die Geallieerdes se verliese aan lugbemannings tydens die geveg was relatief laag en is vinnig aangevul. Die Japannese het op 'n groter, beslissende oorwinning gehoop, en dit ook nodig gehad. Die feit dat die vlootgeveg gewen is net nadat die landgeveg verloor is, het beteken dat die geleentheid om hul oorwinning in die geveg uit te buit, reeds verby was.
== Agtergrond ==
Op 8 Augustus 1942 het Geallieerde magte, hoofsaaklik uit die Verenigde State, geland op Guadalcanal, Tulagi en die Florida-eilande in die Salomonseilande, wat destyds deur Japan beset was. Die landings op die eilande was daarop gemik om te verhoed dat die Japannese dit as basisse gebruik om die toevoerroetes tussen die VSA en Australië te bedreig. Verder moes die eilande beveilig word as vertrekpunte vir 'n veldtog wat ten doel gehad het om uiteindelik die groot Japannese basis by Rabaul te neutraliseer, terwyl dit terselfdertyd die Geallieerdes se veldtog in [[Nieu-Guinee]] sou ondersteun. Hierdie landings het die begin gemerk van die veldtog op Guadalcanal, wat ses maande sou duur.<ref>Hogue, ''Pearl Harbor to Guadalcanal'', pp. 235–236.</ref>
Ná die Slag van die Oostelike Solomoneilande op 24–25 Augustus, waarin die vliegdekskip USS Enterprise swaar beskadig en gedwing is om na [[Pearl Harbor]], Hawaii, te vaar, vir 'n maand van omvangryke herstelwerk, het drie Amerikaanse taakmagte met vliegdekskepe in die Suid-Stille Oseaan-gebied agtergebly. Die taakmagte was gesentreer rondom die vlootvliegdekskepe [[USS Wasp (CV-7)|USS Wasp]], [[USS Saratoga (CV-3)|Saratoga]] en Hornet, tesame met hul onderskeie luggroepe en ondersteunende oppervlakoorlogskepe, insluitend slagskepe, [[kruiser]]s en [[torpedojaer]]s, en was hoofsaaklik gestasioneer tussen die Salomonseilande en die eilande van die Nuwe Hebrides ([[Vanuatu]]). In hierdie operasionele gebied was die vliegdekskepe belas met die beveiliging van die kommunikasielyn tussen die vernaamste Geallieerde basisse in [[Nieu-Kaledonië]] en Espiritu Santo; die ondersteuning van Geallieerde grondmagte op Guadalcanal en Tulagi teen enige Japannese teenaanvalle; die dekking van die beweging van voorradeskepe na Guadalcanal; en die aanval op en vernietiging van enige Japannese oorlogskepe, veral vliegdekskepe, wat binne bereik gekom het.<ref>Hammel, ''Carrier Clash'', p. 106.</ref> Die seegebied waarin die Amerikaanse vliegdekskip-taakmagte geopereer het, is deur Amerikaanse magte ''torpedo kruising''<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 335.</ref> genoem, vanweë die hoë konsentrasie Japannese duikbote in die gebied.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 6–7.</ref>
[[Lêer:USS Wasp (CV-7) brennt.jpg|duimnael|USS Wasp brand nadat dit deur 'n torpedo getref is op 15 September]]
Op 31 Augustus is die USS Saratoga deur die Japannese duikboot I-26 met 'n torpedo getref en was dit vir drie maande buite aksie vir herstelwerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 10–12.</ref><ref>After this incident the then U.S. carrier task force commander [[Frank Jack Fletcher]] was relieved of his command and reassigned to shore duty for the remainder of the war. Frank, ''Guadalcanal'', pp. 204–205</ref>
Op 15 September is die USS Wasp getref deur drie torpedo's wat deur die Japannese duikboot I-19 afgevuur is terwyl dit 'n groot versterkings- en hervoorraadkonvooi na Guadalcanal ondersteun het en amper die Japannese vliegdekskepe Shōkaku en Zuikaku aangeval het, wat onttrek het net voordat die twee teenstanders binne bereik van mekaar se vliegtuie gekom het. Met kragonderbrekings weens torpedoskade kon die Wasp se skadebeheerspanne nie die daaropvolgende groot brande beheer nie, en sy is verlaat en self tot sink gebring.<ref>Evans, ''Japanese Navy'', pp. 179–180; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 24–41.
The battleship {{USS|North Carolina|BB-55|2}} and destroyer {{USS|O'Brien|DD-415|2}} were also hit by torpedoes during the same attack. ''O'Brien'' later sank as a result of the torpedo damage, and ''North Carolina'' was under repair at Pearl Harbor until 16 November 1942.</ref>
Alhoewel die VSA nou slegs een operasionele vliegdekskip, die USS Hornet, in die Suid-Stille Oseaan gehad het, het die Geallieerdes steeds lugoorheersing oor die suidelike Salomonseilande behou danksy hul vliegtuie wat by Henderson Field op Guadalcanal gestasioneer was. Snags egter, wanneer vliegtuie nie doeltreffend kon opereer nie, kon die Japannese hul skepe byna na willekeur rondom Guadalcanal laat beweeg. Gevolglik het 'n dooiepunt in die stryd om Guadalcanal ontstaan: die Geallieerdes het bedags voorrade en versterkings na Guadalcanal gebring, terwyl die Japannese snags dieselfde gedoen het met oorlogskepe, wat deur die Geallieerdes die "Tokyo Express" genoem is. Geen van die twee kante kon egter genoeg troepe op die eiland land om 'n beslissende voordeel te behaal nie. Teen middel Oktober het beide kante ongeveer 'n gelyke aantal troepe op die eiland gehad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 19–21, 84–85.</ref> Die dooiepunt is kortstondig onderbreek deur twee vlootaksies waarby groot skepe betrokke was. In die nag van 11–12 Oktober het 'n Amerikaanse vlootmag 'n Japannese vlootmag, wat op pad was om Henderson Field te bombardeer, onderskep en verslaan tydens die Slag van Kaap Esperance. Maar slegs twee nagte later het 'n Japannese mag, wat die slagskepe Haruna en Kongō ingesluit het, Henderson Field suksesvol gebombardeer; hulle het die meeste van die Amerikaanse vliegtuie daar vernietig en ernstige skade aan die vliegveld se fasiliteite aangerig.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 316–319.</ref>
[[Lêer:EnterpriseWildcat.jpg|duimnael|[[Grumman F4F Wildcat]] op die Enterprise terwyl die skip op 24 Oktober lugoperasies uitvoer]]
Die VSA het twee stappe gedoen om die dooiepunt in die stryd om Guadalcanal te probeer verbreek. Eerstens is herstelwerk aan die USS Enterprise bespoedig sodat sy so gou moontlik na die Suid-Stille Oseaan kon terugkeer. Op 10 Oktober het die USS Enterprise haar nuwe luggroep (Luggroep 10) ontvang, en op 16 Oktober het sy uit Pearl Harbor vertrek. Op 23 Oktober<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 154–155.</ref> het sy in die Suid-Stille Oseaan aangekom en op 24 Oktober, 273 seemyl (506 km) noordoos van Espiritu Santo, by die USS Hornet en die res van die Geallieerde vlootmagte in die Suid-Stille Oseaan aangesluit.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 145.</ref>
Tweedens het admiraal [[Chester W. Nimitz|Chester Nimitz]], die Geallieerde opperbevelhebber van die Stille Oseaan-magte, op 18 Oktober vise-admiraal Robert L. Ghormley deur vise-admiraal William Halsey jr. vervang as bevelvoerder van die Suid-Stille Oseaan-gebied; in hierdie posisie het hy bevel gevoer oor die Geallieerde magte wat by die veldtog in die Salomonseilande betrokke was.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 134.</ref>
Nimitz was van mening dat Ghormley te eng van visie en pessimisties geword het om die Geallieerde magte doeltreffend te lei in die stryd om Guadalcanal. Halsey is na bewering regoor die Amerikaanse vloot gerespekteer as 'n "vegter".<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 334.</ref> Met die aanvaarding van die bevel het Halsey onmiddellik begin om planne te maak om die Japannese vlootmagte in 'n geveg in te lok; hy het aan Nimitz geskryf: "Ek moes feitlik onmiddellik begin terugslaan."<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 150.</ref>
Die Japannese Gekombineerde Vloot het ook gepoog om Geallieerde vlootmagte te betrek in wat gehoop is om 'n beslissende geveg te wees. Twee vloot vliegdekskepe, Hiyō en Jun'yō, sowel as die ligte vliegdekskip Zuihō, het vroeg in Oktober by die hoof Japannese vlootbasis by Truk Atoll aangekom en by Shōkaku en Zuikaku aangesluit. Met vyf vliegdekskepe wat volledig toegerus was met luggroepe, plus hul talle slagskepe, kruisers en torpedojaers, was die Japannese Gekombineerde Vloot, onder leiding van Admiraal Isoroku Yamamoto, vol vertroue dat dit die nederlaag by die Slag van Midway kon vergoed.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 146–149.</ref> Afgesien van 'n paar lugaanvalle op Henderson Field in Oktober, het die Japannese vliegdekskepe en hul ondersteunende oorlogskepe in die noordwestelike gebied van die Salomonseilande gebly, buite die stryd om Guadalcanal, terwyl hulle op 'n geleentheid gewag het om nader te beweeg en die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val. Met die Japannese leër se volgende beplande groot grondaanval op Geallieerde magte op Guadalcanal wat vir 20 Oktober vasgestel is, het Yamamoto se oorlogskepe na die suidelike Salomonseilande begin beweeg om die offensief te ondersteun en gereed te wees om enige vyandelike skepe, veral vliegdekskepe, wat sou naderkom om die Geallieerde verdediging op Guadalcanal te ondersteun, aan te val.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', pp. 124–125. According to Hara, the Japanese believed that U.S. Navy forces were likely to be in the Solomon Islands area because they had read a report from the [[United Press]] dated 20 October that stated that the United States Navy was preparing for a major sea and air battle in the South Pacific.</ref>
== Aanvang ==
Op of omstreeks 11 Oktober het 'n groot Japannese mag, bestaande uit vliegdekskepe, slagskepe en hul begeleidingsvaartuie, uit Truk vertrek vir 'n verlengde operasie ter ondersteuning van 'n offensief op Guadalcanal in Oktober. Op dieselfde dag het 'n groot konvooi met versterkings Guadalcanal bereik, maar 'n mag van swaar kruisers wat ondersteuning moes bied, is verhoed om Henderson Field te bombardeer en het omgedraai in wat bekend geword het as die Slag van Kaap Esperance. Daarna het drie bombardemente gevolg wat tussen 13 Oktober en 16 Oktober deur slagskepe en swaar kruisers uitgevoer is (die swaarste vlootaanval op die vliegveld tydens die veldtog); die eerste en derde hiervan is uitgevoer deur vaartuie wat van vise-admiraal Nobutake Kondō se voorhoedemag afgesonder is. Vanaf middernag op 14 Oktober het nog 'n konvooi, bestaande uit vier vragskepe, die grootste deel van sy vrag afgelaai, insluitend tenks en swaar artillerie.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/Azumasan_t.htm|title=Japanese Transports|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Op 15 Oktober is die torpedojaer Meredith, terwyl dit die sleepboot Vireo, wat 'n voorraadbarg gesleep het, begelei het, deur vliegtuie van die Zuikaku en Shokaku opgemerk en gekelder. Op 17 Oktober het die Hiyō en Jun'yō 'n aanvalsmag gestuur om vervoerskepe naby Lunga Point aan te val, maar hulle het geen skade aangerig nie.<ref name="auto">{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/hiyo.htm|title=Imperial lattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die groot aantal oorlogskepe sou in die waters rondom Guadalcanal bly totdat die gevegte in die Slag van die Santa Cruz-eilande beëindig was, en het aan die einde van Oktober na Truk teruggekeer.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/shokaku.htm|title=Imperial Flattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die vliegdekskip Hiyō, wat onlangs in diens gestel is, was oorspronklik deel van die vloot, maar ’n brand in sy masjienkamer op 21 Oktober het hom genoodsaak om na Truk terug te keer vir herstelwerk.<ref name="auto"/> Op 25 Oktober het 6 bomwerpers en 12 vegvliegtuie van die Jun'yo Henderson-vliegveld aangeval, maar min skade aangerig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
Van 20 tot 25 Oktober het Japannese grondmagte op Guadalcanal probeer om Henderson Field in te neem tydens die Slag om Henderson Field, deur middel van 'n groot aanval op die Amerikaanse verdedigers. Die aanval is afgeslaan, met swaar verliese aan die Japannese kant.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 95–97.</ref> Foutiewelik oortuig dat die Japannese leërmagte Henderson Field ingeneem het, het die Japannese op die oggend van 25 Oktober oorlogskepe vanaf die Shortland-eilande na Guadalcanal gestuur om hul grondmagte op die eiland te ondersteun. Amerikaanse vliegtuie van Henderson Field het die konvooi deur die loop van die dag aangeval; hulle het die ligte kruiser Yura tot sink gebring (met hulp van [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17-vliegtuie]] vanaf Espiritu Santo) en die torpedojaer Akizuki beskadig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
[[Lêer:SantaCruzChart2.jpg|duimnael|Kaart van die Slag van die Santa Cruz-eilande, 26 Oktober 1942. Rooi lyne verteenwoordig Japannese oorlogskipmagte en swart lyne verteenwoordig Amerikaanse vliegdekskipmagte. Genommerde geel kolle verteenwoordig belangrike aksies in die geveg.]]
Ten spyte van die mislukking van die Japannese grondoffensief en die verlies van die Yura, het die res van die Gesamentlike Vloot op 25 Oktober voortgegaan om naby die suidelike Salomonseilande te maneuvreer, in die hoop om die Geallieerde vlootmagte in 'n geveg te betrek. Die Japannese vlootmagte het nou uit vier vliegdekskepe bestaan (twee groot, een medium en een ligte een), die Hiyō het vertrek weens 'n toevallige brand in sy enjinkamer, met 'n gesamentlike vliegtuigsterkte wat ongeveer gelykstaande was aan dié van drie vliegdekskepe van die Shokaku-klas.
Die Japannese vlootmagte was in drie groepe verdeel: die voorhoedemag, bestaande uit die Jun'yō, vier swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van Kondō aan boord van die swaar kruiser Atago, met 'n ondersteuningsgroep bestaande uit twee slagskepe en twee torpedojaers onder bevel van skout-admiraal Takeo Kurita; die hoofmag bestaande uit die Shōkaku, Zuikaku en Zuihō, plus een swaar kruiser en agt torpedojaers, onder bevel van vise-admiraal Chūichi Nagumo aan boord van die Shōkaku en die agterhoedemag bestaande uit twee slagskepe, drie swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van skout-admiraal Hiroaki Abe aan boord van die slagskip Hiei. Benewens sy bevel oor die voorhoedemag, het Kondō ook opgetree as die bevelvoerder van al drie magte.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 374–375.</ref>
Aan die Amerikaanse kant het die taakgroepe van die Hornet en Enterprise (onder bevel van skout-admiraal Thomas Kinkaid) op 25 Oktober na die noorde van die Santa Cruz-eilande beweeg, op soek na die Japannese vlootmagte. Die Amerikaanse oorlogskepe was ontplooi as twee vliegdekskipgroepe, wat ongeveer 10 seemyl (19 km) van mekaar geskei was. 'n Amerikaanse [[Consolidated PBY Catalina|PBY Catalina-verkenningswatervliegtuig]], gestasioneer op die Santa Cruz-eilande, het om 11:03 die vliegdekskepe van die Japannese hoofmag opgespoor. Die Japannese vliegdekskepe was egter ongeveer 355 seemyl (657 km) van die Amerikaanse mag af, net buite die reikafstand van vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe opereer. Kinkaid, wat gehoop het om die afstand te verklein ten einde daardie dag aan te val, het op volspoed na die Japannese vliegdekskepe gestoom en om 14:25 'n aanvalsmag van 23 vliegtuie gelanseer. Die Japannese, wat geweet het dat hulle deur Amerikaanse vliegtuie opgemerk is, maar nie geweet het waar die Amerikaanse vliegdekskepe was nie, het na die noorde gedraai om buite bereik van die Amerikaanse vliegdekskipvliegtuie te bly.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 127.</ref> Die Amerikaanse aanvalsmag het na hulle ondeskeie vliegdekskepe teruggekeer sonder om die Japannese oorlogskepe te vind.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 163–174.</ref>
== Die Slag ==
=== Vliegdekskipaksie op 26 Oktober: eerste aanvalle ===
Om 02:50 op 26 Oktober het die Japannese vlootmagte omgedraai en die vlootmagte van die twee teenstanders het die afstand tussen hulle verklein totdat hulle teen 05:00 slegs 200 seemyl (370 km) van mekaar af was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 186.</ref> Albei kante het verkenningsvliegtuie uitgestuur en hul oorblywende vliegtuie gereed gemaak om aan te val sodra die ander kant se skepe opgespoor is. Hoewel 'n Catalina, toegerus met [[radar]], die Japannese vliegdekskepe om 03:10 opgemerk het, het die verslag Kinkaid eers om 05:12 bereik. Dus, omdat hy geglo het dat die Japannese skepe waarskynlik gedurende die tussenliggende twee uur van posisie verander het, het hy besluit om nie 'n aanvalsmag te stuur nie totdat hy meer juiste inligting oor die posisie van die Japannese skepe ontvang het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 381.</ref>
[[Lêer:Aircraft prepare to launch from Japanese carrier Shōkaku during Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (80-G-176150).jpg|duimnael|Japannese vegvliegtuie en duikbomwerpers op die Shōkaku maak gereed om op te styg vir 'n aanval op Amerikaanse vliegdekskipmagte.]]
Om 06:45 het 'n Amerikaanse verkenningsvliegtuig die vliegdekskepe van Nagumo se hoofmag opgemerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 187.</ref> Om 06:58 het 'n Japannese verkenningsvliegtuig die ligging van Hornet se taakmag gerapporteer.<ref name="Frank">Frank, ''Guadalcanal'', p. 382.</ref> Albei kante het gehaas om eerste die ander aan te val. Die Japannese het eerste daarin geslaag om hul aanvalsmag te laat vertrek; teen 07:40 was 64 vliegtuie, bestaande uit 21 Aichi D3A2 Val-duikbomwerpers, 20 Nakajima B5N2 Kate-torpedobomwerpers, 21 Mitsubishi A6M3 Zero-vegvliegtuie en 2 Nakajima B5N2-verkenningsvliegtuie, op pad na die Hornet.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 191–192.</ref> Hierdie eerste aanval is gelei deur luitenant-kommandeur Shigeharu Murata, terwyl die dekking deur vegvliegtuie gelei is deur die luitenante Ayao Shirane en Saneyasu Hidaka. Ook om 07:40 het twee Amerikaanse SBD-3 Dauntless-verkenningsvliegtuie, wat gereageer het op die vroeëre waarneming van die Japannese vliegdekskepe, opgedaag en 'n duikaanval op die Zuihō uitgevoer. Terwyl die Japannese gevegslugpatrollie besig was om ander Amerikaanse verkenningsvliegtuie weg te hou, kon die twee Amerikaanse vliegtuie die Zuihō met albei hul 500-pond-bomme tref; dit het swaar skade aangerig en verseker dat vliegtuie nie meer op die vliegdekskip se dek kon land nie.<ref name="Frank"/>
Intussen het Kondo vir Abe se agterhoedemag beveel om vinniger te gaan in 'n poging om die Amerikaanse oorlogskepe te onderskep en aan te val. Kondo het ook sy eie voorhoedemag teen volle spoed vorentoe laat beweeg, sodat die Jun'yō se vliegtuie aan die aanvalle op die Amerikaanse skepe kon deelneem. Om 08:10 het die Shōkaku 'n tweede golf aanvalsvliegtuie gelanseer, bestaande uit 19 duikbomwerpers en vyf Zero-vegvliegtuie, en om 08:40 het die Zuikaku 16 torpedobomwerpers en vier Zero-vegvliegtuie gelanseer. Die tweede aanvalsgroep is gelei deur luitenant-kommandeur Mamoru Seki, terwyl die vegvliegtuigdekking deur luitenant Hideki Shingo gelei is. Teen 09:10 was daar dus meer as 100 Japannese vliegtuie op pad om die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 383.</ref>
Die Amerikaanse aanvalsvliegtuie was ongeveer 20 minute agter die Japannese. Omdat hulle van mening was dat 'n vinnige aanval belangriker is as 'n massiewe aanval, en omdat hulle nie genoeg brandstof gehad het om tyd te spandeer aan formasievorming voor die aanval nie, het die Amerikaanse vliegtuie in klein groepe na die Japannese skepe beweeg, in plaas daarvan om in een groot aanvalsmag saam te smelt. Die eerste groep, bestaande uit 15 [[Douglas SBD Dauntless]]-duikbomwerpers, 6 [[Grumman TBF Avenger]]-torpedobomwerpers en agt [[Grumman F4F Wildcat]]-vegvliegtuie, onder bevel van luitenant-kommandeur William J. "Gus" Widhelm van die Hornet, was teen ongeveer 08:00 in die lug. 'n Tweede groep, bestaande uit drie SBD's, nege TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en agt Wildcats van die Enterprise, onder bevel van luitenant-kommandeur John A. Collett, het teen 08:10 vertrek. 'n Derde groep, bestaande uit nege SBD's, tien TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en sewe F4F's van die Hornet, was teen 08:20 op pad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 198–199.</ref>
Om 08:40 het die opponerende lugaanvalformasies binne sig van mekaar verbybeweeg. Luitenant Hidaka se nege Zuihō-Zeros het die Enterprise-groep verras en aangeval deur vanuit die rigting van die [[son]] op die klimmende vliegtuie toe te sak. In die daaropvolgende geveg is vier Zeros, drie Wildcats en twee TBF's, insluitend dié van Collett, afgeskiet, terwyl nog twee TBF's en 'n Wildcat weens ernstige skade gedwing is om na die Enterprise terug te keer.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 384–385. Only the Wildcat was safely recovered.</ref> Die oorblywende ''Zuihō''-Zeros, wie se ammunisie uitgeput was, het aan die geveg onttrek.
[[Lêer:Shokaku Santa Cruz fire.jpg|duimnael|Die bemanning van Shōkaku bestry vure op die vliegdek na die Amerikaanse aanval]]
Om 08:50 het die voorste Amerikaanse aanvalsformasie van die Hornet vier skepe van Abe se voorhoedemag opgemerk. Die Amerikaanse vliegtuie het voortgegaan, die Japannese vliegdekskepe gewaar en voorbereidings getref om aan te val. Drie Zero-vliegtuie van die Zuihō het die formasie se Wildcats aangeval en hulle sodoende weggelok van die bomwerpers wat hulle moes beskerm. Gevolglik het die duikbomwerpers in die eerste groep hul aanvalle sonder die beskerming van vegvliegtuie geloods. Twaalf Zero-vliegtuie van die Japannese vliegdekskip het die SBD-formasie aangeval, twee neergeskiet (insluitend dié van Widhelm, het hy dit oorleef) en nog twee gedwing om hul aanval te staak. Die oorblywende 11 SBD's het om 09:27 met hul duikaanvalle op die Shōkaku begin; hulle het die skip met drie tot ses bomme getref, die vliegdek vernietig en ernstige skade aan die skip se binnekant aangerig. Die laaste SBD van die 11 het Shōkaku uit sig verloor en in plaas daarvan sy bom naby die Japannese torpedojaer Teruzuki laat val, wat geringe skade veroorsaak het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 213–223.</ref> Die ses TBF's in die eerste aanvalsmag, wat van hul aanvalsgroep geskei geraak het, het nie die Japannese vliegdekskepe gevind nie en het uiteindelik na die Hornet teruggedraai. Op die pad terug het hulle die Japannese swaar kruiser Tone aangeval, maar al hul torpedo's het die kruiser gemis.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 387–388.</ref>
[[Lêer:Japanese cruiser Chikuma under air attack during the Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (NH 82404).jpg|duimnael|Chikuma word aangeval op 26 Oktober. Rook styg op uit die middel van die skip, waar 'n 450 kg-bom die brug vol getref het.]]
Die TBF's van die tweede Amerikaanse aanvalsformasie vanaf die Enterprise kon nie die Japannese vliegdekskepe opspoor nie en het in plaas daarvan die Japannese swaar kruiser Suzuya, deel van Abe se voorhoede, aangeval, maar geen skade aangerig nie. Omstreeks dieselfde tyd het nege SBD's van die derde Amerikaanse aanvalsformasie, afkomstig van die Hornet, Abe se skepe opgespoor en die Japannese swaar kruiser Chikuma aangeval; hulle het die skip met twee 450 kg-bomme getref en groot skade aangerig. Die drie SBD's van die Enterprise het toe ook opgedaag en ook die Chikuma aangeval; hulle het verdere skade aangerig met een bomtreffer en twee bomme wat net-net gemis het. Uiteindelik het die nege TBF's van die derde aanvalsgroep opgedaag en die rokende Chikuma aangeval, waarby hulle nog een voltreffer behaal het. Chikuma, begelei deur twee torpedojaers, het uit die geveg onttrek en koers gekies na Truk vir herstelwerk.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 132; and Parshall, ''The Imperial Japanese Navy Page''. ''Chikuma'' was under repair at Truk and later [[Kure]], Japan, until January 1943.</ref>
Die Amerikaanse vliegdekskipmagte het om 08:30 berig ontvang van hul aanvalsvliegtuie wat op pad was na die Japannese skepe, dat Japannese aanvalsvliegtuie in hul rigting op pad was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 235.</ref> Om 08:52 het die bevelvoerder van die Japannese aanvalsmag die Hornet-taakmag opgemerk, die Enterprise-taakmag was deur 'n reënbui verberg, en sy vliegtuie vir 'n aanval ontplooi. Om 08:55 het die Amerikaanse vliegdekskepe die naderende Japannese vliegtuie op radar bespeur, ongeveer 35 seemyl (65 km) daarvandaan, en begin om die 37 Wildcat-vliegtuie van hul gevegslugpatrollie na die inkomende Japannese vliegtuie te lei. Ongelukkig het kommunikasieprobleme, foute deur die Amerikaanse vegvliegtuigbeheerbeamptes en primitiewe beheerprosedures egter verhoed dat enige van die Wildcats, op 'n paar na, met die Japannese vliegtuie slaags raak voordat laasgenoemdes hul aanvalle op die Hornet begin het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 235–239.</ref> Alhoewel die Amerikaanse gevegs-lugpatrollie, insluitend die vegvlieënier Swede Vejtasa, daarin geslaag het om verskeie duikbomwerpers af te skiet of te beskadig (die formasieleier, luitenant Sadamu Takahashi, moes weens die skade uit die duikvlug onttrek<ref>Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 388.</ref>), het die meeste van die Japannese vliegtuie hul aanvalle begin sonder dat hulle noemenswaardig deur Amerikaanse vegvliegtuie gehinder is.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 385.</ref>
{{Multibeeld
| wydte = 250
| direction = vertical
| voetskrif =
| beeld1 = Japanese aircraft attack USS Hornet (CV-8) during the Battle of the Santa Cruz Islands on 26 October 1942 (80-G-33947).jpg
| alt1 =
| onderskrif1 = ’n Beskadigde Japannese duikbomwerper (links bo) duik om 09:14 in die rigting van die ''Hornet'' ...
| beeld2 = Japanese Aichi D3A crashes into USS Hornet (CV-8) during the Battle of the Santa Cruz Islands on 26 October 1942.jpg
| alt2 =
| onderskrif2 = ... en sekondes later tref dit die draer.
}}
Om 09:09 het die lugafweergeskut van die Hornet en haar begeleidende oorlogskepe begin vuur, terwyl die 20 ongeskonde Japannese torpedovliegtuie en die oorblywende 16 duikbomwerpers hul aanvalle op die vliegdekskip begin het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 249–251. ''Hornet''{{'}}s screening ships included heavy cruisers {{USS|Northampton|CA-26|2}} and {{USS|Pensacola|CA-24|2}}, light cruisers {{USS|San Diego|CL-53|2}} and {{USS|Juneau|CL-52|2}}, and six destroyers.</ref> Om 09:12 het 'n duikbomwerper se 250 kg semi-pantserdoorborende skeepsbom presies die middel van die Hornet se vliegdek, teenoor die eilandstruktuur, getref; dit het deur drie dekke gedring voordat dit ontplof en 60 man gedood het. Oomblikke later het 'n 242 kg-hoëplofkragbom die vliegdek getref. Dit het met impak ontplof en 'n gat van 3,4 m veroorsaak en 30 mans gedood. Sowat 'n minuut later het 'n derde bom die Hornet getref, naby die plek waar die eerste bom die dek binnegedring het. Dit het deur drie dekke gedring voordat dit ontplof het en ernstige skade aangerig het, maar geen lewensverlies veroorsaak het nie.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 253–356.</ref> Om 09:14 is 'n duikbomwerper deur die Hornet se lugafweergeskut getref en het aan die brand geraak, die vlieënier, adjudant-offisier Shigeyuki Sato, het opsetlik teen die Hornet se skoorsteen vasgevlieg, wat sewe mans gedood en brandende vliegtuigbrandstof oor die seindek versprei het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 386; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 262–267.</ref>
Terwyl die duikbomwerpers aangeval het, het die 20 torpedobomwerpers ook uit twee verskillende rigtings op die Hornet afgepyl. Ten spyte van swaar verliese weens lugafweerverdediging, waaronder Murata, het die torpedovliegtuie tussen 09:13 en 09:17 met twee torpedo's die kant van die Hornet getref, wat haar enjins buite werking gestel het. Net toe die Hornet tot stilstand kom, het 'n beskadigde Japannese duikbomwerper nader gekom en doelbewus teen die kant van die vliegdekskip vasgevlieg; dit het 'n brand laat ontstaan naby die skip se hoofvoorraad vliegtuigbrandstof. Om 09:20 het die oorblywende Japannese vliegtuie onttrek en teruggekeer en die Hornet roerloos in die water en aan die brand, agtergelaat.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 386; Hammel, ''Carrier Strike'', p. 284.</ref> Vyf-en-twintig Japannese en ses Amerikaanse vliegtuie is in hierdie aanval vernietig, insluitend 12 duikbomwerpers, tien torpedovliegtuie en ten minste een Zero.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 271–280.</ref>
Met die hulp van brandslange vanaf drie begeleidende torpedojaers was die brande op die Hornet teen 10:00 onder beheer. Gewonde personeel is van die vliegdekskip ontruim, en die swaar kruiser USS Northampton, onder bevel van kaptein Willard A. Kitts, het probeer om die Hornet weg van die gevegsgebied te sleep. Die voorbereidings om die sleeptou vas te maak, het egter tyd in beslag geneem, terwyl verdere aanvalsgroepe Japannese vliegtuie reeds op pad was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 271–280.</ref>
=== Vliegdekskipaksie op 26 Oktober: verdere aksies na die eerste aanvalle ===
Vanaf 09:30 het die Enterprise baie van die beskadigde en brandstofarme gevegslugpatrollie vegvliegtuie, sowel as verkenningsvliegtuie wat van albei vliegdekskepe teruggekeer het, laat land. Aangesien die vliegdek egter vol was en 'n tweede golf Japannese vliegtuie om 09:30 op radar bespeur is, het die Enterprise om 10:00 die landingsoperasies gestaak. Vliegtuie sonder brandstof het daarna in die oseaan neergestort, waarna die torpedojaers wat die vliegdekskip vergesel het, die bemanningslede gered het. Een van die vliegtuie wat in die water beland het, ’n beskadigde TBF van die Enterprise se aanvalsmag wat vroeër deur Zero-vliegtuie van die Zuihō aangeval is, het naby die torpedojaer USS Porter in die water neergestort. Terwyl die Porter die TBF se bemanning gered het, is die skip deur ’n torpedo getref, moontlik afkomstig van die vliegtuig wat in die water beland het, wat ernstige skade aangerig en die lewens van 15 bemanningslede geëis het.<ref>{{cite book|last=Hammel|first=Eric|title=Guadalcanal: The Carrier Battles|url=https://archive.org/details/guadalcanalcarri00hamm|url-access=registration|year=1987|publisher=Crown Publishers, Inc.|location=New York|pages=[https://archive.org/details/guadalcanalcarri00hamm/page/411 411–413]|isbn=9780517566084}}</ref> Nadat die bevelvoerder van die taakmag beveel het dat die torpedojaer tot sink gebring moet word, is die bemanning gered deur die torpedojaer USS Shaw, wat daarna die Porter met kanonvuur tot sink gebring het (08°32′S 167°17′O).<ref>Evans, ''Japanese Navy'', p. 520; Frank, ''Guadalcanal'', pp. 388–389; Hammel, ''Carrier Strike'', p. 299.</ref>
[[Lêer:A Japanese Aichi D3A is shot down between USS Enterprise (CV-6) and USS South Dakota (BB-57) on 26 October 1942.jpg|duimnael|’n Japannese duikbomwerper (middel) word tydens die aanval op die Enterprise (regs onder) afgeskiet. Die rook uit die skip is weens vroeër bomtreffers, terwyl nog ’n bom die vliegdekskip net-net mis. Die slagskip South Dakota is links van die vliegdekskip.<ref>Fahey, ''The Ships and Aircraft of the United States Fleet'', p. 5.</ref>]]
Terwyl die eerste golf Japannese aanvalsvliegtuie van hul aanval op die Hornet na hul vliegdekskepe begin terugkeer het, het een van hulle die Enterprise-taakmag, wat intussen uit die reënbui te voorskyn gekom het, opgemerk en die vliegdekskip se posisie gerapporteer.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 283.</ref> Die tweede golf Japannese aanvalsvliegtuie, in die veronderstelling dat die Hornet besig was om te sink, het hul aanvalle op die Enterprise-taakmag gerig; dit het om 10:08 begin. Weereens het die Amerikaanse gevegslugpatrollie gesukkel om die Japannese vliegtuie te onderskep voordat hulle die Enterprise aangeval het; hulle het slegs 2 van die 19 duikbomwerpers neergeskiet net toe dié met hul duikvlugte na die vliegdekskip begin het. Seki se afdeling het deur die hewige lugafweervuur van die Enterprise en haar begeleidende oorlogskepe aangeval, maar geen treffers behaal nie. Daarna het die afdeling onder bevel van luitenant Keiichi Arima aangeval en die vliegdekskip getref met twee 250 kg semi-pantserdeurborende bomme; die eerste hiervan is losgelaat deur Arima se vlieënier, onderoffisier Kiyoto Furuta. Die twee bomme het 44 man gedood en 75 gewond, en groot skade aan die vliegdekskip aangerig, insluitend die beskadiging van sy voorste hyser in die "op"-posisie. Daarbenewens het Arima se afdeling ook met nog 'n bom 'n byna-treffer behaal.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 300–313; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', pp. 413–415.</ref> Tien van die negentien Japannese bomwerpers het egter in hierdie aanval verlore gegaan, insluitend dié van Seki, terwyl nog twee tydens die terugvlug in die see neergestort het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 390; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', pp. 416, 418, 446.</ref>
Twintig minute later het die 16 Zuikaku-torpedovliegtuie opgedaag en in groep opgedeel om die Enterprise aan te val. Een groep torpedo-bomwerpers is aangeval deur twee gevegslugpatrollie Wildcats, weer eens insluitend Vejtasa, wat drie van hulle afgeskiet en 'n vierde beskadig het. Die vierde beskadigde vliegtuig het doelbewus teen die torpedojaer Smith gebots, die skip aan die brand gesteek en 57 van haar bemanning gedood. Die torpedo wat deur hierdie vliegtuig gedra is, het kort na die impak ontplof en meer skade veroorsaak. Die vure het aanvanklik buite beheer gelyk totdat Smith se bevelvoerder die torpedojaer beveel het om in die sproeiende kielwater van die slagskip USS South Dakota te stuur, wat gehelp het om die brande te blus. Smith het toe haar posisie hervat en met haar oorblywende lugafweerkanonne op die die torpedovliegtuie gevuur.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 390–391. ''Smith'' eventually went to Pearl Harbor for repairs, which were completed in February 1943.</ref>
[[Lêer:F4F-4 Wildcat of VF-72 crash-lands on USS Enterprise (CV-6) on 26 October 1942.jpg|duimnael|right|'n Hornet Wildcat wat pas geland het, gly oor die vliegdek van die Enterprise terwyl die vliegdekskip hewig maneuvreer tydens die duikbomwerperaanval deur die Jun'yo.]]
Die oorblywende torpedovliegtuie het die Enterprise, South Dakota en die kruiser Portland aangeval, maar al hul torpedo's het óf hul teiken gemis óf gefaal, sodat geen skade aangerig is nie. Die geveg was om 10:53 verby; 9 van die 16 torpedovliegtuie is tydens hierdie aanval afgeskiet.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 391.</ref> Nadat die meeste brande aan boord geblus is, het die Enterprise om 11:15 sy vliegdek heropen om te begin met die landing van vliegtuie wat teruggekeer het van die oggend se Amerikaanse aanvalle op die Japannese vlootmagte. Slegs 'n paar vliegtuie het egter geland voordat die volgende golf Japannese aanvalsvliegtuie opgedaag en hul aanvalle op die Enterprise begin het, wat die staking van landingsoperasies genoodsaak het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 335–337.</ref>
Tussen 09:05 en 09:14 het Jun'yō binne 280 seemyl (520 km) van die Amerikaanse vliegdekskepe gekom en 'n aanvalsmag van 17 duikbomwerpers en 12 Zero-vliegtuie gelanseer, onder bevel van luitenant Yoshio Shiga.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 330–331; and Frank, ''Guadalcanal'', p. 391.</ref> Terwyl die Japannese hoofmag en voorhoede gemaneuvreer het in 'n poging om hul formasies te verenig, het Jun'yō opvolgaanvalle voorberei.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 331.</ref> Om 11:21 het vliegtuie van die Jun'yō opgedaag en 'n duikaanval op die Enterprise-taakmag uitgevoer. Die duikbomwerpers het een bom naby die Enterprise laat val, wat verdere skade aangerig het, en elk een treffer op die South Dakota en die ligte kruiser San Juan behaal, wat matige skade aan albei skepe veroorsaak het. Op die South Dakota het die bom die voorste geskutstoring getref; hoewel dit nie daarin geslaag het om deur te dring nie, is twee bemanningslede gedood en meer as vyftig ander, insluitend die skip se bevelvoerder, deur fragmente gewond.{{sfn|Evans|2014}}{{sfn|Frank|1990|pp=392–393}} Skerwe van die bom het die middelste en linkerkanon van die tweede geskutstoring beskadig; die geskutbemanning is uiteindelik deur die Bureau of Ordnance ingelig dat die kepe so diep was dat daar nie met die lope gevuur moes word nie. Aangesien dit nie ten volle herstel is nie, het dit die South Dakota benadeel tydens die latere Tweede Slag van Guadalcanal.{{sfn|Hornfischer|2011|p=346}} Agt van die sewentien Japannese duikbomwerpers is in hierdie aanval vernietig, terwyl nog drie tydens hul terugkeer in die water beland het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 391–393; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 437. Anti-aircraft fire from battleship ''South Dakota'' was credited with 26 of the total of 99 enemy planes the Americans claimed in the battle. [http://www.hazegray.org/danfs/battlesh/bb57.htm ''South Dakota''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220125041118/http://www.hazegray.org/danfs/battlesh/bb57.htm |date=25 January 2022 }}, ''Dictionary of American Naval Fighting Ships'' (DANFS) U.S. Dept. of Navy.</ref>
Om 11:35, met die Hornet buite aksie, die Enterprise swaar beskadig, en die aanname dat die Japannese een of twee onbeskadigde vliegdekskepe in die gebied het, het Kinkaid besluit om die Enterprise en haar begeleidingskepe uit die geveg te onttrek.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 395.</ref> Kinkaid het die Hornet agtergelaat en die vliegdekskip en sy taakmag opdrag gegee om terug te trek sodra hulle kon. Tussen 11:39 en 13:22 het Enterprise 57 van die 73 Amerikaanse vliegtuie wat in die lug was, aan boord geneem terwyl die skip teruggetrek het.<ref>Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 444. One U.S. aircraft, flown by ''Hornet''{{'}}s Air Group Commander, was able to reach a U.S. airbase at [[Espiritu Santo]].</ref> Die oorblywende Amerikaanse vliegtuie het in die oseaan neergestort, en hul bemannings is deur begeleidende oorlogskepe gered.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 345–352.</ref>
Tussen 11:40 en 14:00 het die twee onbeskadigde Japannese vliegdekskepe, Zuikaku en Jun'yō, die paar vliegtuie wat van die oggendaanvalle op die Hornet en Enterprise teruggekeer het, aan boord geneem en voorbereidings getref vir opvolgaanvalle. Dit was op hierdie stadium dat die verwoestende verliese wat tydens hierdie aanvalle gely is, duidelik geword het. Luitenant-kommandeur Masatake Okumiya, die lugoperasie-offisier van die Jun'yō, het die terugkeer van die vliegdekskip se eerste aanvalsgroepe soos volg beskryf:
{{quote|Ons het die lug met angstige afwagting deursoek. Daar was slegs 'n paar vliegtuie in die lug in vergelyking met die getalle wat 'n paar uur tevore opgestyg het... Die vliegtuie het skokkend en wankelend op die dek beland; elke vegvliegtuig en bomwerper was deurboor deur koeëls... Terwyl die vlieëniers moeg uit hul beknopte kajuite geklim het, het hulle vertel van ongelooflike weerstand – van 'n lugruim wat vol was van die ontploffings van lugafweergranate en ligspore.}}
Slegs een van die bomwerperleiers van ''Jun'yō'' het van die eerste aanval teruggekeer, en by sy landing het hy "so geskok voorgekom dat hy by tye nie samehangend kon praat nie".<ref>Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 446.</ref>
Om 13:00 het Kondo se gevorderde mag en Abe se voorhoede, almal oorlogskepe, gesamentlik reguit koers gekies na die laas aangemelde posisie van die Amerikaanse vliegdekskip-taakmagte. Hulle het hul spoed verhoog in 'n poging om die vyand te onderskep vir 'n geveg met skeepsgeskut. Die beskadigde vliegdekskepe Zuihō en Shōkaku, met Nagumo steeds aan boord, het uit die gevegsgebied teruggetrek en die bevel oor die lugmagte van die Zuikaku en Jun'yō aan skout-admiraal Kakuji Kakuta oorgelaat. Om 13:06 het die Jun'yō haar tweede aanvalsgroep gelanseer, bestaande uit sewe torpedovliegtuie onder leiding van luitenant Yoshiaki Irikiin, vergesel deur agt Zero-vegvliegtuie onder bevel van luitenant Shirane. Terselfdertyd het die Zuikaku haar derde aanvalsgroep gelanseer: sewe torpedovliegtuie, twee duikbomwerpers en vyf Zero-vegvliegtuie, onder bevel van luitenant (jg) Ichirō Tanaka. Die meeste van die torpedovliegtuie was toegerus met 'n 800 kg-pantserdeurdringende bomme. Om 15:35 het die Jun'yō die dag se laaste Japannese aanvalsgroep gelanseer, vier duikbomwerpers en ses Zero-vegvliegtuie, weereens onder bevel van luitenant Shiga.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', pp. 129–131; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 357–358; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', pp. 446–447.</ref>
== Verwysings ==
{{verwysings|3}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Tweede Wêreldoorlog]]
kopej47118wirswluoi39vv0yopx83o
3379512
3379506
2026-11-21T10:03:09Z
Oesjaar
7467
/* Vliegdekskipaksie op 26 Oktober: verdere aksies na die eerste aanvalle */ Arme skip
3379512
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Militêre konflik-en
| conflict = Slag van die Santa Cruzeilande
| image = [[Lêer:USS Enterprise-Bat Santa Cruz.jpg|300px]]
| pushpin_map = Stille Oseaan
| pushpin_relief = 1
| coordinates = {{coord|-8|164|format=dms|display=it}}
| caption = {{USS|Enterprise|CV-6|6}} (middel links) en sy skepe wat hom beskerm gedurende die oorlog, 26 Oktober 1942
| part_of = die [[Slag van Guadalcanal]] van die [[Tweede Wêreldoorlog]]
| date = 25–{{start date and age|1942|10|27|df=y}}
| location = Off the [[Santa Cruz Islands]], Pacific Ocean
| result = Beide kante eis 'n oorwinning; sien [[#Nabetragting|Nabetragting]]
| combatant1 = {{vlagland|Verenigde State|1912}}
| combatant2 = {{vlagland|Japannese Keiserryk}}
| commander1 = {{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[William Halsey Jr.|William Halsey]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Thomas C. Kinkaid]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[George D. Murray|George Murray]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Charles P. Mason]]
| commander2 = {{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Nobutake Kondō]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Chūichi Nagumo]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Hiroaki Abe]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Kakuji Kakuta]]
| strength1 = 2 [[Vliegdekskip|vliegdekskep]]e <br> 1 [[slagskip]] <br> 3 swaar kruisers <br> 3 ligte kruisers <br> 14 [[torpedojaer]]s<br> 136 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 63 [[Grumman F4F Wildcat]]s, 47 [[Douglas SBD Dauntless]], en 26 [[Grumman TBF Avenger]]s. The "136" number doesn't include [[Boeing B-17 Flying Fortress]]es based at [[Espiritu Santo]] (who played a small part in the battle) or any seaplanes in the area.</ref>
| strength2 = 3 vliegdekskepe <br> 1 ligte kruiser <br> 4 slagskepe<ref>''Kongō'', ''Haruna'', ''Hiei'', ''Kirishima''. See {{cite web |url=http://www.navweaps.com/index_oob/OOB_WWII_Pacific/OOB_WWII_Santa-Cruz.htm |title=Order of Battle – Battle of the Santa Cruz Islands |access-date=21 September 2009}}</ref> <br> 8 swaar kruisers <br> 2 ligte kruisers <br> 24 torpedojaers <br> 199 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 87 [[A6M Zero]]s, 68 [[Aichi D3A]] dive bombers, 57 [[Nakajima B5N]] torpedo bombers, and one [[Yokosuka D4Y]] command and control aircraft.</ref>
| casualties1 = 266 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 401; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 456. Breakdown of deaths: ''Hornet'' 118, ''Enterprise'' 44, ''Smith'' 57, ''Porter'' 15, ''Pensacola'' 3, ''South Dakota'' 2, ''Morris'' 1, and 22 aircrew. Four U.S. aircrew members were captured by the Japanese. Total U.S. aircraft losses included 32 Wildcats, 31 SBDs, and 18 TBFs.</ref> <br> [[USS Hornet (CV-8)|1 vliegdekskip gekelder]] <br> 1 torpedojaer gekelder <br> 1 vliegdekskip beskadig <br> 1 slagskip beskadig <br> 1 ligte kruiser beskadig <br> 2 torpedojaers beskadig <br> 81 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 22 sterftes, 4 gevang
| casualties2 = 400–500 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 400–401; Peattie, pp. 180, 339; and Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 454. Japanese deaths from damage to ''Zuihō'' aren't known. Known Japanese deaths are: 60 on ''Shōkaku'', 190 on ''Chikuma'', seven on ''Teruzuki'', and 148 aircrew. Total Japanese aircraft losses included 27 [[Mitsubishi A6M Zero]]s, 40 [[dive bomber]]s, 29 [[torpedo bomber]]s, and 1 [[Yokosuka D4Y]]. The aircrew losses included 55 from ''Shōkaku'', 57 from ''Zuikaku'', 9 from ''Zuihō'', and 27 from ''Junyō''.</ref> <br> 1 vliegdekskip swaar beskadig <br> 1 ligte kruiser swaar beskadig <br> 1 swaar kruiser beskadig <br> 1 torpedojaer beskadig <br> 99 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 148 sterftes
| campaignbox = {{Campaignbox Guadalcanal}} <br> {{Campaignbox Solomons}}
}}
Die '''Slag van die Santa Cruz-eilande''' wat tussen 25 en 27 Oktober 1942 plaasgevind het, was die vierde vliegdekskipgeveg van die Stille Oseaan-veldtog tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Dit was ook die vierde groot vlootbotsing tussen die [[Amerikaanse Vloot]] en die [[Japannese Keiserlike Vloot]] tydens die langdurige en strategies belangrike [[Slag van Guadalcanal|Guadalcanal-veldtog]]. Soos in die slae van die [[Slag van die Koraalsee|Koraalsee]], [[Slag van Midway|Midway]] en die Oostelike [[Salomonseilande]], was die skepe van die twee teenstanders selde in mekaar se sig of binne skootafstand van mekaar. In plaas daarvan is byna alle aanvalle deur albei kante uitgevoer deur vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe of landbasisse gelanseer is.
In 'n poging om die Geallieerde magte van Guadalcanal en nabygeleë eilande te verdryf en 'n einde te bring aan die dooiepunt wat sedert September 1942 bestaan het, het die Keiserlike Japannese Leër 'n groot grondoffensief op Guadalcanal vir 20–25 Oktober 1942 beplan. Ter ondersteuning van hierdie offensief, en met die hoop om met Geallieerde vlootmagte slaags te raak, het Japannese vliegdekskepe en ander groot oorlogskepe na 'n posisie naby die suidelike Salomonseilande beweeg. Vanuit hierdie ligging het die Japannese vlootmagte gehoop om enige Geallieerde (hoofsaaklik VSA) vlootmagte, veral vliegdekskipmagte, wat op die grondoffensief gereageer het, aan te val en beslissend te verslaan. Geallieerde vlootmagte het ook gehoop om die Japannese vlootmagte in die geveg te ontmoet, met dieselfde doelwitte om die dooiepunt te verbreek en hul teenstander beslissend te verslaan.
Die Japannese grondoffensief op Guadalcanal was aan die gang met die Slag om Henderson-veld terwyl die vlootoorlogskepe en vliegtuie van die twee teenstanders mekaar op die oggend van 26 Oktober 1942, net noord van die Santa Cruz-eilande, gekonfronteer het. Na 'n uitruil van lugaanvalle deur vliegdekskepe het Geallieerde oppervlakteskepe van die slagveld teruggetrek met die vliegdekskip [[USS Hornet (CV-8)|USS Hornet]] gekelder, en 'n ander vliegdekskip, [[USS Enterprise]], swaar beskadig. Die deelnemende Japannese vliegdekmagte het ook teruggetrek weens skade aan twee vliegdekskepe, swaar vliegtuigverliese en die Japannese leër se mislukking om Henderson-veld te verower.
Santa Cruz was 'n taktiese oorwinning vir die Japannese, beide wat tonnemaat en beheer oor die see rondom Guadalcanal betref. Die verlies van talle onvervangbare, ervare Japannese lugbemannings het egter op die lang termyn 'n strategiese voordeel vir die Geallieerdes geblyk te wees; die Geallieerdes se verliese aan lugbemannings tydens die geveg was relatief laag en is vinnig aangevul. Die Japannese het op 'n groter, beslissende oorwinning gehoop, en dit ook nodig gehad. Die feit dat die vlootgeveg gewen is net nadat die landgeveg verloor is, het beteken dat die geleentheid om hul oorwinning in die geveg uit te buit, reeds verby was.
== Agtergrond ==
Op 8 Augustus 1942 het Geallieerde magte, hoofsaaklik uit die Verenigde State, geland op Guadalcanal, Tulagi en die Florida-eilande in die Salomonseilande, wat destyds deur Japan beset was. Die landings op die eilande was daarop gemik om te verhoed dat die Japannese dit as basisse gebruik om die toevoerroetes tussen die VSA en Australië te bedreig. Verder moes die eilande beveilig word as vertrekpunte vir 'n veldtog wat ten doel gehad het om uiteindelik die groot Japannese basis by Rabaul te neutraliseer, terwyl dit terselfdertyd die Geallieerdes se veldtog in [[Nieu-Guinee]] sou ondersteun. Hierdie landings het die begin gemerk van die veldtog op Guadalcanal, wat ses maande sou duur.<ref>Hogue, ''Pearl Harbor to Guadalcanal'', pp. 235–236.</ref>
Ná die Slag van die Oostelike Solomoneilande op 24–25 Augustus, waarin die vliegdekskip USS Enterprise swaar beskadig en gedwing is om na [[Pearl Harbor]], Hawaii, te vaar, vir 'n maand van omvangryke herstelwerk, het drie Amerikaanse taakmagte met vliegdekskepe in die Suid-Stille Oseaan-gebied agtergebly. Die taakmagte was gesentreer rondom die vlootvliegdekskepe [[USS Wasp (CV-7)|USS Wasp]], [[USS Saratoga (CV-3)|Saratoga]] en Hornet, tesame met hul onderskeie luggroepe en ondersteunende oppervlakoorlogskepe, insluitend slagskepe, [[kruiser]]s en [[torpedojaer]]s, en was hoofsaaklik gestasioneer tussen die Salomonseilande en die eilande van die Nuwe Hebrides ([[Vanuatu]]). In hierdie operasionele gebied was die vliegdekskepe belas met die beveiliging van die kommunikasielyn tussen die vernaamste Geallieerde basisse in [[Nieu-Kaledonië]] en Espiritu Santo; die ondersteuning van Geallieerde grondmagte op Guadalcanal en Tulagi teen enige Japannese teenaanvalle; die dekking van die beweging van voorradeskepe na Guadalcanal; en die aanval op en vernietiging van enige Japannese oorlogskepe, veral vliegdekskepe, wat binne bereik gekom het.<ref>Hammel, ''Carrier Clash'', p. 106.</ref> Die seegebied waarin die Amerikaanse vliegdekskip-taakmagte geopereer het, is deur Amerikaanse magte ''torpedo kruising''<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 335.</ref> genoem, vanweë die hoë konsentrasie Japannese duikbote in die gebied.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 6–7.</ref>
[[Lêer:USS Wasp (CV-7) brennt.jpg|duimnael|USS Wasp brand nadat dit deur 'n torpedo getref is op 15 September]]
Op 31 Augustus is die USS Saratoga deur die Japannese duikboot I-26 met 'n torpedo getref en was dit vir drie maande buite aksie vir herstelwerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 10–12.</ref><ref>After this incident the then U.S. carrier task force commander [[Frank Jack Fletcher]] was relieved of his command and reassigned to shore duty for the remainder of the war. Frank, ''Guadalcanal'', pp. 204–205</ref>
Op 15 September is die USS Wasp getref deur drie torpedo's wat deur die Japannese duikboot I-19 afgevuur is terwyl dit 'n groot versterkings- en hervoorraadkonvooi na Guadalcanal ondersteun het en amper die Japannese vliegdekskepe Shōkaku en Zuikaku aangeval het, wat onttrek het net voordat die twee teenstanders binne bereik van mekaar se vliegtuie gekom het. Met kragonderbrekings weens torpedoskade kon die Wasp se skadebeheerspanne nie die daaropvolgende groot brande beheer nie, en sy is verlaat en self tot sink gebring.<ref>Evans, ''Japanese Navy'', pp. 179–180; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 24–41.
The battleship {{USS|North Carolina|BB-55|2}} and destroyer {{USS|O'Brien|DD-415|2}} were also hit by torpedoes during the same attack. ''O'Brien'' later sank as a result of the torpedo damage, and ''North Carolina'' was under repair at Pearl Harbor until 16 November 1942.</ref>
Alhoewel die VSA nou slegs een operasionele vliegdekskip, die USS Hornet, in die Suid-Stille Oseaan gehad het, het die Geallieerdes steeds lugoorheersing oor die suidelike Salomonseilande behou danksy hul vliegtuie wat by Henderson Field op Guadalcanal gestasioneer was. Snags egter, wanneer vliegtuie nie doeltreffend kon opereer nie, kon die Japannese hul skepe byna na willekeur rondom Guadalcanal laat beweeg. Gevolglik het 'n dooiepunt in die stryd om Guadalcanal ontstaan: die Geallieerdes het bedags voorrade en versterkings na Guadalcanal gebring, terwyl die Japannese snags dieselfde gedoen het met oorlogskepe, wat deur die Geallieerdes die "Tokyo Express" genoem is. Geen van die twee kante kon egter genoeg troepe op die eiland land om 'n beslissende voordeel te behaal nie. Teen middel Oktober het beide kante ongeveer 'n gelyke aantal troepe op die eiland gehad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 19–21, 84–85.</ref> Die dooiepunt is kortstondig onderbreek deur twee vlootaksies waarby groot skepe betrokke was. In die nag van 11–12 Oktober het 'n Amerikaanse vlootmag 'n Japannese vlootmag, wat op pad was om Henderson Field te bombardeer, onderskep en verslaan tydens die Slag van Kaap Esperance. Maar slegs twee nagte later het 'n Japannese mag, wat die slagskepe Haruna en Kongō ingesluit het, Henderson Field suksesvol gebombardeer; hulle het die meeste van die Amerikaanse vliegtuie daar vernietig en ernstige skade aan die vliegveld se fasiliteite aangerig.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 316–319.</ref>
[[Lêer:EnterpriseWildcat.jpg|duimnael|[[Grumman F4F Wildcat]] op die Enterprise terwyl die skip op 24 Oktober lugoperasies uitvoer]]
Die VSA het twee stappe gedoen om die dooiepunt in die stryd om Guadalcanal te probeer verbreek. Eerstens is herstelwerk aan die USS Enterprise bespoedig sodat sy so gou moontlik na die Suid-Stille Oseaan kon terugkeer. Op 10 Oktober het die USS Enterprise haar nuwe luggroep (Luggroep 10) ontvang, en op 16 Oktober het sy uit Pearl Harbor vertrek. Op 23 Oktober<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 154–155.</ref> het sy in die Suid-Stille Oseaan aangekom en op 24 Oktober, 273 seemyl (506 km) noordoos van Espiritu Santo, by die USS Hornet en die res van die Geallieerde vlootmagte in die Suid-Stille Oseaan aangesluit.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 145.</ref>
Tweedens het admiraal [[Chester W. Nimitz|Chester Nimitz]], die Geallieerde opperbevelhebber van die Stille Oseaan-magte, op 18 Oktober vise-admiraal Robert L. Ghormley deur vise-admiraal William Halsey jr. vervang as bevelvoerder van die Suid-Stille Oseaan-gebied; in hierdie posisie het hy bevel gevoer oor die Geallieerde magte wat by die veldtog in die Salomonseilande betrokke was.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 134.</ref>
Nimitz was van mening dat Ghormley te eng van visie en pessimisties geword het om die Geallieerde magte doeltreffend te lei in die stryd om Guadalcanal. Halsey is na bewering regoor die Amerikaanse vloot gerespekteer as 'n "vegter".<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 334.</ref> Met die aanvaarding van die bevel het Halsey onmiddellik begin om planne te maak om die Japannese vlootmagte in 'n geveg in te lok; hy het aan Nimitz geskryf: "Ek moes feitlik onmiddellik begin terugslaan."<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 150.</ref>
Die Japannese Gekombineerde Vloot het ook gepoog om Geallieerde vlootmagte te betrek in wat gehoop is om 'n beslissende geveg te wees. Twee vloot vliegdekskepe, Hiyō en Jun'yō, sowel as die ligte vliegdekskip Zuihō, het vroeg in Oktober by die hoof Japannese vlootbasis by Truk Atoll aangekom en by Shōkaku en Zuikaku aangesluit. Met vyf vliegdekskepe wat volledig toegerus was met luggroepe, plus hul talle slagskepe, kruisers en torpedojaers, was die Japannese Gekombineerde Vloot, onder leiding van Admiraal Isoroku Yamamoto, vol vertroue dat dit die nederlaag by die Slag van Midway kon vergoed.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 146–149.</ref> Afgesien van 'n paar lugaanvalle op Henderson Field in Oktober, het die Japannese vliegdekskepe en hul ondersteunende oorlogskepe in die noordwestelike gebied van die Salomonseilande gebly, buite die stryd om Guadalcanal, terwyl hulle op 'n geleentheid gewag het om nader te beweeg en die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val. Met die Japannese leër se volgende beplande groot grondaanval op Geallieerde magte op Guadalcanal wat vir 20 Oktober vasgestel is, het Yamamoto se oorlogskepe na die suidelike Salomonseilande begin beweeg om die offensief te ondersteun en gereed te wees om enige vyandelike skepe, veral vliegdekskepe, wat sou naderkom om die Geallieerde verdediging op Guadalcanal te ondersteun, aan te val.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', pp. 124–125. According to Hara, the Japanese believed that U.S. Navy forces were likely to be in the Solomon Islands area because they had read a report from the [[United Press]] dated 20 October that stated that the United States Navy was preparing for a major sea and air battle in the South Pacific.</ref>
== Aanvang ==
Op of omstreeks 11 Oktober het 'n groot Japannese mag, bestaande uit vliegdekskepe, slagskepe en hul begeleidingsvaartuie, uit Truk vertrek vir 'n verlengde operasie ter ondersteuning van 'n offensief op Guadalcanal in Oktober. Op dieselfde dag het 'n groot konvooi met versterkings Guadalcanal bereik, maar 'n mag van swaar kruisers wat ondersteuning moes bied, is verhoed om Henderson Field te bombardeer en het omgedraai in wat bekend geword het as die Slag van Kaap Esperance. Daarna het drie bombardemente gevolg wat tussen 13 Oktober en 16 Oktober deur slagskepe en swaar kruisers uitgevoer is (die swaarste vlootaanval op die vliegveld tydens die veldtog); die eerste en derde hiervan is uitgevoer deur vaartuie wat van vise-admiraal Nobutake Kondō se voorhoedemag afgesonder is. Vanaf middernag op 14 Oktober het nog 'n konvooi, bestaande uit vier vragskepe, die grootste deel van sy vrag afgelaai, insluitend tenks en swaar artillerie.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/Azumasan_t.htm|title=Japanese Transports|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Op 15 Oktober is die torpedojaer Meredith, terwyl dit die sleepboot Vireo, wat 'n voorraadbarg gesleep het, begelei het, deur vliegtuie van die Zuikaku en Shokaku opgemerk en gekelder. Op 17 Oktober het die Hiyō en Jun'yō 'n aanvalsmag gestuur om vervoerskepe naby Lunga Point aan te val, maar hulle het geen skade aangerig nie.<ref name="auto">{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/hiyo.htm|title=Imperial lattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die groot aantal oorlogskepe sou in die waters rondom Guadalcanal bly totdat die gevegte in die Slag van die Santa Cruz-eilande beëindig was, en het aan die einde van Oktober na Truk teruggekeer.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/shokaku.htm|title=Imperial Flattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die vliegdekskip Hiyō, wat onlangs in diens gestel is, was oorspronklik deel van die vloot, maar ’n brand in sy masjienkamer op 21 Oktober het hom genoodsaak om na Truk terug te keer vir herstelwerk.<ref name="auto"/> Op 25 Oktober het 6 bomwerpers en 12 vegvliegtuie van die Jun'yo Henderson-vliegveld aangeval, maar min skade aangerig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
Van 20 tot 25 Oktober het Japannese grondmagte op Guadalcanal probeer om Henderson Field in te neem tydens die Slag om Henderson Field, deur middel van 'n groot aanval op die Amerikaanse verdedigers. Die aanval is afgeslaan, met swaar verliese aan die Japannese kant.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 95–97.</ref> Foutiewelik oortuig dat die Japannese leërmagte Henderson Field ingeneem het, het die Japannese op die oggend van 25 Oktober oorlogskepe vanaf die Shortland-eilande na Guadalcanal gestuur om hul grondmagte op die eiland te ondersteun. Amerikaanse vliegtuie van Henderson Field het die konvooi deur die loop van die dag aangeval; hulle het die ligte kruiser Yura tot sink gebring (met hulp van [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17-vliegtuie]] vanaf Espiritu Santo) en die torpedojaer Akizuki beskadig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
[[Lêer:SantaCruzChart2.jpg|duimnael|Kaart van die Slag van die Santa Cruz-eilande, 26 Oktober 1942. Rooi lyne verteenwoordig Japannese oorlogskipmagte en swart lyne verteenwoordig Amerikaanse vliegdekskipmagte. Genommerde geel kolle verteenwoordig belangrike aksies in die geveg.]]
Ten spyte van die mislukking van die Japannese grondoffensief en die verlies van die Yura, het die res van die Gesamentlike Vloot op 25 Oktober voortgegaan om naby die suidelike Salomonseilande te maneuvreer, in die hoop om die Geallieerde vlootmagte in 'n geveg te betrek. Die Japannese vlootmagte het nou uit vier vliegdekskepe bestaan (twee groot, een medium en een ligte een), die Hiyō het vertrek weens 'n toevallige brand in sy enjinkamer, met 'n gesamentlike vliegtuigsterkte wat ongeveer gelykstaande was aan dié van drie vliegdekskepe van die Shokaku-klas.
Die Japannese vlootmagte was in drie groepe verdeel: die voorhoedemag, bestaande uit die Jun'yō, vier swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van Kondō aan boord van die swaar kruiser Atago, met 'n ondersteuningsgroep bestaande uit twee slagskepe en twee torpedojaers onder bevel van skout-admiraal Takeo Kurita; die hoofmag bestaande uit die Shōkaku, Zuikaku en Zuihō, plus een swaar kruiser en agt torpedojaers, onder bevel van vise-admiraal Chūichi Nagumo aan boord van die Shōkaku en die agterhoedemag bestaande uit twee slagskepe, drie swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van skout-admiraal Hiroaki Abe aan boord van die slagskip Hiei. Benewens sy bevel oor die voorhoedemag, het Kondō ook opgetree as die bevelvoerder van al drie magte.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 374–375.</ref>
Aan die Amerikaanse kant het die taakgroepe van die Hornet en Enterprise (onder bevel van skout-admiraal Thomas Kinkaid) op 25 Oktober na die noorde van die Santa Cruz-eilande beweeg, op soek na die Japannese vlootmagte. Die Amerikaanse oorlogskepe was ontplooi as twee vliegdekskipgroepe, wat ongeveer 10 seemyl (19 km) van mekaar geskei was. 'n Amerikaanse [[Consolidated PBY Catalina|PBY Catalina-verkenningswatervliegtuig]], gestasioneer op die Santa Cruz-eilande, het om 11:03 die vliegdekskepe van die Japannese hoofmag opgespoor. Die Japannese vliegdekskepe was egter ongeveer 355 seemyl (657 km) van die Amerikaanse mag af, net buite die reikafstand van vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe opereer. Kinkaid, wat gehoop het om die afstand te verklein ten einde daardie dag aan te val, het op volspoed na die Japannese vliegdekskepe gestoom en om 14:25 'n aanvalsmag van 23 vliegtuie gelanseer. Die Japannese, wat geweet het dat hulle deur Amerikaanse vliegtuie opgemerk is, maar nie geweet het waar die Amerikaanse vliegdekskepe was nie, het na die noorde gedraai om buite bereik van die Amerikaanse vliegdekskipvliegtuie te bly.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 127.</ref> Die Amerikaanse aanvalsmag het na hulle ondeskeie vliegdekskepe teruggekeer sonder om die Japannese oorlogskepe te vind.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 163–174.</ref>
== Die Slag ==
=== Vliegdekskipaksie op 26 Oktober: eerste aanvalle ===
Om 02:50 op 26 Oktober het die Japannese vlootmagte omgedraai en die vlootmagte van die twee teenstanders het die afstand tussen hulle verklein totdat hulle teen 05:00 slegs 200 seemyl (370 km) van mekaar af was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 186.</ref> Albei kante het verkenningsvliegtuie uitgestuur en hul oorblywende vliegtuie gereed gemaak om aan te val sodra die ander kant se skepe opgespoor is. Hoewel 'n Catalina, toegerus met [[radar]], die Japannese vliegdekskepe om 03:10 opgemerk het, het die verslag Kinkaid eers om 05:12 bereik. Dus, omdat hy geglo het dat die Japannese skepe waarskynlik gedurende die tussenliggende twee uur van posisie verander het, het hy besluit om nie 'n aanvalsmag te stuur nie totdat hy meer juiste inligting oor die posisie van die Japannese skepe ontvang het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 381.</ref>
[[Lêer:Aircraft prepare to launch from Japanese carrier Shōkaku during Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (80-G-176150).jpg|duimnael|Japannese vegvliegtuie en duikbomwerpers op die Shōkaku maak gereed om op te styg vir 'n aanval op Amerikaanse vliegdekskipmagte.]]
Om 06:45 het 'n Amerikaanse verkenningsvliegtuig die vliegdekskepe van Nagumo se hoofmag opgemerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 187.</ref> Om 06:58 het 'n Japannese verkenningsvliegtuig die ligging van Hornet se taakmag gerapporteer.<ref name="Frank">Frank, ''Guadalcanal'', p. 382.</ref> Albei kante het gehaas om eerste die ander aan te val. Die Japannese het eerste daarin geslaag om hul aanvalsmag te laat vertrek; teen 07:40 was 64 vliegtuie, bestaande uit 21 Aichi D3A2 Val-duikbomwerpers, 20 Nakajima B5N2 Kate-torpedobomwerpers, 21 Mitsubishi A6M3 Zero-vegvliegtuie en 2 Nakajima B5N2-verkenningsvliegtuie, op pad na die Hornet.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 191–192.</ref> Hierdie eerste aanval is gelei deur luitenant-kommandeur Shigeharu Murata, terwyl die dekking deur vegvliegtuie gelei is deur die luitenante Ayao Shirane en Saneyasu Hidaka. Ook om 07:40 het twee Amerikaanse SBD-3 Dauntless-verkenningsvliegtuie, wat gereageer het op die vroeëre waarneming van die Japannese vliegdekskepe, opgedaag en 'n duikaanval op die Zuihō uitgevoer. Terwyl die Japannese gevegslugpatrollie besig was om ander Amerikaanse verkenningsvliegtuie weg te hou, kon die twee Amerikaanse vliegtuie die Zuihō met albei hul 500-pond-bomme tref; dit het swaar skade aangerig en verseker dat vliegtuie nie meer op die vliegdekskip se dek kon land nie.<ref name="Frank"/>
Intussen het Kondo vir Abe se agterhoedemag beveel om vinniger te gaan in 'n poging om die Amerikaanse oorlogskepe te onderskep en aan te val. Kondo het ook sy eie voorhoedemag teen volle spoed vorentoe laat beweeg, sodat die Jun'yō se vliegtuie aan die aanvalle op die Amerikaanse skepe kon deelneem. Om 08:10 het die Shōkaku 'n tweede golf aanvalsvliegtuie gelanseer, bestaande uit 19 duikbomwerpers en vyf Zero-vegvliegtuie, en om 08:40 het die Zuikaku 16 torpedobomwerpers en vier Zero-vegvliegtuie gelanseer. Die tweede aanvalsgroep is gelei deur luitenant-kommandeur Mamoru Seki, terwyl die vegvliegtuigdekking deur luitenant Hideki Shingo gelei is. Teen 09:10 was daar dus meer as 100 Japannese vliegtuie op pad om die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 383.</ref>
Die Amerikaanse aanvalsvliegtuie was ongeveer 20 minute agter die Japannese. Omdat hulle van mening was dat 'n vinnige aanval belangriker is as 'n massiewe aanval, en omdat hulle nie genoeg brandstof gehad het om tyd te spandeer aan formasievorming voor die aanval nie, het die Amerikaanse vliegtuie in klein groepe na die Japannese skepe beweeg, in plaas daarvan om in een groot aanvalsmag saam te smelt. Die eerste groep, bestaande uit 15 [[Douglas SBD Dauntless]]-duikbomwerpers, 6 [[Grumman TBF Avenger]]-torpedobomwerpers en agt [[Grumman F4F Wildcat]]-vegvliegtuie, onder bevel van luitenant-kommandeur William J. "Gus" Widhelm van die Hornet, was teen ongeveer 08:00 in die lug. 'n Tweede groep, bestaande uit drie SBD's, nege TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en agt Wildcats van die Enterprise, onder bevel van luitenant-kommandeur John A. Collett, het teen 08:10 vertrek. 'n Derde groep, bestaande uit nege SBD's, tien TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en sewe F4F's van die Hornet, was teen 08:20 op pad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 198–199.</ref>
Om 08:40 het die opponerende lugaanvalformasies binne sig van mekaar verbybeweeg. Luitenant Hidaka se nege Zuihō-Zeros het die Enterprise-groep verras en aangeval deur vanuit die rigting van die [[son]] op die klimmende vliegtuie toe te sak. In die daaropvolgende geveg is vier Zeros, drie Wildcats en twee TBF's, insluitend dié van Collett, afgeskiet, terwyl nog twee TBF's en 'n Wildcat weens ernstige skade gedwing is om na die Enterprise terug te keer.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 384–385. Only the Wildcat was safely recovered.</ref> Die oorblywende ''Zuihō''-Zeros, wie se ammunisie uitgeput was, het aan die geveg onttrek.
[[Lêer:Shokaku Santa Cruz fire.jpg|duimnael|Die bemanning van Shōkaku bestry vure op die vliegdek na die Amerikaanse aanval]]
Om 08:50 het die voorste Amerikaanse aanvalsformasie van die Hornet vier skepe van Abe se voorhoedemag opgemerk. Die Amerikaanse vliegtuie het voortgegaan, die Japannese vliegdekskepe gewaar en voorbereidings getref om aan te val. Drie Zero-vliegtuie van die Zuihō het die formasie se Wildcats aangeval en hulle sodoende weggelok van die bomwerpers wat hulle moes beskerm. Gevolglik het die duikbomwerpers in die eerste groep hul aanvalle sonder die beskerming van vegvliegtuie geloods. Twaalf Zero-vliegtuie van die Japannese vliegdekskip het die SBD-formasie aangeval, twee neergeskiet (insluitend dié van Widhelm, het hy dit oorleef) en nog twee gedwing om hul aanval te staak. Die oorblywende 11 SBD's het om 09:27 met hul duikaanvalle op die Shōkaku begin; hulle het die skip met drie tot ses bomme getref, die vliegdek vernietig en ernstige skade aan die skip se binnekant aangerig. Die laaste SBD van die 11 het Shōkaku uit sig verloor en in plaas daarvan sy bom naby die Japannese torpedojaer Teruzuki laat val, wat geringe skade veroorsaak het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 213–223.</ref> Die ses TBF's in die eerste aanvalsmag, wat van hul aanvalsgroep geskei geraak het, het nie die Japannese vliegdekskepe gevind nie en het uiteindelik na die Hornet teruggedraai. Op die pad terug het hulle die Japannese swaar kruiser Tone aangeval, maar al hul torpedo's het die kruiser gemis.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 387–388.</ref>
[[Lêer:Japanese cruiser Chikuma under air attack during the Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (NH 82404).jpg|duimnael|Chikuma word aangeval op 26 Oktober. Rook styg op uit die middel van die skip, waar 'n 450 kg-bom die brug vol getref het.]]
Die TBF's van die tweede Amerikaanse aanvalsformasie vanaf die Enterprise kon nie die Japannese vliegdekskepe opspoor nie en het in plaas daarvan die Japannese swaar kruiser Suzuya, deel van Abe se voorhoede, aangeval, maar geen skade aangerig nie. Omstreeks dieselfde tyd het nege SBD's van die derde Amerikaanse aanvalsformasie, afkomstig van die Hornet, Abe se skepe opgespoor en die Japannese swaar kruiser Chikuma aangeval; hulle het die skip met twee 450 kg-bomme getref en groot skade aangerig. Die drie SBD's van die Enterprise het toe ook opgedaag en ook die Chikuma aangeval; hulle het verdere skade aangerig met een bomtreffer en twee bomme wat net-net gemis het. Uiteindelik het die nege TBF's van die derde aanvalsgroep opgedaag en die rokende Chikuma aangeval, waarby hulle nog een voltreffer behaal het. Chikuma, begelei deur twee torpedojaers, het uit die geveg onttrek en koers gekies na Truk vir herstelwerk.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 132; and Parshall, ''The Imperial Japanese Navy Page''. ''Chikuma'' was under repair at Truk and later [[Kure]], Japan, until January 1943.</ref>
Die Amerikaanse vliegdekskipmagte het om 08:30 berig ontvang van hul aanvalsvliegtuie wat op pad was na die Japannese skepe, dat Japannese aanvalsvliegtuie in hul rigting op pad was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 235.</ref> Om 08:52 het die bevelvoerder van die Japannese aanvalsmag die Hornet-taakmag opgemerk, die Enterprise-taakmag was deur 'n reënbui verberg, en sy vliegtuie vir 'n aanval ontplooi. Om 08:55 het die Amerikaanse vliegdekskepe die naderende Japannese vliegtuie op radar bespeur, ongeveer 35 seemyl (65 km) daarvandaan, en begin om die 37 Wildcat-vliegtuie van hul gevegslugpatrollie na die inkomende Japannese vliegtuie te lei. Ongelukkig het kommunikasieprobleme, foute deur die Amerikaanse vegvliegtuigbeheerbeamptes en primitiewe beheerprosedures egter verhoed dat enige van die Wildcats, op 'n paar na, met die Japannese vliegtuie slaags raak voordat laasgenoemdes hul aanvalle op die Hornet begin het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 235–239.</ref> Alhoewel die Amerikaanse gevegs-lugpatrollie, insluitend die vegvlieënier Swede Vejtasa, daarin geslaag het om verskeie duikbomwerpers af te skiet of te beskadig (die formasieleier, luitenant Sadamu Takahashi, moes weens die skade uit die duikvlug onttrek<ref>Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 388.</ref>), het die meeste van die Japannese vliegtuie hul aanvalle begin sonder dat hulle noemenswaardig deur Amerikaanse vegvliegtuie gehinder is.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 385.</ref>
{{Multibeeld
| wydte = 250
| direction = vertical
| voetskrif =
| beeld1 = Japanese aircraft attack USS Hornet (CV-8) during the Battle of the Santa Cruz Islands on 26 October 1942 (80-G-33947).jpg
| alt1 =
| onderskrif1 = ’n Beskadigde Japannese duikbomwerper (links bo) duik om 09:14 in die rigting van die ''Hornet'' ...
| beeld2 = Japanese Aichi D3A crashes into USS Hornet (CV-8) during the Battle of the Santa Cruz Islands on 26 October 1942.jpg
| alt2 =
| onderskrif2 = ... en sekondes later tref dit die draer.
}}
Om 09:09 het die lugafweergeskut van die Hornet en haar begeleidende oorlogskepe begin vuur, terwyl die 20 ongeskonde Japannese torpedovliegtuie en die oorblywende 16 duikbomwerpers hul aanvalle op die vliegdekskip begin het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 249–251. ''Hornet''{{'}}s screening ships included heavy cruisers {{USS|Northampton|CA-26|2}} and {{USS|Pensacola|CA-24|2}}, light cruisers {{USS|San Diego|CL-53|2}} and {{USS|Juneau|CL-52|2}}, and six destroyers.</ref> Om 09:12 het 'n duikbomwerper se 250 kg semi-pantserdoorborende skeepsbom presies die middel van die Hornet se vliegdek, teenoor die eilandstruktuur, getref; dit het deur drie dekke gedring voordat dit ontplof en 60 man gedood het. Oomblikke later het 'n 242 kg-hoëplofkragbom die vliegdek getref. Dit het met impak ontplof en 'n gat van 3,4 m veroorsaak en 30 mans gedood. Sowat 'n minuut later het 'n derde bom die Hornet getref, naby die plek waar die eerste bom die dek binnegedring het. Dit het deur drie dekke gedring voordat dit ontplof het en ernstige skade aangerig het, maar geen lewensverlies veroorsaak het nie.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 253–356.</ref> Om 09:14 is 'n duikbomwerper deur die Hornet se lugafweergeskut getref en het aan die brand geraak, die vlieënier, adjudant-offisier Shigeyuki Sato, het opsetlik teen die Hornet se skoorsteen vasgevlieg, wat sewe mans gedood en brandende vliegtuigbrandstof oor die seindek versprei het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 386; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 262–267.</ref>
Terwyl die duikbomwerpers aangeval het, het die 20 torpedobomwerpers ook uit twee verskillende rigtings op die Hornet afgepyl. Ten spyte van swaar verliese weens lugafweerverdediging, waaronder Murata, het die torpedovliegtuie tussen 09:13 en 09:17 met twee torpedo's die kant van die Hornet getref, wat haar enjins buite werking gestel het. Net toe die Hornet tot stilstand kom, het 'n beskadigde Japannese duikbomwerper nader gekom en doelbewus teen die kant van die vliegdekskip vasgevlieg; dit het 'n brand laat ontstaan naby die skip se hoofvoorraad vliegtuigbrandstof. Om 09:20 het die oorblywende Japannese vliegtuie onttrek en teruggekeer en die Hornet roerloos in die water en aan die brand, agtergelaat.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 386; Hammel, ''Carrier Strike'', p. 284.</ref> Vyf-en-twintig Japannese en ses Amerikaanse vliegtuie is in hierdie aanval vernietig, insluitend 12 duikbomwerpers, tien torpedovliegtuie en ten minste een Zero.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 271–280.</ref>
Met die hulp van brandslange vanaf drie begeleidende torpedojaers was die brande op die Hornet teen 10:00 onder beheer. Gewonde personeel is van die vliegdekskip ontruim, en die swaar kruiser USS Northampton, onder bevel van kaptein Willard A. Kitts, het probeer om die Hornet weg van die gevegsgebied te sleep. Die voorbereidings om die sleeptou vas te maak, het egter tyd in beslag geneem, terwyl verdere aanvalsgroepe Japannese vliegtuie reeds op pad was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 271–280.</ref>
=== Vliegdekskipaksie op 26 Oktober: verdere aksies na die eerste aanvalle ===
Vanaf 09:30 het die Enterprise baie van die beskadigde en brandstofarme gevegslugpatrollie vegvliegtuie, sowel as verkenningsvliegtuie wat van albei vliegdekskepe teruggekeer het, laat land. Aangesien die vliegdek egter vol was en 'n tweede golf Japannese vliegtuie om 09:30 op radar bespeur is, het die Enterprise om 10:00 die landingsoperasies gestaak. Vliegtuie sonder brandstof het daarna in die oseaan neergestort, waarna die torpedojaers wat die vliegdekskip vergesel het, die bemanningslede gered het. Een van die vliegtuie wat in die water beland het, ’n beskadigde TBF van die Enterprise se aanvalsmag wat vroeër deur Zero-vliegtuie van die Zuihō aangeval is, het naby die torpedojaer USS Porter in die water neergestort. Terwyl die Porter die TBF se bemanning gered het, is die skip deur ’n torpedo getref, moontlik afkomstig van die vliegtuig wat in die water beland het, wat ernstige skade aangerig en die lewens van 15 bemanningslede geëis het.<ref>{{cite book|last=Hammel|first=Eric|title=Guadalcanal: The Carrier Battles|url=https://archive.org/details/guadalcanalcarri00hamm|url-access=registration|year=1987|publisher=Crown Publishers, Inc.|location=New York|pages=[https://archive.org/details/guadalcanalcarri00hamm/page/411 411–413]|isbn=9780517566084}}</ref> Nadat die bevelvoerder van die taakmag beveel het dat die torpedojaer tot sink gebring moet word, is die bemanning gered deur die torpedojaer USS Shaw, wat daarna die Porter met kanonvuur tot sink gebring het (08°32′S 167°17′O).<ref>Evans, ''Japanese Navy'', p. 520; Frank, ''Guadalcanal'', pp. 388–389; Hammel, ''Carrier Strike'', p. 299.</ref>
[[Lêer:A Japanese Aichi D3A is shot down between USS Enterprise (CV-6) and USS South Dakota (BB-57) on 26 October 1942.jpg|duimnael|’n Japannese duikbomwerper (middel) word tydens die aanval op die Enterprise (regs onder) afgeskiet. Die rook uit die skip is weens vroeër bomtreffers, terwyl nog ’n bom die vliegdekskip net-net mis. Die slagskip South Dakota is links van die vliegdekskip.<ref>Fahey, ''The Ships and Aircraft of the United States Fleet'', p. 5.</ref>]]
Terwyl die eerste golf Japannese aanvalsvliegtuie van hul aanval op die Hornet na hul vliegdekskepe begin terugkeer het, het een van hulle die Enterprise-taakmag, wat intussen uit die reënbui te voorskyn gekom het, opgemerk en die vliegdekskip se posisie gerapporteer.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 283.</ref> Die tweede golf Japannese aanvalsvliegtuie, in die veronderstelling dat die Hornet besig was om te sink, het hul aanvalle op die Enterprise-taakmag gerig; dit het om 10:08 begin. Weereens het die Amerikaanse gevegslugpatrollie gesukkel om die Japannese vliegtuie te onderskep voordat hulle die Enterprise aangeval het; hulle het slegs 2 van die 19 duikbomwerpers neergeskiet net toe dié met hul duikvlugte na die vliegdekskip begin het. Seki se afdeling het deur die hewige lugafweervuur van die Enterprise en haar begeleidende oorlogskepe aangeval, maar geen treffers behaal nie. Daarna het die afdeling onder bevel van luitenant Keiichi Arima aangeval en die vliegdekskip getref met twee 250 kg semi-pantserdeurborende bomme; die eerste hiervan is losgelaat deur Arima se vlieënier, onderoffisier Kiyoto Furuta. Die twee bomme het 44 man gedood en 75 gewond, en groot skade aan die vliegdekskip aangerig, insluitend die beskadiging van sy voorste hyser in die "op"-posisie. Daarbenewens het Arima se afdeling ook met nog 'n bom 'n byna-treffer behaal.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 300–313; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', pp. 413–415.</ref> Tien van die negentien Japannese bomwerpers het egter in hierdie aanval verlore gegaan, insluitend dié van Seki, terwyl nog twee tydens die terugvlug in die see neergestort het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 390; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', pp. 416, 418, 446.</ref>
Twintig minute later het die 16 Zuikaku-torpedovliegtuie opgedaag en in groep opgedeel om die Enterprise aan te val. Een groep torpedo-bomwerpers is aangeval deur twee gevegslugpatrollie Wildcats, weer eens insluitend Vejtasa, wat drie van hulle afgeskiet en 'n vierde beskadig het. Die vierde beskadigde vliegtuig het doelbewus teen die torpedojaer Smith gebots, die skip aan die brand gesteek en 57 van haar bemanning gedood. Die torpedo wat deur hierdie vliegtuig gedra is, het kort na die impak ontplof en meer skade veroorsaak. Die vure het aanvanklik buite beheer gelyk totdat Smith se bevelvoerder die torpedojaer beveel het om in die sproeiende kielwater van die slagskip USS South Dakota te stuur, wat gehelp het om die brande te blus. Smith het toe haar posisie hervat en met haar oorblywende lugafweerkanonne op die die torpedovliegtuie gevuur.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 390–391. ''Smith'' eventually went to Pearl Harbor for repairs, which were completed in February 1943.</ref>
[[Lêer:F4F-4 Wildcat of VF-72 crash-lands on USS Enterprise (CV-6) on 26 October 1942.jpg|duimnael|right|'n Hornet Wildcat wat pas geland het, gly oor die vliegdek van die Enterprise terwyl die vliegdekskip hewig maneuvreer tydens die duikbomwerperaanval deur die Jun'yo.]]
Die oorblywende torpedovliegtuie het die Enterprise, South Dakota en die kruiser Portland aangeval, maar al hul torpedo's het óf hul teiken gemis óf gefaal, sodat geen skade aangerig is nie. Die geveg was om 10:53 verby; 9 van die 16 torpedovliegtuie is tydens hierdie aanval afgeskiet.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 391.</ref> Nadat die meeste brande aan boord geblus is, het die Enterprise om 11:15 sy vliegdek heropen om te begin met die landing van vliegtuie wat teruggekeer het van die oggend se Amerikaanse aanvalle op die Japannese vlootmagte. Slegs 'n paar vliegtuie het egter geland voordat die volgende golf Japannese aanvalsvliegtuie opgedaag en hul aanvalle op die Enterprise begin het, wat die staking van landingsoperasies genoodsaak het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 335–337.</ref>
Tussen 09:05 en 09:14 het Jun'yō binne 280 seemyl (520 km) van die Amerikaanse vliegdekskepe gekom en 'n aanvalsmag van 17 duikbomwerpers en 12 Zero-vliegtuie gelanseer, onder bevel van luitenant Yoshio Shiga.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 330–331; and Frank, ''Guadalcanal'', p. 391.</ref> Terwyl die Japannese hoofmag en voorhoede gemaneuvreer het in 'n poging om hul formasies te verenig, het Jun'yō opvolgaanvalle voorberei.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 331.</ref> Om 11:21 het vliegtuie van die Jun'yō opgedaag en 'n duikaanval op die Enterprise-taakmag uitgevoer. Die duikbomwerpers het een bom naby die Enterprise laat val, wat verdere skade aangerig het, en elk een treffer op die South Dakota en die ligte kruiser San Juan behaal, wat matige skade aan albei skepe veroorsaak het. Op die South Dakota het die bom die voorste geskutstoring getref; hoewel dit nie daarin geslaag het om deur te dring nie, is twee bemanningslede gedood en meer as vyftig ander, insluitend die skip se bevelvoerder, deur fragmente gewond.{{sfn|Evans|2014}}{{sfn|Frank|1990|pp=392–393}} Skerwe van die bom het die middelste en linkerkanon van die tweede geskutstoring beskadig; die geskutbemanning is uiteindelik deur die Bureau of Ordnance ingelig dat die kepe so diep was dat daar nie met die lope gevuur moes word nie. Aangesien dit nie ten volle herstel is nie, het dit die South Dakota benadeel tydens die latere Tweede Slag van Guadalcanal.{{sfn|Hornfischer|2011|p=346}} Agt van die sewentien Japannese duikbomwerpers is in hierdie aanval vernietig, terwyl nog drie tydens hul terugkeer in die water beland het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 391–393; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 437. Anti-aircraft fire from battleship ''South Dakota'' was credited with 26 of the total of 99 enemy planes the Americans claimed in the battle. [http://www.hazegray.org/danfs/battlesh/bb57.htm ''South Dakota''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220125041118/http://www.hazegray.org/danfs/battlesh/bb57.htm |date=25 January 2022 }}, ''Dictionary of American Naval Fighting Ships'' (DANFS) U.S. Dept. of Navy.</ref>
Om 11:35, met die Hornet buite aksie, die Enterprise swaar beskadig, en die aanname dat die Japannese een of twee onbeskadigde vliegdekskepe in die gebied het, het Kinkaid besluit om die Enterprise en haar begeleidingskepe uit die geveg te onttrek.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 395.</ref> Kinkaid het die Hornet agtergelaat en die vliegdekskip en sy taakmag opdrag gegee om terug te trek sodra hulle kon. Tussen 11:39 en 13:22 het Enterprise 57 van die 73 Amerikaanse vliegtuie wat in die lug was, aan boord geneem terwyl die skip teruggetrek het.<ref>Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 444. One U.S. aircraft, flown by ''Hornet''{{'}}s Air Group Commander, was able to reach a U.S. airbase at [[Espiritu Santo]].</ref> Die oorblywende Amerikaanse vliegtuie het in die oseaan neergestort, en hul bemannings is deur begeleidende oorlogskepe gered.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 345–352.</ref>
Tussen 11:40 en 14:00 het die twee onbeskadigde Japannese vliegdekskepe, Zuikaku en Jun'yō, die paar vliegtuie wat van die oggendaanvalle op die Hornet en Enterprise teruggekeer het, aan boord geneem en voorbereidings getref vir opvolgaanvalle. Dit was op hierdie stadium dat die verwoestende verliese wat tydens hierdie aanvalle gely is, duidelik geword het. Luitenant-kommandeur Masatake Okumiya, die lugoperasie-offisier van die Jun'yō, het die terugkeer van die vliegdekskip se eerste aanvalsgroepe soos volg beskryf:
{{quote|Ons het die lug met angstige afwagting deursoek. Daar was slegs 'n paar vliegtuie in die lug in vergelyking met die getalle wat 'n paar uur tevore opgestyg het... Die vliegtuie het skokkend en wankelend op die dek beland; elke vegvliegtuig en bomwerper was deurboor deur koeëls... Terwyl die vlieëniers moeg uit hul beknopte kajuite geklim het, het hulle vertel van ongelooflike weerstand – van 'n lugruim wat vol was van die ontploffings van lugafweergranate en ligspore.}}
Slegs een van die bomwerperleiers van ''Jun'yō'' het van die eerste aanval teruggekeer, en by sy landing het hy "so geskok voorgekom dat hy by tye nie samehangend kon praat nie".<ref>Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 446.</ref>
Om 13:00 het Kondo se gevorderde mag en Abe se voorhoede, almal oorlogskepe, gesamentlik reguit koers gekies na die laas aangemelde posisie van die Amerikaanse vliegdekskip-taakmagte. Hulle het hul spoed verhoog in 'n poging om die vyand te onderskep vir 'n geveg met skeepsgeskut. Die beskadigde vliegdekskepe Zuihō en Shōkaku, met Nagumo steeds aan boord, het uit die gevegsgebied teruggetrek en die bevel oor die lugmagte van die Zuikaku en Jun'yō aan skout-admiraal Kakuji Kakuta oorgelaat. Om 13:06 het die Jun'yō haar tweede aanvalsgroep gelanseer, bestaande uit sewe torpedovliegtuie onder leiding van luitenant Yoshiaki Irikiin, vergesel deur agt Zero-vegvliegtuie onder bevel van luitenant Shirane. Terselfdertyd het die Zuikaku haar derde aanvalsgroep gelanseer: sewe torpedovliegtuie, twee duikbomwerpers en vyf Zero-vegvliegtuie, onder bevel van luitenant (jg) Ichirō Tanaka. Die meeste van die torpedovliegtuie was toegerus met 'n 800 kg-pantserdeurdringende bomme. Om 15:35 het die Jun'yō die dag se laaste Japannese aanvalsgroep gelanseer, vier duikbomwerpers en ses Zero-vegvliegtuie, weereens onder bevel van luitenant Shiga.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', pp. 129–131; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 357–358; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', pp. 446–447.</ref>
[[Lêer:Listing USS Hornet (CV-8) is abandoned in the late afternoon of 26 October 1942.jpg|duimnael|left|Verlate en sinkende Hornet]]
Na verskeie tegniese probleme het die Northampton uiteindelik om 14:45 begin om die Hornet stadig uit die gevegsgebied te sleep, teen 'n spoed van slegs vyf knope. Die Hornet se bemanning was op die punt om gedeeltelike kragtoevoer te herstel,<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 395–396.</ref> maar om 15:20 het die Jun'yō se tweede aanvalsgroep opgedaag, en die sewe torpedovliegtuie het die byna stilstaande vliegdekskip aangeval. Hoewel ses van die torpedovliegtuie hul teiken gemis het, het een torpedo om 15:23 die Hornet midskeeps getref; dit het die noodlottige hou geblyk te wees. Die torpedotreffer het die herstelwerk aan die kragstelsel vernietig en ernstige oorstroming sowel as 'n slagkant van 14 grade veroorsaak. Aangesien daar geen krag was om die water uit te pomp nie, is die Hornet as verlore beskou en het die oorblywende bemanning die skip verlaat. Die derde aanvalsgroep, afkomstig van die Zuikaku, het die Hornet intussen aangeval, waartydens B5N-bomwerpers die sinkende skip met een 800 kg-bom getref het. Teen 16:27 was al die bemanningslede van die Hornet af. Tydens die laaste Japannese aanval van die dag het 'n duikbomwerper van die Jun'yō se derde aanvalsgroep om 17:20 nog 'n 250 kg-semi-pantserbrekende bom op die sinkende vliegdekskip laat val.
== Verwysings ==
{{verwysings|3}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Tweede Wêreldoorlog]]
pn401i68o8c2opdu11h3ixajuztyjh6
3379514
3379512
2026-11-21T10:06:14Z
Oesjaar
7467
/* Vliegdekskipaksie op 26 Oktober: verdere aksies na die eerste aanvalle */ Verbeter
3379514
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Militêre konflik-en
| conflict = Slag van die Santa Cruzeilande
| image = [[Lêer:USS Enterprise-Bat Santa Cruz.jpg|300px]]
| pushpin_map = Stille Oseaan
| pushpin_relief = 1
| coordinates = {{coord|-8|164|format=dms|display=it}}
| caption = {{USS|Enterprise|CV-6|6}} (middel links) en sy skepe wat hom beskerm gedurende die oorlog, 26 Oktober 1942
| part_of = die [[Slag van Guadalcanal]] van die [[Tweede Wêreldoorlog]]
| date = 25–{{start date and age|1942|10|27|df=y}}
| location = Off the [[Santa Cruz Islands]], Pacific Ocean
| result = Beide kante eis 'n oorwinning; sien [[#Nabetragting|Nabetragting]]
| combatant1 = {{vlagland|Verenigde State|1912}}
| combatant2 = {{vlagland|Japannese Keiserryk}}
| commander1 = {{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[William Halsey Jr.|William Halsey]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Thomas C. Kinkaid]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[George D. Murray|George Murray]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Charles P. Mason]]
| commander2 = {{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Nobutake Kondō]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Chūichi Nagumo]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Hiroaki Abe]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Kakuji Kakuta]]
| strength1 = 2 [[Vliegdekskip|vliegdekskep]]e <br> 1 [[slagskip]] <br> 3 swaar kruisers <br> 3 ligte kruisers <br> 14 [[torpedojaer]]s<br> 136 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 63 [[Grumman F4F Wildcat]]s, 47 [[Douglas SBD Dauntless]], en 26 [[Grumman TBF Avenger]]s. The "136" number doesn't include [[Boeing B-17 Flying Fortress]]es based at [[Espiritu Santo]] (who played a small part in the battle) or any seaplanes in the area.</ref>
| strength2 = 3 vliegdekskepe <br> 1 ligte kruiser <br> 4 slagskepe<ref>''Kongō'', ''Haruna'', ''Hiei'', ''Kirishima''. See {{cite web |url=http://www.navweaps.com/index_oob/OOB_WWII_Pacific/OOB_WWII_Santa-Cruz.htm |title=Order of Battle – Battle of the Santa Cruz Islands |access-date=21 September 2009}}</ref> <br> 8 swaar kruisers <br> 2 ligte kruisers <br> 24 torpedojaers <br> 199 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 87 [[A6M Zero]]s, 68 [[Aichi D3A]] dive bombers, 57 [[Nakajima B5N]] torpedo bombers, and one [[Yokosuka D4Y]] command and control aircraft.</ref>
| casualties1 = 266 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 401; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 456. Breakdown of deaths: ''Hornet'' 118, ''Enterprise'' 44, ''Smith'' 57, ''Porter'' 15, ''Pensacola'' 3, ''South Dakota'' 2, ''Morris'' 1, and 22 aircrew. Four U.S. aircrew members were captured by the Japanese. Total U.S. aircraft losses included 32 Wildcats, 31 SBDs, and 18 TBFs.</ref> <br> [[USS Hornet (CV-8)|1 vliegdekskip gekelder]] <br> 1 torpedojaer gekelder <br> 1 vliegdekskip beskadig <br> 1 slagskip beskadig <br> 1 ligte kruiser beskadig <br> 2 torpedojaers beskadig <br> 81 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 22 sterftes, 4 gevang
| casualties2 = 400–500 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 400–401; Peattie, pp. 180, 339; and Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 454. Japanese deaths from damage to ''Zuihō'' aren't known. Known Japanese deaths are: 60 on ''Shōkaku'', 190 on ''Chikuma'', seven on ''Teruzuki'', and 148 aircrew. Total Japanese aircraft losses included 27 [[Mitsubishi A6M Zero]]s, 40 [[dive bomber]]s, 29 [[torpedo bomber]]s, and 1 [[Yokosuka D4Y]]. The aircrew losses included 55 from ''Shōkaku'', 57 from ''Zuikaku'', 9 from ''Zuihō'', and 27 from ''Junyō''.</ref> <br> 1 vliegdekskip swaar beskadig <br> 1 ligte kruiser swaar beskadig <br> 1 swaar kruiser beskadig <br> 1 torpedojaer beskadig <br> 99 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 148 sterftes
| campaignbox = {{Campaignbox Guadalcanal}} <br> {{Campaignbox Solomons}}
}}
Die '''Slag van die Santa Cruz-eilande''' wat tussen 25 en 27 Oktober 1942 plaasgevind het, was die vierde vliegdekskipgeveg van die Stille Oseaan-veldtog tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Dit was ook die vierde groot vlootbotsing tussen die [[Amerikaanse Vloot]] en die [[Japannese Keiserlike Vloot]] tydens die langdurige en strategies belangrike [[Slag van Guadalcanal|Guadalcanal-veldtog]]. Soos in die slae van die [[Slag van die Koraalsee|Koraalsee]], [[Slag van Midway|Midway]] en die Oostelike [[Salomonseilande]], was die skepe van die twee teenstanders selde in mekaar se sig of binne skootafstand van mekaar. In plaas daarvan is byna alle aanvalle deur albei kante uitgevoer deur vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe of landbasisse gelanseer is.
In 'n poging om die Geallieerde magte van Guadalcanal en nabygeleë eilande te verdryf en 'n einde te bring aan die dooiepunt wat sedert September 1942 bestaan het, het die Keiserlike Japannese Leër 'n groot grondoffensief op Guadalcanal vir 20–25 Oktober 1942 beplan. Ter ondersteuning van hierdie offensief, en met die hoop om met Geallieerde vlootmagte slaags te raak, het Japannese vliegdekskepe en ander groot oorlogskepe na 'n posisie naby die suidelike Salomonseilande beweeg. Vanuit hierdie ligging het die Japannese vlootmagte gehoop om enige Geallieerde (hoofsaaklik VSA) vlootmagte, veral vliegdekskipmagte, wat op die grondoffensief gereageer het, aan te val en beslissend te verslaan. Geallieerde vlootmagte het ook gehoop om die Japannese vlootmagte in die geveg te ontmoet, met dieselfde doelwitte om die dooiepunt te verbreek en hul teenstander beslissend te verslaan.
Die Japannese grondoffensief op Guadalcanal was aan die gang met die Slag om Henderson-veld terwyl die vlootoorlogskepe en vliegtuie van die twee teenstanders mekaar op die oggend van 26 Oktober 1942, net noord van die Santa Cruz-eilande, gekonfronteer het. Na 'n uitruil van lugaanvalle deur vliegdekskepe het Geallieerde oppervlakteskepe van die slagveld teruggetrek met die vliegdekskip [[USS Hornet (CV-8)|USS Hornet]] gekelder, en 'n ander vliegdekskip, [[USS Enterprise]], swaar beskadig. Die deelnemende Japannese vliegdekmagte het ook teruggetrek weens skade aan twee vliegdekskepe, swaar vliegtuigverliese en die Japannese leër se mislukking om Henderson-veld te verower.
Santa Cruz was 'n taktiese oorwinning vir die Japannese, beide wat tonnemaat en beheer oor die see rondom Guadalcanal betref. Die verlies van talle onvervangbare, ervare Japannese lugbemannings het egter op die lang termyn 'n strategiese voordeel vir die Geallieerdes geblyk te wees; die Geallieerdes se verliese aan lugbemannings tydens die geveg was relatief laag en is vinnig aangevul. Die Japannese het op 'n groter, beslissende oorwinning gehoop, en dit ook nodig gehad. Die feit dat die vlootgeveg gewen is net nadat die landgeveg verloor is, het beteken dat die geleentheid om hul oorwinning in die geveg uit te buit, reeds verby was.
== Agtergrond ==
Op 8 Augustus 1942 het Geallieerde magte, hoofsaaklik uit die Verenigde State, geland op Guadalcanal, Tulagi en die Florida-eilande in die Salomonseilande, wat destyds deur Japan beset was. Die landings op die eilande was daarop gemik om te verhoed dat die Japannese dit as basisse gebruik om die toevoerroetes tussen die VSA en Australië te bedreig. Verder moes die eilande beveilig word as vertrekpunte vir 'n veldtog wat ten doel gehad het om uiteindelik die groot Japannese basis by Rabaul te neutraliseer, terwyl dit terselfdertyd die Geallieerdes se veldtog in [[Nieu-Guinee]] sou ondersteun. Hierdie landings het die begin gemerk van die veldtog op Guadalcanal, wat ses maande sou duur.<ref>Hogue, ''Pearl Harbor to Guadalcanal'', pp. 235–236.</ref>
Ná die Slag van die Oostelike Solomoneilande op 24–25 Augustus, waarin die vliegdekskip USS Enterprise swaar beskadig en gedwing is om na [[Pearl Harbor]], Hawaii, te vaar, vir 'n maand van omvangryke herstelwerk, het drie Amerikaanse taakmagte met vliegdekskepe in die Suid-Stille Oseaan-gebied agtergebly. Die taakmagte was gesentreer rondom die vlootvliegdekskepe [[USS Wasp (CV-7)|USS Wasp]], [[USS Saratoga (CV-3)|Saratoga]] en Hornet, tesame met hul onderskeie luggroepe en ondersteunende oppervlakoorlogskepe, insluitend slagskepe, [[kruiser]]s en [[torpedojaer]]s, en was hoofsaaklik gestasioneer tussen die Salomonseilande en die eilande van die Nuwe Hebrides ([[Vanuatu]]). In hierdie operasionele gebied was die vliegdekskepe belas met die beveiliging van die kommunikasielyn tussen die vernaamste Geallieerde basisse in [[Nieu-Kaledonië]] en Espiritu Santo; die ondersteuning van Geallieerde grondmagte op Guadalcanal en Tulagi teen enige Japannese teenaanvalle; die dekking van die beweging van voorradeskepe na Guadalcanal; en die aanval op en vernietiging van enige Japannese oorlogskepe, veral vliegdekskepe, wat binne bereik gekom het.<ref>Hammel, ''Carrier Clash'', p. 106.</ref> Die seegebied waarin die Amerikaanse vliegdekskip-taakmagte geopereer het, is deur Amerikaanse magte ''torpedo kruising''<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 335.</ref> genoem, vanweë die hoë konsentrasie Japannese duikbote in die gebied.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 6–7.</ref>
[[Lêer:USS Wasp (CV-7) brennt.jpg|duimnael|USS Wasp brand nadat dit deur 'n torpedo getref is op 15 September]]
Op 31 Augustus is die USS Saratoga deur die Japannese duikboot I-26 met 'n torpedo getref en was dit vir drie maande buite aksie vir herstelwerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 10–12.</ref><ref>After this incident the then U.S. carrier task force commander [[Frank Jack Fletcher]] was relieved of his command and reassigned to shore duty for the remainder of the war. Frank, ''Guadalcanal'', pp. 204–205</ref>
Op 15 September is die USS Wasp getref deur drie torpedo's wat deur die Japannese duikboot I-19 afgevuur is terwyl dit 'n groot versterkings- en hervoorraadkonvooi na Guadalcanal ondersteun het en amper die Japannese vliegdekskepe Shōkaku en Zuikaku aangeval het, wat onttrek het net voordat die twee teenstanders binne bereik van mekaar se vliegtuie gekom het. Met kragonderbrekings weens torpedoskade kon die Wasp se skadebeheerspanne nie die daaropvolgende groot brande beheer nie, en sy is verlaat en self tot sink gebring.<ref>Evans, ''Japanese Navy'', pp. 179–180; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 24–41.
The battleship {{USS|North Carolina|BB-55|2}} and destroyer {{USS|O'Brien|DD-415|2}} were also hit by torpedoes during the same attack. ''O'Brien'' later sank as a result of the torpedo damage, and ''North Carolina'' was under repair at Pearl Harbor until 16 November 1942.</ref>
Alhoewel die VSA nou slegs een operasionele vliegdekskip, die USS Hornet, in die Suid-Stille Oseaan gehad het, het die Geallieerdes steeds lugoorheersing oor die suidelike Salomonseilande behou danksy hul vliegtuie wat by Henderson Field op Guadalcanal gestasioneer was. Snags egter, wanneer vliegtuie nie doeltreffend kon opereer nie, kon die Japannese hul skepe byna na willekeur rondom Guadalcanal laat beweeg. Gevolglik het 'n dooiepunt in die stryd om Guadalcanal ontstaan: die Geallieerdes het bedags voorrade en versterkings na Guadalcanal gebring, terwyl die Japannese snags dieselfde gedoen het met oorlogskepe, wat deur die Geallieerdes die "Tokyo Express" genoem is. Geen van die twee kante kon egter genoeg troepe op die eiland land om 'n beslissende voordeel te behaal nie. Teen middel Oktober het beide kante ongeveer 'n gelyke aantal troepe op die eiland gehad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 19–21, 84–85.</ref> Die dooiepunt is kortstondig onderbreek deur twee vlootaksies waarby groot skepe betrokke was. In die nag van 11–12 Oktober het 'n Amerikaanse vlootmag 'n Japannese vlootmag, wat op pad was om Henderson Field te bombardeer, onderskep en verslaan tydens die Slag van Kaap Esperance. Maar slegs twee nagte later het 'n Japannese mag, wat die slagskepe Haruna en Kongō ingesluit het, Henderson Field suksesvol gebombardeer; hulle het die meeste van die Amerikaanse vliegtuie daar vernietig en ernstige skade aan die vliegveld se fasiliteite aangerig.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 316–319.</ref>
[[Lêer:EnterpriseWildcat.jpg|duimnael|[[Grumman F4F Wildcat]] op die Enterprise terwyl die skip op 24 Oktober lugoperasies uitvoer]]
Die VSA het twee stappe gedoen om die dooiepunt in die stryd om Guadalcanal te probeer verbreek. Eerstens is herstelwerk aan die USS Enterprise bespoedig sodat sy so gou moontlik na die Suid-Stille Oseaan kon terugkeer. Op 10 Oktober het die USS Enterprise haar nuwe luggroep (Luggroep 10) ontvang, en op 16 Oktober het sy uit Pearl Harbor vertrek. Op 23 Oktober<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 154–155.</ref> het sy in die Suid-Stille Oseaan aangekom en op 24 Oktober, 273 seemyl (506 km) noordoos van Espiritu Santo, by die USS Hornet en die res van die Geallieerde vlootmagte in die Suid-Stille Oseaan aangesluit.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 145.</ref>
Tweedens het admiraal [[Chester W. Nimitz|Chester Nimitz]], die Geallieerde opperbevelhebber van die Stille Oseaan-magte, op 18 Oktober vise-admiraal Robert L. Ghormley deur vise-admiraal William Halsey jr. vervang as bevelvoerder van die Suid-Stille Oseaan-gebied; in hierdie posisie het hy bevel gevoer oor die Geallieerde magte wat by die veldtog in die Salomonseilande betrokke was.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 134.</ref>
Nimitz was van mening dat Ghormley te eng van visie en pessimisties geword het om die Geallieerde magte doeltreffend te lei in die stryd om Guadalcanal. Halsey is na bewering regoor die Amerikaanse vloot gerespekteer as 'n "vegter".<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 334.</ref> Met die aanvaarding van die bevel het Halsey onmiddellik begin om planne te maak om die Japannese vlootmagte in 'n geveg in te lok; hy het aan Nimitz geskryf: "Ek moes feitlik onmiddellik begin terugslaan."<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 150.</ref>
Die Japannese Gekombineerde Vloot het ook gepoog om Geallieerde vlootmagte te betrek in wat gehoop is om 'n beslissende geveg te wees. Twee vloot vliegdekskepe, Hiyō en Jun'yō, sowel as die ligte vliegdekskip Zuihō, het vroeg in Oktober by die hoof Japannese vlootbasis by Truk Atoll aangekom en by Shōkaku en Zuikaku aangesluit. Met vyf vliegdekskepe wat volledig toegerus was met luggroepe, plus hul talle slagskepe, kruisers en torpedojaers, was die Japannese Gekombineerde Vloot, onder leiding van Admiraal Isoroku Yamamoto, vol vertroue dat dit die nederlaag by die Slag van Midway kon vergoed.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 146–149.</ref> Afgesien van 'n paar lugaanvalle op Henderson Field in Oktober, het die Japannese vliegdekskepe en hul ondersteunende oorlogskepe in die noordwestelike gebied van die Salomonseilande gebly, buite die stryd om Guadalcanal, terwyl hulle op 'n geleentheid gewag het om nader te beweeg en die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val. Met die Japannese leër se volgende beplande groot grondaanval op Geallieerde magte op Guadalcanal wat vir 20 Oktober vasgestel is, het Yamamoto se oorlogskepe na die suidelike Salomonseilande begin beweeg om die offensief te ondersteun en gereed te wees om enige vyandelike skepe, veral vliegdekskepe, wat sou naderkom om die Geallieerde verdediging op Guadalcanal te ondersteun, aan te val.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', pp. 124–125. According to Hara, the Japanese believed that U.S. Navy forces were likely to be in the Solomon Islands area because they had read a report from the [[United Press]] dated 20 October that stated that the United States Navy was preparing for a major sea and air battle in the South Pacific.</ref>
== Aanvang ==
Op of omstreeks 11 Oktober het 'n groot Japannese mag, bestaande uit vliegdekskepe, slagskepe en hul begeleidingsvaartuie, uit Truk vertrek vir 'n verlengde operasie ter ondersteuning van 'n offensief op Guadalcanal in Oktober. Op dieselfde dag het 'n groot konvooi met versterkings Guadalcanal bereik, maar 'n mag van swaar kruisers wat ondersteuning moes bied, is verhoed om Henderson Field te bombardeer en het omgedraai in wat bekend geword het as die Slag van Kaap Esperance. Daarna het drie bombardemente gevolg wat tussen 13 Oktober en 16 Oktober deur slagskepe en swaar kruisers uitgevoer is (die swaarste vlootaanval op die vliegveld tydens die veldtog); die eerste en derde hiervan is uitgevoer deur vaartuie wat van vise-admiraal Nobutake Kondō se voorhoedemag afgesonder is. Vanaf middernag op 14 Oktober het nog 'n konvooi, bestaande uit vier vragskepe, die grootste deel van sy vrag afgelaai, insluitend tenks en swaar artillerie.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/Azumasan_t.htm|title=Japanese Transports|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Op 15 Oktober is die torpedojaer Meredith, terwyl dit die sleepboot Vireo, wat 'n voorraadbarg gesleep het, begelei het, deur vliegtuie van die Zuikaku en Shokaku opgemerk en gekelder. Op 17 Oktober het die Hiyō en Jun'yō 'n aanvalsmag gestuur om vervoerskepe naby Lunga Point aan te val, maar hulle het geen skade aangerig nie.<ref name="auto">{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/hiyo.htm|title=Imperial lattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die groot aantal oorlogskepe sou in die waters rondom Guadalcanal bly totdat die gevegte in die Slag van die Santa Cruz-eilande beëindig was, en het aan die einde van Oktober na Truk teruggekeer.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/shokaku.htm|title=Imperial Flattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die vliegdekskip Hiyō, wat onlangs in diens gestel is, was oorspronklik deel van die vloot, maar ’n brand in sy masjienkamer op 21 Oktober het hom genoodsaak om na Truk terug te keer vir herstelwerk.<ref name="auto"/> Op 25 Oktober het 6 bomwerpers en 12 vegvliegtuie van die Jun'yo Henderson-vliegveld aangeval, maar min skade aangerig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
Van 20 tot 25 Oktober het Japannese grondmagte op Guadalcanal probeer om Henderson Field in te neem tydens die Slag om Henderson Field, deur middel van 'n groot aanval op die Amerikaanse verdedigers. Die aanval is afgeslaan, met swaar verliese aan die Japannese kant.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 95–97.</ref> Foutiewelik oortuig dat die Japannese leërmagte Henderson Field ingeneem het, het die Japannese op die oggend van 25 Oktober oorlogskepe vanaf die Shortland-eilande na Guadalcanal gestuur om hul grondmagte op die eiland te ondersteun. Amerikaanse vliegtuie van Henderson Field het die konvooi deur die loop van die dag aangeval; hulle het die ligte kruiser Yura tot sink gebring (met hulp van [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17-vliegtuie]] vanaf Espiritu Santo) en die torpedojaer Akizuki beskadig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
[[Lêer:SantaCruzChart2.jpg|duimnael|Kaart van die Slag van die Santa Cruz-eilande, 26 Oktober 1942. Rooi lyne verteenwoordig Japannese oorlogskipmagte en swart lyne verteenwoordig Amerikaanse vliegdekskipmagte. Genommerde geel kolle verteenwoordig belangrike aksies in die geveg.]]
Ten spyte van die mislukking van die Japannese grondoffensief en die verlies van die Yura, het die res van die Gesamentlike Vloot op 25 Oktober voortgegaan om naby die suidelike Salomonseilande te maneuvreer, in die hoop om die Geallieerde vlootmagte in 'n geveg te betrek. Die Japannese vlootmagte het nou uit vier vliegdekskepe bestaan (twee groot, een medium en een ligte een), die Hiyō het vertrek weens 'n toevallige brand in sy enjinkamer, met 'n gesamentlike vliegtuigsterkte wat ongeveer gelykstaande was aan dié van drie vliegdekskepe van die Shokaku-klas.
Die Japannese vlootmagte was in drie groepe verdeel: die voorhoedemag, bestaande uit die Jun'yō, vier swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van Kondō aan boord van die swaar kruiser Atago, met 'n ondersteuningsgroep bestaande uit twee slagskepe en twee torpedojaers onder bevel van skout-admiraal Takeo Kurita; die hoofmag bestaande uit die Shōkaku, Zuikaku en Zuihō, plus een swaar kruiser en agt torpedojaers, onder bevel van vise-admiraal Chūichi Nagumo aan boord van die Shōkaku en die agterhoedemag bestaande uit twee slagskepe, drie swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van skout-admiraal Hiroaki Abe aan boord van die slagskip Hiei. Benewens sy bevel oor die voorhoedemag, het Kondō ook opgetree as die bevelvoerder van al drie magte.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 374–375.</ref>
Aan die Amerikaanse kant het die taakgroepe van die Hornet en Enterprise (onder bevel van skout-admiraal Thomas Kinkaid) op 25 Oktober na die noorde van die Santa Cruz-eilande beweeg, op soek na die Japannese vlootmagte. Die Amerikaanse oorlogskepe was ontplooi as twee vliegdekskipgroepe, wat ongeveer 10 seemyl (19 km) van mekaar geskei was. 'n Amerikaanse [[Consolidated PBY Catalina|PBY Catalina-verkenningswatervliegtuig]], gestasioneer op die Santa Cruz-eilande, het om 11:03 die vliegdekskepe van die Japannese hoofmag opgespoor. Die Japannese vliegdekskepe was egter ongeveer 355 seemyl (657 km) van die Amerikaanse mag af, net buite die reikafstand van vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe opereer. Kinkaid, wat gehoop het om die afstand te verklein ten einde daardie dag aan te val, het op volspoed na die Japannese vliegdekskepe gestoom en om 14:25 'n aanvalsmag van 23 vliegtuie gelanseer. Die Japannese, wat geweet het dat hulle deur Amerikaanse vliegtuie opgemerk is, maar nie geweet het waar die Amerikaanse vliegdekskepe was nie, het na die noorde gedraai om buite bereik van die Amerikaanse vliegdekskipvliegtuie te bly.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 127.</ref> Die Amerikaanse aanvalsmag het na hulle ondeskeie vliegdekskepe teruggekeer sonder om die Japannese oorlogskepe te vind.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 163–174.</ref>
== Die Slag ==
=== Vliegdekskipaksie op 26 Oktober: eerste aanvalle ===
Om 02:50 op 26 Oktober het die Japannese vlootmagte omgedraai en die vlootmagte van die twee teenstanders het die afstand tussen hulle verklein totdat hulle teen 05:00 slegs 200 seemyl (370 km) van mekaar af was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 186.</ref> Albei kante het verkenningsvliegtuie uitgestuur en hul oorblywende vliegtuie gereed gemaak om aan te val sodra die ander kant se skepe opgespoor is. Hoewel 'n Catalina, toegerus met [[radar]], die Japannese vliegdekskepe om 03:10 opgemerk het, het die verslag Kinkaid eers om 05:12 bereik. Dus, omdat hy geglo het dat die Japannese skepe waarskynlik gedurende die tussenliggende twee uur van posisie verander het, het hy besluit om nie 'n aanvalsmag te stuur nie totdat hy meer juiste inligting oor die posisie van die Japannese skepe ontvang het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 381.</ref>
[[Lêer:Aircraft prepare to launch from Japanese carrier Shōkaku during Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (80-G-176150).jpg|duimnael|Japannese vegvliegtuie en duikbomwerpers op die Shōkaku maak gereed om op te styg vir 'n aanval op Amerikaanse vliegdekskipmagte.]]
Om 06:45 het 'n Amerikaanse verkenningsvliegtuig die vliegdekskepe van Nagumo se hoofmag opgemerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 187.</ref> Om 06:58 het 'n Japannese verkenningsvliegtuig die ligging van Hornet se taakmag gerapporteer.<ref name="Frank">Frank, ''Guadalcanal'', p. 382.</ref> Albei kante het gehaas om eerste die ander aan te val. Die Japannese het eerste daarin geslaag om hul aanvalsmag te laat vertrek; teen 07:40 was 64 vliegtuie, bestaande uit 21 Aichi D3A2 Val-duikbomwerpers, 20 Nakajima B5N2 Kate-torpedobomwerpers, 21 Mitsubishi A6M3 Zero-vegvliegtuie en 2 Nakajima B5N2-verkenningsvliegtuie, op pad na die Hornet.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 191–192.</ref> Hierdie eerste aanval is gelei deur luitenant-kommandeur Shigeharu Murata, terwyl die dekking deur vegvliegtuie gelei is deur die luitenante Ayao Shirane en Saneyasu Hidaka. Ook om 07:40 het twee Amerikaanse SBD-3 Dauntless-verkenningsvliegtuie, wat gereageer het op die vroeëre waarneming van die Japannese vliegdekskepe, opgedaag en 'n duikaanval op die Zuihō uitgevoer. Terwyl die Japannese gevegslugpatrollie besig was om ander Amerikaanse verkenningsvliegtuie weg te hou, kon die twee Amerikaanse vliegtuie die Zuihō met albei hul 500-pond-bomme tref; dit het swaar skade aangerig en verseker dat vliegtuie nie meer op die vliegdekskip se dek kon land nie.<ref name="Frank"/>
Intussen het Kondo vir Abe se agterhoedemag beveel om vinniger te gaan in 'n poging om die Amerikaanse oorlogskepe te onderskep en aan te val. Kondo het ook sy eie voorhoedemag teen volle spoed vorentoe laat beweeg, sodat die Jun'yō se vliegtuie aan die aanvalle op die Amerikaanse skepe kon deelneem. Om 08:10 het die Shōkaku 'n tweede golf aanvalsvliegtuie gelanseer, bestaande uit 19 duikbomwerpers en vyf Zero-vegvliegtuie, en om 08:40 het die Zuikaku 16 torpedobomwerpers en vier Zero-vegvliegtuie gelanseer. Die tweede aanvalsgroep is gelei deur luitenant-kommandeur Mamoru Seki, terwyl die vegvliegtuigdekking deur luitenant Hideki Shingo gelei is. Teen 09:10 was daar dus meer as 100 Japannese vliegtuie op pad om die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 383.</ref>
Die Amerikaanse aanvalsvliegtuie was ongeveer 20 minute agter die Japannese. Omdat hulle van mening was dat 'n vinnige aanval belangriker is as 'n massiewe aanval, en omdat hulle nie genoeg brandstof gehad het om tyd te spandeer aan formasievorming voor die aanval nie, het die Amerikaanse vliegtuie in klein groepe na die Japannese skepe beweeg, in plaas daarvan om in een groot aanvalsmag saam te smelt. Die eerste groep, bestaande uit 15 [[Douglas SBD Dauntless]]-duikbomwerpers, 6 [[Grumman TBF Avenger]]-torpedobomwerpers en agt [[Grumman F4F Wildcat]]-vegvliegtuie, onder bevel van luitenant-kommandeur William J. "Gus" Widhelm van die Hornet, was teen ongeveer 08:00 in die lug. 'n Tweede groep, bestaande uit drie SBD's, nege TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en agt Wildcats van die Enterprise, onder bevel van luitenant-kommandeur John A. Collett, het teen 08:10 vertrek. 'n Derde groep, bestaande uit nege SBD's, tien TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en sewe F4F's van die Hornet, was teen 08:20 op pad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 198–199.</ref>
Om 08:40 het die opponerende lugaanvalformasies binne sig van mekaar verbybeweeg. Luitenant Hidaka se nege Zuihō-Zeros het die Enterprise-groep verras en aangeval deur vanuit die rigting van die [[son]] op die klimmende vliegtuie toe te sak. In die daaropvolgende geveg is vier Zeros, drie Wildcats en twee TBF's, insluitend dié van Collett, afgeskiet, terwyl nog twee TBF's en 'n Wildcat weens ernstige skade gedwing is om na die Enterprise terug te keer.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 384–385. Only the Wildcat was safely recovered.</ref> Die oorblywende ''Zuihō''-Zeros, wie se ammunisie uitgeput was, het aan die geveg onttrek.
[[Lêer:Shokaku Santa Cruz fire.jpg|duimnael|Die bemanning van Shōkaku bestry vure op die vliegdek na die Amerikaanse aanval]]
Om 08:50 het die voorste Amerikaanse aanvalsformasie van die Hornet vier skepe van Abe se voorhoedemag opgemerk. Die Amerikaanse vliegtuie het voortgegaan, die Japannese vliegdekskepe gewaar en voorbereidings getref om aan te val. Drie Zero-vliegtuie van die Zuihō het die formasie se Wildcats aangeval en hulle sodoende weggelok van die bomwerpers wat hulle moes beskerm. Gevolglik het die duikbomwerpers in die eerste groep hul aanvalle sonder die beskerming van vegvliegtuie geloods. Twaalf Zero-vliegtuie van die Japannese vliegdekskip het die SBD-formasie aangeval, twee neergeskiet (insluitend dié van Widhelm, het hy dit oorleef) en nog twee gedwing om hul aanval te staak. Die oorblywende 11 SBD's het om 09:27 met hul duikaanvalle op die Shōkaku begin; hulle het die skip met drie tot ses bomme getref, die vliegdek vernietig en ernstige skade aan die skip se binnekant aangerig. Die laaste SBD van die 11 het Shōkaku uit sig verloor en in plaas daarvan sy bom naby die Japannese torpedojaer Teruzuki laat val, wat geringe skade veroorsaak het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 213–223.</ref> Die ses TBF's in die eerste aanvalsmag, wat van hul aanvalsgroep geskei geraak het, het nie die Japannese vliegdekskepe gevind nie en het uiteindelik na die Hornet teruggedraai. Op die pad terug het hulle die Japannese swaar kruiser Tone aangeval, maar al hul torpedo's het die kruiser gemis.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 387–388.</ref>
[[Lêer:Japanese cruiser Chikuma under air attack during the Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (NH 82404).jpg|duimnael|Chikuma word aangeval op 26 Oktober. Rook styg op uit die middel van die skip, waar 'n 450 kg-bom die brug vol getref het.]]
Die TBF's van die tweede Amerikaanse aanvalsformasie vanaf die Enterprise kon nie die Japannese vliegdekskepe opspoor nie en het in plaas daarvan die Japannese swaar kruiser Suzuya, deel van Abe se voorhoede, aangeval, maar geen skade aangerig nie. Omstreeks dieselfde tyd het nege SBD's van die derde Amerikaanse aanvalsformasie, afkomstig van die Hornet, Abe se skepe opgespoor en die Japannese swaar kruiser Chikuma aangeval; hulle het die skip met twee 450 kg-bomme getref en groot skade aangerig. Die drie SBD's van die Enterprise het toe ook opgedaag en ook die Chikuma aangeval; hulle het verdere skade aangerig met een bomtreffer en twee bomme wat net-net gemis het. Uiteindelik het die nege TBF's van die derde aanvalsgroep opgedaag en die rokende Chikuma aangeval, waarby hulle nog een voltreffer behaal het. Chikuma, begelei deur twee torpedojaers, het uit die geveg onttrek en koers gekies na Truk vir herstelwerk.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 132; and Parshall, ''The Imperial Japanese Navy Page''. ''Chikuma'' was under repair at Truk and later [[Kure]], Japan, until January 1943.</ref>
Die Amerikaanse vliegdekskipmagte het om 08:30 berig ontvang van hul aanvalsvliegtuie wat op pad was na die Japannese skepe, dat Japannese aanvalsvliegtuie in hul rigting op pad was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 235.</ref> Om 08:52 het die bevelvoerder van die Japannese aanvalsmag die Hornet-taakmag opgemerk, die Enterprise-taakmag was deur 'n reënbui verberg, en sy vliegtuie vir 'n aanval ontplooi. Om 08:55 het die Amerikaanse vliegdekskepe die naderende Japannese vliegtuie op radar bespeur, ongeveer 35 seemyl (65 km) daarvandaan, en begin om die 37 Wildcat-vliegtuie van hul gevegslugpatrollie na die inkomende Japannese vliegtuie te lei. Ongelukkig het kommunikasieprobleme, foute deur die Amerikaanse vegvliegtuigbeheerbeamptes en primitiewe beheerprosedures egter verhoed dat enige van die Wildcats, op 'n paar na, met die Japannese vliegtuie slaags raak voordat laasgenoemdes hul aanvalle op die Hornet begin het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 235–239.</ref> Alhoewel die Amerikaanse gevegs-lugpatrollie, insluitend die vegvlieënier Swede Vejtasa, daarin geslaag het om verskeie duikbomwerpers af te skiet of te beskadig (die formasieleier, luitenant Sadamu Takahashi, moes weens die skade uit die duikvlug onttrek<ref>Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 388.</ref>), het die meeste van die Japannese vliegtuie hul aanvalle begin sonder dat hulle noemenswaardig deur Amerikaanse vegvliegtuie gehinder is.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 385.</ref>
{{Multibeeld
| wydte = 250
| direction = vertical
| voetskrif =
| beeld1 = Japanese aircraft attack USS Hornet (CV-8) during the Battle of the Santa Cruz Islands on 26 October 1942 (80-G-33947).jpg
| alt1 =
| onderskrif1 = ’n Beskadigde Japannese duikbomwerper (links bo) duik om 09:14 in die rigting van die ''Hornet'' ...
| beeld2 = Japanese Aichi D3A crashes into USS Hornet (CV-8) during the Battle of the Santa Cruz Islands on 26 October 1942.jpg
| alt2 =
| onderskrif2 = ... en sekondes later tref dit die draer.
}}
Om 09:09 het die lugafweergeskut van die Hornet en haar begeleidende oorlogskepe begin vuur, terwyl die 20 ongeskonde Japannese torpedovliegtuie en die oorblywende 16 duikbomwerpers hul aanvalle op die vliegdekskip begin het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 249–251. ''Hornet''{{'}}s screening ships included heavy cruisers {{USS|Northampton|CA-26|2}} and {{USS|Pensacola|CA-24|2}}, light cruisers {{USS|San Diego|CL-53|2}} and {{USS|Juneau|CL-52|2}}, and six destroyers.</ref> Om 09:12 het 'n duikbomwerper se 250 kg semi-pantserdoorborende skeepsbom presies die middel van die Hornet se vliegdek, teenoor die eilandstruktuur, getref; dit het deur drie dekke gedring voordat dit ontplof en 60 man gedood het. Oomblikke later het 'n 242 kg-hoëplofkragbom die vliegdek getref. Dit het met impak ontplof en 'n gat van 3,4 m veroorsaak en 30 mans gedood. Sowat 'n minuut later het 'n derde bom die Hornet getref, naby die plek waar die eerste bom die dek binnegedring het. Dit het deur drie dekke gedring voordat dit ontplof het en ernstige skade aangerig het, maar geen lewensverlies veroorsaak het nie.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 253–356.</ref> Om 09:14 is 'n duikbomwerper deur die Hornet se lugafweergeskut getref en het aan die brand geraak, die vlieënier, adjudant-offisier Shigeyuki Sato, het opsetlik teen die Hornet se skoorsteen vasgevlieg, wat sewe mans gedood en brandende vliegtuigbrandstof oor die seindek versprei het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 386; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 262–267.</ref>
Terwyl die duikbomwerpers aangeval het, het die 20 torpedobomwerpers ook uit twee verskillende rigtings op die Hornet afgepyl. Ten spyte van swaar verliese weens lugafweerverdediging, waaronder Murata, het die torpedovliegtuie tussen 09:13 en 09:17 met twee torpedo's die kant van die Hornet getref, wat haar enjins buite werking gestel het. Net toe die Hornet tot stilstand kom, het 'n beskadigde Japannese duikbomwerper nader gekom en doelbewus teen die kant van die vliegdekskip vasgevlieg; dit het 'n brand laat ontstaan naby die skip se hoofvoorraad vliegtuigbrandstof. Om 09:20 het die oorblywende Japannese vliegtuie onttrek en teruggekeer en die Hornet roerloos in die water en aan die brand, agtergelaat.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 386; Hammel, ''Carrier Strike'', p. 284.</ref> Vyf-en-twintig Japannese en ses Amerikaanse vliegtuie is in hierdie aanval vernietig, insluitend 12 duikbomwerpers, tien torpedovliegtuie en ten minste een Zero.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 271–280.</ref>
Met die hulp van brandslange vanaf drie begeleidende torpedojaers was die brande op die Hornet teen 10:00 onder beheer. Gewonde personeel is van die vliegdekskip ontruim, en die swaar kruiser USS Northampton, onder bevel van kaptein Willard A. Kitts, het probeer om die Hornet weg van die gevegsgebied te sleep. Die voorbereidings om die sleeptou vas te maak, het egter tyd in beslag geneem, terwyl verdere aanvalsgroepe Japannese vliegtuie reeds op pad was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 271–280.</ref>
=== Vliegdekskipaksie op 26 Oktober: verdere aksies na die eerste aanvalle ===
Vanaf 09:30 het die Enterprise baie van die beskadigde en brandstofarme gevegslugpatrollie vegvliegtuie, sowel as verkenningsvliegtuie wat van albei vliegdekskepe teruggekeer het, laat land. Aangesien die vliegdek egter vol was en 'n tweede golf Japannese vliegtuie om 09:30 op radar bespeur is, het die Enterprise om 10:00 die landingsoperasies gestaak. Vliegtuie sonder brandstof het daarna in die oseaan neergestort, waarna die torpedojaers wat die vliegdekskip vergesel het, die bemanningslede gered het. Een van die vliegtuie wat in die water beland het, ’n beskadigde TBF van die Enterprise se aanvalsmag wat vroeër deur Zero-vliegtuie van die Zuihō aangeval is, het naby die torpedojaer USS Porter in die water neergestort. Terwyl die Porter die TBF se bemanning gered het, is die skip deur ’n torpedo getref, moontlik afkomstig van die vliegtuig wat in die water beland het, wat ernstige skade aangerig en die lewens van 15 bemanningslede geëis het.<ref>{{cite book|last=Hammel|first=Eric|title=Guadalcanal: The Carrier Battles|url=https://archive.org/details/guadalcanalcarri00hamm|url-access=registration|year=1987|publisher=Crown Publishers, Inc.|location=New York|pages=[https://archive.org/details/guadalcanalcarri00hamm/page/411 411–413]|isbn=9780517566084}}</ref> Nadat die bevelvoerder van die taakmag beveel het dat die torpedojaer tot sink gebring moet word, is die bemanning gered deur die torpedojaer USS Shaw, wat daarna die Porter met kanonvuur tot sink gebring het (08°32′S 167°17′O).<ref>Evans, ''Japanese Navy'', p. 520; Frank, ''Guadalcanal'', pp. 388–389; Hammel, ''Carrier Strike'', p. 299.</ref>
[[Lêer:A Japanese Aichi D3A is shot down between USS Enterprise (CV-6) and USS South Dakota (BB-57) on 26 October 1942.jpg|duimnael|’n Japannese duikbomwerper (middel) word tydens die aanval op die Enterprise (regs onder) afgeskiet. Die rook uit die skip is weens vroeër bomtreffers, terwyl nog ’n bom die vliegdekskip net-net mis. Die slagskip South Dakota is links van die vliegdekskip.<ref>Fahey, ''The Ships and Aircraft of the United States Fleet'', p. 5.</ref>]]
Terwyl die eerste golf Japannese aanvalsvliegtuie van hul aanval op die Hornet na hul vliegdekskepe begin terugkeer het, het een van hulle die Enterprise-taakmag, wat intussen uit die reënbui te voorskyn gekom het, opgemerk en die vliegdekskip se posisie gerapporteer.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 283.</ref> Die tweede golf Japannese aanvalsvliegtuie, in die veronderstelling dat die Hornet besig was om te sink, het hul aanvalle op die Enterprise-taakmag gerig; dit het om 10:08 begin. Weereens het die Amerikaanse gevegslugpatrollie gesukkel om die Japannese vliegtuie te onderskep voordat hulle die Enterprise aangeval het; hulle het slegs 2 van die 19 duikbomwerpers neergeskiet net toe dié met hul duikvlugte na die vliegdekskip begin het. Seki se afdeling het deur die hewige lugafweervuur van die Enterprise en haar begeleidende oorlogskepe aangeval, maar geen treffers behaal nie. Daarna het die afdeling onder bevel van luitenant Keiichi Arima aangeval en die vliegdekskip getref met twee 250 kg semi-pantserdeurborende bomme; die eerste hiervan is losgelaat deur Arima se vlieënier, onderoffisier Kiyoto Furuta. Die twee bomme het 44 man gedood en 75 gewond, en groot skade aan die vliegdekskip aangerig, insluitend die beskadiging van sy voorste hyser in die "op"-posisie. Daarbenewens het Arima se afdeling ook met nog 'n bom 'n byna-treffer behaal.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 300–313; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', pp. 413–415.</ref> Tien van die negentien Japannese bomwerpers het egter in hierdie aanval verlore gegaan, insluitend dié van Seki, terwyl nog twee tydens die terugvlug in die see neergestort het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 390; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', pp. 416, 418, 446.</ref>
Twintig minute later het die 16 Zuikaku-torpedovliegtuie opgedaag en in groep opgedeel om die Enterprise aan te val. Een groep torpedo-bomwerpers is aangeval deur twee gevegslugpatrollie Wildcats, weer eens insluitend Vejtasa, wat drie van hulle afgeskiet en 'n vierde beskadig het. Die vierde beskadigde vliegtuig het doelbewus teen die torpedojaer Smith gebots, die skip aan die brand gesteek en 57 van haar bemanning gedood. Die torpedo wat deur hierdie vliegtuig gedra is, het kort na die impak ontplof en meer skade veroorsaak. Die vure het aanvanklik buite beheer gelyk totdat Smith se bevelvoerder die torpedojaer beveel het om in die sproeiende kielwater van die slagskip USS South Dakota te stuur, wat gehelp het om die brande te blus. Smith het toe haar posisie hervat en met haar oorblywende lugafweerkanonne op die die torpedovliegtuie gevuur.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 390–391. ''Smith'' eventually went to Pearl Harbor for repairs, which were completed in February 1943.</ref>
[[Lêer:F4F-4 Wildcat of VF-72 crash-lands on USS Enterprise (CV-6) on 26 October 1942.jpg|duimnael|right|'n Hornet Wildcat wat pas geland het, gly oor die vliegdek van die Enterprise terwyl die vliegdekskip hewig maneuvreer tydens die duikbomwerperaanval deur die Jun'yo.]]
Die oorblywende torpedovliegtuie het die Enterprise, South Dakota en die kruiser Portland aangeval, maar al hul torpedo's het óf hul teiken gemis óf gefaal, sodat geen skade aangerig is nie. Die geveg was om 10:53 verby; 9 van die 16 torpedovliegtuie is tydens hierdie aanval afgeskiet.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 391.</ref> Nadat die meeste brande aan boord geblus is, het die Enterprise om 11:15 sy vliegdek heropen om te begin met die landing van vliegtuie wat teruggekeer het van die oggend se Amerikaanse aanvalle op die Japannese vlootmagte. Slegs 'n paar vliegtuie het egter geland voordat die volgende golf Japannese aanvalsvliegtuie opgedaag en hul aanvalle op die Enterprise begin het, wat die staking van landingsoperasies genoodsaak het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 335–337.</ref>
Tussen 09:05 en 09:14 het Jun'yō binne 280 seemyl (520 km) van die Amerikaanse vliegdekskepe gekom en 'n aanvalsmag van 17 duikbomwerpers en 12 Zero-vliegtuie gelanseer, onder bevel van luitenant Yoshio Shiga.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 330–331; and Frank, ''Guadalcanal'', p. 391.</ref> Terwyl die Japannese hoofmag en voorhoede gemaneuvreer het in 'n poging om hul formasies te verenig, het Jun'yō opvolgaanvalle voorberei.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 331.</ref> Om 11:21 het vliegtuie van die Jun'yō opgedaag en 'n duikaanval op die Enterprise-taakmag uitgevoer. Die duikbomwerpers het een bom naby die Enterprise laat val, wat verdere skade aangerig het, en elk een treffer op die South Dakota en die ligte kruiser San Juan behaal, wat matige skade aan albei skepe veroorsaak het. Op die South Dakota het die bom die voorste geskutstoring getref; hoewel dit nie daarin geslaag het om deur te dring nie, is twee bemanningslede gedood en meer as vyftig ander, insluitend die skip se bevelvoerder, deur fragmente gewond.{{sfn|Evans|2014}}{{sfn|Frank|1990|pp=392–393}} Skerwe van die bom het die middelste en linkerkanon van die tweede geskutstoring beskadig; die geskutbemanning is uiteindelik deur die Bureau of Ordnance ingelig dat die kepe so diep was dat daar nie met die lope gevuur moes word nie. Aangesien dit nie ten volle herstel is nie, het dit die South Dakota benadeel tydens die latere Tweede Slag van Guadalcanal.{{sfn|Hornfischer|2011|p=346}} Agt van die sewentien Japannese duikbomwerpers is in hierdie aanval vernietig, terwyl nog drie tydens hul terugkeer in die water beland het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 391–393; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 437. Anti-aircraft fire from battleship ''South Dakota'' was credited with 26 of the total of 99 enemy planes the Americans claimed in the battle. [http://www.hazegray.org/danfs/battlesh/bb57.htm ''South Dakota''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220125041118/http://www.hazegray.org/danfs/battlesh/bb57.htm |date=25 January 2022 }}, ''Dictionary of American Naval Fighting Ships'' (DANFS) U.S. Dept. of Navy.</ref>
Om 11:35, met die Hornet buite aksie, die Enterprise swaar beskadig, en die aanname dat die Japannese een of twee onbeskadigde vliegdekskepe in die gebied het, het Kinkaid besluit om die Enterprise en haar begeleidingskepe uit die geveg te onttrek.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 395.</ref> Kinkaid het die Hornet agtergelaat en die vliegdekskip en sy taakmag opdrag gegee om terug te trek sodra hulle kon. Tussen 11:39 en 13:22 het Enterprise 57 van die 73 Amerikaanse vliegtuie wat in die lug was, aan boord geneem terwyl die skip teruggetrek het.<ref>Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 444. One U.S. aircraft, flown by ''Hornet''{{'}}s Air Group Commander, was able to reach a U.S. airbase at [[Espiritu Santo]].</ref> Die oorblywende Amerikaanse vliegtuie het in die oseaan neergestort, en hul bemannings is deur begeleidende oorlogskepe gered.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 345–352.</ref>
Tussen 11:40 en 14:00 het die twee onbeskadigde Japannese vliegdekskepe, Zuikaku en Jun'yō, die paar vliegtuie wat van die oggendaanvalle op die Hornet en Enterprise teruggekeer het, aan boord geneem en voorbereidings getref vir opvolgaanvalle. Dit was op hierdie stadium dat die verwoestende verliese wat tydens hierdie aanvalle gely is, duidelik geword het. Luitenant-kommandeur Masatake Okumiya, die lugoperasie-offisier van die Jun'yō, het die terugkeer van die vliegdekskip se eerste aanvalsgroepe soos volg beskryf:
{{quote|Ons het die lug met angstige afwagting deursoek. Daar was slegs 'n paar vliegtuie in die lug in vergelyking met die getalle wat 'n paar uur tevore opgestyg het... Die vliegtuie het skokkend en wankelend op die dek beland; elke vegvliegtuig en bomwerper was deurboor deur koeëls... Terwyl die vlieëniers moeg uit hul beknopte kajuite geklim het, het hulle vertel van ongelooflike weerstand – van 'n lugruim wat vol was van die ontploffings van lugafweergranate en ligspore.}}
Slegs een van die bomwerperleiers van ''Jun'yō'' het van die eerste aanval teruggekeer, en by sy landing het hy "so geskok voorgekom dat hy by tye nie samehangend kon praat nie".<ref>Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 446.</ref>
Om 13:00 het Kondo se gevorderde mag en Abe se voorhoede, almal oorlogskepe, gesamentlik reguit koers gekies na die laas aangemelde posisie van die Amerikaanse vliegdekskip-taakmagte. Hulle het hul spoed verhoog in 'n poging om die vyand te onderskep vir 'n geveg met skeepsgeskut. Die beskadigde vliegdekskepe Zuihō en Shōkaku, met Nagumo steeds aan boord, het uit die gevegsgebied teruggetrek en die bevel oor die lugmagte van die Zuikaku en Jun'yō aan skout-admiraal Kakuji Kakuta oorgelaat. Om 13:06 het die Jun'yō haar tweede aanvalsgroep gelanseer, bestaande uit sewe torpedovliegtuie onder leiding van luitenant Yoshiaki Irikiin, vergesel deur agt Zero-vegvliegtuie onder bevel van luitenant Shirane. Terselfdertyd het die Zuikaku haar derde aanvalsgroep gelanseer: sewe torpedovliegtuie, twee duikbomwerpers en vyf Zero-vegvliegtuie, onder bevel van luitenant (jg) Ichirō Tanaka. Die meeste van die torpedovliegtuie was toegerus met 'n 800 kg-pantserdeurdringende bomme. Om 15:35 het die Jun'yō die dag se laaste Japannese aanvalsgroep gelanseer, vier duikbomwerpers en ses Zero-vegvliegtuie, weereens onder bevel van luitenant Shiga.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', pp. 129–131; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 357–358; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', pp. 446–447.</ref>
[[Lêer:Listing USS Hornet (CV-8) is abandoned in the late afternoon of 26 October 1942.jpg|duimnael|left|Verlate en sinkende Hornet]]
Na verskeie tegniese probleme het die Northampton uiteindelik om 14:45 begin om die Hornet stadig uit die gevegsgebied te sleep, teen 'n spoed van slegs vyf knope. Die Hornet se bemanning was op die punt om gedeeltelike kragtoevoer te herstel,<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 395–396.</ref> maar om 15:20 het die Jun'yō se tweede aanvalsgroep opgedaag, en die sewe torpedovliegtuie het die byna stilstaande vliegdekskip aangeval. Hoewel ses van die torpedovliegtuie hul teiken gemis het, het een torpedo om 15:23 die Hornet midskeeps getref; dit het die noodlottige hou geblyk te wees. Die torpedotreffer het die herstelwerk aan die kragstelsel vernietig en ernstige oorstroming sowel as 'n oorhelling van 14 grade veroorsaak. Aangesien daar geen krag was om die water uit te pomp nie, is die Hornet as verlore beskou en het die oorblywende bemanning die skip verlaat. Die derde aanvalsgroep, afkomstig van die Zuikaku, het die Hornet intussen aangeval, waartydens B5N-bomwerpers die sinkende skip met een 800 kg-bom getref het. Teen 16:27 was al die bemanningslede van die Hornet af. Tydens die laaste Japannese aanval van die dag het 'n duikbomwerper van die Jun'yō se derde aanvalsgroep om 17:20 nog 'n 250 kg-semi-pantserbrekende bom op die sinkende vliegdekskip laat val.
== Verwysings ==
{{verwysings|3}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Tweede Wêreldoorlog]]
6u5j1yaw4a131ft2w8kzt268odnt67z
3379515
3379514
2026-11-21T10:07:28Z
Oesjaar
7467
/* Vliegdekskipaksie op 26 Oktober: verdere aksies na die eerste aanvalle */ Verbeter
3379515
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Militêre konflik-en
| conflict = Slag van die Santa Cruzeilande
| image = [[Lêer:USS Enterprise-Bat Santa Cruz.jpg|300px]]
| pushpin_map = Stille Oseaan
| pushpin_relief = 1
| coordinates = {{coord|-8|164|format=dms|display=it}}
| caption = {{USS|Enterprise|CV-6|6}} (middel links) en sy skepe wat hom beskerm gedurende die oorlog, 26 Oktober 1942
| part_of = die [[Slag van Guadalcanal]] van die [[Tweede Wêreldoorlog]]
| date = 25–{{start date and age|1942|10|27|df=y}}
| location = Off the [[Santa Cruz Islands]], Pacific Ocean
| result = Beide kante eis 'n oorwinning; sien [[#Nabetragting|Nabetragting]]
| combatant1 = {{vlagland|Verenigde State|1912}}
| combatant2 = {{vlagland|Japannese Keiserryk}}
| commander1 = {{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[William Halsey Jr.|William Halsey]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Thomas C. Kinkaid]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[George D. Murray|George Murray]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Charles P. Mason]]
| commander2 = {{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Nobutake Kondō]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Chūichi Nagumo]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Hiroaki Abe]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Kakuji Kakuta]]
| strength1 = 2 [[Vliegdekskip|vliegdekskep]]e <br> 1 [[slagskip]] <br> 3 swaar kruisers <br> 3 ligte kruisers <br> 14 [[torpedojaer]]s<br> 136 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 63 [[Grumman F4F Wildcat]]s, 47 [[Douglas SBD Dauntless]], en 26 [[Grumman TBF Avenger]]s. The "136" number doesn't include [[Boeing B-17 Flying Fortress]]es based at [[Espiritu Santo]] (who played a small part in the battle) or any seaplanes in the area.</ref>
| strength2 = 3 vliegdekskepe <br> 1 ligte kruiser <br> 4 slagskepe<ref>''Kongō'', ''Haruna'', ''Hiei'', ''Kirishima''. See {{cite web |url=http://www.navweaps.com/index_oob/OOB_WWII_Pacific/OOB_WWII_Santa-Cruz.htm |title=Order of Battle – Battle of the Santa Cruz Islands |access-date=21 September 2009}}</ref> <br> 8 swaar kruisers <br> 2 ligte kruisers <br> 24 torpedojaers <br> 199 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 87 [[A6M Zero]]s, 68 [[Aichi D3A]] dive bombers, 57 [[Nakajima B5N]] torpedo bombers, and one [[Yokosuka D4Y]] command and control aircraft.</ref>
| casualties1 = 266 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 401; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 456. Breakdown of deaths: ''Hornet'' 118, ''Enterprise'' 44, ''Smith'' 57, ''Porter'' 15, ''Pensacola'' 3, ''South Dakota'' 2, ''Morris'' 1, and 22 aircrew. Four U.S. aircrew members were captured by the Japanese. Total U.S. aircraft losses included 32 Wildcats, 31 SBDs, and 18 TBFs.</ref> <br> [[USS Hornet (CV-8)|1 vliegdekskip gekelder]] <br> 1 torpedojaer gekelder <br> 1 vliegdekskip beskadig <br> 1 slagskip beskadig <br> 1 ligte kruiser beskadig <br> 2 torpedojaers beskadig <br> 81 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 22 sterftes, 4 gevang
| casualties2 = 400–500 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 400–401; Peattie, pp. 180, 339; and Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 454. Japanese deaths from damage to ''Zuihō'' aren't known. Known Japanese deaths are: 60 on ''Shōkaku'', 190 on ''Chikuma'', seven on ''Teruzuki'', and 148 aircrew. Total Japanese aircraft losses included 27 [[Mitsubishi A6M Zero]]s, 40 [[dive bomber]]s, 29 [[torpedo bomber]]s, and 1 [[Yokosuka D4Y]]. The aircrew losses included 55 from ''Shōkaku'', 57 from ''Zuikaku'', 9 from ''Zuihō'', and 27 from ''Junyō''.</ref> <br> 1 vliegdekskip swaar beskadig <br> 1 ligte kruiser swaar beskadig <br> 1 swaar kruiser beskadig <br> 1 torpedojaer beskadig <br> 99 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 148 sterftes
| campaignbox = {{Campaignbox Guadalcanal}} <br> {{Campaignbox Solomons}}
}}
Die '''Slag van die Santa Cruz-eilande''' wat tussen 25 en 27 Oktober 1942 plaasgevind het, was die vierde vliegdekskipgeveg van die Stille Oseaan-veldtog tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Dit was ook die vierde groot vlootbotsing tussen die [[Amerikaanse Vloot]] en die [[Japannese Keiserlike Vloot]] tydens die langdurige en strategies belangrike [[Slag van Guadalcanal|Guadalcanal-veldtog]]. Soos in die slae van die [[Slag van die Koraalsee|Koraalsee]], [[Slag van Midway|Midway]] en die Oostelike [[Salomonseilande]], was die skepe van die twee teenstanders selde in mekaar se sig of binne skootafstand van mekaar. In plaas daarvan is byna alle aanvalle deur albei kante uitgevoer deur vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe of landbasisse gelanseer is.
In 'n poging om die Geallieerde magte van Guadalcanal en nabygeleë eilande te verdryf en 'n einde te bring aan die dooiepunt wat sedert September 1942 bestaan het, het die Keiserlike Japannese Leër 'n groot grondoffensief op Guadalcanal vir 20–25 Oktober 1942 beplan. Ter ondersteuning van hierdie offensief, en met die hoop om met Geallieerde vlootmagte slaags te raak, het Japannese vliegdekskepe en ander groot oorlogskepe na 'n posisie naby die suidelike Salomonseilande beweeg. Vanuit hierdie ligging het die Japannese vlootmagte gehoop om enige Geallieerde (hoofsaaklik VSA) vlootmagte, veral vliegdekskipmagte, wat op die grondoffensief gereageer het, aan te val en beslissend te verslaan. Geallieerde vlootmagte het ook gehoop om die Japannese vlootmagte in die geveg te ontmoet, met dieselfde doelwitte om die dooiepunt te verbreek en hul teenstander beslissend te verslaan.
Die Japannese grondoffensief op Guadalcanal was aan die gang met die Slag om Henderson-veld terwyl die vlootoorlogskepe en vliegtuie van die twee teenstanders mekaar op die oggend van 26 Oktober 1942, net noord van die Santa Cruz-eilande, gekonfronteer het. Na 'n uitruil van lugaanvalle deur vliegdekskepe het Geallieerde oppervlakteskepe van die slagveld teruggetrek met die vliegdekskip [[USS Hornet (CV-8)|USS Hornet]] gekelder, en 'n ander vliegdekskip, [[USS Enterprise]], swaar beskadig. Die deelnemende Japannese vliegdekmagte het ook teruggetrek weens skade aan twee vliegdekskepe, swaar vliegtuigverliese en die Japannese leër se mislukking om Henderson-veld te verower.
Santa Cruz was 'n taktiese oorwinning vir die Japannese, beide wat tonnemaat en beheer oor die see rondom Guadalcanal betref. Die verlies van talle onvervangbare, ervare Japannese lugbemannings het egter op die lang termyn 'n strategiese voordeel vir die Geallieerdes geblyk te wees; die Geallieerdes se verliese aan lugbemannings tydens die geveg was relatief laag en is vinnig aangevul. Die Japannese het op 'n groter, beslissende oorwinning gehoop, en dit ook nodig gehad. Die feit dat die vlootgeveg gewen is net nadat die landgeveg verloor is, het beteken dat die geleentheid om hul oorwinning in die geveg uit te buit, reeds verby was.
== Agtergrond ==
Op 8 Augustus 1942 het Geallieerde magte, hoofsaaklik uit die Verenigde State, geland op Guadalcanal, Tulagi en die Florida-eilande in die Salomonseilande, wat destyds deur Japan beset was. Die landings op die eilande was daarop gemik om te verhoed dat die Japannese dit as basisse gebruik om die toevoerroetes tussen die VSA en Australië te bedreig. Verder moes die eilande beveilig word as vertrekpunte vir 'n veldtog wat ten doel gehad het om uiteindelik die groot Japannese basis by Rabaul te neutraliseer, terwyl dit terselfdertyd die Geallieerdes se veldtog in [[Nieu-Guinee]] sou ondersteun. Hierdie landings het die begin gemerk van die veldtog op Guadalcanal, wat ses maande sou duur.<ref>Hogue, ''Pearl Harbor to Guadalcanal'', pp. 235–236.</ref>
Ná die Slag van die Oostelike Solomoneilande op 24–25 Augustus, waarin die vliegdekskip USS Enterprise swaar beskadig en gedwing is om na [[Pearl Harbor]], Hawaii, te vaar, vir 'n maand van omvangryke herstelwerk, het drie Amerikaanse taakmagte met vliegdekskepe in die Suid-Stille Oseaan-gebied agtergebly. Die taakmagte was gesentreer rondom die vlootvliegdekskepe [[USS Wasp (CV-7)|USS Wasp]], [[USS Saratoga (CV-3)|Saratoga]] en Hornet, tesame met hul onderskeie luggroepe en ondersteunende oppervlakoorlogskepe, insluitend slagskepe, [[kruiser]]s en [[torpedojaer]]s, en was hoofsaaklik gestasioneer tussen die Salomonseilande en die eilande van die Nuwe Hebrides ([[Vanuatu]]). In hierdie operasionele gebied was die vliegdekskepe belas met die beveiliging van die kommunikasielyn tussen die vernaamste Geallieerde basisse in [[Nieu-Kaledonië]] en Espiritu Santo; die ondersteuning van Geallieerde grondmagte op Guadalcanal en Tulagi teen enige Japannese teenaanvalle; die dekking van die beweging van voorradeskepe na Guadalcanal; en die aanval op en vernietiging van enige Japannese oorlogskepe, veral vliegdekskepe, wat binne bereik gekom het.<ref>Hammel, ''Carrier Clash'', p. 106.</ref> Die seegebied waarin die Amerikaanse vliegdekskip-taakmagte geopereer het, is deur Amerikaanse magte ''torpedo kruising''<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 335.</ref> genoem, vanweë die hoë konsentrasie Japannese duikbote in die gebied.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 6–7.</ref>
[[Lêer:USS Wasp (CV-7) brennt.jpg|duimnael|USS Wasp brand nadat dit deur 'n torpedo getref is op 15 September]]
Op 31 Augustus is die USS Saratoga deur die Japannese duikboot I-26 met 'n torpedo getref en was dit vir drie maande buite aksie vir herstelwerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 10–12.</ref><ref>After this incident the then U.S. carrier task force commander [[Frank Jack Fletcher]] was relieved of his command and reassigned to shore duty for the remainder of the war. Frank, ''Guadalcanal'', pp. 204–205</ref>
Op 15 September is die USS Wasp getref deur drie torpedo's wat deur die Japannese duikboot I-19 afgevuur is terwyl dit 'n groot versterkings- en hervoorraadkonvooi na Guadalcanal ondersteun het en amper die Japannese vliegdekskepe Shōkaku en Zuikaku aangeval het, wat onttrek het net voordat die twee teenstanders binne bereik van mekaar se vliegtuie gekom het. Met kragonderbrekings weens torpedoskade kon die Wasp se skadebeheerspanne nie die daaropvolgende groot brande beheer nie, en sy is verlaat en self tot sink gebring.<ref>Evans, ''Japanese Navy'', pp. 179–180; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 24–41.
The battleship {{USS|North Carolina|BB-55|2}} and destroyer {{USS|O'Brien|DD-415|2}} were also hit by torpedoes during the same attack. ''O'Brien'' later sank as a result of the torpedo damage, and ''North Carolina'' was under repair at Pearl Harbor until 16 November 1942.</ref>
Alhoewel die VSA nou slegs een operasionele vliegdekskip, die USS Hornet, in die Suid-Stille Oseaan gehad het, het die Geallieerdes steeds lugoorheersing oor die suidelike Salomonseilande behou danksy hul vliegtuie wat by Henderson Field op Guadalcanal gestasioneer was. Snags egter, wanneer vliegtuie nie doeltreffend kon opereer nie, kon die Japannese hul skepe byna na willekeur rondom Guadalcanal laat beweeg. Gevolglik het 'n dooiepunt in die stryd om Guadalcanal ontstaan: die Geallieerdes het bedags voorrade en versterkings na Guadalcanal gebring, terwyl die Japannese snags dieselfde gedoen het met oorlogskepe, wat deur die Geallieerdes die "Tokyo Express" genoem is. Geen van die twee kante kon egter genoeg troepe op die eiland land om 'n beslissende voordeel te behaal nie. Teen middel Oktober het beide kante ongeveer 'n gelyke aantal troepe op die eiland gehad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 19–21, 84–85.</ref> Die dooiepunt is kortstondig onderbreek deur twee vlootaksies waarby groot skepe betrokke was. In die nag van 11–12 Oktober het 'n Amerikaanse vlootmag 'n Japannese vlootmag, wat op pad was om Henderson Field te bombardeer, onderskep en verslaan tydens die Slag van Kaap Esperance. Maar slegs twee nagte later het 'n Japannese mag, wat die slagskepe Haruna en Kongō ingesluit het, Henderson Field suksesvol gebombardeer; hulle het die meeste van die Amerikaanse vliegtuie daar vernietig en ernstige skade aan die vliegveld se fasiliteite aangerig.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 316–319.</ref>
[[Lêer:EnterpriseWildcat.jpg|duimnael|[[Grumman F4F Wildcat]] op die Enterprise terwyl die skip op 24 Oktober lugoperasies uitvoer]]
Die VSA het twee stappe gedoen om die dooiepunt in die stryd om Guadalcanal te probeer verbreek. Eerstens is herstelwerk aan die USS Enterprise bespoedig sodat sy so gou moontlik na die Suid-Stille Oseaan kon terugkeer. Op 10 Oktober het die USS Enterprise haar nuwe luggroep (Luggroep 10) ontvang, en op 16 Oktober het sy uit Pearl Harbor vertrek. Op 23 Oktober<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 154–155.</ref> het sy in die Suid-Stille Oseaan aangekom en op 24 Oktober, 273 seemyl (506 km) noordoos van Espiritu Santo, by die USS Hornet en die res van die Geallieerde vlootmagte in die Suid-Stille Oseaan aangesluit.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 145.</ref>
Tweedens het admiraal [[Chester W. Nimitz|Chester Nimitz]], die Geallieerde opperbevelhebber van die Stille Oseaan-magte, op 18 Oktober vise-admiraal Robert L. Ghormley deur vise-admiraal William Halsey jr. vervang as bevelvoerder van die Suid-Stille Oseaan-gebied; in hierdie posisie het hy bevel gevoer oor die Geallieerde magte wat by die veldtog in die Salomonseilande betrokke was.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 134.</ref>
Nimitz was van mening dat Ghormley te eng van visie en pessimisties geword het om die Geallieerde magte doeltreffend te lei in die stryd om Guadalcanal. Halsey is na bewering regoor die Amerikaanse vloot gerespekteer as 'n "vegter".<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 334.</ref> Met die aanvaarding van die bevel het Halsey onmiddellik begin om planne te maak om die Japannese vlootmagte in 'n geveg in te lok; hy het aan Nimitz geskryf: "Ek moes feitlik onmiddellik begin terugslaan."<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 150.</ref>
Die Japannese Gekombineerde Vloot het ook gepoog om Geallieerde vlootmagte te betrek in wat gehoop is om 'n beslissende geveg te wees. Twee vloot vliegdekskepe, Hiyō en Jun'yō, sowel as die ligte vliegdekskip Zuihō, het vroeg in Oktober by die hoof Japannese vlootbasis by Truk Atoll aangekom en by Shōkaku en Zuikaku aangesluit. Met vyf vliegdekskepe wat volledig toegerus was met luggroepe, plus hul talle slagskepe, kruisers en torpedojaers, was die Japannese Gekombineerde Vloot, onder leiding van Admiraal Isoroku Yamamoto, vol vertroue dat dit die nederlaag by die Slag van Midway kon vergoed.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 146–149.</ref> Afgesien van 'n paar lugaanvalle op Henderson Field in Oktober, het die Japannese vliegdekskepe en hul ondersteunende oorlogskepe in die noordwestelike gebied van die Salomonseilande gebly, buite die stryd om Guadalcanal, terwyl hulle op 'n geleentheid gewag het om nader te beweeg en die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val. Met die Japannese leër se volgende beplande groot grondaanval op Geallieerde magte op Guadalcanal wat vir 20 Oktober vasgestel is, het Yamamoto se oorlogskepe na die suidelike Salomonseilande begin beweeg om die offensief te ondersteun en gereed te wees om enige vyandelike skepe, veral vliegdekskepe, wat sou naderkom om die Geallieerde verdediging op Guadalcanal te ondersteun, aan te val.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', pp. 124–125. According to Hara, the Japanese believed that U.S. Navy forces were likely to be in the Solomon Islands area because they had read a report from the [[United Press]] dated 20 October that stated that the United States Navy was preparing for a major sea and air battle in the South Pacific.</ref>
== Aanvang ==
Op of omstreeks 11 Oktober het 'n groot Japannese mag, bestaande uit vliegdekskepe, slagskepe en hul begeleidingsvaartuie, uit Truk vertrek vir 'n verlengde operasie ter ondersteuning van 'n offensief op Guadalcanal in Oktober. Op dieselfde dag het 'n groot konvooi met versterkings Guadalcanal bereik, maar 'n mag van swaar kruisers wat ondersteuning moes bied, is verhoed om Henderson Field te bombardeer en het omgedraai in wat bekend geword het as die Slag van Kaap Esperance. Daarna het drie bombardemente gevolg wat tussen 13 Oktober en 16 Oktober deur slagskepe en swaar kruisers uitgevoer is (die swaarste vlootaanval op die vliegveld tydens die veldtog); die eerste en derde hiervan is uitgevoer deur vaartuie wat van vise-admiraal Nobutake Kondō se voorhoedemag afgesonder is. Vanaf middernag op 14 Oktober het nog 'n konvooi, bestaande uit vier vragskepe, die grootste deel van sy vrag afgelaai, insluitend tenks en swaar artillerie.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/Azumasan_t.htm|title=Japanese Transports|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Op 15 Oktober is die torpedojaer Meredith, terwyl dit die sleepboot Vireo, wat 'n voorraadbarg gesleep het, begelei het, deur vliegtuie van die Zuikaku en Shokaku opgemerk en gekelder. Op 17 Oktober het die Hiyō en Jun'yō 'n aanvalsmag gestuur om vervoerskepe naby Lunga Point aan te val, maar hulle het geen skade aangerig nie.<ref name="auto">{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/hiyo.htm|title=Imperial lattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die groot aantal oorlogskepe sou in die waters rondom Guadalcanal bly totdat die gevegte in die Slag van die Santa Cruz-eilande beëindig was, en het aan die einde van Oktober na Truk teruggekeer.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/shokaku.htm|title=Imperial Flattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die vliegdekskip Hiyō, wat onlangs in diens gestel is, was oorspronklik deel van die vloot, maar ’n brand in sy masjienkamer op 21 Oktober het hom genoodsaak om na Truk terug te keer vir herstelwerk.<ref name="auto"/> Op 25 Oktober het 6 bomwerpers en 12 vegvliegtuie van die Jun'yo Henderson-vliegveld aangeval, maar min skade aangerig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
Van 20 tot 25 Oktober het Japannese grondmagte op Guadalcanal probeer om Henderson Field in te neem tydens die Slag om Henderson Field, deur middel van 'n groot aanval op die Amerikaanse verdedigers. Die aanval is afgeslaan, met swaar verliese aan die Japannese kant.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 95–97.</ref> Foutiewelik oortuig dat die Japannese leërmagte Henderson Field ingeneem het, het die Japannese op die oggend van 25 Oktober oorlogskepe vanaf die Shortland-eilande na Guadalcanal gestuur om hul grondmagte op die eiland te ondersteun. Amerikaanse vliegtuie van Henderson Field het die konvooi deur die loop van die dag aangeval; hulle het die ligte kruiser Yura tot sink gebring (met hulp van [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17-vliegtuie]] vanaf Espiritu Santo) en die torpedojaer Akizuki beskadig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
[[Lêer:SantaCruzChart2.jpg|duimnael|Kaart van die Slag van die Santa Cruz-eilande, 26 Oktober 1942. Rooi lyne verteenwoordig Japannese oorlogskipmagte en swart lyne verteenwoordig Amerikaanse vliegdekskipmagte. Genommerde geel kolle verteenwoordig belangrike aksies in die geveg.]]
Ten spyte van die mislukking van die Japannese grondoffensief en die verlies van die Yura, het die res van die Gesamentlike Vloot op 25 Oktober voortgegaan om naby die suidelike Salomonseilande te maneuvreer, in die hoop om die Geallieerde vlootmagte in 'n geveg te betrek. Die Japannese vlootmagte het nou uit vier vliegdekskepe bestaan (twee groot, een medium en een ligte een), die Hiyō het vertrek weens 'n toevallige brand in sy enjinkamer, met 'n gesamentlike vliegtuigsterkte wat ongeveer gelykstaande was aan dié van drie vliegdekskepe van die Shokaku-klas.
Die Japannese vlootmagte was in drie groepe verdeel: die voorhoedemag, bestaande uit die Jun'yō, vier swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van Kondō aan boord van die swaar kruiser Atago, met 'n ondersteuningsgroep bestaande uit twee slagskepe en twee torpedojaers onder bevel van skout-admiraal Takeo Kurita; die hoofmag bestaande uit die Shōkaku, Zuikaku en Zuihō, plus een swaar kruiser en agt torpedojaers, onder bevel van vise-admiraal Chūichi Nagumo aan boord van die Shōkaku en die agterhoedemag bestaande uit twee slagskepe, drie swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van skout-admiraal Hiroaki Abe aan boord van die slagskip Hiei. Benewens sy bevel oor die voorhoedemag, het Kondō ook opgetree as die bevelvoerder van al drie magte.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 374–375.</ref>
Aan die Amerikaanse kant het die taakgroepe van die Hornet en Enterprise (onder bevel van skout-admiraal Thomas Kinkaid) op 25 Oktober na die noorde van die Santa Cruz-eilande beweeg, op soek na die Japannese vlootmagte. Die Amerikaanse oorlogskepe was ontplooi as twee vliegdekskipgroepe, wat ongeveer 10 seemyl (19 km) van mekaar geskei was. 'n Amerikaanse [[Consolidated PBY Catalina|PBY Catalina-verkenningswatervliegtuig]], gestasioneer op die Santa Cruz-eilande, het om 11:03 die vliegdekskepe van die Japannese hoofmag opgespoor. Die Japannese vliegdekskepe was egter ongeveer 355 seemyl (657 km) van die Amerikaanse mag af, net buite die reikafstand van vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe opereer. Kinkaid, wat gehoop het om die afstand te verklein ten einde daardie dag aan te val, het op volspoed na die Japannese vliegdekskepe gestoom en om 14:25 'n aanvalsmag van 23 vliegtuie gelanseer. Die Japannese, wat geweet het dat hulle deur Amerikaanse vliegtuie opgemerk is, maar nie geweet het waar die Amerikaanse vliegdekskepe was nie, het na die noorde gedraai om buite bereik van die Amerikaanse vliegdekskipvliegtuie te bly.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 127.</ref> Die Amerikaanse aanvalsmag het na hulle ondeskeie vliegdekskepe teruggekeer sonder om die Japannese oorlogskepe te vind.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 163–174.</ref>
== Die Slag ==
=== Vliegdekskipaksie op 26 Oktober: eerste aanvalle ===
Om 02:50 op 26 Oktober het die Japannese vlootmagte omgedraai en die vlootmagte van die twee teenstanders het die afstand tussen hulle verklein totdat hulle teen 05:00 slegs 200 seemyl (370 km) van mekaar af was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 186.</ref> Albei kante het verkenningsvliegtuie uitgestuur en hul oorblywende vliegtuie gereed gemaak om aan te val sodra die ander kant se skepe opgespoor is. Hoewel 'n Catalina, toegerus met [[radar]], die Japannese vliegdekskepe om 03:10 opgemerk het, het die verslag Kinkaid eers om 05:12 bereik. Dus, omdat hy geglo het dat die Japannese skepe waarskynlik gedurende die tussenliggende twee uur van posisie verander het, het hy besluit om nie 'n aanvalsmag te stuur nie totdat hy meer juiste inligting oor die posisie van die Japannese skepe ontvang het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 381.</ref>
[[Lêer:Aircraft prepare to launch from Japanese carrier Shōkaku during Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (80-G-176150).jpg|duimnael|Japannese vegvliegtuie en duikbomwerpers op die Shōkaku maak gereed om op te styg vir 'n aanval op Amerikaanse vliegdekskipmagte.]]
Om 06:45 het 'n Amerikaanse verkenningsvliegtuig die vliegdekskepe van Nagumo se hoofmag opgemerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 187.</ref> Om 06:58 het 'n Japannese verkenningsvliegtuig die ligging van Hornet se taakmag gerapporteer.<ref name="Frank">Frank, ''Guadalcanal'', p. 382.</ref> Albei kante het gehaas om eerste die ander aan te val. Die Japannese het eerste daarin geslaag om hul aanvalsmag te laat vertrek; teen 07:40 was 64 vliegtuie, bestaande uit 21 Aichi D3A2 Val-duikbomwerpers, 20 Nakajima B5N2 Kate-torpedobomwerpers, 21 Mitsubishi A6M3 Zero-vegvliegtuie en 2 Nakajima B5N2-verkenningsvliegtuie, op pad na die Hornet.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 191–192.</ref> Hierdie eerste aanval is gelei deur luitenant-kommandeur Shigeharu Murata, terwyl die dekking deur vegvliegtuie gelei is deur die luitenante Ayao Shirane en Saneyasu Hidaka. Ook om 07:40 het twee Amerikaanse SBD-3 Dauntless-verkenningsvliegtuie, wat gereageer het op die vroeëre waarneming van die Japannese vliegdekskepe, opgedaag en 'n duikaanval op die Zuihō uitgevoer. Terwyl die Japannese gevegslugpatrollie besig was om ander Amerikaanse verkenningsvliegtuie weg te hou, kon die twee Amerikaanse vliegtuie die Zuihō met albei hul 500-pond-bomme tref; dit het swaar skade aangerig en verseker dat vliegtuie nie meer op die vliegdekskip se dek kon land nie.<ref name="Frank"/>
Intussen het Kondo vir Abe se agterhoedemag beveel om vinniger te gaan in 'n poging om die Amerikaanse oorlogskepe te onderskep en aan te val. Kondo het ook sy eie voorhoedemag teen volle spoed vorentoe laat beweeg, sodat die Jun'yō se vliegtuie aan die aanvalle op die Amerikaanse skepe kon deelneem. Om 08:10 het die Shōkaku 'n tweede golf aanvalsvliegtuie gelanseer, bestaande uit 19 duikbomwerpers en vyf Zero-vegvliegtuie, en om 08:40 het die Zuikaku 16 torpedobomwerpers en vier Zero-vegvliegtuie gelanseer. Die tweede aanvalsgroep is gelei deur luitenant-kommandeur Mamoru Seki, terwyl die vegvliegtuigdekking deur luitenant Hideki Shingo gelei is. Teen 09:10 was daar dus meer as 100 Japannese vliegtuie op pad om die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 383.</ref>
Die Amerikaanse aanvalsvliegtuie was ongeveer 20 minute agter die Japannese. Omdat hulle van mening was dat 'n vinnige aanval belangriker is as 'n massiewe aanval, en omdat hulle nie genoeg brandstof gehad het om tyd te spandeer aan formasievorming voor die aanval nie, het die Amerikaanse vliegtuie in klein groepe na die Japannese skepe beweeg, in plaas daarvan om in een groot aanvalsmag saam te smelt. Die eerste groep, bestaande uit 15 [[Douglas SBD Dauntless]]-duikbomwerpers, 6 [[Grumman TBF Avenger]]-torpedobomwerpers en agt [[Grumman F4F Wildcat]]-vegvliegtuie, onder bevel van luitenant-kommandeur William J. "Gus" Widhelm van die Hornet, was teen ongeveer 08:00 in die lug. 'n Tweede groep, bestaande uit drie SBD's, nege TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en agt Wildcats van die Enterprise, onder bevel van luitenant-kommandeur John A. Collett, het teen 08:10 vertrek. 'n Derde groep, bestaande uit nege SBD's, tien TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en sewe F4F's van die Hornet, was teen 08:20 op pad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 198–199.</ref>
Om 08:40 het die opponerende lugaanvalformasies binne sig van mekaar verbybeweeg. Luitenant Hidaka se nege Zuihō-Zeros het die Enterprise-groep verras en aangeval deur vanuit die rigting van die [[son]] op die klimmende vliegtuie toe te sak. In die daaropvolgende geveg is vier Zeros, drie Wildcats en twee TBF's, insluitend dié van Collett, afgeskiet, terwyl nog twee TBF's en 'n Wildcat weens ernstige skade gedwing is om na die Enterprise terug te keer.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 384–385. Only the Wildcat was safely recovered.</ref> Die oorblywende ''Zuihō''-Zeros, wie se ammunisie uitgeput was, het aan die geveg onttrek.
[[Lêer:Shokaku Santa Cruz fire.jpg|duimnael|Die bemanning van Shōkaku bestry vure op die vliegdek na die Amerikaanse aanval]]
Om 08:50 het die voorste Amerikaanse aanvalsformasie van die Hornet vier skepe van Abe se voorhoedemag opgemerk. Die Amerikaanse vliegtuie het voortgegaan, die Japannese vliegdekskepe gewaar en voorbereidings getref om aan te val. Drie Zero-vliegtuie van die Zuihō het die formasie se Wildcats aangeval en hulle sodoende weggelok van die bomwerpers wat hulle moes beskerm. Gevolglik het die duikbomwerpers in die eerste groep hul aanvalle sonder die beskerming van vegvliegtuie geloods. Twaalf Zero-vliegtuie van die Japannese vliegdekskip het die SBD-formasie aangeval, twee neergeskiet (insluitend dié van Widhelm, het hy dit oorleef) en nog twee gedwing om hul aanval te staak. Die oorblywende 11 SBD's het om 09:27 met hul duikaanvalle op die Shōkaku begin; hulle het die skip met drie tot ses bomme getref, die vliegdek vernietig en ernstige skade aan die skip se binnekant aangerig. Die laaste SBD van die 11 het Shōkaku uit sig verloor en in plaas daarvan sy bom naby die Japannese torpedojaer Teruzuki laat val, wat geringe skade veroorsaak het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 213–223.</ref> Die ses TBF's in die eerste aanvalsmag, wat van hul aanvalsgroep geskei geraak het, het nie die Japannese vliegdekskepe gevind nie en het uiteindelik na die Hornet teruggedraai. Op die pad terug het hulle die Japannese swaar kruiser Tone aangeval, maar al hul torpedo's het die kruiser gemis.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 387–388.</ref>
[[Lêer:Japanese cruiser Chikuma under air attack during the Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (NH 82404).jpg|duimnael|Chikuma word aangeval op 26 Oktober. Rook styg op uit die middel van die skip, waar 'n 450 kg-bom die brug vol getref het.]]
Die TBF's van die tweede Amerikaanse aanvalsformasie vanaf die Enterprise kon nie die Japannese vliegdekskepe opspoor nie en het in plaas daarvan die Japannese swaar kruiser Suzuya, deel van Abe se voorhoede, aangeval, maar geen skade aangerig nie. Omstreeks dieselfde tyd het nege SBD's van die derde Amerikaanse aanvalsformasie, afkomstig van die Hornet, Abe se skepe opgespoor en die Japannese swaar kruiser Chikuma aangeval; hulle het die skip met twee 450 kg-bomme getref en groot skade aangerig. Die drie SBD's van die Enterprise het toe ook opgedaag en ook die Chikuma aangeval; hulle het verdere skade aangerig met een bomtreffer en twee bomme wat net-net gemis het. Uiteindelik het die nege TBF's van die derde aanvalsgroep opgedaag en die rokende Chikuma aangeval, waarby hulle nog een voltreffer behaal het. Chikuma, begelei deur twee torpedojaers, het uit die geveg onttrek en koers gekies na Truk vir herstelwerk.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 132; and Parshall, ''The Imperial Japanese Navy Page''. ''Chikuma'' was under repair at Truk and later [[Kure]], Japan, until January 1943.</ref>
Die Amerikaanse vliegdekskipmagte het om 08:30 berig ontvang van hul aanvalsvliegtuie wat op pad was na die Japannese skepe, dat Japannese aanvalsvliegtuie in hul rigting op pad was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 235.</ref> Om 08:52 het die bevelvoerder van die Japannese aanvalsmag die Hornet-taakmag opgemerk, die Enterprise-taakmag was deur 'n reënbui verberg, en sy vliegtuie vir 'n aanval ontplooi. Om 08:55 het die Amerikaanse vliegdekskepe die naderende Japannese vliegtuie op radar bespeur, ongeveer 35 seemyl (65 km) daarvandaan, en begin om die 37 Wildcat-vliegtuie van hul gevegslugpatrollie na die inkomende Japannese vliegtuie te lei. Ongelukkig het kommunikasieprobleme, foute deur die Amerikaanse vegvliegtuigbeheerbeamptes en primitiewe beheerprosedures egter verhoed dat enige van die Wildcats, op 'n paar na, met die Japannese vliegtuie slaags raak voordat laasgenoemdes hul aanvalle op die Hornet begin het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 235–239.</ref> Alhoewel die Amerikaanse gevegs-lugpatrollie, insluitend die vegvlieënier Swede Vejtasa, daarin geslaag het om verskeie duikbomwerpers af te skiet of te beskadig (die formasieleier, luitenant Sadamu Takahashi, moes weens die skade uit die duikvlug onttrek<ref>Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 388.</ref>), het die meeste van die Japannese vliegtuie hul aanvalle begin sonder dat hulle noemenswaardig deur Amerikaanse vegvliegtuie gehinder is.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 385.</ref>
{{Multibeeld
| wydte = 250
| direction = vertical
| voetskrif =
| beeld1 = Japanese aircraft attack USS Hornet (CV-8) during the Battle of the Santa Cruz Islands on 26 October 1942 (80-G-33947).jpg
| alt1 =
| onderskrif1 = ’n Beskadigde Japannese duikbomwerper (links bo) duik om 09:14 in die rigting van die ''Hornet'' ...
| beeld2 = Japanese Aichi D3A crashes into USS Hornet (CV-8) during the Battle of the Santa Cruz Islands on 26 October 1942.jpg
| alt2 =
| onderskrif2 = ... en sekondes later tref dit die draer.
}}
Om 09:09 het die lugafweergeskut van die Hornet en haar begeleidende oorlogskepe begin vuur, terwyl die 20 ongeskonde Japannese torpedovliegtuie en die oorblywende 16 duikbomwerpers hul aanvalle op die vliegdekskip begin het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 249–251. ''Hornet''{{'}}s screening ships included heavy cruisers {{USS|Northampton|CA-26|2}} and {{USS|Pensacola|CA-24|2}}, light cruisers {{USS|San Diego|CL-53|2}} and {{USS|Juneau|CL-52|2}}, and six destroyers.</ref> Om 09:12 het 'n duikbomwerper se 250 kg semi-pantserdoorborende skeepsbom presies die middel van die Hornet se vliegdek, teenoor die eilandstruktuur, getref; dit het deur drie dekke gedring voordat dit ontplof en 60 man gedood het. Oomblikke later het 'n 242 kg-hoëplofkragbom die vliegdek getref. Dit het met impak ontplof en 'n gat van 3,4 m veroorsaak en 30 mans gedood. Sowat 'n minuut later het 'n derde bom die Hornet getref, naby die plek waar die eerste bom die dek binnegedring het. Dit het deur drie dekke gedring voordat dit ontplof het en ernstige skade aangerig het, maar geen lewensverlies veroorsaak het nie.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 253–356.</ref> Om 09:14 is 'n duikbomwerper deur die Hornet se lugafweergeskut getref en het aan die brand geraak, die vlieënier, adjudant-offisier Shigeyuki Sato, het opsetlik teen die Hornet se skoorsteen vasgevlieg, wat sewe mans gedood en brandende vliegtuigbrandstof oor die seindek versprei het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 386; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 262–267.</ref>
Terwyl die duikbomwerpers aangeval het, het die 20 torpedobomwerpers ook uit twee verskillende rigtings op die Hornet afgepyl. Ten spyte van swaar verliese weens lugafweerverdediging, waaronder Murata, het die torpedovliegtuie tussen 09:13 en 09:17 met twee torpedo's die kant van die Hornet getref, wat haar enjins buite werking gestel het. Net toe die Hornet tot stilstand kom, het 'n beskadigde Japannese duikbomwerper nader gekom en doelbewus teen die kant van die vliegdekskip vasgevlieg; dit het 'n brand laat ontstaan naby die skip se hoofvoorraad vliegtuigbrandstof. Om 09:20 het die oorblywende Japannese vliegtuie onttrek en teruggekeer en die Hornet roerloos in die water en aan die brand, agtergelaat.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 386; Hammel, ''Carrier Strike'', p. 284.</ref> Vyf-en-twintig Japannese en ses Amerikaanse vliegtuie is in hierdie aanval vernietig, insluitend 12 duikbomwerpers, tien torpedovliegtuie en ten minste een Zero.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 271–280.</ref>
Met die hulp van brandslange vanaf drie begeleidende torpedojaers was die brande op die Hornet teen 10:00 onder beheer. Gewonde personeel is van die vliegdekskip ontruim, en die swaar kruiser USS Northampton, onder bevel van kaptein Willard A. Kitts, het probeer om die Hornet weg van die gevegsgebied te sleep. Die voorbereidings om die sleeptou vas te maak, het egter tyd in beslag geneem, terwyl verdere aanvalsgroepe Japannese vliegtuie reeds op pad was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 271–280.</ref>
=== Vliegdekskipaksie op 26 Oktober: verdere aksies na die eerste aanvalle ===
Vanaf 09:30 het die Enterprise baie van die beskadigde en brandstofarme gevegslugpatrollie vegvliegtuie, sowel as verkenningsvliegtuie wat van albei vliegdekskepe teruggekeer het, laat land. Aangesien die vliegdek egter vol was en 'n tweede golf Japannese vliegtuie om 09:30 op radar bespeur is, het die Enterprise om 10:00 die landingsoperasies gestaak. Vliegtuie sonder brandstof het daarna in die oseaan neergestort, waarna die torpedojaers wat die vliegdekskip vergesel het, die bemanningslede gered het. Een van die vliegtuie wat in die water beland het, ’n beskadigde TBF van die Enterprise se aanvalsmag wat vroeër deur Zero-vliegtuie van die Zuihō aangeval is, het naby die torpedojaer USS Porter in die water neergestort. Terwyl die Porter die TBF se bemanning gered het, is die skip deur ’n torpedo getref, moontlik afkomstig van die vliegtuig wat in die water beland het, wat ernstige skade aangerig en die lewens van 15 bemanningslede geëis het.<ref>{{cite book|last=Hammel|first=Eric|title=Guadalcanal: The Carrier Battles|url=https://archive.org/details/guadalcanalcarri00hamm|url-access=registration|year=1987|publisher=Crown Publishers, Inc.|location=New York|pages=[https://archive.org/details/guadalcanalcarri00hamm/page/411 411–413]|isbn=9780517566084}}</ref> Nadat die bevelvoerder van die taakmag beveel het dat die torpedojaer tot sink gebring moet word, is die bemanning gered deur die torpedojaer USS Shaw, wat daarna die Porter met kanonvuur tot sink gebring het (08°32′S 167°17′O).<ref>Evans, ''Japanese Navy'', p. 520; Frank, ''Guadalcanal'', pp. 388–389; Hammel, ''Carrier Strike'', p. 299.</ref>
[[Lêer:A Japanese Aichi D3A is shot down between USS Enterprise (CV-6) and USS South Dakota (BB-57) on 26 October 1942.jpg|duimnael|’n Japannese duikbomwerper (middel) word tydens die aanval op die Enterprise (regs onder) afgeskiet. Die rook uit die skip is weens vroeër bomtreffers, terwyl nog ’n bom die vliegdekskip net-net mis. Die slagskip South Dakota is links van die vliegdekskip.<ref>Fahey, ''The Ships and Aircraft of the United States Fleet'', p. 5.</ref>]]
Terwyl die eerste golf Japannese aanvalsvliegtuie van hul aanval op die Hornet na hul vliegdekskepe begin terugkeer het, het een van hulle die Enterprise-taakmag, wat intussen uit die reënbui te voorskyn gekom het, opgemerk en die vliegdekskip se posisie gerapporteer.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 283.</ref> Die tweede golf Japannese aanvalsvliegtuie, in die veronderstelling dat die Hornet besig was om te sink, het hul aanvalle op die Enterprise-taakmag gerig; dit het om 10:08 begin. Weereens het die Amerikaanse gevegslugpatrollie gesukkel om die Japannese vliegtuie te onderskep voordat hulle die Enterprise aangeval het; hulle het slegs 2 van die 19 duikbomwerpers neergeskiet net toe dié met hul duikvlugte na die vliegdekskip begin het. Seki se afdeling het deur die hewige lugafweervuur van die Enterprise en haar begeleidende oorlogskepe aangeval, maar geen treffers behaal nie. Daarna het die afdeling onder bevel van luitenant Keiichi Arima aangeval en die vliegdekskip getref met twee 250 kg semi-pantserdeurborende bomme; die eerste hiervan is losgelaat deur Arima se vlieënier, onderoffisier Kiyoto Furuta. Die twee bomme het 44 man gedood en 75 gewond, en groot skade aan die vliegdekskip aangerig, insluitend die beskadiging van sy voorste hyser in die "op"-posisie. Daarbenewens het Arima se afdeling ook met nog 'n bom 'n byna-treffer behaal.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 300–313; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', pp. 413–415.</ref> Tien van die negentien Japannese bomwerpers het egter in hierdie aanval verlore gegaan, insluitend dié van Seki, terwyl nog twee tydens die terugvlug in die see neergestort het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 390; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', pp. 416, 418, 446.</ref>
Twintig minute later het die 16 Zuikaku-torpedovliegtuie opgedaag en in groep opgedeel om die Enterprise aan te val. Een groep torpedo-bomwerpers is aangeval deur twee gevegslugpatrollie Wildcats, weer eens insluitend Vejtasa, wat drie van hulle afgeskiet en 'n vierde beskadig het. Die vierde beskadigde vliegtuig het doelbewus teen die torpedojaer Smith gebots, die skip aan die brand gesteek en 57 van haar bemanning gedood. Die torpedo wat deur hierdie vliegtuig gedra is, het kort na die impak ontplof en meer skade veroorsaak. Die vure het aanvanklik buite beheer gelyk totdat Smith se bevelvoerder die torpedojaer beveel het om in die sproeiende kielwater van die slagskip USS South Dakota te stuur, wat gehelp het om die brande te blus. Smith het toe haar posisie hervat en met haar oorblywende lugafweerkanonne op die die torpedovliegtuie gevuur.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 390–391. ''Smith'' eventually went to Pearl Harbor for repairs, which were completed in February 1943.</ref>
[[Lêer:F4F-4 Wildcat of VF-72 crash-lands on USS Enterprise (CV-6) on 26 October 1942.jpg|duimnael|right|'n Hornet Wildcat wat pas geland het, gly oor die vliegdek van die Enterprise terwyl die vliegdekskip hewig maneuvreer tydens die duikbomwerperaanval deur die Jun'yo.]]
Die oorblywende torpedovliegtuie het die Enterprise, South Dakota en die kruiser Portland aangeval, maar al hul torpedo's het óf hul teiken gemis óf gefaal, sodat geen skade aangerig is nie. Die geveg was om 10:53 verby; 9 van die 16 torpedovliegtuie is tydens hierdie aanval afgeskiet.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 391.</ref> Nadat die meeste brande aan boord geblus is, het die Enterprise om 11:15 sy vliegdek heropen om te begin met die landing van vliegtuie wat teruggekeer het van die oggend se Amerikaanse aanvalle op die Japannese vlootmagte. Slegs 'n paar vliegtuie het egter geland voordat die volgende golf Japannese aanvalsvliegtuie opgedaag en hul aanvalle op die Enterprise begin het, wat die staking van landingsoperasies genoodsaak het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 335–337.</ref>
Tussen 09:05 en 09:14 het Jun'yō binne 280 seemyl (520 km) van die Amerikaanse vliegdekskepe gekom en 'n aanvalsmag van 17 duikbomwerpers en 12 Zero-vliegtuie gelanseer, onder bevel van luitenant Yoshio Shiga.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 330–331; and Frank, ''Guadalcanal'', p. 391.</ref> Terwyl die Japannese hoofmag en voorhoede gemaneuvreer het in 'n poging om hul formasies te verenig, het Jun'yō opvolgaanvalle voorberei.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 331.</ref> Om 11:21 het vliegtuie van die Jun'yō opgedaag en 'n duikaanval op die Enterprise-taakmag uitgevoer. Die duikbomwerpers het een bom naby die Enterprise laat val, wat verdere skade aangerig het, en elk een treffer op die South Dakota en die ligte kruiser San Juan behaal, wat matige skade aan albei skepe veroorsaak het. Op die South Dakota het die bom die voorste geskutstoring getref; hoewel dit nie daarin geslaag het om deur te dring nie, is twee bemanningslede gedood en meer as vyftig ander, insluitend die skip se bevelvoerder, deur fragmente gewond.{{sfn|Evans|2014}}{{sfn|Frank|1990|pp=392–393}} Skerwe van die bom het die middelste en linkerkanon van die tweede geskutstoring beskadig; die geskutbemanning is uiteindelik deur die Bureau of Ordnance ingelig dat die kepe so diep was dat daar nie met die lope gevuur moes word nie. Aangesien dit nie ten volle herstel is nie, het dit die South Dakota benadeel tydens die latere Tweede Slag van Guadalcanal.{{sfn|Hornfischer|2011|p=346}} Agt van die sewentien Japannese duikbomwerpers is in hierdie aanval vernietig, terwyl nog drie tydens hul terugkeer in die water beland het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 391–393; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 437. Anti-aircraft fire from battleship ''South Dakota'' was credited with 26 of the total of 99 enemy planes the Americans claimed in the battle. [http://www.hazegray.org/danfs/battlesh/bb57.htm ''South Dakota''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220125041118/http://www.hazegray.org/danfs/battlesh/bb57.htm |date=25 January 2022 }}, ''Dictionary of American Naval Fighting Ships'' (DANFS) U.S. Dept. of Navy.</ref>
Om 11:35, met die Hornet buite aksie, die Enterprise swaar beskadig, en die aanname dat die Japannese een of twee onbeskadigde vliegdekskepe in die gebied het, het Kinkaid besluit om die Enterprise en haar begeleidingskepe uit die geveg te onttrek.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 395.</ref> Kinkaid het die Hornet agtergelaat en die vliegdekskip en sy taakmag opdrag gegee om terug te trek sodra hulle kon. Tussen 11:39 en 13:22 het Enterprise 57 van die 73 Amerikaanse vliegtuie wat in die lug was, aan boord geneem terwyl die skip teruggetrek het.<ref>Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 444. One U.S. aircraft, flown by ''Hornet''{{'}}s Air Group Commander, was able to reach a U.S. airbase at [[Espiritu Santo]].</ref> Die oorblywende Amerikaanse vliegtuie het in die oseaan neergestort, en hul bemannings is deur begeleidende oorlogskepe gered.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 345–352.</ref>
Tussen 11:40 en 14:00 het die twee onbeskadigde Japannese vliegdekskepe, Zuikaku en Jun'yō, die paar vliegtuie wat van die oggendaanvalle op die Hornet en Enterprise teruggekeer het, aan boord geneem en voorbereidings getref vir opvolgaanvalle. Dit was op hierdie stadium dat die verwoestende verliese wat tydens hierdie aanvalle gely is, duidelik geword het. Luitenant-kommandeur Masatake Okumiya, die lugoperasie-offisier van die Jun'yō, het die terugkeer van die vliegdekskip se eerste aanvalsgroepe soos volg beskryf:
{{quote|Ons het die lug met angstige afwagting deursoek. Daar was slegs 'n paar vliegtuie in die lug in vergelyking met die getalle wat 'n paar uur tevore opgestyg het... Die vliegtuie het skokkend en wankelend op die dek beland; elke vegvliegtuig en bomwerper was deurboor deur koeëls... Terwyl die vlieëniers moeg uit hul beknopte kajuite geklim het, het hulle vertel van ongelooflike weerstand – van 'n lugruim wat vol was van die ontploffings van lugafweergranate en ligspore.}}
Slegs een van die bomwerperleiers van ''Jun'yō'' het van die eerste aanval teruggekeer, en by sy landing het hy "so geskok voorgekom dat hy by tye nie samehangend kon praat nie".<ref>Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 446.</ref>
Om 13:00 het Kondo se gevorderde mag en Abe se voorhoede, almal oorlogskepe, gesamentlik reguit koers gekies na die laas aangemelde posisie van die Amerikaanse vliegdekskip-taakmagte. Hulle het hul spoed verhoog in 'n poging om die vyand te onderskep vir 'n geveg met skeepsgeskut. Die beskadigde vliegdekskepe Zuihō en Shōkaku, met Nagumo steeds aan boord, het uit die gevegsgebied teruggetrek en die bevel oor die lugmagte van die Zuikaku en Jun'yō aan skout-admiraal Kakuji Kakuta oorgelaat. Om 13:06 het die Jun'yō haar tweede aanvalsgroep gelanseer, bestaande uit sewe torpedovliegtuie onder leiding van luitenant Yoshiaki Irikiin, vergesel deur agt Zero-vegvliegtuie onder bevel van luitenant Shirane. Terselfdertyd het die Zuikaku haar derde aanvalsgroep gelanseer: sewe torpedovliegtuie, twee duikbomwerpers en vyf Zero-vegvliegtuie, onder bevel van luitenant (jg) Ichirō Tanaka. Die meeste van die torpedovliegtuie was toegerus met 'n 800 kg-pantserdeurdringende bomme. Om 15:35 het die Jun'yō die dag se laaste Japannese aanvalsgroep gelanseer, vier duikbomwerpers en ses Zero-vegvliegtuie, weereens onder bevel van luitenant Shiga.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', pp. 129–131; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 357–358; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', pp. 446–447.</ref>
[[Lêer:Listing USS Hornet (CV-8) is abandoned in the late afternoon of 26 October 1942.jpg|duimnael|left|Verlate en sinkende Hornet]]
Na verskeie tegniese probleme het die Northampton uiteindelik om 14:45 begin om die Hornet stadig uit die gevegsgebied te sleep, teen 'n spoed van slegs vyf knope. Die Hornet se bemanning was op die punt om gedeeltelike kragtoevoer te herstel,<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 395–396.</ref> maar om 15:20 het die Jun'yō se tweede aanvalsgroep opgedaag, en die sewe torpedovliegtuie het die byna stilstaande vliegdekskip aangeval. Hoewel ses van die torpedovliegtuie hul teiken gemis het, het een torpedo om 15:23 die Hornet midskeeps getref; dit het die noodlottige hou geblyk te wees. Die torpedotreffer het die herstelwerk aan die kragstelsel vernietig en ernstige oorstroming sowel as 'n oorhelling van 14 grade veroorsaak. Aangesien daar geen krag was om die water uit te pomp nie, is die Hornet as verlore beskou en het die oorblywende bemanning die skip verlaat. Die derde aanvalsgroep, afkomstig van die Zuikaku, het die Hornet intussen aangeval, waartydens B5N-bomwerpers die sinkende skip met een 800 kg-bom getref het. Teen 16:27 het al die bemanningslede die Hornet verlaat. Tydens die laaste Japannese aanval van die dag het 'n duikbomwerper van die Jun'yō se derde aanvalsgroep om 17:20 nog 'n 250 kg-semi-pantserdeurdringend bom op die sinkende vliegdekskip laat val.
== Verwysings ==
{{verwysings|3}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Tweede Wêreldoorlog]]
69t63vs4slc8d1ybuin8poqjjwj36xi
3379516
3379515
2026-11-21T10:08:05Z
Oesjaar
7467
/* Vliegdekskipaksie op 26 Oktober: verdere aksies na die eerste aanvalle */ Verbeter
3379516
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Militêre konflik-en
| conflict = Slag van die Santa Cruzeilande
| image = [[Lêer:USS Enterprise-Bat Santa Cruz.jpg|300px]]
| pushpin_map = Stille Oseaan
| pushpin_relief = 1
| coordinates = {{coord|-8|164|format=dms|display=it}}
| caption = {{USS|Enterprise|CV-6|6}} (middel links) en sy skepe wat hom beskerm gedurende die oorlog, 26 Oktober 1942
| part_of = die [[Slag van Guadalcanal]] van die [[Tweede Wêreldoorlog]]
| date = 25–{{start date and age|1942|10|27|df=y}}
| location = Off the [[Santa Cruz Islands]], Pacific Ocean
| result = Beide kante eis 'n oorwinning; sien [[#Nabetragting|Nabetragting]]
| combatant1 = {{vlagland|Verenigde State|1912}}
| combatant2 = {{vlagland|Japannese Keiserryk}}
| commander1 = {{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[William Halsey Jr.|William Halsey]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Thomas C. Kinkaid]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[George D. Murray|George Murray]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Charles P. Mason]]
| commander2 = {{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Nobutake Kondō]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Chūichi Nagumo]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Hiroaki Abe]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Kakuji Kakuta]]
| strength1 = 2 [[Vliegdekskip|vliegdekskep]]e <br> 1 [[slagskip]] <br> 3 swaar kruisers <br> 3 ligte kruisers <br> 14 [[torpedojaer]]s<br> 136 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 63 [[Grumman F4F Wildcat]]s, 47 [[Douglas SBD Dauntless]], en 26 [[Grumman TBF Avenger]]s. The "136" number doesn't include [[Boeing B-17 Flying Fortress]]es based at [[Espiritu Santo]] (who played a small part in the battle) or any seaplanes in the area.</ref>
| strength2 = 3 vliegdekskepe <br> 1 ligte kruiser <br> 4 slagskepe<ref>''Kongō'', ''Haruna'', ''Hiei'', ''Kirishima''. See {{cite web |url=http://www.navweaps.com/index_oob/OOB_WWII_Pacific/OOB_WWII_Santa-Cruz.htm |title=Order of Battle – Battle of the Santa Cruz Islands |access-date=21 September 2009}}</ref> <br> 8 swaar kruisers <br> 2 ligte kruisers <br> 24 torpedojaers <br> 199 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 87 [[A6M Zero]]s, 68 [[Aichi D3A]] dive bombers, 57 [[Nakajima B5N]] torpedo bombers, and one [[Yokosuka D4Y]] command and control aircraft.</ref>
| casualties1 = 266 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 401; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 456. Breakdown of deaths: ''Hornet'' 118, ''Enterprise'' 44, ''Smith'' 57, ''Porter'' 15, ''Pensacola'' 3, ''South Dakota'' 2, ''Morris'' 1, and 22 aircrew. Four U.S. aircrew members were captured by the Japanese. Total U.S. aircraft losses included 32 Wildcats, 31 SBDs, and 18 TBFs.</ref> <br> [[USS Hornet (CV-8)|1 vliegdekskip gekelder]] <br> 1 torpedojaer gekelder <br> 1 vliegdekskip beskadig <br> 1 slagskip beskadig <br> 1 ligte kruiser beskadig <br> 2 torpedojaers beskadig <br> 81 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 22 sterftes, 4 gevang
| casualties2 = 400–500 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 400–401; Peattie, pp. 180, 339; and Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 454. Japanese deaths from damage to ''Zuihō'' aren't known. Known Japanese deaths are: 60 on ''Shōkaku'', 190 on ''Chikuma'', seven on ''Teruzuki'', and 148 aircrew. Total Japanese aircraft losses included 27 [[Mitsubishi A6M Zero]]s, 40 [[dive bomber]]s, 29 [[torpedo bomber]]s, and 1 [[Yokosuka D4Y]]. The aircrew losses included 55 from ''Shōkaku'', 57 from ''Zuikaku'', 9 from ''Zuihō'', and 27 from ''Junyō''.</ref> <br> 1 vliegdekskip swaar beskadig <br> 1 ligte kruiser swaar beskadig <br> 1 swaar kruiser beskadig <br> 1 torpedojaer beskadig <br> 99 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 148 sterftes
| campaignbox = {{Campaignbox Guadalcanal}} <br> {{Campaignbox Solomons}}
}}
Die '''Slag van die Santa Cruz-eilande''' wat tussen 25 en 27 Oktober 1942 plaasgevind het, was die vierde vliegdekskipgeveg van die Stille Oseaan-veldtog tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Dit was ook die vierde groot vlootbotsing tussen die [[Amerikaanse Vloot]] en die [[Japannese Keiserlike Vloot]] tydens die langdurige en strategies belangrike [[Slag van Guadalcanal|Guadalcanal-veldtog]]. Soos in die slae van die [[Slag van die Koraalsee|Koraalsee]], [[Slag van Midway|Midway]] en die Oostelike [[Salomonseilande]], was die skepe van die twee teenstanders selde in mekaar se sig of binne skootafstand van mekaar. In plaas daarvan is byna alle aanvalle deur albei kante uitgevoer deur vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe of landbasisse gelanseer is.
In 'n poging om die Geallieerde magte van Guadalcanal en nabygeleë eilande te verdryf en 'n einde te bring aan die dooiepunt wat sedert September 1942 bestaan het, het die Keiserlike Japannese Leër 'n groot grondoffensief op Guadalcanal vir 20–25 Oktober 1942 beplan. Ter ondersteuning van hierdie offensief, en met die hoop om met Geallieerde vlootmagte slaags te raak, het Japannese vliegdekskepe en ander groot oorlogskepe na 'n posisie naby die suidelike Salomonseilande beweeg. Vanuit hierdie ligging het die Japannese vlootmagte gehoop om enige Geallieerde (hoofsaaklik VSA) vlootmagte, veral vliegdekskipmagte, wat op die grondoffensief gereageer het, aan te val en beslissend te verslaan. Geallieerde vlootmagte het ook gehoop om die Japannese vlootmagte in die geveg te ontmoet, met dieselfde doelwitte om die dooiepunt te verbreek en hul teenstander beslissend te verslaan.
Die Japannese grondoffensief op Guadalcanal was aan die gang met die Slag om Henderson-veld terwyl die vlootoorlogskepe en vliegtuie van die twee teenstanders mekaar op die oggend van 26 Oktober 1942, net noord van die Santa Cruz-eilande, gekonfronteer het. Na 'n uitruil van lugaanvalle deur vliegdekskepe het Geallieerde oppervlakteskepe van die slagveld teruggetrek met die vliegdekskip [[USS Hornet (CV-8)|USS Hornet]] gekelder, en 'n ander vliegdekskip, [[USS Enterprise]], swaar beskadig. Die deelnemende Japannese vliegdekmagte het ook teruggetrek weens skade aan twee vliegdekskepe, swaar vliegtuigverliese en die Japannese leër se mislukking om Henderson-veld te verower.
Santa Cruz was 'n taktiese oorwinning vir die Japannese, beide wat tonnemaat en beheer oor die see rondom Guadalcanal betref. Die verlies van talle onvervangbare, ervare Japannese lugbemannings het egter op die lang termyn 'n strategiese voordeel vir die Geallieerdes geblyk te wees; die Geallieerdes se verliese aan lugbemannings tydens die geveg was relatief laag en is vinnig aangevul. Die Japannese het op 'n groter, beslissende oorwinning gehoop, en dit ook nodig gehad. Die feit dat die vlootgeveg gewen is net nadat die landgeveg verloor is, het beteken dat die geleentheid om hul oorwinning in die geveg uit te buit, reeds verby was.
== Agtergrond ==
Op 8 Augustus 1942 het Geallieerde magte, hoofsaaklik uit die Verenigde State, geland op Guadalcanal, Tulagi en die Florida-eilande in die Salomonseilande, wat destyds deur Japan beset was. Die landings op die eilande was daarop gemik om te verhoed dat die Japannese dit as basisse gebruik om die toevoerroetes tussen die VSA en Australië te bedreig. Verder moes die eilande beveilig word as vertrekpunte vir 'n veldtog wat ten doel gehad het om uiteindelik die groot Japannese basis by Rabaul te neutraliseer, terwyl dit terselfdertyd die Geallieerdes se veldtog in [[Nieu-Guinee]] sou ondersteun. Hierdie landings het die begin gemerk van die veldtog op Guadalcanal, wat ses maande sou duur.<ref>Hogue, ''Pearl Harbor to Guadalcanal'', pp. 235–236.</ref>
Ná die Slag van die Oostelike Solomoneilande op 24–25 Augustus, waarin die vliegdekskip USS Enterprise swaar beskadig en gedwing is om na [[Pearl Harbor]], Hawaii, te vaar, vir 'n maand van omvangryke herstelwerk, het drie Amerikaanse taakmagte met vliegdekskepe in die Suid-Stille Oseaan-gebied agtergebly. Die taakmagte was gesentreer rondom die vlootvliegdekskepe [[USS Wasp (CV-7)|USS Wasp]], [[USS Saratoga (CV-3)|Saratoga]] en Hornet, tesame met hul onderskeie luggroepe en ondersteunende oppervlakoorlogskepe, insluitend slagskepe, [[kruiser]]s en [[torpedojaer]]s, en was hoofsaaklik gestasioneer tussen die Salomonseilande en die eilande van die Nuwe Hebrides ([[Vanuatu]]). In hierdie operasionele gebied was die vliegdekskepe belas met die beveiliging van die kommunikasielyn tussen die vernaamste Geallieerde basisse in [[Nieu-Kaledonië]] en Espiritu Santo; die ondersteuning van Geallieerde grondmagte op Guadalcanal en Tulagi teen enige Japannese teenaanvalle; die dekking van die beweging van voorradeskepe na Guadalcanal; en die aanval op en vernietiging van enige Japannese oorlogskepe, veral vliegdekskepe, wat binne bereik gekom het.<ref>Hammel, ''Carrier Clash'', p. 106.</ref> Die seegebied waarin die Amerikaanse vliegdekskip-taakmagte geopereer het, is deur Amerikaanse magte ''torpedo kruising''<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 335.</ref> genoem, vanweë die hoë konsentrasie Japannese duikbote in die gebied.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 6–7.</ref>
[[Lêer:USS Wasp (CV-7) brennt.jpg|duimnael|USS Wasp brand nadat dit deur 'n torpedo getref is op 15 September]]
Op 31 Augustus is die USS Saratoga deur die Japannese duikboot I-26 met 'n torpedo getref en was dit vir drie maande buite aksie vir herstelwerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 10–12.</ref><ref>After this incident the then U.S. carrier task force commander [[Frank Jack Fletcher]] was relieved of his command and reassigned to shore duty for the remainder of the war. Frank, ''Guadalcanal'', pp. 204–205</ref>
Op 15 September is die USS Wasp getref deur drie torpedo's wat deur die Japannese duikboot I-19 afgevuur is terwyl dit 'n groot versterkings- en hervoorraadkonvooi na Guadalcanal ondersteun het en amper die Japannese vliegdekskepe Shōkaku en Zuikaku aangeval het, wat onttrek het net voordat die twee teenstanders binne bereik van mekaar se vliegtuie gekom het. Met kragonderbrekings weens torpedoskade kon die Wasp se skadebeheerspanne nie die daaropvolgende groot brande beheer nie, en sy is verlaat en self tot sink gebring.<ref>Evans, ''Japanese Navy'', pp. 179–180; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 24–41.
The battleship {{USS|North Carolina|BB-55|2}} and destroyer {{USS|O'Brien|DD-415|2}} were also hit by torpedoes during the same attack. ''O'Brien'' later sank as a result of the torpedo damage, and ''North Carolina'' was under repair at Pearl Harbor until 16 November 1942.</ref>
Alhoewel die VSA nou slegs een operasionele vliegdekskip, die USS Hornet, in die Suid-Stille Oseaan gehad het, het die Geallieerdes steeds lugoorheersing oor die suidelike Salomonseilande behou danksy hul vliegtuie wat by Henderson Field op Guadalcanal gestasioneer was. Snags egter, wanneer vliegtuie nie doeltreffend kon opereer nie, kon die Japannese hul skepe byna na willekeur rondom Guadalcanal laat beweeg. Gevolglik het 'n dooiepunt in die stryd om Guadalcanal ontstaan: die Geallieerdes het bedags voorrade en versterkings na Guadalcanal gebring, terwyl die Japannese snags dieselfde gedoen het met oorlogskepe, wat deur die Geallieerdes die "Tokyo Express" genoem is. Geen van die twee kante kon egter genoeg troepe op die eiland land om 'n beslissende voordeel te behaal nie. Teen middel Oktober het beide kante ongeveer 'n gelyke aantal troepe op die eiland gehad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 19–21, 84–85.</ref> Die dooiepunt is kortstondig onderbreek deur twee vlootaksies waarby groot skepe betrokke was. In die nag van 11–12 Oktober het 'n Amerikaanse vlootmag 'n Japannese vlootmag, wat op pad was om Henderson Field te bombardeer, onderskep en verslaan tydens die Slag van Kaap Esperance. Maar slegs twee nagte later het 'n Japannese mag, wat die slagskepe Haruna en Kongō ingesluit het, Henderson Field suksesvol gebombardeer; hulle het die meeste van die Amerikaanse vliegtuie daar vernietig en ernstige skade aan die vliegveld se fasiliteite aangerig.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 316–319.</ref>
[[Lêer:EnterpriseWildcat.jpg|duimnael|[[Grumman F4F Wildcat]] op die Enterprise terwyl die skip op 24 Oktober lugoperasies uitvoer]]
Die VSA het twee stappe gedoen om die dooiepunt in die stryd om Guadalcanal te probeer verbreek. Eerstens is herstelwerk aan die USS Enterprise bespoedig sodat sy so gou moontlik na die Suid-Stille Oseaan kon terugkeer. Op 10 Oktober het die USS Enterprise haar nuwe luggroep (Luggroep 10) ontvang, en op 16 Oktober het sy uit Pearl Harbor vertrek. Op 23 Oktober<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 154–155.</ref> het sy in die Suid-Stille Oseaan aangekom en op 24 Oktober, 273 seemyl (506 km) noordoos van Espiritu Santo, by die USS Hornet en die res van die Geallieerde vlootmagte in die Suid-Stille Oseaan aangesluit.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 145.</ref>
Tweedens het admiraal [[Chester W. Nimitz|Chester Nimitz]], die Geallieerde opperbevelhebber van die Stille Oseaan-magte, op 18 Oktober vise-admiraal Robert L. Ghormley deur vise-admiraal William Halsey jr. vervang as bevelvoerder van die Suid-Stille Oseaan-gebied; in hierdie posisie het hy bevel gevoer oor die Geallieerde magte wat by die veldtog in die Salomonseilande betrokke was.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 134.</ref>
Nimitz was van mening dat Ghormley te eng van visie en pessimisties geword het om die Geallieerde magte doeltreffend te lei in die stryd om Guadalcanal. Halsey is na bewering regoor die Amerikaanse vloot gerespekteer as 'n "vegter".<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 334.</ref> Met die aanvaarding van die bevel het Halsey onmiddellik begin om planne te maak om die Japannese vlootmagte in 'n geveg in te lok; hy het aan Nimitz geskryf: "Ek moes feitlik onmiddellik begin terugslaan."<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 150.</ref>
Die Japannese Gekombineerde Vloot het ook gepoog om Geallieerde vlootmagte te betrek in wat gehoop is om 'n beslissende geveg te wees. Twee vloot vliegdekskepe, Hiyō en Jun'yō, sowel as die ligte vliegdekskip Zuihō, het vroeg in Oktober by die hoof Japannese vlootbasis by Truk Atoll aangekom en by Shōkaku en Zuikaku aangesluit. Met vyf vliegdekskepe wat volledig toegerus was met luggroepe, plus hul talle slagskepe, kruisers en torpedojaers, was die Japannese Gekombineerde Vloot, onder leiding van Admiraal Isoroku Yamamoto, vol vertroue dat dit die nederlaag by die Slag van Midway kon vergoed.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 146–149.</ref> Afgesien van 'n paar lugaanvalle op Henderson Field in Oktober, het die Japannese vliegdekskepe en hul ondersteunende oorlogskepe in die noordwestelike gebied van die Salomonseilande gebly, buite die stryd om Guadalcanal, terwyl hulle op 'n geleentheid gewag het om nader te beweeg en die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val. Met die Japannese leër se volgende beplande groot grondaanval op Geallieerde magte op Guadalcanal wat vir 20 Oktober vasgestel is, het Yamamoto se oorlogskepe na die suidelike Salomonseilande begin beweeg om die offensief te ondersteun en gereed te wees om enige vyandelike skepe, veral vliegdekskepe, wat sou naderkom om die Geallieerde verdediging op Guadalcanal te ondersteun, aan te val.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', pp. 124–125. According to Hara, the Japanese believed that U.S. Navy forces were likely to be in the Solomon Islands area because they had read a report from the [[United Press]] dated 20 October that stated that the United States Navy was preparing for a major sea and air battle in the South Pacific.</ref>
== Aanvang ==
Op of omstreeks 11 Oktober het 'n groot Japannese mag, bestaande uit vliegdekskepe, slagskepe en hul begeleidingsvaartuie, uit Truk vertrek vir 'n verlengde operasie ter ondersteuning van 'n offensief op Guadalcanal in Oktober. Op dieselfde dag het 'n groot konvooi met versterkings Guadalcanal bereik, maar 'n mag van swaar kruisers wat ondersteuning moes bied, is verhoed om Henderson Field te bombardeer en het omgedraai in wat bekend geword het as die Slag van Kaap Esperance. Daarna het drie bombardemente gevolg wat tussen 13 Oktober en 16 Oktober deur slagskepe en swaar kruisers uitgevoer is (die swaarste vlootaanval op die vliegveld tydens die veldtog); die eerste en derde hiervan is uitgevoer deur vaartuie wat van vise-admiraal Nobutake Kondō se voorhoedemag afgesonder is. Vanaf middernag op 14 Oktober het nog 'n konvooi, bestaande uit vier vragskepe, die grootste deel van sy vrag afgelaai, insluitend tenks en swaar artillerie.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/Azumasan_t.htm|title=Japanese Transports|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Op 15 Oktober is die torpedojaer Meredith, terwyl dit die sleepboot Vireo, wat 'n voorraadbarg gesleep het, begelei het, deur vliegtuie van die Zuikaku en Shokaku opgemerk en gekelder. Op 17 Oktober het die Hiyō en Jun'yō 'n aanvalsmag gestuur om vervoerskepe naby Lunga Point aan te val, maar hulle het geen skade aangerig nie.<ref name="auto">{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/hiyo.htm|title=Imperial lattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die groot aantal oorlogskepe sou in die waters rondom Guadalcanal bly totdat die gevegte in die Slag van die Santa Cruz-eilande beëindig was, en het aan die einde van Oktober na Truk teruggekeer.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/shokaku.htm|title=Imperial Flattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die vliegdekskip Hiyō, wat onlangs in diens gestel is, was oorspronklik deel van die vloot, maar ’n brand in sy masjienkamer op 21 Oktober het hom genoodsaak om na Truk terug te keer vir herstelwerk.<ref name="auto"/> Op 25 Oktober het 6 bomwerpers en 12 vegvliegtuie van die Jun'yo Henderson-vliegveld aangeval, maar min skade aangerig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
Van 20 tot 25 Oktober het Japannese grondmagte op Guadalcanal probeer om Henderson Field in te neem tydens die Slag om Henderson Field, deur middel van 'n groot aanval op die Amerikaanse verdedigers. Die aanval is afgeslaan, met swaar verliese aan die Japannese kant.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 95–97.</ref> Foutiewelik oortuig dat die Japannese leërmagte Henderson Field ingeneem het, het die Japannese op die oggend van 25 Oktober oorlogskepe vanaf die Shortland-eilande na Guadalcanal gestuur om hul grondmagte op die eiland te ondersteun. Amerikaanse vliegtuie van Henderson Field het die konvooi deur die loop van die dag aangeval; hulle het die ligte kruiser Yura tot sink gebring (met hulp van [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17-vliegtuie]] vanaf Espiritu Santo) en die torpedojaer Akizuki beskadig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
[[Lêer:SantaCruzChart2.jpg|duimnael|Kaart van die Slag van die Santa Cruz-eilande, 26 Oktober 1942. Rooi lyne verteenwoordig Japannese oorlogskipmagte en swart lyne verteenwoordig Amerikaanse vliegdekskipmagte. Genommerde geel kolle verteenwoordig belangrike aksies in die geveg.]]
Ten spyte van die mislukking van die Japannese grondoffensief en die verlies van die Yura, het die res van die Gesamentlike Vloot op 25 Oktober voortgegaan om naby die suidelike Salomonseilande te maneuvreer, in die hoop om die Geallieerde vlootmagte in 'n geveg te betrek. Die Japannese vlootmagte het nou uit vier vliegdekskepe bestaan (twee groot, een medium en een ligte een), die Hiyō het vertrek weens 'n toevallige brand in sy enjinkamer, met 'n gesamentlike vliegtuigsterkte wat ongeveer gelykstaande was aan dié van drie vliegdekskepe van die Shokaku-klas.
Die Japannese vlootmagte was in drie groepe verdeel: die voorhoedemag, bestaande uit die Jun'yō, vier swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van Kondō aan boord van die swaar kruiser Atago, met 'n ondersteuningsgroep bestaande uit twee slagskepe en twee torpedojaers onder bevel van skout-admiraal Takeo Kurita; die hoofmag bestaande uit die Shōkaku, Zuikaku en Zuihō, plus een swaar kruiser en agt torpedojaers, onder bevel van vise-admiraal Chūichi Nagumo aan boord van die Shōkaku en die agterhoedemag bestaande uit twee slagskepe, drie swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van skout-admiraal Hiroaki Abe aan boord van die slagskip Hiei. Benewens sy bevel oor die voorhoedemag, het Kondō ook opgetree as die bevelvoerder van al drie magte.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 374–375.</ref>
Aan die Amerikaanse kant het die taakgroepe van die Hornet en Enterprise (onder bevel van skout-admiraal Thomas Kinkaid) op 25 Oktober na die noorde van die Santa Cruz-eilande beweeg, op soek na die Japannese vlootmagte. Die Amerikaanse oorlogskepe was ontplooi as twee vliegdekskipgroepe, wat ongeveer 10 seemyl (19 km) van mekaar geskei was. 'n Amerikaanse [[Consolidated PBY Catalina|PBY Catalina-verkenningswatervliegtuig]], gestasioneer op die Santa Cruz-eilande, het om 11:03 die vliegdekskepe van die Japannese hoofmag opgespoor. Die Japannese vliegdekskepe was egter ongeveer 355 seemyl (657 km) van die Amerikaanse mag af, net buite die reikafstand van vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe opereer. Kinkaid, wat gehoop het om die afstand te verklein ten einde daardie dag aan te val, het op volspoed na die Japannese vliegdekskepe gestoom en om 14:25 'n aanvalsmag van 23 vliegtuie gelanseer. Die Japannese, wat geweet het dat hulle deur Amerikaanse vliegtuie opgemerk is, maar nie geweet het waar die Amerikaanse vliegdekskepe was nie, het na die noorde gedraai om buite bereik van die Amerikaanse vliegdekskipvliegtuie te bly.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 127.</ref> Die Amerikaanse aanvalsmag het na hulle ondeskeie vliegdekskepe teruggekeer sonder om die Japannese oorlogskepe te vind.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 163–174.</ref>
== Die Slag ==
=== Vliegdekskipaksie op 26 Oktober: eerste aanvalle ===
Om 02:50 op 26 Oktober het die Japannese vlootmagte omgedraai en die vlootmagte van die twee teenstanders het die afstand tussen hulle verklein totdat hulle teen 05:00 slegs 200 seemyl (370 km) van mekaar af was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 186.</ref> Albei kante het verkenningsvliegtuie uitgestuur en hul oorblywende vliegtuie gereed gemaak om aan te val sodra die ander kant se skepe opgespoor is. Hoewel 'n Catalina, toegerus met [[radar]], die Japannese vliegdekskepe om 03:10 opgemerk het, het die verslag Kinkaid eers om 05:12 bereik. Dus, omdat hy geglo het dat die Japannese skepe waarskynlik gedurende die tussenliggende twee uur van posisie verander het, het hy besluit om nie 'n aanvalsmag te stuur nie totdat hy meer juiste inligting oor die posisie van die Japannese skepe ontvang het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 381.</ref>
[[Lêer:Aircraft prepare to launch from Japanese carrier Shōkaku during Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (80-G-176150).jpg|duimnael|Japannese vegvliegtuie en duikbomwerpers op die Shōkaku maak gereed om op te styg vir 'n aanval op Amerikaanse vliegdekskipmagte.]]
Om 06:45 het 'n Amerikaanse verkenningsvliegtuig die vliegdekskepe van Nagumo se hoofmag opgemerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 187.</ref> Om 06:58 het 'n Japannese verkenningsvliegtuig die ligging van Hornet se taakmag gerapporteer.<ref name="Frank">Frank, ''Guadalcanal'', p. 382.</ref> Albei kante het gehaas om eerste die ander aan te val. Die Japannese het eerste daarin geslaag om hul aanvalsmag te laat vertrek; teen 07:40 was 64 vliegtuie, bestaande uit 21 Aichi D3A2 Val-duikbomwerpers, 20 Nakajima B5N2 Kate-torpedobomwerpers, 21 Mitsubishi A6M3 Zero-vegvliegtuie en 2 Nakajima B5N2-verkenningsvliegtuie, op pad na die Hornet.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 191–192.</ref> Hierdie eerste aanval is gelei deur luitenant-kommandeur Shigeharu Murata, terwyl die dekking deur vegvliegtuie gelei is deur die luitenante Ayao Shirane en Saneyasu Hidaka. Ook om 07:40 het twee Amerikaanse SBD-3 Dauntless-verkenningsvliegtuie, wat gereageer het op die vroeëre waarneming van die Japannese vliegdekskepe, opgedaag en 'n duikaanval op die Zuihō uitgevoer. Terwyl die Japannese gevegslugpatrollie besig was om ander Amerikaanse verkenningsvliegtuie weg te hou, kon die twee Amerikaanse vliegtuie die Zuihō met albei hul 500-pond-bomme tref; dit het swaar skade aangerig en verseker dat vliegtuie nie meer op die vliegdekskip se dek kon land nie.<ref name="Frank"/>
Intussen het Kondo vir Abe se agterhoedemag beveel om vinniger te gaan in 'n poging om die Amerikaanse oorlogskepe te onderskep en aan te val. Kondo het ook sy eie voorhoedemag teen volle spoed vorentoe laat beweeg, sodat die Jun'yō se vliegtuie aan die aanvalle op die Amerikaanse skepe kon deelneem. Om 08:10 het die Shōkaku 'n tweede golf aanvalsvliegtuie gelanseer, bestaande uit 19 duikbomwerpers en vyf Zero-vegvliegtuie, en om 08:40 het die Zuikaku 16 torpedobomwerpers en vier Zero-vegvliegtuie gelanseer. Die tweede aanvalsgroep is gelei deur luitenant-kommandeur Mamoru Seki, terwyl die vegvliegtuigdekking deur luitenant Hideki Shingo gelei is. Teen 09:10 was daar dus meer as 100 Japannese vliegtuie op pad om die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 383.</ref>
Die Amerikaanse aanvalsvliegtuie was ongeveer 20 minute agter die Japannese. Omdat hulle van mening was dat 'n vinnige aanval belangriker is as 'n massiewe aanval, en omdat hulle nie genoeg brandstof gehad het om tyd te spandeer aan formasievorming voor die aanval nie, het die Amerikaanse vliegtuie in klein groepe na die Japannese skepe beweeg, in plaas daarvan om in een groot aanvalsmag saam te smelt. Die eerste groep, bestaande uit 15 [[Douglas SBD Dauntless]]-duikbomwerpers, 6 [[Grumman TBF Avenger]]-torpedobomwerpers en agt [[Grumman F4F Wildcat]]-vegvliegtuie, onder bevel van luitenant-kommandeur William J. "Gus" Widhelm van die Hornet, was teen ongeveer 08:00 in die lug. 'n Tweede groep, bestaande uit drie SBD's, nege TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en agt Wildcats van die Enterprise, onder bevel van luitenant-kommandeur John A. Collett, het teen 08:10 vertrek. 'n Derde groep, bestaande uit nege SBD's, tien TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en sewe F4F's van die Hornet, was teen 08:20 op pad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 198–199.</ref>
Om 08:40 het die opponerende lugaanvalformasies binne sig van mekaar verbybeweeg. Luitenant Hidaka se nege Zuihō-Zeros het die Enterprise-groep verras en aangeval deur vanuit die rigting van die [[son]] op die klimmende vliegtuie toe te sak. In die daaropvolgende geveg is vier Zeros, drie Wildcats en twee TBF's, insluitend dié van Collett, afgeskiet, terwyl nog twee TBF's en 'n Wildcat weens ernstige skade gedwing is om na die Enterprise terug te keer.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 384–385. Only the Wildcat was safely recovered.</ref> Die oorblywende ''Zuihō''-Zeros, wie se ammunisie uitgeput was, het aan die geveg onttrek.
[[Lêer:Shokaku Santa Cruz fire.jpg|duimnael|Die bemanning van Shōkaku bestry vure op die vliegdek na die Amerikaanse aanval]]
Om 08:50 het die voorste Amerikaanse aanvalsformasie van die Hornet vier skepe van Abe se voorhoedemag opgemerk. Die Amerikaanse vliegtuie het voortgegaan, die Japannese vliegdekskepe gewaar en voorbereidings getref om aan te val. Drie Zero-vliegtuie van die Zuihō het die formasie se Wildcats aangeval en hulle sodoende weggelok van die bomwerpers wat hulle moes beskerm. Gevolglik het die duikbomwerpers in die eerste groep hul aanvalle sonder die beskerming van vegvliegtuie geloods. Twaalf Zero-vliegtuie van die Japannese vliegdekskip het die SBD-formasie aangeval, twee neergeskiet (insluitend dié van Widhelm, het hy dit oorleef) en nog twee gedwing om hul aanval te staak. Die oorblywende 11 SBD's het om 09:27 met hul duikaanvalle op die Shōkaku begin; hulle het die skip met drie tot ses bomme getref, die vliegdek vernietig en ernstige skade aan die skip se binnekant aangerig. Die laaste SBD van die 11 het Shōkaku uit sig verloor en in plaas daarvan sy bom naby die Japannese torpedojaer Teruzuki laat val, wat geringe skade veroorsaak het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 213–223.</ref> Die ses TBF's in die eerste aanvalsmag, wat van hul aanvalsgroep geskei geraak het, het nie die Japannese vliegdekskepe gevind nie en het uiteindelik na die Hornet teruggedraai. Op die pad terug het hulle die Japannese swaar kruiser Tone aangeval, maar al hul torpedo's het die kruiser gemis.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 387–388.</ref>
[[Lêer:Japanese cruiser Chikuma under air attack during the Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (NH 82404).jpg|duimnael|Chikuma word aangeval op 26 Oktober. Rook styg op uit die middel van die skip, waar 'n 450 kg-bom die brug vol getref het.]]
Die TBF's van die tweede Amerikaanse aanvalsformasie vanaf die Enterprise kon nie die Japannese vliegdekskepe opspoor nie en het in plaas daarvan die Japannese swaar kruiser Suzuya, deel van Abe se voorhoede, aangeval, maar geen skade aangerig nie. Omstreeks dieselfde tyd het nege SBD's van die derde Amerikaanse aanvalsformasie, afkomstig van die Hornet, Abe se skepe opgespoor en die Japannese swaar kruiser Chikuma aangeval; hulle het die skip met twee 450 kg-bomme getref en groot skade aangerig. Die drie SBD's van die Enterprise het toe ook opgedaag en ook die Chikuma aangeval; hulle het verdere skade aangerig met een bomtreffer en twee bomme wat net-net gemis het. Uiteindelik het die nege TBF's van die derde aanvalsgroep opgedaag en die rokende Chikuma aangeval, waarby hulle nog een voltreffer behaal het. Chikuma, begelei deur twee torpedojaers, het uit die geveg onttrek en koers gekies na Truk vir herstelwerk.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 132; and Parshall, ''The Imperial Japanese Navy Page''. ''Chikuma'' was under repair at Truk and later [[Kure]], Japan, until January 1943.</ref>
Die Amerikaanse vliegdekskipmagte het om 08:30 berig ontvang van hul aanvalsvliegtuie wat op pad was na die Japannese skepe, dat Japannese aanvalsvliegtuie in hul rigting op pad was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 235.</ref> Om 08:52 het die bevelvoerder van die Japannese aanvalsmag die Hornet-taakmag opgemerk, die Enterprise-taakmag was deur 'n reënbui verberg, en sy vliegtuie vir 'n aanval ontplooi. Om 08:55 het die Amerikaanse vliegdekskepe die naderende Japannese vliegtuie op radar bespeur, ongeveer 35 seemyl (65 km) daarvandaan, en begin om die 37 Wildcat-vliegtuie van hul gevegslugpatrollie na die inkomende Japannese vliegtuie te lei. Ongelukkig het kommunikasieprobleme, foute deur die Amerikaanse vegvliegtuigbeheerbeamptes en primitiewe beheerprosedures egter verhoed dat enige van die Wildcats, op 'n paar na, met die Japannese vliegtuie slaags raak voordat laasgenoemdes hul aanvalle op die Hornet begin het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 235–239.</ref> Alhoewel die Amerikaanse gevegs-lugpatrollie, insluitend die vegvlieënier Swede Vejtasa, daarin geslaag het om verskeie duikbomwerpers af te skiet of te beskadig (die formasieleier, luitenant Sadamu Takahashi, moes weens die skade uit die duikvlug onttrek<ref>Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 388.</ref>), het die meeste van die Japannese vliegtuie hul aanvalle begin sonder dat hulle noemenswaardig deur Amerikaanse vegvliegtuie gehinder is.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 385.</ref>
{{Multibeeld
| wydte = 250
| direction = vertical
| voetskrif =
| beeld1 = Japanese aircraft attack USS Hornet (CV-8) during the Battle of the Santa Cruz Islands on 26 October 1942 (80-G-33947).jpg
| alt1 =
| onderskrif1 = ’n Beskadigde Japannese duikbomwerper (links bo) duik om 09:14 in die rigting van die ''Hornet'' ...
| beeld2 = Japanese Aichi D3A crashes into USS Hornet (CV-8) during the Battle of the Santa Cruz Islands on 26 October 1942.jpg
| alt2 =
| onderskrif2 = ... en sekondes later tref dit die draer.
}}
Om 09:09 het die lugafweergeskut van die Hornet en haar begeleidende oorlogskepe begin vuur, terwyl die 20 ongeskonde Japannese torpedovliegtuie en die oorblywende 16 duikbomwerpers hul aanvalle op die vliegdekskip begin het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 249–251. ''Hornet''{{'}}s screening ships included heavy cruisers {{USS|Northampton|CA-26|2}} and {{USS|Pensacola|CA-24|2}}, light cruisers {{USS|San Diego|CL-53|2}} and {{USS|Juneau|CL-52|2}}, and six destroyers.</ref> Om 09:12 het 'n duikbomwerper se 250 kg semi-pantserdoorborende skeepsbom presies die middel van die Hornet se vliegdek, teenoor die eilandstruktuur, getref; dit het deur drie dekke gedring voordat dit ontplof en 60 man gedood het. Oomblikke later het 'n 242 kg-hoëplofkragbom die vliegdek getref. Dit het met impak ontplof en 'n gat van 3,4 m veroorsaak en 30 mans gedood. Sowat 'n minuut later het 'n derde bom die Hornet getref, naby die plek waar die eerste bom die dek binnegedring het. Dit het deur drie dekke gedring voordat dit ontplof het en ernstige skade aangerig het, maar geen lewensverlies veroorsaak het nie.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 253–356.</ref> Om 09:14 is 'n duikbomwerper deur die Hornet se lugafweergeskut getref en het aan die brand geraak, die vlieënier, adjudant-offisier Shigeyuki Sato, het opsetlik teen die Hornet se skoorsteen vasgevlieg, wat sewe mans gedood en brandende vliegtuigbrandstof oor die seindek versprei het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 386; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 262–267.</ref>
Terwyl die duikbomwerpers aangeval het, het die 20 torpedobomwerpers ook uit twee verskillende rigtings op die Hornet afgepyl. Ten spyte van swaar verliese weens lugafweerverdediging, waaronder Murata, het die torpedovliegtuie tussen 09:13 en 09:17 met twee torpedo's die kant van die Hornet getref, wat haar enjins buite werking gestel het. Net toe die Hornet tot stilstand kom, het 'n beskadigde Japannese duikbomwerper nader gekom en doelbewus teen die kant van die vliegdekskip vasgevlieg; dit het 'n brand laat ontstaan naby die skip se hoofvoorraad vliegtuigbrandstof. Om 09:20 het die oorblywende Japannese vliegtuie onttrek en teruggekeer en die Hornet roerloos in die water en aan die brand, agtergelaat.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 386; Hammel, ''Carrier Strike'', p. 284.</ref> Vyf-en-twintig Japannese en ses Amerikaanse vliegtuie is in hierdie aanval vernietig, insluitend 12 duikbomwerpers, tien torpedovliegtuie en ten minste een Zero.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 271–280.</ref>
Met die hulp van brandslange vanaf drie begeleidende torpedojaers was die brande op die Hornet teen 10:00 onder beheer. Gewonde personeel is van die vliegdekskip ontruim, en die swaar kruiser USS Northampton, onder bevel van kaptein Willard A. Kitts, het probeer om die Hornet weg van die gevegsgebied te sleep. Die voorbereidings om die sleeptou vas te maak, het egter tyd in beslag geneem, terwyl verdere aanvalsgroepe Japannese vliegtuie reeds op pad was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 271–280.</ref>
=== Vliegdekskipaksie op 26 Oktober: verdere aksies na die eerste aanvalle ===
Vanaf 09:30 het die Enterprise baie van die beskadigde en brandstofarme gevegslugpatrollie vegvliegtuie, sowel as verkenningsvliegtuie wat van albei vliegdekskepe teruggekeer het, laat land. Aangesien die vliegdek egter vol was en 'n tweede golf Japannese vliegtuie om 09:30 op radar bespeur is, het die Enterprise om 10:00 die landingsoperasies gestaak. Vliegtuie sonder brandstof het daarna in die oseaan neergestort, waarna die torpedojaers wat die vliegdekskip vergesel het, die bemanningslede gered het. Een van die vliegtuie wat in die water beland het, ’n beskadigde TBF van die Enterprise se aanvalsmag wat vroeër deur Zero-vliegtuie van die Zuihō aangeval is, het naby die torpedojaer USS Porter in die water neergestort. Terwyl die Porter die TBF se bemanning gered het, is die skip deur ’n torpedo getref, moontlik afkomstig van die vliegtuig wat in die water beland het, wat ernstige skade aangerig en die lewens van 15 bemanningslede geëis het.<ref>{{cite book|last=Hammel|first=Eric|title=Guadalcanal: The Carrier Battles|url=https://archive.org/details/guadalcanalcarri00hamm|url-access=registration|year=1987|publisher=Crown Publishers, Inc.|location=New York|pages=[https://archive.org/details/guadalcanalcarri00hamm/page/411 411–413]|isbn=9780517566084}}</ref> Nadat die bevelvoerder van die taakmag beveel het dat die torpedojaer tot sink gebring moet word, is die bemanning gered deur die torpedojaer USS Shaw, wat daarna die Porter met kanonvuur tot sink gebring het (08°32′S 167°17′O).<ref>Evans, ''Japanese Navy'', p. 520; Frank, ''Guadalcanal'', pp. 388–389; Hammel, ''Carrier Strike'', p. 299.</ref>
[[Lêer:A Japanese Aichi D3A is shot down between USS Enterprise (CV-6) and USS South Dakota (BB-57) on 26 October 1942.jpg|duimnael|’n Japannese duikbomwerper (middel) word tydens die aanval op die Enterprise (regs onder) afgeskiet. Die rook uit die skip is weens vroeër bomtreffers, terwyl nog ’n bom die vliegdekskip net-net mis. Die slagskip South Dakota is links van die vliegdekskip.<ref>Fahey, ''The Ships and Aircraft of the United States Fleet'', p. 5.</ref>]]
Terwyl die eerste golf Japannese aanvalsvliegtuie van hul aanval op die Hornet na hul vliegdekskepe begin terugkeer het, het een van hulle die Enterprise-taakmag, wat intussen uit die reënbui te voorskyn gekom het, opgemerk en die vliegdekskip se posisie gerapporteer.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 283.</ref> Die tweede golf Japannese aanvalsvliegtuie, in die veronderstelling dat die Hornet besig was om te sink, het hul aanvalle op die Enterprise-taakmag gerig; dit het om 10:08 begin. Weereens het die Amerikaanse gevegslugpatrollie gesukkel om die Japannese vliegtuie te onderskep voordat hulle die Enterprise aangeval het; hulle het slegs 2 van die 19 duikbomwerpers neergeskiet net toe dié met hul duikvlugte na die vliegdekskip begin het. Seki se afdeling het deur die hewige lugafweervuur van die Enterprise en haar begeleidende oorlogskepe aangeval, maar geen treffers behaal nie. Daarna het die afdeling onder bevel van luitenant Keiichi Arima aangeval en die vliegdekskip getref met twee 250 kg semi-pantserdeurborende bomme; die eerste hiervan is losgelaat deur Arima se vlieënier, onderoffisier Kiyoto Furuta. Die twee bomme het 44 man gedood en 75 gewond, en groot skade aan die vliegdekskip aangerig, insluitend die beskadiging van sy voorste hyser in die "op"-posisie. Daarbenewens het Arima se afdeling ook met nog 'n bom 'n byna-treffer behaal.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 300–313; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', pp. 413–415.</ref> Tien van die negentien Japannese bomwerpers het egter in hierdie aanval verlore gegaan, insluitend dié van Seki, terwyl nog twee tydens die terugvlug in die see neergestort het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 390; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', pp. 416, 418, 446.</ref>
Twintig minute later het die 16 Zuikaku-torpedovliegtuie opgedaag en in groep opgedeel om die Enterprise aan te val. Een groep torpedo-bomwerpers is aangeval deur twee gevegslugpatrollie Wildcats, weer eens insluitend Vejtasa, wat drie van hulle afgeskiet en 'n vierde beskadig het. Die vierde beskadigde vliegtuig het doelbewus teen die torpedojaer Smith gebots, die skip aan die brand gesteek en 57 van haar bemanning gedood. Die torpedo wat deur hierdie vliegtuig gedra is, het kort na die impak ontplof en meer skade veroorsaak. Die vure het aanvanklik buite beheer gelyk totdat Smith se bevelvoerder die torpedojaer beveel het om in die sproeiende kielwater van die slagskip USS South Dakota te stuur, wat gehelp het om die brande te blus. Smith het toe haar posisie hervat en met haar oorblywende lugafweerkanonne op die die torpedovliegtuie gevuur.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 390–391. ''Smith'' eventually went to Pearl Harbor for repairs, which were completed in February 1943.</ref>
[[Lêer:F4F-4 Wildcat of VF-72 crash-lands on USS Enterprise (CV-6) on 26 October 1942.jpg|duimnael|right|'n Hornet Wildcat wat pas geland het, gly oor die vliegdek van die Enterprise terwyl die vliegdekskip hewig maneuvreer tydens die duikbomwerperaanval deur die Jun'yo.]]
Die oorblywende torpedovliegtuie het die Enterprise, South Dakota en die kruiser Portland aangeval, maar al hul torpedo's het óf hul teiken gemis óf gefaal, sodat geen skade aangerig is nie. Die geveg was om 10:53 verby; 9 van die 16 torpedovliegtuie is tydens hierdie aanval afgeskiet.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 391.</ref> Nadat die meeste brande aan boord geblus is, het die Enterprise om 11:15 sy vliegdek heropen om te begin met die landing van vliegtuie wat teruggekeer het van die oggend se Amerikaanse aanvalle op die Japannese vlootmagte. Slegs 'n paar vliegtuie het egter geland voordat die volgende golf Japannese aanvalsvliegtuie opgedaag en hul aanvalle op die Enterprise begin het, wat die staking van landingsoperasies genoodsaak het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 335–337.</ref>
Tussen 09:05 en 09:14 het Jun'yō binne 280 seemyl (520 km) van die Amerikaanse vliegdekskepe gekom en 'n aanvalsmag van 17 duikbomwerpers en 12 Zero-vliegtuie gelanseer, onder bevel van luitenant Yoshio Shiga.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 330–331; and Frank, ''Guadalcanal'', p. 391.</ref> Terwyl die Japannese hoofmag en voorhoede gemaneuvreer het in 'n poging om hul formasies te verenig, het Jun'yō opvolgaanvalle voorberei.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 331.</ref> Om 11:21 het vliegtuie van die Jun'yō opgedaag en 'n duikaanval op die Enterprise-taakmag uitgevoer. Die duikbomwerpers het een bom naby die Enterprise laat val, wat verdere skade aangerig het, en elk een treffer op die South Dakota en die ligte kruiser San Juan behaal, wat matige skade aan albei skepe veroorsaak het. Op die South Dakota het die bom die voorste geskutstoring getref; hoewel dit nie daarin geslaag het om deur te dring nie, is twee bemanningslede gedood en meer as vyftig ander, insluitend die skip se bevelvoerder, deur fragmente gewond.{{sfn|Evans|2014}}{{sfn|Frank|1990|pp=392–393}} Skerwe van die bom het die middelste en linkerkanon van die tweede geskutstoring beskadig; die geskutbemanning is uiteindelik deur die Bureau of Ordnance ingelig dat die kepe so diep was dat daar nie met die lope gevuur moes word nie. Aangesien dit nie ten volle herstel is nie, het dit die South Dakota benadeel tydens die latere Tweede Slag van Guadalcanal.{{sfn|Hornfischer|2011|p=346}} Agt van die sewentien Japannese duikbomwerpers is in hierdie aanval vernietig, terwyl nog drie tydens hul terugkeer in die water beland het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 391–393; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 437. Anti-aircraft fire from battleship ''South Dakota'' was credited with 26 of the total of 99 enemy planes the Americans claimed in the battle. [http://www.hazegray.org/danfs/battlesh/bb57.htm ''South Dakota''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220125041118/http://www.hazegray.org/danfs/battlesh/bb57.htm |date=25 January 2022 }}, ''Dictionary of American Naval Fighting Ships'' (DANFS) U.S. Dept. of Navy.</ref>
Om 11:35, met die Hornet buite aksie, die Enterprise swaar beskadig, en die aanname dat die Japannese een of twee onbeskadigde vliegdekskepe in die gebied het, het Kinkaid besluit om die Enterprise en haar begeleidingskepe uit die geveg te onttrek.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 395.</ref> Kinkaid het die Hornet agtergelaat en die vliegdekskip en sy taakmag opdrag gegee om terug te trek sodra hulle kon. Tussen 11:39 en 13:22 het Enterprise 57 van die 73 Amerikaanse vliegtuie wat in die lug was, aan boord geneem terwyl die skip teruggetrek het.<ref>Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 444. One U.S. aircraft, flown by ''Hornet''{{'}}s Air Group Commander, was able to reach a U.S. airbase at [[Espiritu Santo]].</ref> Die oorblywende Amerikaanse vliegtuie het in die oseaan neergestort, en hul bemannings is deur begeleidende oorlogskepe gered.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 345–352.</ref>
Tussen 11:40 en 14:00 het die twee onbeskadigde Japannese vliegdekskepe, Zuikaku en Jun'yō, die paar vliegtuie wat van die oggendaanvalle op die Hornet en Enterprise teruggekeer het, aan boord geneem en voorbereidings getref vir opvolgaanvalle. Dit was op hierdie stadium dat die verwoestende verliese wat tydens hierdie aanvalle gely is, duidelik geword het. Luitenant-kommandeur Masatake Okumiya, die lugoperasie-offisier van die Jun'yō, het die terugkeer van die vliegdekskip se eerste aanvalsgroepe soos volg beskryf:
{{quote|Ons het die lug met angstige afwagting deursoek. Daar was slegs 'n paar vliegtuie in die lug in vergelyking met die getalle wat 'n paar uur tevore opgestyg het... Die vliegtuie het skokkend en wankelend op die dek beland; elke vegvliegtuig en bomwerper was deurboor deur koeëls... Terwyl die vlieëniers moeg uit hul beknopte kajuite geklim het, het hulle vertel van ongelooflike weerstand – van 'n lugruim wat vol was van die ontploffings van lugafweergranate en ligspore.}}
Slegs een van die bomwerperleiers van ''Jun'yō'' het van die eerste aanval teruggekeer, en by sy landing het hy "so geskok voorgekom dat hy by tye nie samehangend kon praat nie".<ref>Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 446.</ref>
Om 13:00 het Kondo se gevorderde mag en Abe se voorhoede, almal oorlogskepe, gesamentlik reguit koers gekies na die laas aangemelde posisie van die Amerikaanse vliegdekskip-taakmagte. Hulle het hul spoed verhoog in 'n poging om die vyand te onderskep vir 'n geveg met skeepsgeskut. Die beskadigde vliegdekskepe Zuihō en Shōkaku, met Nagumo steeds aan boord, het uit die gevegsgebied teruggetrek en die bevel oor die lugmagte van die Zuikaku en Jun'yō aan skout-admiraal Kakuji Kakuta oorgelaat. Om 13:06 het die Jun'yō haar tweede aanvalsgroep gelanseer, bestaande uit sewe torpedovliegtuie onder leiding van luitenant Yoshiaki Irikiin, vergesel deur agt Zero-vegvliegtuie onder bevel van luitenant Shirane. Terselfdertyd het die Zuikaku haar derde aanvalsgroep gelanseer: sewe torpedovliegtuie, twee duikbomwerpers en vyf Zero-vegvliegtuie, onder bevel van luitenant (jg) Ichirō Tanaka. Die meeste van die torpedovliegtuie was toegerus met 'n 800 kg-pantserdeurdringende bomme. Om 15:35 het die Jun'yō die dag se laaste Japannese aanvalsgroep gelanseer, vier duikbomwerpers en ses Zero-vegvliegtuie, weereens onder bevel van luitenant Shiga.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', pp. 129–131; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 357–358; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', pp. 446–447.</ref>
[[Lêer:Listing USS Hornet (CV-8) is abandoned in the late afternoon of 26 October 1942.jpg|duimnael|left|Verlate en sinkende Hornet]]
Na verskeie tegniese probleme het die Northampton uiteindelik om 14:45 begin om die Hornet stadig uit die gevegsgebied te sleep, teen 'n spoed van slegs vyf knope. Die Hornet se bemanning was op die punt om gedeeltelike kragtoevoer te herstel,<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 395–396.</ref> maar om 15:20 het die Jun'yō se tweede aanvalsgroep opgedaag, en die sewe torpedovliegtuie het die byna stilstaande vliegdekskip aangeval. Hoewel ses van die torpedovliegtuie hul teiken gemis het, het een torpedo om 15:23 die Hornet midskeeps getref; dit het die noodlottige hou geblyk te wees. Die torpedotreffer het die herstelwerk aan die kragstelsel vernietig en ernstige oorstroming sowel as 'n oorhelling van 14 grade veroorsaak. Aangesien daar geen krag was om die water uit te pomp nie, is die Hornet as verlore beskou en het die oorblywende bemanning die skip verlaat. Die derde aanvalsgroep, afkomstig van die Zuikaku, het die Hornet intussen aangeval, waartydens B5N-bomwerpers die sinkende skip met een 800 kg-bom getref het. Teen 16:27 het al die bemanningslede die Hornet verlaat. Tydens die laaste Japannese aanval van die dag het 'n duikbomwerper van die Jun'yō se derde aanvalsgroep om 17:20 nog 'n 250 kg-semi-pantserdeurdringend bom op die sinkende vliegdekskip laat val.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 359–376; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 448.</ref>
== Verwysings ==
{{verwysings|3}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Tweede Wêreldoorlog]]
bfbxf4bs2atk00oq3ov2h7eolk98tsq
3379530
3379516
2026-11-21T10:24:05Z
Oesjaar
7467
/* Vliegdekskipaksie op 26 Oktober: verdere aksies na die eerste aanvalle */ Die slag is verby!
3379530
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Militêre konflik-en
| conflict = Slag van die Santa Cruzeilande
| image = [[Lêer:USS Enterprise-Bat Santa Cruz.jpg|300px]]
| pushpin_map = Stille Oseaan
| pushpin_relief = 1
| coordinates = {{coord|-8|164|format=dms|display=it}}
| caption = {{USS|Enterprise|CV-6|6}} (middel links) en sy skepe wat hom beskerm gedurende die oorlog, 26 Oktober 1942
| part_of = die [[Slag van Guadalcanal]] van die [[Tweede Wêreldoorlog]]
| date = 25–{{start date and age|1942|10|27|df=y}}
| location = Off the [[Santa Cruz Islands]], Pacific Ocean
| result = Beide kante eis 'n oorwinning; sien [[#Nabetragting|Nabetragting]]
| combatant1 = {{vlagland|Verenigde State|1912}}
| combatant2 = {{vlagland|Japannese Keiserryk}}
| commander1 = {{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[William Halsey Jr.|William Halsey]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Thomas C. Kinkaid]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[George D. Murray|George Murray]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Charles P. Mason]]
| commander2 = {{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Nobutake Kondō]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Chūichi Nagumo]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Hiroaki Abe]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Kakuji Kakuta]]
| strength1 = 2 [[Vliegdekskip|vliegdekskep]]e <br> 1 [[slagskip]] <br> 3 swaar kruisers <br> 3 ligte kruisers <br> 14 [[torpedojaer]]s<br> 136 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 63 [[Grumman F4F Wildcat]]s, 47 [[Douglas SBD Dauntless]], en 26 [[Grumman TBF Avenger]]s. The "136" number doesn't include [[Boeing B-17 Flying Fortress]]es based at [[Espiritu Santo]] (who played a small part in the battle) or any seaplanes in the area.</ref>
| strength2 = 3 vliegdekskepe <br> 1 ligte kruiser <br> 4 slagskepe<ref>''Kongō'', ''Haruna'', ''Hiei'', ''Kirishima''. See {{cite web |url=http://www.navweaps.com/index_oob/OOB_WWII_Pacific/OOB_WWII_Santa-Cruz.htm |title=Order of Battle – Battle of the Santa Cruz Islands |access-date=21 September 2009}}</ref> <br> 8 swaar kruisers <br> 2 ligte kruisers <br> 24 torpedojaers <br> 199 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 87 [[A6M Zero]]s, 68 [[Aichi D3A]] dive bombers, 57 [[Nakajima B5N]] torpedo bombers, and one [[Yokosuka D4Y]] command and control aircraft.</ref>
| casualties1 = 266 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 401; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 456. Breakdown of deaths: ''Hornet'' 118, ''Enterprise'' 44, ''Smith'' 57, ''Porter'' 15, ''Pensacola'' 3, ''South Dakota'' 2, ''Morris'' 1, and 22 aircrew. Four U.S. aircrew members were captured by the Japanese. Total U.S. aircraft losses included 32 Wildcats, 31 SBDs, and 18 TBFs.</ref> <br> [[USS Hornet (CV-8)|1 vliegdekskip gekelder]] <br> 1 torpedojaer gekelder <br> 1 vliegdekskip beskadig <br> 1 slagskip beskadig <br> 1 ligte kruiser beskadig <br> 2 torpedojaers beskadig <br> 81 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 22 sterftes, 4 gevang
| casualties2 = 400–500 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 400–401; Peattie, pp. 180, 339; and Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 454. Japanese deaths from damage to ''Zuihō'' aren't known. Known Japanese deaths are: 60 on ''Shōkaku'', 190 on ''Chikuma'', seven on ''Teruzuki'', and 148 aircrew. Total Japanese aircraft losses included 27 [[Mitsubishi A6M Zero]]s, 40 [[dive bomber]]s, 29 [[torpedo bomber]]s, and 1 [[Yokosuka D4Y]]. The aircrew losses included 55 from ''Shōkaku'', 57 from ''Zuikaku'', 9 from ''Zuihō'', and 27 from ''Junyō''.</ref> <br> 1 vliegdekskip swaar beskadig <br> 1 ligte kruiser swaar beskadig <br> 1 swaar kruiser beskadig <br> 1 torpedojaer beskadig <br> 99 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 148 sterftes
| campaignbox = {{Campaignbox Guadalcanal}} <br> {{Campaignbox Solomons}}
}}
Die '''Slag van die Santa Cruz-eilande''' wat tussen 25 en 27 Oktober 1942 plaasgevind het, was die vierde vliegdekskipgeveg van die Stille Oseaan-veldtog tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Dit was ook die vierde groot vlootbotsing tussen die [[Amerikaanse Vloot]] en die [[Japannese Keiserlike Vloot]] tydens die langdurige en strategies belangrike [[Slag van Guadalcanal|Guadalcanal-veldtog]]. Soos in die slae van die [[Slag van die Koraalsee|Koraalsee]], [[Slag van Midway|Midway]] en die Oostelike [[Salomonseilande]], was die skepe van die twee teenstanders selde in mekaar se sig of binne skootafstand van mekaar. In plaas daarvan is byna alle aanvalle deur albei kante uitgevoer deur vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe of landbasisse gelanseer is.
In 'n poging om die Geallieerde magte van Guadalcanal en nabygeleë eilande te verdryf en 'n einde te bring aan die dooiepunt wat sedert September 1942 bestaan het, het die Keiserlike Japannese Leër 'n groot grondoffensief op Guadalcanal vir 20–25 Oktober 1942 beplan. Ter ondersteuning van hierdie offensief, en met die hoop om met Geallieerde vlootmagte slaags te raak, het Japannese vliegdekskepe en ander groot oorlogskepe na 'n posisie naby die suidelike Salomonseilande beweeg. Vanuit hierdie ligging het die Japannese vlootmagte gehoop om enige Geallieerde (hoofsaaklik VSA) vlootmagte, veral vliegdekskipmagte, wat op die grondoffensief gereageer het, aan te val en beslissend te verslaan. Geallieerde vlootmagte het ook gehoop om die Japannese vlootmagte in die geveg te ontmoet, met dieselfde doelwitte om die dooiepunt te verbreek en hul teenstander beslissend te verslaan.
Die Japannese grondoffensief op Guadalcanal was aan die gang met die Slag om Henderson-veld terwyl die vlootoorlogskepe en vliegtuie van die twee teenstanders mekaar op die oggend van 26 Oktober 1942, net noord van die Santa Cruz-eilande, gekonfronteer het. Na 'n uitruil van lugaanvalle deur vliegdekskepe het Geallieerde oppervlakteskepe van die slagveld teruggetrek met die vliegdekskip [[USS Hornet (CV-8)|USS Hornet]] gekelder, en 'n ander vliegdekskip, [[USS Enterprise]], swaar beskadig. Die deelnemende Japannese vliegdekmagte het ook teruggetrek weens skade aan twee vliegdekskepe, swaar vliegtuigverliese en die Japannese leër se mislukking om Henderson-veld te verower.
Santa Cruz was 'n taktiese oorwinning vir die Japannese, beide wat tonnemaat en beheer oor die see rondom Guadalcanal betref. Die verlies van talle onvervangbare, ervare Japannese lugbemannings het egter op die lang termyn 'n strategiese voordeel vir die Geallieerdes geblyk te wees; die Geallieerdes se verliese aan lugbemannings tydens die geveg was relatief laag en is vinnig aangevul. Die Japannese het op 'n groter, beslissende oorwinning gehoop, en dit ook nodig gehad. Die feit dat die vlootgeveg gewen is net nadat die landgeveg verloor is, het beteken dat die geleentheid om hul oorwinning in die geveg uit te buit, reeds verby was.
== Agtergrond ==
Op 8 Augustus 1942 het Geallieerde magte, hoofsaaklik uit die Verenigde State, geland op Guadalcanal, Tulagi en die Florida-eilande in die Salomonseilande, wat destyds deur Japan beset was. Die landings op die eilande was daarop gemik om te verhoed dat die Japannese dit as basisse gebruik om die toevoerroetes tussen die VSA en Australië te bedreig. Verder moes die eilande beveilig word as vertrekpunte vir 'n veldtog wat ten doel gehad het om uiteindelik die groot Japannese basis by Rabaul te neutraliseer, terwyl dit terselfdertyd die Geallieerdes se veldtog in [[Nieu-Guinee]] sou ondersteun. Hierdie landings het die begin gemerk van die veldtog op Guadalcanal, wat ses maande sou duur.<ref>Hogue, ''Pearl Harbor to Guadalcanal'', pp. 235–236.</ref>
Ná die Slag van die Oostelike Solomoneilande op 24–25 Augustus, waarin die vliegdekskip USS Enterprise swaar beskadig en gedwing is om na [[Pearl Harbor]], Hawaii, te vaar, vir 'n maand van omvangryke herstelwerk, het drie Amerikaanse taakmagte met vliegdekskepe in die Suid-Stille Oseaan-gebied agtergebly. Die taakmagte was gesentreer rondom die vlootvliegdekskepe [[USS Wasp (CV-7)|USS Wasp]], [[USS Saratoga (CV-3)|Saratoga]] en Hornet, tesame met hul onderskeie luggroepe en ondersteunende oppervlakoorlogskepe, insluitend slagskepe, [[kruiser]]s en [[torpedojaer]]s, en was hoofsaaklik gestasioneer tussen die Salomonseilande en die eilande van die Nuwe Hebrides ([[Vanuatu]]). In hierdie operasionele gebied was die vliegdekskepe belas met die beveiliging van die kommunikasielyn tussen die vernaamste Geallieerde basisse in [[Nieu-Kaledonië]] en Espiritu Santo; die ondersteuning van Geallieerde grondmagte op Guadalcanal en Tulagi teen enige Japannese teenaanvalle; die dekking van die beweging van voorradeskepe na Guadalcanal; en die aanval op en vernietiging van enige Japannese oorlogskepe, veral vliegdekskepe, wat binne bereik gekom het.<ref>Hammel, ''Carrier Clash'', p. 106.</ref> Die seegebied waarin die Amerikaanse vliegdekskip-taakmagte geopereer het, is deur Amerikaanse magte ''torpedo kruising''<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 335.</ref> genoem, vanweë die hoë konsentrasie Japannese duikbote in die gebied.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 6–7.</ref>
[[Lêer:USS Wasp (CV-7) brennt.jpg|duimnael|USS Wasp brand nadat dit deur 'n torpedo getref is op 15 September]]
Op 31 Augustus is die USS Saratoga deur die Japannese duikboot I-26 met 'n torpedo getref en was dit vir drie maande buite aksie vir herstelwerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 10–12.</ref><ref>After this incident the then U.S. carrier task force commander [[Frank Jack Fletcher]] was relieved of his command and reassigned to shore duty for the remainder of the war. Frank, ''Guadalcanal'', pp. 204–205</ref>
Op 15 September is die USS Wasp getref deur drie torpedo's wat deur die Japannese duikboot I-19 afgevuur is terwyl dit 'n groot versterkings- en hervoorraadkonvooi na Guadalcanal ondersteun het en amper die Japannese vliegdekskepe Shōkaku en Zuikaku aangeval het, wat onttrek het net voordat die twee teenstanders binne bereik van mekaar se vliegtuie gekom het. Met kragonderbrekings weens torpedoskade kon die Wasp se skadebeheerspanne nie die daaropvolgende groot brande beheer nie, en sy is verlaat en self tot sink gebring.<ref>Evans, ''Japanese Navy'', pp. 179–180; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 24–41.
The battleship {{USS|North Carolina|BB-55|2}} and destroyer {{USS|O'Brien|DD-415|2}} were also hit by torpedoes during the same attack. ''O'Brien'' later sank as a result of the torpedo damage, and ''North Carolina'' was under repair at Pearl Harbor until 16 November 1942.</ref>
Alhoewel die VSA nou slegs een operasionele vliegdekskip, die USS Hornet, in die Suid-Stille Oseaan gehad het, het die Geallieerdes steeds lugoorheersing oor die suidelike Salomonseilande behou danksy hul vliegtuie wat by Henderson Field op Guadalcanal gestasioneer was. Snags egter, wanneer vliegtuie nie doeltreffend kon opereer nie, kon die Japannese hul skepe byna na willekeur rondom Guadalcanal laat beweeg. Gevolglik het 'n dooiepunt in die stryd om Guadalcanal ontstaan: die Geallieerdes het bedags voorrade en versterkings na Guadalcanal gebring, terwyl die Japannese snags dieselfde gedoen het met oorlogskepe, wat deur die Geallieerdes die "Tokyo Express" genoem is. Geen van die twee kante kon egter genoeg troepe op die eiland land om 'n beslissende voordeel te behaal nie. Teen middel Oktober het beide kante ongeveer 'n gelyke aantal troepe op die eiland gehad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 19–21, 84–85.</ref> Die dooiepunt is kortstondig onderbreek deur twee vlootaksies waarby groot skepe betrokke was. In die nag van 11–12 Oktober het 'n Amerikaanse vlootmag 'n Japannese vlootmag, wat op pad was om Henderson Field te bombardeer, onderskep en verslaan tydens die Slag van Kaap Esperance. Maar slegs twee nagte later het 'n Japannese mag, wat die slagskepe Haruna en Kongō ingesluit het, Henderson Field suksesvol gebombardeer; hulle het die meeste van die Amerikaanse vliegtuie daar vernietig en ernstige skade aan die vliegveld se fasiliteite aangerig.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 316–319.</ref>
[[Lêer:EnterpriseWildcat.jpg|duimnael|[[Grumman F4F Wildcat]] op die Enterprise terwyl die skip op 24 Oktober lugoperasies uitvoer]]
Die VSA het twee stappe gedoen om die dooiepunt in die stryd om Guadalcanal te probeer verbreek. Eerstens is herstelwerk aan die USS Enterprise bespoedig sodat sy so gou moontlik na die Suid-Stille Oseaan kon terugkeer. Op 10 Oktober het die USS Enterprise haar nuwe luggroep (Luggroep 10) ontvang, en op 16 Oktober het sy uit Pearl Harbor vertrek. Op 23 Oktober<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 154–155.</ref> het sy in die Suid-Stille Oseaan aangekom en op 24 Oktober, 273 seemyl (506 km) noordoos van Espiritu Santo, by die USS Hornet en die res van die Geallieerde vlootmagte in die Suid-Stille Oseaan aangesluit.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 145.</ref>
Tweedens het admiraal [[Chester W. Nimitz|Chester Nimitz]], die Geallieerde opperbevelhebber van die Stille Oseaan-magte, op 18 Oktober vise-admiraal Robert L. Ghormley deur vise-admiraal William Halsey jr. vervang as bevelvoerder van die Suid-Stille Oseaan-gebied; in hierdie posisie het hy bevel gevoer oor die Geallieerde magte wat by die veldtog in die Salomonseilande betrokke was.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 134.</ref>
Nimitz was van mening dat Ghormley te eng van visie en pessimisties geword het om die Geallieerde magte doeltreffend te lei in die stryd om Guadalcanal. Halsey is na bewering regoor die Amerikaanse vloot gerespekteer as 'n "vegter".<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 334.</ref> Met die aanvaarding van die bevel het Halsey onmiddellik begin om planne te maak om die Japannese vlootmagte in 'n geveg in te lok; hy het aan Nimitz geskryf: "Ek moes feitlik onmiddellik begin terugslaan."<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 150.</ref>
Die Japannese Gekombineerde Vloot het ook gepoog om Geallieerde vlootmagte te betrek in wat gehoop is om 'n beslissende geveg te wees. Twee vloot vliegdekskepe, Hiyō en Jun'yō, sowel as die ligte vliegdekskip Zuihō, het vroeg in Oktober by die hoof Japannese vlootbasis by Truk Atoll aangekom en by Shōkaku en Zuikaku aangesluit. Met vyf vliegdekskepe wat volledig toegerus was met luggroepe, plus hul talle slagskepe, kruisers en torpedojaers, was die Japannese Gekombineerde Vloot, onder leiding van Admiraal Isoroku Yamamoto, vol vertroue dat dit die nederlaag by die Slag van Midway kon vergoed.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 146–149.</ref> Afgesien van 'n paar lugaanvalle op Henderson Field in Oktober, het die Japannese vliegdekskepe en hul ondersteunende oorlogskepe in die noordwestelike gebied van die Salomonseilande gebly, buite die stryd om Guadalcanal, terwyl hulle op 'n geleentheid gewag het om nader te beweeg en die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val. Met die Japannese leër se volgende beplande groot grondaanval op Geallieerde magte op Guadalcanal wat vir 20 Oktober vasgestel is, het Yamamoto se oorlogskepe na die suidelike Salomonseilande begin beweeg om die offensief te ondersteun en gereed te wees om enige vyandelike skepe, veral vliegdekskepe, wat sou naderkom om die Geallieerde verdediging op Guadalcanal te ondersteun, aan te val.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', pp. 124–125. According to Hara, the Japanese believed that U.S. Navy forces were likely to be in the Solomon Islands area because they had read a report from the [[United Press]] dated 20 October that stated that the United States Navy was preparing for a major sea and air battle in the South Pacific.</ref>
== Aanvang ==
Op of omstreeks 11 Oktober het 'n groot Japannese mag, bestaande uit vliegdekskepe, slagskepe en hul begeleidingsvaartuie, uit Truk vertrek vir 'n verlengde operasie ter ondersteuning van 'n offensief op Guadalcanal in Oktober. Op dieselfde dag het 'n groot konvooi met versterkings Guadalcanal bereik, maar 'n mag van swaar kruisers wat ondersteuning moes bied, is verhoed om Henderson Field te bombardeer en het omgedraai in wat bekend geword het as die Slag van Kaap Esperance. Daarna het drie bombardemente gevolg wat tussen 13 Oktober en 16 Oktober deur slagskepe en swaar kruisers uitgevoer is (die swaarste vlootaanval op die vliegveld tydens die veldtog); die eerste en derde hiervan is uitgevoer deur vaartuie wat van vise-admiraal Nobutake Kondō se voorhoedemag afgesonder is. Vanaf middernag op 14 Oktober het nog 'n konvooi, bestaande uit vier vragskepe, die grootste deel van sy vrag afgelaai, insluitend tenks en swaar artillerie.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/Azumasan_t.htm|title=Japanese Transports|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Op 15 Oktober is die torpedojaer Meredith, terwyl dit die sleepboot Vireo, wat 'n voorraadbarg gesleep het, begelei het, deur vliegtuie van die Zuikaku en Shokaku opgemerk en gekelder. Op 17 Oktober het die Hiyō en Jun'yō 'n aanvalsmag gestuur om vervoerskepe naby Lunga Point aan te val, maar hulle het geen skade aangerig nie.<ref name="auto">{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/hiyo.htm|title=Imperial lattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die groot aantal oorlogskepe sou in die waters rondom Guadalcanal bly totdat die gevegte in die Slag van die Santa Cruz-eilande beëindig was, en het aan die einde van Oktober na Truk teruggekeer.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/shokaku.htm|title=Imperial Flattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die vliegdekskip Hiyō, wat onlangs in diens gestel is, was oorspronklik deel van die vloot, maar ’n brand in sy masjienkamer op 21 Oktober het hom genoodsaak om na Truk terug te keer vir herstelwerk.<ref name="auto"/> Op 25 Oktober het 6 bomwerpers en 12 vegvliegtuie van die Jun'yo Henderson-vliegveld aangeval, maar min skade aangerig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
Van 20 tot 25 Oktober het Japannese grondmagte op Guadalcanal probeer om Henderson Field in te neem tydens die Slag om Henderson Field, deur middel van 'n groot aanval op die Amerikaanse verdedigers. Die aanval is afgeslaan, met swaar verliese aan die Japannese kant.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 95–97.</ref> Foutiewelik oortuig dat die Japannese leërmagte Henderson Field ingeneem het, het die Japannese op die oggend van 25 Oktober oorlogskepe vanaf die Shortland-eilande na Guadalcanal gestuur om hul grondmagte op die eiland te ondersteun. Amerikaanse vliegtuie van Henderson Field het die konvooi deur die loop van die dag aangeval; hulle het die ligte kruiser Yura tot sink gebring (met hulp van [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17-vliegtuie]] vanaf Espiritu Santo) en die torpedojaer Akizuki beskadig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
[[Lêer:SantaCruzChart2.jpg|duimnael|Kaart van die Slag van die Santa Cruz-eilande, 26 Oktober 1942. Rooi lyne verteenwoordig Japannese oorlogskipmagte en swart lyne verteenwoordig Amerikaanse vliegdekskipmagte. Genommerde geel kolle verteenwoordig belangrike aksies in die geveg.]]
Ten spyte van die mislukking van die Japannese grondoffensief en die verlies van die Yura, het die res van die Gesamentlike Vloot op 25 Oktober voortgegaan om naby die suidelike Salomonseilande te maneuvreer, in die hoop om die Geallieerde vlootmagte in 'n geveg te betrek. Die Japannese vlootmagte het nou uit vier vliegdekskepe bestaan (twee groot, een medium en een ligte een), die Hiyō het vertrek weens 'n toevallige brand in sy enjinkamer, met 'n gesamentlike vliegtuigsterkte wat ongeveer gelykstaande was aan dié van drie vliegdekskepe van die Shokaku-klas.
Die Japannese vlootmagte was in drie groepe verdeel: die voorhoedemag, bestaande uit die Jun'yō, vier swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van Kondō aan boord van die swaar kruiser Atago, met 'n ondersteuningsgroep bestaande uit twee slagskepe en twee torpedojaers onder bevel van skout-admiraal Takeo Kurita; die hoofmag bestaande uit die Shōkaku, Zuikaku en Zuihō, plus een swaar kruiser en agt torpedojaers, onder bevel van vise-admiraal Chūichi Nagumo aan boord van die Shōkaku en die agterhoedemag bestaande uit twee slagskepe, drie swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van skout-admiraal Hiroaki Abe aan boord van die slagskip Hiei. Benewens sy bevel oor die voorhoedemag, het Kondō ook opgetree as die bevelvoerder van al drie magte.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 374–375.</ref>
Aan die Amerikaanse kant het die taakgroepe van die Hornet en Enterprise (onder bevel van skout-admiraal Thomas Kinkaid) op 25 Oktober na die noorde van die Santa Cruz-eilande beweeg, op soek na die Japannese vlootmagte. Die Amerikaanse oorlogskepe was ontplooi as twee vliegdekskipgroepe, wat ongeveer 10 seemyl (19 km) van mekaar geskei was. 'n Amerikaanse [[Consolidated PBY Catalina|PBY Catalina-verkenningswatervliegtuig]], gestasioneer op die Santa Cruz-eilande, het om 11:03 die vliegdekskepe van die Japannese hoofmag opgespoor. Die Japannese vliegdekskepe was egter ongeveer 355 seemyl (657 km) van die Amerikaanse mag af, net buite die reikafstand van vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe opereer. Kinkaid, wat gehoop het om die afstand te verklein ten einde daardie dag aan te val, het op volspoed na die Japannese vliegdekskepe gestoom en om 14:25 'n aanvalsmag van 23 vliegtuie gelanseer. Die Japannese, wat geweet het dat hulle deur Amerikaanse vliegtuie opgemerk is, maar nie geweet het waar die Amerikaanse vliegdekskepe was nie, het na die noorde gedraai om buite bereik van die Amerikaanse vliegdekskipvliegtuie te bly.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 127.</ref> Die Amerikaanse aanvalsmag het na hulle ondeskeie vliegdekskepe teruggekeer sonder om die Japannese oorlogskepe te vind.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 163–174.</ref>
== Die Slag ==
=== Vliegdekskipaksie op 26 Oktober: eerste aanvalle ===
Om 02:50 op 26 Oktober het die Japannese vlootmagte omgedraai en die vlootmagte van die twee teenstanders het die afstand tussen hulle verklein totdat hulle teen 05:00 slegs 200 seemyl (370 km) van mekaar af was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 186.</ref> Albei kante het verkenningsvliegtuie uitgestuur en hul oorblywende vliegtuie gereed gemaak om aan te val sodra die ander kant se skepe opgespoor is. Hoewel 'n Catalina, toegerus met [[radar]], die Japannese vliegdekskepe om 03:10 opgemerk het, het die verslag Kinkaid eers om 05:12 bereik. Dus, omdat hy geglo het dat die Japannese skepe waarskynlik gedurende die tussenliggende twee uur van posisie verander het, het hy besluit om nie 'n aanvalsmag te stuur nie totdat hy meer juiste inligting oor die posisie van die Japannese skepe ontvang het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 381.</ref>
[[Lêer:Aircraft prepare to launch from Japanese carrier Shōkaku during Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (80-G-176150).jpg|duimnael|Japannese vegvliegtuie en duikbomwerpers op die Shōkaku maak gereed om op te styg vir 'n aanval op Amerikaanse vliegdekskipmagte.]]
Om 06:45 het 'n Amerikaanse verkenningsvliegtuig die vliegdekskepe van Nagumo se hoofmag opgemerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 187.</ref> Om 06:58 het 'n Japannese verkenningsvliegtuig die ligging van Hornet se taakmag gerapporteer.<ref name="Frank">Frank, ''Guadalcanal'', p. 382.</ref> Albei kante het gehaas om eerste die ander aan te val. Die Japannese het eerste daarin geslaag om hul aanvalsmag te laat vertrek; teen 07:40 was 64 vliegtuie, bestaande uit 21 Aichi D3A2 Val-duikbomwerpers, 20 Nakajima B5N2 Kate-torpedobomwerpers, 21 Mitsubishi A6M3 Zero-vegvliegtuie en 2 Nakajima B5N2-verkenningsvliegtuie, op pad na die Hornet.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 191–192.</ref> Hierdie eerste aanval is gelei deur luitenant-kommandeur Shigeharu Murata, terwyl die dekking deur vegvliegtuie gelei is deur die luitenante Ayao Shirane en Saneyasu Hidaka. Ook om 07:40 het twee Amerikaanse SBD-3 Dauntless-verkenningsvliegtuie, wat gereageer het op die vroeëre waarneming van die Japannese vliegdekskepe, opgedaag en 'n duikaanval op die Zuihō uitgevoer. Terwyl die Japannese gevegslugpatrollie besig was om ander Amerikaanse verkenningsvliegtuie weg te hou, kon die twee Amerikaanse vliegtuie die Zuihō met albei hul 500-pond-bomme tref; dit het swaar skade aangerig en verseker dat vliegtuie nie meer op die vliegdekskip se dek kon land nie.<ref name="Frank"/>
Intussen het Kondo vir Abe se agterhoedemag beveel om vinniger te gaan in 'n poging om die Amerikaanse oorlogskepe te onderskep en aan te val. Kondo het ook sy eie voorhoedemag teen volle spoed vorentoe laat beweeg, sodat die Jun'yō se vliegtuie aan die aanvalle op die Amerikaanse skepe kon deelneem. Om 08:10 het die Shōkaku 'n tweede golf aanvalsvliegtuie gelanseer, bestaande uit 19 duikbomwerpers en vyf Zero-vegvliegtuie, en om 08:40 het die Zuikaku 16 torpedobomwerpers en vier Zero-vegvliegtuie gelanseer. Die tweede aanvalsgroep is gelei deur luitenant-kommandeur Mamoru Seki, terwyl die vegvliegtuigdekking deur luitenant Hideki Shingo gelei is. Teen 09:10 was daar dus meer as 100 Japannese vliegtuie op pad om die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 383.</ref>
Die Amerikaanse aanvalsvliegtuie was ongeveer 20 minute agter die Japannese. Omdat hulle van mening was dat 'n vinnige aanval belangriker is as 'n massiewe aanval, en omdat hulle nie genoeg brandstof gehad het om tyd te spandeer aan formasievorming voor die aanval nie, het die Amerikaanse vliegtuie in klein groepe na die Japannese skepe beweeg, in plaas daarvan om in een groot aanvalsmag saam te smelt. Die eerste groep, bestaande uit 15 [[Douglas SBD Dauntless]]-duikbomwerpers, 6 [[Grumman TBF Avenger]]-torpedobomwerpers en agt [[Grumman F4F Wildcat]]-vegvliegtuie, onder bevel van luitenant-kommandeur William J. "Gus" Widhelm van die Hornet, was teen ongeveer 08:00 in die lug. 'n Tweede groep, bestaande uit drie SBD's, nege TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en agt Wildcats van die Enterprise, onder bevel van luitenant-kommandeur John A. Collett, het teen 08:10 vertrek. 'n Derde groep, bestaande uit nege SBD's, tien TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en sewe F4F's van die Hornet, was teen 08:20 op pad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 198–199.</ref>
Om 08:40 het die opponerende lugaanvalformasies binne sig van mekaar verbybeweeg. Luitenant Hidaka se nege Zuihō-Zeros het die Enterprise-groep verras en aangeval deur vanuit die rigting van die [[son]] op die klimmende vliegtuie toe te sak. In die daaropvolgende geveg is vier Zeros, drie Wildcats en twee TBF's, insluitend dié van Collett, afgeskiet, terwyl nog twee TBF's en 'n Wildcat weens ernstige skade gedwing is om na die Enterprise terug te keer.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 384–385. Only the Wildcat was safely recovered.</ref> Die oorblywende ''Zuihō''-Zeros, wie se ammunisie uitgeput was, het aan die geveg onttrek.
[[Lêer:Shokaku Santa Cruz fire.jpg|duimnael|Die bemanning van Shōkaku bestry vure op die vliegdek na die Amerikaanse aanval]]
Om 08:50 het die voorste Amerikaanse aanvalsformasie van die Hornet vier skepe van Abe se voorhoedemag opgemerk. Die Amerikaanse vliegtuie het voortgegaan, die Japannese vliegdekskepe gewaar en voorbereidings getref om aan te val. Drie Zero-vliegtuie van die Zuihō het die formasie se Wildcats aangeval en hulle sodoende weggelok van die bomwerpers wat hulle moes beskerm. Gevolglik het die duikbomwerpers in die eerste groep hul aanvalle sonder die beskerming van vegvliegtuie geloods. Twaalf Zero-vliegtuie van die Japannese vliegdekskip het die SBD-formasie aangeval, twee neergeskiet (insluitend dié van Widhelm, het hy dit oorleef) en nog twee gedwing om hul aanval te staak. Die oorblywende 11 SBD's het om 09:27 met hul duikaanvalle op die Shōkaku begin; hulle het die skip met drie tot ses bomme getref, die vliegdek vernietig en ernstige skade aan die skip se binnekant aangerig. Die laaste SBD van die 11 het Shōkaku uit sig verloor en in plaas daarvan sy bom naby die Japannese torpedojaer Teruzuki laat val, wat geringe skade veroorsaak het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 213–223.</ref> Die ses TBF's in die eerste aanvalsmag, wat van hul aanvalsgroep geskei geraak het, het nie die Japannese vliegdekskepe gevind nie en het uiteindelik na die Hornet teruggedraai. Op die pad terug het hulle die Japannese swaar kruiser Tone aangeval, maar al hul torpedo's het die kruiser gemis.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 387–388.</ref>
[[Lêer:Japanese cruiser Chikuma under air attack during the Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (NH 82404).jpg|duimnael|Chikuma word aangeval op 26 Oktober. Rook styg op uit die middel van die skip, waar 'n 450 kg-bom die brug vol getref het.]]
Die TBF's van die tweede Amerikaanse aanvalsformasie vanaf die Enterprise kon nie die Japannese vliegdekskepe opspoor nie en het in plaas daarvan die Japannese swaar kruiser Suzuya, deel van Abe se voorhoede, aangeval, maar geen skade aangerig nie. Omstreeks dieselfde tyd het nege SBD's van die derde Amerikaanse aanvalsformasie, afkomstig van die Hornet, Abe se skepe opgespoor en die Japannese swaar kruiser Chikuma aangeval; hulle het die skip met twee 450 kg-bomme getref en groot skade aangerig. Die drie SBD's van die Enterprise het toe ook opgedaag en ook die Chikuma aangeval; hulle het verdere skade aangerig met een bomtreffer en twee bomme wat net-net gemis het. Uiteindelik het die nege TBF's van die derde aanvalsgroep opgedaag en die rokende Chikuma aangeval, waarby hulle nog een voltreffer behaal het. Chikuma, begelei deur twee torpedojaers, het uit die geveg onttrek en koers gekies na Truk vir herstelwerk.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 132; and Parshall, ''The Imperial Japanese Navy Page''. ''Chikuma'' was under repair at Truk and later [[Kure]], Japan, until January 1943.</ref>
Die Amerikaanse vliegdekskipmagte het om 08:30 berig ontvang van hul aanvalsvliegtuie wat op pad was na die Japannese skepe, dat Japannese aanvalsvliegtuie in hul rigting op pad was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 235.</ref> Om 08:52 het die bevelvoerder van die Japannese aanvalsmag die Hornet-taakmag opgemerk, die Enterprise-taakmag was deur 'n reënbui verberg, en sy vliegtuie vir 'n aanval ontplooi. Om 08:55 het die Amerikaanse vliegdekskepe die naderende Japannese vliegtuie op radar bespeur, ongeveer 35 seemyl (65 km) daarvandaan, en begin om die 37 Wildcat-vliegtuie van hul gevegslugpatrollie na die inkomende Japannese vliegtuie te lei. Ongelukkig het kommunikasieprobleme, foute deur die Amerikaanse vegvliegtuigbeheerbeamptes en primitiewe beheerprosedures egter verhoed dat enige van die Wildcats, op 'n paar na, met die Japannese vliegtuie slaags raak voordat laasgenoemdes hul aanvalle op die Hornet begin het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 235–239.</ref> Alhoewel die Amerikaanse gevegs-lugpatrollie, insluitend die vegvlieënier Swede Vejtasa, daarin geslaag het om verskeie duikbomwerpers af te skiet of te beskadig (die formasieleier, luitenant Sadamu Takahashi, moes weens die skade uit die duikvlug onttrek<ref>Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 388.</ref>), het die meeste van die Japannese vliegtuie hul aanvalle begin sonder dat hulle noemenswaardig deur Amerikaanse vegvliegtuie gehinder is.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 385.</ref>
{{Multibeeld
| wydte = 250
| direction = vertical
| voetskrif =
| beeld1 = Japanese aircraft attack USS Hornet (CV-8) during the Battle of the Santa Cruz Islands on 26 October 1942 (80-G-33947).jpg
| alt1 =
| onderskrif1 = ’n Beskadigde Japannese duikbomwerper (links bo) duik om 09:14 in die rigting van die ''Hornet'' ...
| beeld2 = Japanese Aichi D3A crashes into USS Hornet (CV-8) during the Battle of the Santa Cruz Islands on 26 October 1942.jpg
| alt2 =
| onderskrif2 = ... en sekondes later tref dit die draer.
}}
Om 09:09 het die lugafweergeskut van die Hornet en haar begeleidende oorlogskepe begin vuur, terwyl die 20 ongeskonde Japannese torpedovliegtuie en die oorblywende 16 duikbomwerpers hul aanvalle op die vliegdekskip begin het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 249–251. ''Hornet''{{'}}s screening ships included heavy cruisers {{USS|Northampton|CA-26|2}} and {{USS|Pensacola|CA-24|2}}, light cruisers {{USS|San Diego|CL-53|2}} and {{USS|Juneau|CL-52|2}}, and six destroyers.</ref> Om 09:12 het 'n duikbomwerper se 250 kg semi-pantserdoorborende skeepsbom presies die middel van die Hornet se vliegdek, teenoor die eilandstruktuur, getref; dit het deur drie dekke gedring voordat dit ontplof en 60 man gedood het. Oomblikke later het 'n 242 kg-hoëplofkragbom die vliegdek getref. Dit het met impak ontplof en 'n gat van 3,4 m veroorsaak en 30 mans gedood. Sowat 'n minuut later het 'n derde bom die Hornet getref, naby die plek waar die eerste bom die dek binnegedring het. Dit het deur drie dekke gedring voordat dit ontplof het en ernstige skade aangerig het, maar geen lewensverlies veroorsaak het nie.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 253–356.</ref> Om 09:14 is 'n duikbomwerper deur die Hornet se lugafweergeskut getref en het aan die brand geraak, die vlieënier, adjudant-offisier Shigeyuki Sato, het opsetlik teen die Hornet se skoorsteen vasgevlieg, wat sewe mans gedood en brandende vliegtuigbrandstof oor die seindek versprei het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 386; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 262–267.</ref>
Terwyl die duikbomwerpers aangeval het, het die 20 torpedobomwerpers ook uit twee verskillende rigtings op die Hornet afgepyl. Ten spyte van swaar verliese weens lugafweerverdediging, waaronder Murata, het die torpedovliegtuie tussen 09:13 en 09:17 met twee torpedo's die kant van die Hornet getref, wat haar enjins buite werking gestel het. Net toe die Hornet tot stilstand kom, het 'n beskadigde Japannese duikbomwerper nader gekom en doelbewus teen die kant van die vliegdekskip vasgevlieg; dit het 'n brand laat ontstaan naby die skip se hoofvoorraad vliegtuigbrandstof. Om 09:20 het die oorblywende Japannese vliegtuie onttrek en teruggekeer en die Hornet roerloos in die water en aan die brand, agtergelaat.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 386; Hammel, ''Carrier Strike'', p. 284.</ref> Vyf-en-twintig Japannese en ses Amerikaanse vliegtuie is in hierdie aanval vernietig, insluitend 12 duikbomwerpers, tien torpedovliegtuie en ten minste een Zero.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 271–280.</ref>
Met die hulp van brandslange vanaf drie begeleidende torpedojaers was die brande op die Hornet teen 10:00 onder beheer. Gewonde personeel is van die vliegdekskip ontruim, en die swaar kruiser USS Northampton, onder bevel van kaptein Willard A. Kitts, het probeer om die Hornet weg van die gevegsgebied te sleep. Die voorbereidings om die sleeptou vas te maak, het egter tyd in beslag geneem, terwyl verdere aanvalsgroepe Japannese vliegtuie reeds op pad was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 271–280.</ref>
=== Vliegdekskipaksie op 26 Oktober: verdere aksies na die eerste aanvalle ===
Vanaf 09:30 het die Enterprise baie van die beskadigde en brandstofarme gevegslugpatrollie vegvliegtuie, sowel as verkenningsvliegtuie wat van albei vliegdekskepe teruggekeer het, laat land. Aangesien die vliegdek egter vol was en 'n tweede golf Japannese vliegtuie om 09:30 op radar bespeur is, het die Enterprise om 10:00 die landingsoperasies gestaak. Vliegtuie sonder brandstof het daarna in die oseaan neergestort, waarna die torpedojaers wat die vliegdekskip vergesel het, die bemanningslede gered het. Een van die vliegtuie wat in die water beland het, ’n beskadigde TBF van die Enterprise se aanvalsmag wat vroeër deur Zero-vliegtuie van die Zuihō aangeval is, het naby die torpedojaer USS Porter in die water neergestort. Terwyl die Porter die TBF se bemanning gered het, is die skip deur ’n torpedo getref, moontlik afkomstig van die vliegtuig wat in die water beland het, wat ernstige skade aangerig en die lewens van 15 bemanningslede geëis het.<ref>{{cite book|last=Hammel|first=Eric|title=Guadalcanal: The Carrier Battles|url=https://archive.org/details/guadalcanalcarri00hamm|url-access=registration|year=1987|publisher=Crown Publishers, Inc.|location=New York|pages=[https://archive.org/details/guadalcanalcarri00hamm/page/411 411–413]|isbn=9780517566084}}</ref> Nadat die bevelvoerder van die taakmag beveel het dat die torpedojaer tot sink gebring moet word, is die bemanning gered deur die torpedojaer USS Shaw, wat daarna die Porter met kanonvuur tot sink gebring het (08°32′S 167°17′O).<ref>Evans, ''Japanese Navy'', p. 520; Frank, ''Guadalcanal'', pp. 388–389; Hammel, ''Carrier Strike'', p. 299.</ref>
[[Lêer:A Japanese Aichi D3A is shot down between USS Enterprise (CV-6) and USS South Dakota (BB-57) on 26 October 1942.jpg|duimnael|’n Japannese duikbomwerper (middel) word tydens die aanval op die Enterprise (regs onder) afgeskiet. Die rook uit die skip is weens vroeër bomtreffers, terwyl nog ’n bom die vliegdekskip net-net mis. Die slagskip South Dakota is links van die vliegdekskip.<ref>Fahey, ''The Ships and Aircraft of the United States Fleet'', p. 5.</ref>]]
Terwyl die eerste golf Japannese aanvalsvliegtuie van hul aanval op die Hornet na hul vliegdekskepe begin terugkeer het, het een van hulle die Enterprise-taakmag, wat intussen uit die reënbui te voorskyn gekom het, opgemerk en die vliegdekskip se posisie gerapporteer.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 283.</ref> Die tweede golf Japannese aanvalsvliegtuie, in die veronderstelling dat die Hornet besig was om te sink, het hul aanvalle op die Enterprise-taakmag gerig; dit het om 10:08 begin. Weereens het die Amerikaanse gevegslugpatrollie gesukkel om die Japannese vliegtuie te onderskep voordat hulle die Enterprise aangeval het; hulle het slegs 2 van die 19 duikbomwerpers neergeskiet net toe dié met hul duikvlugte na die vliegdekskip begin het. Seki se afdeling het deur die hewige lugafweervuur van die Enterprise en haar begeleidende oorlogskepe aangeval, maar geen treffers behaal nie. Daarna het die afdeling onder bevel van luitenant Keiichi Arima aangeval en die vliegdekskip getref met twee 250 kg semi-pantserdeurborende bomme; die eerste hiervan is losgelaat deur Arima se vlieënier, onderoffisier Kiyoto Furuta. Die twee bomme het 44 man gedood en 75 gewond, en groot skade aan die vliegdekskip aangerig, insluitend die beskadiging van sy voorste hyser in die "op"-posisie. Daarbenewens het Arima se afdeling ook met nog 'n bom 'n byna-treffer behaal.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 300–313; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', pp. 413–415.</ref> Tien van die negentien Japannese bomwerpers het egter in hierdie aanval verlore gegaan, insluitend dié van Seki, terwyl nog twee tydens die terugvlug in die see neergestort het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 390; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', pp. 416, 418, 446.</ref>
Twintig minute later het die 16 Zuikaku-torpedovliegtuie opgedaag en in groep opgedeel om die Enterprise aan te val. Een groep torpedo-bomwerpers is aangeval deur twee gevegslugpatrollie Wildcats, weer eens insluitend Vejtasa, wat drie van hulle afgeskiet en 'n vierde beskadig het. Die vierde beskadigde vliegtuig het doelbewus teen die torpedojaer Smith gebots, die skip aan die brand gesteek en 57 van haar bemanning gedood. Die torpedo wat deur hierdie vliegtuig gedra is, het kort na die impak ontplof en meer skade veroorsaak. Die vure het aanvanklik buite beheer gelyk totdat Smith se bevelvoerder die torpedojaer beveel het om in die sproeiende kielwater van die slagskip USS South Dakota te stuur, wat gehelp het om die brande te blus. Smith het toe haar posisie hervat en met haar oorblywende lugafweerkanonne op die die torpedovliegtuie gevuur.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 390–391. ''Smith'' eventually went to Pearl Harbor for repairs, which were completed in February 1943.</ref>
[[Lêer:F4F-4 Wildcat of VF-72 crash-lands on USS Enterprise (CV-6) on 26 October 1942.jpg|duimnael|right|'n Hornet Wildcat wat pas geland het, gly oor die vliegdek van die Enterprise terwyl die vliegdekskip hewig maneuvreer tydens die duikbomwerperaanval deur die Jun'yo.]]
Die oorblywende torpedovliegtuie het die Enterprise, South Dakota en die kruiser Portland aangeval, maar al hul torpedo's het óf hul teiken gemis óf gefaal, sodat geen skade aangerig is nie. Die geveg was om 10:53 verby; 9 van die 16 torpedovliegtuie is tydens hierdie aanval afgeskiet.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 391.</ref> Nadat die meeste brande aan boord geblus is, het die Enterprise om 11:15 sy vliegdek heropen om te begin met die landing van vliegtuie wat teruggekeer het van die oggend se Amerikaanse aanvalle op die Japannese vlootmagte. Slegs 'n paar vliegtuie het egter geland voordat die volgende golf Japannese aanvalsvliegtuie opgedaag en hul aanvalle op die Enterprise begin het, wat die staking van landingsoperasies genoodsaak het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 335–337.</ref>
Tussen 09:05 en 09:14 het Jun'yō binne 280 seemyl (520 km) van die Amerikaanse vliegdekskepe gekom en 'n aanvalsmag van 17 duikbomwerpers en 12 Zero-vliegtuie gelanseer, onder bevel van luitenant Yoshio Shiga.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 330–331; and Frank, ''Guadalcanal'', p. 391.</ref> Terwyl die Japannese hoofmag en voorhoede gemaneuvreer het in 'n poging om hul formasies te verenig, het Jun'yō opvolgaanvalle voorberei.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 331.</ref> Om 11:21 het vliegtuie van die Jun'yō opgedaag en 'n duikaanval op die Enterprise-taakmag uitgevoer. Die duikbomwerpers het een bom naby die Enterprise laat val, wat verdere skade aangerig het, en elk een treffer op die South Dakota en die ligte kruiser San Juan behaal, wat matige skade aan albei skepe veroorsaak het. Op die South Dakota het die bom die voorste geskutstoring getref; hoewel dit nie daarin geslaag het om deur te dring nie, is twee bemanningslede gedood en meer as vyftig ander, insluitend die skip se bevelvoerder, deur fragmente gewond.{{sfn|Evans|2014}}{{sfn|Frank|1990|pp=392–393}} Skerwe van die bom het die middelste en linkerkanon van die tweede geskutstoring beskadig; die geskutbemanning is uiteindelik deur die Bureau of Ordnance ingelig dat die kepe so diep was dat daar nie met die lope gevuur moes word nie. Aangesien dit nie ten volle herstel is nie, het dit die South Dakota benadeel tydens die latere Tweede Slag van Guadalcanal.{{sfn|Hornfischer|2011|p=346}} Agt van die sewentien Japannese duikbomwerpers is in hierdie aanval vernietig, terwyl nog drie tydens hul terugkeer in die water beland het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 391–393; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 437. Anti-aircraft fire from battleship ''South Dakota'' was credited with 26 of the total of 99 enemy planes the Americans claimed in the battle. [http://www.hazegray.org/danfs/battlesh/bb57.htm ''South Dakota''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220125041118/http://www.hazegray.org/danfs/battlesh/bb57.htm |date=25 January 2022 }}, ''Dictionary of American Naval Fighting Ships'' (DANFS) U.S. Dept. of Navy.</ref>
Om 11:35, met die Hornet buite aksie, die Enterprise swaar beskadig, en die aanname dat die Japannese een of twee onbeskadigde vliegdekskepe in die gebied het, het Kinkaid besluit om die Enterprise en haar begeleidingskepe uit die geveg te onttrek.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 395.</ref> Kinkaid het die Hornet agtergelaat en die vliegdekskip en sy taakmag opdrag gegee om terug te trek sodra hulle kon. Tussen 11:39 en 13:22 het Enterprise 57 van die 73 Amerikaanse vliegtuie wat in die lug was, aan boord geneem terwyl die skip teruggetrek het.<ref>Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 444. One U.S. aircraft, flown by ''Hornet''{{'}}s Air Group Commander, was able to reach a U.S. airbase at [[Espiritu Santo]].</ref> Die oorblywende Amerikaanse vliegtuie het in die oseaan neergestort, en hul bemannings is deur begeleidende oorlogskepe gered.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 345–352.</ref>
Tussen 11:40 en 14:00 het die twee onbeskadigde Japannese vliegdekskepe, Zuikaku en Jun'yō, die paar vliegtuie wat van die oggendaanvalle op die Hornet en Enterprise teruggekeer het, aan boord geneem en voorbereidings getref vir opvolgaanvalle. Dit was op hierdie stadium dat die verwoestende verliese wat tydens hierdie aanvalle gely is, duidelik geword het. Luitenant-kommandeur Masatake Okumiya, die lugoperasie-offisier van die Jun'yō, het die terugkeer van die vliegdekskip se eerste aanvalsgroepe soos volg beskryf:
{{quote|Ons het die lug met angstige afwagting deursoek. Daar was slegs 'n paar vliegtuie in die lug in vergelyking met die getalle wat 'n paar uur tevore opgestyg het... Die vliegtuie het skokkend en wankelend op die dek beland; elke vegvliegtuig en bomwerper was deurboor deur koeëls... Terwyl die vlieëniers moeg uit hul beknopte kajuite geklim het, het hulle vertel van ongelooflike weerstand – van 'n lugruim wat vol was van die ontploffings van lugafweergranate en ligspore.}}
Slegs een van die bomwerperleiers van ''Jun'yō'' het van die eerste aanval teruggekeer, en by sy landing het hy "so geskok voorgekom dat hy by tye nie samehangend kon praat nie".<ref>Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 446.</ref>
Om 13:00 het Kondo se gevorderde mag en Abe se voorhoede, almal oorlogskepe, gesamentlik reguit koers gekies na die laas aangemelde posisie van die Amerikaanse vliegdekskip-taakmagte. Hulle het hul spoed verhoog in 'n poging om die vyand te onderskep vir 'n geveg met skeepsgeskut. Die beskadigde vliegdekskepe Zuihō en Shōkaku, met Nagumo steeds aan boord, het uit die gevegsgebied teruggetrek en die bevel oor die lugmagte van die Zuikaku en Jun'yō aan skout-admiraal Kakuji Kakuta oorgelaat. Om 13:06 het die Jun'yō haar tweede aanvalsgroep gelanseer, bestaande uit sewe torpedovliegtuie onder leiding van luitenant Yoshiaki Irikiin, vergesel deur agt Zero-vegvliegtuie onder bevel van luitenant Shirane. Terselfdertyd het die Zuikaku haar derde aanvalsgroep gelanseer: sewe torpedovliegtuie, twee duikbomwerpers en vyf Zero-vegvliegtuie, onder bevel van luitenant (jg) Ichirō Tanaka. Die meeste van die torpedovliegtuie was toegerus met 'n 800 kg-pantserdeurdringende bomme. Om 15:35 het die Jun'yō die dag se laaste Japannese aanvalsgroep gelanseer, vier duikbomwerpers en ses Zero-vegvliegtuie, weereens onder bevel van luitenant Shiga.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', pp. 129–131; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 357–358; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', pp. 446–447.</ref>
[[Lêer:Listing USS Hornet (CV-8) is abandoned in the late afternoon of 26 October 1942.jpg|duimnael|left|Verlate en sinkende Hornet]]
Na verskeie tegniese probleme het die Northampton uiteindelik om 14:45 begin om die Hornet stadig uit die gevegsgebied te sleep, teen 'n spoed van slegs vyf knope. Die Hornet se bemanning was op die punt om gedeeltelike kragtoevoer te herstel,<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 395–396.</ref> maar om 15:20 het die Jun'yō se tweede aanvalsgroep opgedaag, en die sewe torpedovliegtuie het die byna stilstaande vliegdekskip aangeval. Hoewel ses van die torpedovliegtuie hul teiken gemis het, het een torpedo om 15:23 die Hornet midskeeps getref; dit het die noodlottige hou geblyk te wees. Die torpedotreffer het die herstelwerk aan die kragstelsel vernietig en ernstige oorstroming sowel as 'n oorhelling van 14 grade veroorsaak. Aangesien daar geen krag was om die water uit te pomp nie, is die Hornet as verlore beskou en het die oorblywende bemanning die skip verlaat. Die derde aanvalsgroep, afkomstig van die Zuikaku, het die Hornet intussen aangeval, waartydens B5N-bomwerpers die sinkende skip met een 800 kg-bom getref het. Teen 16:27 het al die bemanningslede die Hornet verlaat. Tydens die laaste Japannese aanval van die dag het 'n duikbomwerper van die Jun'yō se derde aanvalsgroep om 17:20 nog 'n 250 kg-semi-pantserdeurdringend bom op die sinkende vliegdekskip laat val.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 359–376; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 448.</ref>
Nadat hy ingelig is dat Japannese magte nader kom en dat verdere pogings om die skip te sleep onuitvoerbaar was, het Halsey beveel dat die Hornet gesink word. Terwyl die res van die Amerikaanse oorlogskepe na die suidooste teruggetrek het om buite bereik van Kondō en Abe se naderende vloot te kom, het die torpedojaers USS Mustin en Anderson probeer om die Hornet te kelder deur verskeie torpedo's en meer as 400 granate op haar af te vuur; sy het egter steeds bly dryf. Met Japannese vlootmagte wat nader beweeg het en slegs 20 minute ver was, het die twee Amerikaanse torpedojaers om 20:40 die brandende romp van die Hornet verlaat. Teen 22:20 het die res van Kondō en Abe se oorlogskepe by die Hornet se posisie aangekom. Die torpedojaers Makigumo en Akigumo het daarna die Hornet finaal tot sink gebring met vier 24-duim- (610 mm) torpedo's. Om 01:35 op 27 Oktober 1942 het sy uiteindelik gesink,<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 380.</ref> op ongeveer 08°38′S 166°43′O. Verskeie nagtelike aanvalle deur radar-toegeruste Catalinas op Jun'yō en Teruzuki, kennis van die voorsprong wat die Amerikaanse oorlogskepe gehad het in hul terugtog uit die gebied, plus 'n kritieke brandstofsituasie het blykbaar veroorsaak dat die Japannese verdere agtervolging van die Amerikaanse oorlogskepe heroorweeg het. Nadat hulle naby die noordelike Salomonseilande brandstof aangevul het, het die Japannese skepe op 30 Oktober na hul hoofbasis by Truk teruggekeer. Tydens die Amerikaanse terugtrekking uit die slaggebied na Espiritu Santo en Nieu-Kaledonië, terwyl hulle ontwykende aksie vanaf 'n Japannese duikboot geneem het, het Suid-Dakota met die torpedojaer Mahan gebots en Mahan erg beskadig.<ref>Evans, ''Japanese Navy'', p. 520; Frank, ''Guadalcanal'', p. 399. ''Mahan'' returned to action on 9 January 1943.</ref>
== Verwysings ==
{{verwysings|3}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Tweede Wêreldoorlog]]
n85o7lmmf9rwya0vdbyme68wfwvj4b5
3379533
3379530
2026-11-21T10:28:37Z
Oesjaar
7467
/* Vliegdekskipaksie op 26 Oktober: verdere aksies na die eerste aanvalle */ Nabetragting
3379533
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Militêre konflik-en
| conflict = Slag van die Santa Cruzeilande
| image = [[Lêer:USS Enterprise-Bat Santa Cruz.jpg|300px]]
| pushpin_map = Stille Oseaan
| pushpin_relief = 1
| coordinates = {{coord|-8|164|format=dms|display=it}}
| caption = {{USS|Enterprise|CV-6|6}} (middel links) en sy skepe wat hom beskerm gedurende die oorlog, 26 Oktober 1942
| part_of = die [[Slag van Guadalcanal]] van die [[Tweede Wêreldoorlog]]
| date = 25–{{start date and age|1942|10|27|df=y}}
| location = Off the [[Santa Cruz Islands]], Pacific Ocean
| result = Beide kante eis 'n oorwinning; sien [[#Nabetragting|Nabetragting]]
| combatant1 = {{vlagland|Verenigde State|1912}}
| combatant2 = {{vlagland|Japannese Keiserryk}}
| commander1 = {{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[William Halsey Jr.|William Halsey]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Thomas C. Kinkaid]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[George D. Murray|George Murray]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Charles P. Mason]]
| commander2 = {{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Nobutake Kondō]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Chūichi Nagumo]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Hiroaki Abe]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Kakuji Kakuta]]
| strength1 = 2 [[Vliegdekskip|vliegdekskep]]e <br> 1 [[slagskip]] <br> 3 swaar kruisers <br> 3 ligte kruisers <br> 14 [[torpedojaer]]s<br> 136 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 63 [[Grumman F4F Wildcat]]s, 47 [[Douglas SBD Dauntless]], en 26 [[Grumman TBF Avenger]]s. The "136" number doesn't include [[Boeing B-17 Flying Fortress]]es based at [[Espiritu Santo]] (who played a small part in the battle) or any seaplanes in the area.</ref>
| strength2 = 3 vliegdekskepe <br> 1 ligte kruiser <br> 4 slagskepe<ref>''Kongō'', ''Haruna'', ''Hiei'', ''Kirishima''. See {{cite web |url=http://www.navweaps.com/index_oob/OOB_WWII_Pacific/OOB_WWII_Santa-Cruz.htm |title=Order of Battle – Battle of the Santa Cruz Islands |access-date=21 September 2009}}</ref> <br> 8 swaar kruisers <br> 2 ligte kruisers <br> 24 torpedojaers <br> 199 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 87 [[A6M Zero]]s, 68 [[Aichi D3A]] dive bombers, 57 [[Nakajima B5N]] torpedo bombers, and one [[Yokosuka D4Y]] command and control aircraft.</ref>
| casualties1 = 266 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 401; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 456. Breakdown of deaths: ''Hornet'' 118, ''Enterprise'' 44, ''Smith'' 57, ''Porter'' 15, ''Pensacola'' 3, ''South Dakota'' 2, ''Morris'' 1, and 22 aircrew. Four U.S. aircrew members were captured by the Japanese. Total U.S. aircraft losses included 32 Wildcats, 31 SBDs, and 18 TBFs.</ref> <br> [[USS Hornet (CV-8)|1 vliegdekskip gekelder]] <br> 1 torpedojaer gekelder <br> 1 vliegdekskip beskadig <br> 1 slagskip beskadig <br> 1 ligte kruiser beskadig <br> 2 torpedojaers beskadig <br> 81 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 22 sterftes, 4 gevang
| casualties2 = 400–500 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 400–401; Peattie, pp. 180, 339; and Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 454. Japanese deaths from damage to ''Zuihō'' aren't known. Known Japanese deaths are: 60 on ''Shōkaku'', 190 on ''Chikuma'', seven on ''Teruzuki'', and 148 aircrew. Total Japanese aircraft losses included 27 [[Mitsubishi A6M Zero]]s, 40 [[dive bomber]]s, 29 [[torpedo bomber]]s, and 1 [[Yokosuka D4Y]]. The aircrew losses included 55 from ''Shōkaku'', 57 from ''Zuikaku'', 9 from ''Zuihō'', and 27 from ''Junyō''.</ref> <br> 1 vliegdekskip swaar beskadig <br> 1 ligte kruiser swaar beskadig <br> 1 swaar kruiser beskadig <br> 1 torpedojaer beskadig <br> 99 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 148 sterftes
| campaignbox = {{Campaignbox Guadalcanal}} <br> {{Campaignbox Solomons}}
}}
Die '''Slag van die Santa Cruz-eilande''' wat tussen 25 en 27 Oktober 1942 plaasgevind het, was die vierde vliegdekskipgeveg van die Stille Oseaan-veldtog tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Dit was ook die vierde groot vlootbotsing tussen die [[Amerikaanse Vloot]] en die [[Japannese Keiserlike Vloot]] tydens die langdurige en strategies belangrike [[Slag van Guadalcanal|Guadalcanal-veldtog]]. Soos in die slae van die [[Slag van die Koraalsee|Koraalsee]], [[Slag van Midway|Midway]] en die Oostelike [[Salomonseilande]], was die skepe van die twee teenstanders selde in mekaar se sig of binne skootafstand van mekaar. In plaas daarvan is byna alle aanvalle deur albei kante uitgevoer deur vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe of landbasisse gelanseer is.
In 'n poging om die Geallieerde magte van Guadalcanal en nabygeleë eilande te verdryf en 'n einde te bring aan die dooiepunt wat sedert September 1942 bestaan het, het die Keiserlike Japannese Leër 'n groot grondoffensief op Guadalcanal vir 20–25 Oktober 1942 beplan. Ter ondersteuning van hierdie offensief, en met die hoop om met Geallieerde vlootmagte slaags te raak, het Japannese vliegdekskepe en ander groot oorlogskepe na 'n posisie naby die suidelike Salomonseilande beweeg. Vanuit hierdie ligging het die Japannese vlootmagte gehoop om enige Geallieerde (hoofsaaklik VSA) vlootmagte, veral vliegdekskipmagte, wat op die grondoffensief gereageer het, aan te val en beslissend te verslaan. Geallieerde vlootmagte het ook gehoop om die Japannese vlootmagte in die geveg te ontmoet, met dieselfde doelwitte om die dooiepunt te verbreek en hul teenstander beslissend te verslaan.
Die Japannese grondoffensief op Guadalcanal was aan die gang met die Slag om Henderson-veld terwyl die vlootoorlogskepe en vliegtuie van die twee teenstanders mekaar op die oggend van 26 Oktober 1942, net noord van die Santa Cruz-eilande, gekonfronteer het. Na 'n uitruil van lugaanvalle deur vliegdekskepe het Geallieerde oppervlakteskepe van die slagveld teruggetrek met die vliegdekskip [[USS Hornet (CV-8)|USS Hornet]] gekelder, en 'n ander vliegdekskip, [[USS Enterprise]], swaar beskadig. Die deelnemende Japannese vliegdekmagte het ook teruggetrek weens skade aan twee vliegdekskepe, swaar vliegtuigverliese en die Japannese leër se mislukking om Henderson-veld te verower.
Santa Cruz was 'n taktiese oorwinning vir die Japannese, beide wat tonnemaat en beheer oor die see rondom Guadalcanal betref. Die verlies van talle onvervangbare, ervare Japannese lugbemannings het egter op die lang termyn 'n strategiese voordeel vir die Geallieerdes geblyk te wees; die Geallieerdes se verliese aan lugbemannings tydens die geveg was relatief laag en is vinnig aangevul. Die Japannese het op 'n groter, beslissende oorwinning gehoop, en dit ook nodig gehad. Die feit dat die vlootgeveg gewen is net nadat die landgeveg verloor is, het beteken dat die geleentheid om hul oorwinning in die geveg uit te buit, reeds verby was.
== Agtergrond ==
Op 8 Augustus 1942 het Geallieerde magte, hoofsaaklik uit die Verenigde State, geland op Guadalcanal, Tulagi en die Florida-eilande in die Salomonseilande, wat destyds deur Japan beset was. Die landings op die eilande was daarop gemik om te verhoed dat die Japannese dit as basisse gebruik om die toevoerroetes tussen die VSA en Australië te bedreig. Verder moes die eilande beveilig word as vertrekpunte vir 'n veldtog wat ten doel gehad het om uiteindelik die groot Japannese basis by Rabaul te neutraliseer, terwyl dit terselfdertyd die Geallieerdes se veldtog in [[Nieu-Guinee]] sou ondersteun. Hierdie landings het die begin gemerk van die veldtog op Guadalcanal, wat ses maande sou duur.<ref>Hogue, ''Pearl Harbor to Guadalcanal'', pp. 235–236.</ref>
Ná die Slag van die Oostelike Solomoneilande op 24–25 Augustus, waarin die vliegdekskip USS Enterprise swaar beskadig en gedwing is om na [[Pearl Harbor]], Hawaii, te vaar, vir 'n maand van omvangryke herstelwerk, het drie Amerikaanse taakmagte met vliegdekskepe in die Suid-Stille Oseaan-gebied agtergebly. Die taakmagte was gesentreer rondom die vlootvliegdekskepe [[USS Wasp (CV-7)|USS Wasp]], [[USS Saratoga (CV-3)|Saratoga]] en Hornet, tesame met hul onderskeie luggroepe en ondersteunende oppervlakoorlogskepe, insluitend slagskepe, [[kruiser]]s en [[torpedojaer]]s, en was hoofsaaklik gestasioneer tussen die Salomonseilande en die eilande van die Nuwe Hebrides ([[Vanuatu]]). In hierdie operasionele gebied was die vliegdekskepe belas met die beveiliging van die kommunikasielyn tussen die vernaamste Geallieerde basisse in [[Nieu-Kaledonië]] en Espiritu Santo; die ondersteuning van Geallieerde grondmagte op Guadalcanal en Tulagi teen enige Japannese teenaanvalle; die dekking van die beweging van voorradeskepe na Guadalcanal; en die aanval op en vernietiging van enige Japannese oorlogskepe, veral vliegdekskepe, wat binne bereik gekom het.<ref>Hammel, ''Carrier Clash'', p. 106.</ref> Die seegebied waarin die Amerikaanse vliegdekskip-taakmagte geopereer het, is deur Amerikaanse magte ''torpedo kruising''<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 335.</ref> genoem, vanweë die hoë konsentrasie Japannese duikbote in die gebied.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 6–7.</ref>
[[Lêer:USS Wasp (CV-7) brennt.jpg|duimnael|USS Wasp brand nadat dit deur 'n torpedo getref is op 15 September]]
Op 31 Augustus is die USS Saratoga deur die Japannese duikboot I-26 met 'n torpedo getref en was dit vir drie maande buite aksie vir herstelwerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 10–12.</ref><ref>After this incident the then U.S. carrier task force commander [[Frank Jack Fletcher]] was relieved of his command and reassigned to shore duty for the remainder of the war. Frank, ''Guadalcanal'', pp. 204–205</ref>
Op 15 September is die USS Wasp getref deur drie torpedo's wat deur die Japannese duikboot I-19 afgevuur is terwyl dit 'n groot versterkings- en hervoorraadkonvooi na Guadalcanal ondersteun het en amper die Japannese vliegdekskepe Shōkaku en Zuikaku aangeval het, wat onttrek het net voordat die twee teenstanders binne bereik van mekaar se vliegtuie gekom het. Met kragonderbrekings weens torpedoskade kon die Wasp se skadebeheerspanne nie die daaropvolgende groot brande beheer nie, en sy is verlaat en self tot sink gebring.<ref>Evans, ''Japanese Navy'', pp. 179–180; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 24–41.
The battleship {{USS|North Carolina|BB-55|2}} and destroyer {{USS|O'Brien|DD-415|2}} were also hit by torpedoes during the same attack. ''O'Brien'' later sank as a result of the torpedo damage, and ''North Carolina'' was under repair at Pearl Harbor until 16 November 1942.</ref>
Alhoewel die VSA nou slegs een operasionele vliegdekskip, die USS Hornet, in die Suid-Stille Oseaan gehad het, het die Geallieerdes steeds lugoorheersing oor die suidelike Salomonseilande behou danksy hul vliegtuie wat by Henderson Field op Guadalcanal gestasioneer was. Snags egter, wanneer vliegtuie nie doeltreffend kon opereer nie, kon die Japannese hul skepe byna na willekeur rondom Guadalcanal laat beweeg. Gevolglik het 'n dooiepunt in die stryd om Guadalcanal ontstaan: die Geallieerdes het bedags voorrade en versterkings na Guadalcanal gebring, terwyl die Japannese snags dieselfde gedoen het met oorlogskepe, wat deur die Geallieerdes die "Tokyo Express" genoem is. Geen van die twee kante kon egter genoeg troepe op die eiland land om 'n beslissende voordeel te behaal nie. Teen middel Oktober het beide kante ongeveer 'n gelyke aantal troepe op die eiland gehad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 19–21, 84–85.</ref> Die dooiepunt is kortstondig onderbreek deur twee vlootaksies waarby groot skepe betrokke was. In die nag van 11–12 Oktober het 'n Amerikaanse vlootmag 'n Japannese vlootmag, wat op pad was om Henderson Field te bombardeer, onderskep en verslaan tydens die Slag van Kaap Esperance. Maar slegs twee nagte later het 'n Japannese mag, wat die slagskepe Haruna en Kongō ingesluit het, Henderson Field suksesvol gebombardeer; hulle het die meeste van die Amerikaanse vliegtuie daar vernietig en ernstige skade aan die vliegveld se fasiliteite aangerig.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 316–319.</ref>
[[Lêer:EnterpriseWildcat.jpg|duimnael|[[Grumman F4F Wildcat]] op die Enterprise terwyl die skip op 24 Oktober lugoperasies uitvoer]]
Die VSA het twee stappe gedoen om die dooiepunt in die stryd om Guadalcanal te probeer verbreek. Eerstens is herstelwerk aan die USS Enterprise bespoedig sodat sy so gou moontlik na die Suid-Stille Oseaan kon terugkeer. Op 10 Oktober het die USS Enterprise haar nuwe luggroep (Luggroep 10) ontvang, en op 16 Oktober het sy uit Pearl Harbor vertrek. Op 23 Oktober<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 154–155.</ref> het sy in die Suid-Stille Oseaan aangekom en op 24 Oktober, 273 seemyl (506 km) noordoos van Espiritu Santo, by die USS Hornet en die res van die Geallieerde vlootmagte in die Suid-Stille Oseaan aangesluit.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 145.</ref>
Tweedens het admiraal [[Chester W. Nimitz|Chester Nimitz]], die Geallieerde opperbevelhebber van die Stille Oseaan-magte, op 18 Oktober vise-admiraal Robert L. Ghormley deur vise-admiraal William Halsey jr. vervang as bevelvoerder van die Suid-Stille Oseaan-gebied; in hierdie posisie het hy bevel gevoer oor die Geallieerde magte wat by die veldtog in die Salomonseilande betrokke was.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 134.</ref>
Nimitz was van mening dat Ghormley te eng van visie en pessimisties geword het om die Geallieerde magte doeltreffend te lei in die stryd om Guadalcanal. Halsey is na bewering regoor die Amerikaanse vloot gerespekteer as 'n "vegter".<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 334.</ref> Met die aanvaarding van die bevel het Halsey onmiddellik begin om planne te maak om die Japannese vlootmagte in 'n geveg in te lok; hy het aan Nimitz geskryf: "Ek moes feitlik onmiddellik begin terugslaan."<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 150.</ref>
Die Japannese Gekombineerde Vloot het ook gepoog om Geallieerde vlootmagte te betrek in wat gehoop is om 'n beslissende geveg te wees. Twee vloot vliegdekskepe, Hiyō en Jun'yō, sowel as die ligte vliegdekskip Zuihō, het vroeg in Oktober by die hoof Japannese vlootbasis by Truk Atoll aangekom en by Shōkaku en Zuikaku aangesluit. Met vyf vliegdekskepe wat volledig toegerus was met luggroepe, plus hul talle slagskepe, kruisers en torpedojaers, was die Japannese Gekombineerde Vloot, onder leiding van Admiraal Isoroku Yamamoto, vol vertroue dat dit die nederlaag by die Slag van Midway kon vergoed.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 146–149.</ref> Afgesien van 'n paar lugaanvalle op Henderson Field in Oktober, het die Japannese vliegdekskepe en hul ondersteunende oorlogskepe in die noordwestelike gebied van die Salomonseilande gebly, buite die stryd om Guadalcanal, terwyl hulle op 'n geleentheid gewag het om nader te beweeg en die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val. Met die Japannese leër se volgende beplande groot grondaanval op Geallieerde magte op Guadalcanal wat vir 20 Oktober vasgestel is, het Yamamoto se oorlogskepe na die suidelike Salomonseilande begin beweeg om die offensief te ondersteun en gereed te wees om enige vyandelike skepe, veral vliegdekskepe, wat sou naderkom om die Geallieerde verdediging op Guadalcanal te ondersteun, aan te val.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', pp. 124–125. According to Hara, the Japanese believed that U.S. Navy forces were likely to be in the Solomon Islands area because they had read a report from the [[United Press]] dated 20 October that stated that the United States Navy was preparing for a major sea and air battle in the South Pacific.</ref>
== Aanvang ==
Op of omstreeks 11 Oktober het 'n groot Japannese mag, bestaande uit vliegdekskepe, slagskepe en hul begeleidingsvaartuie, uit Truk vertrek vir 'n verlengde operasie ter ondersteuning van 'n offensief op Guadalcanal in Oktober. Op dieselfde dag het 'n groot konvooi met versterkings Guadalcanal bereik, maar 'n mag van swaar kruisers wat ondersteuning moes bied, is verhoed om Henderson Field te bombardeer en het omgedraai in wat bekend geword het as die Slag van Kaap Esperance. Daarna het drie bombardemente gevolg wat tussen 13 Oktober en 16 Oktober deur slagskepe en swaar kruisers uitgevoer is (die swaarste vlootaanval op die vliegveld tydens die veldtog); die eerste en derde hiervan is uitgevoer deur vaartuie wat van vise-admiraal Nobutake Kondō se voorhoedemag afgesonder is. Vanaf middernag op 14 Oktober het nog 'n konvooi, bestaande uit vier vragskepe, die grootste deel van sy vrag afgelaai, insluitend tenks en swaar artillerie.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/Azumasan_t.htm|title=Japanese Transports|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Op 15 Oktober is die torpedojaer Meredith, terwyl dit die sleepboot Vireo, wat 'n voorraadbarg gesleep het, begelei het, deur vliegtuie van die Zuikaku en Shokaku opgemerk en gekelder. Op 17 Oktober het die Hiyō en Jun'yō 'n aanvalsmag gestuur om vervoerskepe naby Lunga Point aan te val, maar hulle het geen skade aangerig nie.<ref name="auto">{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/hiyo.htm|title=Imperial lattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die groot aantal oorlogskepe sou in die waters rondom Guadalcanal bly totdat die gevegte in die Slag van die Santa Cruz-eilande beëindig was, en het aan die einde van Oktober na Truk teruggekeer.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/shokaku.htm|title=Imperial Flattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die vliegdekskip Hiyō, wat onlangs in diens gestel is, was oorspronklik deel van die vloot, maar ’n brand in sy masjienkamer op 21 Oktober het hom genoodsaak om na Truk terug te keer vir herstelwerk.<ref name="auto"/> Op 25 Oktober het 6 bomwerpers en 12 vegvliegtuie van die Jun'yo Henderson-vliegveld aangeval, maar min skade aangerig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
Van 20 tot 25 Oktober het Japannese grondmagte op Guadalcanal probeer om Henderson Field in te neem tydens die Slag om Henderson Field, deur middel van 'n groot aanval op die Amerikaanse verdedigers. Die aanval is afgeslaan, met swaar verliese aan die Japannese kant.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 95–97.</ref> Foutiewelik oortuig dat die Japannese leërmagte Henderson Field ingeneem het, het die Japannese op die oggend van 25 Oktober oorlogskepe vanaf die Shortland-eilande na Guadalcanal gestuur om hul grondmagte op die eiland te ondersteun. Amerikaanse vliegtuie van Henderson Field het die konvooi deur die loop van die dag aangeval; hulle het die ligte kruiser Yura tot sink gebring (met hulp van [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17-vliegtuie]] vanaf Espiritu Santo) en die torpedojaer Akizuki beskadig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
[[Lêer:SantaCruzChart2.jpg|duimnael|Kaart van die Slag van die Santa Cruz-eilande, 26 Oktober 1942. Rooi lyne verteenwoordig Japannese oorlogskipmagte en swart lyne verteenwoordig Amerikaanse vliegdekskipmagte. Genommerde geel kolle verteenwoordig belangrike aksies in die geveg.]]
Ten spyte van die mislukking van die Japannese grondoffensief en die verlies van die Yura, het die res van die Gesamentlike Vloot op 25 Oktober voortgegaan om naby die suidelike Salomonseilande te maneuvreer, in die hoop om die Geallieerde vlootmagte in 'n geveg te betrek. Die Japannese vlootmagte het nou uit vier vliegdekskepe bestaan (twee groot, een medium en een ligte een), die Hiyō het vertrek weens 'n toevallige brand in sy enjinkamer, met 'n gesamentlike vliegtuigsterkte wat ongeveer gelykstaande was aan dié van drie vliegdekskepe van die Shokaku-klas.
Die Japannese vlootmagte was in drie groepe verdeel: die voorhoedemag, bestaande uit die Jun'yō, vier swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van Kondō aan boord van die swaar kruiser Atago, met 'n ondersteuningsgroep bestaande uit twee slagskepe en twee torpedojaers onder bevel van skout-admiraal Takeo Kurita; die hoofmag bestaande uit die Shōkaku, Zuikaku en Zuihō, plus een swaar kruiser en agt torpedojaers, onder bevel van vise-admiraal Chūichi Nagumo aan boord van die Shōkaku en die agterhoedemag bestaande uit twee slagskepe, drie swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van skout-admiraal Hiroaki Abe aan boord van die slagskip Hiei. Benewens sy bevel oor die voorhoedemag, het Kondō ook opgetree as die bevelvoerder van al drie magte.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 374–375.</ref>
Aan die Amerikaanse kant het die taakgroepe van die Hornet en Enterprise (onder bevel van skout-admiraal Thomas Kinkaid) op 25 Oktober na die noorde van die Santa Cruz-eilande beweeg, op soek na die Japannese vlootmagte. Die Amerikaanse oorlogskepe was ontplooi as twee vliegdekskipgroepe, wat ongeveer 10 seemyl (19 km) van mekaar geskei was. 'n Amerikaanse [[Consolidated PBY Catalina|PBY Catalina-verkenningswatervliegtuig]], gestasioneer op die Santa Cruz-eilande, het om 11:03 die vliegdekskepe van die Japannese hoofmag opgespoor. Die Japannese vliegdekskepe was egter ongeveer 355 seemyl (657 km) van die Amerikaanse mag af, net buite die reikafstand van vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe opereer. Kinkaid, wat gehoop het om die afstand te verklein ten einde daardie dag aan te val, het op volspoed na die Japannese vliegdekskepe gestoom en om 14:25 'n aanvalsmag van 23 vliegtuie gelanseer. Die Japannese, wat geweet het dat hulle deur Amerikaanse vliegtuie opgemerk is, maar nie geweet het waar die Amerikaanse vliegdekskepe was nie, het na die noorde gedraai om buite bereik van die Amerikaanse vliegdekskipvliegtuie te bly.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 127.</ref> Die Amerikaanse aanvalsmag het na hulle ondeskeie vliegdekskepe teruggekeer sonder om die Japannese oorlogskepe te vind.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 163–174.</ref>
== Die Slag ==
=== Vliegdekskipaksie op 26 Oktober: eerste aanvalle ===
Om 02:50 op 26 Oktober het die Japannese vlootmagte omgedraai en die vlootmagte van die twee teenstanders het die afstand tussen hulle verklein totdat hulle teen 05:00 slegs 200 seemyl (370 km) van mekaar af was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 186.</ref> Albei kante het verkenningsvliegtuie uitgestuur en hul oorblywende vliegtuie gereed gemaak om aan te val sodra die ander kant se skepe opgespoor is. Hoewel 'n Catalina, toegerus met [[radar]], die Japannese vliegdekskepe om 03:10 opgemerk het, het die verslag Kinkaid eers om 05:12 bereik. Dus, omdat hy geglo het dat die Japannese skepe waarskynlik gedurende die tussenliggende twee uur van posisie verander het, het hy besluit om nie 'n aanvalsmag te stuur nie totdat hy meer juiste inligting oor die posisie van die Japannese skepe ontvang het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 381.</ref>
[[Lêer:Aircraft prepare to launch from Japanese carrier Shōkaku during Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (80-G-176150).jpg|duimnael|Japannese vegvliegtuie en duikbomwerpers op die Shōkaku maak gereed om op te styg vir 'n aanval op Amerikaanse vliegdekskipmagte.]]
Om 06:45 het 'n Amerikaanse verkenningsvliegtuig die vliegdekskepe van Nagumo se hoofmag opgemerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 187.</ref> Om 06:58 het 'n Japannese verkenningsvliegtuig die ligging van Hornet se taakmag gerapporteer.<ref name="Frank">Frank, ''Guadalcanal'', p. 382.</ref> Albei kante het gehaas om eerste die ander aan te val. Die Japannese het eerste daarin geslaag om hul aanvalsmag te laat vertrek; teen 07:40 was 64 vliegtuie, bestaande uit 21 Aichi D3A2 Val-duikbomwerpers, 20 Nakajima B5N2 Kate-torpedobomwerpers, 21 Mitsubishi A6M3 Zero-vegvliegtuie en 2 Nakajima B5N2-verkenningsvliegtuie, op pad na die Hornet.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 191–192.</ref> Hierdie eerste aanval is gelei deur luitenant-kommandeur Shigeharu Murata, terwyl die dekking deur vegvliegtuie gelei is deur die luitenante Ayao Shirane en Saneyasu Hidaka. Ook om 07:40 het twee Amerikaanse SBD-3 Dauntless-verkenningsvliegtuie, wat gereageer het op die vroeëre waarneming van die Japannese vliegdekskepe, opgedaag en 'n duikaanval op die Zuihō uitgevoer. Terwyl die Japannese gevegslugpatrollie besig was om ander Amerikaanse verkenningsvliegtuie weg te hou, kon die twee Amerikaanse vliegtuie die Zuihō met albei hul 500-pond-bomme tref; dit het swaar skade aangerig en verseker dat vliegtuie nie meer op die vliegdekskip se dek kon land nie.<ref name="Frank"/>
Intussen het Kondo vir Abe se agterhoedemag beveel om vinniger te gaan in 'n poging om die Amerikaanse oorlogskepe te onderskep en aan te val. Kondo het ook sy eie voorhoedemag teen volle spoed vorentoe laat beweeg, sodat die Jun'yō se vliegtuie aan die aanvalle op die Amerikaanse skepe kon deelneem. Om 08:10 het die Shōkaku 'n tweede golf aanvalsvliegtuie gelanseer, bestaande uit 19 duikbomwerpers en vyf Zero-vegvliegtuie, en om 08:40 het die Zuikaku 16 torpedobomwerpers en vier Zero-vegvliegtuie gelanseer. Die tweede aanvalsgroep is gelei deur luitenant-kommandeur Mamoru Seki, terwyl die vegvliegtuigdekking deur luitenant Hideki Shingo gelei is. Teen 09:10 was daar dus meer as 100 Japannese vliegtuie op pad om die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 383.</ref>
Die Amerikaanse aanvalsvliegtuie was ongeveer 20 minute agter die Japannese. Omdat hulle van mening was dat 'n vinnige aanval belangriker is as 'n massiewe aanval, en omdat hulle nie genoeg brandstof gehad het om tyd te spandeer aan formasievorming voor die aanval nie, het die Amerikaanse vliegtuie in klein groepe na die Japannese skepe beweeg, in plaas daarvan om in een groot aanvalsmag saam te smelt. Die eerste groep, bestaande uit 15 [[Douglas SBD Dauntless]]-duikbomwerpers, 6 [[Grumman TBF Avenger]]-torpedobomwerpers en agt [[Grumman F4F Wildcat]]-vegvliegtuie, onder bevel van luitenant-kommandeur William J. "Gus" Widhelm van die Hornet, was teen ongeveer 08:00 in die lug. 'n Tweede groep, bestaande uit drie SBD's, nege TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en agt Wildcats van die Enterprise, onder bevel van luitenant-kommandeur John A. Collett, het teen 08:10 vertrek. 'n Derde groep, bestaande uit nege SBD's, tien TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en sewe F4F's van die Hornet, was teen 08:20 op pad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 198–199.</ref>
Om 08:40 het die opponerende lugaanvalformasies binne sig van mekaar verbybeweeg. Luitenant Hidaka se nege Zuihō-Zeros het die Enterprise-groep verras en aangeval deur vanuit die rigting van die [[son]] op die klimmende vliegtuie toe te sak. In die daaropvolgende geveg is vier Zeros, drie Wildcats en twee TBF's, insluitend dié van Collett, afgeskiet, terwyl nog twee TBF's en 'n Wildcat weens ernstige skade gedwing is om na die Enterprise terug te keer.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 384–385. Only the Wildcat was safely recovered.</ref> Die oorblywende ''Zuihō''-Zeros, wie se ammunisie uitgeput was, het aan die geveg onttrek.
[[Lêer:Shokaku Santa Cruz fire.jpg|duimnael|Die bemanning van Shōkaku bestry vure op die vliegdek na die Amerikaanse aanval]]
Om 08:50 het die voorste Amerikaanse aanvalsformasie van die Hornet vier skepe van Abe se voorhoedemag opgemerk. Die Amerikaanse vliegtuie het voortgegaan, die Japannese vliegdekskepe gewaar en voorbereidings getref om aan te val. Drie Zero-vliegtuie van die Zuihō het die formasie se Wildcats aangeval en hulle sodoende weggelok van die bomwerpers wat hulle moes beskerm. Gevolglik het die duikbomwerpers in die eerste groep hul aanvalle sonder die beskerming van vegvliegtuie geloods. Twaalf Zero-vliegtuie van die Japannese vliegdekskip het die SBD-formasie aangeval, twee neergeskiet (insluitend dié van Widhelm, het hy dit oorleef) en nog twee gedwing om hul aanval te staak. Die oorblywende 11 SBD's het om 09:27 met hul duikaanvalle op die Shōkaku begin; hulle het die skip met drie tot ses bomme getref, die vliegdek vernietig en ernstige skade aan die skip se binnekant aangerig. Die laaste SBD van die 11 het Shōkaku uit sig verloor en in plaas daarvan sy bom naby die Japannese torpedojaer Teruzuki laat val, wat geringe skade veroorsaak het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 213–223.</ref> Die ses TBF's in die eerste aanvalsmag, wat van hul aanvalsgroep geskei geraak het, het nie die Japannese vliegdekskepe gevind nie en het uiteindelik na die Hornet teruggedraai. Op die pad terug het hulle die Japannese swaar kruiser Tone aangeval, maar al hul torpedo's het die kruiser gemis.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 387–388.</ref>
[[Lêer:Japanese cruiser Chikuma under air attack during the Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (NH 82404).jpg|duimnael|Chikuma word aangeval op 26 Oktober. Rook styg op uit die middel van die skip, waar 'n 450 kg-bom die brug vol getref het.]]
Die TBF's van die tweede Amerikaanse aanvalsformasie vanaf die Enterprise kon nie die Japannese vliegdekskepe opspoor nie en het in plaas daarvan die Japannese swaar kruiser Suzuya, deel van Abe se voorhoede, aangeval, maar geen skade aangerig nie. Omstreeks dieselfde tyd het nege SBD's van die derde Amerikaanse aanvalsformasie, afkomstig van die Hornet, Abe se skepe opgespoor en die Japannese swaar kruiser Chikuma aangeval; hulle het die skip met twee 450 kg-bomme getref en groot skade aangerig. Die drie SBD's van die Enterprise het toe ook opgedaag en ook die Chikuma aangeval; hulle het verdere skade aangerig met een bomtreffer en twee bomme wat net-net gemis het. Uiteindelik het die nege TBF's van die derde aanvalsgroep opgedaag en die rokende Chikuma aangeval, waarby hulle nog een voltreffer behaal het. Chikuma, begelei deur twee torpedojaers, het uit die geveg onttrek en koers gekies na Truk vir herstelwerk.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 132; and Parshall, ''The Imperial Japanese Navy Page''. ''Chikuma'' was under repair at Truk and later [[Kure]], Japan, until January 1943.</ref>
Die Amerikaanse vliegdekskipmagte het om 08:30 berig ontvang van hul aanvalsvliegtuie wat op pad was na die Japannese skepe, dat Japannese aanvalsvliegtuie in hul rigting op pad was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 235.</ref> Om 08:52 het die bevelvoerder van die Japannese aanvalsmag die Hornet-taakmag opgemerk, die Enterprise-taakmag was deur 'n reënbui verberg, en sy vliegtuie vir 'n aanval ontplooi. Om 08:55 het die Amerikaanse vliegdekskepe die naderende Japannese vliegtuie op radar bespeur, ongeveer 35 seemyl (65 km) daarvandaan, en begin om die 37 Wildcat-vliegtuie van hul gevegslugpatrollie na die inkomende Japannese vliegtuie te lei. Ongelukkig het kommunikasieprobleme, foute deur die Amerikaanse vegvliegtuigbeheerbeamptes en primitiewe beheerprosedures egter verhoed dat enige van die Wildcats, op 'n paar na, met die Japannese vliegtuie slaags raak voordat laasgenoemdes hul aanvalle op die Hornet begin het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 235–239.</ref> Alhoewel die Amerikaanse gevegs-lugpatrollie, insluitend die vegvlieënier Swede Vejtasa, daarin geslaag het om verskeie duikbomwerpers af te skiet of te beskadig (die formasieleier, luitenant Sadamu Takahashi, moes weens die skade uit die duikvlug onttrek<ref>Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 388.</ref>), het die meeste van die Japannese vliegtuie hul aanvalle begin sonder dat hulle noemenswaardig deur Amerikaanse vegvliegtuie gehinder is.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 385.</ref>
{{Multibeeld
| wydte = 250
| direction = vertical
| voetskrif =
| beeld1 = Japanese aircraft attack USS Hornet (CV-8) during the Battle of the Santa Cruz Islands on 26 October 1942 (80-G-33947).jpg
| alt1 =
| onderskrif1 = ’n Beskadigde Japannese duikbomwerper (links bo) duik om 09:14 in die rigting van die ''Hornet'' ...
| beeld2 = Japanese Aichi D3A crashes into USS Hornet (CV-8) during the Battle of the Santa Cruz Islands on 26 October 1942.jpg
| alt2 =
| onderskrif2 = ... en sekondes later tref dit die draer.
}}
Om 09:09 het die lugafweergeskut van die Hornet en haar begeleidende oorlogskepe begin vuur, terwyl die 20 ongeskonde Japannese torpedovliegtuie en die oorblywende 16 duikbomwerpers hul aanvalle op die vliegdekskip begin het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 249–251. ''Hornet''{{'}}s screening ships included heavy cruisers {{USS|Northampton|CA-26|2}} and {{USS|Pensacola|CA-24|2}}, light cruisers {{USS|San Diego|CL-53|2}} and {{USS|Juneau|CL-52|2}}, and six destroyers.</ref> Om 09:12 het 'n duikbomwerper se 250 kg semi-pantserdoorborende skeepsbom presies die middel van die Hornet se vliegdek, teenoor die eilandstruktuur, getref; dit het deur drie dekke gedring voordat dit ontplof en 60 man gedood het. Oomblikke later het 'n 242 kg-hoëplofkragbom die vliegdek getref. Dit het met impak ontplof en 'n gat van 3,4 m veroorsaak en 30 mans gedood. Sowat 'n minuut later het 'n derde bom die Hornet getref, naby die plek waar die eerste bom die dek binnegedring het. Dit het deur drie dekke gedring voordat dit ontplof het en ernstige skade aangerig het, maar geen lewensverlies veroorsaak het nie.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 253–356.</ref> Om 09:14 is 'n duikbomwerper deur die Hornet se lugafweergeskut getref en het aan die brand geraak, die vlieënier, adjudant-offisier Shigeyuki Sato, het opsetlik teen die Hornet se skoorsteen vasgevlieg, wat sewe mans gedood en brandende vliegtuigbrandstof oor die seindek versprei het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 386; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 262–267.</ref>
Terwyl die duikbomwerpers aangeval het, het die 20 torpedobomwerpers ook uit twee verskillende rigtings op die Hornet afgepyl. Ten spyte van swaar verliese weens lugafweerverdediging, waaronder Murata, het die torpedovliegtuie tussen 09:13 en 09:17 met twee torpedo's die kant van die Hornet getref, wat haar enjins buite werking gestel het. Net toe die Hornet tot stilstand kom, het 'n beskadigde Japannese duikbomwerper nader gekom en doelbewus teen die kant van die vliegdekskip vasgevlieg; dit het 'n brand laat ontstaan naby die skip se hoofvoorraad vliegtuigbrandstof. Om 09:20 het die oorblywende Japannese vliegtuie onttrek en teruggekeer en die Hornet roerloos in die water en aan die brand, agtergelaat.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 386; Hammel, ''Carrier Strike'', p. 284.</ref> Vyf-en-twintig Japannese en ses Amerikaanse vliegtuie is in hierdie aanval vernietig, insluitend 12 duikbomwerpers, tien torpedovliegtuie en ten minste een Zero.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 271–280.</ref>
Met die hulp van brandslange vanaf drie begeleidende torpedojaers was die brande op die Hornet teen 10:00 onder beheer. Gewonde personeel is van die vliegdekskip ontruim, en die swaar kruiser USS Northampton, onder bevel van kaptein Willard A. Kitts, het probeer om die Hornet weg van die gevegsgebied te sleep. Die voorbereidings om die sleeptou vas te maak, het egter tyd in beslag geneem, terwyl verdere aanvalsgroepe Japannese vliegtuie reeds op pad was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 271–280.</ref>
=== Vliegdekskipaksie op 26 Oktober: verdere aksies na die eerste aanvalle ===
Vanaf 09:30 het die Enterprise baie van die beskadigde en brandstofarme gevegslugpatrollie vegvliegtuie, sowel as verkenningsvliegtuie wat van albei vliegdekskepe teruggekeer het, laat land. Aangesien die vliegdek egter vol was en 'n tweede golf Japannese vliegtuie om 09:30 op radar bespeur is, het die Enterprise om 10:00 die landingsoperasies gestaak. Vliegtuie sonder brandstof het daarna in die oseaan neergestort, waarna die torpedojaers wat die vliegdekskip vergesel het, die bemanningslede gered het. Een van die vliegtuie wat in die water beland het, ’n beskadigde TBF van die Enterprise se aanvalsmag wat vroeër deur Zero-vliegtuie van die Zuihō aangeval is, het naby die torpedojaer USS Porter in die water neergestort. Terwyl die Porter die TBF se bemanning gered het, is die skip deur ’n torpedo getref, moontlik afkomstig van die vliegtuig wat in die water beland het, wat ernstige skade aangerig en die lewens van 15 bemanningslede geëis het.<ref>{{cite book|last=Hammel|first=Eric|title=Guadalcanal: The Carrier Battles|url=https://archive.org/details/guadalcanalcarri00hamm|url-access=registration|year=1987|publisher=Crown Publishers, Inc.|location=New York|pages=[https://archive.org/details/guadalcanalcarri00hamm/page/411 411–413]|isbn=9780517566084}}</ref> Nadat die bevelvoerder van die taakmag beveel het dat die torpedojaer tot sink gebring moet word, is die bemanning gered deur die torpedojaer USS Shaw, wat daarna die Porter met kanonvuur tot sink gebring het (08°32′S 167°17′O).<ref>Evans, ''Japanese Navy'', p. 520; Frank, ''Guadalcanal'', pp. 388–389; Hammel, ''Carrier Strike'', p. 299.</ref>
[[Lêer:A Japanese Aichi D3A is shot down between USS Enterprise (CV-6) and USS South Dakota (BB-57) on 26 October 1942.jpg|duimnael|’n Japannese duikbomwerper (middel) word tydens die aanval op die Enterprise (regs onder) afgeskiet. Die rook uit die skip is weens vroeër bomtreffers, terwyl nog ’n bom die vliegdekskip net-net mis. Die slagskip South Dakota is links van die vliegdekskip.<ref>Fahey, ''The Ships and Aircraft of the United States Fleet'', p. 5.</ref>]]
Terwyl die eerste golf Japannese aanvalsvliegtuie van hul aanval op die Hornet na hul vliegdekskepe begin terugkeer het, het een van hulle die Enterprise-taakmag, wat intussen uit die reënbui te voorskyn gekom het, opgemerk en die vliegdekskip se posisie gerapporteer.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 283.</ref> Die tweede golf Japannese aanvalsvliegtuie, in die veronderstelling dat die Hornet besig was om te sink, het hul aanvalle op die Enterprise-taakmag gerig; dit het om 10:08 begin. Weereens het die Amerikaanse gevegslugpatrollie gesukkel om die Japannese vliegtuie te onderskep voordat hulle die Enterprise aangeval het; hulle het slegs 2 van die 19 duikbomwerpers neergeskiet net toe dié met hul duikvlugte na die vliegdekskip begin het. Seki se afdeling het deur die hewige lugafweervuur van die Enterprise en haar begeleidende oorlogskepe aangeval, maar geen treffers behaal nie. Daarna het die afdeling onder bevel van luitenant Keiichi Arima aangeval en die vliegdekskip getref met twee 250 kg semi-pantserdeurborende bomme; die eerste hiervan is losgelaat deur Arima se vlieënier, onderoffisier Kiyoto Furuta. Die twee bomme het 44 man gedood en 75 gewond, en groot skade aan die vliegdekskip aangerig, insluitend die beskadiging van sy voorste hyser in die "op"-posisie. Daarbenewens het Arima se afdeling ook met nog 'n bom 'n byna-treffer behaal.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 300–313; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', pp. 413–415.</ref> Tien van die negentien Japannese bomwerpers het egter in hierdie aanval verlore gegaan, insluitend dié van Seki, terwyl nog twee tydens die terugvlug in die see neergestort het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 390; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', pp. 416, 418, 446.</ref>
Twintig minute later het die 16 Zuikaku-torpedovliegtuie opgedaag en in groep opgedeel om die Enterprise aan te val. Een groep torpedo-bomwerpers is aangeval deur twee gevegslugpatrollie Wildcats, weer eens insluitend Vejtasa, wat drie van hulle afgeskiet en 'n vierde beskadig het. Die vierde beskadigde vliegtuig het doelbewus teen die torpedojaer Smith gebots, die skip aan die brand gesteek en 57 van haar bemanning gedood. Die torpedo wat deur hierdie vliegtuig gedra is, het kort na die impak ontplof en meer skade veroorsaak. Die vure het aanvanklik buite beheer gelyk totdat Smith se bevelvoerder die torpedojaer beveel het om in die sproeiende kielwater van die slagskip USS South Dakota te stuur, wat gehelp het om die brande te blus. Smith het toe haar posisie hervat en met haar oorblywende lugafweerkanonne op die die torpedovliegtuie gevuur.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 390–391. ''Smith'' eventually went to Pearl Harbor for repairs, which were completed in February 1943.</ref>
[[Lêer:F4F-4 Wildcat of VF-72 crash-lands on USS Enterprise (CV-6) on 26 October 1942.jpg|duimnael|right|'n Hornet Wildcat wat pas geland het, gly oor die vliegdek van die Enterprise terwyl die vliegdekskip hewig maneuvreer tydens die duikbomwerperaanval deur die Jun'yo.]]
Die oorblywende torpedovliegtuie het die Enterprise, South Dakota en die kruiser Portland aangeval, maar al hul torpedo's het óf hul teiken gemis óf gefaal, sodat geen skade aangerig is nie. Die geveg was om 10:53 verby; 9 van die 16 torpedovliegtuie is tydens hierdie aanval afgeskiet.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 391.</ref> Nadat die meeste brande aan boord geblus is, het die Enterprise om 11:15 sy vliegdek heropen om te begin met die landing van vliegtuie wat teruggekeer het van die oggend se Amerikaanse aanvalle op die Japannese vlootmagte. Slegs 'n paar vliegtuie het egter geland voordat die volgende golf Japannese aanvalsvliegtuie opgedaag en hul aanvalle op die Enterprise begin het, wat die staking van landingsoperasies genoodsaak het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 335–337.</ref>
Tussen 09:05 en 09:14 het Jun'yō binne 280 seemyl (520 km) van die Amerikaanse vliegdekskepe gekom en 'n aanvalsmag van 17 duikbomwerpers en 12 Zero-vliegtuie gelanseer, onder bevel van luitenant Yoshio Shiga.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 330–331; and Frank, ''Guadalcanal'', p. 391.</ref> Terwyl die Japannese hoofmag en voorhoede gemaneuvreer het in 'n poging om hul formasies te verenig, het Jun'yō opvolgaanvalle voorberei.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 331.</ref> Om 11:21 het vliegtuie van die Jun'yō opgedaag en 'n duikaanval op die Enterprise-taakmag uitgevoer. Die duikbomwerpers het een bom naby die Enterprise laat val, wat verdere skade aangerig het, en elk een treffer op die South Dakota en die ligte kruiser San Juan behaal, wat matige skade aan albei skepe veroorsaak het. Op die South Dakota het die bom die voorste geskutstoring getref; hoewel dit nie daarin geslaag het om deur te dring nie, is twee bemanningslede gedood en meer as vyftig ander, insluitend die skip se bevelvoerder, deur fragmente gewond.{{sfn|Evans|2014}}{{sfn|Frank|1990|pp=392–393}} Skerwe van die bom het die middelste en linkerkanon van die tweede geskutstoring beskadig; die geskutbemanning is uiteindelik deur die Bureau of Ordnance ingelig dat die kepe so diep was dat daar nie met die lope gevuur moes word nie. Aangesien dit nie ten volle herstel is nie, het dit die South Dakota benadeel tydens die latere Tweede Slag van Guadalcanal.{{sfn|Hornfischer|2011|p=346}} Agt van die sewentien Japannese duikbomwerpers is in hierdie aanval vernietig, terwyl nog drie tydens hul terugkeer in die water beland het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 391–393; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 437. Anti-aircraft fire from battleship ''South Dakota'' was credited with 26 of the total of 99 enemy planes the Americans claimed in the battle. [http://www.hazegray.org/danfs/battlesh/bb57.htm ''South Dakota''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220125041118/http://www.hazegray.org/danfs/battlesh/bb57.htm |date=25 January 2022 }}, ''Dictionary of American Naval Fighting Ships'' (DANFS) U.S. Dept. of Navy.</ref>
Om 11:35, met die Hornet buite aksie, die Enterprise swaar beskadig, en die aanname dat die Japannese een of twee onbeskadigde vliegdekskepe in die gebied het, het Kinkaid besluit om die Enterprise en haar begeleidingskepe uit die geveg te onttrek.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 395.</ref> Kinkaid het die Hornet agtergelaat en die vliegdekskip en sy taakmag opdrag gegee om terug te trek sodra hulle kon. Tussen 11:39 en 13:22 het Enterprise 57 van die 73 Amerikaanse vliegtuie wat in die lug was, aan boord geneem terwyl die skip teruggetrek het.<ref>Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 444. One U.S. aircraft, flown by ''Hornet''{{'}}s Air Group Commander, was able to reach a U.S. airbase at [[Espiritu Santo]].</ref> Die oorblywende Amerikaanse vliegtuie het in die oseaan neergestort, en hul bemannings is deur begeleidende oorlogskepe gered.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 345–352.</ref>
Tussen 11:40 en 14:00 het die twee onbeskadigde Japannese vliegdekskepe, Zuikaku en Jun'yō, die paar vliegtuie wat van die oggendaanvalle op die Hornet en Enterprise teruggekeer het, aan boord geneem en voorbereidings getref vir opvolgaanvalle. Dit was op hierdie stadium dat die verwoestende verliese wat tydens hierdie aanvalle gely is, duidelik geword het. Luitenant-kommandeur Masatake Okumiya, die lugoperasie-offisier van die Jun'yō, het die terugkeer van die vliegdekskip se eerste aanvalsgroepe soos volg beskryf:
{{quote|Ons het die lug met angstige afwagting deursoek. Daar was slegs 'n paar vliegtuie in die lug in vergelyking met die getalle wat 'n paar uur tevore opgestyg het... Die vliegtuie het skokkend en wankelend op die dek beland; elke vegvliegtuig en bomwerper was deurboor deur koeëls... Terwyl die vlieëniers moeg uit hul beknopte kajuite geklim het, het hulle vertel van ongelooflike weerstand – van 'n lugruim wat vol was van die ontploffings van lugafweergranate en ligspore.}}
Slegs een van die bomwerperleiers van ''Jun'yō'' het van die eerste aanval teruggekeer, en by sy landing het hy "so geskok voorgekom dat hy by tye nie samehangend kon praat nie".<ref>Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 446.</ref>
Om 13:00 het Kondo se gevorderde mag en Abe se voorhoede, almal oorlogskepe, gesamentlik reguit koers gekies na die laas aangemelde posisie van die Amerikaanse vliegdekskip-taakmagte. Hulle het hul spoed verhoog in 'n poging om die vyand te onderskep vir 'n geveg met skeepsgeskut. Die beskadigde vliegdekskepe Zuihō en Shōkaku, met Nagumo steeds aan boord, het uit die gevegsgebied teruggetrek en die bevel oor die lugmagte van die Zuikaku en Jun'yō aan skout-admiraal Kakuji Kakuta oorgelaat. Om 13:06 het die Jun'yō haar tweede aanvalsgroep gelanseer, bestaande uit sewe torpedovliegtuie onder leiding van luitenant Yoshiaki Irikiin, vergesel deur agt Zero-vegvliegtuie onder bevel van luitenant Shirane. Terselfdertyd het die Zuikaku haar derde aanvalsgroep gelanseer: sewe torpedovliegtuie, twee duikbomwerpers en vyf Zero-vegvliegtuie, onder bevel van luitenant (jg) Ichirō Tanaka. Die meeste van die torpedovliegtuie was toegerus met 'n 800 kg-pantserdeurdringende bomme. Om 15:35 het die Jun'yō die dag se laaste Japannese aanvalsgroep gelanseer, vier duikbomwerpers en ses Zero-vegvliegtuie, weereens onder bevel van luitenant Shiga.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', pp. 129–131; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 357–358; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', pp. 446–447.</ref>
[[Lêer:Listing USS Hornet (CV-8) is abandoned in the late afternoon of 26 October 1942.jpg|duimnael|left|Verlate en sinkende Hornet]]
Na verskeie tegniese probleme het die Northampton uiteindelik om 14:45 begin om die Hornet stadig uit die gevegsgebied te sleep, teen 'n spoed van slegs vyf knope. Die Hornet se bemanning was op die punt om gedeeltelike kragtoevoer te herstel,<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 395–396.</ref> maar om 15:20 het die Jun'yō se tweede aanvalsgroep opgedaag, en die sewe torpedovliegtuie het die byna stilstaande vliegdekskip aangeval. Hoewel ses van die torpedovliegtuie hul teiken gemis het, het een torpedo om 15:23 die Hornet midskeeps getref; dit het die noodlottige hou geblyk te wees. Die torpedotreffer het die herstelwerk aan die kragstelsel vernietig en ernstige oorstroming sowel as 'n oorhelling van 14 grade veroorsaak. Aangesien daar geen krag was om die water uit te pomp nie, is die Hornet as verlore beskou en het die oorblywende bemanning die skip verlaat. Die derde aanvalsgroep, afkomstig van die Zuikaku, het die Hornet intussen aangeval, waartydens B5N-bomwerpers die sinkende skip met een 800 kg-bom getref het. Teen 16:27 het al die bemanningslede die Hornet verlaat. Tydens die laaste Japannese aanval van die dag het 'n duikbomwerper van die Jun'yō se derde aanvalsgroep om 17:20 nog 'n 250 kg-semi-pantserdeurdringend bom op die sinkende vliegdekskip laat val.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 359–376; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 448.</ref>
Nadat hy ingelig is dat Japannese magte nader kom en dat verdere pogings om die skip te sleep onuitvoerbaar was, het Halsey beveel dat die Hornet gesink word. Terwyl die res van die Amerikaanse oorlogskepe na die suidooste teruggetrek het om buite bereik van Kondō en Abe se naderende vloot te kom, het die torpedojaers USS Mustin en Anderson probeer om die Hornet te kelder deur verskeie torpedo's en meer as 400 granate op haar af te vuur; sy het egter steeds bly dryf. Met Japannese vlootmagte wat nader beweeg het en slegs 20 minute ver was, het die twee Amerikaanse torpedojaers om 20:40 die brandende romp van die Hornet verlaat. Teen 22:20 het die res van Kondō en Abe se oorlogskepe by die Hornet se posisie aangekom. Die torpedojaers Makigumo en Akigumo het daarna die Hornet finaal tot sink gebring met vier 24-duim- (610 mm) torpedo's. Om 01:35 op 27 Oktober 1942 het sy uiteindelik gesink,<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 380.</ref> op ongeveer 08°38′S 166°43′O. Verskeie nagtelike aanvalle deur radar-toegeruste Catalinas op Jun'yō en Teruzuki, kennis van die voorsprong wat die Amerikaanse oorlogskepe gehad het in hul terugtog uit die gebied, plus 'n kritieke brandstofsituasie het blykbaar veroorsaak dat die Japannese verdere agtervolging van die Amerikaanse oorlogskepe heroorweeg het. Nadat hulle naby die noordelike Salomonseilande brandstof aangevul het, het die Japannese skepe op 30 Oktober na hul hoofbasis by Truk teruggekeer. Tydens die Amerikaanse terugtrekking uit die slaggebied na Espiritu Santo en Nieu-Kaledonië, terwyl hulle ontwykende aksie vanaf 'n Japannese duikboot geneem het, het Suid-Dakota met die torpedojaer Mahan gebots en Mahan erg beskadig.<ref>Evans, ''Japanese Navy'', p. 520; Frank, ''Guadalcanal'', p. 399. ''Mahan'' returned to action on 9 January 1943.</ref>
== Nabetragting ==
Albei kante het die oorwinning opgeëis. Die Amerikaners het beweer dat twee vliegdekskepe van die Shōkaku-klas met bomme getref en uit aksie gestel is. Kinkaid se opsomming van die skade aan die Japannese vloot het treffers op 'n slagskip, drie swaar kruisers en 'n ligte kruiser ingesluit, asook moontlike treffers op nog 'n swaar kruiser. In werklikheid was die Shōkaku, Zuihō en Chikuma die enigste skepe wat tydens die geveg getref is; nie een van hulle het gesink nie.
== Verwysings ==
{{verwysings|3}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Tweede Wêreldoorlog]]
3xhk45z9zkjr6nr2rblhgp3hyl9qxal
3379535
3379533
2026-11-21T10:32:35Z
Oesjaar
7467
/* Nabetragting */ Die skade...
3379535
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Militêre konflik-en
| conflict = Slag van die Santa Cruzeilande
| image = [[Lêer:USS Enterprise-Bat Santa Cruz.jpg|300px]]
| pushpin_map = Stille Oseaan
| pushpin_relief = 1
| coordinates = {{coord|-8|164|format=dms|display=it}}
| caption = {{USS|Enterprise|CV-6|6}} (middel links) en sy skepe wat hom beskerm gedurende die oorlog, 26 Oktober 1942
| part_of = die [[Slag van Guadalcanal]] van die [[Tweede Wêreldoorlog]]
| date = 25–{{start date and age|1942|10|27|df=y}}
| location = Off the [[Santa Cruz Islands]], Pacific Ocean
| result = Beide kante eis 'n oorwinning; sien [[#Nabetragting|Nabetragting]]
| combatant1 = {{vlagland|Verenigde State|1912}}
| combatant2 = {{vlagland|Japannese Keiserryk}}
| commander1 = {{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[William Halsey Jr.|William Halsey]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Thomas C. Kinkaid]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[George D. Murray|George Murray]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Charles P. Mason]]
| commander2 = {{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Nobutake Kondō]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Chūichi Nagumo]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Hiroaki Abe]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Kakuji Kakuta]]
| strength1 = 2 [[Vliegdekskip|vliegdekskep]]e <br> 1 [[slagskip]] <br> 3 swaar kruisers <br> 3 ligte kruisers <br> 14 [[torpedojaer]]s<br> 136 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 63 [[Grumman F4F Wildcat]]s, 47 [[Douglas SBD Dauntless]], en 26 [[Grumman TBF Avenger]]s. The "136" number doesn't include [[Boeing B-17 Flying Fortress]]es based at [[Espiritu Santo]] (who played a small part in the battle) or any seaplanes in the area.</ref>
| strength2 = 3 vliegdekskepe <br> 1 ligte kruiser <br> 4 slagskepe<ref>''Kongō'', ''Haruna'', ''Hiei'', ''Kirishima''. See {{cite web |url=http://www.navweaps.com/index_oob/OOB_WWII_Pacific/OOB_WWII_Santa-Cruz.htm |title=Order of Battle – Battle of the Santa Cruz Islands |access-date=21 September 2009}}</ref> <br> 8 swaar kruisers <br> 2 ligte kruisers <br> 24 torpedojaers <br> 199 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 87 [[A6M Zero]]s, 68 [[Aichi D3A]] dive bombers, 57 [[Nakajima B5N]] torpedo bombers, and one [[Yokosuka D4Y]] command and control aircraft.</ref>
| casualties1 = 266 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 401; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 456. Breakdown of deaths: ''Hornet'' 118, ''Enterprise'' 44, ''Smith'' 57, ''Porter'' 15, ''Pensacola'' 3, ''South Dakota'' 2, ''Morris'' 1, and 22 aircrew. Four U.S. aircrew members were captured by the Japanese. Total U.S. aircraft losses included 32 Wildcats, 31 SBDs, and 18 TBFs.</ref> <br> [[USS Hornet (CV-8)|1 vliegdekskip gekelder]] <br> 1 torpedojaer gekelder <br> 1 vliegdekskip beskadig <br> 1 slagskip beskadig <br> 1 ligte kruiser beskadig <br> 2 torpedojaers beskadig <br> 81 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 22 sterftes, 4 gevang
| casualties2 = 400–500 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 400–401; Peattie, pp. 180, 339; and Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 454. Japanese deaths from damage to ''Zuihō'' aren't known. Known Japanese deaths are: 60 on ''Shōkaku'', 190 on ''Chikuma'', seven on ''Teruzuki'', and 148 aircrew. Total Japanese aircraft losses included 27 [[Mitsubishi A6M Zero]]s, 40 [[dive bomber]]s, 29 [[torpedo bomber]]s, and 1 [[Yokosuka D4Y]]. The aircrew losses included 55 from ''Shōkaku'', 57 from ''Zuikaku'', 9 from ''Zuihō'', and 27 from ''Junyō''.</ref> <br> 1 vliegdekskip swaar beskadig <br> 1 ligte kruiser swaar beskadig <br> 1 swaar kruiser beskadig <br> 1 torpedojaer beskadig <br> 99 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 148 sterftes
| campaignbox = {{Campaignbox Guadalcanal}} <br> {{Campaignbox Solomons}}
}}
Die '''Slag van die Santa Cruz-eilande''' wat tussen 25 en 27 Oktober 1942 plaasgevind het, was die vierde vliegdekskipgeveg van die Stille Oseaan-veldtog tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Dit was ook die vierde groot vlootbotsing tussen die [[Amerikaanse Vloot]] en die [[Japannese Keiserlike Vloot]] tydens die langdurige en strategies belangrike [[Slag van Guadalcanal|Guadalcanal-veldtog]]. Soos in die slae van die [[Slag van die Koraalsee|Koraalsee]], [[Slag van Midway|Midway]] en die Oostelike [[Salomonseilande]], was die skepe van die twee teenstanders selde in mekaar se sig of binne skootafstand van mekaar. In plaas daarvan is byna alle aanvalle deur albei kante uitgevoer deur vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe of landbasisse gelanseer is.
In 'n poging om die Geallieerde magte van Guadalcanal en nabygeleë eilande te verdryf en 'n einde te bring aan die dooiepunt wat sedert September 1942 bestaan het, het die Keiserlike Japannese Leër 'n groot grondoffensief op Guadalcanal vir 20–25 Oktober 1942 beplan. Ter ondersteuning van hierdie offensief, en met die hoop om met Geallieerde vlootmagte slaags te raak, het Japannese vliegdekskepe en ander groot oorlogskepe na 'n posisie naby die suidelike Salomonseilande beweeg. Vanuit hierdie ligging het die Japannese vlootmagte gehoop om enige Geallieerde (hoofsaaklik VSA) vlootmagte, veral vliegdekskipmagte, wat op die grondoffensief gereageer het, aan te val en beslissend te verslaan. Geallieerde vlootmagte het ook gehoop om die Japannese vlootmagte in die geveg te ontmoet, met dieselfde doelwitte om die dooiepunt te verbreek en hul teenstander beslissend te verslaan.
Die Japannese grondoffensief op Guadalcanal was aan die gang met die Slag om Henderson-veld terwyl die vlootoorlogskepe en vliegtuie van die twee teenstanders mekaar op die oggend van 26 Oktober 1942, net noord van die Santa Cruz-eilande, gekonfronteer het. Na 'n uitruil van lugaanvalle deur vliegdekskepe het Geallieerde oppervlakteskepe van die slagveld teruggetrek met die vliegdekskip [[USS Hornet (CV-8)|USS Hornet]] gekelder, en 'n ander vliegdekskip, [[USS Enterprise]], swaar beskadig. Die deelnemende Japannese vliegdekmagte het ook teruggetrek weens skade aan twee vliegdekskepe, swaar vliegtuigverliese en die Japannese leër se mislukking om Henderson-veld te verower.
Santa Cruz was 'n taktiese oorwinning vir die Japannese, beide wat tonnemaat en beheer oor die see rondom Guadalcanal betref. Die verlies van talle onvervangbare, ervare Japannese lugbemannings het egter op die lang termyn 'n strategiese voordeel vir die Geallieerdes geblyk te wees; die Geallieerdes se verliese aan lugbemannings tydens die geveg was relatief laag en is vinnig aangevul. Die Japannese het op 'n groter, beslissende oorwinning gehoop, en dit ook nodig gehad. Die feit dat die vlootgeveg gewen is net nadat die landgeveg verloor is, het beteken dat die geleentheid om hul oorwinning in die geveg uit te buit, reeds verby was.
== Agtergrond ==
Op 8 Augustus 1942 het Geallieerde magte, hoofsaaklik uit die Verenigde State, geland op Guadalcanal, Tulagi en die Florida-eilande in die Salomonseilande, wat destyds deur Japan beset was. Die landings op die eilande was daarop gemik om te verhoed dat die Japannese dit as basisse gebruik om die toevoerroetes tussen die VSA en Australië te bedreig. Verder moes die eilande beveilig word as vertrekpunte vir 'n veldtog wat ten doel gehad het om uiteindelik die groot Japannese basis by Rabaul te neutraliseer, terwyl dit terselfdertyd die Geallieerdes se veldtog in [[Nieu-Guinee]] sou ondersteun. Hierdie landings het die begin gemerk van die veldtog op Guadalcanal, wat ses maande sou duur.<ref>Hogue, ''Pearl Harbor to Guadalcanal'', pp. 235–236.</ref>
Ná die Slag van die Oostelike Solomoneilande op 24–25 Augustus, waarin die vliegdekskip USS Enterprise swaar beskadig en gedwing is om na [[Pearl Harbor]], Hawaii, te vaar, vir 'n maand van omvangryke herstelwerk, het drie Amerikaanse taakmagte met vliegdekskepe in die Suid-Stille Oseaan-gebied agtergebly. Die taakmagte was gesentreer rondom die vlootvliegdekskepe [[USS Wasp (CV-7)|USS Wasp]], [[USS Saratoga (CV-3)|Saratoga]] en Hornet, tesame met hul onderskeie luggroepe en ondersteunende oppervlakoorlogskepe, insluitend slagskepe, [[kruiser]]s en [[torpedojaer]]s, en was hoofsaaklik gestasioneer tussen die Salomonseilande en die eilande van die Nuwe Hebrides ([[Vanuatu]]). In hierdie operasionele gebied was die vliegdekskepe belas met die beveiliging van die kommunikasielyn tussen die vernaamste Geallieerde basisse in [[Nieu-Kaledonië]] en Espiritu Santo; die ondersteuning van Geallieerde grondmagte op Guadalcanal en Tulagi teen enige Japannese teenaanvalle; die dekking van die beweging van voorradeskepe na Guadalcanal; en die aanval op en vernietiging van enige Japannese oorlogskepe, veral vliegdekskepe, wat binne bereik gekom het.<ref>Hammel, ''Carrier Clash'', p. 106.</ref> Die seegebied waarin die Amerikaanse vliegdekskip-taakmagte geopereer het, is deur Amerikaanse magte ''torpedo kruising''<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 335.</ref> genoem, vanweë die hoë konsentrasie Japannese duikbote in die gebied.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 6–7.</ref>
[[Lêer:USS Wasp (CV-7) brennt.jpg|duimnael|USS Wasp brand nadat dit deur 'n torpedo getref is op 15 September]]
Op 31 Augustus is die USS Saratoga deur die Japannese duikboot I-26 met 'n torpedo getref en was dit vir drie maande buite aksie vir herstelwerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 10–12.</ref><ref>After this incident the then U.S. carrier task force commander [[Frank Jack Fletcher]] was relieved of his command and reassigned to shore duty for the remainder of the war. Frank, ''Guadalcanal'', pp. 204–205</ref>
Op 15 September is die USS Wasp getref deur drie torpedo's wat deur die Japannese duikboot I-19 afgevuur is terwyl dit 'n groot versterkings- en hervoorraadkonvooi na Guadalcanal ondersteun het en amper die Japannese vliegdekskepe Shōkaku en Zuikaku aangeval het, wat onttrek het net voordat die twee teenstanders binne bereik van mekaar se vliegtuie gekom het. Met kragonderbrekings weens torpedoskade kon die Wasp se skadebeheerspanne nie die daaropvolgende groot brande beheer nie, en sy is verlaat en self tot sink gebring.<ref>Evans, ''Japanese Navy'', pp. 179–180; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 24–41.
The battleship {{USS|North Carolina|BB-55|2}} and destroyer {{USS|O'Brien|DD-415|2}} were also hit by torpedoes during the same attack. ''O'Brien'' later sank as a result of the torpedo damage, and ''North Carolina'' was under repair at Pearl Harbor until 16 November 1942.</ref>
Alhoewel die VSA nou slegs een operasionele vliegdekskip, die USS Hornet, in die Suid-Stille Oseaan gehad het, het die Geallieerdes steeds lugoorheersing oor die suidelike Salomonseilande behou danksy hul vliegtuie wat by Henderson Field op Guadalcanal gestasioneer was. Snags egter, wanneer vliegtuie nie doeltreffend kon opereer nie, kon die Japannese hul skepe byna na willekeur rondom Guadalcanal laat beweeg. Gevolglik het 'n dooiepunt in die stryd om Guadalcanal ontstaan: die Geallieerdes het bedags voorrade en versterkings na Guadalcanal gebring, terwyl die Japannese snags dieselfde gedoen het met oorlogskepe, wat deur die Geallieerdes die "Tokyo Express" genoem is. Geen van die twee kante kon egter genoeg troepe op die eiland land om 'n beslissende voordeel te behaal nie. Teen middel Oktober het beide kante ongeveer 'n gelyke aantal troepe op die eiland gehad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 19–21, 84–85.</ref> Die dooiepunt is kortstondig onderbreek deur twee vlootaksies waarby groot skepe betrokke was. In die nag van 11–12 Oktober het 'n Amerikaanse vlootmag 'n Japannese vlootmag, wat op pad was om Henderson Field te bombardeer, onderskep en verslaan tydens die Slag van Kaap Esperance. Maar slegs twee nagte later het 'n Japannese mag, wat die slagskepe Haruna en Kongō ingesluit het, Henderson Field suksesvol gebombardeer; hulle het die meeste van die Amerikaanse vliegtuie daar vernietig en ernstige skade aan die vliegveld se fasiliteite aangerig.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 316–319.</ref>
[[Lêer:EnterpriseWildcat.jpg|duimnael|[[Grumman F4F Wildcat]] op die Enterprise terwyl die skip op 24 Oktober lugoperasies uitvoer]]
Die VSA het twee stappe gedoen om die dooiepunt in die stryd om Guadalcanal te probeer verbreek. Eerstens is herstelwerk aan die USS Enterprise bespoedig sodat sy so gou moontlik na die Suid-Stille Oseaan kon terugkeer. Op 10 Oktober het die USS Enterprise haar nuwe luggroep (Luggroep 10) ontvang, en op 16 Oktober het sy uit Pearl Harbor vertrek. Op 23 Oktober<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 154–155.</ref> het sy in die Suid-Stille Oseaan aangekom en op 24 Oktober, 273 seemyl (506 km) noordoos van Espiritu Santo, by die USS Hornet en die res van die Geallieerde vlootmagte in die Suid-Stille Oseaan aangesluit.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 145.</ref>
Tweedens het admiraal [[Chester W. Nimitz|Chester Nimitz]], die Geallieerde opperbevelhebber van die Stille Oseaan-magte, op 18 Oktober vise-admiraal Robert L. Ghormley deur vise-admiraal William Halsey jr. vervang as bevelvoerder van die Suid-Stille Oseaan-gebied; in hierdie posisie het hy bevel gevoer oor die Geallieerde magte wat by die veldtog in die Salomonseilande betrokke was.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 134.</ref>
Nimitz was van mening dat Ghormley te eng van visie en pessimisties geword het om die Geallieerde magte doeltreffend te lei in die stryd om Guadalcanal. Halsey is na bewering regoor die Amerikaanse vloot gerespekteer as 'n "vegter".<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 334.</ref> Met die aanvaarding van die bevel het Halsey onmiddellik begin om planne te maak om die Japannese vlootmagte in 'n geveg in te lok; hy het aan Nimitz geskryf: "Ek moes feitlik onmiddellik begin terugslaan."<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 150.</ref>
Die Japannese Gekombineerde Vloot het ook gepoog om Geallieerde vlootmagte te betrek in wat gehoop is om 'n beslissende geveg te wees. Twee vloot vliegdekskepe, Hiyō en Jun'yō, sowel as die ligte vliegdekskip Zuihō, het vroeg in Oktober by die hoof Japannese vlootbasis by Truk Atoll aangekom en by Shōkaku en Zuikaku aangesluit. Met vyf vliegdekskepe wat volledig toegerus was met luggroepe, plus hul talle slagskepe, kruisers en torpedojaers, was die Japannese Gekombineerde Vloot, onder leiding van Admiraal Isoroku Yamamoto, vol vertroue dat dit die nederlaag by die Slag van Midway kon vergoed.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 146–149.</ref> Afgesien van 'n paar lugaanvalle op Henderson Field in Oktober, het die Japannese vliegdekskepe en hul ondersteunende oorlogskepe in die noordwestelike gebied van die Salomonseilande gebly, buite die stryd om Guadalcanal, terwyl hulle op 'n geleentheid gewag het om nader te beweeg en die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val. Met die Japannese leër se volgende beplande groot grondaanval op Geallieerde magte op Guadalcanal wat vir 20 Oktober vasgestel is, het Yamamoto se oorlogskepe na die suidelike Salomonseilande begin beweeg om die offensief te ondersteun en gereed te wees om enige vyandelike skepe, veral vliegdekskepe, wat sou naderkom om die Geallieerde verdediging op Guadalcanal te ondersteun, aan te val.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', pp. 124–125. According to Hara, the Japanese believed that U.S. Navy forces were likely to be in the Solomon Islands area because they had read a report from the [[United Press]] dated 20 October that stated that the United States Navy was preparing for a major sea and air battle in the South Pacific.</ref>
== Aanvang ==
Op of omstreeks 11 Oktober het 'n groot Japannese mag, bestaande uit vliegdekskepe, slagskepe en hul begeleidingsvaartuie, uit Truk vertrek vir 'n verlengde operasie ter ondersteuning van 'n offensief op Guadalcanal in Oktober. Op dieselfde dag het 'n groot konvooi met versterkings Guadalcanal bereik, maar 'n mag van swaar kruisers wat ondersteuning moes bied, is verhoed om Henderson Field te bombardeer en het omgedraai in wat bekend geword het as die Slag van Kaap Esperance. Daarna het drie bombardemente gevolg wat tussen 13 Oktober en 16 Oktober deur slagskepe en swaar kruisers uitgevoer is (die swaarste vlootaanval op die vliegveld tydens die veldtog); die eerste en derde hiervan is uitgevoer deur vaartuie wat van vise-admiraal Nobutake Kondō se voorhoedemag afgesonder is. Vanaf middernag op 14 Oktober het nog 'n konvooi, bestaande uit vier vragskepe, die grootste deel van sy vrag afgelaai, insluitend tenks en swaar artillerie.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/Azumasan_t.htm|title=Japanese Transports|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Op 15 Oktober is die torpedojaer Meredith, terwyl dit die sleepboot Vireo, wat 'n voorraadbarg gesleep het, begelei het, deur vliegtuie van die Zuikaku en Shokaku opgemerk en gekelder. Op 17 Oktober het die Hiyō en Jun'yō 'n aanvalsmag gestuur om vervoerskepe naby Lunga Point aan te val, maar hulle het geen skade aangerig nie.<ref name="auto">{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/hiyo.htm|title=Imperial lattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die groot aantal oorlogskepe sou in die waters rondom Guadalcanal bly totdat die gevegte in die Slag van die Santa Cruz-eilande beëindig was, en het aan die einde van Oktober na Truk teruggekeer.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/shokaku.htm|title=Imperial Flattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die vliegdekskip Hiyō, wat onlangs in diens gestel is, was oorspronklik deel van die vloot, maar ’n brand in sy masjienkamer op 21 Oktober het hom genoodsaak om na Truk terug te keer vir herstelwerk.<ref name="auto"/> Op 25 Oktober het 6 bomwerpers en 12 vegvliegtuie van die Jun'yo Henderson-vliegveld aangeval, maar min skade aangerig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
Van 20 tot 25 Oktober het Japannese grondmagte op Guadalcanal probeer om Henderson Field in te neem tydens die Slag om Henderson Field, deur middel van 'n groot aanval op die Amerikaanse verdedigers. Die aanval is afgeslaan, met swaar verliese aan die Japannese kant.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 95–97.</ref> Foutiewelik oortuig dat die Japannese leërmagte Henderson Field ingeneem het, het die Japannese op die oggend van 25 Oktober oorlogskepe vanaf die Shortland-eilande na Guadalcanal gestuur om hul grondmagte op die eiland te ondersteun. Amerikaanse vliegtuie van Henderson Field het die konvooi deur die loop van die dag aangeval; hulle het die ligte kruiser Yura tot sink gebring (met hulp van [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17-vliegtuie]] vanaf Espiritu Santo) en die torpedojaer Akizuki beskadig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
[[Lêer:SantaCruzChart2.jpg|duimnael|Kaart van die Slag van die Santa Cruz-eilande, 26 Oktober 1942. Rooi lyne verteenwoordig Japannese oorlogskipmagte en swart lyne verteenwoordig Amerikaanse vliegdekskipmagte. Genommerde geel kolle verteenwoordig belangrike aksies in die geveg.]]
Ten spyte van die mislukking van die Japannese grondoffensief en die verlies van die Yura, het die res van die Gesamentlike Vloot op 25 Oktober voortgegaan om naby die suidelike Salomonseilande te maneuvreer, in die hoop om die Geallieerde vlootmagte in 'n geveg te betrek. Die Japannese vlootmagte het nou uit vier vliegdekskepe bestaan (twee groot, een medium en een ligte een), die Hiyō het vertrek weens 'n toevallige brand in sy enjinkamer, met 'n gesamentlike vliegtuigsterkte wat ongeveer gelykstaande was aan dié van drie vliegdekskepe van die Shokaku-klas.
Die Japannese vlootmagte was in drie groepe verdeel: die voorhoedemag, bestaande uit die Jun'yō, vier swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van Kondō aan boord van die swaar kruiser Atago, met 'n ondersteuningsgroep bestaande uit twee slagskepe en twee torpedojaers onder bevel van skout-admiraal Takeo Kurita; die hoofmag bestaande uit die Shōkaku, Zuikaku en Zuihō, plus een swaar kruiser en agt torpedojaers, onder bevel van vise-admiraal Chūichi Nagumo aan boord van die Shōkaku en die agterhoedemag bestaande uit twee slagskepe, drie swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van skout-admiraal Hiroaki Abe aan boord van die slagskip Hiei. Benewens sy bevel oor die voorhoedemag, het Kondō ook opgetree as die bevelvoerder van al drie magte.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 374–375.</ref>
Aan die Amerikaanse kant het die taakgroepe van die Hornet en Enterprise (onder bevel van skout-admiraal Thomas Kinkaid) op 25 Oktober na die noorde van die Santa Cruz-eilande beweeg, op soek na die Japannese vlootmagte. Die Amerikaanse oorlogskepe was ontplooi as twee vliegdekskipgroepe, wat ongeveer 10 seemyl (19 km) van mekaar geskei was. 'n Amerikaanse [[Consolidated PBY Catalina|PBY Catalina-verkenningswatervliegtuig]], gestasioneer op die Santa Cruz-eilande, het om 11:03 die vliegdekskepe van die Japannese hoofmag opgespoor. Die Japannese vliegdekskepe was egter ongeveer 355 seemyl (657 km) van die Amerikaanse mag af, net buite die reikafstand van vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe opereer. Kinkaid, wat gehoop het om die afstand te verklein ten einde daardie dag aan te val, het op volspoed na die Japannese vliegdekskepe gestoom en om 14:25 'n aanvalsmag van 23 vliegtuie gelanseer. Die Japannese, wat geweet het dat hulle deur Amerikaanse vliegtuie opgemerk is, maar nie geweet het waar die Amerikaanse vliegdekskepe was nie, het na die noorde gedraai om buite bereik van die Amerikaanse vliegdekskipvliegtuie te bly.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 127.</ref> Die Amerikaanse aanvalsmag het na hulle ondeskeie vliegdekskepe teruggekeer sonder om die Japannese oorlogskepe te vind.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 163–174.</ref>
== Die Slag ==
=== Vliegdekskipaksie op 26 Oktober: eerste aanvalle ===
Om 02:50 op 26 Oktober het die Japannese vlootmagte omgedraai en die vlootmagte van die twee teenstanders het die afstand tussen hulle verklein totdat hulle teen 05:00 slegs 200 seemyl (370 km) van mekaar af was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 186.</ref> Albei kante het verkenningsvliegtuie uitgestuur en hul oorblywende vliegtuie gereed gemaak om aan te val sodra die ander kant se skepe opgespoor is. Hoewel 'n Catalina, toegerus met [[radar]], die Japannese vliegdekskepe om 03:10 opgemerk het, het die verslag Kinkaid eers om 05:12 bereik. Dus, omdat hy geglo het dat die Japannese skepe waarskynlik gedurende die tussenliggende twee uur van posisie verander het, het hy besluit om nie 'n aanvalsmag te stuur nie totdat hy meer juiste inligting oor die posisie van die Japannese skepe ontvang het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 381.</ref>
[[Lêer:Aircraft prepare to launch from Japanese carrier Shōkaku during Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (80-G-176150).jpg|duimnael|Japannese vegvliegtuie en duikbomwerpers op die Shōkaku maak gereed om op te styg vir 'n aanval op Amerikaanse vliegdekskipmagte.]]
Om 06:45 het 'n Amerikaanse verkenningsvliegtuig die vliegdekskepe van Nagumo se hoofmag opgemerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 187.</ref> Om 06:58 het 'n Japannese verkenningsvliegtuig die ligging van Hornet se taakmag gerapporteer.<ref name="Frank">Frank, ''Guadalcanal'', p. 382.</ref> Albei kante het gehaas om eerste die ander aan te val. Die Japannese het eerste daarin geslaag om hul aanvalsmag te laat vertrek; teen 07:40 was 64 vliegtuie, bestaande uit 21 Aichi D3A2 Val-duikbomwerpers, 20 Nakajima B5N2 Kate-torpedobomwerpers, 21 Mitsubishi A6M3 Zero-vegvliegtuie en 2 Nakajima B5N2-verkenningsvliegtuie, op pad na die Hornet.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 191–192.</ref> Hierdie eerste aanval is gelei deur luitenant-kommandeur Shigeharu Murata, terwyl die dekking deur vegvliegtuie gelei is deur die luitenante Ayao Shirane en Saneyasu Hidaka. Ook om 07:40 het twee Amerikaanse SBD-3 Dauntless-verkenningsvliegtuie, wat gereageer het op die vroeëre waarneming van die Japannese vliegdekskepe, opgedaag en 'n duikaanval op die Zuihō uitgevoer. Terwyl die Japannese gevegslugpatrollie besig was om ander Amerikaanse verkenningsvliegtuie weg te hou, kon die twee Amerikaanse vliegtuie die Zuihō met albei hul 500-pond-bomme tref; dit het swaar skade aangerig en verseker dat vliegtuie nie meer op die vliegdekskip se dek kon land nie.<ref name="Frank"/>
Intussen het Kondo vir Abe se agterhoedemag beveel om vinniger te gaan in 'n poging om die Amerikaanse oorlogskepe te onderskep en aan te val. Kondo het ook sy eie voorhoedemag teen volle spoed vorentoe laat beweeg, sodat die Jun'yō se vliegtuie aan die aanvalle op die Amerikaanse skepe kon deelneem. Om 08:10 het die Shōkaku 'n tweede golf aanvalsvliegtuie gelanseer, bestaande uit 19 duikbomwerpers en vyf Zero-vegvliegtuie, en om 08:40 het die Zuikaku 16 torpedobomwerpers en vier Zero-vegvliegtuie gelanseer. Die tweede aanvalsgroep is gelei deur luitenant-kommandeur Mamoru Seki, terwyl die vegvliegtuigdekking deur luitenant Hideki Shingo gelei is. Teen 09:10 was daar dus meer as 100 Japannese vliegtuie op pad om die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 383.</ref>
Die Amerikaanse aanvalsvliegtuie was ongeveer 20 minute agter die Japannese. Omdat hulle van mening was dat 'n vinnige aanval belangriker is as 'n massiewe aanval, en omdat hulle nie genoeg brandstof gehad het om tyd te spandeer aan formasievorming voor die aanval nie, het die Amerikaanse vliegtuie in klein groepe na die Japannese skepe beweeg, in plaas daarvan om in een groot aanvalsmag saam te smelt. Die eerste groep, bestaande uit 15 [[Douglas SBD Dauntless]]-duikbomwerpers, 6 [[Grumman TBF Avenger]]-torpedobomwerpers en agt [[Grumman F4F Wildcat]]-vegvliegtuie, onder bevel van luitenant-kommandeur William J. "Gus" Widhelm van die Hornet, was teen ongeveer 08:00 in die lug. 'n Tweede groep, bestaande uit drie SBD's, nege TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en agt Wildcats van die Enterprise, onder bevel van luitenant-kommandeur John A. Collett, het teen 08:10 vertrek. 'n Derde groep, bestaande uit nege SBD's, tien TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en sewe F4F's van die Hornet, was teen 08:20 op pad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 198–199.</ref>
Om 08:40 het die opponerende lugaanvalformasies binne sig van mekaar verbybeweeg. Luitenant Hidaka se nege Zuihō-Zeros het die Enterprise-groep verras en aangeval deur vanuit die rigting van die [[son]] op die klimmende vliegtuie toe te sak. In die daaropvolgende geveg is vier Zeros, drie Wildcats en twee TBF's, insluitend dié van Collett, afgeskiet, terwyl nog twee TBF's en 'n Wildcat weens ernstige skade gedwing is om na die Enterprise terug te keer.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 384–385. Only the Wildcat was safely recovered.</ref> Die oorblywende ''Zuihō''-Zeros, wie se ammunisie uitgeput was, het aan die geveg onttrek.
[[Lêer:Shokaku Santa Cruz fire.jpg|duimnael|Die bemanning van Shōkaku bestry vure op die vliegdek na die Amerikaanse aanval]]
Om 08:50 het die voorste Amerikaanse aanvalsformasie van die Hornet vier skepe van Abe se voorhoedemag opgemerk. Die Amerikaanse vliegtuie het voortgegaan, die Japannese vliegdekskepe gewaar en voorbereidings getref om aan te val. Drie Zero-vliegtuie van die Zuihō het die formasie se Wildcats aangeval en hulle sodoende weggelok van die bomwerpers wat hulle moes beskerm. Gevolglik het die duikbomwerpers in die eerste groep hul aanvalle sonder die beskerming van vegvliegtuie geloods. Twaalf Zero-vliegtuie van die Japannese vliegdekskip het die SBD-formasie aangeval, twee neergeskiet (insluitend dié van Widhelm, het hy dit oorleef) en nog twee gedwing om hul aanval te staak. Die oorblywende 11 SBD's het om 09:27 met hul duikaanvalle op die Shōkaku begin; hulle het die skip met drie tot ses bomme getref, die vliegdek vernietig en ernstige skade aan die skip se binnekant aangerig. Die laaste SBD van die 11 het Shōkaku uit sig verloor en in plaas daarvan sy bom naby die Japannese torpedojaer Teruzuki laat val, wat geringe skade veroorsaak het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 213–223.</ref> Die ses TBF's in die eerste aanvalsmag, wat van hul aanvalsgroep geskei geraak het, het nie die Japannese vliegdekskepe gevind nie en het uiteindelik na die Hornet teruggedraai. Op die pad terug het hulle die Japannese swaar kruiser Tone aangeval, maar al hul torpedo's het die kruiser gemis.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 387–388.</ref>
[[Lêer:Japanese cruiser Chikuma under air attack during the Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (NH 82404).jpg|duimnael|Chikuma word aangeval op 26 Oktober. Rook styg op uit die middel van die skip, waar 'n 450 kg-bom die brug vol getref het.]]
Die TBF's van die tweede Amerikaanse aanvalsformasie vanaf die Enterprise kon nie die Japannese vliegdekskepe opspoor nie en het in plaas daarvan die Japannese swaar kruiser Suzuya, deel van Abe se voorhoede, aangeval, maar geen skade aangerig nie. Omstreeks dieselfde tyd het nege SBD's van die derde Amerikaanse aanvalsformasie, afkomstig van die Hornet, Abe se skepe opgespoor en die Japannese swaar kruiser Chikuma aangeval; hulle het die skip met twee 450 kg-bomme getref en groot skade aangerig. Die drie SBD's van die Enterprise het toe ook opgedaag en ook die Chikuma aangeval; hulle het verdere skade aangerig met een bomtreffer en twee bomme wat net-net gemis het. Uiteindelik het die nege TBF's van die derde aanvalsgroep opgedaag en die rokende Chikuma aangeval, waarby hulle nog een voltreffer behaal het. Chikuma, begelei deur twee torpedojaers, het uit die geveg onttrek en koers gekies na Truk vir herstelwerk.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 132; and Parshall, ''The Imperial Japanese Navy Page''. ''Chikuma'' was under repair at Truk and later [[Kure]], Japan, until January 1943.</ref>
Die Amerikaanse vliegdekskipmagte het om 08:30 berig ontvang van hul aanvalsvliegtuie wat op pad was na die Japannese skepe, dat Japannese aanvalsvliegtuie in hul rigting op pad was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 235.</ref> Om 08:52 het die bevelvoerder van die Japannese aanvalsmag die Hornet-taakmag opgemerk, die Enterprise-taakmag was deur 'n reënbui verberg, en sy vliegtuie vir 'n aanval ontplooi. Om 08:55 het die Amerikaanse vliegdekskepe die naderende Japannese vliegtuie op radar bespeur, ongeveer 35 seemyl (65 km) daarvandaan, en begin om die 37 Wildcat-vliegtuie van hul gevegslugpatrollie na die inkomende Japannese vliegtuie te lei. Ongelukkig het kommunikasieprobleme, foute deur die Amerikaanse vegvliegtuigbeheerbeamptes en primitiewe beheerprosedures egter verhoed dat enige van die Wildcats, op 'n paar na, met die Japannese vliegtuie slaags raak voordat laasgenoemdes hul aanvalle op die Hornet begin het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 235–239.</ref> Alhoewel die Amerikaanse gevegs-lugpatrollie, insluitend die vegvlieënier Swede Vejtasa, daarin geslaag het om verskeie duikbomwerpers af te skiet of te beskadig (die formasieleier, luitenant Sadamu Takahashi, moes weens die skade uit die duikvlug onttrek<ref>Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 388.</ref>), het die meeste van die Japannese vliegtuie hul aanvalle begin sonder dat hulle noemenswaardig deur Amerikaanse vegvliegtuie gehinder is.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 385.</ref>
{{Multibeeld
| wydte = 250
| direction = vertical
| voetskrif =
| beeld1 = Japanese aircraft attack USS Hornet (CV-8) during the Battle of the Santa Cruz Islands on 26 October 1942 (80-G-33947).jpg
| alt1 =
| onderskrif1 = ’n Beskadigde Japannese duikbomwerper (links bo) duik om 09:14 in die rigting van die ''Hornet'' ...
| beeld2 = Japanese Aichi D3A crashes into USS Hornet (CV-8) during the Battle of the Santa Cruz Islands on 26 October 1942.jpg
| alt2 =
| onderskrif2 = ... en sekondes later tref dit die draer.
}}
Om 09:09 het die lugafweergeskut van die Hornet en haar begeleidende oorlogskepe begin vuur, terwyl die 20 ongeskonde Japannese torpedovliegtuie en die oorblywende 16 duikbomwerpers hul aanvalle op die vliegdekskip begin het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 249–251. ''Hornet''{{'}}s screening ships included heavy cruisers {{USS|Northampton|CA-26|2}} and {{USS|Pensacola|CA-24|2}}, light cruisers {{USS|San Diego|CL-53|2}} and {{USS|Juneau|CL-52|2}}, and six destroyers.</ref> Om 09:12 het 'n duikbomwerper se 250 kg semi-pantserdoorborende skeepsbom presies die middel van die Hornet se vliegdek, teenoor die eilandstruktuur, getref; dit het deur drie dekke gedring voordat dit ontplof en 60 man gedood het. Oomblikke later het 'n 242 kg-hoëplofkragbom die vliegdek getref. Dit het met impak ontplof en 'n gat van 3,4 m veroorsaak en 30 mans gedood. Sowat 'n minuut later het 'n derde bom die Hornet getref, naby die plek waar die eerste bom die dek binnegedring het. Dit het deur drie dekke gedring voordat dit ontplof het en ernstige skade aangerig het, maar geen lewensverlies veroorsaak het nie.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 253–356.</ref> Om 09:14 is 'n duikbomwerper deur die Hornet se lugafweergeskut getref en het aan die brand geraak, die vlieënier, adjudant-offisier Shigeyuki Sato, het opsetlik teen die Hornet se skoorsteen vasgevlieg, wat sewe mans gedood en brandende vliegtuigbrandstof oor die seindek versprei het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 386; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 262–267.</ref>
Terwyl die duikbomwerpers aangeval het, het die 20 torpedobomwerpers ook uit twee verskillende rigtings op die Hornet afgepyl. Ten spyte van swaar verliese weens lugafweerverdediging, waaronder Murata, het die torpedovliegtuie tussen 09:13 en 09:17 met twee torpedo's die kant van die Hornet getref, wat haar enjins buite werking gestel het. Net toe die Hornet tot stilstand kom, het 'n beskadigde Japannese duikbomwerper nader gekom en doelbewus teen die kant van die vliegdekskip vasgevlieg; dit het 'n brand laat ontstaan naby die skip se hoofvoorraad vliegtuigbrandstof. Om 09:20 het die oorblywende Japannese vliegtuie onttrek en teruggekeer en die Hornet roerloos in die water en aan die brand, agtergelaat.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 386; Hammel, ''Carrier Strike'', p. 284.</ref> Vyf-en-twintig Japannese en ses Amerikaanse vliegtuie is in hierdie aanval vernietig, insluitend 12 duikbomwerpers, tien torpedovliegtuie en ten minste een Zero.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 271–280.</ref>
Met die hulp van brandslange vanaf drie begeleidende torpedojaers was die brande op die Hornet teen 10:00 onder beheer. Gewonde personeel is van die vliegdekskip ontruim, en die swaar kruiser USS Northampton, onder bevel van kaptein Willard A. Kitts, het probeer om die Hornet weg van die gevegsgebied te sleep. Die voorbereidings om die sleeptou vas te maak, het egter tyd in beslag geneem, terwyl verdere aanvalsgroepe Japannese vliegtuie reeds op pad was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 271–280.</ref>
=== Vliegdekskipaksie op 26 Oktober: verdere aksies na die eerste aanvalle ===
Vanaf 09:30 het die Enterprise baie van die beskadigde en brandstofarme gevegslugpatrollie vegvliegtuie, sowel as verkenningsvliegtuie wat van albei vliegdekskepe teruggekeer het, laat land. Aangesien die vliegdek egter vol was en 'n tweede golf Japannese vliegtuie om 09:30 op radar bespeur is, het die Enterprise om 10:00 die landingsoperasies gestaak. Vliegtuie sonder brandstof het daarna in die oseaan neergestort, waarna die torpedojaers wat die vliegdekskip vergesel het, die bemanningslede gered het. Een van die vliegtuie wat in die water beland het, ’n beskadigde TBF van die Enterprise se aanvalsmag wat vroeër deur Zero-vliegtuie van die Zuihō aangeval is, het naby die torpedojaer USS Porter in die water neergestort. Terwyl die Porter die TBF se bemanning gered het, is die skip deur ’n torpedo getref, moontlik afkomstig van die vliegtuig wat in die water beland het, wat ernstige skade aangerig en die lewens van 15 bemanningslede geëis het.<ref>{{cite book|last=Hammel|first=Eric|title=Guadalcanal: The Carrier Battles|url=https://archive.org/details/guadalcanalcarri00hamm|url-access=registration|year=1987|publisher=Crown Publishers, Inc.|location=New York|pages=[https://archive.org/details/guadalcanalcarri00hamm/page/411 411–413]|isbn=9780517566084}}</ref> Nadat die bevelvoerder van die taakmag beveel het dat die torpedojaer tot sink gebring moet word, is die bemanning gered deur die torpedojaer USS Shaw, wat daarna die Porter met kanonvuur tot sink gebring het (08°32′S 167°17′O).<ref>Evans, ''Japanese Navy'', p. 520; Frank, ''Guadalcanal'', pp. 388–389; Hammel, ''Carrier Strike'', p. 299.</ref>
[[Lêer:A Japanese Aichi D3A is shot down between USS Enterprise (CV-6) and USS South Dakota (BB-57) on 26 October 1942.jpg|duimnael|’n Japannese duikbomwerper (middel) word tydens die aanval op die Enterprise (regs onder) afgeskiet. Die rook uit die skip is weens vroeër bomtreffers, terwyl nog ’n bom die vliegdekskip net-net mis. Die slagskip South Dakota is links van die vliegdekskip.<ref>Fahey, ''The Ships and Aircraft of the United States Fleet'', p. 5.</ref>]]
Terwyl die eerste golf Japannese aanvalsvliegtuie van hul aanval op die Hornet na hul vliegdekskepe begin terugkeer het, het een van hulle die Enterprise-taakmag, wat intussen uit die reënbui te voorskyn gekom het, opgemerk en die vliegdekskip se posisie gerapporteer.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 283.</ref> Die tweede golf Japannese aanvalsvliegtuie, in die veronderstelling dat die Hornet besig was om te sink, het hul aanvalle op die Enterprise-taakmag gerig; dit het om 10:08 begin. Weereens het die Amerikaanse gevegslugpatrollie gesukkel om die Japannese vliegtuie te onderskep voordat hulle die Enterprise aangeval het; hulle het slegs 2 van die 19 duikbomwerpers neergeskiet net toe dié met hul duikvlugte na die vliegdekskip begin het. Seki se afdeling het deur die hewige lugafweervuur van die Enterprise en haar begeleidende oorlogskepe aangeval, maar geen treffers behaal nie. Daarna het die afdeling onder bevel van luitenant Keiichi Arima aangeval en die vliegdekskip getref met twee 250 kg semi-pantserdeurborende bomme; die eerste hiervan is losgelaat deur Arima se vlieënier, onderoffisier Kiyoto Furuta. Die twee bomme het 44 man gedood en 75 gewond, en groot skade aan die vliegdekskip aangerig, insluitend die beskadiging van sy voorste hyser in die "op"-posisie. Daarbenewens het Arima se afdeling ook met nog 'n bom 'n byna-treffer behaal.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 300–313; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', pp. 413–415.</ref> Tien van die negentien Japannese bomwerpers het egter in hierdie aanval verlore gegaan, insluitend dié van Seki, terwyl nog twee tydens die terugvlug in die see neergestort het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 390; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', pp. 416, 418, 446.</ref>
Twintig minute later het die 16 Zuikaku-torpedovliegtuie opgedaag en in groep opgedeel om die Enterprise aan te val. Een groep torpedo-bomwerpers is aangeval deur twee gevegslugpatrollie Wildcats, weer eens insluitend Vejtasa, wat drie van hulle afgeskiet en 'n vierde beskadig het. Die vierde beskadigde vliegtuig het doelbewus teen die torpedojaer Smith gebots, die skip aan die brand gesteek en 57 van haar bemanning gedood. Die torpedo wat deur hierdie vliegtuig gedra is, het kort na die impak ontplof en meer skade veroorsaak. Die vure het aanvanklik buite beheer gelyk totdat Smith se bevelvoerder die torpedojaer beveel het om in die sproeiende kielwater van die slagskip USS South Dakota te stuur, wat gehelp het om die brande te blus. Smith het toe haar posisie hervat en met haar oorblywende lugafweerkanonne op die die torpedovliegtuie gevuur.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 390–391. ''Smith'' eventually went to Pearl Harbor for repairs, which were completed in February 1943.</ref>
[[Lêer:F4F-4 Wildcat of VF-72 crash-lands on USS Enterprise (CV-6) on 26 October 1942.jpg|duimnael|right|'n Hornet Wildcat wat pas geland het, gly oor die vliegdek van die Enterprise terwyl die vliegdekskip hewig maneuvreer tydens die duikbomwerperaanval deur die Jun'yo.]]
Die oorblywende torpedovliegtuie het die Enterprise, South Dakota en die kruiser Portland aangeval, maar al hul torpedo's het óf hul teiken gemis óf gefaal, sodat geen skade aangerig is nie. Die geveg was om 10:53 verby; 9 van die 16 torpedovliegtuie is tydens hierdie aanval afgeskiet.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 391.</ref> Nadat die meeste brande aan boord geblus is, het die Enterprise om 11:15 sy vliegdek heropen om te begin met die landing van vliegtuie wat teruggekeer het van die oggend se Amerikaanse aanvalle op die Japannese vlootmagte. Slegs 'n paar vliegtuie het egter geland voordat die volgende golf Japannese aanvalsvliegtuie opgedaag en hul aanvalle op die Enterprise begin het, wat die staking van landingsoperasies genoodsaak het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 335–337.</ref>
Tussen 09:05 en 09:14 het Jun'yō binne 280 seemyl (520 km) van die Amerikaanse vliegdekskepe gekom en 'n aanvalsmag van 17 duikbomwerpers en 12 Zero-vliegtuie gelanseer, onder bevel van luitenant Yoshio Shiga.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 330–331; and Frank, ''Guadalcanal'', p. 391.</ref> Terwyl die Japannese hoofmag en voorhoede gemaneuvreer het in 'n poging om hul formasies te verenig, het Jun'yō opvolgaanvalle voorberei.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 331.</ref> Om 11:21 het vliegtuie van die Jun'yō opgedaag en 'n duikaanval op die Enterprise-taakmag uitgevoer. Die duikbomwerpers het een bom naby die Enterprise laat val, wat verdere skade aangerig het, en elk een treffer op die South Dakota en die ligte kruiser San Juan behaal, wat matige skade aan albei skepe veroorsaak het. Op die South Dakota het die bom die voorste geskutstoring getref; hoewel dit nie daarin geslaag het om deur te dring nie, is twee bemanningslede gedood en meer as vyftig ander, insluitend die skip se bevelvoerder, deur fragmente gewond.{{sfn|Evans|2014}}{{sfn|Frank|1990|pp=392–393}} Skerwe van die bom het die middelste en linkerkanon van die tweede geskutstoring beskadig; die geskutbemanning is uiteindelik deur die Bureau of Ordnance ingelig dat die kepe so diep was dat daar nie met die lope gevuur moes word nie. Aangesien dit nie ten volle herstel is nie, het dit die South Dakota benadeel tydens die latere Tweede Slag van Guadalcanal.{{sfn|Hornfischer|2011|p=346}} Agt van die sewentien Japannese duikbomwerpers is in hierdie aanval vernietig, terwyl nog drie tydens hul terugkeer in die water beland het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 391–393; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 437. Anti-aircraft fire from battleship ''South Dakota'' was credited with 26 of the total of 99 enemy planes the Americans claimed in the battle. [http://www.hazegray.org/danfs/battlesh/bb57.htm ''South Dakota''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220125041118/http://www.hazegray.org/danfs/battlesh/bb57.htm |date=25 January 2022 }}, ''Dictionary of American Naval Fighting Ships'' (DANFS) U.S. Dept. of Navy.</ref>
Om 11:35, met die Hornet buite aksie, die Enterprise swaar beskadig, en die aanname dat die Japannese een of twee onbeskadigde vliegdekskepe in die gebied het, het Kinkaid besluit om die Enterprise en haar begeleidingskepe uit die geveg te onttrek.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 395.</ref> Kinkaid het die Hornet agtergelaat en die vliegdekskip en sy taakmag opdrag gegee om terug te trek sodra hulle kon. Tussen 11:39 en 13:22 het Enterprise 57 van die 73 Amerikaanse vliegtuie wat in die lug was, aan boord geneem terwyl die skip teruggetrek het.<ref>Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 444. One U.S. aircraft, flown by ''Hornet''{{'}}s Air Group Commander, was able to reach a U.S. airbase at [[Espiritu Santo]].</ref> Die oorblywende Amerikaanse vliegtuie het in die oseaan neergestort, en hul bemannings is deur begeleidende oorlogskepe gered.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 345–352.</ref>
Tussen 11:40 en 14:00 het die twee onbeskadigde Japannese vliegdekskepe, Zuikaku en Jun'yō, die paar vliegtuie wat van die oggendaanvalle op die Hornet en Enterprise teruggekeer het, aan boord geneem en voorbereidings getref vir opvolgaanvalle. Dit was op hierdie stadium dat die verwoestende verliese wat tydens hierdie aanvalle gely is, duidelik geword het. Luitenant-kommandeur Masatake Okumiya, die lugoperasie-offisier van die Jun'yō, het die terugkeer van die vliegdekskip se eerste aanvalsgroepe soos volg beskryf:
{{quote|Ons het die lug met angstige afwagting deursoek. Daar was slegs 'n paar vliegtuie in die lug in vergelyking met die getalle wat 'n paar uur tevore opgestyg het... Die vliegtuie het skokkend en wankelend op die dek beland; elke vegvliegtuig en bomwerper was deurboor deur koeëls... Terwyl die vlieëniers moeg uit hul beknopte kajuite geklim het, het hulle vertel van ongelooflike weerstand – van 'n lugruim wat vol was van die ontploffings van lugafweergranate en ligspore.}}
Slegs een van die bomwerperleiers van ''Jun'yō'' het van die eerste aanval teruggekeer, en by sy landing het hy "so geskok voorgekom dat hy by tye nie samehangend kon praat nie".<ref>Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 446.</ref>
Om 13:00 het Kondo se gevorderde mag en Abe se voorhoede, almal oorlogskepe, gesamentlik reguit koers gekies na die laas aangemelde posisie van die Amerikaanse vliegdekskip-taakmagte. Hulle het hul spoed verhoog in 'n poging om die vyand te onderskep vir 'n geveg met skeepsgeskut. Die beskadigde vliegdekskepe Zuihō en Shōkaku, met Nagumo steeds aan boord, het uit die gevegsgebied teruggetrek en die bevel oor die lugmagte van die Zuikaku en Jun'yō aan skout-admiraal Kakuji Kakuta oorgelaat. Om 13:06 het die Jun'yō haar tweede aanvalsgroep gelanseer, bestaande uit sewe torpedovliegtuie onder leiding van luitenant Yoshiaki Irikiin, vergesel deur agt Zero-vegvliegtuie onder bevel van luitenant Shirane. Terselfdertyd het die Zuikaku haar derde aanvalsgroep gelanseer: sewe torpedovliegtuie, twee duikbomwerpers en vyf Zero-vegvliegtuie, onder bevel van luitenant (jg) Ichirō Tanaka. Die meeste van die torpedovliegtuie was toegerus met 'n 800 kg-pantserdeurdringende bomme. Om 15:35 het die Jun'yō die dag se laaste Japannese aanvalsgroep gelanseer, vier duikbomwerpers en ses Zero-vegvliegtuie, weereens onder bevel van luitenant Shiga.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', pp. 129–131; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 357–358; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', pp. 446–447.</ref>
[[Lêer:Listing USS Hornet (CV-8) is abandoned in the late afternoon of 26 October 1942.jpg|duimnael|left|Verlate en sinkende Hornet]]
Na verskeie tegniese probleme het die Northampton uiteindelik om 14:45 begin om die Hornet stadig uit die gevegsgebied te sleep, teen 'n spoed van slegs vyf knope. Die Hornet se bemanning was op die punt om gedeeltelike kragtoevoer te herstel,<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 395–396.</ref> maar om 15:20 het die Jun'yō se tweede aanvalsgroep opgedaag, en die sewe torpedovliegtuie het die byna stilstaande vliegdekskip aangeval. Hoewel ses van die torpedovliegtuie hul teiken gemis het, het een torpedo om 15:23 die Hornet midskeeps getref; dit het die noodlottige hou geblyk te wees. Die torpedotreffer het die herstelwerk aan die kragstelsel vernietig en ernstige oorstroming sowel as 'n oorhelling van 14 grade veroorsaak. Aangesien daar geen krag was om die water uit te pomp nie, is die Hornet as verlore beskou en het die oorblywende bemanning die skip verlaat. Die derde aanvalsgroep, afkomstig van die Zuikaku, het die Hornet intussen aangeval, waartydens B5N-bomwerpers die sinkende skip met een 800 kg-bom getref het. Teen 16:27 het al die bemanningslede die Hornet verlaat. Tydens die laaste Japannese aanval van die dag het 'n duikbomwerper van die Jun'yō se derde aanvalsgroep om 17:20 nog 'n 250 kg-semi-pantserdeurdringend bom op die sinkende vliegdekskip laat val.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 359–376; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 448.</ref>
Nadat hy ingelig is dat Japannese magte nader kom en dat verdere pogings om die skip te sleep onuitvoerbaar was, het Halsey beveel dat die Hornet gesink word. Terwyl die res van die Amerikaanse oorlogskepe na die suidooste teruggetrek het om buite bereik van Kondō en Abe se naderende vloot te kom, het die torpedojaers USS Mustin en Anderson probeer om die Hornet te kelder deur verskeie torpedo's en meer as 400 granate op haar af te vuur; sy het egter steeds bly dryf. Met Japannese vlootmagte wat nader beweeg het en slegs 20 minute ver was, het die twee Amerikaanse torpedojaers om 20:40 die brandende romp van die Hornet verlaat. Teen 22:20 het die res van Kondō en Abe se oorlogskepe by die Hornet se posisie aangekom. Die torpedojaers Makigumo en Akigumo het daarna die Hornet finaal tot sink gebring met vier 24-duim- (610 mm) torpedo's. Om 01:35 op 27 Oktober 1942 het sy uiteindelik gesink,<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 380.</ref> op ongeveer 08°38′S 166°43′O. Verskeie nagtelike aanvalle deur radar-toegeruste Catalinas op Jun'yō en Teruzuki, kennis van die voorsprong wat die Amerikaanse oorlogskepe gehad het in hul terugtog uit die gebied, plus 'n kritieke brandstofsituasie het blykbaar veroorsaak dat die Japannese verdere agtervolging van die Amerikaanse oorlogskepe heroorweeg het. Nadat hulle naby die noordelike Salomonseilande brandstof aangevul het, het die Japannese skepe op 30 Oktober na hul hoofbasis by Truk teruggekeer. Tydens die Amerikaanse terugtrekking uit die slaggebied na Espiritu Santo en Nieu-Kaledonië, terwyl hulle ontwykende aksie vanaf 'n Japannese duikboot geneem het, het Suid-Dakota met die torpedojaer Mahan gebots en Mahan erg beskadig.<ref>Evans, ''Japanese Navy'', p. 520; Frank, ''Guadalcanal'', p. 399. ''Mahan'' returned to action on 9 January 1943.</ref>
== Nabetragting ==
Albei kante het die oorwinning opgeëis. Die Amerikaners het beweer dat twee vliegdekskepe van die Shōkaku-klas met bomme getref en uit aksie gestel is. Kinkaid se opsomming van die skade aan die Japannese vloot het treffers op 'n slagskip, drie swaar kruisers en 'n ligte kruiser ingesluit, asook moontlike treffers op nog 'n swaar kruiser. In werklikheid was die Shōkaku, Zuihō en Chikuma die enigste skepe wat tydens die geveg getref is; nie een van hulle het gesink nie.<ref>Prados, ''Islands of Destiny: The Solomons Campaign and the Eclipse of the Rising Sun'' [Kindle version], Chapter III.</ref> Die Japanners het op hul beurt beweer dat hulle drie Amerikaanse vliegdekskepe, een slagskip, een kruiser, een torpedojaer<ref>Belote & Belote, ''Titans of the Seas'', p. 150</ref> en een "ongeïdentifiseerde groot oorlogskip" tot sink gebring het.<ref>The Japanese counted two cruisers sunk. Okumiya and Horikoshi, ''Zero!'', p. 274</ref> Werklike Amerikaanse verliese het die vliegdekskip Hornet en die torpedojaer Porter ingesluit, asook skade aan die Enterprise, die ligte kruiser San Juan, die torpedojaer Smith en die slagskip South Dakota.<ref>{{cite web | last = Office of Naval Intelligence | year = 1943 | url = http://www.ibiblio.org/hyperwar/USN/USN-CN-SantaCruz/index.html | title = ''The Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942'' | work = Combat Narrative | publisher = Publications Branch, Office of Naval Intelligence, United States Navy | access-date = 17 May 2006 | archive-url= https://web.archive.org/web/20060513024810/http://www.ibiblio.org/hyperwar/USN/USN-CN-SantaCruz/index.html| archive-date= 13 May 2006 | url-status= live}}</ref>
== Verwysings ==
{{verwysings|3}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Tweede Wêreldoorlog]]
2k2h8ia8gaztst0kwbpmhw6xo3ja6dp
3379536
3379535
2026-11-21T10:36:39Z
Oesjaar
7467
/* Nabetragting */ Verbeter
3379536
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Militêre konflik-en
| conflict = Slag van die Santa Cruzeilande
| image = [[Lêer:USS Enterprise-Bat Santa Cruz.jpg|300px]]
| pushpin_map = Stille Oseaan
| pushpin_relief = 1
| coordinates = {{coord|-8|164|format=dms|display=it}}
| caption = {{USS|Enterprise|CV-6|6}} (middel links) en sy skepe wat hom beskerm gedurende die oorlog, 26 Oktober 1942
| part_of = die [[Slag van Guadalcanal]] van die [[Tweede Wêreldoorlog]]
| date = 25–{{start date and age|1942|10|27|df=y}}
| location = Off the [[Santa Cruz Islands]], Pacific Ocean
| result = Beide kante eis 'n oorwinning; sien [[#Nabetragting|Nabetragting]]
| combatant1 = {{vlagland|Verenigde State|1912}}
| combatant2 = {{vlagland|Japannese Keiserryk}}
| commander1 = {{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[William Halsey Jr.|William Halsey]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Thomas C. Kinkaid]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[George D. Murray|George Murray]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Charles P. Mason]]
| commander2 = {{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Nobutake Kondō]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Chūichi Nagumo]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Hiroaki Abe]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Kakuji Kakuta]]
| strength1 = 2 [[Vliegdekskip|vliegdekskep]]e <br> 1 [[slagskip]] <br> 3 swaar kruisers <br> 3 ligte kruisers <br> 14 [[torpedojaer]]s<br> 136 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 63 [[Grumman F4F Wildcat]]s, 47 [[Douglas SBD Dauntless]], en 26 [[Grumman TBF Avenger]]s. The "136" number doesn't include [[Boeing B-17 Flying Fortress]]es based at [[Espiritu Santo]] (who played a small part in the battle) or any seaplanes in the area.</ref>
| strength2 = 3 vliegdekskepe <br> 1 ligte kruiser <br> 4 slagskepe<ref>''Kongō'', ''Haruna'', ''Hiei'', ''Kirishima''. See {{cite web |url=http://www.navweaps.com/index_oob/OOB_WWII_Pacific/OOB_WWII_Santa-Cruz.htm |title=Order of Battle – Battle of the Santa Cruz Islands |access-date=21 September 2009}}</ref> <br> 8 swaar kruisers <br> 2 ligte kruisers <br> 24 torpedojaers <br> 199 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 87 [[A6M Zero]]s, 68 [[Aichi D3A]] dive bombers, 57 [[Nakajima B5N]] torpedo bombers, and one [[Yokosuka D4Y]] command and control aircraft.</ref>
| casualties1 = 266 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 401; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 456. Breakdown of deaths: ''Hornet'' 118, ''Enterprise'' 44, ''Smith'' 57, ''Porter'' 15, ''Pensacola'' 3, ''South Dakota'' 2, ''Morris'' 1, and 22 aircrew. Four U.S. aircrew members were captured by the Japanese. Total U.S. aircraft losses included 32 Wildcats, 31 SBDs, and 18 TBFs.</ref> <br> [[USS Hornet (CV-8)|1 vliegdekskip gekelder]] <br> 1 torpedojaer gekelder <br> 1 vliegdekskip beskadig <br> 1 slagskip beskadig <br> 1 ligte kruiser beskadig <br> 2 torpedojaers beskadig <br> 81 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 22 sterftes, 4 gevang
| casualties2 = 400–500 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 400–401; Peattie, pp. 180, 339; and Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 454. Japanese deaths from damage to ''Zuihō'' aren't known. Known Japanese deaths are: 60 on ''Shōkaku'', 190 on ''Chikuma'', seven on ''Teruzuki'', and 148 aircrew. Total Japanese aircraft losses included 27 [[Mitsubishi A6M Zero]]s, 40 [[dive bomber]]s, 29 [[torpedo bomber]]s, and 1 [[Yokosuka D4Y]]. The aircrew losses included 55 from ''Shōkaku'', 57 from ''Zuikaku'', 9 from ''Zuihō'', and 27 from ''Junyō''.</ref> <br> 1 vliegdekskip swaar beskadig <br> 1 ligte kruiser swaar beskadig <br> 1 swaar kruiser beskadig <br> 1 torpedojaer beskadig <br> 99 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 148 sterftes
| campaignbox = {{Campaignbox Guadalcanal}} <br> {{Campaignbox Solomons}}
}}
Die '''Slag van die Santa Cruz-eilande''' wat tussen 25 en 27 Oktober 1942 plaasgevind het, was die vierde vliegdekskipgeveg van die Stille Oseaan-veldtog tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Dit was ook die vierde groot vlootbotsing tussen die [[Amerikaanse Vloot]] en die [[Japannese Keiserlike Vloot]] tydens die langdurige en strategies belangrike [[Slag van Guadalcanal|Guadalcanal-veldtog]]. Soos in die slae van die [[Slag van die Koraalsee|Koraalsee]], [[Slag van Midway|Midway]] en die Oostelike [[Salomonseilande]], was die skepe van die twee teenstanders selde in mekaar se sig of binne skootafstand van mekaar. In plaas daarvan is byna alle aanvalle deur albei kante uitgevoer deur vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe of landbasisse gelanseer is.
In 'n poging om die Geallieerde magte van Guadalcanal en nabygeleë eilande te verdryf en 'n einde te bring aan die dooiepunt wat sedert September 1942 bestaan het, het die Keiserlike Japannese Leër 'n groot grondoffensief op Guadalcanal vir 20–25 Oktober 1942 beplan. Ter ondersteuning van hierdie offensief, en met die hoop om met Geallieerde vlootmagte slaags te raak, het Japannese vliegdekskepe en ander groot oorlogskepe na 'n posisie naby die suidelike Salomonseilande beweeg. Vanuit hierdie ligging het die Japannese vlootmagte gehoop om enige Geallieerde (hoofsaaklik VSA) vlootmagte, veral vliegdekskipmagte, wat op die grondoffensief gereageer het, aan te val en beslissend te verslaan. Geallieerde vlootmagte het ook gehoop om die Japannese vlootmagte in die geveg te ontmoet, met dieselfde doelwitte om die dooiepunt te verbreek en hul teenstander beslissend te verslaan.
Die Japannese grondoffensief op Guadalcanal was aan die gang met die Slag om Henderson-veld terwyl die vlootoorlogskepe en vliegtuie van die twee teenstanders mekaar op die oggend van 26 Oktober 1942, net noord van die Santa Cruz-eilande, gekonfronteer het. Na 'n uitruil van lugaanvalle deur vliegdekskepe het Geallieerde oppervlakteskepe van die slagveld teruggetrek met die vliegdekskip [[USS Hornet (CV-8)|USS Hornet]] gekelder, en 'n ander vliegdekskip, [[USS Enterprise]], swaar beskadig. Die deelnemende Japannese vliegdekmagte het ook teruggetrek weens skade aan twee vliegdekskepe, swaar vliegtuigverliese en die Japannese leër se mislukking om Henderson-veld te verower.
Santa Cruz was 'n taktiese oorwinning vir die Japannese, beide wat tonnemaat en beheer oor die see rondom Guadalcanal betref. Die verlies van talle onvervangbare, ervare Japannese lugbemannings het egter op die lang termyn 'n strategiese voordeel vir die Geallieerdes geblyk te wees; die Geallieerdes se verliese aan lugbemannings tydens die geveg was relatief laag en is vinnig aangevul. Die Japannese het op 'n groter, beslissende oorwinning gehoop, en dit ook nodig gehad. Die feit dat die vlootgeveg gewen is net nadat die landgeveg verloor is, het beteken dat die geleentheid om hul oorwinning in die geveg uit te buit, reeds verby was.
== Agtergrond ==
Op 8 Augustus 1942 het Geallieerde magte, hoofsaaklik uit die Verenigde State, geland op Guadalcanal, Tulagi en die Florida-eilande in die Salomonseilande, wat destyds deur Japan beset was. Die landings op die eilande was daarop gemik om te verhoed dat die Japannese dit as basisse gebruik om die toevoerroetes tussen die VSA en Australië te bedreig. Verder moes die eilande beveilig word as vertrekpunte vir 'n veldtog wat ten doel gehad het om uiteindelik die groot Japannese basis by Rabaul te neutraliseer, terwyl dit terselfdertyd die Geallieerdes se veldtog in [[Nieu-Guinee]] sou ondersteun. Hierdie landings het die begin gemerk van die veldtog op Guadalcanal, wat ses maande sou duur.<ref>Hogue, ''Pearl Harbor to Guadalcanal'', pp. 235–236.</ref>
Ná die Slag van die Oostelike Solomoneilande op 24–25 Augustus, waarin die vliegdekskip USS Enterprise swaar beskadig en gedwing is om na [[Pearl Harbor]], Hawaii, te vaar, vir 'n maand van omvangryke herstelwerk, het drie Amerikaanse taakmagte met vliegdekskepe in die Suid-Stille Oseaan-gebied agtergebly. Die taakmagte was gesentreer rondom die vlootvliegdekskepe [[USS Wasp (CV-7)|USS Wasp]], [[USS Saratoga (CV-3)|Saratoga]] en Hornet, tesame met hul onderskeie luggroepe en ondersteunende oppervlakoorlogskepe, insluitend slagskepe, [[kruiser]]s en [[torpedojaer]]s, en was hoofsaaklik gestasioneer tussen die Salomonseilande en die eilande van die Nuwe Hebrides ([[Vanuatu]]). In hierdie operasionele gebied was die vliegdekskepe belas met die beveiliging van die kommunikasielyn tussen die vernaamste Geallieerde basisse in [[Nieu-Kaledonië]] en Espiritu Santo; die ondersteuning van Geallieerde grondmagte op Guadalcanal en Tulagi teen enige Japannese teenaanvalle; die dekking van die beweging van voorradeskepe na Guadalcanal; en die aanval op en vernietiging van enige Japannese oorlogskepe, veral vliegdekskepe, wat binne bereik gekom het.<ref>Hammel, ''Carrier Clash'', p. 106.</ref> Die seegebied waarin die Amerikaanse vliegdekskip-taakmagte geopereer het, is deur Amerikaanse magte ''torpedo kruising''<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 335.</ref> genoem, vanweë die hoë konsentrasie Japannese duikbote in die gebied.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 6–7.</ref>
[[Lêer:USS Wasp (CV-7) brennt.jpg|duimnael|USS Wasp brand nadat dit deur 'n torpedo getref is op 15 September]]
Op 31 Augustus is die USS Saratoga deur die Japannese duikboot I-26 met 'n torpedo getref en was dit vir drie maande buite aksie vir herstelwerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 10–12.</ref><ref>After this incident the then U.S. carrier task force commander [[Frank Jack Fletcher]] was relieved of his command and reassigned to shore duty for the remainder of the war. Frank, ''Guadalcanal'', pp. 204–205</ref>
Op 15 September is die USS Wasp getref deur drie torpedo's wat deur die Japannese duikboot I-19 afgevuur is terwyl dit 'n groot versterkings- en hervoorraadkonvooi na Guadalcanal ondersteun het en amper die Japannese vliegdekskepe Shōkaku en Zuikaku aangeval het, wat onttrek het net voordat die twee teenstanders binne bereik van mekaar se vliegtuie gekom het. Met kragonderbrekings weens torpedoskade kon die Wasp se skadebeheerspanne nie die daaropvolgende groot brande beheer nie, en sy is verlaat en self tot sink gebring.<ref>Evans, ''Japanese Navy'', pp. 179–180; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 24–41.
The battleship {{USS|North Carolina|BB-55|2}} and destroyer {{USS|O'Brien|DD-415|2}} were also hit by torpedoes during the same attack. ''O'Brien'' later sank as a result of the torpedo damage, and ''North Carolina'' was under repair at Pearl Harbor until 16 November 1942.</ref>
Alhoewel die VSA nou slegs een operasionele vliegdekskip, die USS Hornet, in die Suid-Stille Oseaan gehad het, het die Geallieerdes steeds lugoorheersing oor die suidelike Salomonseilande behou danksy hul vliegtuie wat by Henderson Field op Guadalcanal gestasioneer was. Snags egter, wanneer vliegtuie nie doeltreffend kon opereer nie, kon die Japannese hul skepe byna na willekeur rondom Guadalcanal laat beweeg. Gevolglik het 'n dooiepunt in die stryd om Guadalcanal ontstaan: die Geallieerdes het bedags voorrade en versterkings na Guadalcanal gebring, terwyl die Japannese snags dieselfde gedoen het met oorlogskepe, wat deur die Geallieerdes die "Tokyo Express" genoem is. Geen van die twee kante kon egter genoeg troepe op die eiland land om 'n beslissende voordeel te behaal nie. Teen middel Oktober het beide kante ongeveer 'n gelyke aantal troepe op die eiland gehad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 19–21, 84–85.</ref> Die dooiepunt is kortstondig onderbreek deur twee vlootaksies waarby groot skepe betrokke was. In die nag van 11–12 Oktober het 'n Amerikaanse vlootmag 'n Japannese vlootmag, wat op pad was om Henderson Field te bombardeer, onderskep en verslaan tydens die Slag van Kaap Esperance. Maar slegs twee nagte later het 'n Japannese mag, wat die slagskepe Haruna en Kongō ingesluit het, Henderson Field suksesvol gebombardeer; hulle het die meeste van die Amerikaanse vliegtuie daar vernietig en ernstige skade aan die vliegveld se fasiliteite aangerig.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 316–319.</ref>
[[Lêer:EnterpriseWildcat.jpg|duimnael|[[Grumman F4F Wildcat]] op die Enterprise terwyl die skip op 24 Oktober lugoperasies uitvoer]]
Die VSA het twee stappe gedoen om die dooiepunt in die stryd om Guadalcanal te probeer verbreek. Eerstens is herstelwerk aan die USS Enterprise bespoedig sodat sy so gou moontlik na die Suid-Stille Oseaan kon terugkeer. Op 10 Oktober het die USS Enterprise haar nuwe luggroep (Luggroep 10) ontvang, en op 16 Oktober het sy uit Pearl Harbor vertrek. Op 23 Oktober<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 154–155.</ref> het sy in die Suid-Stille Oseaan aangekom en op 24 Oktober, 273 seemyl (506 km) noordoos van Espiritu Santo, by die USS Hornet en die res van die Geallieerde vlootmagte in die Suid-Stille Oseaan aangesluit.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 145.</ref>
Tweedens het admiraal [[Chester W. Nimitz|Chester Nimitz]], die Geallieerde opperbevelhebber van die Stille Oseaan-magte, op 18 Oktober vise-admiraal Robert L. Ghormley deur vise-admiraal William Halsey jr. vervang as bevelvoerder van die Suid-Stille Oseaan-gebied; in hierdie posisie het hy bevel gevoer oor die Geallieerde magte wat by die veldtog in die Salomonseilande betrokke was.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 134.</ref>
Nimitz was van mening dat Ghormley te eng van visie en pessimisties geword het om die Geallieerde magte doeltreffend te lei in die stryd om Guadalcanal. Halsey is na bewering regoor die Amerikaanse vloot gerespekteer as 'n "vegter".<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 334.</ref> Met die aanvaarding van die bevel het Halsey onmiddellik begin om planne te maak om die Japannese vlootmagte in 'n geveg in te lok; hy het aan Nimitz geskryf: "Ek moes feitlik onmiddellik begin terugslaan."<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 150.</ref>
Die Japannese Gekombineerde Vloot het ook gepoog om Geallieerde vlootmagte te betrek in wat gehoop is om 'n beslissende geveg te wees. Twee vloot vliegdekskepe, Hiyō en Jun'yō, sowel as die ligte vliegdekskip Zuihō, het vroeg in Oktober by die hoof Japannese vlootbasis by Truk Atoll aangekom en by Shōkaku en Zuikaku aangesluit. Met vyf vliegdekskepe wat volledig toegerus was met luggroepe, plus hul talle slagskepe, kruisers en torpedojaers, was die Japannese Gekombineerde Vloot, onder leiding van Admiraal Isoroku Yamamoto, vol vertroue dat dit die nederlaag by die Slag van Midway kon vergoed.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 146–149.</ref> Afgesien van 'n paar lugaanvalle op Henderson Field in Oktober, het die Japannese vliegdekskepe en hul ondersteunende oorlogskepe in die noordwestelike gebied van die Salomonseilande gebly, buite die stryd om Guadalcanal, terwyl hulle op 'n geleentheid gewag het om nader te beweeg en die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val. Met die Japannese leër se volgende beplande groot grondaanval op Geallieerde magte op Guadalcanal wat vir 20 Oktober vasgestel is, het Yamamoto se oorlogskepe na die suidelike Salomonseilande begin beweeg om die offensief te ondersteun en gereed te wees om enige vyandelike skepe, veral vliegdekskepe, wat sou naderkom om die Geallieerde verdediging op Guadalcanal te ondersteun, aan te val.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', pp. 124–125. According to Hara, the Japanese believed that U.S. Navy forces were likely to be in the Solomon Islands area because they had read a report from the [[United Press]] dated 20 October that stated that the United States Navy was preparing for a major sea and air battle in the South Pacific.</ref>
== Aanvang ==
Op of omstreeks 11 Oktober het 'n groot Japannese mag, bestaande uit vliegdekskepe, slagskepe en hul begeleidingsvaartuie, uit Truk vertrek vir 'n verlengde operasie ter ondersteuning van 'n offensief op Guadalcanal in Oktober. Op dieselfde dag het 'n groot konvooi met versterkings Guadalcanal bereik, maar 'n mag van swaar kruisers wat ondersteuning moes bied, is verhoed om Henderson Field te bombardeer en het omgedraai in wat bekend geword het as die Slag van Kaap Esperance. Daarna het drie bombardemente gevolg wat tussen 13 Oktober en 16 Oktober deur slagskepe en swaar kruisers uitgevoer is (die swaarste vlootaanval op die vliegveld tydens die veldtog); die eerste en derde hiervan is uitgevoer deur vaartuie wat van vise-admiraal Nobutake Kondō se voorhoedemag afgesonder is. Vanaf middernag op 14 Oktober het nog 'n konvooi, bestaande uit vier vragskepe, die grootste deel van sy vrag afgelaai, insluitend tenks en swaar artillerie.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/Azumasan_t.htm|title=Japanese Transports|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Op 15 Oktober is die torpedojaer Meredith, terwyl dit die sleepboot Vireo, wat 'n voorraadbarg gesleep het, begelei het, deur vliegtuie van die Zuikaku en Shokaku opgemerk en gekelder. Op 17 Oktober het die Hiyō en Jun'yō 'n aanvalsmag gestuur om vervoerskepe naby Lunga Point aan te val, maar hulle het geen skade aangerig nie.<ref name="auto">{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/hiyo.htm|title=Imperial lattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die groot aantal oorlogskepe sou in die waters rondom Guadalcanal bly totdat die gevegte in die Slag van die Santa Cruz-eilande beëindig was, en het aan die einde van Oktober na Truk teruggekeer.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/shokaku.htm|title=Imperial Flattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die vliegdekskip Hiyō, wat onlangs in diens gestel is, was oorspronklik deel van die vloot, maar ’n brand in sy masjienkamer op 21 Oktober het hom genoodsaak om na Truk terug te keer vir herstelwerk.<ref name="auto"/> Op 25 Oktober het 6 bomwerpers en 12 vegvliegtuie van die Jun'yo Henderson-vliegveld aangeval, maar min skade aangerig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
Van 20 tot 25 Oktober het Japannese grondmagte op Guadalcanal probeer om Henderson Field in te neem tydens die Slag om Henderson Field, deur middel van 'n groot aanval op die Amerikaanse verdedigers. Die aanval is afgeslaan, met swaar verliese aan die Japannese kant.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 95–97.</ref> Foutiewelik oortuig dat die Japannese leërmagte Henderson Field ingeneem het, het die Japannese op die oggend van 25 Oktober oorlogskepe vanaf die Shortland-eilande na Guadalcanal gestuur om hul grondmagte op die eiland te ondersteun. Amerikaanse vliegtuie van Henderson Field het die konvooi deur die loop van die dag aangeval; hulle het die ligte kruiser Yura tot sink gebring (met hulp van [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17-vliegtuie]] vanaf Espiritu Santo) en die torpedojaer Akizuki beskadig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
[[Lêer:SantaCruzChart2.jpg|duimnael|Kaart van die Slag van die Santa Cruz-eilande, 26 Oktober 1942. Rooi lyne verteenwoordig Japannese oorlogskipmagte en swart lyne verteenwoordig Amerikaanse vliegdekskipmagte. Genommerde geel kolle verteenwoordig belangrike aksies in die geveg.]]
Ten spyte van die mislukking van die Japannese grondoffensief en die verlies van die Yura, het die res van die Gesamentlike Vloot op 25 Oktober voortgegaan om naby die suidelike Salomonseilande te maneuvreer, in die hoop om die Geallieerde vlootmagte in 'n geveg te betrek. Die Japannese vlootmagte het nou uit vier vliegdekskepe bestaan (twee groot, een medium en een ligte een), die Hiyō het vertrek weens 'n toevallige brand in sy enjinkamer, met 'n gesamentlike vliegtuigsterkte wat ongeveer gelykstaande was aan dié van drie vliegdekskepe van die Shokaku-klas.
Die Japannese vlootmagte was in drie groepe verdeel: die voorhoedemag, bestaande uit die Jun'yō, vier swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van Kondō aan boord van die swaar kruiser Atago, met 'n ondersteuningsgroep bestaande uit twee slagskepe en twee torpedojaers onder bevel van skout-admiraal Takeo Kurita; die hoofmag bestaande uit die Shōkaku, Zuikaku en Zuihō, plus een swaar kruiser en agt torpedojaers, onder bevel van vise-admiraal Chūichi Nagumo aan boord van die Shōkaku en die agterhoedemag bestaande uit twee slagskepe, drie swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van skout-admiraal Hiroaki Abe aan boord van die slagskip Hiei. Benewens sy bevel oor die voorhoedemag, het Kondō ook opgetree as die bevelvoerder van al drie magte.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 374–375.</ref>
Aan die Amerikaanse kant het die taakgroepe van die Hornet en Enterprise (onder bevel van skout-admiraal Thomas Kinkaid) op 25 Oktober na die noorde van die Santa Cruz-eilande beweeg, op soek na die Japannese vlootmagte. Die Amerikaanse oorlogskepe was ontplooi as twee vliegdekskipgroepe, wat ongeveer 10 seemyl (19 km) van mekaar geskei was. 'n Amerikaanse [[Consolidated PBY Catalina|PBY Catalina-verkenningswatervliegtuig]], gestasioneer op die Santa Cruz-eilande, het om 11:03 die vliegdekskepe van die Japannese hoofmag opgespoor. Die Japannese vliegdekskepe was egter ongeveer 355 seemyl (657 km) van die Amerikaanse mag af, net buite die reikafstand van vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe opereer. Kinkaid, wat gehoop het om die afstand te verklein ten einde daardie dag aan te val, het op volspoed na die Japannese vliegdekskepe gestoom en om 14:25 'n aanvalsmag van 23 vliegtuie gelanseer. Die Japannese, wat geweet het dat hulle deur Amerikaanse vliegtuie opgemerk is, maar nie geweet het waar die Amerikaanse vliegdekskepe was nie, het na die noorde gedraai om buite bereik van die Amerikaanse vliegdekskipvliegtuie te bly.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 127.</ref> Die Amerikaanse aanvalsmag het na hulle ondeskeie vliegdekskepe teruggekeer sonder om die Japannese oorlogskepe te vind.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 163–174.</ref>
== Die Slag ==
=== Vliegdekskipaksie op 26 Oktober: eerste aanvalle ===
Om 02:50 op 26 Oktober het die Japannese vlootmagte omgedraai en die vlootmagte van die twee teenstanders het die afstand tussen hulle verklein totdat hulle teen 05:00 slegs 200 seemyl (370 km) van mekaar af was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 186.</ref> Albei kante het verkenningsvliegtuie uitgestuur en hul oorblywende vliegtuie gereed gemaak om aan te val sodra die ander kant se skepe opgespoor is. Hoewel 'n Catalina, toegerus met [[radar]], die Japannese vliegdekskepe om 03:10 opgemerk het, het die verslag Kinkaid eers om 05:12 bereik. Dus, omdat hy geglo het dat die Japannese skepe waarskynlik gedurende die tussenliggende twee uur van posisie verander het, het hy besluit om nie 'n aanvalsmag te stuur nie totdat hy meer juiste inligting oor die posisie van die Japannese skepe ontvang het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 381.</ref>
[[Lêer:Aircraft prepare to launch from Japanese carrier Shōkaku during Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (80-G-176150).jpg|duimnael|Japannese vegvliegtuie en duikbomwerpers op die Shōkaku maak gereed om op te styg vir 'n aanval op Amerikaanse vliegdekskipmagte.]]
Om 06:45 het 'n Amerikaanse verkenningsvliegtuig die vliegdekskepe van Nagumo se hoofmag opgemerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 187.</ref> Om 06:58 het 'n Japannese verkenningsvliegtuig die ligging van Hornet se taakmag gerapporteer.<ref name="Frank">Frank, ''Guadalcanal'', p. 382.</ref> Albei kante het gehaas om eerste die ander aan te val. Die Japannese het eerste daarin geslaag om hul aanvalsmag te laat vertrek; teen 07:40 was 64 vliegtuie, bestaande uit 21 Aichi D3A2 Val-duikbomwerpers, 20 Nakajima B5N2 Kate-torpedobomwerpers, 21 Mitsubishi A6M3 Zero-vegvliegtuie en 2 Nakajima B5N2-verkenningsvliegtuie, op pad na die Hornet.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 191–192.</ref> Hierdie eerste aanval is gelei deur luitenant-kommandeur Shigeharu Murata, terwyl die dekking deur vegvliegtuie gelei is deur die luitenante Ayao Shirane en Saneyasu Hidaka. Ook om 07:40 het twee Amerikaanse SBD-3 Dauntless-verkenningsvliegtuie, wat gereageer het op die vroeëre waarneming van die Japannese vliegdekskepe, opgedaag en 'n duikaanval op die Zuihō uitgevoer. Terwyl die Japannese gevegslugpatrollie besig was om ander Amerikaanse verkenningsvliegtuie weg te hou, kon die twee Amerikaanse vliegtuie die Zuihō met albei hul 500-pond-bomme tref; dit het swaar skade aangerig en verseker dat vliegtuie nie meer op die vliegdekskip se dek kon land nie.<ref name="Frank"/>
Intussen het Kondo vir Abe se agterhoedemag beveel om vinniger te gaan in 'n poging om die Amerikaanse oorlogskepe te onderskep en aan te val. Kondo het ook sy eie voorhoedemag teen volle spoed vorentoe laat beweeg, sodat die Jun'yō se vliegtuie aan die aanvalle op die Amerikaanse skepe kon deelneem. Om 08:10 het die Shōkaku 'n tweede golf aanvalsvliegtuie gelanseer, bestaande uit 19 duikbomwerpers en vyf Zero-vegvliegtuie, en om 08:40 het die Zuikaku 16 torpedobomwerpers en vier Zero-vegvliegtuie gelanseer. Die tweede aanvalsgroep is gelei deur luitenant-kommandeur Mamoru Seki, terwyl die vegvliegtuigdekking deur luitenant Hideki Shingo gelei is. Teen 09:10 was daar dus meer as 100 Japannese vliegtuie op pad om die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 383.</ref>
Die Amerikaanse aanvalsvliegtuie was ongeveer 20 minute agter die Japannese. Omdat hulle van mening was dat 'n vinnige aanval belangriker is as 'n massiewe aanval, en omdat hulle nie genoeg brandstof gehad het om tyd te spandeer aan formasievorming voor die aanval nie, het die Amerikaanse vliegtuie in klein groepe na die Japannese skepe beweeg, in plaas daarvan om in een groot aanvalsmag saam te smelt. Die eerste groep, bestaande uit 15 [[Douglas SBD Dauntless]]-duikbomwerpers, 6 [[Grumman TBF Avenger]]-torpedobomwerpers en agt [[Grumman F4F Wildcat]]-vegvliegtuie, onder bevel van luitenant-kommandeur William J. "Gus" Widhelm van die Hornet, was teen ongeveer 08:00 in die lug. 'n Tweede groep, bestaande uit drie SBD's, nege TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en agt Wildcats van die Enterprise, onder bevel van luitenant-kommandeur John A. Collett, het teen 08:10 vertrek. 'n Derde groep, bestaande uit nege SBD's, tien TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en sewe F4F's van die Hornet, was teen 08:20 op pad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 198–199.</ref>
Om 08:40 het die opponerende lugaanvalformasies binne sig van mekaar verbybeweeg. Luitenant Hidaka se nege Zuihō-Zeros het die Enterprise-groep verras en aangeval deur vanuit die rigting van die [[son]] op die klimmende vliegtuie toe te sak. In die daaropvolgende geveg is vier Zeros, drie Wildcats en twee TBF's, insluitend dié van Collett, afgeskiet, terwyl nog twee TBF's en 'n Wildcat weens ernstige skade gedwing is om na die Enterprise terug te keer.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 384–385. Only the Wildcat was safely recovered.</ref> Die oorblywende ''Zuihō''-Zeros, wie se ammunisie uitgeput was, het aan die geveg onttrek.
[[Lêer:Shokaku Santa Cruz fire.jpg|duimnael|Die bemanning van Shōkaku bestry vure op die vliegdek na die Amerikaanse aanval]]
Om 08:50 het die voorste Amerikaanse aanvalsformasie van die Hornet vier skepe van Abe se voorhoedemag opgemerk. Die Amerikaanse vliegtuie het voortgegaan, die Japannese vliegdekskepe gewaar en voorbereidings getref om aan te val. Drie Zero-vliegtuie van die Zuihō het die formasie se Wildcats aangeval en hulle sodoende weggelok van die bomwerpers wat hulle moes beskerm. Gevolglik het die duikbomwerpers in die eerste groep hul aanvalle sonder die beskerming van vegvliegtuie geloods. Twaalf Zero-vliegtuie van die Japannese vliegdekskip het die SBD-formasie aangeval, twee neergeskiet (insluitend dié van Widhelm, het hy dit oorleef) en nog twee gedwing om hul aanval te staak. Die oorblywende 11 SBD's het om 09:27 met hul duikaanvalle op die Shōkaku begin; hulle het die skip met drie tot ses bomme getref, die vliegdek vernietig en ernstige skade aan die skip se binnekant aangerig. Die laaste SBD van die 11 het Shōkaku uit sig verloor en in plaas daarvan sy bom naby die Japannese torpedojaer Teruzuki laat val, wat geringe skade veroorsaak het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 213–223.</ref> Die ses TBF's in die eerste aanvalsmag, wat van hul aanvalsgroep geskei geraak het, het nie die Japannese vliegdekskepe gevind nie en het uiteindelik na die Hornet teruggedraai. Op die pad terug het hulle die Japannese swaar kruiser Tone aangeval, maar al hul torpedo's het die kruiser gemis.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 387–388.</ref>
[[Lêer:Japanese cruiser Chikuma under air attack during the Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (NH 82404).jpg|duimnael|Chikuma word aangeval op 26 Oktober. Rook styg op uit die middel van die skip, waar 'n 450 kg-bom die brug vol getref het.]]
Die TBF's van die tweede Amerikaanse aanvalsformasie vanaf die Enterprise kon nie die Japannese vliegdekskepe opspoor nie en het in plaas daarvan die Japannese swaar kruiser Suzuya, deel van Abe se voorhoede, aangeval, maar geen skade aangerig nie. Omstreeks dieselfde tyd het nege SBD's van die derde Amerikaanse aanvalsformasie, afkomstig van die Hornet, Abe se skepe opgespoor en die Japannese swaar kruiser Chikuma aangeval; hulle het die skip met twee 450 kg-bomme getref en groot skade aangerig. Die drie SBD's van die Enterprise het toe ook opgedaag en ook die Chikuma aangeval; hulle het verdere skade aangerig met een bomtreffer en twee bomme wat net-net gemis het. Uiteindelik het die nege TBF's van die derde aanvalsgroep opgedaag en die rokende Chikuma aangeval, waarby hulle nog een voltreffer behaal het. Chikuma, begelei deur twee torpedojaers, het uit die geveg onttrek en koers gekies na Truk vir herstelwerk.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 132; and Parshall, ''The Imperial Japanese Navy Page''. ''Chikuma'' was under repair at Truk and later [[Kure]], Japan, until January 1943.</ref>
Die Amerikaanse vliegdekskipmagte het om 08:30 berig ontvang van hul aanvalsvliegtuie wat op pad was na die Japannese skepe, dat Japannese aanvalsvliegtuie in hul rigting op pad was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 235.</ref> Om 08:52 het die bevelvoerder van die Japannese aanvalsmag die Hornet-taakmag opgemerk, die Enterprise-taakmag was deur 'n reënbui verberg, en sy vliegtuie vir 'n aanval ontplooi. Om 08:55 het die Amerikaanse vliegdekskepe die naderende Japannese vliegtuie op radar bespeur, ongeveer 35 seemyl (65 km) daarvandaan, en begin om die 37 Wildcat-vliegtuie van hul gevegslugpatrollie na die inkomende Japannese vliegtuie te lei. Ongelukkig het kommunikasieprobleme, foute deur die Amerikaanse vegvliegtuigbeheerbeamptes en primitiewe beheerprosedures egter verhoed dat enige van die Wildcats, op 'n paar na, met die Japannese vliegtuie slaags raak voordat laasgenoemdes hul aanvalle op die Hornet begin het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 235–239.</ref> Alhoewel die Amerikaanse gevegs-lugpatrollie, insluitend die vegvlieënier Swede Vejtasa, daarin geslaag het om verskeie duikbomwerpers af te skiet of te beskadig (die formasieleier, luitenant Sadamu Takahashi, moes weens die skade uit die duikvlug onttrek<ref>Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 388.</ref>), het die meeste van die Japannese vliegtuie hul aanvalle begin sonder dat hulle noemenswaardig deur Amerikaanse vegvliegtuie gehinder is.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 385.</ref>
{{Multibeeld
| wydte = 250
| direction = vertical
| voetskrif =
| beeld1 = Japanese aircraft attack USS Hornet (CV-8) during the Battle of the Santa Cruz Islands on 26 October 1942 (80-G-33947).jpg
| alt1 =
| onderskrif1 = ’n Beskadigde Japannese duikbomwerper (links bo) duik om 09:14 in die rigting van die ''Hornet'' ...
| beeld2 = Japanese Aichi D3A crashes into USS Hornet (CV-8) during the Battle of the Santa Cruz Islands on 26 October 1942.jpg
| alt2 =
| onderskrif2 = ... en sekondes later tref dit die draer.
}}
Om 09:09 het die lugafweergeskut van die Hornet en haar begeleidende oorlogskepe begin vuur, terwyl die 20 ongeskonde Japannese torpedovliegtuie en die oorblywende 16 duikbomwerpers hul aanvalle op die vliegdekskip begin het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 249–251. ''Hornet''{{'}}s screening ships included heavy cruisers {{USS|Northampton|CA-26|2}} and {{USS|Pensacola|CA-24|2}}, light cruisers {{USS|San Diego|CL-53|2}} and {{USS|Juneau|CL-52|2}}, and six destroyers.</ref> Om 09:12 het 'n duikbomwerper se 250 kg semi-pantserdoorborende skeepsbom presies die middel van die Hornet se vliegdek, teenoor die eilandstruktuur, getref; dit het deur drie dekke gedring voordat dit ontplof en 60 man gedood het. Oomblikke later het 'n 242 kg-hoëplofkragbom die vliegdek getref. Dit het met impak ontplof en 'n gat van 3,4 m veroorsaak en 30 mans gedood. Sowat 'n minuut later het 'n derde bom die Hornet getref, naby die plek waar die eerste bom die dek binnegedring het. Dit het deur drie dekke gedring voordat dit ontplof het en ernstige skade aangerig het, maar geen lewensverlies veroorsaak het nie.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 253–356.</ref> Om 09:14 is 'n duikbomwerper deur die Hornet se lugafweergeskut getref en het aan die brand geraak, die vlieënier, adjudant-offisier Shigeyuki Sato, het opsetlik teen die Hornet se skoorsteen vasgevlieg, wat sewe mans gedood en brandende vliegtuigbrandstof oor die seindek versprei het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 386; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 262–267.</ref>
Terwyl die duikbomwerpers aangeval het, het die 20 torpedobomwerpers ook uit twee verskillende rigtings op die Hornet afgepyl. Ten spyte van swaar verliese weens lugafweerverdediging, waaronder Murata, het die torpedovliegtuie tussen 09:13 en 09:17 met twee torpedo's die kant van die Hornet getref, wat haar enjins buite werking gestel het. Net toe die Hornet tot stilstand kom, het 'n beskadigde Japannese duikbomwerper nader gekom en doelbewus teen die kant van die vliegdekskip vasgevlieg; dit het 'n brand laat ontstaan naby die skip se hoofvoorraad vliegtuigbrandstof. Om 09:20 het die oorblywende Japannese vliegtuie onttrek en teruggekeer en die Hornet roerloos in die water en aan die brand, agtergelaat.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 386; Hammel, ''Carrier Strike'', p. 284.</ref> Vyf-en-twintig Japannese en ses Amerikaanse vliegtuie is in hierdie aanval vernietig, insluitend 12 duikbomwerpers, tien torpedovliegtuie en ten minste een Zero.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 271–280.</ref>
Met die hulp van brandslange vanaf drie begeleidende torpedojaers was die brande op die Hornet teen 10:00 onder beheer. Gewonde personeel is van die vliegdekskip ontruim, en die swaar kruiser USS Northampton, onder bevel van kaptein Willard A. Kitts, het probeer om die Hornet weg van die gevegsgebied te sleep. Die voorbereidings om die sleeptou vas te maak, het egter tyd in beslag geneem, terwyl verdere aanvalsgroepe Japannese vliegtuie reeds op pad was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 271–280.</ref>
=== Vliegdekskipaksie op 26 Oktober: verdere aksies na die eerste aanvalle ===
Vanaf 09:30 het die Enterprise baie van die beskadigde en brandstofarme gevegslugpatrollie vegvliegtuie, sowel as verkenningsvliegtuie wat van albei vliegdekskepe teruggekeer het, laat land. Aangesien die vliegdek egter vol was en 'n tweede golf Japannese vliegtuie om 09:30 op radar bespeur is, het die Enterprise om 10:00 die landingsoperasies gestaak. Vliegtuie sonder brandstof het daarna in die oseaan neergestort, waarna die torpedojaers wat die vliegdekskip vergesel het, die bemanningslede gered het. Een van die vliegtuie wat in die water beland het, ’n beskadigde TBF van die Enterprise se aanvalsmag wat vroeër deur Zero-vliegtuie van die Zuihō aangeval is, het naby die torpedojaer USS Porter in die water neergestort. Terwyl die Porter die TBF se bemanning gered het, is die skip deur ’n torpedo getref, moontlik afkomstig van die vliegtuig wat in die water beland het, wat ernstige skade aangerig en die lewens van 15 bemanningslede geëis het.<ref>{{cite book|last=Hammel|first=Eric|title=Guadalcanal: The Carrier Battles|url=https://archive.org/details/guadalcanalcarri00hamm|url-access=registration|year=1987|publisher=Crown Publishers, Inc.|location=New York|pages=[https://archive.org/details/guadalcanalcarri00hamm/page/411 411–413]|isbn=9780517566084}}</ref> Nadat die bevelvoerder van die taakmag beveel het dat die torpedojaer tot sink gebring moet word, is die bemanning gered deur die torpedojaer USS Shaw, wat daarna die Porter met kanonvuur tot sink gebring het (08°32′S 167°17′O).<ref>Evans, ''Japanese Navy'', p. 520; Frank, ''Guadalcanal'', pp. 388–389; Hammel, ''Carrier Strike'', p. 299.</ref>
[[Lêer:A Japanese Aichi D3A is shot down between USS Enterprise (CV-6) and USS South Dakota (BB-57) on 26 October 1942.jpg|duimnael|’n Japannese duikbomwerper (middel) word tydens die aanval op die Enterprise (regs onder) afgeskiet. Die rook uit die skip is weens vroeër bomtreffers, terwyl nog ’n bom die vliegdekskip net-net mis. Die slagskip South Dakota is links van die vliegdekskip.<ref>Fahey, ''The Ships and Aircraft of the United States Fleet'', p. 5.</ref>]]
Terwyl die eerste golf Japannese aanvalsvliegtuie van hul aanval op die Hornet na hul vliegdekskepe begin terugkeer het, het een van hulle die Enterprise-taakmag, wat intussen uit die reënbui te voorskyn gekom het, opgemerk en die vliegdekskip se posisie gerapporteer.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 283.</ref> Die tweede golf Japannese aanvalsvliegtuie, in die veronderstelling dat die Hornet besig was om te sink, het hul aanvalle op die Enterprise-taakmag gerig; dit het om 10:08 begin. Weereens het die Amerikaanse gevegslugpatrollie gesukkel om die Japannese vliegtuie te onderskep voordat hulle die Enterprise aangeval het; hulle het slegs 2 van die 19 duikbomwerpers neergeskiet net toe dié met hul duikvlugte na die vliegdekskip begin het. Seki se afdeling het deur die hewige lugafweervuur van die Enterprise en haar begeleidende oorlogskepe aangeval, maar geen treffers behaal nie. Daarna het die afdeling onder bevel van luitenant Keiichi Arima aangeval en die vliegdekskip getref met twee 250 kg semi-pantserdeurborende bomme; die eerste hiervan is losgelaat deur Arima se vlieënier, onderoffisier Kiyoto Furuta. Die twee bomme het 44 man gedood en 75 gewond, en groot skade aan die vliegdekskip aangerig, insluitend die beskadiging van sy voorste hyser in die "op"-posisie. Daarbenewens het Arima se afdeling ook met nog 'n bom 'n byna-treffer behaal.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 300–313; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', pp. 413–415.</ref> Tien van die negentien Japannese bomwerpers het egter in hierdie aanval verlore gegaan, insluitend dié van Seki, terwyl nog twee tydens die terugvlug in die see neergestort het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 390; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', pp. 416, 418, 446.</ref>
Twintig minute later het die 16 Zuikaku-torpedovliegtuie opgedaag en in groep opgedeel om die Enterprise aan te val. Een groep torpedo-bomwerpers is aangeval deur twee gevegslugpatrollie Wildcats, weer eens insluitend Vejtasa, wat drie van hulle afgeskiet en 'n vierde beskadig het. Die vierde beskadigde vliegtuig het doelbewus teen die torpedojaer Smith gebots, die skip aan die brand gesteek en 57 van haar bemanning gedood. Die torpedo wat deur hierdie vliegtuig gedra is, het kort na die impak ontplof en meer skade veroorsaak. Die vure het aanvanklik buite beheer gelyk totdat Smith se bevelvoerder die torpedojaer beveel het om in die sproeiende kielwater van die slagskip USS South Dakota te stuur, wat gehelp het om die brande te blus. Smith het toe haar posisie hervat en met haar oorblywende lugafweerkanonne op die die torpedovliegtuie gevuur.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 390–391. ''Smith'' eventually went to Pearl Harbor for repairs, which were completed in February 1943.</ref>
[[Lêer:F4F-4 Wildcat of VF-72 crash-lands on USS Enterprise (CV-6) on 26 October 1942.jpg|duimnael|right|'n Hornet Wildcat wat pas geland het, gly oor die vliegdek van die Enterprise terwyl die vliegdekskip hewig maneuvreer tydens die duikbomwerperaanval deur die Jun'yo.]]
Die oorblywende torpedovliegtuie het die Enterprise, South Dakota en die kruiser Portland aangeval, maar al hul torpedo's het óf hul teiken gemis óf gefaal, sodat geen skade aangerig is nie. Die geveg was om 10:53 verby; 9 van die 16 torpedovliegtuie is tydens hierdie aanval afgeskiet.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 391.</ref> Nadat die meeste brande aan boord geblus is, het die Enterprise om 11:15 sy vliegdek heropen om te begin met die landing van vliegtuie wat teruggekeer het van die oggend se Amerikaanse aanvalle op die Japannese vlootmagte. Slegs 'n paar vliegtuie het egter geland voordat die volgende golf Japannese aanvalsvliegtuie opgedaag en hul aanvalle op die Enterprise begin het, wat die staking van landingsoperasies genoodsaak het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 335–337.</ref>
Tussen 09:05 en 09:14 het Jun'yō binne 280 seemyl (520 km) van die Amerikaanse vliegdekskepe gekom en 'n aanvalsmag van 17 duikbomwerpers en 12 Zero-vliegtuie gelanseer, onder bevel van luitenant Yoshio Shiga.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 330–331; and Frank, ''Guadalcanal'', p. 391.</ref> Terwyl die Japannese hoofmag en voorhoede gemaneuvreer het in 'n poging om hul formasies te verenig, het Jun'yō opvolgaanvalle voorberei.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 331.</ref> Om 11:21 het vliegtuie van die Jun'yō opgedaag en 'n duikaanval op die Enterprise-taakmag uitgevoer. Die duikbomwerpers het een bom naby die Enterprise laat val, wat verdere skade aangerig het, en elk een treffer op die South Dakota en die ligte kruiser San Juan behaal, wat matige skade aan albei skepe veroorsaak het. Op die South Dakota het die bom die voorste geskutstoring getref; hoewel dit nie daarin geslaag het om deur te dring nie, is twee bemanningslede gedood en meer as vyftig ander, insluitend die skip se bevelvoerder, deur fragmente gewond.{{sfn|Evans|2014}}{{sfn|Frank|1990|pp=392–393}} Skerwe van die bom het die middelste en linkerkanon van die tweede geskutstoring beskadig; die geskutbemanning is uiteindelik deur die Bureau of Ordnance ingelig dat die kepe so diep was dat daar nie met die lope gevuur moes word nie. Aangesien dit nie ten volle herstel is nie, het dit die South Dakota benadeel tydens die latere Tweede Slag van Guadalcanal.{{sfn|Hornfischer|2011|p=346}} Agt van die sewentien Japannese duikbomwerpers is in hierdie aanval vernietig, terwyl nog drie tydens hul terugkeer in die water beland het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 391–393; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 437. Anti-aircraft fire from battleship ''South Dakota'' was credited with 26 of the total of 99 enemy planes the Americans claimed in the battle. [http://www.hazegray.org/danfs/battlesh/bb57.htm ''South Dakota''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220125041118/http://www.hazegray.org/danfs/battlesh/bb57.htm |date=25 January 2022 }}, ''Dictionary of American Naval Fighting Ships'' (DANFS) U.S. Dept. of Navy.</ref>
Om 11:35, met die Hornet buite aksie, die Enterprise swaar beskadig, en die aanname dat die Japannese een of twee onbeskadigde vliegdekskepe in die gebied het, het Kinkaid besluit om die Enterprise en haar begeleidingskepe uit die geveg te onttrek.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 395.</ref> Kinkaid het die Hornet agtergelaat en die vliegdekskip en sy taakmag opdrag gegee om terug te trek sodra hulle kon. Tussen 11:39 en 13:22 het Enterprise 57 van die 73 Amerikaanse vliegtuie wat in die lug was, aan boord geneem terwyl die skip teruggetrek het.<ref>Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 444. One U.S. aircraft, flown by ''Hornet''{{'}}s Air Group Commander, was able to reach a U.S. airbase at [[Espiritu Santo]].</ref> Die oorblywende Amerikaanse vliegtuie het in die oseaan neergestort, en hul bemannings is deur begeleidende oorlogskepe gered.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 345–352.</ref>
Tussen 11:40 en 14:00 het die twee onbeskadigde Japannese vliegdekskepe, Zuikaku en Jun'yō, die paar vliegtuie wat van die oggendaanvalle op die Hornet en Enterprise teruggekeer het, aan boord geneem en voorbereidings getref vir opvolgaanvalle. Dit was op hierdie stadium dat die verwoestende verliese wat tydens hierdie aanvalle gely is, duidelik geword het. Luitenant-kommandeur Masatake Okumiya, die lugoperasie-offisier van die Jun'yō, het die terugkeer van die vliegdekskip se eerste aanvalsgroepe soos volg beskryf:
{{quote|Ons het die lug met angstige afwagting deursoek. Daar was slegs 'n paar vliegtuie in die lug in vergelyking met die getalle wat 'n paar uur tevore opgestyg het... Die vliegtuie het skokkend en wankelend op die dek beland; elke vegvliegtuig en bomwerper was deurboor deur koeëls... Terwyl die vlieëniers moeg uit hul beknopte kajuite geklim het, het hulle vertel van ongelooflike weerstand – van 'n lugruim wat vol was van die ontploffings van lugafweergranate en ligspore.}}
Slegs een van die bomwerperleiers van ''Jun'yō'' het van die eerste aanval teruggekeer, en by sy landing het hy "so geskok voorgekom dat hy by tye nie samehangend kon praat nie".<ref>Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 446.</ref>
Om 13:00 het Kondo se gevorderde mag en Abe se voorhoede, almal oorlogskepe, gesamentlik reguit koers gekies na die laas aangemelde posisie van die Amerikaanse vliegdekskip-taakmagte. Hulle het hul spoed verhoog in 'n poging om die vyand te onderskep vir 'n geveg met skeepsgeskut. Die beskadigde vliegdekskepe Zuihō en Shōkaku, met Nagumo steeds aan boord, het uit die gevegsgebied teruggetrek en die bevel oor die lugmagte van die Zuikaku en Jun'yō aan skout-admiraal Kakuji Kakuta oorgelaat. Om 13:06 het die Jun'yō haar tweede aanvalsgroep gelanseer, bestaande uit sewe torpedovliegtuie onder leiding van luitenant Yoshiaki Irikiin, vergesel deur agt Zero-vegvliegtuie onder bevel van luitenant Shirane. Terselfdertyd het die Zuikaku haar derde aanvalsgroep gelanseer: sewe torpedovliegtuie, twee duikbomwerpers en vyf Zero-vegvliegtuie, onder bevel van luitenant (jg) Ichirō Tanaka. Die meeste van die torpedovliegtuie was toegerus met 'n 800 kg-pantserdeurdringende bomme. Om 15:35 het die Jun'yō die dag se laaste Japannese aanvalsgroep gelanseer, vier duikbomwerpers en ses Zero-vegvliegtuie, weereens onder bevel van luitenant Shiga.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', pp. 129–131; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 357–358; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', pp. 446–447.</ref>
[[Lêer:Listing USS Hornet (CV-8) is abandoned in the late afternoon of 26 October 1942.jpg|duimnael|left|Verlate en sinkende Hornet]]
Na verskeie tegniese probleme het die Northampton uiteindelik om 14:45 begin om die Hornet stadig uit die gevegsgebied te sleep, teen 'n spoed van slegs vyf knope. Die Hornet se bemanning was op die punt om gedeeltelike kragtoevoer te herstel,<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 395–396.</ref> maar om 15:20 het die Jun'yō se tweede aanvalsgroep opgedaag, en die sewe torpedovliegtuie het die byna stilstaande vliegdekskip aangeval. Hoewel ses van die torpedovliegtuie hul teiken gemis het, het een torpedo om 15:23 die Hornet midskeeps getref; dit het die noodlottige hou geblyk te wees. Die torpedotreffer het die herstelwerk aan die kragstelsel vernietig en ernstige oorstroming sowel as 'n oorhelling van 14 grade veroorsaak. Aangesien daar geen krag was om die water uit te pomp nie, is die Hornet as verlore beskou en het die oorblywende bemanning die skip verlaat. Die derde aanvalsgroep, afkomstig van die Zuikaku, het die Hornet intussen aangeval, waartydens B5N-bomwerpers die sinkende skip met een 800 kg-bom getref het. Teen 16:27 het al die bemanningslede die Hornet verlaat. Tydens die laaste Japannese aanval van die dag het 'n duikbomwerper van die Jun'yō se derde aanvalsgroep om 17:20 nog 'n 250 kg-semi-pantserdeurdringend bom op die sinkende vliegdekskip laat val.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 359–376; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 448.</ref>
Nadat hy ingelig is dat Japannese magte nader kom en dat verdere pogings om die skip te sleep onuitvoerbaar was, het Halsey beveel dat die Hornet gesink word. Terwyl die res van die Amerikaanse oorlogskepe na die suidooste teruggetrek het om buite bereik van Kondō en Abe se naderende vloot te kom, het die torpedojaers USS Mustin en Anderson probeer om die Hornet te kelder deur verskeie torpedo's en meer as 400 granate op haar af te vuur; sy het egter steeds bly dryf. Met Japannese vlootmagte wat nader beweeg het en slegs 20 minute ver was, het die twee Amerikaanse torpedojaers om 20:40 die brandende romp van die Hornet verlaat. Teen 22:20 het die res van Kondō en Abe se oorlogskepe by die Hornet se posisie aangekom. Die torpedojaers Makigumo en Akigumo het daarna die Hornet finaal tot sink gebring met vier 24-duim- (610 mm) torpedo's. Om 01:35 op 27 Oktober 1942 het sy uiteindelik gesink,<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 380.</ref> op ongeveer 08°38′S 166°43′O. Verskeie nagtelike aanvalle deur radar-toegeruste Catalinas op Jun'yō en Teruzuki, kennis van die voorsprong wat die Amerikaanse oorlogskepe gehad het in hul terugtog uit die gebied, plus 'n kritieke brandstofsituasie het blykbaar veroorsaak dat die Japannese verdere agtervolging van die Amerikaanse oorlogskepe heroorweeg het. Nadat hulle naby die noordelike Salomonseilande brandstof aangevul het, het die Japannese skepe op 30 Oktober na hul hoofbasis by Truk teruggekeer. Tydens die Amerikaanse terugtrekking uit die slaggebied na Espiritu Santo en Nieu-Kaledonië, terwyl hulle ontwykende aksie vanaf 'n Japannese duikboot geneem het, het Suid-Dakota met die torpedojaer Mahan gebots en Mahan erg beskadig.<ref>Evans, ''Japanese Navy'', p. 520; Frank, ''Guadalcanal'', p. 399. ''Mahan'' returned to action on 9 January 1943.</ref>
== Nabetragting ==
Albei kante het die oorwinning opgeëis. Die Amerikaners het beweer dat twee vliegdekskepe van die Shōkaku-klas met bomme getref en uit aksie gestel is. Kinkaid se opsomming van die skade aan die Japannese vloot het treffers op 'n slagskip, drie swaar kruisers en 'n ligte kruiser ingesluit, asook moontlike treffers op nog 'n swaar kruiser. In werklikheid was die Shōkaku, Zuihō en Chikuma die enigste skepe wat tydens die geveg getref is; nie een van hulle het gesink nie.<ref>Prados, ''Islands of Destiny: The Solomons Campaign and the Eclipse of the Rising Sun'' [Kindle version], Chapter III.</ref> Die Japanners het op hul beurt beweer dat hulle drie Amerikaanse vliegdekskepe, een slagskip, een kruiser, een torpedojaer<ref>Belote & Belote, ''Titans of the Seas'', p. 150</ref> en een "ongeïdentifiseerde groot oorlogskip" tot sink gebring het.<ref>The Japanese counted two cruisers sunk. Okumiya and Horikoshi, ''Zero!'', p. 274</ref> Werklike Amerikaanse verliese het die vliegdekskip Hornet en die torpedojaer Porter ingesluit, asook skade aan die Enterprise, die ligte kruiser San Juan, die torpedojaer Smith en die slagskip South Dakota.<ref>{{cite web | last = Office of Naval Intelligence | year = 1943 | url = http://www.ibiblio.org/hyperwar/USN/USN-CN-SantaCruz/index.html | title = ''The Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942'' | work = Combat Narrative | publisher = Publications Branch, Office of Naval Intelligence, United States Navy | access-date = 17 May 2006 | archive-url= https://web.archive.org/web/20060513024810/http://www.ibiblio.org/hyperwar/USN/USN-CN-SantaCruz/index.html| archive-date= 13 May 2006 | url-status= live}}</ref>
Die verlies van die Hornet was 'n ernstige slag vir die Geallieerde magte in die Suid-Stille Oseaan, wat die Enterprise en Saratoga as die enigste operasionele Geallieerde vliegdekskepe in die hele Stille Oseaan-teater gelaat het. Terwyl Enterprise van die geveg teruggetrek het, het die bemanning 'n bord op die vliegdek geplaas: "Enterprise teen Japan".<ref>[http://www.cv6.org/1942/1942.htm USS Enterprise CV-6 – 1942] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080915114615/http://www.cv6.org/1942/1942.htm |date=15 September 2008 }}.</ref><ref>[http://www.pacificwrecks.com/ships/usn/CV-6.html USS Enterprise CV-6] at Pacific Wrecks.com.</ref><ref>''[[Battle 360]]'', Episode 5: Enterprise versus Japan. [[The History Channel]], 2008.</ref> Die Enterprise het tydelike herstelwerk in Nieu-Kaledonië ondergaan en, hoewel nie ten volle herstel nie, het dit net twee weke later na die gebied van die suidelike Salomonseilande teruggekeer om Geallieerde magte tydens die Vlootgeveg van Guadalcanal te ondersteun.<ref>Tillman, ''Enterprise'', pp. 132–134.</ref>
== Verwysings ==
{{verwysings|3}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Tweede Wêreldoorlog]]
8uamaszkpqxuwh1mqos7v96l37ihe31
3379537
3379536
2026-11-21T11:09:36Z
Oesjaar
7467
/* Nabetragting */Kom ons proeflees
3379537
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Militêre konflik-en
| conflict = Slag van die Santa Cruzeilande
| image = [[Lêer:USS Enterprise-Bat Santa Cruz.jpg|300px]]
| pushpin_map = Stille Oseaan
| pushpin_relief = 1
| coordinates = {{coord|-8|164|format=dms|display=it}}
| caption = {{USS|Enterprise|CV-6|6}} (middel links) en sy skepe wat hom beskerm gedurende die oorlog, 26 Oktober 1942
| part_of = die [[Slag van Guadalcanal]] van die [[Tweede Wêreldoorlog]]
| date = 25–{{start date and age|1942|10|27|df=y}}
| location = Off the [[Santa Cruz Islands]], Pacific Ocean
| result = Beide kante eis 'n oorwinning; sien [[#Nabetragting|Nabetragting]]
| combatant1 = {{vlagland|Verenigde State|1912}}
| combatant2 = {{vlagland|Japannese Keiserryk}}
| commander1 = {{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[William Halsey Jr.|William Halsey]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Thomas C. Kinkaid]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[George D. Murray|George Murray]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Charles P. Mason]]
| commander2 = {{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Nobutake Kondō]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Chūichi Nagumo]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Hiroaki Abe]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Kakuji Kakuta]]
| strength1 = 2 [[Vliegdekskip|vliegdekskep]]e <br> 1 [[slagskip]] <br> 3 swaar kruisers <br> 3 ligte kruisers <br> 14 [[torpedojaer]]s<br> 136 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 63 [[Grumman F4F Wildcat]]s, 47 [[Douglas SBD Dauntless]], en 26 [[Grumman TBF Avenger]]s. The "136" number doesn't include [[Boeing B-17 Flying Fortress]]es based at [[Espiritu Santo]] (who played a small part in the battle) or any seaplanes in the area.</ref>
| strength2 = 3 vliegdekskepe <br> 1 ligte kruiser <br> 4 slagskepe<ref>''Kongō'', ''Haruna'', ''Hiei'', ''Kirishima''. See {{cite web |url=http://www.navweaps.com/index_oob/OOB_WWII_Pacific/OOB_WWII_Santa-Cruz.htm |title=Order of Battle – Battle of the Santa Cruz Islands |access-date=21 September 2009}}</ref> <br> 8 swaar kruisers <br> 2 ligte kruisers <br> 24 torpedojaers <br> 199 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 87 [[A6M Zero]]s, 68 [[Aichi D3A]] dive bombers, 57 [[Nakajima B5N]] torpedo bombers, and one [[Yokosuka D4Y]] command and control aircraft.</ref>
| casualties1 = 266 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 401; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 456. Breakdown of deaths: ''Hornet'' 118, ''Enterprise'' 44, ''Smith'' 57, ''Porter'' 15, ''Pensacola'' 3, ''South Dakota'' 2, ''Morris'' 1, and 22 aircrew. Four U.S. aircrew members were captured by the Japanese. Total U.S. aircraft losses included 32 Wildcats, 31 SBDs, and 18 TBFs.</ref> <br> [[USS Hornet (CV-8)|1 vliegdekskip gekelder]] <br> 1 torpedojaer gekelder <br> 1 vliegdekskip beskadig <br> 1 slagskip beskadig <br> 1 ligte kruiser beskadig <br> 2 torpedojaers beskadig <br> 81 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 22 sterftes, 4 gevang
| casualties2 = 400–500 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 400–401; Peattie, pp. 180, 339; and Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 454. Japanese deaths from damage to ''Zuihō'' aren't known. Known Japanese deaths are: 60 on ''Shōkaku'', 190 on ''Chikuma'', seven on ''Teruzuki'', and 148 aircrew. Total Japanese aircraft losses included 27 [[Mitsubishi A6M Zero]]s, 40 [[dive bomber]]s, 29 [[torpedo bomber]]s, and 1 [[Yokosuka D4Y]]. The aircrew losses included 55 from ''Shōkaku'', 57 from ''Zuikaku'', 9 from ''Zuihō'', and 27 from ''Junyō''.</ref> <br> 1 vliegdekskip swaar beskadig <br> 1 ligte kruiser swaar beskadig <br> 1 swaar kruiser beskadig <br> 1 torpedojaer beskadig <br> 99 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 148 sterftes
| campaignbox = {{Campaignbox Guadalcanal}} <br> {{Campaignbox Solomons}}
}}
Die '''Slag van die Santa Cruz-eilande''' wat tussen 25 en 27 Oktober 1942 plaasgevind het, was die vierde vliegdekskipgeveg van die Stille Oseaan-veldtog tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Dit was ook die vierde groot vlootbotsing tussen die [[Amerikaanse Vloot]] en die [[Japannese Keiserlike Vloot]] tydens die langdurige en strategies belangrike [[Slag van Guadalcanal|Guadalcanal-veldtog]]. Soos in die slae van die [[Slag van die Koraalsee|Koraalsee]], [[Slag van Midway|Midway]] en die Oostelike [[Salomonseilande]], was die skepe van die twee teenstanders selde in mekaar se sig of binne skootafstand van mekaar. In plaas daarvan is byna alle aanvalle deur albei kante uitgevoer deur vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe of landbasisse gelanseer is.
In 'n poging om die Geallieerde magte van Guadalcanal en nabygeleë eilande te verdryf en 'n einde te bring aan die dooiepunt wat sedert September 1942 bestaan het, het die Keiserlike Japannese Leër 'n groot grondoffensief op Guadalcanal vir 20–25 Oktober 1942 beplan. Ter ondersteuning van hierdie offensief, en met die hoop om met Geallieerde vlootmagte slaags te raak, het Japannese vliegdekskepe en ander groot oorlogskepe na 'n posisie naby die suidelike Salomonseilande beweeg. Vanuit hierdie ligging het die Japannese vlootmagte gehoop om enige Geallieerde (hoofsaaklik VSA) vlootmagte, veral vliegdekskipmagte, wat op die grondoffensief gereageer het, aan te val en beslissend te verslaan. Geallieerde vlootmagte het ook gehoop om die Japannese vlootmagte in die geveg te ontmoet, met dieselfde doelwitte om die dooiepunt te verbreek en hul teenstander beslissend te verslaan.
Die Japannese grondoffensief op Guadalcanal was aan die gang met die Slag om Henderson-veld terwyl die vlootoorlogskepe en vliegtuie van die twee teenstanders mekaar op die oggend van 26 Oktober 1942, net noord van die Santa Cruz-eilande, gekonfronteer het. Na 'n uitruil van lugaanvalle deur vliegdekskepe het Geallieerde oppervlakteskepe van die slagveld teruggetrek met die vliegdekskip [[USS Hornet (CV-8)|USS Hornet]] gekelder, en 'n ander vliegdekskip, [[USS Enterprise]], swaar beskadig. Die deelnemende Japannese vliegdekmagte het ook teruggetrek weens skade aan twee vliegdekskepe, swaar vliegtuigverliese en die Japannese leër se mislukking om Henderson-veld te verower.
Santa Cruz was 'n taktiese oorwinning vir die Japannese, beide wat tonnemaat en beheer oor die see rondom Guadalcanal betref. Die verlies van talle onvervangbare, ervare Japannese lugbemannings het egter op die lang termyn 'n strategiese voordeel vir die Geallieerdes geblyk te wees; die Geallieerdes se verliese aan lugbemannings tydens die geveg was relatief laag en is vinnig aangevul. Die Japannese het op 'n groter, beslissende oorwinning gehoop, en dit ook nodig gehad. Die feit dat die vlootgeveg gewen is net nadat die landgeveg verloor is, het beteken dat die geleentheid om hul oorwinning in die geveg uit te buit, reeds verby was.
== Agtergrond ==
Op 8 Augustus 1942 het Geallieerde magte, hoofsaaklik uit die Verenigde State, geland op Guadalcanal, Tulagi en die Florida-eilande in die Salomonseilande, wat destyds deur Japan beset was. Die landings op die eilande was daarop gemik om te verhoed dat die Japannese dit as basisse gebruik om die toevoerroetes tussen die VSA en Australië te bedreig. Verder moes die eilande beveilig word as vertrekpunte vir 'n veldtog wat ten doel gehad het om uiteindelik die groot Japannese basis by Rabaul te neutraliseer, terwyl dit terselfdertyd die Geallieerdes se veldtog in [[Nieu-Guinee]] sou ondersteun. Hierdie landings het die begin gemerk van die veldtog op Guadalcanal, wat ses maande sou duur.<ref>Hogue, ''Pearl Harbor to Guadalcanal'', pp. 235–236.</ref>
Ná die Slag van die Oostelike Solomoneilande op 24–25 Augustus, waarin die vliegdekskip USS Enterprise swaar beskadig en gedwing is om na [[Pearl Harbor]], Hawaii, te vaar, vir 'n maand van omvangryke herstelwerk, het drie Amerikaanse taakmagte met vliegdekskepe in die Suid-Stille Oseaan-gebied agtergebly. Die taakmagte was gesentreer rondom die vlootvliegdekskepe [[USS Wasp (CV-7)|USS Wasp]], [[USS Saratoga (CV-3)|Saratoga]] en Hornet, tesame met hul onderskeie luggroepe en ondersteunende oppervlakoorlogskepe, insluitend slagskepe, [[kruiser]]s en [[torpedojaer]]s, en was hoofsaaklik gestasioneer tussen die Salomonseilande en die eilande van die Nuwe Hebrides ([[Vanuatu]]). In hierdie operasionele gebied was die vliegdekskepe belas met die beveiliging van die kommunikasielyn tussen die vernaamste Geallieerde basisse in [[Nieu-Kaledonië]] en Espiritu Santo; die ondersteuning van Geallieerde grondmagte op Guadalcanal en Tulagi teen enige Japannese teenaanvalle; die dekking van die beweging van voorradeskepe na Guadalcanal; en die aanval op en vernietiging van enige Japannese oorlogskepe, veral vliegdekskepe, wat binne bereik gekom het.<ref>Hammel, ''Carrier Clash'', p. 106.</ref> Die seegebied waarin die Amerikaanse vliegdekskip-taakmagte geopereer het, is deur Amerikaanse magte ''torpedo kruising''<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 335.</ref> genoem, vanweë die hoë konsentrasie Japannese duikbote in die gebied.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 6–7.</ref>
[[Lêer:USS Wasp (CV-7) brennt.jpg|duimnael|USS Wasp brand nadat dit deur 'n torpedo getref is op 15 September]]
Op 31 Augustus is die USS Saratoga deur die Japannese duikboot I-26 met 'n torpedo getref en was dit vir drie maande buite aksie vir herstelwerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 10–12.</ref><ref>After this incident the then U.S. carrier task force commander [[Frank Jack Fletcher]] was relieved of his command and reassigned to shore duty for the remainder of the war. Frank, ''Guadalcanal'', pp. 204–205</ref>
Op 15 September is die USS Wasp getref deur drie torpedo's wat deur die Japannese duikboot I-19 afgevuur is terwyl dit 'n groot versterkings- en hervoorraadkonvooi na Guadalcanal ondersteun het en amper die Japannese vliegdekskepe Shōkaku en Zuikaku aangeval het, wat onttrek het net voordat die twee teenstanders binne bereik van mekaar se vliegtuie gekom het. Met kragonderbrekings weens torpedoskade kon die Wasp se skadebeheerspanne nie die daaropvolgende groot brande beheer nie, en sy is verlaat en self tot sink gebring.<ref>Evans, ''Japanese Navy'', pp. 179–180; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 24–41.
The battleship {{USS|North Carolina|BB-55|2}} and destroyer {{USS|O'Brien|DD-415|2}} were also hit by torpedoes during the same attack. ''O'Brien'' later sank as a result of the torpedo damage, and ''North Carolina'' was under repair at Pearl Harbor until 16 November 1942.</ref>
Alhoewel die VSA nou slegs een operasionele vliegdekskip, die USS Hornet, in die Suid-Stille Oseaan gehad het, het die Geallieerdes steeds lugoorheersing oor die suidelike Salomonseilande behou danksy hul vliegtuie wat by Henderson Field op Guadalcanal gestasioneer was. Snags egter, wanneer vliegtuie nie doeltreffend kon opereer nie, kon die Japannese hul skepe byna na willekeur rondom Guadalcanal laat beweeg. Gevolglik het 'n dooiepunt in die stryd om Guadalcanal ontstaan: die Geallieerdes het bedags voorrade en versterkings na Guadalcanal gebring, terwyl die Japannese snags dieselfde gedoen het met oorlogskepe, wat deur die Geallieerdes die "Tokyo Express" genoem is. Geen van die twee kante kon egter genoeg troepe op die eiland land om 'n beslissende voordeel te behaal nie. Teen middel Oktober het beide kante ongeveer 'n gelyke aantal troepe op die eiland gehad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 19–21, 84–85.</ref> Die dooiepunt is kortstondig onderbreek deur twee vlootaksies waarby groot skepe betrokke was. In die nag van 11–12 Oktober het 'n Amerikaanse vlootmag 'n Japannese vlootmag, wat op pad was om Henderson Field te bombardeer, onderskep en verslaan tydens die Slag van Kaap Esperance. Maar slegs twee nagte later het 'n Japannese mag, wat die slagskepe Haruna en Kongō ingesluit het, Henderson Field suksesvol gebombardeer; hulle het die meeste van die Amerikaanse vliegtuie daar vernietig en ernstige skade aan die vliegveld se fasiliteite aangerig.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 316–319.</ref>
[[Lêer:EnterpriseWildcat.jpg|duimnael|[[Grumman F4F Wildcat]] op die Enterprise terwyl die skip op 24 Oktober lugoperasies uitvoer]]
Die VSA het twee stappe gedoen om die dooiepunt in die stryd om Guadalcanal te probeer verbreek. Eerstens is herstelwerk aan die USS Enterprise bespoedig sodat sy so gou moontlik na die Suid-Stille Oseaan kon terugkeer. Op 10 Oktober het die USS Enterprise haar nuwe luggroep (Luggroep 10) ontvang, en op 16 Oktober het sy uit Pearl Harbor vertrek. Op 23 Oktober<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 154–155.</ref> het sy in die Suid-Stille Oseaan aangekom en op 24 Oktober, 273 seemyl (506 km) noordoos van Espiritu Santo, by die USS Hornet en die res van die Geallieerde vlootmagte in die Suid-Stille Oseaan aangesluit.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 145.</ref>
Tweedens het admiraal [[Chester W. Nimitz|Chester Nimitz]], die Geallieerde opperbevelhebber van die Stille Oseaan-magte, op 18 Oktober vise-admiraal Robert L. Ghormley deur vise-admiraal William Halsey jr. vervang as bevelvoerder van die Suid-Stille Oseaan-gebied; in hierdie posisie het hy bevel gevoer oor die Geallieerde magte wat by die veldtog in die Salomonseilande betrokke was.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 134.</ref>
Nimitz was van mening dat Ghormley te eng van visie en pessimisties geword het om die Geallieerde magte doeltreffend te lei in die stryd om Guadalcanal. Halsey is na bewering regoor die Amerikaanse vloot gerespekteer as 'n "vegter".<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 334.</ref> Met die aanvaarding van die bevel het Halsey onmiddellik begin om planne te maak om die Japannese vlootmagte in 'n geveg in te lok; hy het aan Nimitz geskryf: "Ek moes feitlik onmiddellik begin terugslaan."<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 150.</ref>
Die Japannese Gekombineerde Vloot het ook gepoog om Geallieerde vlootmagte te betrek in wat gehoop is om 'n beslissende geveg te wees. Twee vloot vliegdekskepe, Hiyō en Jun'yō, sowel as die ligte vliegdekskip Zuihō, het vroeg in Oktober by die hoof Japannese vlootbasis by Truk Atoll aangekom en by Shōkaku en Zuikaku aangesluit. Met vyf vliegdekskepe wat volledig toegerus was met luggroepe, plus hul talle slagskepe, kruisers en torpedojaers, was die Japannese Gekombineerde Vloot, onder leiding van Admiraal Isoroku Yamamoto, vol vertroue dat dit die nederlaag by die Slag van Midway kon vergoed.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 146–149.</ref> Afgesien van 'n paar lugaanvalle op Henderson Field in Oktober, het die Japannese vliegdekskepe en hul ondersteunende oorlogskepe in die noordwestelike gebied van die Salomonseilande gebly, buite die stryd om Guadalcanal, terwyl hulle op 'n geleentheid gewag het om nader te beweeg en die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val. Met die Japannese leër se volgende beplande groot grondaanval op Geallieerde magte op Guadalcanal wat vir 20 Oktober vasgestel is, het Yamamoto se oorlogskepe na die suidelike Salomonseilande begin beweeg om die offensief te ondersteun en gereed te wees om enige vyandelike skepe, veral vliegdekskepe, wat sou naderkom om die Geallieerde verdediging op Guadalcanal te ondersteun, aan te val.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', pp. 124–125. According to Hara, the Japanese believed that U.S. Navy forces were likely to be in the Solomon Islands area because they had read a report from the [[United Press]] dated 20 October that stated that the United States Navy was preparing for a major sea and air battle in the South Pacific.</ref>
== Aanvang ==
Op of omstreeks 11 Oktober het 'n groot Japannese mag, bestaande uit vliegdekskepe, slagskepe en hul begeleidingsvaartuie, uit Truk vertrek vir 'n verlengde operasie ter ondersteuning van 'n offensief op Guadalcanal in Oktober. Op dieselfde dag het 'n groot konvooi met versterkings Guadalcanal bereik, maar 'n mag van swaar kruisers wat ondersteuning moes bied, is verhoed om Henderson Field te bombardeer en het omgedraai in wat bekend geword het as die Slag van Kaap Esperance. Daarna het drie bombardemente gevolg wat tussen 13 Oktober en 16 Oktober deur slagskepe en swaar kruisers uitgevoer is (die swaarste vlootaanval op die vliegveld tydens die veldtog); die eerste en derde hiervan is uitgevoer deur vaartuie wat van vise-admiraal Nobutake Kondō se voorhoedemag afgesonder is. Vanaf middernag op 14 Oktober het nog 'n konvooi, bestaande uit vier vragskepe, die grootste deel van sy vrag afgelaai, insluitend tenks en swaar artillerie.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/Azumasan_t.htm|title=Japanese Transports|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Op 15 Oktober is die torpedojaer Meredith, terwyl dit die sleepboot Vireo, wat 'n voorraadbarg gesleep het, begelei het, deur vliegtuie van die Zuikaku en Shokaku opgemerk en gekelder. Op 17 Oktober het die Hiyō en Jun'yō 'n aanvalsmag gestuur om vervoerskepe naby Lunga Point aan te val, maar hulle het geen skade aangerig nie.<ref name="auto">{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/hiyo.htm|title=Imperial lattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die groot aantal oorlogskepe sou in die waters rondom Guadalcanal bly totdat die gevegte in die Slag van die Santa Cruz-eilande beëindig was, en het aan die einde van Oktober na Truk teruggekeer.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/shokaku.htm|title=Imperial Flattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die vliegdekskip Hiyō, wat onlangs in diens gestel is, was oorspronklik deel van die vloot, maar ’n brand in sy masjienkamer op 21 Oktober het hom genoodsaak om na Truk terug te keer vir herstelwerk.<ref name="auto"/> Op 25 Oktober het 6 bomwerpers en 12 vegvliegtuie van die Jun'yo Henderson-vliegveld aangeval, maar min skade aangerig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
Van 20 tot 25 Oktober het Japannese grondmagte op Guadalcanal probeer om Henderson Field in te neem tydens die Slag om Henderson Field, deur middel van 'n groot aanval op die Amerikaanse verdedigers. Die aanval is afgeslaan, met swaar verliese aan die Japannese kant.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 95–97.</ref> Foutiewelik oortuig dat die Japannese leërmagte Henderson Field ingeneem het, het die Japannese op die oggend van 25 Oktober oorlogskepe vanaf die Shortland-eilande na Guadalcanal gestuur om hul grondmagte op die eiland te ondersteun. Amerikaanse vliegtuie van Henderson Field het die konvooi deur die loop van die dag aangeval; hulle het die ligte kruiser Yura tot sink gebring (met hulp van [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17-vliegtuie]] vanaf Espiritu Santo) en die torpedojaer Akizuki beskadig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
[[Lêer:SantaCruzChart2.jpg|duimnael|Kaart van die Slag van die Santa Cruz-eilande, 26 Oktober 1942. Rooi lyne verteenwoordig Japannese oorlogskipmagte en swart lyne verteenwoordig Amerikaanse vliegdekskipmagte. Genommerde geel kolle verteenwoordig belangrike aksies in die geveg.]]
Ten spyte van die mislukking van die Japannese grondoffensief en die verlies van die Yura, het die res van die Gesamentlike Vloot op 25 Oktober voortgegaan om naby die suidelike Salomonseilande te maneuvreer, in die hoop om die Geallieerde vlootmagte in 'n geveg te betrek. Die Japannese vlootmagte het nou uit vier vliegdekskepe bestaan (twee groot, een medium en een ligte een), die Hiyō het vertrek weens 'n toevallige brand in sy enjinkamer, met 'n gesamentlike vliegtuigsterkte wat ongeveer gelykstaande was aan dié van drie vliegdekskepe van die Shokaku-klas.
Die Japannese vlootmagte was in drie groepe verdeel: die voorhoedemag, bestaande uit die Jun'yō, vier swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van Kondō aan boord van die swaar kruiser Atago, met 'n ondersteuningsgroep bestaande uit twee slagskepe en twee torpedojaers onder bevel van skout-admiraal Takeo Kurita; die hoofmag bestaande uit die Shōkaku, Zuikaku en Zuihō, plus een swaar kruiser en agt torpedojaers, onder bevel van vise-admiraal Chūichi Nagumo aan boord van die Shōkaku en die agterhoedemag bestaande uit twee slagskepe, drie swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van skout-admiraal Hiroaki Abe aan boord van die slagskip Hiei. Benewens sy bevel oor die voorhoedemag, het Kondō ook opgetree as die bevelvoerder van al drie magte.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 374–375.</ref>
Aan die Amerikaanse kant het die taakgroepe van die Hornet en Enterprise (onder bevel van skout-admiraal Thomas Kinkaid) op 25 Oktober na die noorde van die Santa Cruz-eilande beweeg, op soek na die Japannese vlootmagte. Die Amerikaanse oorlogskepe was ontplooi as twee vliegdekskipgroepe, wat ongeveer 10 seemyl (19 km) van mekaar geskei was. 'n Amerikaanse [[Consolidated PBY Catalina|PBY Catalina-verkenningswatervliegtuig]], gestasioneer op die Santa Cruz-eilande, het om 11:03 die vliegdekskepe van die Japannese hoofmag opgespoor. Die Japannese vliegdekskepe was egter ongeveer 355 seemyl (657 km) van die Amerikaanse mag af, net buite die reikafstand van vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe opereer. Kinkaid, wat gehoop het om die afstand te verklein ten einde daardie dag aan te val, het op volspoed na die Japannese vliegdekskepe gestoom en om 14:25 'n aanvalsmag van 23 vliegtuie gelanseer. Die Japannese, wat geweet het dat hulle deur Amerikaanse vliegtuie opgemerk is, maar nie geweet het waar die Amerikaanse vliegdekskepe was nie, het na die noorde gedraai om buite bereik van die Amerikaanse vliegdekskipvliegtuie te bly.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 127.</ref> Die Amerikaanse aanvalsmag het na hulle ondeskeie vliegdekskepe teruggekeer sonder om die Japannese oorlogskepe te vind.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 163–174.</ref>
== Die Slag ==
=== Vliegdekskipaksie op 26 Oktober: eerste aanvalle ===
Om 02:50 op 26 Oktober het die Japannese vlootmagte omgedraai en die vlootmagte van die twee teenstanders het die afstand tussen hulle verklein totdat hulle teen 05:00 slegs 200 seemyl (370 km) van mekaar af was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 186.</ref> Albei kante het verkenningsvliegtuie uitgestuur en hul oorblywende vliegtuie gereed gemaak om aan te val sodra die ander kant se skepe opgespoor is. Hoewel 'n Catalina, toegerus met [[radar]], die Japannese vliegdekskepe om 03:10 opgemerk het, het die verslag Kinkaid eers om 05:12 bereik. Dus, omdat hy geglo het dat die Japannese skepe waarskynlik gedurende die tussenliggende twee uur van posisie verander het, het hy besluit om nie 'n aanvalsmag te stuur nie totdat hy meer juiste inligting oor die posisie van die Japannese skepe ontvang het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 381.</ref>
[[Lêer:Aircraft prepare to launch from Japanese carrier Shōkaku during Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (80-G-176150).jpg|duimnael|Japannese vegvliegtuie en duikbomwerpers op die Shōkaku maak gereed om op te styg vir 'n aanval op Amerikaanse vliegdekskipmagte.]]
Om 06:45 het 'n Amerikaanse verkenningsvliegtuig die vliegdekskepe van Nagumo se hoofmag opgemerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 187.</ref> Om 06:58 het 'n Japannese verkenningsvliegtuig die ligging van Hornet se taakmag gerapporteer.<ref name="Frank">Frank, ''Guadalcanal'', p. 382.</ref> Albei kante het gehaas om eerste die ander aan te val. Die Japannese het eerste daarin geslaag om hul aanvalsmag te laat vertrek; teen 07:40 was 64 vliegtuie, bestaande uit 21 Aichi D3A2 Val-duikbomwerpers, 20 Nakajima B5N2 Kate-torpedobomwerpers, 21 Mitsubishi A6M3 Zero-vegvliegtuie en 2 Nakajima B5N2-verkenningsvliegtuie, op pad na die Hornet.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 191–192.</ref> Hierdie eerste aanval is gelei deur luitenant-kommandeur Shigeharu Murata, terwyl die dekking deur vegvliegtuie gelei is deur die luitenante Ayao Shirane en Saneyasu Hidaka. Ook om 07:40 het twee Amerikaanse SBD-3 Dauntless-verkenningsvliegtuie, wat gereageer het op die vroeëre waarneming van die Japannese vliegdekskepe, opgedaag en 'n duikaanval op die Zuihō uitgevoer. Terwyl die Japannese gevegslugpatrollie besig was om ander Amerikaanse verkenningsvliegtuie weg te hou, kon die twee Amerikaanse vliegtuie die Zuihō met albei hul 500-pond-bomme tref; dit het swaar skade aangerig en verseker dat vliegtuie nie meer op die vliegdekskip se dek kon land nie.<ref name="Frank"/>
Intussen het Kondo vir Abe se agterhoedemag beveel om vinniger te gaan in 'n poging om die Amerikaanse oorlogskepe te onderskep en aan te val. Kondo het ook sy eie voorhoedemag teen volle spoed vorentoe laat beweeg, sodat die Jun'yō se vliegtuie aan die aanvalle op die Amerikaanse skepe kon deelneem. Om 08:10 het die Shōkaku 'n tweede golf aanvalsvliegtuie gelanseer, bestaande uit 19 duikbomwerpers en vyf Zero-vegvliegtuie, en om 08:40 het die Zuikaku 16 torpedobomwerpers en vier Zero-vegvliegtuie gelanseer. Die tweede aanvalsgroep is gelei deur luitenant-kommandeur Mamoru Seki, terwyl die vegvliegtuigdekking deur luitenant Hideki Shingo gelei is. Teen 09:10 was daar dus meer as 100 Japannese vliegtuie op pad om die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 383.</ref>
Die Amerikaanse aanvalsvliegtuie was ongeveer 20 minute agter die Japannese. Omdat hulle van mening was dat 'n vinnige aanval belangriker is as 'n massiewe aanval, en omdat hulle nie genoeg brandstof gehad het om tyd te spandeer aan formasievorming voor die aanval nie, het die Amerikaanse vliegtuie in klein groepe na die Japannese skepe beweeg, in plaas daarvan om in een groot aanvalsmag saam te smelt. Die eerste groep, bestaande uit 15 [[Douglas SBD Dauntless]]-duikbomwerpers, 6 [[Grumman TBF Avenger]]-torpedobomwerpers en agt [[Grumman F4F Wildcat]]-vegvliegtuie, onder bevel van luitenant-kommandeur William J. "Gus" Widhelm van die Hornet, was teen ongeveer 08:00 in die lug. 'n Tweede groep, bestaande uit drie SBD's, nege TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en agt Wildcats van die Enterprise, onder bevel van luitenant-kommandeur John A. Collett, het teen 08:10 vertrek. 'n Derde groep, bestaande uit nege SBD's, tien TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en sewe F4F's van die Hornet, was teen 08:20 op pad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 198–199.</ref>
Om 08:40 het die opponerende lugaanvalformasies binne sig van mekaar verbybeweeg. Luitenant Hidaka se nege Zuihō-Zeros het die Enterprise-groep verras en aangeval deur vanuit die rigting van die [[son]] op die klimmende vliegtuie toe te sak. In die daaropvolgende geveg is vier Zeros, drie Wildcats en twee TBF's, insluitend dié van Collett, afgeskiet, terwyl nog twee TBF's en 'n Wildcat weens ernstige skade gedwing is om na die Enterprise terug te keer.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 384–385. Only the Wildcat was safely recovered.</ref> Die oorblywende ''Zuihō''-Zeros, wie se ammunisie uitgeput was, het aan die geveg onttrek.
[[Lêer:Shokaku Santa Cruz fire.jpg|duimnael|Die bemanning van Shōkaku bestry vure op die vliegdek na die Amerikaanse aanval]]
Om 08:50 het die voorste Amerikaanse aanvalsformasie van die Hornet vier skepe van Abe se voorhoedemag opgemerk. Die Amerikaanse vliegtuie het voortgegaan, die Japannese vliegdekskepe gewaar en voorbereidings getref om aan te val. Drie Zero-vliegtuie van die Zuihō het die formasie se Wildcats aangeval en hulle sodoende weggelok van die bomwerpers wat hulle moes beskerm. Gevolglik het die duikbomwerpers in die eerste groep hul aanvalle sonder die beskerming van vegvliegtuie geloods. Twaalf Zero-vliegtuie van die Japannese vliegdekskip het die SBD-formasie aangeval, twee neergeskiet (insluitend dié van Widhelm, het hy dit oorleef) en nog twee gedwing om hul aanval te staak. Die oorblywende 11 SBD's het om 09:27 met hul duikaanvalle op die Shōkaku begin; hulle het die skip met drie tot ses bomme getref, die vliegdek vernietig en ernstige skade aan die skip se binnekant aangerig. Die laaste SBD van die 11 het Shōkaku uit sig verloor en in plaas daarvan sy bom naby die Japannese torpedojaer Teruzuki laat val, wat geringe skade veroorsaak het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 213–223.</ref> Die ses TBF's in die eerste aanvalsmag, wat van hul aanvalsgroep geskei geraak het, het nie die Japannese vliegdekskepe gevind nie en het uiteindelik na die Hornet teruggedraai. Op die pad terug het hulle die Japannese swaar kruiser Tone aangeval, maar al hul torpedo's het die kruiser gemis.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 387–388.</ref>
[[Lêer:Japanese cruiser Chikuma under air attack during the Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (NH 82404).jpg|duimnael|Chikuma word aangeval op 26 Oktober. Rook styg op uit die middel van die skip, waar 'n 450 kg-bom die brug vol getref het.]]
Die TBF's van die tweede Amerikaanse aanvalsformasie vanaf die Enterprise kon nie die Japannese vliegdekskepe opspoor nie en het in plaas daarvan die Japannese swaar kruiser Suzuya, deel van Abe se voorhoede, aangeval, maar geen skade aangerig nie. Omstreeks dieselfde tyd het nege SBD's van die derde Amerikaanse aanvalsformasie, afkomstig van die Hornet, Abe se skepe opgespoor en die Japannese swaar kruiser Chikuma aangeval; hulle het die skip met twee 450 kg-bomme getref en groot skade aangerig. Die drie SBD's van die Enterprise het toe ook opgedaag en ook die Chikuma aangeval; hulle het verdere skade aangerig met een bomtreffer en twee bomme wat net-net gemis het. Uiteindelik het die nege TBF's van die derde aanvalsgroep opgedaag en die rokende Chikuma aangeval, waarby hulle nog een voltreffer behaal het. Chikuma, begelei deur twee torpedojaers, het uit die geveg onttrek en koers gekies na Truk vir herstelwerk.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 132; and Parshall, ''The Imperial Japanese Navy Page''. ''Chikuma'' was under repair at Truk and later [[Kure]], Japan, until January 1943.</ref>
Die Amerikaanse vliegdekskipmagte het om 08:30 berig ontvang van hul aanvalsvliegtuie wat op pad was na die Japannese skepe, dat Japannese aanvalsvliegtuie in hul rigting op pad was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 235.</ref> Om 08:52 het die bevelvoerder van die Japannese aanvalsmag die Hornet-taakmag opgemerk, die Enterprise-taakmag was deur 'n reënbui verberg, en sy vliegtuie vir 'n aanval ontplooi. Om 08:55 het die Amerikaanse vliegdekskepe die naderende Japannese vliegtuie op radar bespeur, ongeveer 35 seemyl (65 km) daarvandaan, en begin om die 37 Wildcat-vliegtuie van hul gevegslugpatrollie na die inkomende Japannese vliegtuie te lei. Ongelukkig het kommunikasieprobleme, foute deur die Amerikaanse vegvliegtuigbeheerbeamptes en primitiewe beheerprosedures egter verhoed dat enige van die Wildcats, op 'n paar na, met die Japannese vliegtuie slaags raak voordat laasgenoemdes hul aanvalle op die Hornet begin het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 235–239.</ref> Alhoewel die Amerikaanse gevegs-lugpatrollie, insluitend die vegvlieënier Swede Vejtasa, daarin geslaag het om verskeie duikbomwerpers af te skiet of te beskadig (die formasieleier, luitenant Sadamu Takahashi, moes weens die skade uit die duikvlug onttrek<ref>Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 388.</ref>), het die meeste van die Japannese vliegtuie hul aanvalle begin sonder dat hulle noemenswaardig deur Amerikaanse vegvliegtuie gehinder is.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 385.</ref>
{{Multibeeld
| wydte = 250
| direction = vertical
| voetskrif =
| beeld1 = Japanese aircraft attack USS Hornet (CV-8) during the Battle of the Santa Cruz Islands on 26 October 1942 (80-G-33947).jpg
| alt1 =
| onderskrif1 = ’n Beskadigde Japannese duikbomwerper (links bo) duik om 09:14 in die rigting van die ''Hornet'' ...
| beeld2 = Japanese Aichi D3A crashes into USS Hornet (CV-8) during the Battle of the Santa Cruz Islands on 26 October 1942.jpg
| alt2 =
| onderskrif2 = ... en sekondes later tref dit die draer.
}}
Om 09:09 het die lugafweergeskut van die Hornet en haar begeleidende oorlogskepe begin vuur, terwyl die 20 ongeskonde Japannese torpedovliegtuie en die oorblywende 16 duikbomwerpers hul aanvalle op die vliegdekskip begin het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 249–251. ''Hornet''{{'}}s screening ships included heavy cruisers {{USS|Northampton|CA-26|2}} and {{USS|Pensacola|CA-24|2}}, light cruisers {{USS|San Diego|CL-53|2}} and {{USS|Juneau|CL-52|2}}, and six destroyers.</ref> Om 09:12 het 'n duikbomwerper se 250 kg semi-pantserdoorborende skeepsbom presies die middel van die Hornet se vliegdek, teenoor die eilandstruktuur, getref; dit het deur drie dekke gedring voordat dit ontplof en 60 man gedood het. Oomblikke later het 'n 242 kg-hoëplofkragbom die vliegdek getref. Dit het met impak ontplof en 'n gat van 3,4 m veroorsaak en 30 mans gedood. Sowat 'n minuut later het 'n derde bom die Hornet getref, naby die plek waar die eerste bom die dek binnegedring het. Dit het deur drie dekke gedring voordat dit ontplof het en ernstige skade aangerig het, maar geen lewensverlies veroorsaak het nie.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 253–356.</ref> Om 09:14 is 'n duikbomwerper deur die Hornet se lugafweergeskut getref en het aan die brand geraak, die vlieënier, adjudant-offisier Shigeyuki Sato, het opsetlik teen die Hornet se skoorsteen vasgevlieg, wat sewe mans gedood en brandende vliegtuigbrandstof oor die seindek versprei het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 386; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 262–267.</ref>
Terwyl die duikbomwerpers aangeval het, het die 20 torpedobomwerpers ook uit twee verskillende rigtings op die Hornet afgepyl. Ten spyte van swaar verliese weens lugafweerverdediging, waaronder Murata, het die torpedovliegtuie tussen 09:13 en 09:17 met twee torpedo's die kant van die Hornet getref, wat haar enjins buite werking gestel het. Net toe die Hornet tot stilstand kom, het 'n beskadigde Japannese duikbomwerper nader gekom en doelbewus teen die kant van die vliegdekskip vasgevlieg; dit het 'n brand laat ontstaan naby die skip se hoofvoorraad vliegtuigbrandstof. Om 09:20 het die oorblywende Japannese vliegtuie onttrek en teruggekeer en die Hornet roerloos in die water en aan die brand, agtergelaat.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 386; Hammel, ''Carrier Strike'', p. 284.</ref> Vyf-en-twintig Japannese en ses Amerikaanse vliegtuie is in hierdie aanval vernietig, insluitend 12 duikbomwerpers, tien torpedovliegtuie en ten minste een Zero.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 271–280.</ref>
Met die hulp van brandslange vanaf drie begeleidende torpedojaers was die brande op die Hornet teen 10:00 onder beheer. Gewonde personeel is van die vliegdekskip ontruim, en die swaar kruiser USS Northampton, onder bevel van kaptein Willard A. Kitts, het probeer om die Hornet weg van die gevegsgebied te sleep. Die voorbereidings om die sleeptou vas te maak, het egter tyd in beslag geneem, terwyl verdere aanvalsgroepe Japannese vliegtuie reeds op pad was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 271–280.</ref>
=== Vliegdekskipaksie op 26 Oktober: verdere aksies na die eerste aanvalle ===
Vanaf 09:30 het die Enterprise baie van die beskadigde en brandstofarme gevegslugpatrollie vegvliegtuie, sowel as verkenningsvliegtuie wat van albei vliegdekskepe teruggekeer het, laat land. Aangesien die vliegdek egter vol was en 'n tweede golf Japannese vliegtuie om 09:30 op radar bespeur is, het die Enterprise om 10:00 die landingsoperasies gestaak. Vliegtuie sonder brandstof het daarna in die oseaan neergestort, waarna die torpedojaers wat die vliegdekskip vergesel het, die bemanningslede gered het. Een van die vliegtuie wat in die water beland het, ’n beskadigde TBF van die Enterprise se aanvalsmag wat vroeër deur Zero-vliegtuie van die Zuihō aangeval is, het naby die torpedojaer USS Porter in die water neergestort. Terwyl die Porter die TBF se bemanning gered het, is die skip deur ’n torpedo getref, moontlik afkomstig van die vliegtuig wat in die water beland het, wat ernstige skade aangerig en die lewens van 15 bemanningslede geëis het.<ref>{{cite book|last=Hammel|first=Eric|title=Guadalcanal: The Carrier Battles|url=https://archive.org/details/guadalcanalcarri00hamm|url-access=registration|year=1987|publisher=Crown Publishers, Inc.|location=New York|pages=[https://archive.org/details/guadalcanalcarri00hamm/page/411 411–413]|isbn=9780517566084}}</ref> Nadat die bevelvoerder van die taakmag beveel het dat die torpedojaer tot sink gebring moet word, is die bemanning gered deur die torpedojaer USS Shaw, wat daarna die Porter met kanonvuur tot sink gebring het (08°32′S 167°17′O).<ref>Evans, ''Japanese Navy'', p. 520; Frank, ''Guadalcanal'', pp. 388–389; Hammel, ''Carrier Strike'', p. 299.</ref>
[[Lêer:A Japanese Aichi D3A is shot down between USS Enterprise (CV-6) and USS South Dakota (BB-57) on 26 October 1942.jpg|duimnael|’n Japannese duikbomwerper (middel) word tydens die aanval op die Enterprise (regs onder) afgeskiet. Die rook uit die skip is weens vroeër bomtreffers, terwyl nog ’n bom die vliegdekskip net-net mis. Die slagskip South Dakota is links van die vliegdekskip.<ref>Fahey, ''The Ships and Aircraft of the United States Fleet'', p. 5.</ref>]]
Terwyl die eerste golf Japannese aanvalsvliegtuie van hul aanval op die Hornet na hul vliegdekskepe begin terugkeer het, het een van hulle die Enterprise-taakmag, wat intussen uit die reënbui te voorskyn gekom het, opgemerk en die vliegdekskip se posisie gerapporteer.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 283.</ref> Die tweede golf Japannese aanvalsvliegtuie, in die veronderstelling dat die Hornet besig was om te sink, het hul aanvalle op die Enterprise-taakmag gerig; dit het om 10:08 begin. Weereens het die Amerikaanse gevegslugpatrollie gesukkel om die Japannese vliegtuie te onderskep voordat hulle die Enterprise aangeval het; hulle het slegs 2 van die 19 duikbomwerpers neergeskiet net toe dié met hul duikvlugte na die vliegdekskip begin het. Seki se afdeling het deur die hewige lugafweervuur van die Enterprise en haar begeleidende oorlogskepe aangeval, maar geen treffers behaal nie. Daarna het die afdeling onder bevel van luitenant Keiichi Arima aangeval en die vliegdekskip getref met twee 250 kg semi-pantserdeurborende bomme; die eerste hiervan is losgelaat deur Arima se vlieënier, onderoffisier Kiyoto Furuta. Die twee bomme het 44 man gedood en 75 gewond, en groot skade aan die vliegdekskip aangerig, insluitend die beskadiging van sy voorste hyser in die "op"-posisie. Daarbenewens het Arima se afdeling ook met nog 'n bom 'n byna-treffer behaal.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 300–313; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', pp. 413–415.</ref> Tien van die negentien Japannese bomwerpers het egter in hierdie aanval verlore gegaan, insluitend dié van Seki, terwyl nog twee tydens die terugvlug in die see neergestort het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 390; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', pp. 416, 418, 446.</ref>
Twintig minute later het die 16 Zuikaku-torpedovliegtuie opgedaag en in groep opgedeel om die Enterprise aan te val. Een groep torpedo-bomwerpers is aangeval deur twee gevegslugpatrollie Wildcats, weer eens insluitend Vejtasa, wat drie van hulle afgeskiet en 'n vierde beskadig het. Die vierde beskadigde vliegtuig het doelbewus teen die torpedojaer Smith gebots, die skip aan die brand gesteek en 57 van haar bemanning gedood. Die torpedo wat deur hierdie vliegtuig gedra is, het kort na die impak ontplof en meer skade veroorsaak. Die vure het aanvanklik buite beheer gelyk totdat Smith se bevelvoerder die torpedojaer beveel het om in die sproeiende kielwater van die slagskip USS South Dakota te stuur, wat gehelp het om die brande te blus. Smith het toe haar posisie hervat en met haar oorblywende lugafweerkanonne op die die torpedovliegtuie gevuur.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 390–391. ''Smith'' eventually went to Pearl Harbor for repairs, which were completed in February 1943.</ref>
[[Lêer:F4F-4 Wildcat of VF-72 crash-lands on USS Enterprise (CV-6) on 26 October 1942.jpg|duimnael|right|'n Hornet Wildcat wat pas geland het, gly oor die vliegdek van die Enterprise terwyl die vliegdekskip hewig maneuvreer tydens die duikbomwerperaanval deur die Jun'yo.]]
Die oorblywende torpedovliegtuie het die Enterprise, South Dakota en die kruiser Portland aangeval, maar al hul torpedo's het óf hul teiken gemis óf gefaal, sodat geen skade aangerig is nie. Die geveg was om 10:53 verby; 9 van die 16 torpedovliegtuie is tydens hierdie aanval afgeskiet.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 391.</ref> Nadat die meeste brande aan boord geblus is, het die Enterprise om 11:15 sy vliegdek heropen om te begin met die landing van vliegtuie wat teruggekeer het van die oggend se Amerikaanse aanvalle op die Japannese vlootmagte. Slegs 'n paar vliegtuie het egter geland voordat die volgende golf Japannese aanvalsvliegtuie opgedaag en hul aanvalle op die Enterprise begin het, wat die staking van landingsoperasies genoodsaak het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 335–337.</ref>
Tussen 09:05 en 09:14 het Jun'yō binne 280 seemyl (520 km) van die Amerikaanse vliegdekskepe gekom en 'n aanvalsmag van 17 duikbomwerpers en 12 Zero-vliegtuie gelanseer, onder bevel van luitenant Yoshio Shiga.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 330–331; and Frank, ''Guadalcanal'', p. 391.</ref> Terwyl die Japannese hoofmag en voorhoede gemaneuvreer het in 'n poging om hul formasies te verenig, het Jun'yō opvolgaanvalle voorberei.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 331.</ref> Om 11:21 het vliegtuie van die Jun'yō opgedaag en 'n duikaanval op die Enterprise-taakmag uitgevoer. Die duikbomwerpers het een bom naby die Enterprise laat val, wat verdere skade aangerig het, en elk een treffer op die South Dakota en die ligte kruiser San Juan behaal, wat matige skade aan albei skepe veroorsaak het. Op die South Dakota het die bom die voorste geskutstoring getref; hoewel dit nie daarin geslaag het om deur te dring nie, is twee bemanningslede gedood en meer as vyftig ander, insluitend die skip se bevelvoerder, deur fragmente gewond.{{sfn|Evans|2014}}{{sfn|Frank|1990|pp=392–393}} Skerwe van die bom het die middelste en linkerkanon van die tweede geskutstoring beskadig; die geskutbemanning is uiteindelik deur die Bureau of Ordnance ingelig dat die kepe so diep was dat daar nie met die lope gevuur moes word nie. Aangesien dit nie ten volle herstel is nie, het dit die South Dakota benadeel tydens die latere Tweede Slag van Guadalcanal.{{sfn|Hornfischer|2011|p=346}} Agt van die sewentien Japannese duikbomwerpers is in hierdie aanval vernietig, terwyl nog drie tydens hul terugkeer in die water beland het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 391–393; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 437. Anti-aircraft fire from battleship ''South Dakota'' was credited with 26 of the total of 99 enemy planes the Americans claimed in the battle. [http://www.hazegray.org/danfs/battlesh/bb57.htm ''South Dakota''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220125041118/http://www.hazegray.org/danfs/battlesh/bb57.htm |date=25 January 2022 }}, ''Dictionary of American Naval Fighting Ships'' (DANFS) U.S. Dept. of Navy.</ref>
Om 11:35, met die Hornet buite aksie, die Enterprise swaar beskadig, en die aanname dat die Japannese een of twee onbeskadigde vliegdekskepe in die gebied het, het Kinkaid besluit om die Enterprise en haar begeleidingskepe uit die geveg te onttrek.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 395.</ref> Kinkaid het die Hornet agtergelaat en die vliegdekskip en sy taakmag opdrag gegee om terug te trek sodra hulle kon. Tussen 11:39 en 13:22 het Enterprise 57 van die 73 Amerikaanse vliegtuie wat in die lug was, aan boord geneem terwyl die skip teruggetrek het.<ref>Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 444. One U.S. aircraft, flown by ''Hornet''{{'}}s Air Group Commander, was able to reach a U.S. airbase at [[Espiritu Santo]].</ref> Die oorblywende Amerikaanse vliegtuie het in die oseaan neergestort, en hul bemannings is deur begeleidende oorlogskepe gered.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 345–352.</ref>
Tussen 11:40 en 14:00 het die twee onbeskadigde Japannese vliegdekskepe, Zuikaku en Jun'yō, die paar vliegtuie wat van die oggendaanvalle op die Hornet en Enterprise teruggekeer het, aan boord geneem en voorbereidings getref vir opvolgaanvalle. Dit was op hierdie stadium dat die verwoestende verliese wat tydens hierdie aanvalle gely is, duidelik geword het. Luitenant-kommandeur Masatake Okumiya, die lugoperasie-offisier van die Jun'yō, het die terugkeer van die vliegdekskip se eerste aanvalsgroepe soos volg beskryf:
{{quote|Ons het die lug met angstige afwagting deursoek. Daar was slegs 'n paar vliegtuie in die lug in vergelyking met die getalle wat 'n paar uur tevore opgestyg het... Die vliegtuie het skokkend en wankelend op die dek beland; elke vegvliegtuig en bomwerper was deurboor deur koeëls... Terwyl die vlieëniers moeg uit hul beknopte kajuite geklim het, het hulle vertel van ongelooflike weerstand – van 'n lugruim wat vol was van die ontploffings van lugafweergranate en ligspore.}}
Slegs een van die bomwerperleiers van ''Jun'yō'' het van die eerste aanval teruggekeer, en by sy landing het hy "so geskok voorgekom dat hy by tye nie samehangend kon praat nie".<ref>Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 446.</ref>
Om 13:00 het Kondo se gevorderde mag en Abe se voorhoede, almal oorlogskepe, gesamentlik reguit koers gekies na die laas aangemelde posisie van die Amerikaanse vliegdekskip-taakmagte. Hulle het hul spoed verhoog in 'n poging om die vyand te onderskep vir 'n geveg met skeepsgeskut. Die beskadigde vliegdekskepe Zuihō en Shōkaku, met Nagumo steeds aan boord, het uit die gevegsgebied teruggetrek en die bevel oor die lugmagte van die Zuikaku en Jun'yō aan skout-admiraal Kakuji Kakuta oorgelaat. Om 13:06 het die Jun'yō haar tweede aanvalsgroep gelanseer, bestaande uit sewe torpedovliegtuie onder leiding van luitenant Yoshiaki Irikiin, vergesel deur agt Zero-vegvliegtuie onder bevel van luitenant Shirane. Terselfdertyd het die Zuikaku haar derde aanvalsgroep gelanseer: sewe torpedovliegtuie, twee duikbomwerpers en vyf Zero-vegvliegtuie, onder bevel van luitenant (jg) Ichirō Tanaka. Die meeste van die torpedovliegtuie was toegerus met 'n 800 kg-pantserdeurdringende bomme. Om 15:35 het die Jun'yō die dag se laaste Japannese aanvalsgroep gelanseer, vier duikbomwerpers en ses Zero-vegvliegtuie, weereens onder bevel van luitenant Shiga.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', pp. 129–131; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 357–358; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', pp. 446–447.</ref>
[[Lêer:Listing USS Hornet (CV-8) is abandoned in the late afternoon of 26 October 1942.jpg|duimnael|left|Verlate en sinkende Hornet]]
Na verskeie tegniese probleme het die Northampton uiteindelik om 14:45 begin om die Hornet stadig uit die gevegsgebied te sleep, teen 'n spoed van slegs vyf knope. Die Hornet se bemanning was op die punt om gedeeltelike kragtoevoer te herstel,<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 395–396.</ref> maar om 15:20 het die Jun'yō se tweede aanvalsgroep opgedaag, en die sewe torpedovliegtuie het die byna stilstaande vliegdekskip aangeval. Hoewel ses van die torpedovliegtuie hul teiken gemis het, het een torpedo om 15:23 die Hornet midskeeps getref; dit het die noodlottige hou geblyk te wees. Die torpedotreffer het die herstelwerk aan die kragstelsel vernietig en ernstige oorstroming sowel as 'n oorhelling van 14 grade veroorsaak. Aangesien daar geen krag was om die water uit te pomp nie, is die Hornet as verlore beskou en het die oorblywende bemanning die skip verlaat. Die derde aanvalsgroep, afkomstig van die Zuikaku, het die Hornet intussen aangeval, waartydens B5N-bomwerpers die sinkende skip met een 800 kg-bom getref het. Teen 16:27 het al die bemanningslede die Hornet verlaat. Tydens die laaste Japannese aanval van die dag het 'n duikbomwerper van die Jun'yō se derde aanvalsgroep om 17:20 nog 'n 250 kg-semi-pantserdeurdringend bom op die sinkende vliegdekskip laat val.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 359–376; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 448.</ref>
Nadat hy ingelig is dat Japannese magte nader kom en dat verdere pogings om die skip te sleep onuitvoerbaar was, het Halsey beveel dat die Hornet gesink word. Terwyl die res van die Amerikaanse oorlogskepe na die suidooste teruggetrek het om buite bereik van Kondō en Abe se naderende vloot te kom, het die torpedojaers USS Mustin en Anderson probeer om die Hornet te kelder deur verskeie torpedo's en meer as 400 granate op haar af te vuur; sy het egter steeds bly dryf. Met Japannese vlootmagte wat nader beweeg het en slegs 20 minute ver was, het die twee Amerikaanse torpedojaers om 20:40 die brandende romp van die Hornet verlaat. Teen 22:20 het die res van Kondō en Abe se oorlogskepe by die Hornet se posisie aangekom. Die torpedojaers Makigumo en Akigumo het daarna die Hornet finaal tot sink gebring met vier 24-duim- (610 mm) torpedo's. Om 01:35 op 27 Oktober 1942 het sy uiteindelik gesink,<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 380.</ref> op ongeveer 08°38′S 166°43′O. Verskeie nagtelike aanvalle deur radar-toegeruste Catalinas op Jun'yō en Teruzuki, kennis van die voorsprong wat die Amerikaanse oorlogskepe gehad het in hul terugtog uit die gebied, plus 'n kritieke brandstofsituasie het blykbaar veroorsaak dat die Japannese verdere agtervolging van die Amerikaanse oorlogskepe heroorweeg het. Nadat hulle naby die noordelike Salomonseilande brandstof aangevul het, het die Japannese skepe op 30 Oktober na hul hoofbasis by Truk teruggekeer. Tydens die Amerikaanse terugtrekking uit die slaggebied na Espiritu Santo en Nieu-Kaledonië, terwyl hulle ontwykende aksie vanaf 'n Japannese duikboot geneem het, het Suid-Dakota met die torpedojaer Mahan gebots en Mahan erg beskadig.<ref>Evans, ''Japanese Navy'', p. 520; Frank, ''Guadalcanal'', p. 399. ''Mahan'' returned to action on 9 January 1943.</ref>
== Nabetragting ==
Albei kante het die oorwinning opgeëis. Die Amerikaners het beweer dat twee vliegdekskepe van die Shōkaku-klas met bomme getref en uit aksie gestel is. Kinkaid se opsomming van die skade aan die Japannese vloot het treffers op 'n slagskip, drie swaar kruisers en 'n ligte kruiser ingesluit, asook moontlike treffers op nog 'n swaar kruiser. In werklikheid was die Shōkaku, Zuihō en Chikuma die enigste skepe wat tydens die geveg getref is; nie een van hulle het gesink nie.<ref>Prados, ''Islands of Destiny: The Solomons Campaign and the Eclipse of the Rising Sun'' [Kindle version], Chapter III.</ref> Die Japanners het op hul beurt beweer dat hulle drie Amerikaanse vliegdekskepe, een slagskip, een kruiser, een torpedojaer<ref>Belote & Belote, ''Titans of the Seas'', p. 150</ref> en een "ongeïdentifiseerde groot oorlogskip" tot sink gebring het.<ref>The Japanese counted two cruisers sunk. Okumiya and Horikoshi, ''Zero!'', p. 274</ref> Werklike Amerikaanse verliese het die vliegdekskip Hornet en die torpedojaer Porter ingesluit, asook skade aan die Enterprise, die ligte kruiser San Juan, die torpedojaer Smith en die slagskip South Dakota.<ref>{{cite web | last = Office of Naval Intelligence | year = 1943 | url = http://www.ibiblio.org/hyperwar/USN/USN-CN-SantaCruz/index.html | title = ''The Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942'' | work = Combat Narrative | publisher = Publications Branch, Office of Naval Intelligence, United States Navy | access-date = 17 May 2006 | archive-url= https://web.archive.org/web/20060513024810/http://www.ibiblio.org/hyperwar/USN/USN-CN-SantaCruz/index.html| archive-date= 13 May 2006 | url-status= live}}</ref>
Die verlies van die Hornet was 'n ernstige slag vir die Geallieerde magte in die Suid-Stille Oseaan, wat die Enterprise en Saratoga as die enigste operasionele Geallieerde vliegdekskepe in die hele Stille Oseaan-teater gelaat het. Terwyl Enterprise van die geveg teruggetrek het, het die bemanning 'n bord op die vliegdek geplaas: "Enterprise teen Japan".<ref>[http://www.cv6.org/1942/1942.htm USS Enterprise CV-6 – 1942] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080915114615/http://www.cv6.org/1942/1942.htm |date=15 September 2008 }}.</ref><ref>[http://www.pacificwrecks.com/ships/usn/CV-6.html USS Enterprise CV-6] at Pacific Wrecks.com.</ref><ref>''[[Battle 360]]'', Episode 5: Enterprise versus Japan. [[The History Channel]], 2008.</ref> Die Enterprise het tydelike herstelwerk in Nieu-Kaledonië ondergaan en, hoewel nie ten volle herstel nie, het dit net twee weke later na die gebied van die suidelike Salomonseilande teruggekeer om Geallieerde magte tydens die Vlootgeveg van Guadalcanal te ondersteun.<ref>Tillman, ''Enterprise'', pp. 132–134.</ref> Daar het hy 'n belangrike rol gespeel in wat die beslissende vlootgeveg in die algehele veldtog om Guadalcanal sou blyk te wees, toe sy vliegtuie verskeie Japannese oorlogskepe en troepeskepe tydens die vlootgevegte rondom Henderson Field gekelder het.<ref name="Hammel"/><ref>Tillman, ''Enterprise'', pp. 134–144.</ref> Die tekort aan vliegdekskepe het die Amerikaners en Japanners genoop om slagskepe in nagoperasies rondom Guadalcanal in te span. In die eerste geveg is admiraal Abe se vlagskip, die Hiei, deur Amerikaanse kruisers buite aksie gestel; die skip is later agtergelaat nadat dit verdere skade opgedoen het tydens lugaanvalle gedurende die dag, onder meer deur vliegtuie van die Enterprise. Abe is daarna van sy bevel onthef. Die twee vinnige slagskepe wat die Enterprise begelei het, die Washington en die South Dakota (waarvan slegs vier van die nege hoofkanonne operasioneel was), is afgesonder om deel te neem aan die tweede naggeveg; dit was een van slegs twee gevegte in die hele Stille Oseaan-oorlog waarin slagskepe teen mekaar geveg het.<ref>The second clash between battleships in the Pacific was the October 1944 [[Battle of Leyte Gulf#Battle of Surigao Strait (25 October 1944)|Battle of Surigao Strait]], the last such battle in history.</ref> Die South Dakota is in die proses weer beskadig, terwyl die Kirishima gesink is; hierdie nederlaag het daartoe gelei dat admiraal Kondo na 'n minder belangrike rol oorgeplaas is.
== Verwysings ==
{{verwysings|3}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Tweede Wêreldoorlog]]
4q1vxeoz4091l8rnskglahqg2h1p0y4
3379538
3379537
2026-11-21T11:10:32Z
Oesjaar
7467
/* Nabetragting */ Verbeter
3379538
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Militêre konflik-en
| conflict = Slag van die Santa Cruzeilande
| image = [[Lêer:USS Enterprise-Bat Santa Cruz.jpg|300px]]
| pushpin_map = Stille Oseaan
| pushpin_relief = 1
| coordinates = {{coord|-8|164|format=dms|display=it}}
| caption = {{USS|Enterprise|CV-6|6}} (middel links) en sy skepe wat hom beskerm gedurende die oorlog, 26 Oktober 1942
| part_of = die [[Slag van Guadalcanal]] van die [[Tweede Wêreldoorlog]]
| date = 25–{{start date and age|1942|10|27|df=y}}
| location = Off the [[Santa Cruz Islands]], Pacific Ocean
| result = Beide kante eis 'n oorwinning; sien [[#Nabetragting|Nabetragting]]
| combatant1 = {{vlagland|Verenigde State|1912}}
| combatant2 = {{vlagland|Japannese Keiserryk}}
| commander1 = {{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[William Halsey Jr.|William Halsey]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Thomas C. Kinkaid]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[George D. Murray|George Murray]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Charles P. Mason]]
| commander2 = {{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Nobutake Kondō]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Chūichi Nagumo]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Hiroaki Abe]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Kakuji Kakuta]]
| strength1 = 2 [[Vliegdekskip|vliegdekskep]]e <br> 1 [[slagskip]] <br> 3 swaar kruisers <br> 3 ligte kruisers <br> 14 [[torpedojaer]]s<br> 136 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 63 [[Grumman F4F Wildcat]]s, 47 [[Douglas SBD Dauntless]], en 26 [[Grumman TBF Avenger]]s. The "136" number doesn't include [[Boeing B-17 Flying Fortress]]es based at [[Espiritu Santo]] (who played a small part in the battle) or any seaplanes in the area.</ref>
| strength2 = 3 vliegdekskepe <br> 1 ligte kruiser <br> 4 slagskepe<ref>''Kongō'', ''Haruna'', ''Hiei'', ''Kirishima''. See {{cite web |url=http://www.navweaps.com/index_oob/OOB_WWII_Pacific/OOB_WWII_Santa-Cruz.htm |title=Order of Battle – Battle of the Santa Cruz Islands |access-date=21 September 2009}}</ref> <br> 8 swaar kruisers <br> 2 ligte kruisers <br> 24 torpedojaers <br> 199 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 87 [[A6M Zero]]s, 68 [[Aichi D3A]] dive bombers, 57 [[Nakajima B5N]] torpedo bombers, and one [[Yokosuka D4Y]] command and control aircraft.</ref>
| casualties1 = 266 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 401; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 456. Breakdown of deaths: ''Hornet'' 118, ''Enterprise'' 44, ''Smith'' 57, ''Porter'' 15, ''Pensacola'' 3, ''South Dakota'' 2, ''Morris'' 1, and 22 aircrew. Four U.S. aircrew members were captured by the Japanese. Total U.S. aircraft losses included 32 Wildcats, 31 SBDs, and 18 TBFs.</ref> <br> [[USS Hornet (CV-8)|1 vliegdekskip gekelder]] <br> 1 torpedojaer gekelder <br> 1 vliegdekskip beskadig <br> 1 slagskip beskadig <br> 1 ligte kruiser beskadig <br> 2 torpedojaers beskadig <br> 81 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 22 sterftes, 4 gevang
| casualties2 = 400–500 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 400–401; Peattie, pp. 180, 339; and Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 454. Japanese deaths from damage to ''Zuihō'' aren't known. Known Japanese deaths are: 60 on ''Shōkaku'', 190 on ''Chikuma'', seven on ''Teruzuki'', and 148 aircrew. Total Japanese aircraft losses included 27 [[Mitsubishi A6M Zero]]s, 40 [[dive bomber]]s, 29 [[torpedo bomber]]s, and 1 [[Yokosuka D4Y]]. The aircrew losses included 55 from ''Shōkaku'', 57 from ''Zuikaku'', 9 from ''Zuihō'', and 27 from ''Junyō''.</ref> <br> 1 vliegdekskip swaar beskadig <br> 1 ligte kruiser swaar beskadig <br> 1 swaar kruiser beskadig <br> 1 torpedojaer beskadig <br> 99 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 148 sterftes
| campaignbox = {{Campaignbox Guadalcanal}} <br> {{Campaignbox Solomons}}
}}
Die '''Slag van die Santa Cruz-eilande''' wat tussen 25 en 27 Oktober 1942 plaasgevind het, was die vierde vliegdekskipgeveg van die Stille Oseaan-veldtog tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Dit was ook die vierde groot vlootbotsing tussen die [[Amerikaanse Vloot]] en die [[Japannese Keiserlike Vloot]] tydens die langdurige en strategies belangrike [[Slag van Guadalcanal|Guadalcanal-veldtog]]. Soos in die slae van die [[Slag van die Koraalsee|Koraalsee]], [[Slag van Midway|Midway]] en die Oostelike [[Salomonseilande]], was die skepe van die twee teenstanders selde in mekaar se sig of binne skootafstand van mekaar. In plaas daarvan is byna alle aanvalle deur albei kante uitgevoer deur vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe of landbasisse gelanseer is.
In 'n poging om die Geallieerde magte van Guadalcanal en nabygeleë eilande te verdryf en 'n einde te bring aan die dooiepunt wat sedert September 1942 bestaan het, het die Keiserlike Japannese Leër 'n groot grondoffensief op Guadalcanal vir 20–25 Oktober 1942 beplan. Ter ondersteuning van hierdie offensief, en met die hoop om met Geallieerde vlootmagte slaags te raak, het Japannese vliegdekskepe en ander groot oorlogskepe na 'n posisie naby die suidelike Salomonseilande beweeg. Vanuit hierdie ligging het die Japannese vlootmagte gehoop om enige Geallieerde (hoofsaaklik VSA) vlootmagte, veral vliegdekskipmagte, wat op die grondoffensief gereageer het, aan te val en beslissend te verslaan. Geallieerde vlootmagte het ook gehoop om die Japannese vlootmagte in die geveg te ontmoet, met dieselfde doelwitte om die dooiepunt te verbreek en hul teenstander beslissend te verslaan.
Die Japannese grondoffensief op Guadalcanal was aan die gang met die Slag om Henderson-veld terwyl die vlootoorlogskepe en vliegtuie van die twee teenstanders mekaar op die oggend van 26 Oktober 1942, net noord van die Santa Cruz-eilande, gekonfronteer het. Na 'n uitruil van lugaanvalle deur vliegdekskepe het Geallieerde oppervlakteskepe van die slagveld teruggetrek met die vliegdekskip [[USS Hornet (CV-8)|USS Hornet]] gekelder, en 'n ander vliegdekskip, [[USS Enterprise]], swaar beskadig. Die deelnemende Japannese vliegdekmagte het ook teruggetrek weens skade aan twee vliegdekskepe, swaar vliegtuigverliese en die Japannese leër se mislukking om Henderson-veld te verower.
Santa Cruz was 'n taktiese oorwinning vir die Japannese, beide wat tonnemaat en beheer oor die see rondom Guadalcanal betref. Die verlies van talle onvervangbare, ervare Japannese lugbemannings het egter op die lang termyn 'n strategiese voordeel vir die Geallieerdes geblyk te wees; die Geallieerdes se verliese aan lugbemannings tydens die geveg was relatief laag en is vinnig aangevul. Die Japannese het op 'n groter, beslissende oorwinning gehoop, en dit ook nodig gehad. Die feit dat die vlootgeveg gewen is net nadat die landgeveg verloor is, het beteken dat die geleentheid om hul oorwinning in die geveg uit te buit, reeds verby was.
== Agtergrond ==
Op 8 Augustus 1942 het Geallieerde magte, hoofsaaklik uit die Verenigde State, geland op Guadalcanal, Tulagi en die Florida-eilande in die Salomonseilande, wat destyds deur Japan beset was. Die landings op die eilande was daarop gemik om te verhoed dat die Japannese dit as basisse gebruik om die toevoerroetes tussen die VSA en Australië te bedreig. Verder moes die eilande beveilig word as vertrekpunte vir 'n veldtog wat ten doel gehad het om uiteindelik die groot Japannese basis by Rabaul te neutraliseer, terwyl dit terselfdertyd die Geallieerdes se veldtog in [[Nieu-Guinee]] sou ondersteun. Hierdie landings het die begin gemerk van die veldtog op Guadalcanal, wat ses maande sou duur.<ref>Hogue, ''Pearl Harbor to Guadalcanal'', pp. 235–236.</ref>
Ná die Slag van die Oostelike Solomoneilande op 24–25 Augustus, waarin die vliegdekskip USS Enterprise swaar beskadig en gedwing is om na [[Pearl Harbor]], Hawaii, te vaar, vir 'n maand van omvangryke herstelwerk, het drie Amerikaanse taakmagte met vliegdekskepe in die Suid-Stille Oseaan-gebied agtergebly. Die taakmagte was gesentreer rondom die vlootvliegdekskepe [[USS Wasp (CV-7)|USS Wasp]], [[USS Saratoga (CV-3)|Saratoga]] en Hornet, tesame met hul onderskeie luggroepe en ondersteunende oppervlakoorlogskepe, insluitend slagskepe, [[kruiser]]s en [[torpedojaer]]s, en was hoofsaaklik gestasioneer tussen die Salomonseilande en die eilande van die Nuwe Hebrides ([[Vanuatu]]). In hierdie operasionele gebied was die vliegdekskepe belas met die beveiliging van die kommunikasielyn tussen die vernaamste Geallieerde basisse in [[Nieu-Kaledonië]] en Espiritu Santo; die ondersteuning van Geallieerde grondmagte op Guadalcanal en Tulagi teen enige Japannese teenaanvalle; die dekking van die beweging van voorradeskepe na Guadalcanal; en die aanval op en vernietiging van enige Japannese oorlogskepe, veral vliegdekskepe, wat binne bereik gekom het.<ref>Hammel, ''Carrier Clash'', p. 106.</ref> Die seegebied waarin die Amerikaanse vliegdekskip-taakmagte geopereer het, is deur Amerikaanse magte ''torpedo kruising''<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 335.</ref> genoem, vanweë die hoë konsentrasie Japannese duikbote in die gebied.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 6–7.</ref>
[[Lêer:USS Wasp (CV-7) brennt.jpg|duimnael|USS Wasp brand nadat dit deur 'n torpedo getref is op 15 September]]
Op 31 Augustus is die USS Saratoga deur die Japannese duikboot I-26 met 'n torpedo getref en was dit vir drie maande buite aksie vir herstelwerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 10–12.</ref><ref>After this incident the then U.S. carrier task force commander [[Frank Jack Fletcher]] was relieved of his command and reassigned to shore duty for the remainder of the war. Frank, ''Guadalcanal'', pp. 204–205</ref>
Op 15 September is die USS Wasp getref deur drie torpedo's wat deur die Japannese duikboot I-19 afgevuur is terwyl dit 'n groot versterkings- en hervoorraadkonvooi na Guadalcanal ondersteun het en amper die Japannese vliegdekskepe Shōkaku en Zuikaku aangeval het, wat onttrek het net voordat die twee teenstanders binne bereik van mekaar se vliegtuie gekom het. Met kragonderbrekings weens torpedoskade kon die Wasp se skadebeheerspanne nie die daaropvolgende groot brande beheer nie, en sy is verlaat en self tot sink gebring.<ref>Evans, ''Japanese Navy'', pp. 179–180; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 24–41.
The battleship {{USS|North Carolina|BB-55|2}} and destroyer {{USS|O'Brien|DD-415|2}} were also hit by torpedoes during the same attack. ''O'Brien'' later sank as a result of the torpedo damage, and ''North Carolina'' was under repair at Pearl Harbor until 16 November 1942.</ref>
Alhoewel die VSA nou slegs een operasionele vliegdekskip, die USS Hornet, in die Suid-Stille Oseaan gehad het, het die Geallieerdes steeds lugoorheersing oor die suidelike Salomonseilande behou danksy hul vliegtuie wat by Henderson Field op Guadalcanal gestasioneer was. Snags egter, wanneer vliegtuie nie doeltreffend kon opereer nie, kon die Japannese hul skepe byna na willekeur rondom Guadalcanal laat beweeg. Gevolglik het 'n dooiepunt in die stryd om Guadalcanal ontstaan: die Geallieerdes het bedags voorrade en versterkings na Guadalcanal gebring, terwyl die Japannese snags dieselfde gedoen het met oorlogskepe, wat deur die Geallieerdes die "Tokyo Express" genoem is. Geen van die twee kante kon egter genoeg troepe op die eiland land om 'n beslissende voordeel te behaal nie. Teen middel Oktober het beide kante ongeveer 'n gelyke aantal troepe op die eiland gehad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 19–21, 84–85.</ref> Die dooiepunt is kortstondig onderbreek deur twee vlootaksies waarby groot skepe betrokke was. In die nag van 11–12 Oktober het 'n Amerikaanse vlootmag 'n Japannese vlootmag, wat op pad was om Henderson Field te bombardeer, onderskep en verslaan tydens die Slag van Kaap Esperance. Maar slegs twee nagte later het 'n Japannese mag, wat die slagskepe Haruna en Kongō ingesluit het, Henderson Field suksesvol gebombardeer; hulle het die meeste van die Amerikaanse vliegtuie daar vernietig en ernstige skade aan die vliegveld se fasiliteite aangerig.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 316–319.</ref>
[[Lêer:EnterpriseWildcat.jpg|duimnael|[[Grumman F4F Wildcat]] op die Enterprise terwyl die skip op 24 Oktober lugoperasies uitvoer]]
Die VSA het twee stappe gedoen om die dooiepunt in die stryd om Guadalcanal te probeer verbreek. Eerstens is herstelwerk aan die USS Enterprise bespoedig sodat sy so gou moontlik na die Suid-Stille Oseaan kon terugkeer. Op 10 Oktober het die USS Enterprise haar nuwe luggroep (Luggroep 10) ontvang, en op 16 Oktober het sy uit Pearl Harbor vertrek. Op 23 Oktober<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 154–155.</ref> het sy in die Suid-Stille Oseaan aangekom en op 24 Oktober, 273 seemyl (506 km) noordoos van Espiritu Santo, by die USS Hornet en die res van die Geallieerde vlootmagte in die Suid-Stille Oseaan aangesluit.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 145.</ref>
Tweedens het admiraal [[Chester W. Nimitz|Chester Nimitz]], die Geallieerde opperbevelhebber van die Stille Oseaan-magte, op 18 Oktober vise-admiraal Robert L. Ghormley deur vise-admiraal William Halsey jr. vervang as bevelvoerder van die Suid-Stille Oseaan-gebied; in hierdie posisie het hy bevel gevoer oor die Geallieerde magte wat by die veldtog in die Salomonseilande betrokke was.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 134.</ref>
Nimitz was van mening dat Ghormley te eng van visie en pessimisties geword het om die Geallieerde magte doeltreffend te lei in die stryd om Guadalcanal. Halsey is na bewering regoor die Amerikaanse vloot gerespekteer as 'n "vegter".<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 334.</ref> Met die aanvaarding van die bevel het Halsey onmiddellik begin om planne te maak om die Japannese vlootmagte in 'n geveg in te lok; hy het aan Nimitz geskryf: "Ek moes feitlik onmiddellik begin terugslaan."<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 150.</ref>
Die Japannese Gekombineerde Vloot het ook gepoog om Geallieerde vlootmagte te betrek in wat gehoop is om 'n beslissende geveg te wees. Twee vloot vliegdekskepe, Hiyō en Jun'yō, sowel as die ligte vliegdekskip Zuihō, het vroeg in Oktober by die hoof Japannese vlootbasis by Truk Atoll aangekom en by Shōkaku en Zuikaku aangesluit. Met vyf vliegdekskepe wat volledig toegerus was met luggroepe, plus hul talle slagskepe, kruisers en torpedojaers, was die Japannese Gekombineerde Vloot, onder leiding van Admiraal Isoroku Yamamoto, vol vertroue dat dit die nederlaag by die Slag van Midway kon vergoed.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 146–149.</ref> Afgesien van 'n paar lugaanvalle op Henderson Field in Oktober, het die Japannese vliegdekskepe en hul ondersteunende oorlogskepe in die noordwestelike gebied van die Salomonseilande gebly, buite die stryd om Guadalcanal, terwyl hulle op 'n geleentheid gewag het om nader te beweeg en die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val. Met die Japannese leër se volgende beplande groot grondaanval op Geallieerde magte op Guadalcanal wat vir 20 Oktober vasgestel is, het Yamamoto se oorlogskepe na die suidelike Salomonseilande begin beweeg om die offensief te ondersteun en gereed te wees om enige vyandelike skepe, veral vliegdekskepe, wat sou naderkom om die Geallieerde verdediging op Guadalcanal te ondersteun, aan te val.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', pp. 124–125. According to Hara, the Japanese believed that U.S. Navy forces were likely to be in the Solomon Islands area because they had read a report from the [[United Press]] dated 20 October that stated that the United States Navy was preparing for a major sea and air battle in the South Pacific.</ref>
== Aanvang ==
Op of omstreeks 11 Oktober het 'n groot Japannese mag, bestaande uit vliegdekskepe, slagskepe en hul begeleidingsvaartuie, uit Truk vertrek vir 'n verlengde operasie ter ondersteuning van 'n offensief op Guadalcanal in Oktober. Op dieselfde dag het 'n groot konvooi met versterkings Guadalcanal bereik, maar 'n mag van swaar kruisers wat ondersteuning moes bied, is verhoed om Henderson Field te bombardeer en het omgedraai in wat bekend geword het as die Slag van Kaap Esperance. Daarna het drie bombardemente gevolg wat tussen 13 Oktober en 16 Oktober deur slagskepe en swaar kruisers uitgevoer is (die swaarste vlootaanval op die vliegveld tydens die veldtog); die eerste en derde hiervan is uitgevoer deur vaartuie wat van vise-admiraal Nobutake Kondō se voorhoedemag afgesonder is. Vanaf middernag op 14 Oktober het nog 'n konvooi, bestaande uit vier vragskepe, die grootste deel van sy vrag afgelaai, insluitend tenks en swaar artillerie.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/Azumasan_t.htm|title=Japanese Transports|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Op 15 Oktober is die torpedojaer Meredith, terwyl dit die sleepboot Vireo, wat 'n voorraadbarg gesleep het, begelei het, deur vliegtuie van die Zuikaku en Shokaku opgemerk en gekelder. Op 17 Oktober het die Hiyō en Jun'yō 'n aanvalsmag gestuur om vervoerskepe naby Lunga Point aan te val, maar hulle het geen skade aangerig nie.<ref name="auto">{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/hiyo.htm|title=Imperial lattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die groot aantal oorlogskepe sou in die waters rondom Guadalcanal bly totdat die gevegte in die Slag van die Santa Cruz-eilande beëindig was, en het aan die einde van Oktober na Truk teruggekeer.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/shokaku.htm|title=Imperial Flattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die vliegdekskip Hiyō, wat onlangs in diens gestel is, was oorspronklik deel van die vloot, maar ’n brand in sy masjienkamer op 21 Oktober het hom genoodsaak om na Truk terug te keer vir herstelwerk.<ref name="auto"/> Op 25 Oktober het 6 bomwerpers en 12 vegvliegtuie van die Jun'yo Henderson-vliegveld aangeval, maar min skade aangerig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
Van 20 tot 25 Oktober het Japannese grondmagte op Guadalcanal probeer om Henderson Field in te neem tydens die Slag om Henderson Field, deur middel van 'n groot aanval op die Amerikaanse verdedigers. Die aanval is afgeslaan, met swaar verliese aan die Japannese kant.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 95–97.</ref> Foutiewelik oortuig dat die Japannese leërmagte Henderson Field ingeneem het, het die Japannese op die oggend van 25 Oktober oorlogskepe vanaf die Shortland-eilande na Guadalcanal gestuur om hul grondmagte op die eiland te ondersteun. Amerikaanse vliegtuie van Henderson Field het die konvooi deur die loop van die dag aangeval; hulle het die ligte kruiser Yura tot sink gebring (met hulp van [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17-vliegtuie]] vanaf Espiritu Santo) en die torpedojaer Akizuki beskadig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
[[Lêer:SantaCruzChart2.jpg|duimnael|Kaart van die Slag van die Santa Cruz-eilande, 26 Oktober 1942. Rooi lyne verteenwoordig Japannese oorlogskipmagte en swart lyne verteenwoordig Amerikaanse vliegdekskipmagte. Genommerde geel kolle verteenwoordig belangrike aksies in die geveg.]]
Ten spyte van die mislukking van die Japannese grondoffensief en die verlies van die Yura, het die res van die Gesamentlike Vloot op 25 Oktober voortgegaan om naby die suidelike Salomonseilande te maneuvreer, in die hoop om die Geallieerde vlootmagte in 'n geveg te betrek. Die Japannese vlootmagte het nou uit vier vliegdekskepe bestaan (twee groot, een medium en een ligte een), die Hiyō het vertrek weens 'n toevallige brand in sy enjinkamer, met 'n gesamentlike vliegtuigsterkte wat ongeveer gelykstaande was aan dié van drie vliegdekskepe van die Shokaku-klas.
Die Japannese vlootmagte was in drie groepe verdeel: die voorhoedemag, bestaande uit die Jun'yō, vier swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van Kondō aan boord van die swaar kruiser Atago, met 'n ondersteuningsgroep bestaande uit twee slagskepe en twee torpedojaers onder bevel van skout-admiraal Takeo Kurita; die hoofmag bestaande uit die Shōkaku, Zuikaku en Zuihō, plus een swaar kruiser en agt torpedojaers, onder bevel van vise-admiraal Chūichi Nagumo aan boord van die Shōkaku en die agterhoedemag bestaande uit twee slagskepe, drie swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van skout-admiraal Hiroaki Abe aan boord van die slagskip Hiei. Benewens sy bevel oor die voorhoedemag, het Kondō ook opgetree as die bevelvoerder van al drie magte.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 374–375.</ref>
Aan die Amerikaanse kant het die taakgroepe van die Hornet en Enterprise (onder bevel van skout-admiraal Thomas Kinkaid) op 25 Oktober na die noorde van die Santa Cruz-eilande beweeg, op soek na die Japannese vlootmagte. Die Amerikaanse oorlogskepe was ontplooi as twee vliegdekskipgroepe, wat ongeveer 10 seemyl (19 km) van mekaar geskei was. 'n Amerikaanse [[Consolidated PBY Catalina|PBY Catalina-verkenningswatervliegtuig]], gestasioneer op die Santa Cruz-eilande, het om 11:03 die vliegdekskepe van die Japannese hoofmag opgespoor. Die Japannese vliegdekskepe was egter ongeveer 355 seemyl (657 km) van die Amerikaanse mag af, net buite die reikafstand van vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe opereer. Kinkaid, wat gehoop het om die afstand te verklein ten einde daardie dag aan te val, het op volspoed na die Japannese vliegdekskepe gestoom en om 14:25 'n aanvalsmag van 23 vliegtuie gelanseer. Die Japannese, wat geweet het dat hulle deur Amerikaanse vliegtuie opgemerk is, maar nie geweet het waar die Amerikaanse vliegdekskepe was nie, het na die noorde gedraai om buite bereik van die Amerikaanse vliegdekskipvliegtuie te bly.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 127.</ref> Die Amerikaanse aanvalsmag het na hulle ondeskeie vliegdekskepe teruggekeer sonder om die Japannese oorlogskepe te vind.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 163–174.</ref>
== Die Slag ==
=== Vliegdekskipaksie op 26 Oktober: eerste aanvalle ===
Om 02:50 op 26 Oktober het die Japannese vlootmagte omgedraai en die vlootmagte van die twee teenstanders het die afstand tussen hulle verklein totdat hulle teen 05:00 slegs 200 seemyl (370 km) van mekaar af was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 186.</ref> Albei kante het verkenningsvliegtuie uitgestuur en hul oorblywende vliegtuie gereed gemaak om aan te val sodra die ander kant se skepe opgespoor is. Hoewel 'n Catalina, toegerus met [[radar]], die Japannese vliegdekskepe om 03:10 opgemerk het, het die verslag Kinkaid eers om 05:12 bereik. Dus, omdat hy geglo het dat die Japannese skepe waarskynlik gedurende die tussenliggende twee uur van posisie verander het, het hy besluit om nie 'n aanvalsmag te stuur nie totdat hy meer juiste inligting oor die posisie van die Japannese skepe ontvang het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 381.</ref>
[[Lêer:Aircraft prepare to launch from Japanese carrier Shōkaku during Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (80-G-176150).jpg|duimnael|Japannese vegvliegtuie en duikbomwerpers op die Shōkaku maak gereed om op te styg vir 'n aanval op Amerikaanse vliegdekskipmagte.]]
Om 06:45 het 'n Amerikaanse verkenningsvliegtuig die vliegdekskepe van Nagumo se hoofmag opgemerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 187.</ref> Om 06:58 het 'n Japannese verkenningsvliegtuig die ligging van Hornet se taakmag gerapporteer.<ref name="Frank">Frank, ''Guadalcanal'', p. 382.</ref> Albei kante het gehaas om eerste die ander aan te val. Die Japannese het eerste daarin geslaag om hul aanvalsmag te laat vertrek; teen 07:40 was 64 vliegtuie, bestaande uit 21 Aichi D3A2 Val-duikbomwerpers, 20 Nakajima B5N2 Kate-torpedobomwerpers, 21 Mitsubishi A6M3 Zero-vegvliegtuie en 2 Nakajima B5N2-verkenningsvliegtuie, op pad na die Hornet.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 191–192.</ref> Hierdie eerste aanval is gelei deur luitenant-kommandeur Shigeharu Murata, terwyl die dekking deur vegvliegtuie gelei is deur die luitenante Ayao Shirane en Saneyasu Hidaka. Ook om 07:40 het twee Amerikaanse SBD-3 Dauntless-verkenningsvliegtuie, wat gereageer het op die vroeëre waarneming van die Japannese vliegdekskepe, opgedaag en 'n duikaanval op die Zuihō uitgevoer. Terwyl die Japannese gevegslugpatrollie besig was om ander Amerikaanse verkenningsvliegtuie weg te hou, kon die twee Amerikaanse vliegtuie die Zuihō met albei hul 500-pond-bomme tref; dit het swaar skade aangerig en verseker dat vliegtuie nie meer op die vliegdekskip se dek kon land nie.<ref name="Frank"/>
Intussen het Kondo vir Abe se agterhoedemag beveel om vinniger te gaan in 'n poging om die Amerikaanse oorlogskepe te onderskep en aan te val. Kondo het ook sy eie voorhoedemag teen volle spoed vorentoe laat beweeg, sodat die Jun'yō se vliegtuie aan die aanvalle op die Amerikaanse skepe kon deelneem. Om 08:10 het die Shōkaku 'n tweede golf aanvalsvliegtuie gelanseer, bestaande uit 19 duikbomwerpers en vyf Zero-vegvliegtuie, en om 08:40 het die Zuikaku 16 torpedobomwerpers en vier Zero-vegvliegtuie gelanseer. Die tweede aanvalsgroep is gelei deur luitenant-kommandeur Mamoru Seki, terwyl die vegvliegtuigdekking deur luitenant Hideki Shingo gelei is. Teen 09:10 was daar dus meer as 100 Japannese vliegtuie op pad om die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 383.</ref>
Die Amerikaanse aanvalsvliegtuie was ongeveer 20 minute agter die Japannese. Omdat hulle van mening was dat 'n vinnige aanval belangriker is as 'n massiewe aanval, en omdat hulle nie genoeg brandstof gehad het om tyd te spandeer aan formasievorming voor die aanval nie, het die Amerikaanse vliegtuie in klein groepe na die Japannese skepe beweeg, in plaas daarvan om in een groot aanvalsmag saam te smelt. Die eerste groep, bestaande uit 15 [[Douglas SBD Dauntless]]-duikbomwerpers, 6 [[Grumman TBF Avenger]]-torpedobomwerpers en agt [[Grumman F4F Wildcat]]-vegvliegtuie, onder bevel van luitenant-kommandeur William J. "Gus" Widhelm van die Hornet, was teen ongeveer 08:00 in die lug. 'n Tweede groep, bestaande uit drie SBD's, nege TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en agt Wildcats van die Enterprise, onder bevel van luitenant-kommandeur John A. Collett, het teen 08:10 vertrek. 'n Derde groep, bestaande uit nege SBD's, tien TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en sewe F4F's van die Hornet, was teen 08:20 op pad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 198–199.</ref>
Om 08:40 het die opponerende lugaanvalformasies binne sig van mekaar verbybeweeg. Luitenant Hidaka se nege Zuihō-Zeros het die Enterprise-groep verras en aangeval deur vanuit die rigting van die [[son]] op die klimmende vliegtuie toe te sak. In die daaropvolgende geveg is vier Zeros, drie Wildcats en twee TBF's, insluitend dié van Collett, afgeskiet, terwyl nog twee TBF's en 'n Wildcat weens ernstige skade gedwing is om na die Enterprise terug te keer.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 384–385. Only the Wildcat was safely recovered.</ref> Die oorblywende ''Zuihō''-Zeros, wie se ammunisie uitgeput was, het aan die geveg onttrek.
[[Lêer:Shokaku Santa Cruz fire.jpg|duimnael|Die bemanning van Shōkaku bestry vure op die vliegdek na die Amerikaanse aanval]]
Om 08:50 het die voorste Amerikaanse aanvalsformasie van die Hornet vier skepe van Abe se voorhoedemag opgemerk. Die Amerikaanse vliegtuie het voortgegaan, die Japannese vliegdekskepe gewaar en voorbereidings getref om aan te val. Drie Zero-vliegtuie van die Zuihō het die formasie se Wildcats aangeval en hulle sodoende weggelok van die bomwerpers wat hulle moes beskerm. Gevolglik het die duikbomwerpers in die eerste groep hul aanvalle sonder die beskerming van vegvliegtuie geloods. Twaalf Zero-vliegtuie van die Japannese vliegdekskip het die SBD-formasie aangeval, twee neergeskiet (insluitend dié van Widhelm, het hy dit oorleef) en nog twee gedwing om hul aanval te staak. Die oorblywende 11 SBD's het om 09:27 met hul duikaanvalle op die Shōkaku begin; hulle het die skip met drie tot ses bomme getref, die vliegdek vernietig en ernstige skade aan die skip se binnekant aangerig. Die laaste SBD van die 11 het Shōkaku uit sig verloor en in plaas daarvan sy bom naby die Japannese torpedojaer Teruzuki laat val, wat geringe skade veroorsaak het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 213–223.</ref> Die ses TBF's in die eerste aanvalsmag, wat van hul aanvalsgroep geskei geraak het, het nie die Japannese vliegdekskepe gevind nie en het uiteindelik na die Hornet teruggedraai. Op die pad terug het hulle die Japannese swaar kruiser Tone aangeval, maar al hul torpedo's het die kruiser gemis.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 387–388.</ref>
[[Lêer:Japanese cruiser Chikuma under air attack during the Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (NH 82404).jpg|duimnael|Chikuma word aangeval op 26 Oktober. Rook styg op uit die middel van die skip, waar 'n 450 kg-bom die brug vol getref het.]]
Die TBF's van die tweede Amerikaanse aanvalsformasie vanaf die Enterprise kon nie die Japannese vliegdekskepe opspoor nie en het in plaas daarvan die Japannese swaar kruiser Suzuya, deel van Abe se voorhoede, aangeval, maar geen skade aangerig nie. Omstreeks dieselfde tyd het nege SBD's van die derde Amerikaanse aanvalsformasie, afkomstig van die Hornet, Abe se skepe opgespoor en die Japannese swaar kruiser Chikuma aangeval; hulle het die skip met twee 450 kg-bomme getref en groot skade aangerig. Die drie SBD's van die Enterprise het toe ook opgedaag en ook die Chikuma aangeval; hulle het verdere skade aangerig met een bomtreffer en twee bomme wat net-net gemis het. Uiteindelik het die nege TBF's van die derde aanvalsgroep opgedaag en die rokende Chikuma aangeval, waarby hulle nog een voltreffer behaal het. Chikuma, begelei deur twee torpedojaers, het uit die geveg onttrek en koers gekies na Truk vir herstelwerk.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 132; and Parshall, ''The Imperial Japanese Navy Page''. ''Chikuma'' was under repair at Truk and later [[Kure]], Japan, until January 1943.</ref>
Die Amerikaanse vliegdekskipmagte het om 08:30 berig ontvang van hul aanvalsvliegtuie wat op pad was na die Japannese skepe, dat Japannese aanvalsvliegtuie in hul rigting op pad was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 235.</ref> Om 08:52 het die bevelvoerder van die Japannese aanvalsmag die Hornet-taakmag opgemerk, die Enterprise-taakmag was deur 'n reënbui verberg, en sy vliegtuie vir 'n aanval ontplooi. Om 08:55 het die Amerikaanse vliegdekskepe die naderende Japannese vliegtuie op radar bespeur, ongeveer 35 seemyl (65 km) daarvandaan, en begin om die 37 Wildcat-vliegtuie van hul gevegslugpatrollie na die inkomende Japannese vliegtuie te lei. Ongelukkig het kommunikasieprobleme, foute deur die Amerikaanse vegvliegtuigbeheerbeamptes en primitiewe beheerprosedures egter verhoed dat enige van die Wildcats, op 'n paar na, met die Japannese vliegtuie slaags raak voordat laasgenoemdes hul aanvalle op die Hornet begin het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 235–239.</ref> Alhoewel die Amerikaanse gevegs-lugpatrollie, insluitend die vegvlieënier Swede Vejtasa, daarin geslaag het om verskeie duikbomwerpers af te skiet of te beskadig (die formasieleier, luitenant Sadamu Takahashi, moes weens die skade uit die duikvlug onttrek<ref>Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 388.</ref>), het die meeste van die Japannese vliegtuie hul aanvalle begin sonder dat hulle noemenswaardig deur Amerikaanse vegvliegtuie gehinder is.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 385.</ref>
{{Multibeeld
| wydte = 250
| direction = vertical
| voetskrif =
| beeld1 = Japanese aircraft attack USS Hornet (CV-8) during the Battle of the Santa Cruz Islands on 26 October 1942 (80-G-33947).jpg
| alt1 =
| onderskrif1 = ’n Beskadigde Japannese duikbomwerper (links bo) duik om 09:14 in die rigting van die ''Hornet'' ...
| beeld2 = Japanese Aichi D3A crashes into USS Hornet (CV-8) during the Battle of the Santa Cruz Islands on 26 October 1942.jpg
| alt2 =
| onderskrif2 = ... en sekondes later tref dit die draer.
}}
Om 09:09 het die lugafweergeskut van die Hornet en haar begeleidende oorlogskepe begin vuur, terwyl die 20 ongeskonde Japannese torpedovliegtuie en die oorblywende 16 duikbomwerpers hul aanvalle op die vliegdekskip begin het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 249–251. ''Hornet''{{'}}s screening ships included heavy cruisers {{USS|Northampton|CA-26|2}} and {{USS|Pensacola|CA-24|2}}, light cruisers {{USS|San Diego|CL-53|2}} and {{USS|Juneau|CL-52|2}}, and six destroyers.</ref> Om 09:12 het 'n duikbomwerper se 250 kg semi-pantserdoorborende skeepsbom presies die middel van die Hornet se vliegdek, teenoor die eilandstruktuur, getref; dit het deur drie dekke gedring voordat dit ontplof en 60 man gedood het. Oomblikke later het 'n 242 kg-hoëplofkragbom die vliegdek getref. Dit het met impak ontplof en 'n gat van 3,4 m veroorsaak en 30 mans gedood. Sowat 'n minuut later het 'n derde bom die Hornet getref, naby die plek waar die eerste bom die dek binnegedring het. Dit het deur drie dekke gedring voordat dit ontplof het en ernstige skade aangerig het, maar geen lewensverlies veroorsaak het nie.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 253–356.</ref> Om 09:14 is 'n duikbomwerper deur die Hornet se lugafweergeskut getref en het aan die brand geraak, die vlieënier, adjudant-offisier Shigeyuki Sato, het opsetlik teen die Hornet se skoorsteen vasgevlieg, wat sewe mans gedood en brandende vliegtuigbrandstof oor die seindek versprei het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 386; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 262–267.</ref>
Terwyl die duikbomwerpers aangeval het, het die 20 torpedobomwerpers ook uit twee verskillende rigtings op die Hornet afgepyl. Ten spyte van swaar verliese weens lugafweerverdediging, waaronder Murata, het die torpedovliegtuie tussen 09:13 en 09:17 met twee torpedo's die kant van die Hornet getref, wat haar enjins buite werking gestel het. Net toe die Hornet tot stilstand kom, het 'n beskadigde Japannese duikbomwerper nader gekom en doelbewus teen die kant van die vliegdekskip vasgevlieg; dit het 'n brand laat ontstaan naby die skip se hoofvoorraad vliegtuigbrandstof. Om 09:20 het die oorblywende Japannese vliegtuie onttrek en teruggekeer en die Hornet roerloos in die water en aan die brand, agtergelaat.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 386; Hammel, ''Carrier Strike'', p. 284.</ref> Vyf-en-twintig Japannese en ses Amerikaanse vliegtuie is in hierdie aanval vernietig, insluitend 12 duikbomwerpers, tien torpedovliegtuie en ten minste een Zero.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 271–280.</ref>
Met die hulp van brandslange vanaf drie begeleidende torpedojaers was die brande op die Hornet teen 10:00 onder beheer. Gewonde personeel is van die vliegdekskip ontruim, en die swaar kruiser USS Northampton, onder bevel van kaptein Willard A. Kitts, het probeer om die Hornet weg van die gevegsgebied te sleep. Die voorbereidings om die sleeptou vas te maak, het egter tyd in beslag geneem, terwyl verdere aanvalsgroepe Japannese vliegtuie reeds op pad was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 271–280.</ref>
=== Vliegdekskipaksie op 26 Oktober: verdere aksies na die eerste aanvalle ===
Vanaf 09:30 het die Enterprise baie van die beskadigde en brandstofarme gevegslugpatrollie vegvliegtuie, sowel as verkenningsvliegtuie wat van albei vliegdekskepe teruggekeer het, laat land. Aangesien die vliegdek egter vol was en 'n tweede golf Japannese vliegtuie om 09:30 op radar bespeur is, het die Enterprise om 10:00 die landingsoperasies gestaak. Vliegtuie sonder brandstof het daarna in die oseaan neergestort, waarna die torpedojaers wat die vliegdekskip vergesel het, die bemanningslede gered het. Een van die vliegtuie wat in die water beland het, ’n beskadigde TBF van die Enterprise se aanvalsmag wat vroeër deur Zero-vliegtuie van die Zuihō aangeval is, het naby die torpedojaer USS Porter in die water neergestort. Terwyl die Porter die TBF se bemanning gered het, is die skip deur ’n torpedo getref, moontlik afkomstig van die vliegtuig wat in die water beland het, wat ernstige skade aangerig en die lewens van 15 bemanningslede geëis het.<ref>{{cite book|last=Hammel|first=Eric|title=Guadalcanal: The Carrier Battles|url=https://archive.org/details/guadalcanalcarri00hamm|url-access=registration|year=1987|publisher=Crown Publishers, Inc.|location=New York|pages=[https://archive.org/details/guadalcanalcarri00hamm/page/411 411–413]|isbn=9780517566084}}</ref> Nadat die bevelvoerder van die taakmag beveel het dat die torpedojaer tot sink gebring moet word, is die bemanning gered deur die torpedojaer USS Shaw, wat daarna die Porter met kanonvuur tot sink gebring het (08°32′S 167°17′O).<ref>Evans, ''Japanese Navy'', p. 520; Frank, ''Guadalcanal'', pp. 388–389; Hammel, ''Carrier Strike'', p. 299.</ref>
[[Lêer:A Japanese Aichi D3A is shot down between USS Enterprise (CV-6) and USS South Dakota (BB-57) on 26 October 1942.jpg|duimnael|’n Japannese duikbomwerper (middel) word tydens die aanval op die Enterprise (regs onder) afgeskiet. Die rook uit die skip is weens vroeër bomtreffers, terwyl nog ’n bom die vliegdekskip net-net mis. Die slagskip South Dakota is links van die vliegdekskip.<ref>Fahey, ''The Ships and Aircraft of the United States Fleet'', p. 5.</ref>]]
Terwyl die eerste golf Japannese aanvalsvliegtuie van hul aanval op die Hornet na hul vliegdekskepe begin terugkeer het, het een van hulle die Enterprise-taakmag, wat intussen uit die reënbui te voorskyn gekom het, opgemerk en die vliegdekskip se posisie gerapporteer.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 283.</ref> Die tweede golf Japannese aanvalsvliegtuie, in die veronderstelling dat die Hornet besig was om te sink, het hul aanvalle op die Enterprise-taakmag gerig; dit het om 10:08 begin. Weereens het die Amerikaanse gevegslugpatrollie gesukkel om die Japannese vliegtuie te onderskep voordat hulle die Enterprise aangeval het; hulle het slegs 2 van die 19 duikbomwerpers neergeskiet net toe dié met hul duikvlugte na die vliegdekskip begin het. Seki se afdeling het deur die hewige lugafweervuur van die Enterprise en haar begeleidende oorlogskepe aangeval, maar geen treffers behaal nie. Daarna het die afdeling onder bevel van luitenant Keiichi Arima aangeval en die vliegdekskip getref met twee 250 kg semi-pantserdeurborende bomme; die eerste hiervan is losgelaat deur Arima se vlieënier, onderoffisier Kiyoto Furuta. Die twee bomme het 44 man gedood en 75 gewond, en groot skade aan die vliegdekskip aangerig, insluitend die beskadiging van sy voorste hyser in die "op"-posisie. Daarbenewens het Arima se afdeling ook met nog 'n bom 'n byna-treffer behaal.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 300–313; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', pp. 413–415.</ref> Tien van die negentien Japannese bomwerpers het egter in hierdie aanval verlore gegaan, insluitend dié van Seki, terwyl nog twee tydens die terugvlug in die see neergestort het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 390; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', pp. 416, 418, 446.</ref>
Twintig minute later het die 16 Zuikaku-torpedovliegtuie opgedaag en in groep opgedeel om die Enterprise aan te val. Een groep torpedo-bomwerpers is aangeval deur twee gevegslugpatrollie Wildcats, weer eens insluitend Vejtasa, wat drie van hulle afgeskiet en 'n vierde beskadig het. Die vierde beskadigde vliegtuig het doelbewus teen die torpedojaer Smith gebots, die skip aan die brand gesteek en 57 van haar bemanning gedood. Die torpedo wat deur hierdie vliegtuig gedra is, het kort na die impak ontplof en meer skade veroorsaak. Die vure het aanvanklik buite beheer gelyk totdat Smith se bevelvoerder die torpedojaer beveel het om in die sproeiende kielwater van die slagskip USS South Dakota te stuur, wat gehelp het om die brande te blus. Smith het toe haar posisie hervat en met haar oorblywende lugafweerkanonne op die die torpedovliegtuie gevuur.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 390–391. ''Smith'' eventually went to Pearl Harbor for repairs, which were completed in February 1943.</ref>
[[Lêer:F4F-4 Wildcat of VF-72 crash-lands on USS Enterprise (CV-6) on 26 October 1942.jpg|duimnael|right|'n Hornet Wildcat wat pas geland het, gly oor die vliegdek van die Enterprise terwyl die vliegdekskip hewig maneuvreer tydens die duikbomwerperaanval deur die Jun'yo.]]
Die oorblywende torpedovliegtuie het die Enterprise, South Dakota en die kruiser Portland aangeval, maar al hul torpedo's het óf hul teiken gemis óf gefaal, sodat geen skade aangerig is nie. Die geveg was om 10:53 verby; 9 van die 16 torpedovliegtuie is tydens hierdie aanval afgeskiet.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 391.</ref> Nadat die meeste brande aan boord geblus is, het die Enterprise om 11:15 sy vliegdek heropen om te begin met die landing van vliegtuie wat teruggekeer het van die oggend se Amerikaanse aanvalle op die Japannese vlootmagte. Slegs 'n paar vliegtuie het egter geland voordat die volgende golf Japannese aanvalsvliegtuie opgedaag en hul aanvalle op die Enterprise begin het, wat die staking van landingsoperasies genoodsaak het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 335–337.</ref>
Tussen 09:05 en 09:14 het Jun'yō binne 280 seemyl (520 km) van die Amerikaanse vliegdekskepe gekom en 'n aanvalsmag van 17 duikbomwerpers en 12 Zero-vliegtuie gelanseer, onder bevel van luitenant Yoshio Shiga.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 330–331; and Frank, ''Guadalcanal'', p. 391.</ref> Terwyl die Japannese hoofmag en voorhoede gemaneuvreer het in 'n poging om hul formasies te verenig, het Jun'yō opvolgaanvalle voorberei.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 331.</ref> Om 11:21 het vliegtuie van die Jun'yō opgedaag en 'n duikaanval op die Enterprise-taakmag uitgevoer. Die duikbomwerpers het een bom naby die Enterprise laat val, wat verdere skade aangerig het, en elk een treffer op die South Dakota en die ligte kruiser San Juan behaal, wat matige skade aan albei skepe veroorsaak het. Op die South Dakota het die bom die voorste geskutstoring getref; hoewel dit nie daarin geslaag het om deur te dring nie, is twee bemanningslede gedood en meer as vyftig ander, insluitend die skip se bevelvoerder, deur fragmente gewond.{{sfn|Evans|2014}}{{sfn|Frank|1990|pp=392–393}} Skerwe van die bom het die middelste en linkerkanon van die tweede geskutstoring beskadig; die geskutbemanning is uiteindelik deur die Bureau of Ordnance ingelig dat die kepe so diep was dat daar nie met die lope gevuur moes word nie. Aangesien dit nie ten volle herstel is nie, het dit die South Dakota benadeel tydens die latere Tweede Slag van Guadalcanal.{{sfn|Hornfischer|2011|p=346}} Agt van die sewentien Japannese duikbomwerpers is in hierdie aanval vernietig, terwyl nog drie tydens hul terugkeer in die water beland het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 391–393; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 437. Anti-aircraft fire from battleship ''South Dakota'' was credited with 26 of the total of 99 enemy planes the Americans claimed in the battle. [http://www.hazegray.org/danfs/battlesh/bb57.htm ''South Dakota''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220125041118/http://www.hazegray.org/danfs/battlesh/bb57.htm |date=25 January 2022 }}, ''Dictionary of American Naval Fighting Ships'' (DANFS) U.S. Dept. of Navy.</ref>
Om 11:35, met die Hornet buite aksie, die Enterprise swaar beskadig, en die aanname dat die Japannese een of twee onbeskadigde vliegdekskepe in die gebied het, het Kinkaid besluit om die Enterprise en haar begeleidingskepe uit die geveg te onttrek.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 395.</ref> Kinkaid het die Hornet agtergelaat en die vliegdekskip en sy taakmag opdrag gegee om terug te trek sodra hulle kon. Tussen 11:39 en 13:22 het Enterprise 57 van die 73 Amerikaanse vliegtuie wat in die lug was, aan boord geneem terwyl die skip teruggetrek het.<ref>Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 444. One U.S. aircraft, flown by ''Hornet''{{'}}s Air Group Commander, was able to reach a U.S. airbase at [[Espiritu Santo]].</ref> Die oorblywende Amerikaanse vliegtuie het in die oseaan neergestort, en hul bemannings is deur begeleidende oorlogskepe gered.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 345–352.</ref>
Tussen 11:40 en 14:00 het die twee onbeskadigde Japannese vliegdekskepe, Zuikaku en Jun'yō, die paar vliegtuie wat van die oggendaanvalle op die Hornet en Enterprise teruggekeer het, aan boord geneem en voorbereidings getref vir opvolgaanvalle. Dit was op hierdie stadium dat die verwoestende verliese wat tydens hierdie aanvalle gely is, duidelik geword het. Luitenant-kommandeur Masatake Okumiya, die lugoperasie-offisier van die Jun'yō, het die terugkeer van die vliegdekskip se eerste aanvalsgroepe soos volg beskryf:
{{quote|Ons het die lug met angstige afwagting deursoek. Daar was slegs 'n paar vliegtuie in die lug in vergelyking met die getalle wat 'n paar uur tevore opgestyg het... Die vliegtuie het skokkend en wankelend op die dek beland; elke vegvliegtuig en bomwerper was deurboor deur koeëls... Terwyl die vlieëniers moeg uit hul beknopte kajuite geklim het, het hulle vertel van ongelooflike weerstand – van 'n lugruim wat vol was van die ontploffings van lugafweergranate en ligspore.}}
Slegs een van die bomwerperleiers van ''Jun'yō'' het van die eerste aanval teruggekeer, en by sy landing het hy "so geskok voorgekom dat hy by tye nie samehangend kon praat nie".<ref>Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 446.</ref>
Om 13:00 het Kondo se gevorderde mag en Abe se voorhoede, almal oorlogskepe, gesamentlik reguit koers gekies na die laas aangemelde posisie van die Amerikaanse vliegdekskip-taakmagte. Hulle het hul spoed verhoog in 'n poging om die vyand te onderskep vir 'n geveg met skeepsgeskut. Die beskadigde vliegdekskepe Zuihō en Shōkaku, met Nagumo steeds aan boord, het uit die gevegsgebied teruggetrek en die bevel oor die lugmagte van die Zuikaku en Jun'yō aan skout-admiraal Kakuji Kakuta oorgelaat. Om 13:06 het die Jun'yō haar tweede aanvalsgroep gelanseer, bestaande uit sewe torpedovliegtuie onder leiding van luitenant Yoshiaki Irikiin, vergesel deur agt Zero-vegvliegtuie onder bevel van luitenant Shirane. Terselfdertyd het die Zuikaku haar derde aanvalsgroep gelanseer: sewe torpedovliegtuie, twee duikbomwerpers en vyf Zero-vegvliegtuie, onder bevel van luitenant (jg) Ichirō Tanaka. Die meeste van die torpedovliegtuie was toegerus met 'n 800 kg-pantserdeurdringende bomme. Om 15:35 het die Jun'yō die dag se laaste Japannese aanvalsgroep gelanseer, vier duikbomwerpers en ses Zero-vegvliegtuie, weereens onder bevel van luitenant Shiga.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', pp. 129–131; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 357–358; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', pp. 446–447.</ref>
[[Lêer:Listing USS Hornet (CV-8) is abandoned in the late afternoon of 26 October 1942.jpg|duimnael|left|Verlate en sinkende Hornet]]
Na verskeie tegniese probleme het die Northampton uiteindelik om 14:45 begin om die Hornet stadig uit die gevegsgebied te sleep, teen 'n spoed van slegs vyf knope. Die Hornet se bemanning was op die punt om gedeeltelike kragtoevoer te herstel,<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 395–396.</ref> maar om 15:20 het die Jun'yō se tweede aanvalsgroep opgedaag, en die sewe torpedovliegtuie het die byna stilstaande vliegdekskip aangeval. Hoewel ses van die torpedovliegtuie hul teiken gemis het, het een torpedo om 15:23 die Hornet midskeeps getref; dit het die noodlottige hou geblyk te wees. Die torpedotreffer het die herstelwerk aan die kragstelsel vernietig en ernstige oorstroming sowel as 'n oorhelling van 14 grade veroorsaak. Aangesien daar geen krag was om die water uit te pomp nie, is die Hornet as verlore beskou en het die oorblywende bemanning die skip verlaat. Die derde aanvalsgroep, afkomstig van die Zuikaku, het die Hornet intussen aangeval, waartydens B5N-bomwerpers die sinkende skip met een 800 kg-bom getref het. Teen 16:27 het al die bemanningslede die Hornet verlaat. Tydens die laaste Japannese aanval van die dag het 'n duikbomwerper van die Jun'yō se derde aanvalsgroep om 17:20 nog 'n 250 kg-semi-pantserdeurdringend bom op die sinkende vliegdekskip laat val.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 359–376; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 448.</ref>
Nadat hy ingelig is dat Japannese magte nader kom en dat verdere pogings om die skip te sleep onuitvoerbaar was, het Halsey beveel dat die Hornet gesink word. Terwyl die res van die Amerikaanse oorlogskepe na die suidooste teruggetrek het om buite bereik van Kondō en Abe se naderende vloot te kom, het die torpedojaers USS Mustin en Anderson probeer om die Hornet te kelder deur verskeie torpedo's en meer as 400 granate op haar af te vuur; sy het egter steeds bly dryf. Met Japannese vlootmagte wat nader beweeg het en slegs 20 minute ver was, het die twee Amerikaanse torpedojaers om 20:40 die brandende romp van die Hornet verlaat. Teen 22:20 het die res van Kondō en Abe se oorlogskepe by die Hornet se posisie aangekom. Die torpedojaers Makigumo en Akigumo het daarna die Hornet finaal tot sink gebring met vier 24-duim- (610 mm) torpedo's. Om 01:35 op 27 Oktober 1942 het sy uiteindelik gesink,<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 380.</ref> op ongeveer 08°38′S 166°43′O. Verskeie nagtelike aanvalle deur radar-toegeruste Catalinas op Jun'yō en Teruzuki, kennis van die voorsprong wat die Amerikaanse oorlogskepe gehad het in hul terugtog uit die gebied, plus 'n kritieke brandstofsituasie het blykbaar veroorsaak dat die Japannese verdere agtervolging van die Amerikaanse oorlogskepe heroorweeg het. Nadat hulle naby die noordelike Salomonseilande brandstof aangevul het, het die Japannese skepe op 30 Oktober na hul hoofbasis by Truk teruggekeer. Tydens die Amerikaanse terugtrekking uit die slaggebied na Espiritu Santo en Nieu-Kaledonië, terwyl hulle ontwykende aksie vanaf 'n Japannese duikboot geneem het, het Suid-Dakota met die torpedojaer Mahan gebots en Mahan erg beskadig.<ref>Evans, ''Japanese Navy'', p. 520; Frank, ''Guadalcanal'', p. 399. ''Mahan'' returned to action on 9 January 1943.</ref>
== Nabetragting ==
Albei kante het die oorwinning opgeëis. Die Amerikaners het beweer dat twee vliegdekskepe van die Shōkaku-klas met bomme getref en uit aksie gestel is. Kinkaid se opsomming van die skade aan die Japannese vloot het treffers op 'n slagskip, drie swaar kruisers en 'n ligte kruiser ingesluit, asook moontlike treffers op nog 'n swaar kruiser. In werklikheid was die Shōkaku, Zuihō en Chikuma die enigste skepe wat tydens die geveg getref is; nie een van hulle het gesink nie.<ref>Prados, ''Islands of Destiny: The Solomons Campaign and the Eclipse of the Rising Sun'' [Kindle version], Chapter III.</ref> Die Japanners het op hul beurt beweer dat hulle drie Amerikaanse vliegdekskepe, een slagskip, een kruiser, een torpedojaer<ref>Belote & Belote, ''Titans of the Seas'', p. 150</ref> en een "ongeïdentifiseerde groot oorlogskip" tot sink gebring het.<ref>The Japanese counted two cruisers sunk. Okumiya and Horikoshi, ''Zero!'', p. 274</ref> Werklike Amerikaanse verliese het die vliegdekskip Hornet en die torpedojaer Porter ingesluit, asook skade aan die Enterprise, die ligte kruiser San Juan, die torpedojaer Smith en die slagskip South Dakota.<ref>{{cite web | last = Office of Naval Intelligence | year = 1943 | url = http://www.ibiblio.org/hyperwar/USN/USN-CN-SantaCruz/index.html | title = ''The Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942'' | work = Combat Narrative | publisher = Publications Branch, Office of Naval Intelligence, United States Navy | access-date = 17 May 2006 | archive-url= https://web.archive.org/web/20060513024810/http://www.ibiblio.org/hyperwar/USN/USN-CN-SantaCruz/index.html| archive-date= 13 May 2006 | url-status= live}}</ref>
Die verlies van die Hornet was 'n ernstige slag vir die Geallieerde magte in die Suid-Stille Oseaan, wat die Enterprise en Saratoga as die enigste operasionele Geallieerde vliegdekskepe in die hele Stille Oseaan-teater gelaat het. Terwyl Enterprise van die geveg teruggetrek het, het die bemanning 'n bord op die vliegdek geplaas: "Enterprise teen Japan".<ref>[http://www.cv6.org/1942/1942.htm USS Enterprise CV-6 – 1942] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080915114615/http://www.cv6.org/1942/1942.htm |date=15 September 2008 }}.</ref><ref>[http://www.pacificwrecks.com/ships/usn/CV-6.html USS Enterprise CV-6] at Pacific Wrecks.com.</ref><ref>''[[Battle 360]]'', Episode 5: Enterprise versus Japan. [[The History Channel]], 2008.</ref> Die Enterprise het tydelike herstelwerk in Nieu-Kaledonië ondergaan en, hoewel nie ten volle herstel nie, het dit net twee weke later na die gebied van die suidelike Salomonseilande teruggekeer om Geallieerde magte tydens die Vlootgeveg van Guadalcanal te ondersteun.<ref>Tillman, ''Enterprise'', pp. 132–134.</ref> Daar het hy 'n belangrike rol gespeel in wat die beslissende vlootgeveg in die algehele veldtog om Guadalcanal sou blyk te wees, toe sy vliegtuie verskeie Japannese oorlogskepe en troepeskepe tydens die vlootgevegte rondom Henderson Field gekelder het.<ref name="Hammel"/><ref>Tillman, ''Enterprise'', pp. 134–144.</ref> Die tekort aan vliegdekskepe het die Amerikaners en Japanners genoop om slagskepe in nagoperasies rondom Guadalcanal in te span. In die eerste geveg is admiraal Abe se vlagskip, die Hiei, deur Amerikaanse kruisers buite aksie gestel; die skip is later agtergelaat nadat dit verdere skade opgedoen het tydens lugaanvalle gedurende die dag, onder meer deur vliegtuie van die Enterprise. Abe is daarna van sy bevel onthef. Die twee vinnige slagskepe wat die Enterprise begelei het, die Washington en die South Dakota (waarvan slegs vier van die nege hoofkanonne operasioneel was), is afgesonder om deel te neem aan die tweede naggeveg; dit was een van slegs twee gevegte in die hele Stille Oseaan-oorlog waarin slagskepe teen mekaar geveg het.<ref>The second clash between battleships in the Pacific was the October 1944 [[Battle of Leyte Gulf#Battle of Surigao Strait (25 October 1944)|Battle of Surigao Strait]], the last such battle in history.</ref> Die South Dakota is in die proses weer beskadig, terwyl die Kirishima gesink is; hierdie nederlaag het daartoe gelei dat admiraal Kondo na 'n minder belangrike rol oorgeplaas is.<ref name="Hammel">Hammel, ''Carrier Strike'', p. 384.</ref>
== Verwysings ==
{{verwysings|3}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Tweede Wêreldoorlog]]
qh2h0r05swp4m5i9hx827at4r1qr6ew
3379539
3379538
2026-11-21T11:14:28Z
Oesjaar
7467
/* Nabetragting */ Verbeter
3379539
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Militêre konflik-en
| conflict = Slag van die Santa Cruzeilande
| image = [[Lêer:USS Enterprise-Bat Santa Cruz.jpg|300px]]
| pushpin_map = Stille Oseaan
| pushpin_relief = 1
| coordinates = {{coord|-8|164|format=dms|display=it}}
| caption = {{USS|Enterprise|CV-6|6}} (middel links) en sy skepe wat hom beskerm gedurende die oorlog, 26 Oktober 1942
| part_of = die [[Slag van Guadalcanal]] van die [[Tweede Wêreldoorlog]]
| date = 25–{{start date and age|1942|10|27|df=y}}
| location = Off the [[Santa Cruz Islands]], Pacific Ocean
| result = Beide kante eis 'n oorwinning; sien [[#Nabetragting|Nabetragting]]
| combatant1 = {{vlagland|Verenigde State|1912}}
| combatant2 = {{vlagland|Japannese Keiserryk}}
| commander1 = {{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[William Halsey Jr.|William Halsey]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Thomas C. Kinkaid]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[George D. Murray|George Murray]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Charles P. Mason]]
| commander2 = {{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Nobutake Kondō]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Chūichi Nagumo]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Hiroaki Abe]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Kakuji Kakuta]]
| strength1 = 2 [[Vliegdekskip|vliegdekskep]]e <br> 1 [[slagskip]] <br> 3 swaar kruisers <br> 3 ligte kruisers <br> 14 [[torpedojaer]]s<br> 136 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 63 [[Grumman F4F Wildcat]]s, 47 [[Douglas SBD Dauntless]], en 26 [[Grumman TBF Avenger]]s. The "136" number doesn't include [[Boeing B-17 Flying Fortress]]es based at [[Espiritu Santo]] (who played a small part in the battle) or any seaplanes in the area.</ref>
| strength2 = 3 vliegdekskepe <br> 1 ligte kruiser <br> 4 slagskepe<ref>''Kongō'', ''Haruna'', ''Hiei'', ''Kirishima''. See {{cite web |url=http://www.navweaps.com/index_oob/OOB_WWII_Pacific/OOB_WWII_Santa-Cruz.htm |title=Order of Battle – Battle of the Santa Cruz Islands |access-date=21 September 2009}}</ref> <br> 8 swaar kruisers <br> 2 ligte kruisers <br> 24 torpedojaers <br> 199 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 87 [[A6M Zero]]s, 68 [[Aichi D3A]] dive bombers, 57 [[Nakajima B5N]] torpedo bombers, and one [[Yokosuka D4Y]] command and control aircraft.</ref>
| casualties1 = 266 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 401; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 456. Breakdown of deaths: ''Hornet'' 118, ''Enterprise'' 44, ''Smith'' 57, ''Porter'' 15, ''Pensacola'' 3, ''South Dakota'' 2, ''Morris'' 1, and 22 aircrew. Four U.S. aircrew members were captured by the Japanese. Total U.S. aircraft losses included 32 Wildcats, 31 SBDs, and 18 TBFs.</ref> <br> [[USS Hornet (CV-8)|1 vliegdekskip gekelder]] <br> 1 torpedojaer gekelder <br> 1 vliegdekskip beskadig <br> 1 slagskip beskadig <br> 1 ligte kruiser beskadig <br> 2 torpedojaers beskadig <br> 81 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 22 sterftes, 4 gevang
| casualties2 = 400–500 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 400–401; Peattie, pp. 180, 339; and Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 454. Japanese deaths from damage to ''Zuihō'' aren't known. Known Japanese deaths are: 60 on ''Shōkaku'', 190 on ''Chikuma'', seven on ''Teruzuki'', and 148 aircrew. Total Japanese aircraft losses included 27 [[Mitsubishi A6M Zero]]s, 40 [[dive bomber]]s, 29 [[torpedo bomber]]s, and 1 [[Yokosuka D4Y]]. The aircrew losses included 55 from ''Shōkaku'', 57 from ''Zuikaku'', 9 from ''Zuihō'', and 27 from ''Junyō''.</ref> <br> 1 vliegdekskip swaar beskadig <br> 1 ligte kruiser swaar beskadig <br> 1 swaar kruiser beskadig <br> 1 torpedojaer beskadig <br> 99 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 148 sterftes
| campaignbox = {{Campaignbox Guadalcanal}} <br> {{Campaignbox Solomons}}
}}
Die '''Slag van die Santa Cruz-eilande''' wat tussen 25 en 27 Oktober 1942 plaasgevind het, was die vierde vliegdekskipgeveg van die Stille Oseaan-veldtog tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Dit was ook die vierde groot vlootbotsing tussen die [[Amerikaanse Vloot]] en die [[Japannese Keiserlike Vloot]] tydens die langdurige en strategies belangrike [[Slag van Guadalcanal|Guadalcanal-veldtog]]. Soos in die slae van die [[Slag van die Koraalsee|Koraalsee]], [[Slag van Midway|Midway]] en die Oostelike [[Salomonseilande]], was die skepe van die twee teenstanders selde in mekaar se sig of binne skootafstand van mekaar. In plaas daarvan is byna alle aanvalle deur albei kante uitgevoer deur vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe of landbasisse gelanseer is.
In 'n poging om die Geallieerde magte van Guadalcanal en nabygeleë eilande te verdryf en 'n einde te bring aan die dooiepunt wat sedert September 1942 bestaan het, het die Keiserlike Japannese Leër 'n groot grondoffensief op Guadalcanal vir 20–25 Oktober 1942 beplan. Ter ondersteuning van hierdie offensief, en met die hoop om met Geallieerde vlootmagte slaags te raak, het Japannese vliegdekskepe en ander groot oorlogskepe na 'n posisie naby die suidelike Salomonseilande beweeg. Vanuit hierdie ligging het die Japannese vlootmagte gehoop om enige Geallieerde (hoofsaaklik VSA) vlootmagte, veral vliegdekskipmagte, wat op die grondoffensief gereageer het, aan te val en beslissend te verslaan. Geallieerde vlootmagte het ook gehoop om die Japannese vlootmagte in die geveg te ontmoet, met dieselfde doelwitte om die dooiepunt te verbreek en hul teenstander beslissend te verslaan.
Die Japannese grondoffensief op Guadalcanal was aan die gang met die Slag om Henderson-veld terwyl die vlootoorlogskepe en vliegtuie van die twee teenstanders mekaar op die oggend van 26 Oktober 1942, net noord van die Santa Cruz-eilande, gekonfronteer het. Na 'n uitruil van lugaanvalle deur vliegdekskepe het Geallieerde oppervlakteskepe van die slagveld teruggetrek met die vliegdekskip [[USS Hornet (CV-8)|USS Hornet]] gekelder, en 'n ander vliegdekskip, [[USS Enterprise]], swaar beskadig. Die deelnemende Japannese vliegdekmagte het ook teruggetrek weens skade aan twee vliegdekskepe, swaar vliegtuigverliese en die Japannese leër se mislukking om Henderson-veld te verower.
Santa Cruz was 'n taktiese oorwinning vir die Japannese, beide wat tonnemaat en beheer oor die see rondom Guadalcanal betref. Die verlies van talle onvervangbare, ervare Japannese lugbemannings het egter op die lang termyn 'n strategiese voordeel vir die Geallieerdes geblyk te wees; die Geallieerdes se verliese aan lugbemannings tydens die geveg was relatief laag en is vinnig aangevul. Die Japannese het op 'n groter, beslissende oorwinning gehoop, en dit ook nodig gehad. Die feit dat die vlootgeveg gewen is net nadat die landgeveg verloor is, het beteken dat die geleentheid om hul oorwinning in die geveg uit te buit, reeds verby was.
== Agtergrond ==
Op 8 Augustus 1942 het Geallieerde magte, hoofsaaklik uit die Verenigde State, geland op Guadalcanal, Tulagi en die Florida-eilande in die Salomonseilande, wat destyds deur Japan beset was. Die landings op die eilande was daarop gemik om te verhoed dat die Japannese dit as basisse gebruik om die toevoerroetes tussen die VSA en Australië te bedreig. Verder moes die eilande beveilig word as vertrekpunte vir 'n veldtog wat ten doel gehad het om uiteindelik die groot Japannese basis by Rabaul te neutraliseer, terwyl dit terselfdertyd die Geallieerdes se veldtog in [[Nieu-Guinee]] sou ondersteun. Hierdie landings het die begin gemerk van die veldtog op Guadalcanal, wat ses maande sou duur.<ref>Hogue, ''Pearl Harbor to Guadalcanal'', pp. 235–236.</ref>
Ná die Slag van die Oostelike Solomoneilande op 24–25 Augustus, waarin die vliegdekskip USS Enterprise swaar beskadig en gedwing is om na [[Pearl Harbor]], Hawaii, te vaar, vir 'n maand van omvangryke herstelwerk, het drie Amerikaanse taakmagte met vliegdekskepe in die Suid-Stille Oseaan-gebied agtergebly. Die taakmagte was gesentreer rondom die vlootvliegdekskepe [[USS Wasp (CV-7)|USS Wasp]], [[USS Saratoga (CV-3)|Saratoga]] en Hornet, tesame met hul onderskeie luggroepe en ondersteunende oppervlakoorlogskepe, insluitend slagskepe, [[kruiser]]s en [[torpedojaer]]s, en was hoofsaaklik gestasioneer tussen die Salomonseilande en die eilande van die Nuwe Hebrides ([[Vanuatu]]). In hierdie operasionele gebied was die vliegdekskepe belas met die beveiliging van die kommunikasielyn tussen die vernaamste Geallieerde basisse in [[Nieu-Kaledonië]] en Espiritu Santo; die ondersteuning van Geallieerde grondmagte op Guadalcanal en Tulagi teen enige Japannese teenaanvalle; die dekking van die beweging van voorradeskepe na Guadalcanal; en die aanval op en vernietiging van enige Japannese oorlogskepe, veral vliegdekskepe, wat binne bereik gekom het.<ref>Hammel, ''Carrier Clash'', p. 106.</ref> Die seegebied waarin die Amerikaanse vliegdekskip-taakmagte geopereer het, is deur Amerikaanse magte ''torpedo kruising''<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 335.</ref> genoem, vanweë die hoë konsentrasie Japannese duikbote in die gebied.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 6–7.</ref>
[[Lêer:USS Wasp (CV-7) brennt.jpg|duimnael|USS Wasp brand nadat dit deur 'n torpedo getref is op 15 September]]
Op 31 Augustus is die USS Saratoga deur die Japannese duikboot I-26 met 'n torpedo getref en was dit vir drie maande buite aksie vir herstelwerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 10–12.</ref><ref>After this incident the then U.S. carrier task force commander [[Frank Jack Fletcher]] was relieved of his command and reassigned to shore duty for the remainder of the war. Frank, ''Guadalcanal'', pp. 204–205</ref>
Op 15 September is die USS Wasp getref deur drie torpedo's wat deur die Japannese duikboot I-19 afgevuur is terwyl dit 'n groot versterkings- en hervoorraadkonvooi na Guadalcanal ondersteun het en amper die Japannese vliegdekskepe Shōkaku en Zuikaku aangeval het, wat onttrek het net voordat die twee teenstanders binne bereik van mekaar se vliegtuie gekom het. Met kragonderbrekings weens torpedoskade kon die Wasp se skadebeheerspanne nie die daaropvolgende groot brande beheer nie, en sy is verlaat en self tot sink gebring.<ref>Evans, ''Japanese Navy'', pp. 179–180; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 24–41.
The battleship {{USS|North Carolina|BB-55|2}} and destroyer {{USS|O'Brien|DD-415|2}} were also hit by torpedoes during the same attack. ''O'Brien'' later sank as a result of the torpedo damage, and ''North Carolina'' was under repair at Pearl Harbor until 16 November 1942.</ref>
Alhoewel die VSA nou slegs een operasionele vliegdekskip, die USS Hornet, in die Suid-Stille Oseaan gehad het, het die Geallieerdes steeds lugoorheersing oor die suidelike Salomonseilande behou danksy hul vliegtuie wat by Henderson Field op Guadalcanal gestasioneer was. Snags egter, wanneer vliegtuie nie doeltreffend kon opereer nie, kon die Japannese hul skepe byna na willekeur rondom Guadalcanal laat beweeg. Gevolglik het 'n dooiepunt in die stryd om Guadalcanal ontstaan: die Geallieerdes het bedags voorrade en versterkings na Guadalcanal gebring, terwyl die Japannese snags dieselfde gedoen het met oorlogskepe, wat deur die Geallieerdes die "Tokyo Express" genoem is. Geen van die twee kante kon egter genoeg troepe op die eiland land om 'n beslissende voordeel te behaal nie. Teen middel Oktober het beide kante ongeveer 'n gelyke aantal troepe op die eiland gehad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 19–21, 84–85.</ref> Die dooiepunt is kortstondig onderbreek deur twee vlootaksies waarby groot skepe betrokke was. In die nag van 11–12 Oktober het 'n Amerikaanse vlootmag 'n Japannese vlootmag, wat op pad was om Henderson Field te bombardeer, onderskep en verslaan tydens die Slag van Kaap Esperance. Maar slegs twee nagte later het 'n Japannese mag, wat die slagskepe Haruna en Kongō ingesluit het, Henderson Field suksesvol gebombardeer; hulle het die meeste van die Amerikaanse vliegtuie daar vernietig en ernstige skade aan die vliegveld se fasiliteite aangerig.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 316–319.</ref>
[[Lêer:EnterpriseWildcat.jpg|duimnael|[[Grumman F4F Wildcat]] op die Enterprise terwyl die skip op 24 Oktober lugoperasies uitvoer]]
Die VSA het twee stappe gedoen om die dooiepunt in die stryd om Guadalcanal te probeer verbreek. Eerstens is herstelwerk aan die USS Enterprise bespoedig sodat sy so gou moontlik na die Suid-Stille Oseaan kon terugkeer. Op 10 Oktober het die USS Enterprise haar nuwe luggroep (Luggroep 10) ontvang, en op 16 Oktober het sy uit Pearl Harbor vertrek. Op 23 Oktober<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 154–155.</ref> het sy in die Suid-Stille Oseaan aangekom en op 24 Oktober, 273 seemyl (506 km) noordoos van Espiritu Santo, by die USS Hornet en die res van die Geallieerde vlootmagte in die Suid-Stille Oseaan aangesluit.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 145.</ref>
Tweedens het admiraal [[Chester W. Nimitz|Chester Nimitz]], die Geallieerde opperbevelhebber van die Stille Oseaan-magte, op 18 Oktober vise-admiraal Robert L. Ghormley deur vise-admiraal William Halsey jr. vervang as bevelvoerder van die Suid-Stille Oseaan-gebied; in hierdie posisie het hy bevel gevoer oor die Geallieerde magte wat by die veldtog in die Salomonseilande betrokke was.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 134.</ref>
Nimitz was van mening dat Ghormley te eng van visie en pessimisties geword het om die Geallieerde magte doeltreffend te lei in die stryd om Guadalcanal. Halsey is na bewering regoor die Amerikaanse vloot gerespekteer as 'n "vegter".<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 334.</ref> Met die aanvaarding van die bevel het Halsey onmiddellik begin om planne te maak om die Japannese vlootmagte in 'n geveg in te lok; hy het aan Nimitz geskryf: "Ek moes feitlik onmiddellik begin terugslaan."<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 150.</ref>
Die Japannese Gekombineerde Vloot het ook gepoog om Geallieerde vlootmagte te betrek in wat gehoop is om 'n beslissende geveg te wees. Twee vloot vliegdekskepe, Hiyō en Jun'yō, sowel as die ligte vliegdekskip Zuihō, het vroeg in Oktober by die hoof Japannese vlootbasis by Truk Atoll aangekom en by Shōkaku en Zuikaku aangesluit. Met vyf vliegdekskepe wat volledig toegerus was met luggroepe, plus hul talle slagskepe, kruisers en torpedojaers, was die Japannese Gekombineerde Vloot, onder leiding van Admiraal Isoroku Yamamoto, vol vertroue dat dit die nederlaag by die Slag van Midway kon vergoed.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 146–149.</ref> Afgesien van 'n paar lugaanvalle op Henderson Field in Oktober, het die Japannese vliegdekskepe en hul ondersteunende oorlogskepe in die noordwestelike gebied van die Salomonseilande gebly, buite die stryd om Guadalcanal, terwyl hulle op 'n geleentheid gewag het om nader te beweeg en die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val. Met die Japannese leër se volgende beplande groot grondaanval op Geallieerde magte op Guadalcanal wat vir 20 Oktober vasgestel is, het Yamamoto se oorlogskepe na die suidelike Salomonseilande begin beweeg om die offensief te ondersteun en gereed te wees om enige vyandelike skepe, veral vliegdekskepe, wat sou naderkom om die Geallieerde verdediging op Guadalcanal te ondersteun, aan te val.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', pp. 124–125. According to Hara, the Japanese believed that U.S. Navy forces were likely to be in the Solomon Islands area because they had read a report from the [[United Press]] dated 20 October that stated that the United States Navy was preparing for a major sea and air battle in the South Pacific.</ref>
== Aanvang ==
Op of omstreeks 11 Oktober het 'n groot Japannese mag, bestaande uit vliegdekskepe, slagskepe en hul begeleidingsvaartuie, uit Truk vertrek vir 'n verlengde operasie ter ondersteuning van 'n offensief op Guadalcanal in Oktober. Op dieselfde dag het 'n groot konvooi met versterkings Guadalcanal bereik, maar 'n mag van swaar kruisers wat ondersteuning moes bied, is verhoed om Henderson Field te bombardeer en het omgedraai in wat bekend geword het as die Slag van Kaap Esperance. Daarna het drie bombardemente gevolg wat tussen 13 Oktober en 16 Oktober deur slagskepe en swaar kruisers uitgevoer is (die swaarste vlootaanval op die vliegveld tydens die veldtog); die eerste en derde hiervan is uitgevoer deur vaartuie wat van vise-admiraal Nobutake Kondō se voorhoedemag afgesonder is. Vanaf middernag op 14 Oktober het nog 'n konvooi, bestaande uit vier vragskepe, die grootste deel van sy vrag afgelaai, insluitend tenks en swaar artillerie.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/Azumasan_t.htm|title=Japanese Transports|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Op 15 Oktober is die torpedojaer Meredith, terwyl dit die sleepboot Vireo, wat 'n voorraadbarg gesleep het, begelei het, deur vliegtuie van die Zuikaku en Shokaku opgemerk en gekelder. Op 17 Oktober het die Hiyō en Jun'yō 'n aanvalsmag gestuur om vervoerskepe naby Lunga Point aan te val, maar hulle het geen skade aangerig nie.<ref name="auto">{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/hiyo.htm|title=Imperial lattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die groot aantal oorlogskepe sou in die waters rondom Guadalcanal bly totdat die gevegte in die Slag van die Santa Cruz-eilande beëindig was, en het aan die einde van Oktober na Truk teruggekeer.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/shokaku.htm|title=Imperial Flattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die vliegdekskip Hiyō, wat onlangs in diens gestel is, was oorspronklik deel van die vloot, maar ’n brand in sy masjienkamer op 21 Oktober het hom genoodsaak om na Truk terug te keer vir herstelwerk.<ref name="auto"/> Op 25 Oktober het 6 bomwerpers en 12 vegvliegtuie van die Jun'yo Henderson-vliegveld aangeval, maar min skade aangerig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
Van 20 tot 25 Oktober het Japannese grondmagte op Guadalcanal probeer om Henderson Field in te neem tydens die Slag om Henderson Field, deur middel van 'n groot aanval op die Amerikaanse verdedigers. Die aanval is afgeslaan, met swaar verliese aan die Japannese kant.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 95–97.</ref> Foutiewelik oortuig dat die Japannese leërmagte Henderson Field ingeneem het, het die Japannese op die oggend van 25 Oktober oorlogskepe vanaf die Shortland-eilande na Guadalcanal gestuur om hul grondmagte op die eiland te ondersteun. Amerikaanse vliegtuie van Henderson Field het die konvooi deur die loop van die dag aangeval; hulle het die ligte kruiser Yura tot sink gebring (met hulp van [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17-vliegtuie]] vanaf Espiritu Santo) en die torpedojaer Akizuki beskadig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
[[Lêer:SantaCruzChart2.jpg|duimnael|Kaart van die Slag van die Santa Cruz-eilande, 26 Oktober 1942. Rooi lyne verteenwoordig Japannese oorlogskipmagte en swart lyne verteenwoordig Amerikaanse vliegdekskipmagte. Genommerde geel kolle verteenwoordig belangrike aksies in die geveg.]]
Ten spyte van die mislukking van die Japannese grondoffensief en die verlies van die Yura, het die res van die Gesamentlike Vloot op 25 Oktober voortgegaan om naby die suidelike Salomonseilande te maneuvreer, in die hoop om die Geallieerde vlootmagte in 'n geveg te betrek. Die Japannese vlootmagte het nou uit vier vliegdekskepe bestaan (twee groot, een medium en een ligte een), die Hiyō het vertrek weens 'n toevallige brand in sy enjinkamer, met 'n gesamentlike vliegtuigsterkte wat ongeveer gelykstaande was aan dié van drie vliegdekskepe van die Shokaku-klas.
Die Japannese vlootmagte was in drie groepe verdeel: die voorhoedemag, bestaande uit die Jun'yō, vier swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van Kondō aan boord van die swaar kruiser Atago, met 'n ondersteuningsgroep bestaande uit twee slagskepe en twee torpedojaers onder bevel van skout-admiraal Takeo Kurita; die hoofmag bestaande uit die Shōkaku, Zuikaku en Zuihō, plus een swaar kruiser en agt torpedojaers, onder bevel van vise-admiraal Chūichi Nagumo aan boord van die Shōkaku en die agterhoedemag bestaande uit twee slagskepe, drie swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van skout-admiraal Hiroaki Abe aan boord van die slagskip Hiei. Benewens sy bevel oor die voorhoedemag, het Kondō ook opgetree as die bevelvoerder van al drie magte.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 374–375.</ref>
Aan die Amerikaanse kant het die taakgroepe van die Hornet en Enterprise (onder bevel van skout-admiraal Thomas Kinkaid) op 25 Oktober na die noorde van die Santa Cruz-eilande beweeg, op soek na die Japannese vlootmagte. Die Amerikaanse oorlogskepe was ontplooi as twee vliegdekskipgroepe, wat ongeveer 10 seemyl (19 km) van mekaar geskei was. 'n Amerikaanse [[Consolidated PBY Catalina|PBY Catalina-verkenningswatervliegtuig]], gestasioneer op die Santa Cruz-eilande, het om 11:03 die vliegdekskepe van die Japannese hoofmag opgespoor. Die Japannese vliegdekskepe was egter ongeveer 355 seemyl (657 km) van die Amerikaanse mag af, net buite die reikafstand van vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe opereer. Kinkaid, wat gehoop het om die afstand te verklein ten einde daardie dag aan te val, het op volspoed na die Japannese vliegdekskepe gestoom en om 14:25 'n aanvalsmag van 23 vliegtuie gelanseer. Die Japannese, wat geweet het dat hulle deur Amerikaanse vliegtuie opgemerk is, maar nie geweet het waar die Amerikaanse vliegdekskepe was nie, het na die noorde gedraai om buite bereik van die Amerikaanse vliegdekskipvliegtuie te bly.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 127.</ref> Die Amerikaanse aanvalsmag het na hulle ondeskeie vliegdekskepe teruggekeer sonder om die Japannese oorlogskepe te vind.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 163–174.</ref>
== Die Slag ==
=== Vliegdekskipaksie op 26 Oktober: eerste aanvalle ===
Om 02:50 op 26 Oktober het die Japannese vlootmagte omgedraai en die vlootmagte van die twee teenstanders het die afstand tussen hulle verklein totdat hulle teen 05:00 slegs 200 seemyl (370 km) van mekaar af was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 186.</ref> Albei kante het verkenningsvliegtuie uitgestuur en hul oorblywende vliegtuie gereed gemaak om aan te val sodra die ander kant se skepe opgespoor is. Hoewel 'n Catalina, toegerus met [[radar]], die Japannese vliegdekskepe om 03:10 opgemerk het, het die verslag Kinkaid eers om 05:12 bereik. Dus, omdat hy geglo het dat die Japannese skepe waarskynlik gedurende die tussenliggende twee uur van posisie verander het, het hy besluit om nie 'n aanvalsmag te stuur nie totdat hy meer juiste inligting oor die posisie van die Japannese skepe ontvang het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 381.</ref>
[[Lêer:Aircraft prepare to launch from Japanese carrier Shōkaku during Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (80-G-176150).jpg|duimnael|Japannese vegvliegtuie en duikbomwerpers op die Shōkaku maak gereed om op te styg vir 'n aanval op Amerikaanse vliegdekskipmagte.]]
Om 06:45 het 'n Amerikaanse verkenningsvliegtuig die vliegdekskepe van Nagumo se hoofmag opgemerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 187.</ref> Om 06:58 het 'n Japannese verkenningsvliegtuig die ligging van Hornet se taakmag gerapporteer.<ref name="Frank">Frank, ''Guadalcanal'', p. 382.</ref> Albei kante het gehaas om eerste die ander aan te val. Die Japannese het eerste daarin geslaag om hul aanvalsmag te laat vertrek; teen 07:40 was 64 vliegtuie, bestaande uit 21 Aichi D3A2 Val-duikbomwerpers, 20 Nakajima B5N2 Kate-torpedobomwerpers, 21 Mitsubishi A6M3 Zero-vegvliegtuie en 2 Nakajima B5N2-verkenningsvliegtuie, op pad na die Hornet.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 191–192.</ref> Hierdie eerste aanval is gelei deur luitenant-kommandeur Shigeharu Murata, terwyl die dekking deur vegvliegtuie gelei is deur die luitenante Ayao Shirane en Saneyasu Hidaka. Ook om 07:40 het twee Amerikaanse SBD-3 Dauntless-verkenningsvliegtuie, wat gereageer het op die vroeëre waarneming van die Japannese vliegdekskepe, opgedaag en 'n duikaanval op die Zuihō uitgevoer. Terwyl die Japannese gevegslugpatrollie besig was om ander Amerikaanse verkenningsvliegtuie weg te hou, kon die twee Amerikaanse vliegtuie die Zuihō met albei hul 500-pond-bomme tref; dit het swaar skade aangerig en verseker dat vliegtuie nie meer op die vliegdekskip se dek kon land nie.<ref name="Frank"/>
Intussen het Kondo vir Abe se agterhoedemag beveel om vinniger te gaan in 'n poging om die Amerikaanse oorlogskepe te onderskep en aan te val. Kondo het ook sy eie voorhoedemag teen volle spoed vorentoe laat beweeg, sodat die Jun'yō se vliegtuie aan die aanvalle op die Amerikaanse skepe kon deelneem. Om 08:10 het die Shōkaku 'n tweede golf aanvalsvliegtuie gelanseer, bestaande uit 19 duikbomwerpers en vyf Zero-vegvliegtuie, en om 08:40 het die Zuikaku 16 torpedobomwerpers en vier Zero-vegvliegtuie gelanseer. Die tweede aanvalsgroep is gelei deur luitenant-kommandeur Mamoru Seki, terwyl die vegvliegtuigdekking deur luitenant Hideki Shingo gelei is. Teen 09:10 was daar dus meer as 100 Japannese vliegtuie op pad om die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 383.</ref>
Die Amerikaanse aanvalsvliegtuie was ongeveer 20 minute agter die Japannese. Omdat hulle van mening was dat 'n vinnige aanval belangriker is as 'n massiewe aanval, en omdat hulle nie genoeg brandstof gehad het om tyd te spandeer aan formasievorming voor die aanval nie, het die Amerikaanse vliegtuie in klein groepe na die Japannese skepe beweeg, in plaas daarvan om in een groot aanvalsmag saam te smelt. Die eerste groep, bestaande uit 15 [[Douglas SBD Dauntless]]-duikbomwerpers, 6 [[Grumman TBF Avenger]]-torpedobomwerpers en agt [[Grumman F4F Wildcat]]-vegvliegtuie, onder bevel van luitenant-kommandeur William J. "Gus" Widhelm van die Hornet, was teen ongeveer 08:00 in die lug. 'n Tweede groep, bestaande uit drie SBD's, nege TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en agt Wildcats van die Enterprise, onder bevel van luitenant-kommandeur John A. Collett, het teen 08:10 vertrek. 'n Derde groep, bestaande uit nege SBD's, tien TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en sewe F4F's van die Hornet, was teen 08:20 op pad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 198–199.</ref>
Om 08:40 het die opponerende lugaanvalformasies binne sig van mekaar verbybeweeg. Luitenant Hidaka se nege Zuihō-Zeros het die Enterprise-groep verras en aangeval deur vanuit die rigting van die [[son]] op die klimmende vliegtuie toe te sak. In die daaropvolgende geveg is vier Zeros, drie Wildcats en twee TBF's, insluitend dié van Collett, afgeskiet, terwyl nog twee TBF's en 'n Wildcat weens ernstige skade gedwing is om na die Enterprise terug te keer.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 384–385. Only the Wildcat was safely recovered.</ref> Die oorblywende ''Zuihō''-Zeros, wie se ammunisie uitgeput was, het aan die geveg onttrek.
[[Lêer:Shokaku Santa Cruz fire.jpg|duimnael|Die bemanning van Shōkaku bestry vure op die vliegdek na die Amerikaanse aanval]]
Om 08:50 het die voorste Amerikaanse aanvalsformasie van die Hornet vier skepe van Abe se voorhoedemag opgemerk. Die Amerikaanse vliegtuie het voortgegaan, die Japannese vliegdekskepe gewaar en voorbereidings getref om aan te val. Drie Zero-vliegtuie van die Zuihō het die formasie se Wildcats aangeval en hulle sodoende weggelok van die bomwerpers wat hulle moes beskerm. Gevolglik het die duikbomwerpers in die eerste groep hul aanvalle sonder die beskerming van vegvliegtuie geloods. Twaalf Zero-vliegtuie van die Japannese vliegdekskip het die SBD-formasie aangeval, twee neergeskiet (insluitend dié van Widhelm, het hy dit oorleef) en nog twee gedwing om hul aanval te staak. Die oorblywende 11 SBD's het om 09:27 met hul duikaanvalle op die Shōkaku begin; hulle het die skip met drie tot ses bomme getref, die vliegdek vernietig en ernstige skade aan die skip se binnekant aangerig. Die laaste SBD van die 11 het Shōkaku uit sig verloor en in plaas daarvan sy bom naby die Japannese torpedojaer Teruzuki laat val, wat geringe skade veroorsaak het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 213–223.</ref> Die ses TBF's in die eerste aanvalsmag, wat van hul aanvalsgroep geskei geraak het, het nie die Japannese vliegdekskepe gevind nie en het uiteindelik na die Hornet teruggedraai. Op die pad terug het hulle die Japannese swaar kruiser Tone aangeval, maar al hul torpedo's het die kruiser gemis.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 387–388.</ref>
[[Lêer:Japanese cruiser Chikuma under air attack during the Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (NH 82404).jpg|duimnael|Chikuma word aangeval op 26 Oktober. Rook styg op uit die middel van die skip, waar 'n 450 kg-bom die brug vol getref het.]]
Die TBF's van die tweede Amerikaanse aanvalsformasie vanaf die Enterprise kon nie die Japannese vliegdekskepe opspoor nie en het in plaas daarvan die Japannese swaar kruiser Suzuya, deel van Abe se voorhoede, aangeval, maar geen skade aangerig nie. Omstreeks dieselfde tyd het nege SBD's van die derde Amerikaanse aanvalsformasie, afkomstig van die Hornet, Abe se skepe opgespoor en die Japannese swaar kruiser Chikuma aangeval; hulle het die skip met twee 450 kg-bomme getref en groot skade aangerig. Die drie SBD's van die Enterprise het toe ook opgedaag en ook die Chikuma aangeval; hulle het verdere skade aangerig met een bomtreffer en twee bomme wat net-net gemis het. Uiteindelik het die nege TBF's van die derde aanvalsgroep opgedaag en die rokende Chikuma aangeval, waarby hulle nog een voltreffer behaal het. Chikuma, begelei deur twee torpedojaers, het uit die geveg onttrek en koers gekies na Truk vir herstelwerk.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 132; and Parshall, ''The Imperial Japanese Navy Page''. ''Chikuma'' was under repair at Truk and later [[Kure]], Japan, until January 1943.</ref>
Die Amerikaanse vliegdekskipmagte het om 08:30 berig ontvang van hul aanvalsvliegtuie wat op pad was na die Japannese skepe, dat Japannese aanvalsvliegtuie in hul rigting op pad was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 235.</ref> Om 08:52 het die bevelvoerder van die Japannese aanvalsmag die Hornet-taakmag opgemerk, die Enterprise-taakmag was deur 'n reënbui verberg, en sy vliegtuie vir 'n aanval ontplooi. Om 08:55 het die Amerikaanse vliegdekskepe die naderende Japannese vliegtuie op radar bespeur, ongeveer 35 seemyl (65 km) daarvandaan, en begin om die 37 Wildcat-vliegtuie van hul gevegslugpatrollie na die inkomende Japannese vliegtuie te lei. Ongelukkig het kommunikasieprobleme, foute deur die Amerikaanse vegvliegtuigbeheerbeamptes en primitiewe beheerprosedures egter verhoed dat enige van die Wildcats, op 'n paar na, met die Japannese vliegtuie slaags raak voordat laasgenoemdes hul aanvalle op die Hornet begin het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 235–239.</ref> Alhoewel die Amerikaanse gevegs-lugpatrollie, insluitend die vegvlieënier Swede Vejtasa, daarin geslaag het om verskeie duikbomwerpers af te skiet of te beskadig (die formasieleier, luitenant Sadamu Takahashi, moes weens die skade uit die duikvlug onttrek<ref>Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 388.</ref>), het die meeste van die Japannese vliegtuie hul aanvalle begin sonder dat hulle noemenswaardig deur Amerikaanse vegvliegtuie gehinder is.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 385.</ref>
{{Multibeeld
| wydte = 250
| direction = vertical
| voetskrif =
| beeld1 = Japanese aircraft attack USS Hornet (CV-8) during the Battle of the Santa Cruz Islands on 26 October 1942 (80-G-33947).jpg
| alt1 =
| onderskrif1 = ’n Beskadigde Japannese duikbomwerper (links bo) duik om 09:14 in die rigting van die ''Hornet'' ...
| beeld2 = Japanese Aichi D3A crashes into USS Hornet (CV-8) during the Battle of the Santa Cruz Islands on 26 October 1942.jpg
| alt2 =
| onderskrif2 = ... en sekondes later tref dit die draer.
}}
Om 09:09 het die lugafweergeskut van die Hornet en haar begeleidende oorlogskepe begin vuur, terwyl die 20 ongeskonde Japannese torpedovliegtuie en die oorblywende 16 duikbomwerpers hul aanvalle op die vliegdekskip begin het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 249–251. ''Hornet''{{'}}s screening ships included heavy cruisers {{USS|Northampton|CA-26|2}} and {{USS|Pensacola|CA-24|2}}, light cruisers {{USS|San Diego|CL-53|2}} and {{USS|Juneau|CL-52|2}}, and six destroyers.</ref> Om 09:12 het 'n duikbomwerper se 250 kg semi-pantserdoorborende skeepsbom presies die middel van die Hornet se vliegdek, teenoor die eilandstruktuur, getref; dit het deur drie dekke gedring voordat dit ontplof en 60 man gedood het. Oomblikke later het 'n 242 kg-hoëplofkragbom die vliegdek getref. Dit het met impak ontplof en 'n gat van 3,4 m veroorsaak en 30 mans gedood. Sowat 'n minuut later het 'n derde bom die Hornet getref, naby die plek waar die eerste bom die dek binnegedring het. Dit het deur drie dekke gedring voordat dit ontplof het en ernstige skade aangerig het, maar geen lewensverlies veroorsaak het nie.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 253–356.</ref> Om 09:14 is 'n duikbomwerper deur die Hornet se lugafweergeskut getref en het aan die brand geraak, die vlieënier, adjudant-offisier Shigeyuki Sato, het opsetlik teen die Hornet se skoorsteen vasgevlieg, wat sewe mans gedood en brandende vliegtuigbrandstof oor die seindek versprei het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 386; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 262–267.</ref>
Terwyl die duikbomwerpers aangeval het, het die 20 torpedobomwerpers ook uit twee verskillende rigtings op die Hornet afgepyl. Ten spyte van swaar verliese weens lugafweerverdediging, waaronder Murata, het die torpedovliegtuie tussen 09:13 en 09:17 met twee torpedo's die kant van die Hornet getref, wat haar enjins buite werking gestel het. Net toe die Hornet tot stilstand kom, het 'n beskadigde Japannese duikbomwerper nader gekom en doelbewus teen die kant van die vliegdekskip vasgevlieg; dit het 'n brand laat ontstaan naby die skip se hoofvoorraad vliegtuigbrandstof. Om 09:20 het die oorblywende Japannese vliegtuie onttrek en teruggekeer en die Hornet roerloos in die water en aan die brand, agtergelaat.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 386; Hammel, ''Carrier Strike'', p. 284.</ref> Vyf-en-twintig Japannese en ses Amerikaanse vliegtuie is in hierdie aanval vernietig, insluitend 12 duikbomwerpers, tien torpedovliegtuie en ten minste een Zero.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 271–280.</ref>
Met die hulp van brandslange vanaf drie begeleidende torpedojaers was die brande op die Hornet teen 10:00 onder beheer. Gewonde personeel is van die vliegdekskip ontruim, en die swaar kruiser USS Northampton, onder bevel van kaptein Willard A. Kitts, het probeer om die Hornet weg van die gevegsgebied te sleep. Die voorbereidings om die sleeptou vas te maak, het egter tyd in beslag geneem, terwyl verdere aanvalsgroepe Japannese vliegtuie reeds op pad was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 271–280.</ref>
=== Vliegdekskipaksie op 26 Oktober: verdere aksies na die eerste aanvalle ===
Vanaf 09:30 het die Enterprise baie van die beskadigde en brandstofarme gevegslugpatrollie vegvliegtuie, sowel as verkenningsvliegtuie wat van albei vliegdekskepe teruggekeer het, laat land. Aangesien die vliegdek egter vol was en 'n tweede golf Japannese vliegtuie om 09:30 op radar bespeur is, het die Enterprise om 10:00 die landingsoperasies gestaak. Vliegtuie sonder brandstof het daarna in die oseaan neergestort, waarna die torpedojaers wat die vliegdekskip vergesel het, die bemanningslede gered het. Een van die vliegtuie wat in die water beland het, ’n beskadigde TBF van die Enterprise se aanvalsmag wat vroeër deur Zero-vliegtuie van die Zuihō aangeval is, het naby die torpedojaer USS Porter in die water neergestort. Terwyl die Porter die TBF se bemanning gered het, is die skip deur ’n torpedo getref, moontlik afkomstig van die vliegtuig wat in die water beland het, wat ernstige skade aangerig en die lewens van 15 bemanningslede geëis het.<ref>{{cite book|last=Hammel|first=Eric|title=Guadalcanal: The Carrier Battles|url=https://archive.org/details/guadalcanalcarri00hamm|url-access=registration|year=1987|publisher=Crown Publishers, Inc.|location=New York|pages=[https://archive.org/details/guadalcanalcarri00hamm/page/411 411–413]|isbn=9780517566084}}</ref> Nadat die bevelvoerder van die taakmag beveel het dat die torpedojaer tot sink gebring moet word, is die bemanning gered deur die torpedojaer USS Shaw, wat daarna die Porter met kanonvuur tot sink gebring het (08°32′S 167°17′O).<ref>Evans, ''Japanese Navy'', p. 520; Frank, ''Guadalcanal'', pp. 388–389; Hammel, ''Carrier Strike'', p. 299.</ref>
[[Lêer:A Japanese Aichi D3A is shot down between USS Enterprise (CV-6) and USS South Dakota (BB-57) on 26 October 1942.jpg|duimnael|’n Japannese duikbomwerper (middel) word tydens die aanval op die Enterprise (regs onder) afgeskiet. Die rook uit die skip is weens vroeër bomtreffers, terwyl nog ’n bom die vliegdekskip net-net mis. Die slagskip South Dakota is links van die vliegdekskip.<ref>Fahey, ''The Ships and Aircraft of the United States Fleet'', p. 5.</ref>]]
Terwyl die eerste golf Japannese aanvalsvliegtuie van hul aanval op die Hornet na hul vliegdekskepe begin terugkeer het, het een van hulle die Enterprise-taakmag, wat intussen uit die reënbui te voorskyn gekom het, opgemerk en die vliegdekskip se posisie gerapporteer.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 283.</ref> Die tweede golf Japannese aanvalsvliegtuie, in die veronderstelling dat die Hornet besig was om te sink, het hul aanvalle op die Enterprise-taakmag gerig; dit het om 10:08 begin. Weereens het die Amerikaanse gevegslugpatrollie gesukkel om die Japannese vliegtuie te onderskep voordat hulle die Enterprise aangeval het; hulle het slegs 2 van die 19 duikbomwerpers neergeskiet net toe dié met hul duikvlugte na die vliegdekskip begin het. Seki se afdeling het deur die hewige lugafweervuur van die Enterprise en haar begeleidende oorlogskepe aangeval, maar geen treffers behaal nie. Daarna het die afdeling onder bevel van luitenant Keiichi Arima aangeval en die vliegdekskip getref met twee 250 kg semi-pantserdeurborende bomme; die eerste hiervan is losgelaat deur Arima se vlieënier, onderoffisier Kiyoto Furuta. Die twee bomme het 44 man gedood en 75 gewond, en groot skade aan die vliegdekskip aangerig, insluitend die beskadiging van sy voorste hyser in die "op"-posisie. Daarbenewens het Arima se afdeling ook met nog 'n bom 'n byna-treffer behaal.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 300–313; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', pp. 413–415.</ref> Tien van die negentien Japannese bomwerpers het egter in hierdie aanval verlore gegaan, insluitend dié van Seki, terwyl nog twee tydens die terugvlug in die see neergestort het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 390; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', pp. 416, 418, 446.</ref>
Twintig minute later het die 16 Zuikaku-torpedovliegtuie opgedaag en in groep opgedeel om die Enterprise aan te val. Een groep torpedo-bomwerpers is aangeval deur twee gevegslugpatrollie Wildcats, weer eens insluitend Vejtasa, wat drie van hulle afgeskiet en 'n vierde beskadig het. Die vierde beskadigde vliegtuig het doelbewus teen die torpedojaer Smith gebots, die skip aan die brand gesteek en 57 van haar bemanning gedood. Die torpedo wat deur hierdie vliegtuig gedra is, het kort na die impak ontplof en meer skade veroorsaak. Die vure het aanvanklik buite beheer gelyk totdat Smith se bevelvoerder die torpedojaer beveel het om in die sproeiende kielwater van die slagskip USS South Dakota te stuur, wat gehelp het om die brande te blus. Smith het toe haar posisie hervat en met haar oorblywende lugafweerkanonne op die die torpedovliegtuie gevuur.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 390–391. ''Smith'' eventually went to Pearl Harbor for repairs, which were completed in February 1943.</ref>
[[Lêer:F4F-4 Wildcat of VF-72 crash-lands on USS Enterprise (CV-6) on 26 October 1942.jpg|duimnael|right|'n Hornet Wildcat wat pas geland het, gly oor die vliegdek van die Enterprise terwyl die vliegdekskip hewig maneuvreer tydens die duikbomwerperaanval deur die Jun'yo.]]
Die oorblywende torpedovliegtuie het die Enterprise, South Dakota en die kruiser Portland aangeval, maar al hul torpedo's het óf hul teiken gemis óf gefaal, sodat geen skade aangerig is nie. Die geveg was om 10:53 verby; 9 van die 16 torpedovliegtuie is tydens hierdie aanval afgeskiet.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 391.</ref> Nadat die meeste brande aan boord geblus is, het die Enterprise om 11:15 sy vliegdek heropen om te begin met die landing van vliegtuie wat teruggekeer het van die oggend se Amerikaanse aanvalle op die Japannese vlootmagte. Slegs 'n paar vliegtuie het egter geland voordat die volgende golf Japannese aanvalsvliegtuie opgedaag en hul aanvalle op die Enterprise begin het, wat die staking van landingsoperasies genoodsaak het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 335–337.</ref>
Tussen 09:05 en 09:14 het Jun'yō binne 280 seemyl (520 km) van die Amerikaanse vliegdekskepe gekom en 'n aanvalsmag van 17 duikbomwerpers en 12 Zero-vliegtuie gelanseer, onder bevel van luitenant Yoshio Shiga.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 330–331; and Frank, ''Guadalcanal'', p. 391.</ref> Terwyl die Japannese hoofmag en voorhoede gemaneuvreer het in 'n poging om hul formasies te verenig, het Jun'yō opvolgaanvalle voorberei.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 331.</ref> Om 11:21 het vliegtuie van die Jun'yō opgedaag en 'n duikaanval op die Enterprise-taakmag uitgevoer. Die duikbomwerpers het een bom naby die Enterprise laat val, wat verdere skade aangerig het, en elk een treffer op die South Dakota en die ligte kruiser San Juan behaal, wat matige skade aan albei skepe veroorsaak het. Op die South Dakota het die bom die voorste geskutstoring getref; hoewel dit nie daarin geslaag het om deur te dring nie, is twee bemanningslede gedood en meer as vyftig ander, insluitend die skip se bevelvoerder, deur fragmente gewond.{{sfn|Evans|2014}}{{sfn|Frank|1990|pp=392–393}} Skerwe van die bom het die middelste en linkerkanon van die tweede geskutstoring beskadig; die geskutbemanning is uiteindelik deur die Bureau of Ordnance ingelig dat die kepe so diep was dat daar nie met die lope gevuur moes word nie. Aangesien dit nie ten volle herstel is nie, het dit die South Dakota benadeel tydens die latere Tweede Slag van Guadalcanal.{{sfn|Hornfischer|2011|p=346}} Agt van die sewentien Japannese duikbomwerpers is in hierdie aanval vernietig, terwyl nog drie tydens hul terugkeer in die water beland het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 391–393; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 437. Anti-aircraft fire from battleship ''South Dakota'' was credited with 26 of the total of 99 enemy planes the Americans claimed in the battle. [http://www.hazegray.org/danfs/battlesh/bb57.htm ''South Dakota''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220125041118/http://www.hazegray.org/danfs/battlesh/bb57.htm |date=25 January 2022 }}, ''Dictionary of American Naval Fighting Ships'' (DANFS) U.S. Dept. of Navy.</ref>
Om 11:35, met die Hornet buite aksie, die Enterprise swaar beskadig, en die aanname dat die Japannese een of twee onbeskadigde vliegdekskepe in die gebied het, het Kinkaid besluit om die Enterprise en haar begeleidingskepe uit die geveg te onttrek.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 395.</ref> Kinkaid het die Hornet agtergelaat en die vliegdekskip en sy taakmag opdrag gegee om terug te trek sodra hulle kon. Tussen 11:39 en 13:22 het Enterprise 57 van die 73 Amerikaanse vliegtuie wat in die lug was, aan boord geneem terwyl die skip teruggetrek het.<ref>Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 444. One U.S. aircraft, flown by ''Hornet''{{'}}s Air Group Commander, was able to reach a U.S. airbase at [[Espiritu Santo]].</ref> Die oorblywende Amerikaanse vliegtuie het in die oseaan neergestort, en hul bemannings is deur begeleidende oorlogskepe gered.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 345–352.</ref>
Tussen 11:40 en 14:00 het die twee onbeskadigde Japannese vliegdekskepe, Zuikaku en Jun'yō, die paar vliegtuie wat van die oggendaanvalle op die Hornet en Enterprise teruggekeer het, aan boord geneem en voorbereidings getref vir opvolgaanvalle. Dit was op hierdie stadium dat die verwoestende verliese wat tydens hierdie aanvalle gely is, duidelik geword het. Luitenant-kommandeur Masatake Okumiya, die lugoperasie-offisier van die Jun'yō, het die terugkeer van die vliegdekskip se eerste aanvalsgroepe soos volg beskryf:
{{quote|Ons het die lug met angstige afwagting deursoek. Daar was slegs 'n paar vliegtuie in die lug in vergelyking met die getalle wat 'n paar uur tevore opgestyg het... Die vliegtuie het skokkend en wankelend op die dek beland; elke vegvliegtuig en bomwerper was deurboor deur koeëls... Terwyl die vlieëniers moeg uit hul beknopte kajuite geklim het, het hulle vertel van ongelooflike weerstand – van 'n lugruim wat vol was van die ontploffings van lugafweergranate en ligspore.}}
Slegs een van die bomwerperleiers van ''Jun'yō'' het van die eerste aanval teruggekeer, en by sy landing het hy "so geskok voorgekom dat hy by tye nie samehangend kon praat nie".<ref>Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 446.</ref>
Om 13:00 het Kondo se gevorderde mag en Abe se voorhoede, almal oorlogskepe, gesamentlik reguit koers gekies na die laas aangemelde posisie van die Amerikaanse vliegdekskip-taakmagte. Hulle het hul spoed verhoog in 'n poging om die vyand te onderskep vir 'n geveg met skeepsgeskut. Die beskadigde vliegdekskepe Zuihō en Shōkaku, met Nagumo steeds aan boord, het uit die gevegsgebied teruggetrek en die bevel oor die lugmagte van die Zuikaku en Jun'yō aan skout-admiraal Kakuji Kakuta oorgelaat. Om 13:06 het die Jun'yō haar tweede aanvalsgroep gelanseer, bestaande uit sewe torpedovliegtuie onder leiding van luitenant Yoshiaki Irikiin, vergesel deur agt Zero-vegvliegtuie onder bevel van luitenant Shirane. Terselfdertyd het die Zuikaku haar derde aanvalsgroep gelanseer: sewe torpedovliegtuie, twee duikbomwerpers en vyf Zero-vegvliegtuie, onder bevel van luitenant (jg) Ichirō Tanaka. Die meeste van die torpedovliegtuie was toegerus met 'n 800 kg-pantserdeurdringende bomme. Om 15:35 het die Jun'yō die dag se laaste Japannese aanvalsgroep gelanseer, vier duikbomwerpers en ses Zero-vegvliegtuie, weereens onder bevel van luitenant Shiga.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', pp. 129–131; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 357–358; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', pp. 446–447.</ref>
[[Lêer:Listing USS Hornet (CV-8) is abandoned in the late afternoon of 26 October 1942.jpg|duimnael|left|Verlate en sinkende Hornet]]
Na verskeie tegniese probleme het die Northampton uiteindelik om 14:45 begin om die Hornet stadig uit die gevegsgebied te sleep, teen 'n spoed van slegs vyf knope. Die Hornet se bemanning was op die punt om gedeeltelike kragtoevoer te herstel,<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 395–396.</ref> maar om 15:20 het die Jun'yō se tweede aanvalsgroep opgedaag, en die sewe torpedovliegtuie het die byna stilstaande vliegdekskip aangeval. Hoewel ses van die torpedovliegtuie hul teiken gemis het, het een torpedo om 15:23 die Hornet midskeeps getref; dit het die noodlottige hou geblyk te wees. Die torpedotreffer het die herstelwerk aan die kragstelsel vernietig en ernstige oorstroming sowel as 'n oorhelling van 14 grade veroorsaak. Aangesien daar geen krag was om die water uit te pomp nie, is die Hornet as verlore beskou en het die oorblywende bemanning die skip verlaat. Die derde aanvalsgroep, afkomstig van die Zuikaku, het die Hornet intussen aangeval, waartydens B5N-bomwerpers die sinkende skip met een 800 kg-bom getref het. Teen 16:27 het al die bemanningslede die Hornet verlaat. Tydens die laaste Japannese aanval van die dag het 'n duikbomwerper van die Jun'yō se derde aanvalsgroep om 17:20 nog 'n 250 kg-semi-pantserdeurdringend bom op die sinkende vliegdekskip laat val.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 359–376; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 448.</ref>
Nadat hy ingelig is dat Japannese magte nader kom en dat verdere pogings om die skip te sleep onuitvoerbaar was, het Halsey beveel dat die Hornet gesink word. Terwyl die res van die Amerikaanse oorlogskepe na die suidooste teruggetrek het om buite bereik van Kondō en Abe se naderende vloot te kom, het die torpedojaers USS Mustin en Anderson probeer om die Hornet te kelder deur verskeie torpedo's en meer as 400 granate op haar af te vuur; sy het egter steeds bly dryf. Met Japannese vlootmagte wat nader beweeg het en slegs 20 minute ver was, het die twee Amerikaanse torpedojaers om 20:40 die brandende romp van die Hornet verlaat. Teen 22:20 het die res van Kondō en Abe se oorlogskepe by die Hornet se posisie aangekom. Die torpedojaers Makigumo en Akigumo het daarna die Hornet finaal tot sink gebring met vier 24-duim- (610 mm) torpedo's. Om 01:35 op 27 Oktober 1942 het sy uiteindelik gesink,<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 380.</ref> op ongeveer 08°38′S 166°43′O. Verskeie nagtelike aanvalle deur radar-toegeruste Catalinas op Jun'yō en Teruzuki, kennis van die voorsprong wat die Amerikaanse oorlogskepe gehad het in hul terugtog uit die gebied, plus 'n kritieke brandstofsituasie het blykbaar veroorsaak dat die Japannese verdere agtervolging van die Amerikaanse oorlogskepe heroorweeg het. Nadat hulle naby die noordelike Salomonseilande brandstof aangevul het, het die Japannese skepe op 30 Oktober na hul hoofbasis by Truk teruggekeer. Tydens die Amerikaanse terugtrekking uit die slaggebied na Espiritu Santo en Nieu-Kaledonië, terwyl hulle ontwykende aksie vanaf 'n Japannese duikboot geneem het, het Suid-Dakota met die torpedojaer Mahan gebots en Mahan erg beskadig.<ref>Evans, ''Japanese Navy'', p. 520; Frank, ''Guadalcanal'', p. 399. ''Mahan'' returned to action on 9 January 1943.</ref>
== Nabetragting ==
Albei kante het die oorwinning opgeëis. Die Amerikaners het beweer dat twee vliegdekskepe van die Shōkaku-klas met bomme getref en uit aksie gestel is. Kinkaid se opsomming van die skade aan die Japannese vloot het treffers op 'n slagskip, drie swaar kruisers en 'n ligte kruiser ingesluit, asook moontlike treffers op nog 'n swaar kruiser. In werklikheid was die Shōkaku, Zuihō en Chikuma die enigste skepe wat tydens die geveg getref is; nie een van hulle het gesink nie.<ref>Prados, ''Islands of Destiny: The Solomons Campaign and the Eclipse of the Rising Sun'' [Kindle version], Chapter III.</ref> Die Japanners het op hul beurt beweer dat hulle drie Amerikaanse vliegdekskepe, een slagskip, een kruiser, een torpedojaer<ref>Belote & Belote, ''Titans of the Seas'', p. 150</ref> en een "ongeïdentifiseerde groot oorlogskip" tot sink gebring het.<ref>The Japanese counted two cruisers sunk. Okumiya and Horikoshi, ''Zero!'', p. 274</ref> Werklike Amerikaanse verliese het die vliegdekskip Hornet en die torpedojaer Porter ingesluit, asook skade aan die Enterprise, die ligte kruiser San Juan, die torpedojaer Smith en die slagskip South Dakota.<ref>{{cite web | last = Office of Naval Intelligence | year = 1943 | url = http://www.ibiblio.org/hyperwar/USN/USN-CN-SantaCruz/index.html | title = ''The Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942'' | work = Combat Narrative | publisher = Publications Branch, Office of Naval Intelligence, United States Navy | access-date = 17 May 2006 | archive-url= https://web.archive.org/web/20060513024810/http://www.ibiblio.org/hyperwar/USN/USN-CN-SantaCruz/index.html| archive-date= 13 May 2006 | url-status= live}}</ref>
Die verlies van die Hornet was 'n ernstige slag vir die Geallieerde magte in die Suid-Stille Oseaan, wat die Enterprise en Saratoga as die enigste operasionele Geallieerde vliegdekskepe in die hele Stille Oseaan-teater gelaat het. Terwyl Enterprise van die geveg teruggetrek het, het die bemanning 'n bord op die vliegdek geplaas: "Enterprise teen Japan".<ref>[http://www.cv6.org/1942/1942.htm USS Enterprise CV-6 – 1942] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080915114615/http://www.cv6.org/1942/1942.htm |date=15 September 2008 }}.</ref><ref>[http://www.pacificwrecks.com/ships/usn/CV-6.html USS Enterprise CV-6] at Pacific Wrecks.com.</ref><ref>''[[Battle 360]]'', Episode 5: Enterprise versus Japan. [[The History Channel]], 2008.</ref> Die Enterprise het tydelike herstelwerk in Nieu-Kaledonië ondergaan en, hoewel nie ten volle herstel nie, het dit net twee weke later na die gebied van die suidelike Salomonseilande teruggekeer om Geallieerde magte tydens die Vlootgeveg van Guadalcanal te ondersteun.<ref>Tillman, ''Enterprise'', pp. 132–134.</ref> Daar het hy 'n belangrike rol gespeel in wat die beslissende vlootgeveg in die algehele veldtog om Guadalcanal sou blyk te wees, toe sy vliegtuie verskeie Japannese oorlogskepe en troepeskepe tydens die vlootgevegte rondom Henderson Field gekelder het.<ref name="Hammel"/><ref>Tillman, ''Enterprise'', pp. 134–144.</ref> Die tekort aan vliegdekskepe het die Amerikaners en Japanners genoop om slagskepe in nagoperasies rondom Guadalcanal in te span. In die eerste geveg is admiraal Abe se vlagskip, die Hiei, deur Amerikaanse kruisers buite aksie gestel; die skip is later agtergelaat nadat dit verdere skade opgedoen het tydens lugaanvalle gedurende die dag, onder meer deur vliegtuie van die Enterprise. Abe is daarna van sy bevel onthef. Die twee vinnige slagskepe wat die Enterprise begelei het, die Washington en die South Dakota (waarvan slegs vier van die nege hoofkanonne operasioneel was), is afgesonder om deel te neem aan die tweede naggeveg; dit was een van slegs twee gevegte in die hele Stille Oseaan-oorlog waarin slagskepe teen mekaar geveg het.<ref>The second clash between battleships in the Pacific was the October 1944 [[Battle of Leyte Gulf#Battle of Surigao Strait (25 October 1944)|Battle of Surigao Strait]], the last such battle in history.</ref> Die South Dakota is in die proses weer beskadig, terwyl die Kirishima gesink is; hierdie nederlaag het daartoe gelei dat admiraal Kondo na 'n minder belangrike rol oorgeplaas is.<ref name="Hammel">Hammel, ''Carrier Strike'', p. 384.</ref>
Alhoewel die Slag van Santa Cruz 'n taktiese oorwinning vir die Japannese was in terme van gesinkte skepe, het dit teen 'n hoë prys vir hul vlootmagte gekom, aangesien Jun'yō die enigste aktiewe vliegdekskip was wat oorgebly het om Enterprise of Henderson Field vir die res van die Guadalcanal-veldtog uit te daag.<ref>''See'' Tully, Anthony P., [http://www.combinedfleet.com/junyo.htm IJN ''Jun'yō'': Tabular Record of Movement], combinedfleet.com, 2013.</ref> Zuikaku, ten spyte daarvan dat hy onbeskadig was en die vliegtuig van die twee beskadigde vliegdekskepe herwin het, het via Truk na sy tuiseilande teruggekeer vir opleiding en vliegtuigvervoerdienste, en eers in Februarie 1943 na die Suid-Stille Oseaan teruggekeer om die ontruiming van Japannese grondmagte uit Guadalcanal te dek.<ref name = Zuiku>Tully, Anthony P., [http://www.combinedfleet.com/Zuikak.htm "IJN Zuikaku ("Happy Crane"): Tabular Record of Movement"], combinedfleet.com, September 2010.</ref>
== Verwysings ==
{{verwysings|3}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Tweede Wêreldoorlog]]
8ph1kim11mbkqvxp0ud9f4r0nqze2db
3379542
3379539
2026-11-21T11:18:59Z
Oesjaar
7467
/* Nabetragting */ Verbeter
3379542
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Militêre konflik-en
| conflict = Slag van die Santa Cruzeilande
| image = [[Lêer:USS Enterprise-Bat Santa Cruz.jpg|300px]]
| pushpin_map = Stille Oseaan
| pushpin_relief = 1
| coordinates = {{coord|-8|164|format=dms|display=it}}
| caption = {{USS|Enterprise|CV-6|6}} (middel links) en sy skepe wat hom beskerm gedurende die oorlog, 26 Oktober 1942
| part_of = die [[Slag van Guadalcanal]] van die [[Tweede Wêreldoorlog]]
| date = 25–{{start date and age|1942|10|27|df=y}}
| location = Off the [[Santa Cruz Islands]], Pacific Ocean
| result = Beide kante eis 'n oorwinning; sien [[#Nabetragting|Nabetragting]]
| combatant1 = {{vlagland|Verenigde State|1912}}
| combatant2 = {{vlagland|Japannese Keiserryk}}
| commander1 = {{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[William Halsey Jr.|William Halsey]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Thomas C. Kinkaid]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[George D. Murray|George Murray]]<br>{{vlagikoon|Verenigde State|1912}} [[Charles P. Mason]]
| commander2 = {{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Nobutake Kondō]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Chūichi Nagumo]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Hiroaki Abe]]<br>{{vlagikoon|Japan|vloot}} [[Kakuji Kakuta]]
| strength1 = 2 [[Vliegdekskip|vliegdekskep]]e <br> 1 [[slagskip]] <br> 3 swaar kruisers <br> 3 ligte kruisers <br> 14 [[torpedojaer]]s<br> 136 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 63 [[Grumman F4F Wildcat]]s, 47 [[Douglas SBD Dauntless]], en 26 [[Grumman TBF Avenger]]s. The "136" number doesn't include [[Boeing B-17 Flying Fortress]]es based at [[Espiritu Santo]] (who played a small part in the battle) or any seaplanes in the area.</ref>
| strength2 = 3 vliegdekskepe <br> 1 ligte kruiser <br> 4 slagskepe<ref>''Kongō'', ''Haruna'', ''Hiei'', ''Kirishima''. See {{cite web |url=http://www.navweaps.com/index_oob/OOB_WWII_Pacific/OOB_WWII_Santa-Cruz.htm |title=Order of Battle – Battle of the Santa Cruz Islands |access-date=21 September 2009}}</ref> <br> 8 swaar kruisers <br> 2 ligte kruisers <br> 24 torpedojaers <br> 199 vliegtuie<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 373. Breakdown of aircraft by type: 87 [[A6M Zero]]s, 68 [[Aichi D3A]] dive bombers, 57 [[Nakajima B5N]] torpedo bombers, and one [[Yokosuka D4Y]] command and control aircraft.</ref>
| casualties1 = 266 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 401; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 456. Breakdown of deaths: ''Hornet'' 118, ''Enterprise'' 44, ''Smith'' 57, ''Porter'' 15, ''Pensacola'' 3, ''South Dakota'' 2, ''Morris'' 1, and 22 aircrew. Four U.S. aircrew members were captured by the Japanese. Total U.S. aircraft losses included 32 Wildcats, 31 SBDs, and 18 TBFs.</ref> <br> [[USS Hornet (CV-8)|1 vliegdekskip gekelder]] <br> 1 torpedojaer gekelder <br> 1 vliegdekskip beskadig <br> 1 slagskip beskadig <br> 1 ligte kruiser beskadig <br> 2 torpedojaers beskadig <br> 81 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 22 sterftes, 4 gevang
| casualties2 = 400–500 sterftes<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 400–401; Peattie, pp. 180, 339; and Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 454. Japanese deaths from damage to ''Zuihō'' aren't known. Known Japanese deaths are: 60 on ''Shōkaku'', 190 on ''Chikuma'', seven on ''Teruzuki'', and 148 aircrew. Total Japanese aircraft losses included 27 [[Mitsubishi A6M Zero]]s, 40 [[dive bomber]]s, 29 [[torpedo bomber]]s, and 1 [[Yokosuka D4Y]]. The aircrew losses included 55 from ''Shōkaku'', 57 from ''Zuikaku'', 9 from ''Zuihō'', and 27 from ''Junyō''.</ref> <br> 1 vliegdekskip swaar beskadig <br> 1 ligte kruiser swaar beskadig <br> 1 swaar kruiser beskadig <br> 1 torpedojaer beskadig <br> 99 vliegtuie vernietig
vlugbemanning verliese: 148 sterftes
| campaignbox = {{Campaignbox Guadalcanal}} <br> {{Campaignbox Solomons}}
}}
Die '''Slag van die Santa Cruz-eilande''' wat tussen 25 en 27 Oktober 1942 plaasgevind het, was die vierde vliegdekskipgeveg van die Stille Oseaan-veldtog tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Dit was ook die vierde groot vlootbotsing tussen die [[Amerikaanse Vloot]] en die [[Japannese Keiserlike Vloot]] tydens die langdurige en strategies belangrike [[Slag van Guadalcanal|Guadalcanal-veldtog]]. Soos in die slae van die [[Slag van die Koraalsee|Koraalsee]], [[Slag van Midway|Midway]] en die Oostelike [[Salomonseilande]], was die skepe van die twee teenstanders selde in mekaar se sig of binne skootafstand van mekaar. In plaas daarvan is byna alle aanvalle deur albei kante uitgevoer deur vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe of landbasisse gelanseer is.
In 'n poging om die Geallieerde magte van Guadalcanal en nabygeleë eilande te verdryf en 'n einde te bring aan die dooiepunt wat sedert September 1942 bestaan het, het die Keiserlike Japannese Leër 'n groot grondoffensief op Guadalcanal vir 20–25 Oktober 1942 beplan. Ter ondersteuning van hierdie offensief, en met die hoop om met Geallieerde vlootmagte slaags te raak, het Japannese vliegdekskepe en ander groot oorlogskepe na 'n posisie naby die suidelike Salomonseilande beweeg. Vanuit hierdie ligging het die Japannese vlootmagte gehoop om enige Geallieerde (hoofsaaklik VSA) vlootmagte, veral vliegdekskipmagte, wat op die grondoffensief gereageer het, aan te val en beslissend te verslaan. Geallieerde vlootmagte het ook gehoop om die Japannese vlootmagte in die geveg te ontmoet, met dieselfde doelwitte om die dooiepunt te verbreek en hul teenstander beslissend te verslaan.
Die Japannese grondoffensief op Guadalcanal was aan die gang met die Slag om Henderson-veld terwyl die vlootoorlogskepe en vliegtuie van die twee teenstanders mekaar op die oggend van 26 Oktober 1942, net noord van die Santa Cruz-eilande, gekonfronteer het. Na 'n uitruil van lugaanvalle deur vliegdekskepe het Geallieerde oppervlakteskepe van die slagveld teruggetrek met die vliegdekskip [[USS Hornet (CV-8)|USS Hornet]] gekelder, en 'n ander vliegdekskip, [[USS Enterprise]], swaar beskadig. Die deelnemende Japannese vliegdekmagte het ook teruggetrek weens skade aan twee vliegdekskepe, swaar vliegtuigverliese en die Japannese leër se mislukking om Henderson-veld te verower.
Santa Cruz was 'n taktiese oorwinning vir die Japannese, beide wat tonnemaat en beheer oor die see rondom Guadalcanal betref. Die verlies van talle onvervangbare, ervare Japannese lugbemannings het egter op die lang termyn 'n strategiese voordeel vir die Geallieerdes geblyk te wees; die Geallieerdes se verliese aan lugbemannings tydens die geveg was relatief laag en is vinnig aangevul. Die Japannese het op 'n groter, beslissende oorwinning gehoop, en dit ook nodig gehad. Die feit dat die vlootgeveg gewen is net nadat die landgeveg verloor is, het beteken dat die geleentheid om hul oorwinning in die geveg uit te buit, reeds verby was.
== Agtergrond ==
Op 8 Augustus 1942 het Geallieerde magte, hoofsaaklik uit die Verenigde State, geland op Guadalcanal, Tulagi en die Florida-eilande in die Salomonseilande, wat destyds deur Japan beset was. Die landings op die eilande was daarop gemik om te verhoed dat die Japannese dit as basisse gebruik om die toevoerroetes tussen die VSA en Australië te bedreig. Verder moes die eilande beveilig word as vertrekpunte vir 'n veldtog wat ten doel gehad het om uiteindelik die groot Japannese basis by Rabaul te neutraliseer, terwyl dit terselfdertyd die Geallieerdes se veldtog in [[Nieu-Guinee]] sou ondersteun. Hierdie landings het die begin gemerk van die veldtog op Guadalcanal, wat ses maande sou duur.<ref>Hogue, ''Pearl Harbor to Guadalcanal'', pp. 235–236.</ref>
Ná die Slag van die Oostelike Solomoneilande op 24–25 Augustus, waarin die vliegdekskip USS Enterprise swaar beskadig en gedwing is om na [[Pearl Harbor]], Hawaii, te vaar, vir 'n maand van omvangryke herstelwerk, het drie Amerikaanse taakmagte met vliegdekskepe in die Suid-Stille Oseaan-gebied agtergebly. Die taakmagte was gesentreer rondom die vlootvliegdekskepe [[USS Wasp (CV-7)|USS Wasp]], [[USS Saratoga (CV-3)|Saratoga]] en Hornet, tesame met hul onderskeie luggroepe en ondersteunende oppervlakoorlogskepe, insluitend slagskepe, [[kruiser]]s en [[torpedojaer]]s, en was hoofsaaklik gestasioneer tussen die Salomonseilande en die eilande van die Nuwe Hebrides ([[Vanuatu]]). In hierdie operasionele gebied was die vliegdekskepe belas met die beveiliging van die kommunikasielyn tussen die vernaamste Geallieerde basisse in [[Nieu-Kaledonië]] en Espiritu Santo; die ondersteuning van Geallieerde grondmagte op Guadalcanal en Tulagi teen enige Japannese teenaanvalle; die dekking van die beweging van voorradeskepe na Guadalcanal; en die aanval op en vernietiging van enige Japannese oorlogskepe, veral vliegdekskepe, wat binne bereik gekom het.<ref>Hammel, ''Carrier Clash'', p. 106.</ref> Die seegebied waarin die Amerikaanse vliegdekskip-taakmagte geopereer het, is deur Amerikaanse magte ''torpedo kruising''<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 335.</ref> genoem, vanweë die hoë konsentrasie Japannese duikbote in die gebied.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 6–7.</ref>
[[Lêer:USS Wasp (CV-7) brennt.jpg|duimnael|USS Wasp brand nadat dit deur 'n torpedo getref is op 15 September]]
Op 31 Augustus is die USS Saratoga deur die Japannese duikboot I-26 met 'n torpedo getref en was dit vir drie maande buite aksie vir herstelwerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 10–12.</ref><ref>After this incident the then U.S. carrier task force commander [[Frank Jack Fletcher]] was relieved of his command and reassigned to shore duty for the remainder of the war. Frank, ''Guadalcanal'', pp. 204–205</ref>
Op 15 September is die USS Wasp getref deur drie torpedo's wat deur die Japannese duikboot I-19 afgevuur is terwyl dit 'n groot versterkings- en hervoorraadkonvooi na Guadalcanal ondersteun het en amper die Japannese vliegdekskepe Shōkaku en Zuikaku aangeval het, wat onttrek het net voordat die twee teenstanders binne bereik van mekaar se vliegtuie gekom het. Met kragonderbrekings weens torpedoskade kon die Wasp se skadebeheerspanne nie die daaropvolgende groot brande beheer nie, en sy is verlaat en self tot sink gebring.<ref>Evans, ''Japanese Navy'', pp. 179–180; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 24–41.
The battleship {{USS|North Carolina|BB-55|2}} and destroyer {{USS|O'Brien|DD-415|2}} were also hit by torpedoes during the same attack. ''O'Brien'' later sank as a result of the torpedo damage, and ''North Carolina'' was under repair at Pearl Harbor until 16 November 1942.</ref>
Alhoewel die VSA nou slegs een operasionele vliegdekskip, die USS Hornet, in die Suid-Stille Oseaan gehad het, het die Geallieerdes steeds lugoorheersing oor die suidelike Salomonseilande behou danksy hul vliegtuie wat by Henderson Field op Guadalcanal gestasioneer was. Snags egter, wanneer vliegtuie nie doeltreffend kon opereer nie, kon die Japannese hul skepe byna na willekeur rondom Guadalcanal laat beweeg. Gevolglik het 'n dooiepunt in die stryd om Guadalcanal ontstaan: die Geallieerdes het bedags voorrade en versterkings na Guadalcanal gebring, terwyl die Japannese snags dieselfde gedoen het met oorlogskepe, wat deur die Geallieerdes die "Tokyo Express" genoem is. Geen van die twee kante kon egter genoeg troepe op die eiland land om 'n beslissende voordeel te behaal nie. Teen middel Oktober het beide kante ongeveer 'n gelyke aantal troepe op die eiland gehad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 19–21, 84–85.</ref> Die dooiepunt is kortstondig onderbreek deur twee vlootaksies waarby groot skepe betrokke was. In die nag van 11–12 Oktober het 'n Amerikaanse vlootmag 'n Japannese vlootmag, wat op pad was om Henderson Field te bombardeer, onderskep en verslaan tydens die Slag van Kaap Esperance. Maar slegs twee nagte later het 'n Japannese mag, wat die slagskepe Haruna en Kongō ingesluit het, Henderson Field suksesvol gebombardeer; hulle het die meeste van die Amerikaanse vliegtuie daar vernietig en ernstige skade aan die vliegveld se fasiliteite aangerig.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 316–319.</ref>
[[Lêer:EnterpriseWildcat.jpg|duimnael|[[Grumman F4F Wildcat]] op die Enterprise terwyl die skip op 24 Oktober lugoperasies uitvoer]]
Die VSA het twee stappe gedoen om die dooiepunt in die stryd om Guadalcanal te probeer verbreek. Eerstens is herstelwerk aan die USS Enterprise bespoedig sodat sy so gou moontlik na die Suid-Stille Oseaan kon terugkeer. Op 10 Oktober het die USS Enterprise haar nuwe luggroep (Luggroep 10) ontvang, en op 16 Oktober het sy uit Pearl Harbor vertrek. Op 23 Oktober<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 154–155.</ref> het sy in die Suid-Stille Oseaan aangekom en op 24 Oktober, 273 seemyl (506 km) noordoos van Espiritu Santo, by die USS Hornet en die res van die Geallieerde vlootmagte in die Suid-Stille Oseaan aangesluit.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 145.</ref>
Tweedens het admiraal [[Chester W. Nimitz|Chester Nimitz]], die Geallieerde opperbevelhebber van die Stille Oseaan-magte, op 18 Oktober vise-admiraal Robert L. Ghormley deur vise-admiraal William Halsey jr. vervang as bevelvoerder van die Suid-Stille Oseaan-gebied; in hierdie posisie het hy bevel gevoer oor die Geallieerde magte wat by die veldtog in die Salomonseilande betrokke was.<ref>McGee, ''The Solomons Campaigns'', p. 134.</ref>
Nimitz was van mening dat Ghormley te eng van visie en pessimisties geword het om die Geallieerde magte doeltreffend te lei in die stryd om Guadalcanal. Halsey is na bewering regoor die Amerikaanse vloot gerespekteer as 'n "vegter".<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 334.</ref> Met die aanvaarding van die bevel het Halsey onmiddellik begin om planne te maak om die Japannese vlootmagte in 'n geveg in te lok; hy het aan Nimitz geskryf: "Ek moes feitlik onmiddellik begin terugslaan."<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 150.</ref>
Die Japannese Gekombineerde Vloot het ook gepoog om Geallieerde vlootmagte te betrek in wat gehoop is om 'n beslissende geveg te wees. Twee vloot vliegdekskepe, Hiyō en Jun'yō, sowel as die ligte vliegdekskip Zuihō, het vroeg in Oktober by die hoof Japannese vlootbasis by Truk Atoll aangekom en by Shōkaku en Zuikaku aangesluit. Met vyf vliegdekskepe wat volledig toegerus was met luggroepe, plus hul talle slagskepe, kruisers en torpedojaers, was die Japannese Gekombineerde Vloot, onder leiding van Admiraal Isoroku Yamamoto, vol vertroue dat dit die nederlaag by die Slag van Midway kon vergoed.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 146–149.</ref> Afgesien van 'n paar lugaanvalle op Henderson Field in Oktober, het die Japannese vliegdekskepe en hul ondersteunende oorlogskepe in die noordwestelike gebied van die Salomonseilande gebly, buite die stryd om Guadalcanal, terwyl hulle op 'n geleentheid gewag het om nader te beweeg en die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val. Met die Japannese leër se volgende beplande groot grondaanval op Geallieerde magte op Guadalcanal wat vir 20 Oktober vasgestel is, het Yamamoto se oorlogskepe na die suidelike Salomonseilande begin beweeg om die offensief te ondersteun en gereed te wees om enige vyandelike skepe, veral vliegdekskepe, wat sou naderkom om die Geallieerde verdediging op Guadalcanal te ondersteun, aan te val.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', pp. 124–125. According to Hara, the Japanese believed that U.S. Navy forces were likely to be in the Solomon Islands area because they had read a report from the [[United Press]] dated 20 October that stated that the United States Navy was preparing for a major sea and air battle in the South Pacific.</ref>
== Aanvang ==
Op of omstreeks 11 Oktober het 'n groot Japannese mag, bestaande uit vliegdekskepe, slagskepe en hul begeleidingsvaartuie, uit Truk vertrek vir 'n verlengde operasie ter ondersteuning van 'n offensief op Guadalcanal in Oktober. Op dieselfde dag het 'n groot konvooi met versterkings Guadalcanal bereik, maar 'n mag van swaar kruisers wat ondersteuning moes bied, is verhoed om Henderson Field te bombardeer en het omgedraai in wat bekend geword het as die Slag van Kaap Esperance. Daarna het drie bombardemente gevolg wat tussen 13 Oktober en 16 Oktober deur slagskepe en swaar kruisers uitgevoer is (die swaarste vlootaanval op die vliegveld tydens die veldtog); die eerste en derde hiervan is uitgevoer deur vaartuie wat van vise-admiraal Nobutake Kondō se voorhoedemag afgesonder is. Vanaf middernag op 14 Oktober het nog 'n konvooi, bestaande uit vier vragskepe, die grootste deel van sy vrag afgelaai, insluitend tenks en swaar artillerie.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/Azumasan_t.htm|title=Japanese Transports|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Op 15 Oktober is die torpedojaer Meredith, terwyl dit die sleepboot Vireo, wat 'n voorraadbarg gesleep het, begelei het, deur vliegtuie van die Zuikaku en Shokaku opgemerk en gekelder. Op 17 Oktober het die Hiyō en Jun'yō 'n aanvalsmag gestuur om vervoerskepe naby Lunga Point aan te val, maar hulle het geen skade aangerig nie.<ref name="auto">{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/hiyo.htm|title=Imperial lattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die groot aantal oorlogskepe sou in die waters rondom Guadalcanal bly totdat die gevegte in die Slag van die Santa Cruz-eilande beëindig was, en het aan die einde van Oktober na Truk teruggekeer.<ref>{{Cite web|url=http://www.combinedfleet.com/shokaku.htm|title=Imperial Flattops|website=www.combinedfleet.com}}</ref> Die vliegdekskip Hiyō, wat onlangs in diens gestel is, was oorspronklik deel van die vloot, maar ’n brand in sy masjienkamer op 21 Oktober het hom genoodsaak om na Truk terug te keer vir herstelwerk.<ref name="auto"/> Op 25 Oktober het 6 bomwerpers en 12 vegvliegtuie van die Jun'yo Henderson-vliegveld aangeval, maar min skade aangerig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
Van 20 tot 25 Oktober het Japannese grondmagte op Guadalcanal probeer om Henderson Field in te neem tydens die Slag om Henderson Field, deur middel van 'n groot aanval op die Amerikaanse verdedigers. Die aanval is afgeslaan, met swaar verliese aan die Japannese kant.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 95–97.</ref> Foutiewelik oortuig dat die Japannese leërmagte Henderson Field ingeneem het, het die Japannese op die oggend van 25 Oktober oorlogskepe vanaf die Shortland-eilande na Guadalcanal gestuur om hul grondmagte op die eiland te ondersteun. Amerikaanse vliegtuie van Henderson Field het die konvooi deur die loop van die dag aangeval; hulle het die ligte kruiser Yura tot sink gebring (met hulp van [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17-vliegtuie]] vanaf Espiritu Santo) en die torpedojaer Akizuki beskadig.<ref>{{Cite web | url=http://www.combinedfleet.com/junyo.htm | title=Imperial flattops }}</ref>
[[Lêer:SantaCruzChart2.jpg|duimnael|Kaart van die Slag van die Santa Cruz-eilande, 26 Oktober 1942. Rooi lyne verteenwoordig Japannese oorlogskipmagte en swart lyne verteenwoordig Amerikaanse vliegdekskipmagte. Genommerde geel kolle verteenwoordig belangrike aksies in die geveg.]]
Ten spyte van die mislukking van die Japannese grondoffensief en die verlies van die Yura, het die res van die Gesamentlike Vloot op 25 Oktober voortgegaan om naby die suidelike Salomonseilande te maneuvreer, in die hoop om die Geallieerde vlootmagte in 'n geveg te betrek. Die Japannese vlootmagte het nou uit vier vliegdekskepe bestaan (twee groot, een medium en een ligte een), die Hiyō het vertrek weens 'n toevallige brand in sy enjinkamer, met 'n gesamentlike vliegtuigsterkte wat ongeveer gelykstaande was aan dié van drie vliegdekskepe van die Shokaku-klas.
Die Japannese vlootmagte was in drie groepe verdeel: die voorhoedemag, bestaande uit die Jun'yō, vier swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van Kondō aan boord van die swaar kruiser Atago, met 'n ondersteuningsgroep bestaande uit twee slagskepe en twee torpedojaers onder bevel van skout-admiraal Takeo Kurita; die hoofmag bestaande uit die Shōkaku, Zuikaku en Zuihō, plus een swaar kruiser en agt torpedojaers, onder bevel van vise-admiraal Chūichi Nagumo aan boord van die Shōkaku en die agterhoedemag bestaande uit twee slagskepe, drie swaar kruisers, een ligte kruiser en sewe torpedojaers, onder bevel van skout-admiraal Hiroaki Abe aan boord van die slagskip Hiei. Benewens sy bevel oor die voorhoedemag, het Kondō ook opgetree as die bevelvoerder van al drie magte.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 374–375.</ref>
Aan die Amerikaanse kant het die taakgroepe van die Hornet en Enterprise (onder bevel van skout-admiraal Thomas Kinkaid) op 25 Oktober na die noorde van die Santa Cruz-eilande beweeg, op soek na die Japannese vlootmagte. Die Amerikaanse oorlogskepe was ontplooi as twee vliegdekskipgroepe, wat ongeveer 10 seemyl (19 km) van mekaar geskei was. 'n Amerikaanse [[Consolidated PBY Catalina|PBY Catalina-verkenningswatervliegtuig]], gestasioneer op die Santa Cruz-eilande, het om 11:03 die vliegdekskepe van die Japannese hoofmag opgespoor. Die Japannese vliegdekskepe was egter ongeveer 355 seemyl (657 km) van die Amerikaanse mag af, net buite die reikafstand van vliegtuie wat vanaf vliegdekskepe opereer. Kinkaid, wat gehoop het om die afstand te verklein ten einde daardie dag aan te val, het op volspoed na die Japannese vliegdekskepe gestoom en om 14:25 'n aanvalsmag van 23 vliegtuie gelanseer. Die Japannese, wat geweet het dat hulle deur Amerikaanse vliegtuie opgemerk is, maar nie geweet het waar die Amerikaanse vliegdekskepe was nie, het na die noorde gedraai om buite bereik van die Amerikaanse vliegdekskipvliegtuie te bly.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 127.</ref> Die Amerikaanse aanvalsmag het na hulle ondeskeie vliegdekskepe teruggekeer sonder om die Japannese oorlogskepe te vind.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 163–174.</ref>
== Die Slag ==
=== Vliegdekskipaksie op 26 Oktober: eerste aanvalle ===
Om 02:50 op 26 Oktober het die Japannese vlootmagte omgedraai en die vlootmagte van die twee teenstanders het die afstand tussen hulle verklein totdat hulle teen 05:00 slegs 200 seemyl (370 km) van mekaar af was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 186.</ref> Albei kante het verkenningsvliegtuie uitgestuur en hul oorblywende vliegtuie gereed gemaak om aan te val sodra die ander kant se skepe opgespoor is. Hoewel 'n Catalina, toegerus met [[radar]], die Japannese vliegdekskepe om 03:10 opgemerk het, het die verslag Kinkaid eers om 05:12 bereik. Dus, omdat hy geglo het dat die Japannese skepe waarskynlik gedurende die tussenliggende twee uur van posisie verander het, het hy besluit om nie 'n aanvalsmag te stuur nie totdat hy meer juiste inligting oor die posisie van die Japannese skepe ontvang het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 381.</ref>
[[Lêer:Aircraft prepare to launch from Japanese carrier Shōkaku during Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (80-G-176150).jpg|duimnael|Japannese vegvliegtuie en duikbomwerpers op die Shōkaku maak gereed om op te styg vir 'n aanval op Amerikaanse vliegdekskipmagte.]]
Om 06:45 het 'n Amerikaanse verkenningsvliegtuig die vliegdekskepe van Nagumo se hoofmag opgemerk.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 187.</ref> Om 06:58 het 'n Japannese verkenningsvliegtuig die ligging van Hornet se taakmag gerapporteer.<ref name="Frank">Frank, ''Guadalcanal'', p. 382.</ref> Albei kante het gehaas om eerste die ander aan te val. Die Japannese het eerste daarin geslaag om hul aanvalsmag te laat vertrek; teen 07:40 was 64 vliegtuie, bestaande uit 21 Aichi D3A2 Val-duikbomwerpers, 20 Nakajima B5N2 Kate-torpedobomwerpers, 21 Mitsubishi A6M3 Zero-vegvliegtuie en 2 Nakajima B5N2-verkenningsvliegtuie, op pad na die Hornet.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 191–192.</ref> Hierdie eerste aanval is gelei deur luitenant-kommandeur Shigeharu Murata, terwyl die dekking deur vegvliegtuie gelei is deur die luitenante Ayao Shirane en Saneyasu Hidaka. Ook om 07:40 het twee Amerikaanse SBD-3 Dauntless-verkenningsvliegtuie, wat gereageer het op die vroeëre waarneming van die Japannese vliegdekskepe, opgedaag en 'n duikaanval op die Zuihō uitgevoer. Terwyl die Japannese gevegslugpatrollie besig was om ander Amerikaanse verkenningsvliegtuie weg te hou, kon die twee Amerikaanse vliegtuie die Zuihō met albei hul 500-pond-bomme tref; dit het swaar skade aangerig en verseker dat vliegtuie nie meer op die vliegdekskip se dek kon land nie.<ref name="Frank"/>
Intussen het Kondo vir Abe se agterhoedemag beveel om vinniger te gaan in 'n poging om die Amerikaanse oorlogskepe te onderskep en aan te val. Kondo het ook sy eie voorhoedemag teen volle spoed vorentoe laat beweeg, sodat die Jun'yō se vliegtuie aan die aanvalle op die Amerikaanse skepe kon deelneem. Om 08:10 het die Shōkaku 'n tweede golf aanvalsvliegtuie gelanseer, bestaande uit 19 duikbomwerpers en vyf Zero-vegvliegtuie, en om 08:40 het die Zuikaku 16 torpedobomwerpers en vier Zero-vegvliegtuie gelanseer. Die tweede aanvalsgroep is gelei deur luitenant-kommandeur Mamoru Seki, terwyl die vegvliegtuigdekking deur luitenant Hideki Shingo gelei is. Teen 09:10 was daar dus meer as 100 Japannese vliegtuie op pad om die Amerikaanse vliegdekskepe aan te val.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 383.</ref>
Die Amerikaanse aanvalsvliegtuie was ongeveer 20 minute agter die Japannese. Omdat hulle van mening was dat 'n vinnige aanval belangriker is as 'n massiewe aanval, en omdat hulle nie genoeg brandstof gehad het om tyd te spandeer aan formasievorming voor die aanval nie, het die Amerikaanse vliegtuie in klein groepe na die Japannese skepe beweeg, in plaas daarvan om in een groot aanvalsmag saam te smelt. Die eerste groep, bestaande uit 15 [[Douglas SBD Dauntless]]-duikbomwerpers, 6 [[Grumman TBF Avenger]]-torpedobomwerpers en agt [[Grumman F4F Wildcat]]-vegvliegtuie, onder bevel van luitenant-kommandeur William J. "Gus" Widhelm van die Hornet, was teen ongeveer 08:00 in die lug. 'n Tweede groep, bestaande uit drie SBD's, nege TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en agt Wildcats van die Enterprise, onder bevel van luitenant-kommandeur John A. Collett, het teen 08:10 vertrek. 'n Derde groep, bestaande uit nege SBD's, tien TBF's (insluitend dié van die luggroepbevelvoerder) en sewe F4F's van die Hornet, was teen 08:20 op pad.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 198–199.</ref>
Om 08:40 het die opponerende lugaanvalformasies binne sig van mekaar verbybeweeg. Luitenant Hidaka se nege Zuihō-Zeros het die Enterprise-groep verras en aangeval deur vanuit die rigting van die [[son]] op die klimmende vliegtuie toe te sak. In die daaropvolgende geveg is vier Zeros, drie Wildcats en twee TBF's, insluitend dié van Collett, afgeskiet, terwyl nog twee TBF's en 'n Wildcat weens ernstige skade gedwing is om na die Enterprise terug te keer.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 384–385. Only the Wildcat was safely recovered.</ref> Die oorblywende ''Zuihō''-Zeros, wie se ammunisie uitgeput was, het aan die geveg onttrek.
[[Lêer:Shokaku Santa Cruz fire.jpg|duimnael|Die bemanning van Shōkaku bestry vure op die vliegdek na die Amerikaanse aanval]]
Om 08:50 het die voorste Amerikaanse aanvalsformasie van die Hornet vier skepe van Abe se voorhoedemag opgemerk. Die Amerikaanse vliegtuie het voortgegaan, die Japannese vliegdekskepe gewaar en voorbereidings getref om aan te val. Drie Zero-vliegtuie van die Zuihō het die formasie se Wildcats aangeval en hulle sodoende weggelok van die bomwerpers wat hulle moes beskerm. Gevolglik het die duikbomwerpers in die eerste groep hul aanvalle sonder die beskerming van vegvliegtuie geloods. Twaalf Zero-vliegtuie van die Japannese vliegdekskip het die SBD-formasie aangeval, twee neergeskiet (insluitend dié van Widhelm, het hy dit oorleef) en nog twee gedwing om hul aanval te staak. Die oorblywende 11 SBD's het om 09:27 met hul duikaanvalle op die Shōkaku begin; hulle het die skip met drie tot ses bomme getref, die vliegdek vernietig en ernstige skade aan die skip se binnekant aangerig. Die laaste SBD van die 11 het Shōkaku uit sig verloor en in plaas daarvan sy bom naby die Japannese torpedojaer Teruzuki laat val, wat geringe skade veroorsaak het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 213–223.</ref> Die ses TBF's in die eerste aanvalsmag, wat van hul aanvalsgroep geskei geraak het, het nie die Japannese vliegdekskepe gevind nie en het uiteindelik na die Hornet teruggedraai. Op die pad terug het hulle die Japannese swaar kruiser Tone aangeval, maar al hul torpedo's het die kruiser gemis.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 387–388.</ref>
[[Lêer:Japanese cruiser Chikuma under air attack during the Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942 (NH 82404).jpg|duimnael|Chikuma word aangeval op 26 Oktober. Rook styg op uit die middel van die skip, waar 'n 450 kg-bom die brug vol getref het.]]
Die TBF's van die tweede Amerikaanse aanvalsformasie vanaf die Enterprise kon nie die Japannese vliegdekskepe opspoor nie en het in plaas daarvan die Japannese swaar kruiser Suzuya, deel van Abe se voorhoede, aangeval, maar geen skade aangerig nie. Omstreeks dieselfde tyd het nege SBD's van die derde Amerikaanse aanvalsformasie, afkomstig van die Hornet, Abe se skepe opgespoor en die Japannese swaar kruiser Chikuma aangeval; hulle het die skip met twee 450 kg-bomme getref en groot skade aangerig. Die drie SBD's van die Enterprise het toe ook opgedaag en ook die Chikuma aangeval; hulle het verdere skade aangerig met een bomtreffer en twee bomme wat net-net gemis het. Uiteindelik het die nege TBF's van die derde aanvalsgroep opgedaag en die rokende Chikuma aangeval, waarby hulle nog een voltreffer behaal het. Chikuma, begelei deur twee torpedojaers, het uit die geveg onttrek en koers gekies na Truk vir herstelwerk.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', p. 132; and Parshall, ''The Imperial Japanese Navy Page''. ''Chikuma'' was under repair at Truk and later [[Kure]], Japan, until January 1943.</ref>
Die Amerikaanse vliegdekskipmagte het om 08:30 berig ontvang van hul aanvalsvliegtuie wat op pad was na die Japannese skepe, dat Japannese aanvalsvliegtuie in hul rigting op pad was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 235.</ref> Om 08:52 het die bevelvoerder van die Japannese aanvalsmag die Hornet-taakmag opgemerk, die Enterprise-taakmag was deur 'n reënbui verberg, en sy vliegtuie vir 'n aanval ontplooi. Om 08:55 het die Amerikaanse vliegdekskepe die naderende Japannese vliegtuie op radar bespeur, ongeveer 35 seemyl (65 km) daarvandaan, en begin om die 37 Wildcat-vliegtuie van hul gevegslugpatrollie na die inkomende Japannese vliegtuie te lei. Ongelukkig het kommunikasieprobleme, foute deur die Amerikaanse vegvliegtuigbeheerbeamptes en primitiewe beheerprosedures egter verhoed dat enige van die Wildcats, op 'n paar na, met die Japannese vliegtuie slaags raak voordat laasgenoemdes hul aanvalle op die Hornet begin het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 235–239.</ref> Alhoewel die Amerikaanse gevegs-lugpatrollie, insluitend die vegvlieënier Swede Vejtasa, daarin geslaag het om verskeie duikbomwerpers af te skiet of te beskadig (die formasieleier, luitenant Sadamu Takahashi, moes weens die skade uit die duikvlug onttrek<ref>Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 388.</ref>), het die meeste van die Japannese vliegtuie hul aanvalle begin sonder dat hulle noemenswaardig deur Amerikaanse vegvliegtuie gehinder is.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 385.</ref>
{{Multibeeld
| wydte = 250
| direction = vertical
| voetskrif =
| beeld1 = Japanese aircraft attack USS Hornet (CV-8) during the Battle of the Santa Cruz Islands on 26 October 1942 (80-G-33947).jpg
| alt1 =
| onderskrif1 = ’n Beskadigde Japannese duikbomwerper (links bo) duik om 09:14 in die rigting van die ''Hornet'' ...
| beeld2 = Japanese Aichi D3A crashes into USS Hornet (CV-8) during the Battle of the Santa Cruz Islands on 26 October 1942.jpg
| alt2 =
| onderskrif2 = ... en sekondes later tref dit die draer.
}}
Om 09:09 het die lugafweergeskut van die Hornet en haar begeleidende oorlogskepe begin vuur, terwyl die 20 ongeskonde Japannese torpedovliegtuie en die oorblywende 16 duikbomwerpers hul aanvalle op die vliegdekskip begin het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 249–251. ''Hornet''{{'}}s screening ships included heavy cruisers {{USS|Northampton|CA-26|2}} and {{USS|Pensacola|CA-24|2}}, light cruisers {{USS|San Diego|CL-53|2}} and {{USS|Juneau|CL-52|2}}, and six destroyers.</ref> Om 09:12 het 'n duikbomwerper se 250 kg semi-pantserdoorborende skeepsbom presies die middel van die Hornet se vliegdek, teenoor die eilandstruktuur, getref; dit het deur drie dekke gedring voordat dit ontplof en 60 man gedood het. Oomblikke later het 'n 242 kg-hoëplofkragbom die vliegdek getref. Dit het met impak ontplof en 'n gat van 3,4 m veroorsaak en 30 mans gedood. Sowat 'n minuut later het 'n derde bom die Hornet getref, naby die plek waar die eerste bom die dek binnegedring het. Dit het deur drie dekke gedring voordat dit ontplof het en ernstige skade aangerig het, maar geen lewensverlies veroorsaak het nie.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 253–356.</ref> Om 09:14 is 'n duikbomwerper deur die Hornet se lugafweergeskut getref en het aan die brand geraak, die vlieënier, adjudant-offisier Shigeyuki Sato, het opsetlik teen die Hornet se skoorsteen vasgevlieg, wat sewe mans gedood en brandende vliegtuigbrandstof oor die seindek versprei het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 386; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 262–267.</ref>
Terwyl die duikbomwerpers aangeval het, het die 20 torpedobomwerpers ook uit twee verskillende rigtings op die Hornet afgepyl. Ten spyte van swaar verliese weens lugafweerverdediging, waaronder Murata, het die torpedovliegtuie tussen 09:13 en 09:17 met twee torpedo's die kant van die Hornet getref, wat haar enjins buite werking gestel het. Net toe die Hornet tot stilstand kom, het 'n beskadigde Japannese duikbomwerper nader gekom en doelbewus teen die kant van die vliegdekskip vasgevlieg; dit het 'n brand laat ontstaan naby die skip se hoofvoorraad vliegtuigbrandstof. Om 09:20 het die oorblywende Japannese vliegtuie onttrek en teruggekeer en die Hornet roerloos in die water en aan die brand, agtergelaat.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 386; Hammel, ''Carrier Strike'', p. 284.</ref> Vyf-en-twintig Japannese en ses Amerikaanse vliegtuie is in hierdie aanval vernietig, insluitend 12 duikbomwerpers, tien torpedovliegtuie en ten minste een Zero.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 271–280.</ref>
Met die hulp van brandslange vanaf drie begeleidende torpedojaers was die brande op die Hornet teen 10:00 onder beheer. Gewonde personeel is van die vliegdekskip ontruim, en die swaar kruiser USS Northampton, onder bevel van kaptein Willard A. Kitts, het probeer om die Hornet weg van die gevegsgebied te sleep. Die voorbereidings om die sleeptou vas te maak, het egter tyd in beslag geneem, terwyl verdere aanvalsgroepe Japannese vliegtuie reeds op pad was.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 271–280.</ref>
=== Vliegdekskipaksie op 26 Oktober: verdere aksies na die eerste aanvalle ===
Vanaf 09:30 het die Enterprise baie van die beskadigde en brandstofarme gevegslugpatrollie vegvliegtuie, sowel as verkenningsvliegtuie wat van albei vliegdekskepe teruggekeer het, laat land. Aangesien die vliegdek egter vol was en 'n tweede golf Japannese vliegtuie om 09:30 op radar bespeur is, het die Enterprise om 10:00 die landingsoperasies gestaak. Vliegtuie sonder brandstof het daarna in die oseaan neergestort, waarna die torpedojaers wat die vliegdekskip vergesel het, die bemanningslede gered het. Een van die vliegtuie wat in die water beland het, ’n beskadigde TBF van die Enterprise se aanvalsmag wat vroeër deur Zero-vliegtuie van die Zuihō aangeval is, het naby die torpedojaer USS Porter in die water neergestort. Terwyl die Porter die TBF se bemanning gered het, is die skip deur ’n torpedo getref, moontlik afkomstig van die vliegtuig wat in die water beland het, wat ernstige skade aangerig en die lewens van 15 bemanningslede geëis het.<ref>{{cite book|last=Hammel|first=Eric|title=Guadalcanal: The Carrier Battles|url=https://archive.org/details/guadalcanalcarri00hamm|url-access=registration|year=1987|publisher=Crown Publishers, Inc.|location=New York|pages=[https://archive.org/details/guadalcanalcarri00hamm/page/411 411–413]|isbn=9780517566084}}</ref> Nadat die bevelvoerder van die taakmag beveel het dat die torpedojaer tot sink gebring moet word, is die bemanning gered deur die torpedojaer USS Shaw, wat daarna die Porter met kanonvuur tot sink gebring het (08°32′S 167°17′O).<ref>Evans, ''Japanese Navy'', p. 520; Frank, ''Guadalcanal'', pp. 388–389; Hammel, ''Carrier Strike'', p. 299.</ref>
[[Lêer:A Japanese Aichi D3A is shot down between USS Enterprise (CV-6) and USS South Dakota (BB-57) on 26 October 1942.jpg|duimnael|’n Japannese duikbomwerper (middel) word tydens die aanval op die Enterprise (regs onder) afgeskiet. Die rook uit die skip is weens vroeër bomtreffers, terwyl nog ’n bom die vliegdekskip net-net mis. Die slagskip South Dakota is links van die vliegdekskip.<ref>Fahey, ''The Ships and Aircraft of the United States Fleet'', p. 5.</ref>]]
Terwyl die eerste golf Japannese aanvalsvliegtuie van hul aanval op die Hornet na hul vliegdekskepe begin terugkeer het, het een van hulle die Enterprise-taakmag, wat intussen uit die reënbui te voorskyn gekom het, opgemerk en die vliegdekskip se posisie gerapporteer.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 283.</ref> Die tweede golf Japannese aanvalsvliegtuie, in die veronderstelling dat die Hornet besig was om te sink, het hul aanvalle op die Enterprise-taakmag gerig; dit het om 10:08 begin. Weereens het die Amerikaanse gevegslugpatrollie gesukkel om die Japannese vliegtuie te onderskep voordat hulle die Enterprise aangeval het; hulle het slegs 2 van die 19 duikbomwerpers neergeskiet net toe dié met hul duikvlugte na die vliegdekskip begin het. Seki se afdeling het deur die hewige lugafweervuur van die Enterprise en haar begeleidende oorlogskepe aangeval, maar geen treffers behaal nie. Daarna het die afdeling onder bevel van luitenant Keiichi Arima aangeval en die vliegdekskip getref met twee 250 kg semi-pantserdeurborende bomme; die eerste hiervan is losgelaat deur Arima se vlieënier, onderoffisier Kiyoto Furuta. Die twee bomme het 44 man gedood en 75 gewond, en groot skade aan die vliegdekskip aangerig, insluitend die beskadiging van sy voorste hyser in die "op"-posisie. Daarbenewens het Arima se afdeling ook met nog 'n bom 'n byna-treffer behaal.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 300–313; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', pp. 413–415.</ref> Tien van die negentien Japannese bomwerpers het egter in hierdie aanval verlore gegaan, insluitend dié van Seki, terwyl nog twee tydens die terugvlug in die see neergestort het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 390; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', pp. 416, 418, 446.</ref>
Twintig minute later het die 16 Zuikaku-torpedovliegtuie opgedaag en in groep opgedeel om die Enterprise aan te val. Een groep torpedo-bomwerpers is aangeval deur twee gevegslugpatrollie Wildcats, weer eens insluitend Vejtasa, wat drie van hulle afgeskiet en 'n vierde beskadig het. Die vierde beskadigde vliegtuig het doelbewus teen die torpedojaer Smith gebots, die skip aan die brand gesteek en 57 van haar bemanning gedood. Die torpedo wat deur hierdie vliegtuig gedra is, het kort na die impak ontplof en meer skade veroorsaak. Die vure het aanvanklik buite beheer gelyk totdat Smith se bevelvoerder die torpedojaer beveel het om in die sproeiende kielwater van die slagskip USS South Dakota te stuur, wat gehelp het om die brande te blus. Smith het toe haar posisie hervat en met haar oorblywende lugafweerkanonne op die die torpedovliegtuie gevuur.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 390–391. ''Smith'' eventually went to Pearl Harbor for repairs, which were completed in February 1943.</ref>
[[Lêer:F4F-4 Wildcat of VF-72 crash-lands on USS Enterprise (CV-6) on 26 October 1942.jpg|duimnael|right|'n Hornet Wildcat wat pas geland het, gly oor die vliegdek van die Enterprise terwyl die vliegdekskip hewig maneuvreer tydens die duikbomwerperaanval deur die Jun'yo.]]
Die oorblywende torpedovliegtuie het die Enterprise, South Dakota en die kruiser Portland aangeval, maar al hul torpedo's het óf hul teiken gemis óf gefaal, sodat geen skade aangerig is nie. Die geveg was om 10:53 verby; 9 van die 16 torpedovliegtuie is tydens hierdie aanval afgeskiet.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 391.</ref> Nadat die meeste brande aan boord geblus is, het die Enterprise om 11:15 sy vliegdek heropen om te begin met die landing van vliegtuie wat teruggekeer het van die oggend se Amerikaanse aanvalle op die Japannese vlootmagte. Slegs 'n paar vliegtuie het egter geland voordat die volgende golf Japannese aanvalsvliegtuie opgedaag en hul aanvalle op die Enterprise begin het, wat die staking van landingsoperasies genoodsaak het.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 335–337.</ref>
Tussen 09:05 en 09:14 het Jun'yō binne 280 seemyl (520 km) van die Amerikaanse vliegdekskepe gekom en 'n aanvalsmag van 17 duikbomwerpers en 12 Zero-vliegtuie gelanseer, onder bevel van luitenant Yoshio Shiga.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 330–331; and Frank, ''Guadalcanal'', p. 391.</ref> Terwyl die Japannese hoofmag en voorhoede gemaneuvreer het in 'n poging om hul formasies te verenig, het Jun'yō opvolgaanvalle voorberei.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 331.</ref> Om 11:21 het vliegtuie van die Jun'yō opgedaag en 'n duikaanval op die Enterprise-taakmag uitgevoer. Die duikbomwerpers het een bom naby die Enterprise laat val, wat verdere skade aangerig het, en elk een treffer op die South Dakota en die ligte kruiser San Juan behaal, wat matige skade aan albei skepe veroorsaak het. Op die South Dakota het die bom die voorste geskutstoring getref; hoewel dit nie daarin geslaag het om deur te dring nie, is twee bemanningslede gedood en meer as vyftig ander, insluitend die skip se bevelvoerder, deur fragmente gewond.{{sfn|Evans|2014}}{{sfn|Frank|1990|pp=392–393}} Skerwe van die bom het die middelste en linkerkanon van die tweede geskutstoring beskadig; die geskutbemanning is uiteindelik deur die Bureau of Ordnance ingelig dat die kepe so diep was dat daar nie met die lope gevuur moes word nie. Aangesien dit nie ten volle herstel is nie, het dit die South Dakota benadeel tydens die latere Tweede Slag van Guadalcanal.{{sfn|Hornfischer|2011|p=346}} Agt van die sewentien Japannese duikbomwerpers is in hierdie aanval vernietig, terwyl nog drie tydens hul terugkeer in die water beland het.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 391–393; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 437. Anti-aircraft fire from battleship ''South Dakota'' was credited with 26 of the total of 99 enemy planes the Americans claimed in the battle. [http://www.hazegray.org/danfs/battlesh/bb57.htm ''South Dakota''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220125041118/http://www.hazegray.org/danfs/battlesh/bb57.htm |date=25 January 2022 }}, ''Dictionary of American Naval Fighting Ships'' (DANFS) U.S. Dept. of Navy.</ref>
Om 11:35, met die Hornet buite aksie, die Enterprise swaar beskadig, en die aanname dat die Japannese een of twee onbeskadigde vliegdekskepe in die gebied het, het Kinkaid besluit om die Enterprise en haar begeleidingskepe uit die geveg te onttrek.<ref>Frank, ''Guadalcanal'', p. 395.</ref> Kinkaid het die Hornet agtergelaat en die vliegdekskip en sy taakmag opdrag gegee om terug te trek sodra hulle kon. Tussen 11:39 en 13:22 het Enterprise 57 van die 73 Amerikaanse vliegtuie wat in die lug was, aan boord geneem terwyl die skip teruggetrek het.<ref>Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 444. One U.S. aircraft, flown by ''Hornet''{{'}}s Air Group Commander, was able to reach a U.S. airbase at [[Espiritu Santo]].</ref> Die oorblywende Amerikaanse vliegtuie het in die oseaan neergestort, en hul bemannings is deur begeleidende oorlogskepe gered.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 345–352.</ref>
Tussen 11:40 en 14:00 het die twee onbeskadigde Japannese vliegdekskepe, Zuikaku en Jun'yō, die paar vliegtuie wat van die oggendaanvalle op die Hornet en Enterprise teruggekeer het, aan boord geneem en voorbereidings getref vir opvolgaanvalle. Dit was op hierdie stadium dat die verwoestende verliese wat tydens hierdie aanvalle gely is, duidelik geword het. Luitenant-kommandeur Masatake Okumiya, die lugoperasie-offisier van die Jun'yō, het die terugkeer van die vliegdekskip se eerste aanvalsgroepe soos volg beskryf:
{{quote|Ons het die lug met angstige afwagting deursoek. Daar was slegs 'n paar vliegtuie in die lug in vergelyking met die getalle wat 'n paar uur tevore opgestyg het... Die vliegtuie het skokkend en wankelend op die dek beland; elke vegvliegtuig en bomwerper was deurboor deur koeëls... Terwyl die vlieëniers moeg uit hul beknopte kajuite geklim het, het hulle vertel van ongelooflike weerstand – van 'n lugruim wat vol was van die ontploffings van lugafweergranate en ligspore.}}
Slegs een van die bomwerperleiers van ''Jun'yō'' het van die eerste aanval teruggekeer, en by sy landing het hy "so geskok voorgekom dat hy by tye nie samehangend kon praat nie".<ref>Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 446.</ref>
Om 13:00 het Kondo se gevorderde mag en Abe se voorhoede, almal oorlogskepe, gesamentlik reguit koers gekies na die laas aangemelde posisie van die Amerikaanse vliegdekskip-taakmagte. Hulle het hul spoed verhoog in 'n poging om die vyand te onderskep vir 'n geveg met skeepsgeskut. Die beskadigde vliegdekskepe Zuihō en Shōkaku, met Nagumo steeds aan boord, het uit die gevegsgebied teruggetrek en die bevel oor die lugmagte van die Zuikaku en Jun'yō aan skout-admiraal Kakuji Kakuta oorgelaat. Om 13:06 het die Jun'yō haar tweede aanvalsgroep gelanseer, bestaande uit sewe torpedovliegtuie onder leiding van luitenant Yoshiaki Irikiin, vergesel deur agt Zero-vegvliegtuie onder bevel van luitenant Shirane. Terselfdertyd het die Zuikaku haar derde aanvalsgroep gelanseer: sewe torpedovliegtuie, twee duikbomwerpers en vyf Zero-vegvliegtuie, onder bevel van luitenant (jg) Ichirō Tanaka. Die meeste van die torpedovliegtuie was toegerus met 'n 800 kg-pantserdeurdringende bomme. Om 15:35 het die Jun'yō die dag se laaste Japannese aanvalsgroep gelanseer, vier duikbomwerpers en ses Zero-vegvliegtuie, weereens onder bevel van luitenant Shiga.<ref>Hara, ''Japanese Destroyer Captain'', pp. 129–131; Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 357–358; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', pp. 446–447.</ref>
[[Lêer:Listing USS Hornet (CV-8) is abandoned in the late afternoon of 26 October 1942.jpg|duimnael|left|Verlate en sinkende Hornet]]
Na verskeie tegniese probleme het die Northampton uiteindelik om 14:45 begin om die Hornet stadig uit die gevegsgebied te sleep, teen 'n spoed van slegs vyf knope. Die Hornet se bemanning was op die punt om gedeeltelike kragtoevoer te herstel,<ref>Frank, ''Guadalcanal'', pp. 395–396.</ref> maar om 15:20 het die Jun'yō se tweede aanvalsgroep opgedaag, en die sewe torpedovliegtuie het die byna stilstaande vliegdekskip aangeval. Hoewel ses van die torpedovliegtuie hul teiken gemis het, het een torpedo om 15:23 die Hornet midskeeps getref; dit het die noodlottige hou geblyk te wees. Die torpedotreffer het die herstelwerk aan die kragstelsel vernietig en ernstige oorstroming sowel as 'n oorhelling van 14 grade veroorsaak. Aangesien daar geen krag was om die water uit te pomp nie, is die Hornet as verlore beskou en het die oorblywende bemanning die skip verlaat. Die derde aanvalsgroep, afkomstig van die Zuikaku, het die Hornet intussen aangeval, waartydens B5N-bomwerpers die sinkende skip met een 800 kg-bom getref het. Teen 16:27 het al die bemanningslede die Hornet verlaat. Tydens die laaste Japannese aanval van die dag het 'n duikbomwerper van die Jun'yō se derde aanvalsgroep om 17:20 nog 'n 250 kg-semi-pantserdeurdringend bom op die sinkende vliegdekskip laat val.<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', pp. 359–376; Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 448.</ref>
Nadat hy ingelig is dat Japannese magte nader kom en dat verdere pogings om die skip te sleep onuitvoerbaar was, het Halsey beveel dat die Hornet gesink word. Terwyl die res van die Amerikaanse oorlogskepe na die suidooste teruggetrek het om buite bereik van Kondō en Abe se naderende vloot te kom, het die torpedojaers USS Mustin en Anderson probeer om die Hornet te kelder deur verskeie torpedo's en meer as 400 granate op haar af te vuur; sy het egter steeds bly dryf. Met Japannese vlootmagte wat nader beweeg het en slegs 20 minute ver was, het die twee Amerikaanse torpedojaers om 20:40 die brandende romp van die Hornet verlaat. Teen 22:20 het die res van Kondō en Abe se oorlogskepe by die Hornet se posisie aangekom. Die torpedojaers Makigumo en Akigumo het daarna die Hornet finaal tot sink gebring met vier 24-duim- (610 mm) torpedo's. Om 01:35 op 27 Oktober 1942 het sy uiteindelik gesink,<ref>Hammel, ''Carrier Strike'', p. 380.</ref> op ongeveer 08°38′S 166°43′O. Verskeie nagtelike aanvalle deur radar-toegeruste Catalinas op Jun'yō en Teruzuki, kennis van die voorsprong wat die Amerikaanse oorlogskepe gehad het in hul terugtog uit die gebied, plus 'n kritieke brandstofsituasie het blykbaar veroorsaak dat die Japannese verdere agtervolging van die Amerikaanse oorlogskepe heroorweeg het. Nadat hulle naby die noordelike Salomonseilande brandstof aangevul het, het die Japannese skepe op 30 Oktober na hul hoofbasis by Truk teruggekeer. Tydens die Amerikaanse terugtrekking uit die slaggebied na Espiritu Santo en Nieu-Kaledonië, terwyl hulle ontwykende aksie vanaf 'n Japannese duikboot geneem het, het Suid-Dakota met die torpedojaer Mahan gebots en Mahan erg beskadig.<ref>Evans, ''Japanese Navy'', p. 520; Frank, ''Guadalcanal'', p. 399. ''Mahan'' returned to action on 9 January 1943.</ref>
== Nabetragting ==
Albei kante het die oorwinning opgeëis. Die Amerikaners het beweer dat twee vliegdekskepe van die Shōkaku-klas met bomme getref en uit aksie gestel is. Kinkaid se opsomming van die skade aan die Japannese vloot het treffers op 'n slagskip, drie swaar kruisers en 'n ligte kruiser ingesluit, asook moontlike treffers op nog 'n swaar kruiser. In werklikheid was die Shōkaku, Zuihō en Chikuma die enigste skepe wat tydens die geveg getref is; nie een van hulle het gesink nie.<ref>Prados, ''Islands of Destiny: The Solomons Campaign and the Eclipse of the Rising Sun'' [Kindle version], Chapter III.</ref> Die Japanners het op hul beurt beweer dat hulle drie Amerikaanse vliegdekskepe, een slagskip, een kruiser, een torpedojaer<ref>Belote & Belote, ''Titans of the Seas'', p. 150</ref> en een "ongeïdentifiseerde groot oorlogskip" tot sink gebring het.<ref>The Japanese counted two cruisers sunk. Okumiya and Horikoshi, ''Zero!'', p. 274</ref> Werklike Amerikaanse verliese het die vliegdekskip Hornet en die torpedojaer Porter ingesluit, asook skade aan die Enterprise, die ligte kruiser San Juan, die torpedojaer Smith en die slagskip South Dakota.<ref>{{cite web | last = Office of Naval Intelligence | year = 1943 | url = http://www.ibiblio.org/hyperwar/USN/USN-CN-SantaCruz/index.html | title = ''The Battle of the Santa Cruz Islands, 26 October 1942'' | work = Combat Narrative | publisher = Publications Branch, Office of Naval Intelligence, United States Navy | access-date = 17 May 2006 | archive-url= https://web.archive.org/web/20060513024810/http://www.ibiblio.org/hyperwar/USN/USN-CN-SantaCruz/index.html| archive-date= 13 May 2006 | url-status= live}}</ref>
Die verlies van die Hornet was 'n ernstige slag vir die Geallieerde magte in die Suid-Stille Oseaan, wat die Enterprise en Saratoga as die enigste operasionele Geallieerde vliegdekskepe in die hele Stille Oseaan-teater gelaat het. Terwyl Enterprise van die geveg teruggetrek het, het die bemanning 'n bord op die vliegdek geplaas: "Enterprise teen Japan".<ref>[http://www.cv6.org/1942/1942.htm USS Enterprise CV-6 – 1942] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080915114615/http://www.cv6.org/1942/1942.htm |date=15 September 2008 }}.</ref><ref>[http://www.pacificwrecks.com/ships/usn/CV-6.html USS Enterprise CV-6] at Pacific Wrecks.com.</ref><ref>''[[Battle 360]]'', Episode 5: Enterprise versus Japan. [[The History Channel]], 2008.</ref> Die Enterprise het tydelike herstelwerk in Nieu-Kaledonië ondergaan en, hoewel nie ten volle herstel nie, het dit net twee weke later na die gebied van die suidelike Salomonseilande teruggekeer om Geallieerde magte tydens die Vlootgeveg van Guadalcanal te ondersteun.<ref>Tillman, ''Enterprise'', pp. 132–134.</ref> Daar het hy 'n belangrike rol gespeel in wat die beslissende vlootgeveg in die algehele veldtog om Guadalcanal sou blyk te wees, toe sy vliegtuie verskeie Japannese oorlogskepe en troepeskepe tydens die vlootgevegte rondom Henderson Field gekelder het.<ref name="Hammel"/><ref>Tillman, ''Enterprise'', pp. 134–144.</ref> Die tekort aan vliegdekskepe het die Amerikaners en Japanners genoop om slagskepe in nagoperasies rondom Guadalcanal in te span. In die eerste geveg is admiraal Abe se vlagskip, die Hiei, deur Amerikaanse kruisers buite aksie gestel; die skip is later agtergelaat nadat dit verdere skade opgedoen het tydens lugaanvalle gedurende die dag, onder meer deur vliegtuie van die Enterprise. Abe is daarna van sy bevel onthef. Die twee vinnige slagskepe wat die Enterprise begelei het, die Washington en die South Dakota (waarvan slegs vier van die nege hoofkanonne operasioneel was), is afgesonder om deel te neem aan die tweede naggeveg; dit was een van slegs twee gevegte in die hele Stille Oseaan-oorlog waarin slagskepe teen mekaar geveg het.<ref>The second clash between battleships in the Pacific was the October 1944 [[Battle of Leyte Gulf#Battle of Surigao Strait (25 October 1944)|Battle of Surigao Strait]], the last such battle in history.</ref> Die South Dakota is in die proses weer beskadig, terwyl die Kirishima gesink is; hierdie nederlaag het daartoe gelei dat admiraal Kondo na 'n minder belangrike rol oorgeplaas is.<ref name="Hammel">Hammel, ''Carrier Strike'', p. 384.</ref>
Alhoewel die Slag van Santa Cruz 'n taktiese oorwinning vir die Japannese was in terme van gesinkte skepe, het dit teen 'n hoë prys vir hul vlootmagte gekom, aangesien Jun'yō die enigste aktiewe vliegdekskip was wat oorgebly het om Enterprise of Henderson Field vir die res van die Guadalcanal-veldtog uit te daag.<ref>''See'' Tully, Anthony P., [http://www.combinedfleet.com/junyo.htm IJN ''Jun'yō'': Tabular Record of Movement], combinedfleet.com, 2013.</ref> Zuikaku, ten spyte daarvan dat hy onbeskadig was en die vliegtuig van die twee beskadigde vliegdekskepe herwin het, het via Truk na sy tuiseilande teruggekeer vir opleiding en vliegtuigvervoerdienste, en eers in Februarie 1943 na die Suid-Stille Oseaan teruggekeer om die ontruiming van Japannese grondmagte uit Guadalcanal te dek.<ref name = Zuiku>Tully, Anthony P., [http://www.combinedfleet.com/Zuikak.htm "IJN Zuikaku ("Happy Crane"): Tabular Record of Movement"], combinedfleet.com, September 2010.</ref>Albei beskadigde vliegdekskepe is gedwing om na Japan terug te keer vir omvattende herstelwerk en opknapping. Ná die herstelwerk het Zuihō teen die einde van Januarie 1943 na Truk teruggekeer. Shōkaku het tot Maart 1943 herstelwerk ondergaan en het eers in Julie 1943 na die front teruggekeer, toe sy by Truk met Zuikaku herenig is.<ref>Parshall & Tully, ''Imperial Japanese Navy Page (Combinedfleet.com)'', [http://www.combinedfleet.com/shokaku.htm ''Shokaku''] & [http://www.combinedfleet.com/Zuiho.htm ''Zuiho''].</ref>
Die beduidendste verliese vir die Japannese vloot was die lugbemanningslede. Die VSA het 81 van die 175 vliegtuie verloor wat aan die begin van die geveg beskikbaar was; hiervan was 33 vegvliegtuie, 28 duikbomwerpers en 20 torpedobomwerpers. Daar is egter slegs 26 vlieëniers en lugbemanningslede verloor.<ref>Lundstrom, ''Guadalcanal Campaign'', p. 456.</ref> Die Japannese was baie slegter af, veral wat lugbemanning betref; benewens die verlies van 99 vliegtuie uit die 203 wat by die geveg betrokke was, insluitend 27 vegvliegtuie, 40 duikbomwerpers en 29 torpedobomwerpers, het hulle 148 vlieëniers en bemanningslede verloor, waaronder twee leiers van duikbomwerpergroepe, drie leiers van torpedobomwerpereskaders en agtien ander leiers van afdelings of vlugformasies.<ref>Hornfischer, ''Neptune's Inferno: The U.S. Navy at Guadalcanal'', p. cxx</ref>
== Verwysings ==
{{verwysings|3}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Tweede Wêreldoorlog]]
b7wrzs4ep8naoiff7ybl4rr7f5u614j
Bespreking:Slag van die Santa Cruzeilande
1
583493
3379320
3376353
2026-11-20T19:17:18Z
Oesjaar
7467
/* multiple image */ nuwe afdeling
3379320
wikitext
text/x-wiki
{{Kop van besprekingsbladsy}}
{{Bladtrekke}}
== Noodlottig gewond vs. sterftes vs. gesneuwel ==
{{ping|BurgertB|Aliwal2012}}, uit die Engels: ''~12,000 killed'' wat is die beste vertaling? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:28, 18 November 2026 (UTC)
:Gesneuwel, sou ek sê. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 19:23, 18 November 2026 (UTC)
== multiple image ==
{{ping|SpesBona}}, het ons 'n soortgelyke sjabloon: multiple image? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:17, 20 November 2026 (UTC)
k6oflv0nq0eoho6o0ouhigcc1muh0l5
3379324
3379320
2026-11-20T19:30:51Z
SpesBona
2720
aws
3379324
wikitext
text/x-wiki
{{Kop van besprekingsbladsy}}
{{Bladtrekke}}
== Noodlottig gewond vs. sterftes vs. gesneuwel ==
{{ping|BurgertB|Aliwal2012}}, uit die Engels: ''~12,000 killed'' wat is die beste vertaling? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:28, 18 November 2026 (UTC)
:Gesneuwel, sou ek sê. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 19:23, 18 November 2026 (UTC)
::Ek ook: soldate sneuwel tydens 'n oorlog. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]] [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:30, 20 November 2026 (UTC)
== multiple image ==
{{ping|SpesBona}}, het ons 'n soortgelyke sjabloon: multiple image? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:17, 20 November 2026 (UTC)
:{{Ping|Oesjaar}} ja, {{sl|multibeeld}}. Sien 'n voorbeeld hier: [[Krieket#Kolf en bal]]. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]] [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:30, 20 November 2026 (UTC)
fs0i4v19uq1n1hf6zc2tiv08z0xo24t
3379327
3379324
2026-11-20T19:33:07Z
Oesjaar
7467
/* multiple image */ Vielen dank!
3379327
wikitext
text/x-wiki
{{Kop van besprekingsbladsy}}
{{Bladtrekke}}
== Noodlottig gewond vs. sterftes vs. gesneuwel ==
{{ping|BurgertB|Aliwal2012}}, uit die Engels: ''~12,000 killed'' wat is die beste vertaling? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:28, 18 November 2026 (UTC)
:Gesneuwel, sou ek sê. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 19:23, 18 November 2026 (UTC)
::Ek ook: soldate sneuwel tydens 'n oorlog. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]] [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:30, 20 November 2026 (UTC)
== multiple image ==
{{ping|SpesBona}}, het ons 'n soortgelyke sjabloon: multiple image? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:17, 20 November 2026 (UTC)
:{{Ping|Oesjaar}} ja, {{sl|multibeeld}}. Sien 'n voorbeeld hier: [[Krieket#Kolf en bal]]. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]] [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:30, 20 November 2026 (UTC)
:: Vielen Dank mein Freund! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:33, 20 November 2026 (UTC)
0m3kvwsevhv3jgzwhwe1ydo72pnkrho
3379332
3379327
2026-11-20T19:41:33Z
Oesjaar
7467
/* multiple image */ Vraag aan SpesBona
3379332
wikitext
text/x-wiki
{{Kop van besprekingsbladsy}}
{{Bladtrekke}}
== Noodlottig gewond vs. sterftes vs. gesneuwel ==
{{ping|BurgertB|Aliwal2012}}, uit die Engels: ''~12,000 killed'' wat is die beste vertaling? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:28, 18 November 2026 (UTC)
:Gesneuwel, sou ek sê. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 19:23, 18 November 2026 (UTC)
::Ek ook: soldate sneuwel tydens 'n oorlog. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]] [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:30, 20 November 2026 (UTC)
== multiple image ==
{{ping|SpesBona}}, het ons 'n soortgelyke sjabloon: multiple image? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:17, 20 November 2026 (UTC)
:{{Ping|Oesjaar}} ja, {{sl|multibeeld}}. Sien 'n voorbeeld hier: [[Krieket#Kolf en bal]]. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]] [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:30, 20 November 2026 (UTC)
:: Vielen Dank mein Freund! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:33, 20 November 2026 (UTC)
::: {{ping|SpesBona}} help asb as jytyd kry. Bv. het ons: |direction = vertical? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:41, 20 November 2026 (UTC)
diqbwc2ud5z2vd7rdmv1x5e1rhbn9ck
3379333
3379332
2026-11-20T19:41:43Z
Oesjaar
7467
/* multiple image */ Ai!
3379333
wikitext
text/x-wiki
{{Kop van besprekingsbladsy}}
{{Bladtrekke}}
== Noodlottig gewond vs. sterftes vs. gesneuwel ==
{{ping|BurgertB|Aliwal2012}}, uit die Engels: ''~12,000 killed'' wat is die beste vertaling? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:28, 18 November 2026 (UTC)
:Gesneuwel, sou ek sê. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 19:23, 18 November 2026 (UTC)
::Ek ook: soldate sneuwel tydens 'n oorlog. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]] [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:30, 20 November 2026 (UTC)
== multiple image ==
{{ping|SpesBona}}, het ons 'n soortgelyke sjabloon: multiple image? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:17, 20 November 2026 (UTC)
:{{Ping|Oesjaar}} ja, {{sl|multibeeld}}. Sien 'n voorbeeld hier: [[Krieket#Kolf en bal]]. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]] [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:30, 20 November 2026 (UTC)
:: Vielen Dank mein Freund! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:33, 20 November 2026 (UTC)
::: {{ping|SpesBona}} help asb as jy tyd kry. Bv. het ons: |direction = vertical? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:41, 20 November 2026 (UTC)
mdjwwt2gj7b1y7jmymhx734ehl7gskf
3379334
3379333
2026-11-20T19:43:45Z
Oesjaar
7467
/* multiple image */ ewe groot.
3379334
wikitext
text/x-wiki
{{Kop van besprekingsbladsy}}
{{Bladtrekke}}
== Noodlottig gewond vs. sterftes vs. gesneuwel ==
{{ping|BurgertB|Aliwal2012}}, uit die Engels: ''~12,000 killed'' wat is die beste vertaling? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:28, 18 November 2026 (UTC)
:Gesneuwel, sou ek sê. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 19:23, 18 November 2026 (UTC)
::Ek ook: soldate sneuwel tydens 'n oorlog. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]] [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:30, 20 November 2026 (UTC)
== multiple image ==
{{ping|SpesBona}}, het ons 'n soortgelyke sjabloon: multiple image? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:17, 20 November 2026 (UTC)
:{{Ping|Oesjaar}} ja, {{sl|multibeeld}}. Sien 'n voorbeeld hier: [[Krieket#Kolf en bal]]. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]] [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:30, 20 November 2026 (UTC)
:: Vielen Dank mein Freund! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:33, 20 November 2026 (UTC)
::: {{ping|SpesBona}} help asb as jy tyd kry. Bv. het ons: |direction = vertical? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:41, 20 November 2026 (UTC)
:::: Of kry hulle net ewe groot... [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:43, 20 November 2026 (UTC)
r36w3g0ylwbzc2sv4s7o4jdzmf617ry
3379339
3379334
2026-11-20T19:50:39Z
SpesBona
2720
/* multiple image */ aw
3379339
wikitext
text/x-wiki
{{Kop van besprekingsbladsy}}
{{Bladtrekke}}
== Noodlottig gewond vs. sterftes vs. gesneuwel ==
{{ping|BurgertB|Aliwal2012}}, uit die Engels: ''~12,000 killed'' wat is die beste vertaling? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:28, 18 November 2026 (UTC)
:Gesneuwel, sou ek sê. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 19:23, 18 November 2026 (UTC)
::Ek ook: soldate sneuwel tydens 'n oorlog. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]] [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:30, 20 November 2026 (UTC)
== multiple image ==
{{ping|SpesBona}}, het ons 'n soortgelyke sjabloon: multiple image? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:17, 20 November 2026 (UTC)
:{{Ping|Oesjaar}} ja, {{sl|multibeeld}}. Sien 'n voorbeeld hier: [[Krieket#Kolf en bal]]. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]] [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:30, 20 November 2026 (UTC)
:: Vielen Dank mein Freund! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:33, 20 November 2026 (UTC)
::: {{ping|SpesBona}} help asb as jy tyd kry. Bv. het ons: |direction = vertical? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:41, 20 November 2026 (UTC)
:::: Of kry hulle net ewe groot... [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:43, 20 November 2026 (UTC)
:::::{{Ping|Oesjaar}} Sjoe, 'n voorbeeld vir ewe groot is hier: [[Vlag van Noorweë#Ontwerp]] en vir vertikaal hier: [[Argentynse nasionale rugbyspan#Tuisstadions]]. Ek kan albei vir jou doen. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]] [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:50, 20 November 2026 (UTC)
342jmc9bnivrm20lsysvkthagherxga
3379340
3379339
2026-11-20T19:53:01Z
Oesjaar
7467
/* multiple image */ Groot asseblief!
3379340
wikitext
text/x-wiki
{{Kop van besprekingsbladsy}}
{{Bladtrekke}}
== Noodlottig gewond vs. sterftes vs. gesneuwel ==
{{ping|BurgertB|Aliwal2012}}, uit die Engels: ''~12,000 killed'' wat is die beste vertaling? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:28, 18 November 2026 (UTC)
:Gesneuwel, sou ek sê. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 19:23, 18 November 2026 (UTC)
::Ek ook: soldate sneuwel tydens 'n oorlog. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]] [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:30, 20 November 2026 (UTC)
== multiple image ==
{{ping|SpesBona}}, het ons 'n soortgelyke sjabloon: multiple image? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:17, 20 November 2026 (UTC)
:{{Ping|Oesjaar}} ja, {{sl|multibeeld}}. Sien 'n voorbeeld hier: [[Krieket#Kolf en bal]]. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]] [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:30, 20 November 2026 (UTC)
:: Vielen Dank mein Freund! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:33, 20 November 2026 (UTC)
::: {{ping|SpesBona}} help asb as jy tyd kry. Bv. het ons: |direction = vertical? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:41, 20 November 2026 (UTC)
:::: Of kry hulle net ewe groot... [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:43, 20 November 2026 (UTC)
:::::{{Ping|Oesjaar}} Sjoe, 'n voorbeeld vir ewe groot is hier: [[Vlag van Noorweë#Ontwerp]] en vir vertikaal hier: [[Argentynse nasionale rugbyspan#Tuisstadions]]. Ek kan albei vir jou doen. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]] [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:50, 20 November 2026 (UTC)
:::::::ASB!!!! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:52, 20 November 2026 (UTC)
2lhznoeho0y03i8j9vmr6s63vibuujk
3379344
3379340
2026-11-20T20:00:35Z
SpesBona
2720
/* multiple image */ aw
3379344
wikitext
text/x-wiki
{{Kop van besprekingsbladsy}}
{{Bladtrekke}}
== Noodlottig gewond vs. sterftes vs. gesneuwel ==
{{ping|BurgertB|Aliwal2012}}, uit die Engels: ''~12,000 killed'' wat is die beste vertaling? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:28, 18 November 2026 (UTC)
:Gesneuwel, sou ek sê. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 19:23, 18 November 2026 (UTC)
::Ek ook: soldate sneuwel tydens 'n oorlog. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]] [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:30, 20 November 2026 (UTC)
== multiple image ==
{{ping|SpesBona}}, het ons 'n soortgelyke sjabloon: multiple image? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:17, 20 November 2026 (UTC)
:{{Ping|Oesjaar}} ja, {{sl|multibeeld}}. Sien 'n voorbeeld hier: [[Krieket#Kolf en bal]]. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]] [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:30, 20 November 2026 (UTC)
:: Vielen Dank mein Freund! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:33, 20 November 2026 (UTC)
::: {{ping|SpesBona}} help asb as jy tyd kry. Bv. het ons: |direction = vertical? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:41, 20 November 2026 (UTC)
:::: Of kry hulle net ewe groot... [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:43, 20 November 2026 (UTC)
:::::{{Ping|Oesjaar}} Sjoe, 'n voorbeeld vir ewe groot is hier: [[Vlag van Noorweë#Ontwerp]] en vir vertikaal hier: [[Argentynse nasionale rugbyspan#Tuisstadions]]. Ek kan albei vir jou doen. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]] [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:50, 20 November 2026 (UTC)
:::::::ASB!!!! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:52, 20 November 2026 (UTC)
::::::::{{Ping|Oesjaar}} daars hy! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]] [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:00, 20 November 2026 (UTC)
j1jlwsh8vkzkgqgtzbf2q111pdec8qv
3379346
3379344
2026-11-20T20:05:45Z
SpesBona
2720
Jammer!
3379346
wikitext
text/x-wiki
{{Kop van besprekingsbladsy}}
{{Bladtrekke}}
== Noodlottig gewond vs. sterftes vs. gesneuwel ==
{{ping|BurgertB|Aliwal2012}}, uit die Engels: ''~12,000 killed'' wat is die beste vertaling? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:28, 18 November 2026 (UTC)
:Gesneuwel, sou ek sê. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 19:23, 18 November 2026 (UTC)
::Ek ook: soldate sneuwel in 'n oorlog. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]] [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:30, 20 November 2026 (UTC)
== multiple image ==
{{ping|SpesBona}}, het ons 'n soortgelyke sjabloon: multiple image? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:17, 20 November 2026 (UTC)
:{{Ping|Oesjaar}} ja, {{sl|multibeeld}}. Sien 'n voorbeeld hier: [[Krieket#Kolf en bal]]. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]] [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:30, 20 November 2026 (UTC)
:: Vielen Dank mein Freund! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:33, 20 November 2026 (UTC)
::: {{ping|SpesBona}} help asb as jy tyd kry. Bv. het ons: |direction = vertical? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:41, 20 November 2026 (UTC)
:::: Of kry hulle net ewe groot... [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:43, 20 November 2026 (UTC)
:::::{{Ping|Oesjaar}} Sjoe, 'n voorbeeld vir ewe groot is hier: [[Vlag van die Verenigde Koninkryk#Protokol]] en vir vertikaal hier: [[Argentynse nasionale rugbyspan#Tuisstadions]]. Ek kan albei vir jou doen. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]] [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:50, 20 November 2026 (UTC)
:::::::ASB!!!! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:52, 20 November 2026 (UTC)
::::::::{{Ping|Oesjaar}} daars hy! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]] [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:00, 20 November 2026 (UTC)
awvggm4b21dr5vnyg9gou9pfqum35rx
3379419
3379346
2026-11-21T06:45:56Z
Oesjaar
7467
/* multiple image */ Dankie
3379419
wikitext
text/x-wiki
{{Kop van besprekingsbladsy}}
{{Bladtrekke}}
== Noodlottig gewond vs. sterftes vs. gesneuwel ==
{{ping|BurgertB|Aliwal2012}}, uit die Engels: ''~12,000 killed'' wat is die beste vertaling? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:28, 18 November 2026 (UTC)
:Gesneuwel, sou ek sê. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 19:23, 18 November 2026 (UTC)
::Ek ook: soldate sneuwel in 'n oorlog. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]] [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:30, 20 November 2026 (UTC)
== multiple image ==
{{ping|SpesBona}}, het ons 'n soortgelyke sjabloon: multiple image? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:17, 20 November 2026 (UTC)
:{{Ping|Oesjaar}} ja, {{sl|multibeeld}}. Sien 'n voorbeeld hier: [[Krieket#Kolf en bal]]. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]] [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:30, 20 November 2026 (UTC)
:: Vielen Dank mein Freund! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:33, 20 November 2026 (UTC)
::: {{ping|SpesBona}} help asb as jy tyd kry. Bv. het ons: |direction = vertical? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:41, 20 November 2026 (UTC)
:::: Of kry hulle net ewe groot... [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:43, 20 November 2026 (UTC)
:::::{{Ping|Oesjaar}} Sjoe, 'n voorbeeld vir ewe groot is hier: [[Vlag van die Verenigde Koninkryk#Protokol]] en vir vertikaal hier: [[Argentynse nasionale rugbyspan#Tuisstadions]]. Ek kan albei vir jou doen. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]] [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:50, 20 November 2026 (UTC)
:::::::ASB!!!! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:52, 20 November 2026 (UTC)
::::::::{{Ping|Oesjaar}} daars hy! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]] [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:00, 20 November 2026 (UTC)
: {{ping|SpesBona}} Ek waardeer, dankie! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:45, 21 November 2026 (UTC)
e2s1189lglji21m3a41sufxeb87paoo
Yster(II)selenied
0
586122
3379331
3377090
2026-11-20T19:40:29Z
Jcwf
4
/* Supergeleiding */
3379331
wikitext
text/x-wiki
{{chemiekas2
|struktuur=
|struktuur12=
|AnderName=
|Formule={{ch2|FeSe}}
|CASNo=1310-32-3<ref name="FS">[https://www.fishersci.com/store/msds?partNumber=AA31112&productDescription=keyword&vendorId=VN00024248&countryCode=US&language=en Fisher Scientific SDS]</ref>
|MolereMassa= 134,81 [g/mol]<ref name="FS"/>
|Voorkoms= swart kristalle<ref name="FS"/>
|Kookpunt=
|Smeltpunt= 1070 °C<ref>[https://www.watson-int.com/iron-selenide-fese-cas-1310-32-3/ Watson]</ref>
|Reuk=
|Oplosbaarheid=onoplosbaar<ref name="FS"/>
|Digtheid= 6,9 [g/cm{{sup|3}}]<ref name="FS"/>
|DeltaHf=
|Sf_s=
|Cp_s=
|Kondisie=tetragonaal; β-FeSe<ref name="Rui">[https://www.researchgate.net/profile/Gianluca-De-Marzi/publication/337777013_Self-Doping_Effect_in_FeSe_Superconductor_by_Pressure-Induced_Charge_Transfer/links/5f9c054fa6fdccfd7b8a8db6/Self-Doping-Effect-in-FeSe-Superconductor-by-Pressure-Induced-Charge-Transfer.pdf?_tp=eyJjb250ZXh0Ijp7ImZpcnN0UGFnZSI6Il9kaXJlY3QiLCJwYWdlIjoicHVibGljYXRpb24ifX0 Self-Doping Effect in FeSe Superconductor by Pressure-Induced Charge Transfer May 2020 Journal of Superconductivity and Novel Magnetism, DOI:10.1007/s10948-019-05350-y Rui Zhang, Peifeng Gao, Xingzhe Wang, Gianluca De Marzi]</ref>
|Strukturbericht=B10
|Ruimtegroep=P4/nmm
|Ruimtegroepnommer=129
|Selparms= a=387,5 pm, 551,8 pm<ref name="Rui"/>
|Kondisie2= ortorombies T<90K<ref name="Rui"/>
|Strukturbericht2=
|Ruimtegroep2=
|Ruimtegroepnommer2=
|Selparms2=
|Kondisie3= heksagonaal δ-FeSe<ref name="Rui"/>}}
'''Yster(II)selenied''' is 'n verbinding van [[yster]] in sy +2 oksidasietoestand met [[seleen]]. Dit het die chemiese formule {{ch2|FeSe}}.
==Struktuur==
Daar is twee modifikasies: β-FeSe en δ-FeSe.
β-FeSe het die gelaagde tetragonale anti-PbO-struktuur; B10 is die [[strukturbericht-klassifikasie]].<ref>[https://www.aflowlib.org/prototype-encyclopedia/AB_tP4_129_a_c-001/ AFLOW]</ref> Dit is die bekendste modifikasie vanweë sy interessante supergeleidende eienskappe.
==Eienskappe==
===Supergeleiding===
β-FeSe is 'n supergeleier met 'n kritieke temperatuur (T{{sub|c}}) van ongeveer 8 K by omgewingsdruk.<ref name="Rui"/>
FeSe ondergaan by omgewingsdruk 'n oorgang van 'n tetragonale na 'n ortorombiese struktuur by ~90 K, sonder magnetiese ordening. Die supergeleiding daarvan onder 8K hou op 'n deurslaggewende wyse verband met hierdie ortorombiese verwringing. Die naasbestaan van nematiese ordening en supergeleiding, in die afwesigheid van langreikende magnetiese ordening, het aanleiding gegee tot argumente dat die oorsprong van
die nematisiteit in FeSe nie magneties is nie, maar waarskynlik deur orbitale faktore gedryf word.<ref name="Hung">[https://rdcu.be/8EM6QPEZZJya Hung, T.L., Huang, C.H., Deng, L.Z. et al. Pressure induced superconductivity in MnSe. Nat Commun 12, 5436 (2021). doi:10.1038/s41467-021-25721-1]</ref>
===Interkalasie===
Die eenvoudige kristalstruktuur en uitsonderlike verstelbaarheid van β-FeSe maak dit 'n ideale modelstelsel vir die studie van supergeleiding. Alhoewel die T{{sub|c}} (kritieke temperatuur) daarvan by omgewingsdruk beskeie is (~8 K), kan β-FeSe 'n toename in Tc van 'n grootteorde of meer bereik deur middel van eksterne druk, doping of koppelvlak-manipulasie. Hierdie waarnemings beklemtoon die groot invloed wat ladingsdraerdigtheid en strukturele veranderinge op die T{{sub|c}} het. [[Interkalasie (chemie)|Interkalasie]] bied 'n unieke geleentheid om beide parameters gelyktydig te manipuleer, wat dit een van die doeltreffendste strategieë maak om supergeleiding te versterk. Dit lewer geïnterkaleerde β-FeSe-verbindings met T{{sub|c}}-waardes van tot 45 K. Interkalasie vergroot die spasiëring tussen die FeSe-lae – wat die koppeling tussen die lae verswak – terwyl dit terselfdertyd elektrone aan die Fe-Se-vlakke skenk. Alhoewel eersgenoemde empiries korreleer met 'n aanvanklike toename in T{{sub|c}}, hou hierdie effek nie onbepaald aan nie. Wanneer die afstand tussen die lae ~900 pm oorskry, bereik Tc 'n versadigingspunt; dit dui daarop dat strukturele uitsetting alleen nie die volle toename kan verklaar nie. Die vergroting van die afstand tussen die lae is egter op sigself onvoldoende, aangesien dit slegs 'n fraksie (~1/3) van die effek uitmaak, terwyl magnetiese fluktuasies 'n sleutelrol speel in die bepaling van T{{sub|c}}.<ref name="Myrs"/>
'n Voorbeeld van interkalasie van FeSe met [[litium]] en [[piridien]] is {{ch2|Li_{x}(C5D5N)_{y}Fe2Se2}} (LiPyFeSe); dit het 'n T{{sub|c}} = 39 K.<ref name="Myrs">[https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0022369726006141 Myrsini Kaitatzi, Dimitrios Bessas, Sergey Yaroslavtsev, Dragos Constantin Stoian, Alexandros Lappas, Charge transfer and orbital renormalization for optimal Tc by molecular intercalation in iron selenide superconductors, Journal of Physics and Chemistry of Solids, Volume 220, 2027, 114128, doi:10.1016/j.jpcs.2026.114128.]</ref>
==Verwysings==
{{Verwysings}}
{{Seleniede}}
[[Kategorie:Anorganiese verbindings]]
[[Kategorie:Verbindings van yster]]
[[Kategorie:Verbindings van seleen]]
djxaobekshqqzcggod34j02lust01c7
3379336
3379331
2026-11-20T19:44:26Z
Jcwf
4
/* Supergeleiding */
3379336
wikitext
text/x-wiki
{{chemiekas2
|struktuur=
|struktuur12=
|AnderName=
|Formule={{ch2|FeSe}}
|CASNo=1310-32-3<ref name="FS">[https://www.fishersci.com/store/msds?partNumber=AA31112&productDescription=keyword&vendorId=VN00024248&countryCode=US&language=en Fisher Scientific SDS]</ref>
|MolereMassa= 134,81 [g/mol]<ref name="FS"/>
|Voorkoms= swart kristalle<ref name="FS"/>
|Kookpunt=
|Smeltpunt= 1070 °C<ref>[https://www.watson-int.com/iron-selenide-fese-cas-1310-32-3/ Watson]</ref>
|Reuk=
|Oplosbaarheid=onoplosbaar<ref name="FS"/>
|Digtheid= 6,9 [g/cm{{sup|3}}]<ref name="FS"/>
|DeltaHf=
|Sf_s=
|Cp_s=
|Kondisie=tetragonaal; β-FeSe<ref name="Rui">[https://www.researchgate.net/profile/Gianluca-De-Marzi/publication/337777013_Self-Doping_Effect_in_FeSe_Superconductor_by_Pressure-Induced_Charge_Transfer/links/5f9c054fa6fdccfd7b8a8db6/Self-Doping-Effect-in-FeSe-Superconductor-by-Pressure-Induced-Charge-Transfer.pdf?_tp=eyJjb250ZXh0Ijp7ImZpcnN0UGFnZSI6Il9kaXJlY3QiLCJwYWdlIjoicHVibGljYXRpb24ifX0 Self-Doping Effect in FeSe Superconductor by Pressure-Induced Charge Transfer May 2020 Journal of Superconductivity and Novel Magnetism, DOI:10.1007/s10948-019-05350-y Rui Zhang, Peifeng Gao, Xingzhe Wang, Gianluca De Marzi]</ref>
|Strukturbericht=B10
|Ruimtegroep=P4/nmm
|Ruimtegroepnommer=129
|Selparms= a=387,5 pm, 551,8 pm<ref name="Rui"/>
|Kondisie2= ortorombies T<90K<ref name="Rui"/>
|Strukturbericht2=
|Ruimtegroep2=
|Ruimtegroepnommer2=
|Selparms2=
|Kondisie3= heksagonaal δ-FeSe<ref name="Rui"/>}}
'''Yster(II)selenied''' is 'n verbinding van [[yster]] in sy +2 oksidasietoestand met [[seleen]]. Dit het die chemiese formule {{ch2|FeSe}}.
==Struktuur==
Daar is twee modifikasies: β-FeSe en δ-FeSe.
β-FeSe het die gelaagde tetragonale anti-PbO-struktuur; B10 is die [[strukturbericht-klassifikasie]].<ref>[https://www.aflowlib.org/prototype-encyclopedia/AB_tP4_129_a_c-001/ AFLOW]</ref> Dit is die bekendste modifikasie vanweë sy interessante supergeleidende eienskappe.
==Eienskappe==
===Supergeleiding===
β-FeSe is 'n supergeleier met 'n kritieke temperatuur (T{{sub|c}}) van ongeveer 8 K by omgewingsdruk.<ref name="Rui"/>
FeSe ondergaan by omgewingsdruk 'n oorgang van 'n tetragonale na 'n ortorombiese struktuur by ~90 K, sonder magnetiese ordening. Die supergeleiding daarvan onder 8K hou op 'n deurslaggewende wyse verband met hierdie ortorombiese verwringing. Die naasbestaan van nematiese ordening en supergeleiding, in die afwesigheid van langreikende magnetiese ordening, het aanleiding gegee tot argumente dat die oorsprong van
die nematisiteit in FeSe nie magneties is nie, maar waarskynlik deur orbitale faktore gedryf word.<ref name="Hung">[https://rdcu.be/8EM6QPEZZJya Hung, T.L., Huang, C.H., Deng, L.Z. et al. Pressure induced superconductivity in MnSe. Nat Commun 12, 5436 (2021). doi:10.1038/s41467-021-25721-1]</ref>
Later studies het getoon dat die toepassing van druk lei tot die onderdrukking van die strukturele oorgang en die verskyning van 'n magneties geordende fase by ~1 GPa, en dat die oorgangstemperatuur (Tc) toeneem tot 'n maksimum van ongeveer 37 K by ~6 GPa.<ref name="Hung"/>
===Interkalasie===
Die eenvoudige kristalstruktuur en uitsonderlike verstelbaarheid van β-FeSe maak dit 'n ideale modelstelsel vir die studie van supergeleiding. Alhoewel die T{{sub|c}} (kritieke temperatuur) daarvan by omgewingsdruk beskeie is (~8 K), kan β-FeSe 'n toename in Tc van 'n grootteorde of meer bereik deur middel van eksterne druk, doping of koppelvlak-manipulasie. Hierdie waarnemings beklemtoon die groot invloed wat ladingsdraerdigtheid en strukturele veranderinge op die T{{sub|c}} het. [[Interkalasie (chemie)|Interkalasie]] bied 'n unieke geleentheid om beide parameters gelyktydig te manipuleer, wat dit een van die doeltreffendste strategieë maak om supergeleiding te versterk. Dit lewer geïnterkaleerde β-FeSe-verbindings met T{{sub|c}}-waardes van tot 45 K. Interkalasie vergroot die spasiëring tussen die FeSe-lae – wat die koppeling tussen die lae verswak – terwyl dit terselfdertyd elektrone aan die Fe-Se-vlakke skenk. Alhoewel eersgenoemde empiries korreleer met 'n aanvanklike toename in T{{sub|c}}, hou hierdie effek nie onbepaald aan nie. Wanneer die afstand tussen die lae ~900 pm oorskry, bereik Tc 'n versadigingspunt; dit dui daarop dat strukturele uitsetting alleen nie die volle toename kan verklaar nie. Die vergroting van die afstand tussen die lae is egter op sigself onvoldoende, aangesien dit slegs 'n fraksie (~1/3) van die effek uitmaak, terwyl magnetiese fluktuasies 'n sleutelrol speel in die bepaling van T{{sub|c}}.<ref name="Myrs"/>
'n Voorbeeld van interkalasie van FeSe met [[litium]] en [[piridien]] is {{ch2|Li_{x}(C5D5N)_{y}Fe2Se2}} (LiPyFeSe); dit het 'n T{{sub|c}} = 39 K.<ref name="Myrs">[https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0022369726006141 Myrsini Kaitatzi, Dimitrios Bessas, Sergey Yaroslavtsev, Dragos Constantin Stoian, Alexandros Lappas, Charge transfer and orbital renormalization for optimal Tc by molecular intercalation in iron selenide superconductors, Journal of Physics and Chemistry of Solids, Volume 220, 2027, 114128, doi:10.1016/j.jpcs.2026.114128.]</ref>
==Verwysings==
{{Verwysings}}
{{Seleniede}}
[[Kategorie:Anorganiese verbindings]]
[[Kategorie:Verbindings van yster]]
[[Kategorie:Verbindings van seleen]]
je29rp5f5z1wqhx9ieibd0hgfmqvt3e
3379338
3379336
2026-11-20T19:47:27Z
Oesjaar
7467
/* Supergeleiding */ Skakel
3379338
wikitext
text/x-wiki
{{chemiekas2
|struktuur=
|struktuur12=
|AnderName=
|Formule={{ch2|FeSe}}
|CASNo=1310-32-3<ref name="FS">[https://www.fishersci.com/store/msds?partNumber=AA31112&productDescription=keyword&vendorId=VN00024248&countryCode=US&language=en Fisher Scientific SDS]</ref>
|MolereMassa= 134,81 [g/mol]<ref name="FS"/>
|Voorkoms= swart kristalle<ref name="FS"/>
|Kookpunt=
|Smeltpunt= 1070 °C<ref>[https://www.watson-int.com/iron-selenide-fese-cas-1310-32-3/ Watson]</ref>
|Reuk=
|Oplosbaarheid=onoplosbaar<ref name="FS"/>
|Digtheid= 6,9 [g/cm{{sup|3}}]<ref name="FS"/>
|DeltaHf=
|Sf_s=
|Cp_s=
|Kondisie=tetragonaal; β-FeSe<ref name="Rui">[https://www.researchgate.net/profile/Gianluca-De-Marzi/publication/337777013_Self-Doping_Effect_in_FeSe_Superconductor_by_Pressure-Induced_Charge_Transfer/links/5f9c054fa6fdccfd7b8a8db6/Self-Doping-Effect-in-FeSe-Superconductor-by-Pressure-Induced-Charge-Transfer.pdf?_tp=eyJjb250ZXh0Ijp7ImZpcnN0UGFnZSI6Il9kaXJlY3QiLCJwYWdlIjoicHVibGljYXRpb24ifX0 Self-Doping Effect in FeSe Superconductor by Pressure-Induced Charge Transfer May 2020 Journal of Superconductivity and Novel Magnetism, DOI:10.1007/s10948-019-05350-y Rui Zhang, Peifeng Gao, Xingzhe Wang, Gianluca De Marzi]</ref>
|Strukturbericht=B10
|Ruimtegroep=P4/nmm
|Ruimtegroepnommer=129
|Selparms= a=387,5 pm, 551,8 pm<ref name="Rui"/>
|Kondisie2= ortorombies T<90K<ref name="Rui"/>
|Strukturbericht2=
|Ruimtegroep2=
|Ruimtegroepnommer2=
|Selparms2=
|Kondisie3= heksagonaal δ-FeSe<ref name="Rui"/>}}
'''Yster(II)selenied''' is 'n verbinding van [[yster]] in sy +2 oksidasietoestand met [[seleen]]. Dit het die chemiese formule {{ch2|FeSe}}.
==Struktuur==
Daar is twee modifikasies: β-FeSe en δ-FeSe.
β-FeSe het die gelaagde tetragonale anti-PbO-struktuur; B10 is die [[strukturbericht-klassifikasie]].<ref>[https://www.aflowlib.org/prototype-encyclopedia/AB_tP4_129_a_c-001/ AFLOW]</ref> Dit is die bekendste modifikasie vanweë sy interessante supergeleidende eienskappe.
==Eienskappe==
===Supergeleiding===
β-FeSe is 'n supergeleier met 'n kritieke [[temperatuur]] (T{{sub|c}}) van ongeveer 8 K by omgewingsdruk.<ref name="Rui"/>
FeSe ondergaan by omgewingsdruk 'n oorgang van 'n tetragonale na 'n ortorombiese struktuur by ~90 K, sonder magnetiese ordening. Die supergeleiding daarvan onder 8K hou op 'n deurslaggewende wyse verband met hierdie ortorombiese verwringing. Die naasbestaan van nematiese ordening en supergeleiding, in die afwesigheid van langreikende magnetiese ordening, het aanleiding gegee tot argumente dat die oorsprong van
die nematisiteit in FeSe nie magneties is nie, maar waarskynlik deur orbitale faktore gedryf word.<ref name="Hung">[https://rdcu.be/8EM6QPEZZJya Hung, T.L., Huang, C.H., Deng, L.Z. et al. Pressure induced superconductivity in MnSe. Nat Commun 12, 5436 (2021). doi:10.1038/s41467-021-25721-1]</ref>
Later studies het getoon dat die toepassing van druk lei tot die onderdrukking van die strukturele oorgang en die verskyning van 'n magneties geordende fase by ~1 GPa, en dat die oorgangstemperatuur (Tc) toeneem tot 'n maksimum van ongeveer 37 K by ~6 GPa.<ref name="Hung"/>
===Interkalasie===
Die eenvoudige kristalstruktuur en uitsonderlike verstelbaarheid van β-FeSe maak dit 'n ideale modelstelsel vir die studie van supergeleiding. Alhoewel die T{{sub|c}} (kritieke temperatuur) daarvan by omgewingsdruk beskeie is (~8 K), kan β-FeSe 'n toename in Tc van 'n grootteorde of meer bereik deur middel van eksterne druk, doping of koppelvlak-manipulasie. Hierdie waarnemings beklemtoon die groot invloed wat ladingsdraerdigtheid en strukturele veranderinge op die T{{sub|c}} het. [[Interkalasie (chemie)|Interkalasie]] bied 'n unieke geleentheid om beide parameters gelyktydig te manipuleer, wat dit een van die doeltreffendste strategieë maak om supergeleiding te versterk. Dit lewer geïnterkaleerde β-FeSe-verbindings met T{{sub|c}}-waardes van tot 45 K. Interkalasie vergroot die spasiëring tussen die FeSe-lae – wat die koppeling tussen die lae verswak – terwyl dit terselfdertyd elektrone aan die Fe-Se-vlakke skenk. Alhoewel eersgenoemde empiries korreleer met 'n aanvanklike toename in T{{sub|c}}, hou hierdie effek nie onbepaald aan nie. Wanneer die afstand tussen die lae ~900 pm oorskry, bereik Tc 'n versadigingspunt; dit dui daarop dat strukturele uitsetting alleen nie die volle toename kan verklaar nie. Die vergroting van die afstand tussen die lae is egter op sigself onvoldoende, aangesien dit slegs 'n fraksie (~1/3) van die effek uitmaak, terwyl magnetiese fluktuasies 'n sleutelrol speel in die bepaling van T{{sub|c}}.<ref name="Myrs"/>
'n Voorbeeld van interkalasie van FeSe met [[litium]] en [[piridien]] is {{ch2|Li_{x}(C5D5N)_{y}Fe2Se2}} (LiPyFeSe); dit het 'n T{{sub|c}} = 39 K.<ref name="Myrs">[https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0022369726006141 Myrsini Kaitatzi, Dimitrios Bessas, Sergey Yaroslavtsev, Dragos Constantin Stoian, Alexandros Lappas, Charge transfer and orbital renormalization for optimal Tc by molecular intercalation in iron selenide superconductors, Journal of Physics and Chemistry of Solids, Volume 220, 2027, 114128, doi:10.1016/j.jpcs.2026.114128.]</ref>
==Verwysings==
{{Verwysings}}
{{Seleniede}}
[[Kategorie:Anorganiese verbindings]]
[[Kategorie:Verbindings van yster]]
[[Kategorie:Verbindings van seleen]]
9elvn0znlnnixt3r5im2faxh0jqbeub
3379345
3379338
2026-11-20T20:01:41Z
Jcwf
4
/* Supergeleiding */
3379345
wikitext
text/x-wiki
{{chemiekas2
|struktuur=
|struktuur12=
|AnderName=
|Formule={{ch2|FeSe}}
|CASNo=1310-32-3<ref name="FS">[https://www.fishersci.com/store/msds?partNumber=AA31112&productDescription=keyword&vendorId=VN00024248&countryCode=US&language=en Fisher Scientific SDS]</ref>
|MolereMassa= 134,81 [g/mol]<ref name="FS"/>
|Voorkoms= swart kristalle<ref name="FS"/>
|Kookpunt=
|Smeltpunt= 1070 °C<ref>[https://www.watson-int.com/iron-selenide-fese-cas-1310-32-3/ Watson]</ref>
|Reuk=
|Oplosbaarheid=onoplosbaar<ref name="FS"/>
|Digtheid= 6,9 [g/cm{{sup|3}}]<ref name="FS"/>
|DeltaHf=
|Sf_s=
|Cp_s=
|Kondisie=tetragonaal; β-FeSe<ref name="Rui">[https://www.researchgate.net/profile/Gianluca-De-Marzi/publication/337777013_Self-Doping_Effect_in_FeSe_Superconductor_by_Pressure-Induced_Charge_Transfer/links/5f9c054fa6fdccfd7b8a8db6/Self-Doping-Effect-in-FeSe-Superconductor-by-Pressure-Induced-Charge-Transfer.pdf?_tp=eyJjb250ZXh0Ijp7ImZpcnN0UGFnZSI6Il9kaXJlY3QiLCJwYWdlIjoicHVibGljYXRpb24ifX0 Self-Doping Effect in FeSe Superconductor by Pressure-Induced Charge Transfer May 2020 Journal of Superconductivity and Novel Magnetism, DOI:10.1007/s10948-019-05350-y Rui Zhang, Peifeng Gao, Xingzhe Wang, Gianluca De Marzi]</ref>
|Strukturbericht=B10
|Ruimtegroep=P4/nmm
|Ruimtegroepnommer=129
|Selparms= a=387,5 pm, 551,8 pm<ref name="Rui"/>
|Kondisie2= ortorombies T<90K<ref name="Rui"/>
|Strukturbericht2=
|Ruimtegroep2=
|Ruimtegroepnommer2=
|Selparms2=
|Kondisie3= heksagonaal δ-FeSe<ref name="Rui"/>}}
'''Yster(II)selenied''' is 'n verbinding van [[yster]] in sy +2 oksidasietoestand met [[seleen]]. Dit het die chemiese formule {{ch2|FeSe}}.
==Struktuur==
Daar is twee modifikasies: β-FeSe en δ-FeSe.
β-FeSe het die gelaagde tetragonale anti-PbO-struktuur; B10 is die [[strukturbericht-klassifikasie]].<ref>[https://www.aflowlib.org/prototype-encyclopedia/AB_tP4_129_a_c-001/ AFLOW]</ref> Dit is die bekendste modifikasie vanweë sy interessante supergeleidende eienskappe.
==Eienskappe==
===Supergeleiding===
β-FeSe is 'n supergeleier met 'n kritieke [[temperatuur]] (T{{sub|c}}) van ongeveer 8 K by omgewingsdruk.<ref name="Rui"/>
FeSe ondergaan by omgewingsdruk 'n oorgang van 'n tetragonale na 'n ortorombiese struktuur by ~90 K, sonder magnetiese ordening. Die supergeleiding daarvan onder 8K hou op 'n deurslaggewende wyse verband met hierdie ortorombiese verwringing. Die naasbestaan van nematiese ordening en supergeleiding, in die afwesigheid van langreikende magnetiese ordening, het aanleiding gegee tot argumente dat die oorsprong van
die nematisiteit in FeSe nie magneties is nie, maar waarskynlik deur orbitale faktore gedryf word.<ref name="Hung">[https://rdcu.be/8EM6QPEZZJya Hung, T.L., Huang, C.H., Deng, L.Z. et al. Pressure induced superconductivity in MnSe. Nat Commun 12, 5436 (2021). doi:10.1038/s41467-021-25721-1]</ref>
Later studies het getoon dat die toepassing van druk lei tot die onderdrukking van die strukturele oorgang en die verskyning van 'n magneties geordende fase by ~1 GPa, en dat die oorgangstemperatuur (Tc) toeneem tot 'n maksimum van ongeveer 37 K by ~6 GPa.<ref name="Hung"/>
Die vervanging van tot 6% Mn vir Fe het nie 'n groot invloed op die supergeleiding in FeSe nie. Aan die ander kant het die vervanging van slegs 3% Cu vir Fe die supergeleiding van FeSe heeltemal onderdruk.<ref name="Hung"/> Daar moet egter op gelet word dat koper in 'n selenied in wese Cu(I) is en nie Cu(II) nie. <ref>[https://research.rug.nl/en/publications/holes-in-the-valence-band-of-copper-chalcogenides/ J.C.W. Folmer Proefskrif, Groningen 1981]</ref><ref>[https://hal.science/hal-03791879/document Yves Moëlo, Aurelian Florin Popa, Vincent Dubost. The bond valence model as a prospective approach: examination of the crystal structures of copper chalcogenides with Cu bond valence excess. Acta Crystallographica Section B : Structural Science, Crystal Engineering and Materials, 2022, 78 (4), pp.627-636. doi:10.1107/S2052520622006138]</ref>
===Interkalasie===
Die eenvoudige kristalstruktuur en uitsonderlike verstelbaarheid van β-FeSe maak dit 'n ideale modelstelsel vir die studie van supergeleiding. Alhoewel die T{{sub|c}} (kritieke temperatuur) daarvan by omgewingsdruk beskeie is (~8 K), kan β-FeSe 'n toename in Tc van 'n grootteorde of meer bereik deur middel van eksterne druk, doping of koppelvlak-manipulasie. Hierdie waarnemings beklemtoon die groot invloed wat ladingsdraerdigtheid en strukturele veranderinge op die T{{sub|c}} het. [[Interkalasie (chemie)|Interkalasie]] bied 'n unieke geleentheid om beide parameters gelyktydig te manipuleer, wat dit een van die doeltreffendste strategieë maak om supergeleiding te versterk. Dit lewer geïnterkaleerde β-FeSe-verbindings met T{{sub|c}}-waardes van tot 45 K. Interkalasie vergroot die spasiëring tussen die FeSe-lae – wat die koppeling tussen die lae verswak – terwyl dit terselfdertyd elektrone aan die Fe-Se-vlakke skenk. Alhoewel eersgenoemde empiries korreleer met 'n aanvanklike toename in T{{sub|c}}, hou hierdie effek nie onbepaald aan nie. Wanneer die afstand tussen die lae ~900 pm oorskry, bereik Tc 'n versadigingspunt; dit dui daarop dat strukturele uitsetting alleen nie die volle toename kan verklaar nie. Die vergroting van die afstand tussen die lae is egter op sigself onvoldoende, aangesien dit slegs 'n fraksie (~1/3) van die effek uitmaak, terwyl magnetiese fluktuasies 'n sleutelrol speel in die bepaling van T{{sub|c}}.<ref name="Myrs"/>
'n Voorbeeld van interkalasie van FeSe met [[litium]] en [[piridien]] is {{ch2|Li_{x}(C5D5N)_{y}Fe2Se2}} (LiPyFeSe); dit het 'n T{{sub|c}} = 39 K.<ref name="Myrs">[https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0022369726006141 Myrsini Kaitatzi, Dimitrios Bessas, Sergey Yaroslavtsev, Dragos Constantin Stoian, Alexandros Lappas, Charge transfer and orbital renormalization for optimal Tc by molecular intercalation in iron selenide superconductors, Journal of Physics and Chemistry of Solids, Volume 220, 2027, 114128, doi:10.1016/j.jpcs.2026.114128.]</ref>
==Verwysings==
{{Verwysings}}
{{Seleniede}}
[[Kategorie:Anorganiese verbindings]]
[[Kategorie:Verbindings van yster]]
[[Kategorie:Verbindings van seleen]]
e05kyfj2abxxg1th1snwe1q86iozp38
Gebruiker:Petronel Baard
2
586478
3379381
3376766
2026-11-21T01:51:48Z
Petronel Baard
218419
Ek werk aan my gebruikersblad.
3379381
wikitext
text/x-wiki
<span lang="af" dir="ltr">Ek is 'n Afrikaanse musiek en teater kunstenaar asook Teater Entrepreneur.</span>
Ek het pas aangesluit by Wikipedia en het baie om te leer.
Ek geniet dit egter baie sover, hoewel ek nog net op redigering fokus, sal ek graag vorentoe wil help uitbrei op Suid-Afrikaanse teater en Afrikaanse musiekgeskiedenis.
Dankie vir almal wat raad gee!
0lq9glong5rpuyfa0sn4d93goaog6o5
Sjabloon:Seleniede
10
586838
3379238
3378934
2026-11-20T16:55:20Z
Jcwf
4
3379238
wikitext
text/x-wiki
{{Navigasieboks
| name=seleniede
| title=[[selenied]]e
| listclass = hlist
| list1 =
*[[waterstofselenied|H]]<!--
*[[litiumselenied|Li]]
*[[litiumaluminiumselenied|LiAl]]
*[[litiumboorselenied|LiB]]-->
*[[ammoniumselenied|NH{{sub|4}}]]<!--
*[[natriumselenied|Na]]
*[[kaliumselenied|K]]
*[[rubidiumselenied|Rb]]
*[[sesiumselenied|Cs]]
*[[berilliumselenied|Be]]-->
*[[magnesiumselenied|Mg]]
*[[kalsiumselenied|Ca]]<!--
*[[stronsiumselenied|Sr]]-->
*[[bariumselenied|Ba]]<!--
*[[lantaanselenied|La]]-->
*[[titaandiselenied|Ti]]
*[[sirkoniumtriselenied|ZrSe{{sub|3}}]] <!--
*[[vanadium(III)selenied|V(III)]]
*[[vanadiumpentselenied|V(V)]]
*[[chroom(III)selenied|Cr(III)]]
*[[molibdeendiselenied|Mo(IV)]]-->
*[[mangaanselenied|Mn(II)]]<!--
*[[kobalt(II)selenied|Co(II)]]-->
*[[yster(II)selenied|Fe(II)]]
*[[nikkelselenied|Ni]]
<!--
*[[yster(II,III)selenied|Fe(II,III)]]
*[[yster(III)selenied|Fe(III)]]
*[[aluminiumselenied|Al]]
*[[gallium(III)selenied|Ga(III)]]
*[[koolstofdiselenied|CS{{sub|2}}]]-->
*[[karbonielselenied|{{ch2|COSe}}]]<!--
*[[koolstofsubselenied|{{ch2|C3O2}}]]
*[[fosforpentselenied|P(V)]]
*[[antimoon(III)selenied|Sb(III)]]-->
*[[sinkselenied|Zn]]
*[[kadmiumselenied|Cd]]<!--
*[[koperselenied|Cu]]
*[[koper(II)selenied|Cu(II)]]
*[[silwerselenied|Ag]]
*[[kwik(I)selenied|Hg(I)]]
*[[kwik(II)selenied|Hg(II)]]
*[[lood(II)selenied|Pb(II)]]
*[[lood(IV)selenied|Pb(IV)]]-->
*[[palladiumselenied|Pd(II)]]
*[[palladiumfosfoselenied|PdPS]]
*[[platinumdiselenied|Pt(IV)]]<!--
*[[radiumselenied|Ra]]
*[[rutenium(III)selenied|Ru(III)]]
*[[silwerselenied|Ag]]
*[[tallium(I)selenied|Tl(I)]]
*[[tin(II)selenied|Sn(II)]]-->
| list2 =<!--
*[[europium(II)selenied|Eu(II)]]
*[[samarium(III)selenied|Sm(III)]]
*[[toriumselenied|Th]]-->
*[[uraan(II)selenied|U(II)]]
*[[uraan(IV)selenied|U(IV)]]
*[[uraantriselenied|US{{sub|3}}]]
}}<noinclude>
[[Kategorie:Chemiesjablone]]
</noinclude>
ddx2dv5cmbwj3wb6rds6mkgbvzyafy3
3379239
3379238
2026-11-20T16:55:51Z
Jcwf
4
3379239
wikitext
text/x-wiki
{{Navigasieboks
| name=seleniede
| title=[[selenied]]e
| listclass = hlist
| list1 =
*[[waterstofselenied|H]]<!--
*[[litiumselenied|Li]]
*[[litiumaluminiumselenied|LiAl]]
*[[litiumboorselenied|LiB]]-->
*[[ammoniumselenied|NH{{sub|4}}]]<!--
*[[natriumselenied|Na]]
*[[kaliumselenied|K]]
*[[rubidiumselenied|Rb]]
*[[sesiumselenied|Cs]]
*[[berilliumselenied|Be]]-->
*[[magnesiumselenied|Mg]]
*[[kalsiumselenied|Ca]]<!--
*[[stronsiumselenied|Sr]]-->
*[[bariumselenied|Ba]]<!--
*[[lantaanselenied|La]]-->
*[[titaandiselenied|Ti]]
*[[sirkoniumtriselenied|ZrSe{{sub|3}}]] <!--
*[[vanadium(III)selenied|V(III)]]
*[[vanadiumpentselenied|V(V)]]
*[[chroom(III)selenied|Cr(III)]]
*[[molibdeendiselenied|Mo(IV)]]-->
*[[mangaanselenied|Mn]]<!--
*[[kobalt(II)selenied|Co(II)]]-->
*[[yster(II)selenied|Fe(II)]]
*[[nikkelselenied|Ni]]
<!--
*[[yster(II,III)selenied|Fe(II,III)]]
*[[yster(III)selenied|Fe(III)]]
*[[aluminiumselenied|Al]]
*[[gallium(III)selenied|Ga(III)]]
*[[koolstofdiselenied|CS{{sub|2}}]]-->
*[[karbonielselenied|{{ch2|COSe}}]]<!--
*[[koolstofsubselenied|{{ch2|C3O2}}]]
*[[fosforpentselenied|P(V)]]
*[[antimoon(III)selenied|Sb(III)]]-->
*[[sinkselenied|Zn]]
*[[kadmiumselenied|Cd]]<!--
*[[koperselenied|Cu]]
*[[koper(II)selenied|Cu(II)]]
*[[silwerselenied|Ag]]
*[[kwik(I)selenied|Hg(I)]]
*[[kwik(II)selenied|Hg(II)]]
*[[lood(II)selenied|Pb(II)]]
*[[lood(IV)selenied|Pb(IV)]]-->
*[[palladiumselenied|Pd(II)]]
*[[palladiumfosfoselenied|PdPS]]
*[[platinumdiselenied|Pt(IV)]]<!--
*[[radiumselenied|Ra]]
*[[rutenium(III)selenied|Ru(III)]]
*[[silwerselenied|Ag]]
*[[tallium(I)selenied|Tl(I)]]
*[[tin(II)selenied|Sn(II)]]-->
| list2 =<!--
*[[europium(II)selenied|Eu(II)]]
*[[samarium(III)selenied|Sm(III)]]
*[[toriumselenied|Th]]-->
*[[uraan(II)selenied|U(II)]]
*[[uraan(IV)selenied|U(IV)]]
*[[uraantriselenied|US{{sub|3}}]]
}}<noinclude>
[[Kategorie:Chemiesjablone]]
</noinclude>
51m0lwc2ea25bdx1pmpow852spp6f26
Henriett Seth F.
0
587403
3379306
3379109
2026-11-20T18:33:00Z
Wwwsavant5mpeu
150406
3379306
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Kunstenaar
| naam = Henriett Seth F.
| beeld = Az_autista_savant_Seth_F._Henriett_2024-ben.jpg
| beeldgrootte =
| alt =
| onderskrif = Henriett Seth F.
| geboortenaam = Henriett Seth F.
| geboortedatum = {{Geboortedatum|1980|7|27}}
| geboorteplek = [[Eger]], [[Hongarye]]
| sterfdatum =
| sterfteplek =
| laaste rusplek =
| nasionaliteit =
| gade =
| veld = Skilder
| opleiding = Self-onderrig
| beweging = Surrealisme
| werke =
| beskermhere =
| beïnvloed_deur =
| beïnvloed =
| toekenings =
| verkies =
| webwerf = https://web.archive.org/web/20251129074042/https://savant.5mp.eu/web.php?a=savant
| atergrondkleur = #BCD4E6
}}
'''Henriett Seth F.''' (* [[27 Julie]] [[1980]] in [[Eger]], [[Hongarye]]) is 'n skilder.<ref>https://web.archive.org/web/20260519085557/https://en-academic.com/dic.nsf/enwiki/1566452 Web Archive Academia.org</ref><ref>https://web.archive.org/web/20260213151610/http://web.archive.org/screenshot/https://www.imdb.com/name/nm5439934/ Web archive. IMDb.com</ref>
== Verwysings ==
{{verwysings}}
== Bronne ==
* Gyarmathy, Eva. [[2007]]. ''Giftedness: Background and Practice.'' Budapestini: Eotvos Lorand University. ISBN 978-963-463-908-4.
* Luko, Istvan. [[2016]]. ''The Theory of Human Society.'' Hungarian Academy of Sciences.
* Russell, Jesse, et Ronald Cohn. [[2013]]. ''Henriett Seth F.'' Miamiae: Bookvika. ISBN 978-5-508-76989-5.
* Seth F., Henrietta. ''Closed into Myself with Autism.'' Budapestini: Kapocs. ISBN 963-217-368-6.
{{Gesagsrekords}}
{{DEFAULTSORT:Seth F., Henriett}}
[[Kategorie:Skilders]]
[[Kategorie:Geboortes in 1980]]
[[Kategorie:lewende mense]]
5h587un3snsz8sd77sffcqkgendpn80
Bespreking:Hawker Siddeley
1
587407
3379140
2026-11-20T12:15:25Z
Aliwal2012
39067
Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} {{Wikiprojek Lugvaartuie}}'
3379140
wikitext
text/x-wiki
{{Kop van besprekingsbladsy}}
{{Bladtrekke}}
{{Wikiprojek Lugvaartuie}}
fi413mys39omwjv882fbswnxj71wlh2
Skotskar
0
587408
3379149
2026-11-20T12:24:52Z
AFM
21229
Nuwe bladsy geskep met '‘n '''Skotskar''' is ‘n waentjie wat voorheen veral op die platteland gebruik is om kleiner vragte oor kort afstande en swak paaie te vervoer. ‘n Moderne uitvloeisel hiervan is die bekende “Ventertjie”. Aanvanklik was die skotskar ‘n stewige kort ongeveerde kar met ‘n kasvormige bak, twee wiele en gewoonlik getrek deur ‘n paar muile of donkies en baie soms deur perde of osse. Meesal is die wa op plase gebruik vir die vervoer van mis uit die stal, hu...'
3379149
wikitext
text/x-wiki
‘n '''Skotskar''' is ‘n waentjie wat voorheen veral op die platteland gebruik is om kleiner vragte oor kort afstande en swak paaie te vervoer. ‘n Moderne uitvloeisel hiervan is die bekende “Ventertjie”.
Aanvanklik was die skotskar ‘n stewige kort ongeveerde kar met ‘n kasvormige bak, twee wiele en gewoonlik getrek deur ‘n paar muile of donkies en baie soms deur perde of osse. Meesal is die wa op plase gebruik vir die vervoer van mis uit die stal, huisafval na die asgat, die melkkane na die oplaaipunt van die melklorrie langs die hoofpad en die vervoer van vuurmaakhout en gruis. Gewoonlik kon die agterste sykant, die skot, van die houtbak verwyder word om die op- en aflaai te vergemaklik. By later modelle kon die bak opwip sodat die vrag kon afgly en vandaar dan die sinoniem van stortkar.
Indien die waentjie geverf is, was dit dikwels in groen met rooi rande. Aanvanklik het dit bande van staal gehad. Later jare is meesal ou motorbande gebruik.
Die etimologie van die woord skotskar kan nie bo alle twyfel vasgestel word nie. Waarskynlik verwys dit na die agterste verwyderbare skot van die bak. Dalk het die Duitse woord Schuttkarren ‘n invloed gehad. Scotch-cart is Suid-Afrikaanse Engels en verwys nie na [[Skotland]] nie. So het die naam ook in sommige Afrikatale beland.
==Bibliografie==
*https://dsae.co.za/entry/scotch-cart/e06336
*https://enslintrekkers.co.za/product/skotskar-2/
*https://somethingovertea.wordpress.com/2018/03/22/scotch-cart/
*https://weet.co.za/skoolwerk/waens-en-koetse/
[[Kategorie: Vervoer]]
[[Kategorie: Grondvervoer]]
lg6yk913kxitmgdn3iiq1mvs1h9bije
3379347
3379149
2026-11-20T20:06:26Z
AFM
21229
3379347
wikitext
text/x-wiki
‘n '''Skotskar''' is ‘n waentjie wat voorheen veral op die platteland gebruik is om kleiner vragte oor kort afstande en swak paaie te vervoer. ‘n Moderne uitvloeisel hiervan is die bekende “Ventertjie”.
Aanvanklik was die skotskar ‘n stewige kort ongeveerde kar met ‘n kasvormige bak, twee wiele en gewoonlik getrek deur ‘n paar [[muil]]e of [[donkie]]s en baie soms deur [[perd]]e of [[os]]se. Meesal is die wa op plase gebruik vir die vervoer van mis uit die stal, huisafval na die asgat, die melkkanne na die oplaaipunt van die melklorrie langs die hoofpad en die vervoer van vuurmaakhout en gruis. Gewoonlik kon die agterste sykant, die skot, van die houtbak verwyder word om die op- en aflaai te vergemaklik. By later modelle kon die bak opwip sodat die vrag kon afgly en vandaar dan die sinoniem van stortkar.
Indien die waentjie geverf is, was dit dikwels in groen met rooi rande. Aanvanklik het dit bande van [[staal]] gehad. Later jare is meesal ou motorbande gebruik.
Die etimologie van die woord skotskar kan nie bo alle twyfel vasgestel word nie. Waarskynlik verwys dit na die agterste verwyderbare skot van die bak. Dalk het die Duitse woord ''Schuttkarren'' ‘n invloed gehad. ''Scotch-cart'' is Suid-Afrikaanse Engels en verwys nie na [[Skotland]] nie. So het die naam ook in sommige Afrikatale beland.
==Bibliografie==
*https://dsae.co.za/entry/scotch-cart/e06336
*https://enslintrekkers.co.za/product/skotskar-2/
*https://somethingovertea.wordpress.com/2018/03/22/scotch-cart/
*https://weet.co.za/skoolwerk/waens-en-koetse/
[[Kategorie: Vervoer]]
[[Kategorie: Grondvervoer]]
oycxvsu3716kc8ygryc41y4w4ipyskj
Kategorie:Berge van die Wes-Kaap
14
587409
3379150
2026-11-20T12:31:03Z
Aliwal2012
39067
Nuwe bladsy geskep met '[[Kategorie:Berge van Suid-Afrika]]'
3379150
wikitext
text/x-wiki
[[Kategorie:Berge van Suid-Afrika]]
ksrvbexum39qq0e2zw0qjkaytw7h0b8
3379200
3379150
2026-11-20T13:50:49Z
SpesBona
2720
+ Kategorieë
3379200
wikitext
text/x-wiki
{{Broodkrummels}}
[[Kategorie:Berge van Suid-Afrika|Wes-Kaap]]
[[Kategorie:Wes-Kaap]]
ln6wl32yt37cbjo6jn5ur8yzr7botwy
Hull City AFC
0
587410
3379184
2026-11-20T13:30:41Z
Maximiliaan Ronaldszoon
194050
Nuwe bladsy geskep met '{{Sokkerklub infoboks | beeld = [[Lêer:Match_day_at_the_KC_Stadium_-_geograph.org.uk_-_1497910.jpg|280px]] | klubnaam = Hull City | vollenaam = Hull City Association Football Club | stigting = {{start date and age|df=yes|1904|06|28}} | stadion = MKM Stadium | kapasiteit = 24 983<ref>{{cite web |title=Premier League Handbook 2026/27 |url= https://www.premierleague.com/en/news/62625|access-date=3 August 2026 |website=premierleague.com |date=2...'
3379184
wikitext
text/x-wiki
{{Sokkerklub infoboks
| beeld = [[Lêer:Match_day_at_the_KC_Stadium_-_geograph.org.uk_-_1497910.jpg|280px]]
| klubnaam = Hull City
| vollenaam = Hull City Association Football Club
| stigting = {{start date and age|df=yes|1904|06|28}}
| stadion = MKM Stadium
| kapasiteit = 24 983<ref>{{cite web |title=Premier League Handbook 2026/27
|url= https://www.premierleague.com/en/news/62625|access-date=3 August 2026 |website=premierleague.com |date=2026-08-03}}</ref>
| voorsitter = {{vlagikoon|TUR}} Acun Ilıcalı
| afrigter = {{vlagikoon|Bosnië en Herzegowina}} Sergej Jakirović
| liga = [[Premier League|Premierliga]]
| patroon_la1 = _hull2627h
| patroon_b1 = _hull2627h
| patroon_ra1 = _hull2627h
| patroon_sh1 =
| patroon_so1 = _hull2627h
| linkerarm1 = 000000
| liggaam1 = 000000
| regterarm1 = 000000
| broek1 = FFFFFF
| kouse1 = 000000
| patroon_la2 = _hull2627a
| patroon_b2 = _hull2627a
| patroon_ra2 = _hull2627a
| patroon_sh2 =
| patroon_so2 = _hull2627al
| linkerarm2 = FFFFFF
| liggaam2 = FFFFFF
| regterarm2 = FFFFFF
| broek2 = 000000
| kouse2 = FFFFFF
|bynaam=''The Tigers''}}
'''Hull City Association Football Club''' is 'n [[Engeland|Engelse]] professionele [[sokker]]klub wat in Kingston upon Hull, [[Oos-Yorkshire]], gebaseer is. Die klub ding tans in die [[Premier League|Premierliga]] mee, die hoogste vlak van Engelse sokker. Hull speel hul tuiswedstryde in die MKM-stadion, nadat hulle in 2002 vanaf Boothferry Park daarheen verhuis het.<ref>{{cite web|url=http://www.hulldailymail.co.uk/hull-city-fans-sing-boothferry-park-time-video/story-14179925-detail/story.html|title=Hull City fans sing at Boothferry Park for last time (video update)|date=21 December 2011|accessdate=27 August 2016|archive-date=13 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160913074312/http://www.hulldailymail.co.uk/hull-city-fans-sing-boothferry-park-time-video/story-14179925-detail/story.html|url-status=dead}}</ref> Die klub se tradisionele tuiskleure is swart en amber, wat dikwels in 'n gestreepte patroon op die hemp voorkom. Dit verklaar hul bynaam, ''the Tigers'' (die Tiere).<ref name="History Of The Tigers">{{cite news |title=History of the Tigers |url=http://www.hullcityafc.net/page/History/0,,10338,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110718110902/http://www.hullcityafc.net/page/History/0%2C%2C10338%2C00.html |archive-date=18 July 2011 |publisher=Hull City A.F.C. |date=10 May 2011 |accessdate=25 November 2012 |url-status=dead}}</ref> Hull ding ook mee in die Humber-[[Derby (sport)|derby]] teen beide Grimsby Town en Scunthorpe United.<ref name="HULvGRI">{{cite web |url= https://www.11v11.com/teams/hull-city/tab/opposingTeams/opposition/Grimsby%20Town/ |title= Hull City football club: record v Grimsby Town |publisher= www.11v11.com |accessdate= 4 September 2023}}</ref><ref name="HULvSCU">{{cite web |url= https://www.11v11.com/teams/hull-city/tab/opposingTeams/opposition/Scunthorpe%20United/ |title= Hull City football club: record v Scunthorpe United |publisher= www.11v11.com |accessdate= 4 September 2023}}</ref>
Die klub is in 1904 gestig en is 'n jaar later tot die Football League toegelaat. Hulle het tot hul relegasie in 1930 in die Second Division gebly. Hull het die Third Division North-titel in 1932/33 gewen, maar is drie jaar later gerelegeer. Onder leiding van Raich Carter het hulle die Third Division North in 1948/49 gewen, waarna hulle dié keer sewe seisoene lank in die tweede vlak gebly het. Nadat hulle in 1958/59 bevorder is, is hulle die daaropvolgende seisoen gerelegeer en het hulle in die Third Division gebly totdat hulle in 1965/66 as kampioene onder Cliff Britton bevorder is. Twaalf seisoene in die tweede vlak het in 1981 uitgeloop op twee relegasies binne vier jaar. Hulle is aan die einde van die 1982/83-seisoen uit die Fourth Division bevorder en was naaswenners in die eerste Associate Members' Cup-eindstryd in 1984.
Hull is in 1991 en weer in 1996 gerelegeer, maar het opeenvolgende bevorderings in 2003/04 en 2004/05 behaal. Die klub het daarna die uitspeelwedstryd-eindstryd van 2008 teen Bristol City gewen en sodoende vir die eerste keer 'n plek in die Premierliga verseker. Hulle is ná twee seisoene gerelegeer, maar het in 2012/13 weer uit die [[Football League Championship|EFL Championship]] bevorder. Hull het in 2014 vir die eerste keer die [[FA Cup]]-eindstryd gehaal. Hoewel hulle vroeg in die wedstryd twee doele aangeteken het, het hulle ná verlenging met 3–2 teen [[Arsenal F.C.|Arsenal]] verloor. Hulle is die daaropvolgende jaar uit die Premierliga gerelegeer, maar het met 'n oorwinning oor Sheffield Wednesday in die uitspeelwedstryd-eindstryd van 2016 vir 'n derde keer bevordering na die hoogste vlak behaal. Hulle is net 'n jaar later weer gerelegeer, voordat hulle in 2020 na die derde vlak afgesak het. Hull het onmiddellike bevordering as kampioene van League One aan die einde van die 2020/21-seisoen verseker. Vyf jaar later het die klub weer na die Premierliga teruggekeer deur die uitspeelwedstryd-eindstryd van 2026 teen [[Middlesbrough FC|Middlesbrough]] te wen.
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
== Eksterne skakels ==
* [https://www.wearehullcity.co.uk/ Hull City se webtuiste]
* {{Commonskat-inlyn|Hull City AFC}}
{{Premier League}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Engelse sokkerklubs]]
6elf40jbe29vglgsisj2uhkeinrzizz
Bespreking:Hull City AFC
1
587411
3379187
2026-11-20T13:31:03Z
Maximiliaan Ronaldszoon
194050
Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}'
3379187
wikitext
text/x-wiki
{{Kop van besprekingsbladsy}}
{{Bladtrekke}}
2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv
Lêer:Baron Kelvin 1906, valskleur-KI-herskepping.jpg
6
587412
3379196
2026-11-20T13:46:00Z
JMK
649
{{Beeldinligting
|beskrywing=
{{af|1=Baron Kelvin in 1906}}
|bron= [http://photography.si.edu/SearchImage.aspx?t=5&id=3639&q=SIL14-T002-05 ] by [http://www.sil.si.edu/imagegalaxy/ Smithsonian Institution Libraries], met ChatGPT-aanhef vir realistiese herskepping van hierdie [https://af.wikipedia.org/wiki/L%C3%AAer:Baron_Kelvin_1906.jpg foto] as bron
|datum=4 Julie 1906
|daarsteller= Adam Cuerden, [[Gebruiker:JMK|JMK]] met ChatGPT
|outeur= Russell & Sons
|ander_weergawes= [[Lêer:Baron Kelvin 1...
3379196
wikitext
text/x-wiki
== Opsomming ==
{{Beeldinligting
|beskrywing=
{{af|1=Baron Kelvin in 1906}}
|bron= [http://photography.si.edu/SearchImage.aspx?t=5&id=3639&q=SIL14-T002-05 ] by [http://www.sil.si.edu/imagegalaxy/ Smithsonian Institution Libraries], met ChatGPT-aanhef vir realistiese herskepping van hierdie [https://af.wikipedia.org/wiki/L%C3%AAer:Baron_Kelvin_1906.jpg foto] as bron
|datum=4 Julie 1906
|daarsteller= Adam Cuerden, [[Gebruiker:JMK|JMK]] met ChatGPT
|outeur= Russell & Sons
|ander_weergawes= [[Lêer:Baron Kelvin 1906.jpg|85px|oorspronklike]]
}}
<!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! -->
[[Kategorie:KI-gegenereerde beelde]]
[[Kategorie:Wetenskaplikes]]
== Lisensiëring ==
{{PD-oud}}
rg1shkxq4c33smljgxaoplu70q0y4ua
Ipswich Town FC
0
587413
3379199
2026-11-20T13:50:29Z
Maximiliaan Ronaldszoon
194050
Nuwe bladsy geskep met '{{Sokkerklub infoboks | beeld = [[Lêer:Town_v_Exeter,_Apr_2023_(28).jpg|280px]] | klubnaam = Ipswich Town | vollenaam = Ipswich Town Football Club | stigting = {{start date and age|df=yes|1878|10|16}} | stadion = MKM Stadium | kapasiteit = 30 056<ref name="portmanroad">{{cite web|url=https://www.itfc.co.uk/portmanroad/visitus |title=Visit Us |work=Ipswich Town F.C. |access-date=21 June 2024}}</ref> | voorsitter = Mark Ashton | liga =...'
3379199
wikitext
text/x-wiki
{{Sokkerklub infoboks
| beeld = [[Lêer:Town_v_Exeter,_Apr_2023_(28).jpg|280px]]
| klubnaam = Ipswich Town
| vollenaam = Ipswich Town Football Club
| stigting = {{start date and age|df=yes|1878|10|16}}
| stadion = MKM Stadium
| kapasiteit = 30 056<ref name="portmanroad">{{cite web|url=https://www.itfc.co.uk/portmanroad/visitus |title=Visit Us |work=Ipswich Town F.C. |access-date=21 June 2024}}</ref>
| voorsitter = Mark Ashton
| liga = [[Premier League|Premierliga]]
| patroon_la1 = _ipswich2627h
| patroon_b1 = _ipswich2627h
| patroon_ra1 = _ipswich2627h
| patroon_sh1 = _ipswich2627h
| patroon_so1 = _ipswich2627hl
| linkerarm1 = 0333a0
| liggaam1 = 0333a0
| regterarm1 = 0333a0
| broek1 =FFFFFF
| kouse1 = 0333a0
| patroon_la2 = _ipswich2627a
| patroon_b2 = _ipswich2627a
| patroon_ra2 = _ipswich2627a
| patroon_sh2 = _ipswich2627a
| patroon_so2 = _toponblackl
| linkerarm2 = f7ebc8
| liggaam2 = f7ebc8
| regterarm2 = f7ebc8
| broek2 = 000000
| kouse2 = f7ebc8
|bynaam=''The Blues''<br />''The Tractor Boys''|afrigter=Gary O'Neil}}
'''Ipswich Town Football Club''' is 'n [[Engeland|Engelse]] professionele [[sokker]]klub wat in [[Ipswich]], [[Suffolk]], gebaseer is. Die klub ding tans die [[Premier League|Premierliga]] mee, die hoogste vlak van Engelse sokker.
Ipswich Town is in 1878 gestig, maar het eers in 1936 professioneel geword. Die klub is in 1938 tot die Football League toegelaat. Ipswich het die ligatitel in 1961/62 verower, hul eerste seisoen in die hoogste afdeling, en het in 1980/81 en 1981/82 as naaswenners geëindig. Hulle het gedurende tien jaar (1972–1982) onder die voorste ses spanne in die First Division geëindig en die [[FA Cup]] in 1978 en die [[UEFA Europa League|UEFA-beker]] in 1981 gewen. Hulle het nog nooit 'n tuiswedstryd in Europese kompetisies verloor nie en het al [[Real Madrid CF|Real Madrid]], [[A.C. Milan|AC Milan]], [[Inter Milan]], [[S.S. Lazio|Lazio]] en [[FC Barcelona|Barcelona]] verslaan.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2002/nov/01/newsstory.sport8 |work=The Guardian |location=London |title=Bent relives Ipswich glory days to give Royle perfect start |first=David |last=Alexander |date=1 November 2002 |access-date=28 April 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131231160442/http://www.theguardian.com/football/2002/nov/01/newsstory.sport8 |archive-date=31 December 2013 }}</ref>
Ipswich Town speel sedert 1884 hul tuiswedstryde op Portman Road. Die klub se tradisionele tuisklere bestaan uit blou hemde met wit broeke en blou kouse. Hulle het 'n langdurige wedywering met Norwich City, teen wie hulle in die East Anglian derby meeding.<ref name="derby">{{cite web|title=East Anglian Derby|url=http://www.itfc.premiumtv.co.uk/page/ClubHistory/0,,10272~1027174,00.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080503223958/http://www.itfc.premiumtv.co.uk/page/ClubHistory/0%2C%2C10272~1027174,00.html|archive-date=3 May 2008|access-date=16 March 2007|work=Ipswich Town F.C.}}</ref>
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
== Eksterne skakels ==
* [https://www.itfc.co.uk/ Ipswich Town se webtuiste]
* {{Commonskat-inlyn|Ipswich Town FC}}
{{Sokkersaadjie}}
{{Premier League}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Engelse sokkerklubs]]
2mwa2jh9mq3fdtqsj8sg2mgievwb63s
3379217
3379199
2026-11-20T14:22:16Z
Aliwal2012
39067
3379217
wikitext
text/x-wiki
{{Sokkerklub infoboks
| beeld = [[Lêer:Town_v_Exeter,_Apr_2023_(28).jpg|280px]]
| klubnaam = Ipswich Town
| vollenaam = Ipswich Town Football Club
| stigting = {{start date and age|df=yes|1878|10|16}}
| stadion = MKM Stadium
| kapasiteit = 30 056<ref name="portmanroad">{{cite web|url=https://www.itfc.co.uk/portmanroad/visitus |title=Visit Us |work=Ipswich Town F.C. |access-date=21 June 2024}}</ref>
| voorsitter = Mark Ashton
| liga = [[Premier League|Premierliga]]
| patroon_la1 = _ipswich2627h
| patroon_b1 = _ipswich2627h
| patroon_ra1 = _ipswich2627h
| patroon_sh1 = _ipswich2627h
| patroon_so1 = _ipswich2627hl
| linkerarm1 = 0333a0
| liggaam1 = 0333a0
| regterarm1 = 0333a0
| broek1 =FFFFFF
| kouse1 = 0333a0
| patroon_la2 = _ipswich2627a
| patroon_b2 = _ipswich2627a
| patroon_ra2 = _ipswich2627a
| patroon_sh2 = _ipswich2627a
| patroon_so2 = _toponblackl
| linkerarm2 = f7ebc8
| liggaam2 = f7ebc8
| regterarm2 = f7ebc8
| broek2 = 000000
| kouse2 = f7ebc8
|bynaam=''The Blues''<br />''The Tractor Boys''|afrigter=Gary O'Neil}}
'''Ipswich Town Football Club''' is 'n [[Engeland|Engelse]] professionele [[sokker]]klub wat in [[Ipswich]], [[Suffolk]], gebaseer is. Die klub ding tans in die [[Premier League|Premierliga]] mee, die hoogste vlak van Engelse sokker.
Ipswich Town is in 1878 gestig, maar het eers in 1936 professioneel geword. Die klub is in 1938 tot die Football League toegelaat. Ipswich het die ligatitel in 1961/62 verower, hul eerste seisoen in die hoogste afdeling, en het in 1980/81 en 1981/82 as naaswenners geëindig. Hulle het gedurende tien jaar (1972–1982) onder die voorste ses spanne in die Eerste Divisie geëindig en die [[FA Cup]] in 1978 en die [[UEFA Europa League|UEFA-beker]] in 1981 gewen. Hulle het nog nooit 'n tuiswedstryd in Europese kompetisies verloor nie en het al [[Real Madrid CF|Real Madrid]], [[A.C. Milan|AC Milan]], [[Inter Milan]], [[S.S. Lazio|Lazio]] en [[FC Barcelona|Barcelona]] verslaan.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2002/nov/01/newsstory.sport8 |work=The Guardian |location=London |title=Bent relives Ipswich glory days to give Royle perfect start |first=David |last=Alexander |date=1 November 2002 |access-date=28 April 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131231160442/http://www.theguardian.com/football/2002/nov/01/newsstory.sport8 |archive-date=31 December 2013 }}</ref>
Ipswich Town speel sedert 1884 hul tuiswedstryde op Portman Road. Die klub se tradisionele tuisklere bestaan uit blou truie met wit broeke en blou kouse. Hulle het 'n langdurige wedywering met Norwich City, teen wie hulle in die East Anglian derby meeding.<ref name="derby">{{cite web|title=East Anglian Derby|url=http://www.itfc.premiumtv.co.uk/page/ClubHistory/0,,10272~1027174,00.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080503223958/http://www.itfc.premiumtv.co.uk/page/ClubHistory/0%2C%2C10272~1027174,00.html|archive-date=3 May 2008|access-date=16 March 2007|work=Ipswich Town F.C.}}</ref>
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
== Eksterne skakels ==
* [https://www.itfc.co.uk/ Ipswich Town se webtuiste]
* {{Commonskat-inlyn|Ipswich Town FC}}
{{Sokkersaadjie}}
{{Premier League}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Engelse sokkerklubs]]
5m605l2wfgwfsu59winm0eirtj4dkyq
3379218
3379217
2026-11-20T14:26:42Z
Aliwal2012
39067
stadion = Portman Road
3379218
wikitext
text/x-wiki
{{Sokkerklub infoboks
| beeld = [[Lêer:Town_v_Exeter,_Apr_2023_(28).jpg|280px]]
| klubnaam = Ipswich Town
| vollenaam = Ipswich Town Football Club
| stigting = {{start date and age|df=yes|1878|10|16}}
| stadion = Portman Road
| kapasiteit = 30 056<ref name="portmanroad">{{cite web|url=https://www.itfc.co.uk/portmanroad/visitus |title=Visit Us |work=Ipswich Town F.C. |access-date=21 June 2024}}</ref>
| voorsitter = Mark Ashton
| afrigter = Gary O'Neil
| liga = [[Premier League|Premierliga]]
| patroon_la1 = _ipswich2627h
| patroon_b1 = _ipswich2627h
| patroon_ra1 = _ipswich2627h
| patroon_sh1 = _ipswich2627h
| patroon_so1 = _ipswich2627hl
| linkerarm1 = 0333a0
| liggaam1 = 0333a0
| regterarm1 = 0333a0
| broek1 = FFFFFF
| kouse1 = 0333a0
| patroon_la2 = _ipswich2627a
| patroon_b2 = _ipswich2627a
| patroon_ra2 = _ipswich2627a
| patroon_sh2 = _ipswich2627a
| patroon_so2 = _toponblackl
| linkerarm2 = f7ebc8
| liggaam2 = f7ebc8
| regterarm2 = f7ebc8
| broek2 = 000000
| kouse2 = f7ebc8
| bynaam =''The Blues''<br />''The Tractor Boys''
}}
'''Ipswich Town Football Club''' is 'n [[Engeland|Engelse]] professionele [[sokker]]klub wat in [[Ipswich]], [[Suffolk]], gebaseer is. Die klub ding tans in die [[Premier League|Premierliga]] mee, die hoogste vlak van Engelse sokker.
Ipswich Town is in 1878 gestig, maar het eers in 1936 professioneel geword. Die klub is in 1938 tot die Football League toegelaat. Ipswich het die ligatitel in 1961/62 verower, hul eerste seisoen in die hoogste afdeling, en het in 1980/81 en 1981/82 as naaswenners geëindig. Hulle het gedurende tien jaar (1972–1982) onder die voorste ses spanne in die Eerste Divisie geëindig en die [[FA Cup]] in 1978 en die [[UEFA Europa League|UEFA-beker]] in 1981 gewen. Hulle het nog nooit 'n tuiswedstryd in Europese kompetisies verloor nie en het al [[Real Madrid CF|Real Madrid]], [[A.C. Milan|AC Milan]], [[Inter Milan]], [[S.S. Lazio|Lazio]] en [[FC Barcelona|Barcelona]] verslaan.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2002/nov/01/newsstory.sport8 |work=The Guardian |location=London |title=Bent relives Ipswich glory days to give Royle perfect start |first=David |last=Alexander |date=1 November 2002 |access-date=28 April 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131231160442/http://www.theguardian.com/football/2002/nov/01/newsstory.sport8 |archive-date=31 December 2013 }}</ref>
Ipswich Town speel sedert 1884 hul tuiswedstryde op Portman Road. Die klub se tradisionele tuisklere bestaan uit blou truie met wit broeke en blou kouse. Hulle het 'n langdurige wedywering met Norwich City, teen wie hulle in die East Anglian derby meeding.<ref name="derby">{{cite web|title=East Anglian Derby|url=http://www.itfc.premiumtv.co.uk/page/ClubHistory/0,,10272~1027174,00.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080503223958/http://www.itfc.premiumtv.co.uk/page/ClubHistory/0%2C%2C10272~1027174,00.html|archive-date=3 May 2008|access-date=16 March 2007|work=Ipswich Town F.C.}}</ref>
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
== Eksterne skakels ==
* [https://www.itfc.co.uk/ Ipswich Town se webtuiste]
* {{Commonskat-inlyn|Ipswich Town FC}}
{{Sokkersaadjie}}
{{Premier League}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Engelse sokkerklubs]]
gec2yd1wm6kt627b544ulikfz9rzkg5
3379221
3379218
2026-11-20T14:37:15Z
Maximiliaan Ronaldszoon
194050
3379221
wikitext
text/x-wiki
{{Sokkerklub infoboks
| beeld = [[Lêer:Town_v_Exeter,_Apr_2023_(28).jpg|280px]]
| klubnaam = Ipswich Town
| vollenaam = Ipswich Town Football Club
| stigting = {{start date and age|df=yes|1878|10|16}}
| stadion = Portman Road
| kapasiteit = 30 056<ref name="portmanroad">{{cite web|url=https://www.itfc.co.uk/portmanroad/visitus |title=Visit Us |work=Ipswich Town F.C. |access-date=21 June 2024}}</ref>
| voorsitter = Mark Ashton
| afrigter = Gary O'Neil
| liga = [[Premier League|Premierliga]]
| patroon_la1 = _ipswich2627h
| patroon_b1 = _ipswich2627h
| patroon_ra1 = _ipswich2627h
| patroon_sh1 = _ipswich2627h
| patroon_so1 = _ipswich2627hl
| linkerarm1 = 0333a0
| liggaam1 = 0333a0
| regterarm1 = 0333a0
| broek1 = FFFFFF
| kouse1 = 0333a0
| patroon_la2 = _ipswich2627a
| patroon_b2 = _ipswich2627a
| patroon_ra2 = _ipswich2627a
| patroon_sh2 = _ipswich2627a
| patroon_so2 = _toponblackl
| linkerarm2 = f7ebc8
| liggaam2 = f7ebc8
| regterarm2 = f7ebc8
| broek2 = 000000
| kouse2 = f7ebc8
| bynaam =''The Blues''<br />''The Tractor Boys''
}}
'''Ipswich Town Football Club''' is 'n [[Engeland|Engelse]] professionele [[sokker]]klub wat in [[Ipswich]], [[Suffolk]], gebaseer is. Die klub ding tans in die [[Premier League|Premierliga]] mee, die hoogste vlak van Engelse sokker.
Ipswich Town is in 1878 gestig, maar het eers in 1936 professioneel geword. Die klub is in 1938 tot die Football League toegelaat. Ipswich het die ligatitel in 1961/62 verower, hul eerste seisoen in die hoogste afdeling. Onder die legendariese afrigter [[Bobby Robson]], wat die klub in 1969 oorgeneem het, het Ipswich in 1980/81 en 1981/82 as naaswenners geëindig. Onder sy leiding het die klub in die loop van tien seisoene (1972–1982) onder die voorste ses spanne in die Eerste Divisie geëindig, asook die [[FA Cup]] in 1978 en die [[UEFA Europa League|UEFA-beker]] in 1981 gewen. Hulle het nog nooit 'n tuiswedstryd in Europese kompetisies verloor nie en het al [[Real Madrid CF|Real Madrid]], [[A.C. Milan|AC Milan]], [[Inter Milan]], [[S.S. Lazio|Lazio]] en [[FC Barcelona|Barcelona]] verslaan.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2002/nov/01/newsstory.sport8 |work=The Guardian |location=London |title=Bent relives Ipswich glory days to give Royle perfect start |first=David |last=Alexander |date=1 November 2002 |access-date=28 April 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131231160442/http://www.theguardian.com/football/2002/nov/01/newsstory.sport8 |archive-date=31 December 2013 }}</ref>
Ipswich Town speel sedert 1884 hul tuiswedstryde op Portman Road. Die klub se tradisionele tuisklere bestaan uit blou truie met wit broeke en blou kouse. Hulle het 'n langdurige wedywering met Norwich City, teen wie hulle in die East Anglian derby meeding.<ref name="derby">{{cite web|title=East Anglian Derby|url=http://www.itfc.premiumtv.co.uk/page/ClubHistory/0,,10272~1027174,00.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080503223958/http://www.itfc.premiumtv.co.uk/page/ClubHistory/0%2C%2C10272~1027174,00.html|archive-date=3 May 2008|access-date=16 March 2007|work=Ipswich Town F.C.}}</ref>
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
== Eksterne skakels ==
* [https://www.itfc.co.uk/ Ipswich Town se webtuiste]
* {{Commonskat-inlyn|Ipswich Town FC}}
{{Sokkersaadjie}}
{{Premier League}}
{{Gesagsrekords}}
[[Kategorie:Engelse sokkerklubs]]
d4c53h6abuzbiwhsjfa2g0uhnhvm0ex
Bespreking:Ipswich Town FC
1
587414
3379201
2026-11-20T13:50:49Z
Maximiliaan Ronaldszoon
194050
Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}'
3379201
wikitext
text/x-wiki
{{Kop van besprekingsbladsy}}
{{Bladtrekke}}
2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv
Lêer:Baron Kelvin 1906, snit, valskleur-KI-herskepping.jpg
6
587415
3379223
2026-11-20T14:46:29Z
JMK
649
{{Beeldinligting
|beskrywing=
{{af|1=Baron Kelvin in 1906}}
|bron= [http://photography.si.edu/SearchImage.aspx?t=5&id=3639&q=SIL14-T002-05 ] by [http://www.sil.si.edu/imagegalaxy/ Smithsonian Institution Libraries], met ChatGPT-aanhef vir realistiese herskepping van hierdie [https://af.wikipedia.org/wiki/L%C3%AAer:Baron_Kelvin_1906.jpg foto] as bron
|datum=4 Julie 1906
|daarsteller= Adam Cuerden, [[Gebruiker:JMK|JMK]] met ChatGPT
|outeur= Russell & Sons
|ander_weergawes= [[Lêer:Baron Kelvin 1...
3379223
wikitext
text/x-wiki
== Opsomming ==
{{Beeldinligting
|beskrywing=
{{af|1=Baron Kelvin in 1906}}
|bron= [http://photography.si.edu/SearchImage.aspx?t=5&id=3639&q=SIL14-T002-05 ] by [http://www.sil.si.edu/imagegalaxy/ Smithsonian Institution Libraries], met ChatGPT-aanhef vir realistiese herskepping van hierdie [https://af.wikipedia.org/wiki/L%C3%AAer:Baron_Kelvin_1906.jpg foto] as bron
|datum=4 Julie 1906
|daarsteller= Adam Cuerden, [[Gebruiker:JMK|JMK]] met ChatGPT
|outeur= Russell & Sons
|ander_weergawes= [[Lêer:Baron Kelvin 1906.jpg|85px|oorspronklike]]
}}
<!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! -->
[[Kategorie:KI-gegenereerde beelde]]
[[Kategorie:Wetenskaplikes]]
== Lisensiëring ==
{{PD-oud}}
rg1shkxq4c33smljgxaoplu70q0y4ua
Lêer:Sir Bartle Frere, valskleur-KI-herskepping.jpg
6
587416
3379227
2026-11-20T15:16:37Z
JMK
649
{{Beeldinligting
|beskrywing=
{{af|1=Sir Henry Bartle Edward Frere (Wallis, 29 Maart 1815 – 29 Mei 1884) was 'n Britse goewerneur aan die Kaapkolonie.}}
{{en|1=Sir Bartle Frere, 1st Baronet}}
|bron= [http://www.rogerco.pwp.blueyonder.co.uk/cass/port.htm], met ChatGPT-aanhef vir realistiese herskepping van hierdie [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:BartleFrere.jpg foto] as bron
|datum=1880's
|daarsteller= PZFUN~commonswiki, [[Gebruiker:JMK|JMK]] met ChatGPT
|outeur=Onbekend
|ander_weerga...
3379227
wikitext
text/x-wiki
== Opsomming ==
{{Beeldinligting
|beskrywing=
{{af|1=Sir Henry Bartle Edward Frere (Wallis, 29 Maart 1815 – 29 Mei 1884) was 'n Britse goewerneur aan die Kaapkolonie.}}
{{en|1=Sir Bartle Frere, 1st Baronet}}
|bron= [http://www.rogerco.pwp.blueyonder.co.uk/cass/port.htm], met ChatGPT-aanhef vir realistiese herskepping van hierdie [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:BartleFrere.jpg foto] as bron
|datum=1880's
|daarsteller= PZFUN~commonswiki, [[Gebruiker:JMK|JMK]] met ChatGPT
|outeur=Onbekend
|ander_weergawes= [[Lêer:BartleFrere.jpg|85px|oorspronklike]]
}}
<!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! -->
[[Kategorie:KI-gegenereerde beelde]]
[[Kategorie:Britse goewerneurs van die Kaapkolonie]]
[[Kategorie:Kaapse grensoorloë]]
[[Kategorie:Mense in die Anglo-Zoeloe-oorlog]]
== Lisensiëring ==
{{PD-oud}}
87wb5cg4jneksbse34t59kwd9dm4os5
Mangaanselenied
0
587417
3379240
2026-11-20T16:59:53Z
Jcwf
4
Nuwe bladsy geskep met '{{chemiekas2 |struktuur12=Ionlattice-fcc.svg |Kondisie = α-MnSe halite; stabiel <ref name="Raja">[https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0925838820321642 Raja Azadar Hussain, Iqtadar Hussain, Manganese selenide: Synthetic aspects and applications, Journal of Alloys and Compounds, Volume 842, 2020, 155800, doi:10.1016/j.jallcom.2020.155800.]</ref> |Ruimtegroep=Fm{{bostreep|3}}m |Selparms= a= 545-546pm <ref name="Solor">[https://arxiv.org/html/2611.08986v...'
3379240
wikitext
text/x-wiki
{{chemiekas2
|struktuur12=Ionlattice-fcc.svg
|Kondisie = α-MnSe halite; stabiel <ref name="Raja">[https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0925838820321642 Raja Azadar Hussain, Iqtadar Hussain, Manganese selenide: Synthetic aspects and applications, Journal of Alloys and Compounds, Volume 842, 2020, 155800, doi:10.1016/j.jallcom.2020.155800.]</ref>
|Ruimtegroep=Fm{{bostreep|3}}m
|Selparms= a= 545-546pm <ref name="Solor">[https://arxiv.org/html/2611.08986v1 Native point defects in rock-salt and wurtzite MnSe: formation energies across the growth window and spin splitting in the A-type order Tomás Rojas Solorzano, Dale Igram; 2026]</ref>
|Kondisie2 =β-MnSe sfaleriet; instabiel <ref name="Raja"/>
|Kondisie3 =γ-MnSe wurtzite; metastabiel <ref name="Raja"/>
|Selparms2=a = 417,8pm, c=678,3pm <ref name="Solor"/>
|Kondisie4= T<140K NiAs heksagonaal<ref name="Raja"/>
}}
'''Mangaanselenied''' is 'n verbinding van [[mangaan]] in sy +2 oksidasietoestand met [[seleen]]. Dit het die chemiese formule {{ch2|MnSe}}.
In die Mn-Se-stelsel is daar net een ander fase: [[mangaandiselenied]] {{ch2|MnSe2}}<ref name="Raja"/>
==Sintese==
Mangaanselenied kan berei word deur verhitting van die twee elemente onder vacuum, maar dit kan ook by laer temperature verkry word.
Organometaal-chemiese dampneerslag (OMCVD), wat gebruik maak van metielpentakarbonielmangaan (MPCMn) as 'n voorloper vir mangaan en diëtielseleen (DES) as 'n voorloper vir Se, kan aangewend word om dun lae mangaanselenied te vervaardig. Hierdie lae is polikristallyn en beskik oor óf 'n halietstruktuur, óf beide 'n haleit- en 'n sfaleriet-struktuur.
'n Metode om α-MnSe- en {{ch2|MnSe2}}-nanostawe (NR's) te berei, is die reaksie van 'n waterige alkaliese Se-poeier met mangaanasetaat-tetrahidraat in die teenwoordigheid van hidrasien, binne-in 'n vlekvryestaal-outoklaaf wat met Teflon uitgevoer is. Die reduseermiddel (hidrasien, natriumborohidried) word by die bereiding van metaalseleniede gebruik om die vorming van metaaloksiede te voorkom. Die reaksietyd en temperatuur bepaal watter fase gevorm word. 'n Ander metode is om van SeO₂ en MnCl₂ uit te gaan.
==Struktuur==
==Eienskappe==
Mangaanselenied is 'n p-tipe halfgeleier met 'n bandgaping van E{{sub|g}}=2,0 eV.
==Verwysings==
{{Verwysings}}
{{Seleniede}}
5rxt9yfhsou21a4qg81tyo548ow8h03
3379241
3379240
2026-11-20T17:00:16Z
Jcwf
4
[[:Kategorie:Anorganiese verbindings]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]])
3379241
wikitext
text/x-wiki
{{chemiekas2
|struktuur12=Ionlattice-fcc.svg
|Kondisie = α-MnSe halite; stabiel <ref name="Raja">[https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0925838820321642 Raja Azadar Hussain, Iqtadar Hussain, Manganese selenide: Synthetic aspects and applications, Journal of Alloys and Compounds, Volume 842, 2020, 155800, doi:10.1016/j.jallcom.2020.155800.]</ref>
|Ruimtegroep=Fm{{bostreep|3}}m
|Selparms= a= 545-546pm <ref name="Solor">[https://arxiv.org/html/2611.08986v1 Native point defects in rock-salt and wurtzite MnSe: formation energies across the growth window and spin splitting in the A-type order Tomás Rojas Solorzano, Dale Igram; 2026]</ref>
|Kondisie2 =β-MnSe sfaleriet; instabiel <ref name="Raja"/>
|Kondisie3 =γ-MnSe wurtzite; metastabiel <ref name="Raja"/>
|Selparms2=a = 417,8pm, c=678,3pm <ref name="Solor"/>
|Kondisie4= T<140K NiAs heksagonaal<ref name="Raja"/>
}}
'''Mangaanselenied''' is 'n verbinding van [[mangaan]] in sy +2 oksidasietoestand met [[seleen]]. Dit het die chemiese formule {{ch2|MnSe}}.
In die Mn-Se-stelsel is daar net een ander fase: [[mangaandiselenied]] {{ch2|MnSe2}}<ref name="Raja"/>
==Sintese==
Mangaanselenied kan berei word deur verhitting van die twee elemente onder vacuum, maar dit kan ook by laer temperature verkry word.
Organometaal-chemiese dampneerslag (OMCVD), wat gebruik maak van metielpentakarbonielmangaan (MPCMn) as 'n voorloper vir mangaan en diëtielseleen (DES) as 'n voorloper vir Se, kan aangewend word om dun lae mangaanselenied te vervaardig. Hierdie lae is polikristallyn en beskik oor óf 'n halietstruktuur, óf beide 'n haleit- en 'n sfaleriet-struktuur.
'n Metode om α-MnSe- en {{ch2|MnSe2}}-nanostawe (NR's) te berei, is die reaksie van 'n waterige alkaliese Se-poeier met mangaanasetaat-tetrahidraat in die teenwoordigheid van hidrasien, binne-in 'n vlekvryestaal-outoklaaf wat met Teflon uitgevoer is. Die reduseermiddel (hidrasien, natriumborohidried) word by die bereiding van metaalseleniede gebruik om die vorming van metaaloksiede te voorkom. Die reaksietyd en temperatuur bepaal watter fase gevorm word. 'n Ander metode is om van SeO₂ en MnCl₂ uit te gaan.
==Struktuur==
==Eienskappe==
Mangaanselenied is 'n p-tipe halfgeleier met 'n bandgaping van E{{sub|g}}=2,0 eV.
==Verwysings==
{{Verwysings}}
{{Seleniede}}
[[Kategorie:Anorganiese verbindings]]
7b1wvkpfyp2jmhjaq2ehv1k5c8hjgor
3379242
3379241
2026-11-20T17:00:40Z
Jcwf
4
[[:Kategorie:Verbindings van mangaan]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]])
3379242
wikitext
text/x-wiki
{{chemiekas2
|struktuur12=Ionlattice-fcc.svg
|Kondisie = α-MnSe halite; stabiel <ref name="Raja">[https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0925838820321642 Raja Azadar Hussain, Iqtadar Hussain, Manganese selenide: Synthetic aspects and applications, Journal of Alloys and Compounds, Volume 842, 2020, 155800, doi:10.1016/j.jallcom.2020.155800.]</ref>
|Ruimtegroep=Fm{{bostreep|3}}m
|Selparms= a= 545-546pm <ref name="Solor">[https://arxiv.org/html/2611.08986v1 Native point defects in rock-salt and wurtzite MnSe: formation energies across the growth window and spin splitting in the A-type order Tomás Rojas Solorzano, Dale Igram; 2026]</ref>
|Kondisie2 =β-MnSe sfaleriet; instabiel <ref name="Raja"/>
|Kondisie3 =γ-MnSe wurtzite; metastabiel <ref name="Raja"/>
|Selparms2=a = 417,8pm, c=678,3pm <ref name="Solor"/>
|Kondisie4= T<140K NiAs heksagonaal<ref name="Raja"/>
}}
'''Mangaanselenied''' is 'n verbinding van [[mangaan]] in sy +2 oksidasietoestand met [[seleen]]. Dit het die chemiese formule {{ch2|MnSe}}.
In die Mn-Se-stelsel is daar net een ander fase: [[mangaandiselenied]] {{ch2|MnSe2}}<ref name="Raja"/>
==Sintese==
Mangaanselenied kan berei word deur verhitting van die twee elemente onder vacuum, maar dit kan ook by laer temperature verkry word.
Organometaal-chemiese dampneerslag (OMCVD), wat gebruik maak van metielpentakarbonielmangaan (MPCMn) as 'n voorloper vir mangaan en diëtielseleen (DES) as 'n voorloper vir Se, kan aangewend word om dun lae mangaanselenied te vervaardig. Hierdie lae is polikristallyn en beskik oor óf 'n halietstruktuur, óf beide 'n haleit- en 'n sfaleriet-struktuur.
'n Metode om α-MnSe- en {{ch2|MnSe2}}-nanostawe (NR's) te berei, is die reaksie van 'n waterige alkaliese Se-poeier met mangaanasetaat-tetrahidraat in die teenwoordigheid van hidrasien, binne-in 'n vlekvryestaal-outoklaaf wat met Teflon uitgevoer is. Die reduseermiddel (hidrasien, natriumborohidried) word by die bereiding van metaalseleniede gebruik om die vorming van metaaloksiede te voorkom. Die reaksietyd en temperatuur bepaal watter fase gevorm word. 'n Ander metode is om van SeO₂ en MnCl₂ uit te gaan.
==Struktuur==
==Eienskappe==
Mangaanselenied is 'n p-tipe halfgeleier met 'n bandgaping van E{{sub|g}}=2,0 eV.
==Verwysings==
{{Verwysings}}
{{Seleniede}}
[[Kategorie:Anorganiese verbindings]]
[[Kategorie:Verbindings van mangaan]]
5u6vqwlsaotb5evas4btfzycwxektqk
3379243
3379242
2026-11-20T17:01:02Z
Jcwf
4
[[:Kategorie:Verbindings van seleen]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]])
3379243
wikitext
text/x-wiki
{{chemiekas2
|struktuur12=Ionlattice-fcc.svg
|Kondisie = α-MnSe halite; stabiel <ref name="Raja">[https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0925838820321642 Raja Azadar Hussain, Iqtadar Hussain, Manganese selenide: Synthetic aspects and applications, Journal of Alloys and Compounds, Volume 842, 2020, 155800, doi:10.1016/j.jallcom.2020.155800.]</ref>
|Ruimtegroep=Fm{{bostreep|3}}m
|Selparms= a= 545-546pm <ref name="Solor">[https://arxiv.org/html/2611.08986v1 Native point defects in rock-salt and wurtzite MnSe: formation energies across the growth window and spin splitting in the A-type order Tomás Rojas Solorzano, Dale Igram; 2026]</ref>
|Kondisie2 =β-MnSe sfaleriet; instabiel <ref name="Raja"/>
|Kondisie3 =γ-MnSe wurtzite; metastabiel <ref name="Raja"/>
|Selparms2=a = 417,8pm, c=678,3pm <ref name="Solor"/>
|Kondisie4= T<140K NiAs heksagonaal<ref name="Raja"/>
}}
'''Mangaanselenied''' is 'n verbinding van [[mangaan]] in sy +2 oksidasietoestand met [[seleen]]. Dit het die chemiese formule {{ch2|MnSe}}.
In die Mn-Se-stelsel is daar net een ander fase: [[mangaandiselenied]] {{ch2|MnSe2}}<ref name="Raja"/>
==Sintese==
Mangaanselenied kan berei word deur verhitting van die twee elemente onder vacuum, maar dit kan ook by laer temperature verkry word.
Organometaal-chemiese dampneerslag (OMCVD), wat gebruik maak van metielpentakarbonielmangaan (MPCMn) as 'n voorloper vir mangaan en diëtielseleen (DES) as 'n voorloper vir Se, kan aangewend word om dun lae mangaanselenied te vervaardig. Hierdie lae is polikristallyn en beskik oor óf 'n halietstruktuur, óf beide 'n haleit- en 'n sfaleriet-struktuur.
'n Metode om α-MnSe- en {{ch2|MnSe2}}-nanostawe (NR's) te berei, is die reaksie van 'n waterige alkaliese Se-poeier met mangaanasetaat-tetrahidraat in die teenwoordigheid van hidrasien, binne-in 'n vlekvryestaal-outoklaaf wat met Teflon uitgevoer is. Die reduseermiddel (hidrasien, natriumborohidried) word by die bereiding van metaalseleniede gebruik om die vorming van metaaloksiede te voorkom. Die reaksietyd en temperatuur bepaal watter fase gevorm word. 'n Ander metode is om van SeO₂ en MnCl₂ uit te gaan.
==Struktuur==
==Eienskappe==
Mangaanselenied is 'n p-tipe halfgeleier met 'n bandgaping van E{{sub|g}}=2,0 eV.
==Verwysings==
{{Verwysings}}
{{Seleniede}}
[[Kategorie:Anorganiese verbindings]]
[[Kategorie:Verbindings van mangaan]]
[[Kategorie:Verbindings van seleen]]
dn3esnwttlk55wbbiri7hzyn5x9lrpk
3379244
3379243
2026-11-20T17:02:24Z
Jcwf
4
3379244
wikitext
text/x-wiki
{{chemiekas2
|struktuur12=Ionlattice-fcc.svg
|Kondisie = α-MnSe halite; stabiel <ref name="Raja">[https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0925838820321642 Raja Azadar Hussain, Iqtadar Hussain, Manganese selenide: Synthetic aspects and applications, Journal of Alloys and Compounds, Volume 842, 2020, 155800, doi:10.1016/j.jallcom.2020.155800.]</ref>
|Ruimtegroep=Fm{{bostreep|3}}m
|Selparms= a= 545-546pm <ref name="Solor">[https://arxiv.org/html/2611.08986v1 Native point defects in rock-salt and wurtzite MnSe: formation energies across the growth window and spin splitting in the A-type order Tomás Rojas Solorzano, Dale Igram; 2026]</ref>
|Schönfliess=O{{sub sup|5|h}}
|Strukturbericht=B1
|Kondisie2 =β-MnSe sfaleriet; instabiel <ref name="Raja"/>
|Kondisie3 =γ-MnSe wurtzite; metastabiel <ref name="Raja"/>
|Selparms2=a = 417,8pm, c=678,3pm <ref name="Solor"/>
|Kondisie4= T<140K NiAs heksagonaal<ref name="Raja"/>
}}
'''Mangaanselenied''' is 'n verbinding van [[mangaan]] in sy +2 oksidasietoestand met [[seleen]]. Dit het die chemiese formule {{ch2|MnSe}}.
In die Mn-Se-stelsel is daar net een ander fase: [[mangaandiselenied]] {{ch2|MnSe2}}<ref name="Raja"/>
==Sintese==
Mangaanselenied kan berei word deur verhitting van die twee elemente onder vacuum, maar dit kan ook by laer temperature verkry word.
Organometaal-chemiese dampneerslag (OMCVD), wat gebruik maak van metielpentakarbonielmangaan (MPCMn) as 'n voorloper vir mangaan en diëtielseleen (DES) as 'n voorloper vir Se, kan aangewend word om dun lae mangaanselenied te vervaardig. Hierdie lae is polikristallyn en beskik oor óf 'n halietstruktuur, óf beide 'n haleit- en 'n sfaleriet-struktuur.
'n Metode om α-MnSe- en {{ch2|MnSe2}}-nanostawe (NR's) te berei, is die reaksie van 'n waterige alkaliese Se-poeier met mangaanasetaat-tetrahidraat in die teenwoordigheid van hidrasien, binne-in 'n vlekvryestaal-outoklaaf wat met Teflon uitgevoer is. Die reduseermiddel (hidrasien, natriumborohidried) word by die bereiding van metaalseleniede gebruik om die vorming van metaaloksiede te voorkom. Die reaksietyd en temperatuur bepaal watter fase gevorm word. 'n Ander metode is om van SeO₂ en MnCl₂ uit te gaan.
==Struktuur==
==Eienskappe==
Mangaanselenied is 'n p-tipe halfgeleier met 'n bandgaping van E{{sub|g}}=2,0 eV.
==Verwysings==
{{Verwysings}}
{{Seleniede}}
[[Kategorie:Anorganiese verbindings]]
[[Kategorie:Verbindings van mangaan]]
[[Kategorie:Verbindings van seleen]]
3er2q8rdmczo5866fsl4jm9mrtp0x5t
3379245
3379244
2026-11-20T17:04:00Z
Jcwf
4
3379245
wikitext
text/x-wiki
{{chemiekas2
|struktuur12=Ionlattice-fcc.svg
|Kondisie = α-MnSe halite; stabiel <ref name="Raja">[https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0925838820321642 Raja Azadar Hussain, Iqtadar Hussain, Manganese selenide: Synthetic aspects and applications, Journal of Alloys and Compounds, Volume 842, 2020, 155800, doi:10.1016/j.jallcom.2020.155800.]</ref>
|Ruimtegroep=Fm{{bostreep|3}}m
|Ruimtegroepnommer=225
|Selparms= a= 545-546pm <ref name="Solor">[https://arxiv.org/html/2611.08986v1 Native point defects in rock-salt and wurtzite MnSe: formation energies across the growth window and spin splitting in the A-type order Tomás Rojas Solorzano, Dale Igram; 2026]</ref>
|Schönfliess=O{{sub sup|5|h}}
|Strukturbericht=B1
|Kondisie2 =β-MnSe sfaleriet; instabiel <ref name="Raja"/>
|Kondisie3 =γ-MnSe wurtzite; metastabiel <ref name="Raja"/>
|Selparms2=a = 417,8pm, c=678,3pm <ref name="Solor"/>
|Kondisie4= T<140K NiAs heksagonaal<ref name="Raja"/>
}}
'''Mangaanselenied''' is 'n verbinding van [[mangaan]] in sy +2 oksidasietoestand met [[seleen]]. Dit het die chemiese formule {{ch2|MnSe}}.
In die Mn-Se-stelsel is daar net een ander fase: [[mangaandiselenied]] {{ch2|MnSe2}}<ref name="Raja"/>
==Sintese==
Mangaanselenied kan berei word deur verhitting van die twee elemente onder vacuum, maar dit kan ook by laer temperature verkry word.
Organometaal-chemiese dampneerslag (OMCVD), wat gebruik maak van metielpentakarbonielmangaan (MPCMn) as 'n voorloper vir mangaan en diëtielseleen (DES) as 'n voorloper vir Se, kan aangewend word om dun lae mangaanselenied te vervaardig. Hierdie lae is polikristallyn en beskik oor óf 'n halietstruktuur, óf beide 'n haleit- en 'n sfaleriet-struktuur.
'n Metode om α-MnSe- en {{ch2|MnSe2}}-nanostawe (NR's) te berei, is die reaksie van 'n waterige alkaliese Se-poeier met mangaanasetaat-tetrahidraat in die teenwoordigheid van hidrasien, binne-in 'n vlekvryestaal-outoklaaf wat met Teflon uitgevoer is. Die reduseermiddel (hidrasien, natriumborohidried) word by die bereiding van metaalseleniede gebruik om die vorming van metaaloksiede te voorkom. Die reaksietyd en temperatuur bepaal watter fase gevorm word. 'n Ander metode is om van SeO₂ en MnCl₂ uit te gaan.
==Struktuur==
==Eienskappe==
Mangaanselenied is 'n p-tipe halfgeleier met 'n bandgaping van E{{sub|g}}=2,0 eV.
==Verwysings==
{{Verwysings}}
{{Seleniede}}
[[Kategorie:Anorganiese verbindings]]
[[Kategorie:Verbindings van mangaan]]
[[Kategorie:Verbindings van seleen]]
aaodq9b840bxcb8c804odjxqssptmhy
3379247
3379245
2026-11-20T17:04:48Z
Jcwf
4
3379247
wikitext
text/x-wiki
{{chemiekas2
|struktuur12=Ionlattice-fcc.svg
|Kondisie = α-MnSe halite; stabiel <ref name="Raja">[https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0925838820321642 Raja Azadar Hussain, Iqtadar Hussain, Manganese selenide: Synthetic aspects and applications, Journal of Alloys and Compounds, Volume 842, 2020, 155800, doi:10.1016/j.jallcom.2020.155800.]</ref>
|Ruimtegroep=Fm{{bostreep|3}}m
|Ruimtegroepnommer=225
|Selparms= a= 545-546pm <ref name="Solor">[https://arxiv.org/html/2611.08986v1 Native point defects in rock-salt and wurtzite MnSe: formation energies across the growth window and spin splitting in the A-type order Tomás Rojas Solorzano, Dale Igram; 2026]</ref>
|Schönfliess=O{{sub sup|5|h}}
|Strukturbericht=B1
|Kondisie2 =β-MnSe sfaleriet; instabiel <ref name="Raja"/>
|Kondisie3 =γ-MnSe wurtzite; metastabiel <ref name="Raja"/>
|Selparms3=a = 417,8pm, c=678,3pm <ref name="Solor"/>
|Kondisie4= T<140K NiAs heksagonaal<ref name="Raja"/>
}}
'''Mangaanselenied''' is 'n verbinding van [[mangaan]] in sy +2 oksidasietoestand met [[seleen]]. Dit het die chemiese formule {{ch2|MnSe}}.
In die Mn-Se-stelsel is daar net een ander fase: [[mangaandiselenied]] {{ch2|MnSe2}}<ref name="Raja"/>
==Sintese==
Mangaanselenied kan berei word deur verhitting van die twee elemente onder vacuum, maar dit kan ook by laer temperature verkry word.
Organometaal-chemiese dampneerslag (OMCVD), wat gebruik maak van metielpentakarbonielmangaan (MPCMn) as 'n voorloper vir mangaan en diëtielseleen (DES) as 'n voorloper vir Se, kan aangewend word om dun lae mangaanselenied te vervaardig. Hierdie lae is polikristallyn en beskik oor óf 'n halietstruktuur, óf beide 'n haleit- en 'n sfaleriet-struktuur.
'n Metode om α-MnSe- en {{ch2|MnSe2}}-nanostawe (NR's) te berei, is die reaksie van 'n waterige alkaliese Se-poeier met mangaanasetaat-tetrahidraat in die teenwoordigheid van hidrasien, binne-in 'n vlekvryestaal-outoklaaf wat met Teflon uitgevoer is. Die reduseermiddel (hidrasien, natriumborohidried) word by die bereiding van metaalseleniede gebruik om die vorming van metaaloksiede te voorkom. Die reaksietyd en temperatuur bepaal watter fase gevorm word. 'n Ander metode is om van SeO₂ en MnCl₂ uit te gaan.
==Struktuur==
==Eienskappe==
Mangaanselenied is 'n p-tipe halfgeleier met 'n bandgaping van E{{sub|g}}=2,0 eV.
==Verwysings==
{{Verwysings}}
{{Seleniede}}
[[Kategorie:Anorganiese verbindings]]
[[Kategorie:Verbindings van mangaan]]
[[Kategorie:Verbindings van seleen]]
o70rsq4nk9wzsk0gk7kb5olfm386guq
3379253
3379247
2026-11-20T17:16:51Z
Jcwf
4
3379253
wikitext
text/x-wiki
{{chemiekas2
|struktuur12=Ionlattice-fcc.svg
|AnderName=
|Formule={{ch2|MnSe}}
|CASNo=1313-22-0<ref name="AEM">[https://www.aemdeposition.com/fup/manganese-selenide-msds.pdf AEM SDS]</ref>
|MolereMassa= 191,36 [g/mol]<ref name="FI"/>
|Voorkoms= grys vastestof
|Kookpunt=
|Smeltpunt=
|Reuk= reukloos <ref name="AEM"/>
|Oplosbaarheid=onoplosbaar<ref name="AEM"/>
|Digtheid= 5,45 <ref name="AEM"/>
|Flitspunt=nie-brandbaar<ref name="AEM"/>
|Kondisie = α-MnSe halite; stabiel <ref name="Raja">[https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0925838820321642 Raja Azadar Hussain, Iqtadar Hussain, Manganese selenide: Synthetic aspects and applications, Journal of Alloys and Compounds, Volume 842, 2020, 155800, doi:10.1016/j.jallcom.2020.155800.]</ref>
|Ruimtegroep=Fm{{bostreep|3}}m
|Ruimtegroepnommer=225
|Selparms= a= 545-546pm <ref name="Solor">[https://arxiv.org/html/2611.08986v1 Native point defects in rock-salt and wurtzite MnSe: formation energies across the growth window and spin splitting in the A-type order Tomás Rojas Solorzano, Dale Igram; 2026]</ref>
|Schönfliess=O{{sub sup|5|h}}
|Strukturbericht=B1
|Kondisie2 =β-MnSe sfaleriet; instabiel <ref name="Raja"/>
|Kondisie3 =γ-MnSe wurtzite; metastabiel <ref name="Raja"/>
|Selparms3=a = 417,8pm, c=678,3pm <ref name="Solor"/>
|Kondisie4= T<140K NiAs heksagonaal<ref name="Raja"/>
}}
'''Mangaanselenied''' is 'n verbinding van [[mangaan]] in sy +2 oksidasietoestand met [[seleen]]. Dit het die chemiese formule {{ch2|MnSe}}.
In die Mn-Se-stelsel is daar net een ander fase: [[mangaandiselenied]] {{ch2|MnSe2}}<ref name="Raja"/>
==Sintese==
Mangaanselenied kan berei word deur verhitting van die twee elemente onder vacuum, maar dit kan ook by laer temperature verkry word.
Organometaal-chemiese dampneerslag (OMCVD), wat gebruik maak van metielpentakarbonielmangaan (MPCMn) as 'n voorloper vir mangaan en diëtielseleen (DES) as 'n voorloper vir Se, kan aangewend word om dun lae mangaanselenied te vervaardig. Hierdie lae is polikristallyn en beskik oor óf 'n halietstruktuur, óf beide 'n haleit- en 'n sfaleriet-struktuur.
'n Metode om α-MnSe- en {{ch2|MnSe2}}-nanostawe (NR's) te berei, is die reaksie van 'n waterige alkaliese Se-poeier met mangaanasetaat-tetrahidraat in die teenwoordigheid van hidrasien, binne-in 'n vlekvryestaal-outoklaaf wat met Teflon uitgevoer is. Die reduseermiddel (hidrasien, natriumborohidried) word by die bereiding van metaalseleniede gebruik om die vorming van metaaloksiede te voorkom. Die reaksietyd en temperatuur bepaal watter fase gevorm word. 'n Ander metode is om van SeO₂ en MnCl₂ uit te gaan.
==Struktuur==
==Eienskappe==
Mangaanselenied is 'n p-tipe halfgeleier met 'n bandgaping van E{{sub|g}}=2,0 eV.
==Verwysings==
{{Verwysings}}
{{Seleniede}}
[[Kategorie:Anorganiese verbindings]]
[[Kategorie:Verbindings van mangaan]]
[[Kategorie:Verbindings van seleen]]
c9k68nu5p0guegyyj76s31xpcv1wpcg
3379257
3379253
2026-11-20T17:20:47Z
Jcwf
4
3379257
wikitext
text/x-wiki
{{chemiekas2
|struktuur12=Ionlattice-fcc.svg
|AnderName=
|Formule={{ch2|MnSe}}
|CASNo=1313-22-0<ref name="AEM">[https://www.aemdeposition.com/fup/manganese-selenide-msds.pdf AEM SDS]</ref>
|MolereMassa= 133,909 [g/mol]
|Voorkoms= grys vastestof
|Kookpunt=
|Smeltpunt=
|Reuk= reukloos <ref name="AEM"/>
|Oplosbaarheid=onoplosbaar<ref name="AEM"/>
|Digtheid= 5,45 <ref name="AEM"/>
|Flitspunt=nie-brandbaar<ref name="AEM"/>
|Kondisie = α-MnSe halite; stabiel <ref name="Raja">[https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0925838820321642 Raja Azadar Hussain, Iqtadar Hussain, Manganese selenide: Synthetic aspects and applications, Journal of Alloys and Compounds, Volume 842, 2020, 155800, doi:10.1016/j.jallcom.2020.155800.]</ref>
|Ruimtegroep=Fm{{bostreep|3}}m
|Ruimtegroepnommer=225
|Selparms= a= 545-546pm <ref name="Solor">[https://arxiv.org/html/2611.08986v1 Native point defects in rock-salt and wurtzite MnSe: formation energies across the growth window and spin splitting in the A-type order Tomás Rojas Solorzano, Dale Igram; 2026]</ref>
|Schönfliess=O{{sub sup|5|h}}
|Strukturbericht=B1
|Kondisie2 =β-MnSe sfaleriet; instabiel <ref name="Raja"/>
|Kondisie3 =γ-MnSe wurtzite; metastabiel <ref name="Raja"/>
|Selparms3=a = 417,8pm, c=678,3pm <ref name="Solor"/>
|Kondisie4= T<140K NiAs heksagonaal<ref name="Raja"/>
}}
'''Mangaanselenied''' is 'n verbinding van [[mangaan]] in sy +2 oksidasietoestand met [[seleen]]. Dit het die chemiese formule {{ch2|MnSe}}.
In die Mn-Se-stelsel is daar net een ander fase: [[mangaandiselenied]] {{ch2|MnSe2}}<ref name="Raja"/>
==Sintese==
Mangaanselenied kan berei word deur verhitting van die twee elemente onder vacuum, maar dit kan ook by laer temperature verkry word.
Organometaal-chemiese dampneerslag (OMCVD), wat gebruik maak van metielpentakarbonielmangaan (MPCMn) as 'n voorloper vir mangaan en diëtielseleen (DES) as 'n voorloper vir Se, kan aangewend word om dun lae mangaanselenied te vervaardig. Hierdie lae is polikristallyn en beskik oor óf 'n halietstruktuur, óf beide 'n haleit- en 'n sfaleriet-struktuur.
'n Metode om α-MnSe- en {{ch2|MnSe2}}-nanostawe (NR's) te berei, is die reaksie van 'n waterige alkaliese Se-poeier met mangaanasetaat-tetrahidraat in die teenwoordigheid van hidrasien, binne-in 'n vlekvryestaal-outoklaaf wat met Teflon uitgevoer is. Die reduseermiddel (hidrasien, natriumborohidried) word by die bereiding van metaalseleniede gebruik om die vorming van metaaloksiede te voorkom. Die reaksietyd en temperatuur bepaal watter fase gevorm word. 'n Ander metode is om van SeO₂ en MnCl₂ uit te gaan.
==Struktuur==
==Eienskappe==
Mangaanselenied is 'n p-tipe halfgeleier met 'n bandgaping van E{{sub|g}}=2,0 eV.
==Verwysings==
{{Verwysings}}
{{Seleniede}}
[[Kategorie:Anorganiese verbindings]]
[[Kategorie:Verbindings van mangaan]]
[[Kategorie:Verbindings van seleen]]
snbalsylqxko2mhhktl2vbe0i0b2fj6
3379260
3379257
2026-11-20T17:24:25Z
Jcwf
4
3379260
wikitext
text/x-wiki
{{chemiekas2
|struktuur12=Ionlattice-fcc.svg
|AnderName=
|Formule={{ch2|MnSe}}
|CASNo=1313-22-0<ref name="AEM">[https://www.aemdeposition.com/fup/manganese-selenide-msds.pdf AEM SDS]</ref>
|MolereMassa= 133,909 [g/mol]
|Voorkoms= grys vastestof
|Kookpunt=
|Smeltpunt=
|Reuk= reukloos <ref name="AEM"/>
|Oplosbaarheid=onoplosbaar<ref name="AEM"/>
|Digtheid= 5,45 <ref name="AEM"/>
|Flitspunt=nie-brandbaar<ref name="AEM"/>
|Kondisie = α-MnSe halite; stabiel <ref name="Raja">[https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0925838820321642 Raja Azadar Hussain, Iqtadar Hussain, Manganese selenide: Synthetic aspects and applications, Journal of Alloys and Compounds, Volume 842, 2020, 155800, doi:10.1016/j.jallcom.2020.155800.]</ref>
|Ruimtegroep=Fm{{bostreep|3}}m
|Ruimtegroepnommer=225
|Selparms= a= 545-546pm <ref name="Solor">[https://arxiv.org/html/2611.08986v1 Native point defects in rock-salt and wurtzite MnSe: formation energies across the growth window and spin splitting in the A-type order Tomás Rojas Solorzano, Dale Igram; 2026]</ref>
|Schönfliess=O{{sub sup|5|h}}
|Strukturbericht=B1
|Kondisie2 =β-MnSe sfaleriet; instabiel <ref name="Raja"/>
|Kondisie3 =γ-MnSe wurtzite; metastabiel <ref name="Raja"/>
|Selparms3=a = 417,8pm, c=678,3pm <ref name="Solor"/>
|Ruimtegroep3=P6{{subb|3}}mc
|Strukturbericht3=B4
|Ruimtegroepnommer3=186
|Kondisie4= T<140K NiAs heksagonaal<ref name="Raja"/>
}}
'''Mangaanselenied''' is 'n verbinding van [[mangaan]] in sy +2 oksidasietoestand met [[seleen]]. Dit het die chemiese formule {{ch2|MnSe}}.
In die Mn-Se-stelsel is daar net een ander fase: [[mangaandiselenied]] {{ch2|MnSe2}}<ref name="Raja"/>
==Sintese==
Mangaanselenied kan berei word deur verhitting van die twee elemente onder vacuum, maar dit kan ook by laer temperature verkry word.
Organometaal-chemiese dampneerslag (OMCVD), wat gebruik maak van metielpentakarbonielmangaan (MPCMn) as 'n voorloper vir mangaan en diëtielseleen (DES) as 'n voorloper vir Se, kan aangewend word om dun lae mangaanselenied te vervaardig. Hierdie lae is polikristallyn en beskik oor óf 'n halietstruktuur, óf beide 'n haleit- en 'n sfaleriet-struktuur.
'n Metode om α-MnSe- en {{ch2|MnSe2}}-nanostawe (NR's) te berei, is die reaksie van 'n waterige alkaliese Se-poeier met mangaanasetaat-tetrahidraat in die teenwoordigheid van hidrasien, binne-in 'n vlekvryestaal-outoklaaf wat met Teflon uitgevoer is. Die reduseermiddel (hidrasien, natriumborohidried) word by die bereiding van metaalseleniede gebruik om die vorming van metaaloksiede te voorkom. Die reaksietyd en temperatuur bepaal watter fase gevorm word. 'n Ander metode is om van SeO₂ en MnCl₂ uit te gaan.
==Struktuur==
==Eienskappe==
Mangaanselenied is 'n p-tipe halfgeleier met 'n bandgaping van E{{sub|g}}=2,0 eV.
==Verwysings==
{{Verwysings}}
{{Seleniede}}
[[Kategorie:Anorganiese verbindings]]
[[Kategorie:Verbindings van mangaan]]
[[Kategorie:Verbindings van seleen]]
ouydn5f5knhjmt5scjpicksuidnq7kk
3379263
3379260
2026-11-20T17:30:40Z
Jcwf
4
3379263
wikitext
text/x-wiki
{{chemiekas2
|struktuur12=Ionlattice-fcc.svg
|AnderName=
|Formule={{ch2|MnSe}}
|CASNo=1313-22-0<ref name="AEM">[https://www.aemdeposition.com/fup/manganese-selenide-msds.pdf AEM SDS]</ref>
|MolereMassa= 133,909 [g/mol]
|Voorkoms= grys vastestof
|Kookpunt=
|Smeltpunt= 1460 °C<ref name="Wats">[https://www.watson-int.com/manganese-selenide-mnse-cas-1313-22-0/ Watson]</ref>
|Reuk= reukloos <ref name="AEM"/>
|Oplosbaarheid=onoplosbaar<ref name="AEM"/>
|Digtheid= 5,45 <ref name="AEM"/>
|Flitspunt=nie-brandbaar<ref name="AEM"/>
|Kondisie = α-MnSe halite; stabiel <ref name="Raja">[https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0925838820321642 Raja Azadar Hussain, Iqtadar Hussain, Manganese selenide: Synthetic aspects and applications, Journal of Alloys and Compounds, Volume 842, 2020, 155800, doi:10.1016/j.jallcom.2020.155800.]</ref>
|Ruimtegroep=Fm{{bostreep|3}}m
|Ruimtegroepnommer=225
|Selparms= a= 545-546pm <ref name="Solor">[https://arxiv.org/html/2611.08986v1 Native point defects in rock-salt and wurtzite MnSe: formation energies across the growth window and spin splitting in the A-type order Tomás Rojas Solorzano, Dale Igram; 2026]</ref>
|Schönfliess=O{{sub sup|5|h}}
|Strukturbericht=B1
|Kondisie2 =β-MnSe sfaleriet; instabiel <ref name="Raja"/>
|Kondisie3 =γ-MnSe wurtzite; metastabiel <ref name="Raja"/>
|Selparms3=a = 417,8pm, c=678,3pm <ref name="Solor"/>
|Ruimtegroep3=P6{{subb|3}}mc
|Strukturbericht3=B4
|Ruimtegroepnommer3=186
|Kondisie4= T<140K NiAs heksagonaal<ref name="Raja"/>
}}
'''Mangaanselenied''' is 'n verbinding van [[mangaan]] in sy +2 oksidasietoestand met [[seleen]]. Dit het die chemiese formule {{ch2|MnSe}}.
In die Mn-Se-stelsel is daar net een ander fase: [[mangaandiselenied]] {{ch2|MnSe2}}<ref name="Raja"/>
==Sintese==
Mangaanselenied kan berei word deur verhitting van die twee elemente onder vacuum, maar dit kan ook by laer temperature verkry word.
Organometaal-chemiese dampneerslag (OMCVD), wat gebruik maak van metielpentakarbonielmangaan (MPCMn) as 'n voorloper vir mangaan en diëtielseleen (DES) as 'n voorloper vir Se, kan aangewend word om dun lae mangaanselenied te vervaardig. Hierdie lae is polikristallyn en beskik oor óf 'n halietstruktuur, óf beide 'n haleit- en 'n sfaleriet-struktuur.
'n Metode om α-MnSe- en {{ch2|MnSe2}}-nanostawe (NR's) te berei, is die reaksie van 'n waterige alkaliese Se-poeier met mangaanasetaat-tetrahidraat in die teenwoordigheid van hidrasien, binne-in 'n vlekvryestaal-outoklaaf wat met Teflon uitgevoer is. Die reduseermiddel (hidrasien, natriumborohidried) word by die bereiding van metaalseleniede gebruik om die vorming van metaaloksiede te voorkom. Die reaksietyd en temperatuur bepaal watter fase gevorm word. 'n Ander metode is om van SeO₂ en MnCl₂ uit te gaan.
==Struktuur==
==Eienskappe==
Mangaanselenied is 'n p-tipe halfgeleier met 'n bandgaping van E{{sub|g}}=2,0 eV.
==Verwysings==
{{Verwysings}}
{{Seleniede}}
[[Kategorie:Anorganiese verbindings]]
[[Kategorie:Verbindings van mangaan]]
[[Kategorie:Verbindings van seleen]]
thfkcduwrtgeog9r3a5okdc77duowvm
3379349
3379263
2026-11-20T20:16:09Z
Jcwf
4
3379349
wikitext
text/x-wiki
{{chemiekas2
|struktuur12=Ionlattice-fcc.svg
|AnderName=
|Formule={{ch2|MnSe}}
|CASNo=1313-22-0<ref name="AEM">[https://www.aemdeposition.com/fup/manganese-selenide-msds.pdf AEM SDS]</ref>
|MolereMassa= 133,909 [g/mol]
|Voorkoms= grys vastestof
|Kookpunt=
|Smeltpunt= 1460 °C<ref name="Wats">[https://www.watson-int.com/manganese-selenide-mnse-cas-1313-22-0/ Watson]</ref>
|Reuk= reukloos <ref name="AEM"/>
|Oplosbaarheid=onoplosbaar<ref name="AEM"/>
|Digtheid= 5,45 <ref name="AEM"/>
|Flitspunt=nie-brandbaar<ref name="AEM"/>
|Kondisie = α-MnSe halite; stabiel <ref name="Raja">[https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0925838820321642 Raja Azadar Hussain, Iqtadar Hussain, Manganese selenide: Synthetic aspects and applications, Journal of Alloys and Compounds, Volume 842, 2020, 155800, doi:10.1016/j.jallcom.2020.155800.]</ref>
|Ruimtegroep=Fm{{bostreep|3}}m
|Ruimtegroepnommer=225
|Selparms= a= 545-546pm <ref name="Solor">[https://arxiv.org/html/2611.08986v1 Native point defects in rock-salt and wurtzite MnSe: formation energies across the growth window and spin splitting in the A-type order Tomás Rojas Solorzano, Dale Igram; 2026]</ref> a=546,87 pm <ref name="Hung">[https://rdcu.be/8EM6QPEZZJya Hung, T.L., Huang, C.H., Deng, L.Z. et al. Pressure induced superconductivity in MnSe. Nat Commun 12, 5436 (2021). doi:10.1038/s41467-021-25721-1]</ref>
|Schönfliess=O{{sub sup|5|h}} |Strukturbericht=B1
|Kondisie2 =β-MnSe sfaleriet; instabiel <ref name="Raja"/>
|Kondisie3 =γ-MnSe wurtzite; metastabiel <ref name="Raja"/>
|Selparms3=a = 417,8pm, c=678,3pm <ref name="Solor"/>
|Ruimtegroep3=P6{{subb|3}}mc
|Strukturbericht3=B4
|Ruimtegroepnommer3=186
|Kondisie4= T<140K NiAs heksagonaal<ref name="Raja"/>
}}
'''Mangaanselenied''' is 'n verbinding van [[mangaan]] in sy +2 oksidasietoestand met [[seleen]]. Dit het die chemiese formule {{ch2|MnSe}}.
In die Mn-Se-stelsel is daar net een ander fase: [[mangaandiselenied]] {{ch2|MnSe2}}<ref name="Raja"/>
==Sintese==
Mangaanselenied kan berei word deur verhitting van die twee elemente onder vacuum, maar dit kan ook by laer temperature verkry word.
Organometaal-chemiese dampneerslag (OMCVD), wat gebruik maak van metielpentakarbonielmangaan (MPCMn) as 'n voorloper vir mangaan en diëtielseleen (DES) as 'n voorloper vir Se, kan aangewend word om dun lae mangaanselenied te vervaardig. Hierdie lae is polikristallyn en beskik oor óf 'n halietstruktuur, óf beide 'n haleit- en 'n sfaleriet-struktuur.
'n Metode om α-MnSe- en {{ch2|MnSe2}}-nanostawe (NR's) te berei, is die reaksie van 'n waterige alkaliese Se-poeier met mangaanasetaat-tetrahidraat in die teenwoordigheid van hidrasien, binne-in 'n vlekvryestaal-outoklaaf wat met Teflon uitgevoer is. Die reduseermiddel (hidrasien, natriumborohidried) word by die bereiding van metaalseleniede gebruik om die vorming van metaaloksiede te voorkom. Die reaksietyd en temperatuur bepaal watter fase gevorm word. 'n Ander metode is om van SeO₂ en MnCl₂ uit te gaan.
==Struktuur==
==Eienskappe==
Mangaanselenied is 'n p-tipe halfgeleier met 'n bandgaping van E{{sub|g}}=2,0 eV.
==Verwysings==
{{Verwysings}}
{{Seleniede}}
[[Kategorie:Anorganiese verbindings]]
[[Kategorie:Verbindings van mangaan]]
[[Kategorie:Verbindings van seleen]]
dxe2q2xedcb9o1kdscn4ph98hn59g0h
3379350
3379349
2026-11-20T20:29:49Z
Jcwf
4
3379350
wikitext
text/x-wiki
{{chemiekas2
|struktuur12=Ionlattice-fcc.svg
|AnderName=
|Formule={{ch2|MnSe}}
|CASNo=1313-22-0<ref name="AEM">[https://www.aemdeposition.com/fup/manganese-selenide-msds.pdf AEM SDS]</ref>
|MolereMassa= 133,909 [g/mol]
|Voorkoms= grys vastestof
|Kookpunt=
|Smeltpunt= 1460 °C<ref name="Wats">[https://www.watson-int.com/manganese-selenide-mnse-cas-1313-22-0/ Watson]</ref>
|Reuk= reukloos <ref name="AEM"/>
|Oplosbaarheid=onoplosbaar<ref name="AEM"/>
|Digtheid= 5,45 <ref name="AEM"/>
|Flitspunt=nie-brandbaar<ref name="AEM"/>
|Kondisie = α-MnSe halite; stabiel <ref name="Raja">[https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0925838820321642 Raja Azadar Hussain, Iqtadar Hussain, Manganese selenide: Synthetic aspects and applications, Journal of Alloys and Compounds, Volume 842, 2020, 155800, doi:10.1016/j.jallcom.2020.155800.]</ref>
|Ruimtegroep=Fm{{bostreep|3}}m
|Ruimtegroepnommer=225
|Selparms= a= 545-546pm <ref name="Solor">[https://arxiv.org/html/2611.08986v1 Native point defects in rock-salt and wurtzite MnSe: formation energies across the growth window and spin splitting in the A-type order Tomás Rojas Solorzano, Dale Igram; 2026]</ref> a=546,87 pm <ref name="Hung">[https://rdcu.be/8EM6QPEZZJya Hung, T.L., Huang, C.H., Deng, L.Z. et al. Pressure induced superconductivity in MnSe. Nat Commun 12, 5436 (2021). doi:10.1038/s41467-021-25721-1]</ref>
|Schönfliess=O{{sub sup|5|h}} |Strukturbericht=B1
|Kondisie2 =β-MnSe sfaleriet; instabiel <ref name="Raja"/>
|Kondisie3 =γ-MnSe wurtzite; metastabiel <ref name="Raja"/>
|Selparms3=a = 417,8pm, c=678,3pm <ref name="Solor"/>
|Ruimtegroep3=P6{{subb|3}}mc
|Strukturbericht3=B4
|Ruimtegroepnommer3=186
|Kondisie4= bo P=30,5 GPa <ref name="Hung"/>
|Selparms4=a = 575,27 pm, b = 310,45 pm en c = 604,34 pm<ref name="Hung"/>
|Ruimtegroep4=Pnma
|Ruimtegroepnommer4=62
|Strukturbericht4=B14
}}
'''Mangaanselenied''' is 'n verbinding van [[mangaan]] in sy +2 oksidasietoestand met [[seleen]]. Dit het die chemiese formule {{ch2|MnSe}}.
In die Mn-Se-stelsel is daar net een ander fase: [[mangaandiselenied]] {{ch2|MnSe2}}<ref name="Raja"/>
==Sintese==
Mangaanselenied kan berei word deur verhitting van die twee elemente onder vacuum, maar dit kan ook by laer temperature verkry word.
Organometaal-chemiese dampneerslag (OMCVD), wat gebruik maak van metielpentakarbonielmangaan (MPCMn) as 'n voorloper vir mangaan en diëtielseleen (DES) as 'n voorloper vir Se, kan aangewend word om dun lae mangaanselenied te vervaardig. Hierdie lae is polikristallyn en beskik oor óf 'n halietstruktuur, óf beide 'n haleit- en 'n sfaleriet-struktuur.
'n Metode om α-MnSe- en {{ch2|MnSe2}}-nanostawe (NR's) te berei, is die reaksie van 'n waterige alkaliese Se-poeier met mangaanasetaat-tetrahidraat in die teenwoordigheid van hidrasien, binne-in 'n vlekvryestaal-outoklaaf wat met Teflon uitgevoer is. Die reduseermiddel (hidrasien, natriumborohidried) word by die bereiding van metaalseleniede gebruik om die vorming van metaaloksiede te voorkom. Die reaksietyd en temperatuur bepaal watter fase gevorm word. 'n Ander metode is om van SeO₂ en MnCl₂ uit te gaan.
==Struktuur==
Onder kameromstandighede het MnSe die kubiese haliet-struktuur.
Onder hoë druk ondergaan MnSe twee strukturele transformasies by onderskeidelik 12,2 en 30,5 GPa. Na die strukturele transformasie by 30 GPa het MnSe volledig na 'n ortorombiese fase (MnP-tipe, Pnma) oorgegaan, met roosterparameters a = 575,27 pm, b = 310,45 pm en c = 604,34 pm.<ref name="Hung"/>
==Eienskappe==
Mangaanselenied is 'n p-tipe halfgeleier met 'n bandgaping van E{{sub|g}}=2,0 eV.
==Verwysings==
{{Verwysings}}
{{Seleniede}}
[[Kategorie:Anorganiese verbindings]]
[[Kategorie:Verbindings van mangaan]]
[[Kategorie:Verbindings van seleen]]
4x9on9u6jhj2l5ocxrs91s8t6aw64fk
3379351
3379350
2026-11-20T20:40:32Z
Jcwf
4
/* Eienskappe */
3379351
wikitext
text/x-wiki
{{chemiekas2
|struktuur12=Ionlattice-fcc.svg
|AnderName=
|Formule={{ch2|MnSe}}
|CASNo=1313-22-0<ref name="AEM">[https://www.aemdeposition.com/fup/manganese-selenide-msds.pdf AEM SDS]</ref>
|MolereMassa= 133,909 [g/mol]
|Voorkoms= grys vastestof
|Kookpunt=
|Smeltpunt= 1460 °C<ref name="Wats">[https://www.watson-int.com/manganese-selenide-mnse-cas-1313-22-0/ Watson]</ref>
|Reuk= reukloos <ref name="AEM"/>
|Oplosbaarheid=onoplosbaar<ref name="AEM"/>
|Digtheid= 5,45 <ref name="AEM"/>
|Flitspunt=nie-brandbaar<ref name="AEM"/>
|Kondisie = α-MnSe halite; stabiel <ref name="Raja">[https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0925838820321642 Raja Azadar Hussain, Iqtadar Hussain, Manganese selenide: Synthetic aspects and applications, Journal of Alloys and Compounds, Volume 842, 2020, 155800, doi:10.1016/j.jallcom.2020.155800.]</ref>
|Ruimtegroep=Fm{{bostreep|3}}m
|Ruimtegroepnommer=225
|Selparms= a= 545-546pm <ref name="Solor">[https://arxiv.org/html/2611.08986v1 Native point defects in rock-salt and wurtzite MnSe: formation energies across the growth window and spin splitting in the A-type order Tomás Rojas Solorzano, Dale Igram; 2026]</ref> a=546,87 pm <ref name="Hung">[https://rdcu.be/8EM6QPEZZJya Hung, T.L., Huang, C.H., Deng, L.Z. et al. Pressure induced superconductivity in MnSe. Nat Commun 12, 5436 (2021). doi:10.1038/s41467-021-25721-1]</ref>
|Schönfliess=O{{sub sup|5|h}} |Strukturbericht=B1
|Kondisie2 =β-MnSe sfaleriet; instabiel <ref name="Raja"/>
|Kondisie3 =γ-MnSe wurtzite; metastabiel <ref name="Raja"/>
|Selparms3=a = 417,8pm, c=678,3pm <ref name="Solor"/>
|Ruimtegroep3=P6{{subb|3}}mc
|Strukturbericht3=B4
|Ruimtegroepnommer3=186
|Kondisie4= bo P=30,5 GPa <ref name="Hung"/>
|Selparms4=a = 575,27 pm, b = 310,45 pm en c = 604,34 pm<ref name="Hung"/>
|Ruimtegroep4=Pnma
|Ruimtegroepnommer4=62
|Strukturbericht4=B14
}}
'''Mangaanselenied''' is 'n verbinding van [[mangaan]] in sy +2 oksidasietoestand met [[seleen]]. Dit het die chemiese formule {{ch2|MnSe}}.
In die Mn-Se-stelsel is daar net een ander fase: [[mangaandiselenied]] {{ch2|MnSe2}}<ref name="Raja"/>
==Sintese==
Mangaanselenied kan berei word deur verhitting van die twee elemente onder vacuum, maar dit kan ook by laer temperature verkry word.
Organometaal-chemiese dampneerslag (OMCVD), wat gebruik maak van metielpentakarbonielmangaan (MPCMn) as 'n voorloper vir mangaan en diëtielseleen (DES) as 'n voorloper vir Se, kan aangewend word om dun lae mangaanselenied te vervaardig. Hierdie lae is polikristallyn en beskik oor óf 'n halietstruktuur, óf beide 'n haleit- en 'n sfaleriet-struktuur.
'n Metode om α-MnSe- en {{ch2|MnSe2}}-nanostawe (NR's) te berei, is die reaksie van 'n waterige alkaliese Se-poeier met mangaanasetaat-tetrahidraat in die teenwoordigheid van hidrasien, binne-in 'n vlekvryestaal-outoklaaf wat met Teflon uitgevoer is. Die reduseermiddel (hidrasien, natriumborohidried) word by die bereiding van metaalseleniede gebruik om die vorming van metaaloksiede te voorkom. Die reaksietyd en temperatuur bepaal watter fase gevorm word. 'n Ander metode is om van SeO₂ en MnCl₂ uit te gaan.
==Struktuur==
Onder kameromstandighede het MnSe die kubiese haliet-struktuur.
Onder hoë druk ondergaan MnSe twee strukturele transformasies by onderskeidelik 12,2 en 30,5 GPa. Na die strukturele transformasie by 30 GPa het MnSe volledig na 'n ortorombiese fase (MnP-tipe, Pnma) oorgegaan, met roosterparameters a = 575,27 pm, b = 310,45 pm en c = 604,34 pm.<ref name="Hung"/>
==Eienskappe==
Mangaanselenied is 'n p-tipe halfgeleier met 'n bandgaping van E{{sub|g}}=2,0 eV.
Daar is supergeleiding waargeneem onder hoë druk
==Verwysings==
{{Verwysings}}
{{Seleniede}}
[[Kategorie:Anorganiese verbindings]]
[[Kategorie:Verbindings van mangaan]]
[[Kategorie:Verbindings van seleen]]
smqy0h92iz458lx4h22lucjze46qzgo
3379352
3379351
2026-11-20T20:41:43Z
Jcwf
4
/* Eienskappe */
3379352
wikitext
text/x-wiki
{{chemiekas2
|struktuur12=Ionlattice-fcc.svg
|AnderName=
|Formule={{ch2|MnSe}}
|CASNo=1313-22-0<ref name="AEM">[https://www.aemdeposition.com/fup/manganese-selenide-msds.pdf AEM SDS]</ref>
|MolereMassa= 133,909 [g/mol]
|Voorkoms= grys vastestof
|Kookpunt=
|Smeltpunt= 1460 °C<ref name="Wats">[https://www.watson-int.com/manganese-selenide-mnse-cas-1313-22-0/ Watson]</ref>
|Reuk= reukloos <ref name="AEM"/>
|Oplosbaarheid=onoplosbaar<ref name="AEM"/>
|Digtheid= 5,45 <ref name="AEM"/>
|Flitspunt=nie-brandbaar<ref name="AEM"/>
|Kondisie = α-MnSe halite; stabiel <ref name="Raja">[https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0925838820321642 Raja Azadar Hussain, Iqtadar Hussain, Manganese selenide: Synthetic aspects and applications, Journal of Alloys and Compounds, Volume 842, 2020, 155800, doi:10.1016/j.jallcom.2020.155800.]</ref>
|Ruimtegroep=Fm{{bostreep|3}}m
|Ruimtegroepnommer=225
|Selparms= a= 545-546pm <ref name="Solor">[https://arxiv.org/html/2611.08986v1 Native point defects in rock-salt and wurtzite MnSe: formation energies across the growth window and spin splitting in the A-type order Tomás Rojas Solorzano, Dale Igram; 2026]</ref> a=546,87 pm <ref name="Hung">[https://rdcu.be/8EM6QPEZZJya Hung, T.L., Huang, C.H., Deng, L.Z. et al. Pressure induced superconductivity in MnSe. Nat Commun 12, 5436 (2021). doi:10.1038/s41467-021-25721-1]</ref>
|Schönfliess=O{{sub sup|5|h}} |Strukturbericht=B1
|Kondisie2 =β-MnSe sfaleriet; instabiel <ref name="Raja"/>
|Kondisie3 =γ-MnSe wurtzite; metastabiel <ref name="Raja"/>
|Selparms3=a = 417,8pm, c=678,3pm <ref name="Solor"/>
|Ruimtegroep3=P6{{subb|3}}mc
|Strukturbericht3=B4
|Ruimtegroepnommer3=186
|Kondisie4= bo P=30,5 GPa <ref name="Hung"/>
|Selparms4=a = 575,27 pm, b = 310,45 pm en c = 604,34 pm<ref name="Hung"/>
|Ruimtegroep4=Pnma
|Ruimtegroepnommer4=62
|Strukturbericht4=B14
}}
'''Mangaanselenied''' is 'n verbinding van [[mangaan]] in sy +2 oksidasietoestand met [[seleen]]. Dit het die chemiese formule {{ch2|MnSe}}.
In die Mn-Se-stelsel is daar net een ander fase: [[mangaandiselenied]] {{ch2|MnSe2}}<ref name="Raja"/>
==Sintese==
Mangaanselenied kan berei word deur verhitting van die twee elemente onder vacuum, maar dit kan ook by laer temperature verkry word.
Organometaal-chemiese dampneerslag (OMCVD), wat gebruik maak van metielpentakarbonielmangaan (MPCMn) as 'n voorloper vir mangaan en diëtielseleen (DES) as 'n voorloper vir Se, kan aangewend word om dun lae mangaanselenied te vervaardig. Hierdie lae is polikristallyn en beskik oor óf 'n halietstruktuur, óf beide 'n haleit- en 'n sfaleriet-struktuur.
'n Metode om α-MnSe- en {{ch2|MnSe2}}-nanostawe (NR's) te berei, is die reaksie van 'n waterige alkaliese Se-poeier met mangaanasetaat-tetrahidraat in die teenwoordigheid van hidrasien, binne-in 'n vlekvryestaal-outoklaaf wat met Teflon uitgevoer is. Die reduseermiddel (hidrasien, natriumborohidried) word by die bereiding van metaalseleniede gebruik om die vorming van metaaloksiede te voorkom. Die reaksietyd en temperatuur bepaal watter fase gevorm word. 'n Ander metode is om van SeO₂ en MnCl₂ uit te gaan.
==Struktuur==
Onder kameromstandighede het MnSe die kubiese haliet-struktuur.
Onder hoë druk ondergaan MnSe twee strukturele transformasies by onderskeidelik 12,2 en 30,5 GPa. Na die strukturele transformasie by 30 GPa het MnSe volledig na 'n ortorombiese fase (MnP-tipe, Pnma) oorgegaan, met roosterparameters a = 575,27 pm, b = 310,45 pm en c = 604,34 pm.<ref name="Hung"/>
==Eienskappe==
Mangaanselenied is 'n p-tipe halfgeleier met 'n bandgaping van E{{sub|g}}=2,0 eV.
Daar is supergeleiding waargeneem onder hoë druk en DFT-berekeninge voorspel dat die ortorombiese hoëdrukfase 'n metallieke geleier is.
==Verwysings==
{{Verwysings}}
{{Seleniede}}
[[Kategorie:Anorganiese verbindings]]
[[Kategorie:Verbindings van mangaan]]
[[Kategorie:Verbindings van seleen]]
5iaiqp00091vopn060ra87z2wj2ewr7
3379354
3379352
2026-11-20T20:59:14Z
Jcwf
4
3379354
wikitext
text/x-wiki
{{chemiekas2
|struktuur12=Ionlattice-fcc.svg
|AnderName=
|Formule={{ch2|MnSe}}
|CASNo=1313-22-0<ref name="AEM">[https://www.aemdeposition.com/fup/manganese-selenide-msds.pdf AEM SDS]</ref>
|MolereMassa= 133,909 [g/mol]
|Voorkoms= grys vastestof
|Kookpunt=
|Smeltpunt= 1460 °C<ref name="Wats">[https://www.watson-int.com/manganese-selenide-mnse-cas-1313-22-0/ Watson]</ref>
|Reuk= reukloos <ref name="AEM"/>
|Oplosbaarheid=onoplosbaar<ref name="AEM"/>
|Digtheid= 5,45 <ref name="AEM"/>
|Flitspunt=nie-brandbaar<ref name="AEM"/>
|Kondisie = α-MnSe halite; stabiel <ref name="Raja">[https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0925838820321642 Raja Azadar Hussain, Iqtadar Hussain, Manganese selenide: Synthetic aspects and applications, Journal of Alloys and Compounds, Volume 842, 2020, 155800, doi:10.1016/j.jallcom.2020.155800.]</ref>
|Ruimtegroep=Fm{{bostreep|3}}m
|Ruimtegroepnommer=225
|Selparms= a= 545-546pm <ref name="Solor">[https://arxiv.org/html/2611.08986v1 Native point defects in rock-salt and wurtzite MnSe: formation energies across the growth window and spin splitting in the A-type order Tomás Rojas Solorzano, Dale Igram; 2026]</ref> a=546,87 pm <ref name="Hung">[https://rdcu.be/8EM6QPEZZJya Hung, T.L., Huang, C.H., Deng, L.Z. et al. Pressure induced superconductivity in MnSe. Nat Commun 12, 5436 (2021). doi:10.1038/s41467-021-25721-1]</ref>
|Schönfliess=O{{sub sup|5|h}} |Strukturbericht=B1
|Kondisie2 =β-MnSe sfaleriet; instabiel <ref name="Raja"/>
|Kondisie3 =γ-MnSe wurtzite; metastabiel <ref name="Raja"/>
|Selparms3=a = 417,8pm, c=678,3pm <ref name="Solor"/>
|Ruimtegroep3=P6{{subb|3}}mc
|Strukturbericht3=B4
|Ruimtegroepnommer3=186
|Kondisie4= bo P=30,5 GPa <ref name="Hung"/>
|Selparms4=a = 575,27 pm, b = 310,45 pm en c = 604,34 pm<ref name="Hung"/>
|Ruimtegroep4=Pnma
|Ruimtegroepnommer4=62
|Strukturbericht4=B14
}}
'''Mangaanselenied''' is 'n verbinding van [[mangaan]] in sy +2 oksidasietoestand met [[seleen]]. Dit het die chemiese formule {{ch2|MnSe}}.
In die Mn-Se-stelsel is daar net een ander fase: [[mangaandiselenied]] {{ch2|MnSe2}}<ref name="Raja"/>
==Sintese==
Mangaanselenied kan berei word deur verhitting van die twee elemente onder vacuum, maar dit kan ook by laer temperature verkry word.
Organometaal-chemiese dampneerslag (OMCVD), wat gebruik maak van metielpentakarbonielmangaan (MPCMn) as 'n voorloper vir mangaan en diëtielseleen (DES) as 'n voorloper vir Se, kan aangewend word om dun lae mangaanselenied te vervaardig. Hierdie lae is polikristallyn en beskik oor óf 'n halietstruktuur, óf beide 'n haleit- en 'n sfaleriet-struktuur.
'n Metode om α-MnSe- en {{ch2|MnSe2}}-nanostawe (NR's) te berei, is die reaksie van 'n waterige alkaliese Se-poeier met mangaanasetaat-tetrahidraat in die teenwoordigheid van hidrasien, binne-in 'n vlekvryestaal-outoklaaf wat met Teflon uitgevoer is. Die reduseermiddel (hidrasien, natriumborohidried) word by die bereiding van metaalseleniede gebruik om die vorming van metaaloksiede te voorkom. Die reaksietyd en temperatuur bepaal watter fase gevorm word. 'n Ander metode is om van SeO₂ en MnCl₂ uit te gaan.
==Struktuur==
Onder kameromstandighede het α-MnSe die kubiese haliet-struktuur. β-MnSe het die kubiese sfaleriet-struktuur; dit is gewoonlik instabiel.<ref name="Raja"/> MnSe kan egter 'n β-fase (sinkblende)-struktuur hê indien dit epitaksiaal gegroei word of met II–VI-halfgeleiers gelegeer word.<ref name="Nico"/> γ-MnSe het die heksagonale wurtzite-struktuur; dit kan metastabiel verkry word <ref name="Raja"/>
Onder hoë druk ondergaan MnSe twee strukturele transformasies by onderskeidelik 12,2 en 30,5 GPa. Na die strukturele transformasie by 30 GPa het MnSe volledig na 'n ortorombiese fase (MnP-tipe, Pnma) oorgegaan, met roosterparameters a = 575,27 pm, b = 310,45 pm en c = 604,34 pm.<ref name="Hung"/>
==Eienskappe==
Mangaanselenied is 'n p-tipe halfgeleier met 'n bandgaping van E{{sub|g}}=2,0 eV. Die α-fase (NaCl-tipe) MnSe kan óf paramagneties óf antiferromagneties wees. MnSe met 'n heksagonale kristalstruktuur bestaan gewoonlik uit ferromagnetiese lae. <ref name="Nico">[https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.3139/146.101288/html Nikolić, Maria Vesna, Nikolić, Pantelija M., Blagojević, Vladimir, Paraskevopoulos, Konstantinos M., Zorba, Triantafyllia T., Vasiljević-Radović, Dana and Risticć, Momčvilo M.. "Infrared properties of sintered α-MnSe" International Journal of Materials Research, vol. 97, no. 5, 2006, pp. 666-669. doi:10.3139/146.101288]</ref>
]
Daar is supergeleiding waargeneem onder hoë druk en DFT-berekeninge voorspel dat die ortorombiese hoëdrukfase 'n metallieke geleier is.<ref name="Hung"/>
==Verwysings==
{{Verwysings}}
{{Seleniede}}
[[Kategorie:Anorganiese verbindings]]
[[Kategorie:Verbindings van mangaan]]
[[Kategorie:Verbindings van seleen]]
js08z7vg7ccxt6nn97tdioup20lrgdm
3379355
3379354
2026-11-20T20:59:47Z
Jcwf
4
/* Eienskappe */
3379355
wikitext
text/x-wiki
{{chemiekas2
|struktuur12=Ionlattice-fcc.svg
|AnderName=
|Formule={{ch2|MnSe}}
|CASNo=1313-22-0<ref name="AEM">[https://www.aemdeposition.com/fup/manganese-selenide-msds.pdf AEM SDS]</ref>
|MolereMassa= 133,909 [g/mol]
|Voorkoms= grys vastestof
|Kookpunt=
|Smeltpunt= 1460 °C<ref name="Wats">[https://www.watson-int.com/manganese-selenide-mnse-cas-1313-22-0/ Watson]</ref>
|Reuk= reukloos <ref name="AEM"/>
|Oplosbaarheid=onoplosbaar<ref name="AEM"/>
|Digtheid= 5,45 <ref name="AEM"/>
|Flitspunt=nie-brandbaar<ref name="AEM"/>
|Kondisie = α-MnSe halite; stabiel <ref name="Raja">[https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0925838820321642 Raja Azadar Hussain, Iqtadar Hussain, Manganese selenide: Synthetic aspects and applications, Journal of Alloys and Compounds, Volume 842, 2020, 155800, doi:10.1016/j.jallcom.2020.155800.]</ref>
|Ruimtegroep=Fm{{bostreep|3}}m
|Ruimtegroepnommer=225
|Selparms= a= 545-546pm <ref name="Solor">[https://arxiv.org/html/2611.08986v1 Native point defects in rock-salt and wurtzite MnSe: formation energies across the growth window and spin splitting in the A-type order Tomás Rojas Solorzano, Dale Igram; 2026]</ref> a=546,87 pm <ref name="Hung">[https://rdcu.be/8EM6QPEZZJya Hung, T.L., Huang, C.H., Deng, L.Z. et al. Pressure induced superconductivity in MnSe. Nat Commun 12, 5436 (2021). doi:10.1038/s41467-021-25721-1]</ref>
|Schönfliess=O{{sub sup|5|h}} |Strukturbericht=B1
|Kondisie2 =β-MnSe sfaleriet; instabiel <ref name="Raja"/>
|Kondisie3 =γ-MnSe wurtzite; metastabiel <ref name="Raja"/>
|Selparms3=a = 417,8pm, c=678,3pm <ref name="Solor"/>
|Ruimtegroep3=P6{{subb|3}}mc
|Strukturbericht3=B4
|Ruimtegroepnommer3=186
|Kondisie4= bo P=30,5 GPa <ref name="Hung"/>
|Selparms4=a = 575,27 pm, b = 310,45 pm en c = 604,34 pm<ref name="Hung"/>
|Ruimtegroep4=Pnma
|Ruimtegroepnommer4=62
|Strukturbericht4=B14
}}
'''Mangaanselenied''' is 'n verbinding van [[mangaan]] in sy +2 oksidasietoestand met [[seleen]]. Dit het die chemiese formule {{ch2|MnSe}}.
In die Mn-Se-stelsel is daar net een ander fase: [[mangaandiselenied]] {{ch2|MnSe2}}<ref name="Raja"/>
==Sintese==
Mangaanselenied kan berei word deur verhitting van die twee elemente onder vacuum, maar dit kan ook by laer temperature verkry word.
Organometaal-chemiese dampneerslag (OMCVD), wat gebruik maak van metielpentakarbonielmangaan (MPCMn) as 'n voorloper vir mangaan en diëtielseleen (DES) as 'n voorloper vir Se, kan aangewend word om dun lae mangaanselenied te vervaardig. Hierdie lae is polikristallyn en beskik oor óf 'n halietstruktuur, óf beide 'n haleit- en 'n sfaleriet-struktuur.
'n Metode om α-MnSe- en {{ch2|MnSe2}}-nanostawe (NR's) te berei, is die reaksie van 'n waterige alkaliese Se-poeier met mangaanasetaat-tetrahidraat in die teenwoordigheid van hidrasien, binne-in 'n vlekvryestaal-outoklaaf wat met Teflon uitgevoer is. Die reduseermiddel (hidrasien, natriumborohidried) word by die bereiding van metaalseleniede gebruik om die vorming van metaaloksiede te voorkom. Die reaksietyd en temperatuur bepaal watter fase gevorm word. 'n Ander metode is om van SeO₂ en MnCl₂ uit te gaan.
==Struktuur==
Onder kameromstandighede het α-MnSe die kubiese haliet-struktuur. β-MnSe het die kubiese sfaleriet-struktuur; dit is gewoonlik instabiel.<ref name="Raja"/> MnSe kan egter 'n β-fase (sinkblende)-struktuur hê indien dit epitaksiaal gegroei word of met II–VI-halfgeleiers gelegeer word.<ref name="Nico"/> γ-MnSe het die heksagonale wurtzite-struktuur; dit kan metastabiel verkry word <ref name="Raja"/>
Onder hoë druk ondergaan MnSe twee strukturele transformasies by onderskeidelik 12,2 en 30,5 GPa. Na die strukturele transformasie by 30 GPa het MnSe volledig na 'n ortorombiese fase (MnP-tipe, Pnma) oorgegaan, met roosterparameters a = 575,27 pm, b = 310,45 pm en c = 604,34 pm.<ref name="Hung"/>
==Eienskappe==
Mangaanselenied is 'n p-tipe halfgeleier met 'n bandgaping van E{{sub|g}}=2,0 eV. Die α-fase (NaCl-tipe) MnSe kan óf paramagneties óf antiferromagneties wees. MnSe met 'n heksagonale kristalstruktuur bestaan gewoonlik uit ferromagnetiese lae. <ref name="Nico">[https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.3139/146.101288/html Nikolić, Maria Vesna, Nikolić, Pantelija M., Blagojević, Vladimir, Paraskevopoulos, Konstantinos M., Zorba, Triantafyllia T., Vasiljević-Radović, Dana and Risticć, Momčvilo M.. "Infrared properties of sintered α-MnSe" International Journal of Materials Research, vol. 97, no. 5, 2006, pp. 666-669. doi:10.3139/146.101288]</ref>
Daar is supergeleiding waargeneem onder hoë druk en DFT-berekeninge voorspel dat die ortorombiese hoëdrukfase 'n metallieke geleier is.<ref name="Hung"/>
==Verwysings==
{{Verwysings}}
{{Seleniede}}
[[Kategorie:Anorganiese verbindings]]
[[Kategorie:Verbindings van mangaan]]
[[Kategorie:Verbindings van seleen]]
tvu5cgcrc97y9lpgr0il9gsg96txrfo
Bespreking:Mangaanselenied
1
587418
3379248
2026-11-20T17:08:57Z
Jcwf
4
Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} {{Wikiprojek Chemie |beeld nodig = nee }}'
3379248
wikitext
text/x-wiki
{{Kop van besprekingsbladsy}}
{{Bladtrekke}}
{{Wikiprojek Chemie
|beeld nodig = nee
}}
gzoqw0x9k7yfaiewgal3c2wg5g359b9
Kategorie:Berge van die Oos-Kaap
14
587419
3379265
2026-11-20T17:43:56Z
Aliwal2012
39067
Nuwe bladsy geskep met '{{Broodkrummels}} [[Kategorie:Berge van Suid-Afrika|Oos-Kaap]] [[Kategorie:Oos-Kaap]]'
3379265
wikitext
text/x-wiki
{{Broodkrummels}}
[[Kategorie:Berge van Suid-Afrika|Oos-Kaap]]
[[Kategorie:Oos-Kaap]]
dypw59mwbrvvjqu2wpzlyjghunpa8qt
Kategorie:Berge van die Noord-Kaap
14
587420
3379266
2026-11-20T17:45:48Z
Aliwal2012
39067
Nuwe bladsy geskep met '{{Broodkrummels}} [[Kategorie:Berge van Suid-Afrika|Noord-Kaap]] [[Kategorie:Noord-Kaap]]'
3379266
wikitext
text/x-wiki
{{Broodkrummels}}
[[Kategorie:Berge van Suid-Afrika|Noord-Kaap]]
[[Kategorie:Noord-Kaap]]
se0t0q94u7eupjw2zle9o9g3iehqhx4
Kategorie:Berge van die Vrystaat
14
587421
3379269
2026-11-20T17:47:31Z
Aliwal2012
39067
Vrystaat
3379269
wikitext
text/x-wiki
{{Broodkrummels}}
[[Kategorie:Berge van Suid-Afrika|Vrystaat]]
[[Kategorie:Vrystaat]]
9tow0ypiafwl8997r6oatelafsjksi2
Gebruikerbespreking:JayMTumang
3
587422
3379311
2026-11-20T18:38:48Z
Pynappel
70858
Welkom!
3379311
wikitext
text/x-wiki
== Welkom ==
{| class="toccolours" width="100%" style="font-size:100%; margin-bottom:0.5em;"
|
{| width="100%" cellspacing="0" cellpadding="6" style="font-size:95%; line-height:125%; var(--background-color-base); color:var( --color-base ); border:3px solid #faecc8;"
|-
| colspan="4" style="background-color:#faecc8;" |<big>'''Hallo {{PAGENAME}},''' [[Wikipedia:Welkom nuwelinge|hartlik welkom]] op die Afrikaanse Wikipedia!</big> [[Lêer:Flag of the United Kingdom (2-3).svg|20px]] '''[[Sjabloon:Welkom/en|''Message in English'']]''' [[Lêer:Flag of the Netherlands.svg|20px]] '''[[Sjabloon:Welkom/nl|''Bericht in het Nederlands'']]'''
|-
| colspan="4" | Dankie vir jou belangstelling in [[Wikipedia]]. Ons werk hier aan die ideaal van ’n gratis en vrylik beskikbare, vrylik bewerkbare, neutrale en volledige ensiklopedie.
|-
| colspan="4" | Die [[Afrikaanse Wikipedia]] bestaan al sedert Desember 2001 en bevat reeds ''{{NUMBEROFARTICLES}}'' artikels. Jy kan jou onlangse impak hier sien: [[Spesiaal:Impact|Spesiaal:Impak]]. Vanaf die begin van die projek het die gebruikers ’n aantal riglyne en uitgangspunte vir artikelbewerking en onderlinge samewerking opgestel. Nuwelinge kan hieruit voordeel trek. Jy kan dit behulpsaam vind om van die skakels in hierdie raampie te volg en met die projek vertroud te raak voordat jy begin bydra. Indien jou vingers jeuk om te eksperimenteer, kan jy gerus ons [[Wikipedia:Sandput|Sandput]] besoek: dit is juis vir die rede daar. Uiteindelik wil ons dat al ons gebruikers [[Wikipedia:Voel vry en gaan jou gang|vry voel om hulle gang te gaan]], maar dit doen natuurlik geen kwaad om ’n bietjie houvas te kry voor 'n mens in die diep kant inspring nie! Besoek gerus ook ons [[Wikipedia:Geselshoekie|Geselshoekie]], ons gebruikers staan gereed om hand by te sit, of bloot net hand te skud.
|-
| align="right" | {{Klik|Afbeelding=Books-aj.svg aj ashton 01.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Verifieerbaarheid}}
| [[Wikipedia:Verifieerbaarheid|'''Verifieerbaarheid''']]<br />Die eerste van Wikipedia se drie kernbeleide
| align="right" | {{Klik|Afbeelding=Konversation.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Geselshoekie}}
| [[Wikipedia:Geselshoekie|'''Geselshoekie''']]<br />Die gewilde bymekaarkomplek
|-
| width="8%" align="right" | {{Klik|Afbeelding=OrgChem Nomen pictograph.png|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Geen oorspronklike navorsing}}
| width="38%" | [[Wikipedia:Geen oorspronklike navorsing|'''Geen oorspronklike navorsing''']]<br />Die tweede van Wikipedia se drie kernbeleide
| align="right" | {{Klik|Afbeelding=Bucket in the sand.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Sandput}}
| width="38%" | [[Wikipedia:Sandput|'''Sandput''']]<br />Eksperimenteer na hartelus
|-
| align="right" |{{Klik|Afbeelding=Unbalanced scales.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Neutrale standpunt}}
| [[Wikipedia:Neutrale standpunt| '''Neutrale standpunt''']]<br />Die derde van Wikipedia se drie kernbeleide
| width="8%" align="right" | {{Klik|Afbeelding=Icon tools.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Redigeringsinstruksies}}
| [[Wikipedia:Redigeringsinstruksies|'''Redigeringsinstruksies''']]<br />Hoe maak ek: teks wat skuinsgedruk is? ’n opskrif? tabelle?
|-
| align="right" | {{Klik|Afbeelding=Nuvola apps important yellow.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Wat Wikipedia nie is nie}}
| [[Wikipedia:Wat Wikipedia nie is nie|'''Wat Wikipedia nie is nie''']]<br />Daar is ook ’n paar dinge wat ons nié hier doen nie
| align="right" | {{Klik|Afbeelding=Icon - upload photo 2.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Beelde}}
| [[Wikipedia:Beelde|'''Beelde''']]<br />As jy beelde wil oplaai
|-
| align="right" | {{Klik|Afbeelding=Crystal Clear app ksmiletris.png|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Beleefdheid}}
| [[Wikipedia:Beleefdheid|'''Beleefdheid''']]<br />Ken jou maniere
| align="right" | {{Klik|Afbeelding=Crystal Clear app kedit.svg||Grootte=30px|Link=Wikipedia:Wenke vir die skryf van ’n goeie artikel}}
| [[Wikipedia:Wenke vir die skryf van ’n goeie artikel|'''Wenke vir die skryf van ’n goeie artikel''']]<br />Soms sê die naam alles
{{#ifeq: {{lc:{{BASEPAGENAME}}}} | {{uc:{{BASEPAGENAME}}}} |
{{!}}-
{{!}} colspan="4" style="border-top:2px solid #faecc8;" {{!}}Jou bydrae word nou geregistreer onder jou IP-adres. Daar is verskeie voordele gebonde aan die skep van ’n rekening – sluit gerus by ons aan!| }}
|-
| colspan="4" style="border-top:2px solid #faecc8;" |
Hierdie bladsy, wat nou op jou skerm vertoon word, is trouens jou persoonlike besprekingsbladsy. Die plek waar ander Wikipediane jou in die toekoms kan kontak en jy hulle dan kan beantwoord. Elke gebruiker het so ’n bladsy. Jy kan dus ook boodskappe op ander gebruikers se besprekingsbladsye los. Sluit boodskappe en besprekings altyd af met <big><nowiki>~~~~</nowiki></big> of deur op die handtekeningknop in die wysigingsvenster te klik: Sodoende word jou boodskap onderteken met jou gebruikersnaam en die datum en tyd waarop die boodskap gestuur is. Klik dan laastens op "Publiseer wysigings" om enige bewerkings te stoor.
|}
|}
– 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 18:38, 20 November 2026 (UTC)
f1b6c7gwfdcw0wxp1kmylcvzkj9uxg6
Daryl Swanepoel
0
587423
3379341
2026-11-20T19:58:01Z
Sobaka
328
Begin nuwe artikel
3379341
wikitext
text/x-wiki
'''Daryl Wade Swanepoel''' (gebore [[16 Junie]] [[1962]]) is 'n [[Suid-Afrika|Suid-Afrikaanse]] [[politikus]] en [[politiek]]e [[strateeg]] wat tans as hoof uitvoerende beampte van die Inclusive Society Institute dien. Hy het die [[ANC]] van 2013 tot 2014 in die [[Nasionale Vergadering van Suid-Afrika|Nasionale Vergadering]] verteenwoordig.
Voordat hy by die ANC aangesluit het, was Swanepoel 'n lid van die [[Nasionale Party]] (NP) en die [[Nuwe Nasionale Party]] (NNP). Hy het die NP tussen 1994 en 1999 in die [[Gauteng Provinsiale Wetgewer|Gautengse Provinsiale Wetgewer]] en die Nasionale Vergadering verteenwoordig, en hy was die NNP se laaste sekretaris-generaal – 'n pos wat hy van 2002 tot met die party se ontbinding in 2005 beklee het.
==Vroeë lewe en loopbaan==
Swanepoel is op 16 Junie 1962 gebore.<ref name=":0">{{Cite web |date=26 Mei 1999 |title=General Notice: Electoral Commission Notice 1113 of 1999 – Final List of Candidates |url=https://gazettes.africa/archive/za/1999/za-government-gazette-dated-1999-05-26-no-20128.pdf |access-date=9 Mei 2023 |website=Government Gazette of South Africa |publisher=Government of South Africa |page=242 |publication-place=Pretoria, South Africa}}</ref> Hy het tot die politiek toegetree omstreeks die tyd van die algemene verkiesing van 1987, toe hy betrokke was by die NP se suksesvolle veldtog om die kiesafdeling [[Hillbrow]] in Johannesburg – wat deur die Progressiewe Federale Party beheer is – te wen.<ref name=":1">{{Cite book |last=Calland |first=Richard |url=https://books.google.com/books?id=BwxbDwAAQBAJ&q=daryl+swanepoel |title=The Zuma Years: South Africa's Changing Face of Power |date=2013-08-16 |publisher=Penguin Random House South Africa |isbn=978-1-77022-276-2 |language=en}}</ref>
==Politieke loopbaan ná apartheid==
===Nasionale Party===
Na die einde van [[apartheid]] het Swanepoel die NP in die eerste sitting van die Gautengse Provinsiale Wetgewer verteenwoordig.<ref name=":1" /> In Julie 1997 het hy Olaus van Zyl opgevolg as leier van die party se koukus in die wetgewer.<ref>{{Cite web |date=1997-07-31 |title=Nine black Nats defect to Meyer |url=https://mg.co.za/article/1997-07-31-nine-black-nats-defect-to-meyer/ |access-date=2023-05-09 |website=The Mail & Guardian |language=en-ZA}}</ref> Teen die einde van 1997 het Swanepoel egter die provinsiale wetgewer verlaat om 'n vakature in die NP se koukus in die Nasionale Vergadering – die laerhuis van die Suid-Afrikaanse Parlement – te vul.<ref name=":12">{{Cite web |date=1998-06-03 |title=Members of the National Assembly |url=http://www.parliament.gov.za/mps/mps.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/19980628034746/http://www.parliament.gov.za/mps/mps.html |archive-date=1998-06-28 |access-date=2023-04-12 |website=Parliament of South Africa}}</ref> Hy het ook gedien as hoofwoordvoerder vir die NP en as senior assistent vir [[Marthinus van Schalkwyk]], die nasionale leier van die NP (wat teen die einde van 1997 hernoem is na die NNP).<ref>{{Cite web |date=12 Januarie 1998 |title=NP objects to Phosa's secret graves accusation |url=https://www.justice.gov.za/trc/media/1998/9801/s980112b.htm |access-date=2023-05-09 |website= |agency=SAPA}}</ref><ref>{{Cite web |date=1999-03-05 |title=Opposition outcry over 'propaganda' |url=https://mg.co.za/article/1999-03-05-opposition-outcry-over-propaganda/ |access-date=2023-05-09 |website=The Mail & Guardian |language=en-ZA}}</ref>
Swanepoel het hom in die algemene verkiesing van 1999 weer verkiesbaar gestel vir die Nasionale Vergadering, met die sewende plek op die ANC se streekskieslys vir Gauteng.<ref name=":0" /> Weens die NNP se swak verkiesingsprestasie is hy egter nie herkies nie.<ref>{{Cite web |date=2004-01-28 |title=DA fuelling racism, says NNP |url=https://mg.co.za/article/2004-01-28-da-fuelling-racism-says-nnp/ |access-date=2023-05-09 |website=The Mail & Guardian |language=en-ZA}}</ref> In die daaropvolgende algemene verkiesing in 2004 het hy weer deelgeneem, maar is weereens deur die NNP se swak verkiesingsprestasie gekniehalter.<ref>{{Cite web |date=18 April 2004 |title=Long knives out for Marthinus |url=https://www.news24.com/news24/long-knives-out-for-marthinus-20040418 |access-date=2023-05-09 |website=News24 |language=en-US}}</ref>
Desondanks het Swanepoel 'n senior figuur in die NNP gebly. In 1999 en 2000, terwyl die party met die [[Demokratiese Party]] (DP) onderhandel het om die veelparty-[[Demokratiese Alliansie]] (DA) te vorm, het Swanepoel voortgegaan om as assistent vir Van Schalkwyk te dien; hy het ook vir Renier Schoeman bygestaan as die NNP se adjunk-uitvoerende direkteur.<ref>{{Cite web |date=26 Junie 2000 |title=Fading Party of Apartheid Calls it Quits |url=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/library/world/africa/062600africa-party.html |access-date=2023-05-09 |website=New York Times}}</ref><ref>{{Cite web |date=2000-06-30 |title=How the New National Party was captured |url=https://mg.co.za/article/2000-06-30-how-the-new-national-party-was-captured/ |access-date=2023-05-09 |website=The Mail & Guardian |language=en-ZA}}</ref> Die NNP se deelname aan die DA was van korte duur, en DA-leier [[Tony Leon]] het Swanepoel en Schoeman gedagvaar omdat hulle 'n NNP-verklaring gepubliseer het waarin hy as 'n "politieke swendelaar" bestempel is; <ref>{{Cite web |date=2001-12-31 |title=Leon sues NNP for 'political swindler' statement |url=https://mg.co.za/article/2002-01-01-leon-sues-nnp-for-political-swindler-statement/ |access-date=2023-04-20 |website=The Mail & Guardian |language=en-ZA}}</ref> hulle het die verklaring in April 2003 teruggetrek en daarvoor om verskoning gevra.<ref>{{Cite web |date=2003-04-14 |title=DA, NNP settle defamation action |url=https://mg.co.za/article/2003-04-14-da-nnp-settle-defamation-action/ |access-date=2023-04-20 |website=The Mail & Guardian |language=en-ZA}}</ref>
In November 2002 is Swanepoel verkies om Schoeman op te volg as nasionale sekretaris-generaal van die NNP, nadat Schoeman as Adjunkminister van Gesondheid aangestel is.<ref>{{Cite web |date=9 November 2002 |title=NNP: Co-operation is the future |url=https://www.news24.com/news24/nnp-co-operation-is-the-future-20021109 |access-date=2023-05-09 |website=News24 |language=en-US}}</ref> Hy het in daardie amp gebly tot met die ondergang van die party,<ref>{{Cite web |date=2004-05-18 |title=Is this the end of the NNP? |url=https://mg.co.za/article/2004-05-18-is-this-the-end-of-nnp/ |access-date=2023-05-09 |website=The Mail & Guardian |language=en-ZA}}</ref> wat hy in Maart 2005 aangekondig het; terwyl hy bevestig het dat die NNP van voorneme was om amptelik te ontbind, het Swanepoel aan die pers gesê dat dit "noodsaaklik is vir swart, wit, bruin en Indiërmense om kragte saam te snoer binne die geledere van die ANC", die regerende party.<ref>{{Cite web |date=2005-03-01 |title=NNP executive decides to disband |url=https://mg.co.za/article/2005-03-01-nnp-executive-decides-to-disband/ |access-date=2023-05-09 |website=The Mail & Guardian |language=en-ZA}}</ref>
===African National Congress===
Nadat die NP ontbind is, het Swanepoel by die ANC aangesluit<ref name=":1" /> en die *Progressive Business Forum* gestig. Sy voormalige kollega, Renier Schoeman, het later as medesameroeper van die Forum – die ANC se nuwe uitreikprogram na die sakewêreld – opgetree.<ref>{{Cite web |date=23 Desember 2012 |title=A tale of two parties |url=https://www.news24.com/news24/a-tale-of-two-parties-20150430 |access-date=2023-05-09 |website=News24 |language=en-US}}</ref><ref name=":2">{{Cite news |last=Brown |first=Justin |date=24 Desember 2017 |title=Corporate SA buys into ANC's influence peddling scheme |language=en-US |work=News24 |url=https://www.news24.com/Fin24/corporate-sa-buys-into-ancs-influence-peddling-scheme-20171224-3 |access-date=2023-05-09}}</ref><ref>{{Cite web |date=2011-03-08 |title=ANC to probe the influence of business in politics |url=https://mg.co.za/article/2011-03-08-anc-to-probe-the-influence-of-business-in-politics/ |access-date=2023-05-09 |website=The Mail & Guardian |language=en-ZA}}</ref> In 2012 het die ontleder Susan Booysen na Schoeman en Swanepoel verwys as "diehard-Natte [NP-ondersteuners] ... wat uiteindelik by die ANC aangesluit het – nie uit beginsel nie, maar uit desperaatheid vir ’n plekkie binne die sfeer van politieke mag".<ref>{{Cite web |date=2012-05-17 |title=Posturing or genuine dialogue? |url=https://mg.co.za/article/2012-05-17-posturing-or-genuine-dialogue/ |access-date=2023-04-20 |website=The Mail & Guardian |language=en-ZA}}</ref>
Op 16 Oktober 2013 het Swanepoel vir nog ’n kort tydperk na die Nasionale Vergadering teruggekeer, hierdie keer as verteenwoordiger van die ANC; hy het die vakature gevul wat ontstaan het toe Sue van der Merwe bedank het<ref>{{Cite web |title=Members of the National Assembly |url=http://www.pmg.org.za/node/30336 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140209085913/http://www.pmg.org.za/node/30336 |archive-date=9 February 2014 |access-date=2 Maart 2023 |website=Parliamentary Monitoring Group}}</ref> en het ná die algemene verkiesing van 2014 weer vertrek. In latere jare het hy aangehou as medesameroeper van die *Progressive Business Forum* en by die ANC se hoofkantoor, Luthuli House, gewerk.<ref name=":2" />Teen 2019 was hy die hoof- uitvoerende beampte van die Inclusive Society Institute, ’n dinkskrum wat in Kaapstad gesetel is.<ref>{{Cite web |date=2023-03-22 |title=Fostering social cohesion: Getting symbolism, action and rhetoric right |url=https://mg.co.za/thoughtleader/opinion/2023-03-22-fostering-social-cohesion-getting-symbolism-action-and-rhetoric-right/ |access-date=2023-05-09 |website=The Mail & Guardian |language=en-ZA}}</ref>
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
{{Gesagsrekords}}
{{DEFAULTSORT: Swanepoel, Daryl}}
[[Kategorie:Geboortes in 1962]]
[[Kategorie:Lewende mense]]
[[Kategorie:Lede van die Nasionale Vergadering van Suid-Afrika]]
2ho0a8btnpqwsczxwo8d0un8v7q7aoc
Bespreking:Daryl Swanepoel
1
587424
3379342
2026-11-20T20:00:08Z
Sobaka
328
Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}'
3379342
wikitext
text/x-wiki
{{Kop van besprekingsbladsy}}
{{Bladtrekke}}
2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv
Gebruikerbespreking:Pankarkumar
3
587425
3379353
2026-11-20T20:55:38Z
Pynappel
70858
Welkom!
3379353
wikitext
text/x-wiki
== Welkom ==
{| class="toccolours" width="100%" style="font-size:100%; margin-bottom:0.5em;"
|
{| width="100%" cellspacing="0" cellpadding="6" style="font-size:95%; line-height:125%; var(--background-color-base); color:var( --color-base ); border:3px solid #faecc8;"
|-
| colspan="4" style="background-color:#faecc8;" |<big>'''Hallo {{PAGENAME}},''' [[Wikipedia:Welkom nuwelinge|hartlik welkom]] op die Afrikaanse Wikipedia!</big> [[Lêer:Flag of the United Kingdom (2-3).svg|20px]] '''[[Sjabloon:Welkom/en|''Message in English'']]''' [[Lêer:Flag of the Netherlands.svg|20px]] '''[[Sjabloon:Welkom/nl|''Bericht in het Nederlands'']]'''
|-
| colspan="4" | Dankie vir jou belangstelling in [[Wikipedia]]. Ons werk hier aan die ideaal van ’n gratis en vrylik beskikbare, vrylik bewerkbare, neutrale en volledige ensiklopedie.
|-
| colspan="4" | Die [[Afrikaanse Wikipedia]] bestaan al sedert Desember 2001 en bevat reeds ''{{NUMBEROFARTICLES}}'' artikels. Jy kan jou onlangse impak hier sien: [[Spesiaal:Impact|Spesiaal:Impak]]. Vanaf die begin van die projek het die gebruikers ’n aantal riglyne en uitgangspunte vir artikelbewerking en onderlinge samewerking opgestel. Nuwelinge kan hieruit voordeel trek. Jy kan dit behulpsaam vind om van die skakels in hierdie raampie te volg en met die projek vertroud te raak voordat jy begin bydra. Indien jou vingers jeuk om te eksperimenteer, kan jy gerus ons [[Wikipedia:Sandput|Sandput]] besoek: dit is juis vir die rede daar. Uiteindelik wil ons dat al ons gebruikers [[Wikipedia:Voel vry en gaan jou gang|vry voel om hulle gang te gaan]], maar dit doen natuurlik geen kwaad om ’n bietjie houvas te kry voor 'n mens in die diep kant inspring nie! Besoek gerus ook ons [[Wikipedia:Geselshoekie|Geselshoekie]], ons gebruikers staan gereed om hand by te sit, of bloot net hand te skud.
|-
| align="right" | {{Klik|Afbeelding=Books-aj.svg aj ashton 01.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Verifieerbaarheid}}
| [[Wikipedia:Verifieerbaarheid|'''Verifieerbaarheid''']]<br />Die eerste van Wikipedia se drie kernbeleide
| align="right" | {{Klik|Afbeelding=Konversation.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Geselshoekie}}
| [[Wikipedia:Geselshoekie|'''Geselshoekie''']]<br />Die gewilde bymekaarkomplek
|-
| width="8%" align="right" | {{Klik|Afbeelding=OrgChem Nomen pictograph.png|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Geen oorspronklike navorsing}}
| width="38%" | [[Wikipedia:Geen oorspronklike navorsing|'''Geen oorspronklike navorsing''']]<br />Die tweede van Wikipedia se drie kernbeleide
| align="right" | {{Klik|Afbeelding=Bucket in the sand.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Sandput}}
| width="38%" | [[Wikipedia:Sandput|'''Sandput''']]<br />Eksperimenteer na hartelus
|-
| align="right" |{{Klik|Afbeelding=Unbalanced scales.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Neutrale standpunt}}
| [[Wikipedia:Neutrale standpunt| '''Neutrale standpunt''']]<br />Die derde van Wikipedia se drie kernbeleide
| width="8%" align="right" | {{Klik|Afbeelding=Icon tools.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Redigeringsinstruksies}}
| [[Wikipedia:Redigeringsinstruksies|'''Redigeringsinstruksies''']]<br />Hoe maak ek: teks wat skuinsgedruk is? ’n opskrif? tabelle?
|-
| align="right" | {{Klik|Afbeelding=Nuvola apps important yellow.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Wat Wikipedia nie is nie}}
| [[Wikipedia:Wat Wikipedia nie is nie|'''Wat Wikipedia nie is nie''']]<br />Daar is ook ’n paar dinge wat ons nié hier doen nie
| align="right" | {{Klik|Afbeelding=Icon - upload photo 2.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Beelde}}
| [[Wikipedia:Beelde|'''Beelde''']]<br />As jy beelde wil oplaai
|-
| align="right" | {{Klik|Afbeelding=Crystal Clear app ksmiletris.png|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Beleefdheid}}
| [[Wikipedia:Beleefdheid|'''Beleefdheid''']]<br />Ken jou maniere
| align="right" | {{Klik|Afbeelding=Crystal Clear app kedit.svg||Grootte=30px|Link=Wikipedia:Wenke vir die skryf van ’n goeie artikel}}
| [[Wikipedia:Wenke vir die skryf van ’n goeie artikel|'''Wenke vir die skryf van ’n goeie artikel''']]<br />Soms sê die naam alles
{{#ifeq: {{lc:{{BASEPAGENAME}}}} | {{uc:{{BASEPAGENAME}}}} |
{{!}}-
{{!}} colspan="4" style="border-top:2px solid #faecc8;" {{!}}Jou bydrae word nou geregistreer onder jou IP-adres. Daar is verskeie voordele gebonde aan die skep van ’n rekening – sluit gerus by ons aan!| }}
|-
| colspan="4" style="border-top:2px solid #faecc8;" |
Hierdie bladsy, wat nou op jou skerm vertoon word, is trouens jou persoonlike besprekingsbladsy. Die plek waar ander Wikipediane jou in die toekoms kan kontak en jy hulle dan kan beantwoord. Elke gebruiker het so ’n bladsy. Jy kan dus ook boodskappe op ander gebruikers se besprekingsbladsye los. Sluit boodskappe en besprekings altyd af met <big><nowiki>~~~~</nowiki></big> of deur op die handtekeningknop in die wysigingsvenster te klik: Sodoende word jou boodskap onderteken met jou gebruikersnaam en die datum en tyd waarop die boodskap gestuur is. Klik dan laastens op "Publiseer wysigings" om enige bewerkings te stoor.
|}
|}
– 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 20:55, 20 November 2026 (UTC)
ge63z1ijz2wsvafvo581gayutzoq1md
Interstellêre voorwerp
0
587426
3379357
2026-11-20T21:12:06Z
BurgertB
2401
Nuwe artkel, besig
3379357
wikitext
text/x-wiki
[[Beeld:First Known Interstellar Visitor is an “Oddball” (gemini1710b).tiff|thumb|right|[[1I/ʻOumuamua]], die eerste bevestigde interstellêre voorwerp, wat in 2017 deur die Sonnestelsel beweeg het.]]
’n '''Interstellêre voorwerp''' is ’n [[hemelliggaam]] in die [[interstellêre ruimte]] wat nie deur [[swaartekrag]] aan ’n [[ster]] verbonde is nie. Die term word gebruik vir voorwerpe insluitend sommige [[asteroïed]]e, [[Komeet|komete]]e en [[weesplanete]], maar nie sterre of stellêre oorblyfsels nie. Interstellêre voorwerpe was waarskynlik eens aan ’n gasheerster verbode, maar het sedertdien onverbonde geraak. Verskillende prosesse kan planete en kleiner voorwerpe ([[planetesimale]]) van hulle gasheerster onverbonde laat raak.<ref>{{Cite journal |last1=The ‘Oumuamua ISSI Team |last2=Bannister |first2=Michele T. |last3=Bhandare |first3=Asmita |last4=Dybczyński |first4=Piotr A. |last5=Fitzsimmons |first5=Alan |last6=Guilbert-Lepoutre |first6=Aurélie |last7=Jedicke |first7=Robert |last8=Knight |first8=Matthew M. |last9=Meech |first9=Karen J. |last10=McNeill |first10=Andrew |last11=Pfalzner |first11=Susanne |last12=Raymond |first12=Sean N. |last13=Snodgrass |first13=Colin |last14=Trilling |first14=David E. |last15=Ye |first15=Quanzhi |date=2019-07-01 |title=The natural history of ʻOumuamua |url=https://www.nature.com/articles/s41550-019-0816-x |journal=Nature Astronomy |language=en |volume=3 |issue=7 |pages=594–602 |doi=10.1038/s41550-019-0816-x |issn=2397-3366|arxiv=1907.01910 |bibcode=2019NatAs...3..594O }}</ref>
Die term word ook toegepas op ’n voorwerp wat in ’n interstellêre baan is, maar tydelik naby ’n ster verbygaan, soos sommige asteroïede en komete (dit wil sê eksoasteroïede en {{nowrap|-komete}}). In dié geval kan die voorwerp ’n '''interstellêre indringer''' genoem word.<ref>{{cite journal|first1=Dimitri|last1=Veras|title=Creating the first interstellar interloper|journal=Nature Astronomy|date=13 April 2020|volume=4|issue=9|issn=2397-3366|pages=835–836|doi=10.1038/s41550-020-1064-9|bibcode=2020NatAs...4..835V|doi-access=free}}</ref> Voorwerpe wat binne die [[Sonnestelsel]] waargeneem word, word as interstellêre indringers geïdentifiseer vanweë hulle besit van 'n beduidende [[halwe lengteas]], [[energie]] en hiperboliese oorskotsnelheid, wat aandui hulle het nie in die Sonnestelsel ontstaan nie.
Die eerste interstellêre voorwerpe wat ontdek is, was weesplanete wat uit hulle oorspronklike sterrestelsel gewerp is (soos [[OTS 44]]), hoewel hulle moeilik is om te onderskei van sub-[[bruindwerg]]e, planeetmassavoorwerpe wat nes sterre in die interstellêre ruimte gevorm het.
Teen 2025 is drie interstellêre voorwerpe ontdek wat deur die Sonnestelsel reis: [[1I/ʻOumuamua]] in 2017, [[2I/Borisov]] in 2019 en [[3I/ATLAS]] in 2025. Die voorvoegsel "1I" identifiseer die voorwerp as die eerste bevestigde interstellêre indringer, "2I" as die tweede, ensovoorts. Daar was spekulasie dat interstellêre indringers wat in die Sonnestelsel waargeneem is, buiteaardse ruimtetuie is, maar daar is geen bewyse vir sulke aansprake om geloofwaardig te wees nie.<ref name=notalien>{{cite news| last=Sample | first=Ian | title=Is 'Oumuamua an alien spacecraft? Initial scans show no signs of technology |newspaper=The Guardian | date=15 December 2017 | url=https://www.theguardian.com/science/2017/dec/14/is-oumuamua-an-alien-spacecraft-first-scans-show-no-signs-of-technology}}</ref>
==Verwysings==
{{Verwysings}}
==Skakels==
{{vertaaluit| taalafk = en | il = Interstellar object}}
{{Normdata}}
[[Kategorie:Hemelliggame]]
hbovp4hknaazbqfci9fq21ljs8rabvv
3379359
3379357
2026-11-20T21:16:24Z
BurgertB
2401
[[:Kategorie:Hemelliggame]] verwyder; [[:Kategorie:Interstellêre voorwerpe]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]])
3379359
wikitext
text/x-wiki
[[Beeld:First Known Interstellar Visitor is an “Oddball” (gemini1710b).tiff|thumb|right|[[1I/ʻOumuamua]], die eerste bevestigde interstellêre voorwerp, wat in 2017 deur die Sonnestelsel beweeg het.]]
’n '''Interstellêre voorwerp''' is ’n [[hemelliggaam]] in die [[interstellêre ruimte]] wat nie deur [[swaartekrag]] aan ’n [[ster]] verbonde is nie. Die term word gebruik vir voorwerpe insluitend sommige [[asteroïed]]e, [[Komeet|komete]]e en [[weesplanete]], maar nie sterre of stellêre oorblyfsels nie. Interstellêre voorwerpe was waarskynlik eens aan ’n gasheerster verbode, maar het sedertdien onverbonde geraak. Verskillende prosesse kan planete en kleiner voorwerpe ([[planetesimale]]) van hulle gasheerster onverbonde laat raak.<ref>{{Cite journal |last1=The ‘Oumuamua ISSI Team |last2=Bannister |first2=Michele T. |last3=Bhandare |first3=Asmita |last4=Dybczyński |first4=Piotr A. |last5=Fitzsimmons |first5=Alan |last6=Guilbert-Lepoutre |first6=Aurélie |last7=Jedicke |first7=Robert |last8=Knight |first8=Matthew M. |last9=Meech |first9=Karen J. |last10=McNeill |first10=Andrew |last11=Pfalzner |first11=Susanne |last12=Raymond |first12=Sean N. |last13=Snodgrass |first13=Colin |last14=Trilling |first14=David E. |last15=Ye |first15=Quanzhi |date=2019-07-01 |title=The natural history of ʻOumuamua |url=https://www.nature.com/articles/s41550-019-0816-x |journal=Nature Astronomy |language=en |volume=3 |issue=7 |pages=594–602 |doi=10.1038/s41550-019-0816-x |issn=2397-3366|arxiv=1907.01910 |bibcode=2019NatAs...3..594O }}</ref>
Die term word ook toegepas op ’n voorwerp wat in ’n interstellêre baan is, maar tydelik naby ’n ster verbygaan, soos sommige asteroïede en komete (dit wil sê eksoasteroïede en {{nowrap|-komete}}). In dié geval kan die voorwerp ’n '''interstellêre indringer''' genoem word.<ref>{{cite journal|first1=Dimitri|last1=Veras|title=Creating the first interstellar interloper|journal=Nature Astronomy|date=13 April 2020|volume=4|issue=9|issn=2397-3366|pages=835–836|doi=10.1038/s41550-020-1064-9|bibcode=2020NatAs...4..835V|doi-access=free}}</ref> Voorwerpe wat binne die [[Sonnestelsel]] waargeneem word, word as interstellêre indringers geïdentifiseer vanweë hulle besit van 'n beduidende [[halwe lengteas]], [[energie]] en hiperboliese oorskotsnelheid, wat aandui hulle het nie in die Sonnestelsel ontstaan nie.
Die eerste interstellêre voorwerpe wat ontdek is, was weesplanete wat uit hulle oorspronklike sterrestelsel gewerp is (soos [[OTS 44]]), hoewel hulle moeilik is om te onderskei van sub-[[bruindwerg]]e, planeetmassavoorwerpe wat nes sterre in die interstellêre ruimte gevorm het.
Teen 2025 is drie interstellêre voorwerpe ontdek wat deur die Sonnestelsel reis: [[1I/ʻOumuamua]] in 2017, [[2I/Borisov]] in 2019 en [[3I/ATLAS]] in 2025. Die voorvoegsel "1I" identifiseer die voorwerp as die eerste bevestigde interstellêre indringer, "2I" as die tweede, ensovoorts. Daar was spekulasie dat interstellêre indringers wat in die Sonnestelsel waargeneem is, buiteaardse ruimtetuie is, maar daar is geen bewyse vir sulke aansprake om geloofwaardig te wees nie.<ref name=notalien>{{cite news| last=Sample | first=Ian | title=Is 'Oumuamua an alien spacecraft? Initial scans show no signs of technology |newspaper=The Guardian | date=15 December 2017 | url=https://www.theguardian.com/science/2017/dec/14/is-oumuamua-an-alien-spacecraft-first-scans-show-no-signs-of-technology}}</ref>
==Verwysings==
{{Verwysings}}
==Skakels==
{{vertaaluit| taalafk = en | il = Interstellar object}}
{{Normdata}}
[[Kategorie:Interstellêre voorwerpe| ]]
99fs9joe9emhaxnmfylri50lit8ggm9
3379360
3379359
2026-11-20T21:18:57Z
BurgertB
2401
3379360
wikitext
text/x-wiki
[[Beeld:First Known Interstellar Visitor is an “Oddball” (gemini1710b).tiff|thumb|right|[[1I/ʻOumuamua]], die eerste bevestigde interstellêre voorwerp, wat in 2017 deur die Sonnestelsel beweeg het.]]
’n '''Interstellêre voorwerp''' is ’n [[hemelliggaam]] in die [[interstellêre ruimte]] wat nie deur [[swaartekrag]] aan ’n [[ster]] verbonde is nie. Die term word gebruik vir voorwerpe insluitend sommige [[asteroïed]]e, [[Komeet|komete]]e en [[weesplanete]], maar nie sterre of stellêre oorblyfsels nie. Interstellêre voorwerpe was waarskynlik eens aan ’n gasheerster verbode, maar het sedertdien onverbonde geraak. Verskillende prosesse kan planete en kleiner voorwerpe ([[planetesimale]]) van hulle gasheerster onverbonde laat raak.<ref>{{Cite journal |last1=The ‘Oumuamua ISSI Team |last2=Bannister |first2=Michele T. |last3=Bhandare |first3=Asmita |last4=Dybczyński |first4=Piotr A. |last5=Fitzsimmons |first5=Alan |last6=Guilbert-Lepoutre |first6=Aurélie |last7=Jedicke |first7=Robert |last8=Knight |first8=Matthew M. |last9=Meech |first9=Karen J. |last10=McNeill |first10=Andrew |last11=Pfalzner |first11=Susanne |last12=Raymond |first12=Sean N. |last13=Snodgrass |first13=Colin |last14=Trilling |first14=David E. |last15=Ye |first15=Quanzhi |date=2019-07-01 |title=The natural history of ʻOumuamua |url=https://www.nature.com/articles/s41550-019-0816-x |journal=Nature Astronomy |language=en |volume=3 |issue=7 |pages=594–602 |doi=10.1038/s41550-019-0816-x |issn=2397-3366|arxiv=1907.01910 |bibcode=2019NatAs...3..594O }}</ref>
Die term word ook toegepas op ’n voorwerp wat in ’n interstellêre baan is, maar tydelik naby ’n ster verbygaan, soos sommige asteroïede en komete (dit wil sê eksoasteroïede en {{nowrap|-komete}}). In dié geval kan die voorwerp ’n '''interstellêre indringer''' genoem word.<ref>{{cite journal|first1=Dimitri|last1=Veras|title=Creating the first interstellar interloper|journal=Nature Astronomy|date=13 April 2020|volume=4|issue=9|issn=2397-3366|pages=835–836|doi=10.1038/s41550-020-1064-9|bibcode=2020NatAs...4..835V|doi-access=free}}</ref> Voorwerpe wat binne die [[Sonnestelsel]] waargeneem word, word as interstellêre indringers geïdentifiseer vanweë hulle besit van 'n beduidende [[halwe lengteas]], [[energie]] en hiperboliese oorskotsnelheid, wat aandui hulle het nie in die Sonnestelsel ontstaan nie.
Die eerste interstellêre voorwerpe wat ontdek is, was weesplanete wat uit hulle oorspronklike sterrestelsel gewerp is (soos [[OTS 44]] en [[Cha 110913-773444]]), hoewel hulle moeilik is om te onderskei van sub-[[bruindwerg]]e, planeetmassavoorwerpe wat nes sterre in die interstellêre ruimte gevorm het.
Teen 2025 is drie interstellêre voorwerpe ontdek wat deur die Sonnestelsel reis: [[1I/ʻOumuamua]] in 2017, [[2I/Borisov]] in 2019 en [[3I/ATLAS]] in 2025. Die voorvoegsel "1I" identifiseer die voorwerp as die eerste bevestigde interstellêre indringer, "2I" as die tweede, ensovoorts. Daar was spekulasie dat interstellêre indringers wat in die Sonnestelsel waargeneem is, buiteaardse ruimtetuie is, maar daar is geen bewyse vir sulke aansprake om geloofwaardig te wees nie.<ref name=notalien>{{cite news| last=Sample | first=Ian | title=Is 'Oumuamua an alien spacecraft? Initial scans show no signs of technology |newspaper=The Guardian | date=15 December 2017 | url=https://www.theguardian.com/science/2017/dec/14/is-oumuamua-an-alien-spacecraft-first-scans-show-no-signs-of-technology}}</ref>
==Verwysings==
{{Verwysings}}
==Skakels==
{{vertaaluit| taalafk = en | il = Interstellar object}}
{{Normdata}}
[[Kategorie:Interstellêre voorwerpe| ]]
rmsuqa92m2ymmrfcya20jbmuxf3p1zx
Bespreking:Interstellêre voorwerp
1
587427
3379358
2026-11-20T21:13:40Z
BurgertB
2401
Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}'
3379358
wikitext
text/x-wiki
{{Kop van besprekingsbladsy}}
{{Bladtrekke}}
2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv
Sjabloon:Fosfiede
10
587428
3379389
2026-11-21T03:39:26Z
Jcwf
4
Nuwe bladsy geskep met '{{Navigasieboks | name=fosfiede | title=[[fosfied]]e | listclass = hlist | list1 = *[[fosfien|H]]<!-- *[[litiumfosfied|Li]] *[[litiumaluminiumfosfied|LiAl]] *[[litiumboorfosfied|LiB]]--> *[[ammoniumfosfied|NH{{sub|4}}]]<!-- *[[natriumfosfied|Na]] *[[kaliumfosfied|K]] *[[rubidiumfosfied|Rb]] *[[sesiumfosfied|Cs]] *[[berilliumfosfied|Be]]--> *[[magnesiumfosfied|Mg]] *[[kalsiumfosfied|Ca]]<!-- *[[stronsiumfosfied|Sr]]--> *[[bariumfosfied|Ba]]<!-- *[[lantaanfosfied|La]...'
3379389
wikitext
text/x-wiki
{{Navigasieboks
| name=fosfiede
| title=[[fosfied]]e
| listclass = hlist
| list1 =
*[[fosfien|H]]<!--
*[[litiumfosfied|Li]]
*[[litiumaluminiumfosfied|LiAl]]
*[[litiumboorfosfied|LiB]]-->
*[[ammoniumfosfied|NH{{sub|4}}]]<!--
*[[natriumfosfied|Na]]
*[[kaliumfosfied|K]]
*[[rubidiumfosfied|Rb]]
*[[sesiumfosfied|Cs]]
*[[berilliumfosfied|Be]]-->
*[[magnesiumfosfied|Mg]]
*[[kalsiumfosfied|Ca]]<!--
*[[stronsiumfosfied|Sr]]-->
*[[bariumfosfied|Ba]]<!--
*[[lantaanfosfied|La]]-->
*[[titaandifosfied|Ti]]
*[[sirkoniumtrifosfied|ZrSe{{sub|3}}]] <!--
*[[vanadium(III)fosfied|V(III)]]
*[[vanadiumpentfosfied|V(V)]]
*[[chroom(III)fosfied|Cr(III)]]
*[[molibdeendifosfied|Mo(IV)]]-->
*[[mangaanfosfied|Mn]]<!--
*[[kobalt(II)fosfied|Co(II)]]-->
*[[yster(II)fosfied|Fe(II)]]
*[[nikkelfosfied|Ni]]
<!--
*[[yster(II,III)fosfied|Fe(II,III)]]
*[[yster(III)fosfied|Fe(III)]]
*[[aluminiumfosfied|Al]]
*[[gallium(III)fosfied|Ga(III)]]
*[[koolstofdifosfied|CS{{sub|2}}]]-->
*[[karbonielfosfied|{{ch2|COSe}}]]<!--
*[[koolstofsubfosfied|{{ch2|C3O2}}]]
*[[fosforpentfosfied|P(V)]]
*[[antimoon(III)fosfied|Sb(III)]]-->
*[[sinkfosfied|Zn]]
*[[kadmiumfosfied|Cd]]<!--
*[[koperfosfied|Cu]]
*[[koper(II)fosfied|Cu(II)]]
*[[silwerfosfied|Ag]]
*[[kwik(I)fosfied|Hg(I)]]
*[[kwik(II)fosfied|Hg(II)]]
*[[lood(II)fosfied|Pb(II)]]
*[[lood(IV)fosfied|Pb(IV)]]-->
*[[palladiumfosfied|Pd(II)]]
*[[palladiumfosfosulfied|PdPS]]
*[[platinumdifosfied|Pt(IV)]]<!--
*[[radiumfosfied|Ra]]
*[[rutenium(III)fosfied|Ru(III)]]
*[[silwerfosfied|Ag]]
*[[tallium(I)fosfied|Tl(I)]]
*[[tin(II)fosfied|Sn(II)]]-->
| list2 =<!--
*[[europium(II)fosfied|Eu(II)]]
*[[samarium(III)fosfied|Sm(III)]]
*[[toriumfosfied|Th]]-->
*[[uraan(II)fosfied|U(II)]]
*[[uraan(IV)fosfied|U(IV)]]
*[[uraantrifosfied|US{{sub|3}}]]
}}<noinclude>
[[Kategorie:Chemiesjablone]]
</noinclude>
ho1ruwy54momowyggemrdui7jsubyb7
3379390
3379389
2026-11-21T03:49:06Z
Jcwf
4
3379390
wikitext
text/x-wiki
{{Navigasieboks
| name=fosfiede
| title=[[fosfied]]e
| listclass = hlist
| list1 =
*[[fosfien|H]]<!--
*[[litiumfosfied|Li]]
*[[litiumaluminiumfosfied|LiAl]]
*[[litiumboorfosfied|LiB]]-->
*[[ammoniumfosfied|NH{{sub|4}}]]<!--
*[[natriumfosfied|Na]]
*[[kaliumfosfied|K]]
*[[rubidiumfosfied|Rb]]
*[[sesiumfosfied|Cs]]
*[[berilliumfosfied|Be]]-->
*[[magnesiumfosfied|Mg]]
*[[kalsiumfosfied|Ca]]<!--
*[[stronsiumfosfied|Sr]]
*[[bariumfosfied|Ba]]
*[[lantaanfosfied|La]]
*[[titaandifosfied|Ti]]
*[[sirkoniumtrifosfied|ZrSe{{sub|3}}]]
*[[vanadium(III)fosfied|V(III)]]
*[[vanadiumpentfosfied|V(V)]]
*[[chroom(III)fosfied|Cr(III)]]
*[[molibdeendifosfied|Mo(IV)]]-->
*[[mangaanfosfied|Mn]]
*[[mangaanmonofosfied|MnP]]<!--
*[[kobalt(II)fosfied|Co(II)]]-->
*[[diystermonofosfied|{{ch2|Fe2P}}]]<!--
*[[nikkelfosfied|Ni]]
*[[yster(II,III)fosfied|Fe(II,III)]]
*[[yster(III)fosfied|Fe(III)]]
*[[aluminiumfosfied|Al]]
*[[gallium(III)fosfied|Ga(III)]]-->
*[[indiumfosfied|In]]<!--
*[[koolstofdifosfied|CS{{sub|2}}]]
*[[karbonielfosfied|{{ch2|COSe}}]]
*[[koolstofsubfosfied|{{ch2|C3O2}}]]
*[[fosforpentfosfied|P(V)]]
*[[antimoon(III)fosfied|Sb(III)]]-->
*[[sinkfosfied|Zn]]
*[[kadmiumfosfied|Cd]]<!--
*[[koperfosfied|Cu]]
*[[koper(II)fosfied|Cu(II)]]
*[[silwerfosfied|Ag]]
*[[kwik(I)fosfied|Hg(I)]]
*[[kwik(II)fosfied|Hg(II)]]
*[[lood(II)fosfied|Pb(II)]]
*[[lood(IV)fosfied|Pb(IV)]]
*[[palladiumfosfied|Pd(II)]]-->
*[[palladiumfosfosulfied|PdPS]]
*[[platinumdifosfied|Pt(IV)]]<!--
*[[radiumfosfied|Ra]]
*[[rutenium(III)fosfied|Ru(III)]]
*[[silwerfosfied|Ag]]
*[[tallium(I)fosfied|Tl(I)]]
*[[tin(II)fosfied|Sn(II)]]-->
| list2 =<!--
*[[europium(II)fosfied|Eu(II)]]
*[[samarium(III)fosfied|Sm(III)]]
*[[toriumfosfied|Th]]
*[[uraan(II)fosfied|U(II)]]
*[[uraan(IV)fosfied|U(IV)]]
*[[uraantrifosfied|US{{sub|3}}]]-->
}}<noinclude>
[[Kategorie:Chemiesjablone]]
</noinclude>
trwlj1733ncpbnp1e0su697z6bzbmv4
3379400
3379390
2026-11-21T03:54:47Z
Jcwf
4
3379400
wikitext
text/x-wiki
{{Navigasieboks
| name=fosfiede
| title=[[Fosfied]]e
| listclass = hlist
| list1 =
*[[fosfien|H]]<!--
*[[litiumfosfied|Li]]
*[[litiumaluminiumfosfied|LiAl]]
*[[litiumboorfosfied|LiB]]-->
*[[ammoniumfosfied|NH{{sub|4}}]]<!--
*[[natriumfosfied|Na]]
*[[kaliumfosfied|K]]
*[[rubidiumfosfied|Rb]]
*[[sesiumfosfied|Cs]]
*[[berilliumfosfied|Be]]-->
*[[magnesiumfosfied|Mg]]
*[[kalsiumfosfied|Ca]]<!--
*[[stronsiumfosfied|Sr]]
*[[bariumfosfied|Ba]]
*[[lantaanfosfied|La]]
*[[titaandifosfied|Ti]]
*[[sirkoniumtrifosfied|ZrSe{{sub|3}}]]
*[[vanadium(III)fosfied|V(III)]]
*[[vanadiumpentfosfied|V(V)]]
*[[chroom(III)fosfied|Cr(III)]]
*[[molibdeendifosfied|Mo(IV)]]-->
*[[mangaanfosfied|Mn]]
*[[mangaanmonofosfied|MnP]]<!--
*[[kobalt(II)fosfied|Co(II)]]-->
*[[diystermonofosfied|{{ch2|Fe2P}}]]<!--
*[[nikkelfosfied|Ni]]
*[[yster(II,III)fosfied|Fe(II,III)]]
*[[yster(III)fosfied|Fe(III)]]
*[[aluminiumfosfied|Al]]
*[[gallium(III)fosfied|Ga(III)]]-->
*[[indiumfosfied|In]]<!--
*[[koolstofdifosfied|CS{{sub|2}}]]
*[[karbonielfosfied|{{ch2|COSe}}]]
*[[koolstofsubfosfied|{{ch2|C3O2}}]]
*[[fosforpentfosfied|P(V)]]
*[[antimoon(III)fosfied|Sb(III)]]-->
*[[sinkfosfied|Zn]]
*[[kadmiumfosfied|Cd]]<!--
*[[koperfosfied|Cu]]
*[[koper(II)fosfied|Cu(II)]]
*[[silwerfosfied|Ag]]
*[[kwik(I)fosfied|Hg(I)]]
*[[kwik(II)fosfied|Hg(II)]]
*[[lood(II)fosfied|Pb(II)]]
*[[lood(IV)fosfied|Pb(IV)]]
*[[palladiumfosfied|Pd(II)]]-->
*[[palladiumfosfosulfied|PdPS]]
*[[platinumdifosfied|Pt(IV)]]<!--
*[[radiumfosfied|Ra]]
*[[rutenium(III)fosfied|Ru(III)]]
*[[silwerfosfied|Ag]]
*[[tallium(I)fosfied|Tl(I)]]
*[[tin(II)fosfied|Sn(II)]]-->
| list2 =<!--
*[[europium(II)fosfied|Eu(II)]]
*[[samarium(III)fosfied|Sm(III)]]
*[[toriumfosfied|Th]]
*[[uraan(II)fosfied|U(II)]]
*[[uraan(IV)fosfied|U(IV)]]
*[[uraantrifosfied|US{{sub|3}}]]-->
}}<noinclude>
[[Kategorie:Chemiesjablone]]
</noinclude>
anfdpt4n0llxuey83d88tz8df6lrmgp
Kategorie:Berge van Mpumalanga
14
587429
3379467
2026-11-21T08:01:13Z
Aliwal2012
39067
Nuwe bladsy geskep met '{{Broodkrummels}} [[Kategorie:Berge van Suid-Afrika|Mpumalanga]] [[Kategorie:Mpumalanga]]'
3379467
wikitext
text/x-wiki
{{Broodkrummels}}
[[Kategorie:Berge van Suid-Afrika|Mpumalanga]]
[[Kategorie:Mpumalanga]]
el1swxml7nzwt4i5iy5upc5qyegddck
Kategorie:Berge van Gauteng
14
587430
3379468
2026-11-21T08:02:14Z
Aliwal2012
39067
Gauteng
3379468
wikitext
text/x-wiki
{{Broodkrummels}}
[[Kategorie:Berge van Suid-Afrika|Gauteng]]
[[Kategorie:Gauteng]]
n57hezbmop2pg3gwitfjd1llxegdro1
Kategorie:Berge van Limpopo
14
587431
3379469
2026-11-21T08:03:02Z
Aliwal2012
39067
Limpopo
3379469
wikitext
text/x-wiki
{{Broodkrummels}}
[[Kategorie:Berge van Suid-Afrika|Limpopo]]
[[Kategorie:Limpopo]]
nsbzvtktaltlca3ggql5krgume6ee05
Kategorie:Berge van KwaZulu-Natal
14
587432
3379470
2026-11-21T08:03:38Z
Aliwal2012
39067
KwaZulu-Natal
3379470
wikitext
text/x-wiki
{{Broodkrummels}}
[[Kategorie:Berge van Suid-Afrika|KwaZulu-Natal]]
[[Kategorie:KwaZulu-Natal]]
dccqhvayzeoqbad1pvdaj1nat4xfzhq
CNA
0
587433
3379501
2026-11-21T09:51:27Z
Pynappel
70858
Nuwe artikel uit gepubliseerde bronne
3379501
wikitext
text/x-wiki
'''CNA''' ('''Central News Agency'''; ook bekend as '''Consolidated News Agencies''') is 'n Suid-Afrikaanse kleinhandelsketting wat boeke, skryfbehoeftes, tydskrifte en geskenke verkoop het. Michael Davis en Albert Lindbergh het die besigheid in 1896 in [[Johannesburg]] as koerantverspreider gestig, en teen 1994 het die ketting 316 winkels in die land gehad.<ref name="bt2026" /> Ná 'n reeks eienaarswisselings is CNA in 2021 onder sakeredding geplaas, en teen 2026 het die ketting feitlik opgehou bestaan.<ref name="bt2026" />
== Geskiedenis ==
=== Stigting en groei ===
Davis en Lindbergh het in 1896 met spanne koerantjoggies wat die koerante te voet en per fiets afgelewer het, in Johannesburg koerante begin verkoop. Die eerste koerante wat hulle verkoop het, was ''[[The Star]]'', ''The Standard'' en ''Diggers News''.<ref name="rsc">{{Verwys web |titel=Central News Agency |webwerf=Rhodesian Study Circle |datum=18 Maart 2018 |url=https://www.rhodesianstudycircle.org.uk/central-news-agency/ |besoekdatum=21 November 2026}}</ref> Die vennote het gou ook boeke, tydskrifte en skryfbehoeftes verkoop en as advertensie-agente opgetree, al het koerante hul vernaamste belang gebly. Teen 1899 was die perseel in Harrisonstraat te klein, en die besigheid het na 'n groot gebou op die hoek van Commissioner- en Rissikstraat verhuis.<ref name="rsc" /> Die maatskappy het later ook koerante soos die ''[[Rand Daily Mail]]'' en die ''[[Sunday Times]]'' versprei.<ref name="bt2026">{{Verwys web |van=Hilliard-Lomas |voornaam=Caitlyn |titel=Iconic 130-year-old retailer that disappeared from shopping malls across South Africa |webwerf=BusinessTech |datum=22 Februarie 2026 |url=https://businesstech.co.za/news/business/850473/iconic-130-year-old-retailer-that-disappeared-from-shopping-malls-across-south-africa/ |besoekdatum=21 November 2026}}</ref>
In 1901 het CNA by spoorwegstasies in die Kaap boekwinkels begin oopmaak, en sy eerste voorstedelike tak was in [[Jeppestown]].<ref name="bt2026" /> In 1902 het die ''[[Cape Argus|Argus]]'' en die ''[[Cape Times]]'' hul volle publikasiekontrakte by CNA geplaas, wat die besigheid vinnig laat groei het. CNA het in 1903 'n openbare maatskappy geword en is op die [[JSE|Johannesburgse Effektebeurs]] genoteer.<ref name="rsc" /><ref name="bt2026" /> Teen 1904 het die maatskappy winkels regoor die land gehad.<ref name="bt2026" /> In dieselfde jaar het Gordon & Gotch CNA se alleenagent in Brittanje geword, en CNA het dié firma se takke in Kaapstad en Natal oorgeneem. Dit het die weg vir die alleenagentskap in Suid-Afrika van 'n aantal gewilde oorsese koerante en tydskrifte gebaan.<ref name="rsc" />
Die vraag na nuus gedurende die [[Eerste Wêreldoorlog]] het die uitbreiding voortgedryf,<ref name="bt2026" /> en ná die oorlog het die winkels ook speelgoed, eetgerei en leergoedere begin verkoop.<ref name="rsc" /> Teen 1932 was CNA die alleenagent vir 92% van die Britse koerante wat in Suid-Afrika versprei is, en ook vir sommige Amerikaanse publikasies. In die [[Tweede Wêreldoorlog]] is CNA se verskaffers in Londen in die Blitz gebombardeer. Ná die oorlog het die maatskappy hom in 1951 in die destydse Rhodesië (vandag [[Zimbabwe]]) gevestig,<ref name="bt2026" /> deur 'n gedeeltelik besitte filiaal, Kingstons Ltd.<ref name="rsc" />
=== CNA Gallo en Wooltru ===
In 1983 het CNA met Gallo Africa tot CNA Gallo saamgesmelt. CNA Gallo het in 1990 die helfte van die aandele in die bioskoopketting Nu Metro gekoop en in 1992 die res, waarna Nu Metro 'n volfiliaal van Gallo Africa geword het.<ref name="rsc" /> Teen 1994 het CNA 316 winkels in die land gehad.<ref name="bt2026" /> In 1998 het die ketting met meer as 300 winkels boeke, musiek, video's, tydskrifte, skryfbehoeftes, speelgoed en sagteware verkoop, en het dit by sy kassas strepieskodeskandeerders begin gebruik.<ref name="itweb">{{Verwys web |titel=CNA invests R2.2 million in barcode goodies |webwerf=ITWeb |datum=4 Maart 1998 |url=https://www.itweb.co.za/content/GxwQD71AkGN7lPVo |besoekdatum=21 November 2026}}</ref>
Die kleinhandelsgroep Wooltru het die kwynende CNA in 1997 in 'n transaksie van sowat R500 miljoen van CNA Gallo oorgeneem en met die uitreiking van Wooltru-aandele daarvoor betaal. Die koopprys het ook Constantia-groetekaarte en drie eiendomsmaatskappye ingesluit. Dennis Cuzen, hoof- uitvoerende beampte van CNA Gallo, het gesê dat CNA se interne herstrukturering die moeilike kleinhandelsklimaat in Suid-Afrika vererger het.<ref name="mg1997">{{Verwys web |titel=Wooltru snaps up CNA |webwerf=Mail & Guardian |datum=17 September 1997 |url=https://mg.co.za/article/1997-09-17-wooltru-snaps-up-cna/ |besoekdatum=21 November 2026}}</ref>
Op 19 April 1999 het CNA 'n eksklusiewe handelsooreenkoms met die [[MTN]]-diensverskaffer M-Tel gesluit. CNA moes vir drie jaar M-Tel se selfoonprodukte voorraad hou en bevorder, en geen mededingende produkte nie; M-Tel het in ruil gewaarborg dat CNA se afslag, kommissie en aansporings jaarliks minstens R65 miljoen tot R84,7 miljoen sou beloop. Met meer as 300 winkels en 'n gevestigde reputasie was CNA vir M-Tel 'n landwye verkoopkanaal.<ref name="sca">{{Verwys web |titel=Consolidated News Agencies v Mobile Telephone Networks (510/2008) [2009] ZASCA 130 |webwerf=SAFLII |uitgewer=Hoogste Hof van Appèl |datum=29 September 2009 |url=https://www.saflii.org/za/cases/ZASCA/2009/130.html |besoekdatum=21 November 2026}}</ref>
=== Gordon Kay en die likwidasie ===
Toe Wooltru sy bates ontbondel het, het dit CNA op 15 Februarie 2001 aan Gordon Kay & Associates verkoop, 'n maatskappy met min eie hulpbronne wat deur Mark Gordon en Hobart Kay beheer is.<ref name="sca" /> Die koopprys was R192 miljoen: aanvanklik R150 miljoen en daarna nog R42 miljoen. Sowat R122 miljoen daarvan is uit CNA se eie kontantvloei betaal.<ref name="iol">{{Verwys web |titel=Wooltru sold CNA to 'wrong bidder' |webwerf=Business Report |datum=13 September 2002 |url=https://www.iol.co.za/business-report/economy/wooltru-sold-cna-to-wrong-bidder-779937 |besoekdatum=21 November 2026}}</ref> Gordon Kay het nie die bankwaarborge gelewer wat die koopooreenkoms vereis het nie. MTN het dit in sy plek aan Wooltru verskaf en uiteindelik sowat R86 miljoen aan Wooltru betaal, terwyl CNA in 'n gewysigde ooreenkoms met M-Tel van die inkomstewaarborg vir die tweede jaar afstand gedoen het.<ref name="sca" />
CNA is op 27 Julie 2002 voorlopig gelikwideer.<ref name="sca" /> By 'n ondersoek ingevolge artikel 417 van die Maatskappywet het die besturende direkteur, Tim Holden, in September 2002 getuig dat Wooltru CNA aan die verkeerde koper verkoop het: Gordon Kay het nie die kapitaal gehad om die koopprys te betaal nie, wat nog te sê van CNA se bedryfskoste, en het geen ervaring van kleinhandel gehad nie.<ref name="iol" />
=== Edcon ===
Edcon, die kleinhandelsgroep agter Edgars en Jet, het CNA in 2002 vir R130 miljoen gekoop en daarmee sowat 137 winkels oorgeneem. Die groep het verwag dat CNA se omset in die eerste volle handelsjaar sowat R800 miljoen sou wees.<ref name="bt2026" /> Vyf jaar later het die Amerikaanse beleggingsfirma Bain Capital Edcon in 'n transaksie wat met skuld gefinansier is gekoop en van die JSE onttrek.<ref name="news24-2021">{{Verwys web |van=Madubela |voornaam=Anathi |titel=125-year-old CNA placed in business rescue |webwerf=News24 |datum=8 Junie 2021 |url=https://www.news24.com/business/companies/retail/breaking-125-year-old-cna-placed-in-business-rescue-20210608 |besoekdatum=21 November 2026}}</ref> In sy laaste jare onder Edcon het CNA ook selfone, skootrekenaars en speletjiekonsoles verkoop.<ref name="techcentral">{{Verwys web |titel=Retail chain CNA gets a new owner as Edcon exits |webwerf=TechCentral |datum=4 Februarie 2020 |url=https://techcentral.co.za/retail-chain-cna-gets-a-new-owner-as-edcon-exits/175163/ |besoekdatum=21 November 2026}}</ref>
Op 4 Februarie 2020 het Edcon, wat toe self in finansiële nood was, aangekondig dat dit CNA se 167 winkels en al sy handelsmerke vir 'n onbekende bedrag aan 'n konsortium onder leiding van die JSE-genoteerde Astoria Investments verkoop.<ref name="moneyweb">{{Verwys web |van=Naidoo |voornaam=Suren |titel=Edcon sells CNA to JSE-listed consortium |webwerf=Moneyweb |datum=4 Februarie 2020 |url=https://www.moneyweb.co.za/news/companies-and-deals/edcon-sells-cna-to-jse-listed-consortium/ |besoekdatum=21 November 2026}}</ref> Edcon se hoof- uitvoerende beampte, Grant Pattison, het CNA 'n belangrike maar nie 'n strategiese deel van die groep genoem nie, omdat dit nie op klere, skoonheidsprodukte en huisware gefokus het nie.<ref name="moneyweb" /> Jan van Niekerk het die koop gelei, en Benjamin Trisk, voorheen hoof- uitvoerende beampte van Exclusive Books, het 'n belang van 30% geneem, met Astoria wat die ander 70% besit het.<ref name="saba">{{Verwys web |titel=Benjamin Trisk and partners buy CNA |webwerf=South African Booksellers Association |datum=17 Februarie 2020 |url=https://www.sabooksellers.com/benjamin-trisk-and-partners-buy-cna/ |besoekdatum=21 November 2026}}</ref><ref name="news24-2021" /> Die nuwe eienaars wou CNA na sy stigters se boustene terugbring: boeke, skryfbehoeftes, tydskrifte en geskenke.<ref name="techcentral" /> Edcon self is in April 2020 onder sakeredding geplaas, en al sy bates is uiteindelik verkoop.<ref name="news24-2021" />
=== Sakeredding ===
In Mei 2021 het Astoria sy meerderheidsbelang aan die bestuur terugverkoop. Trisk het intussen met die direksie onmin gekry: die direkteure het hom daarvan beskuldig dat hy sonder hul toestemming met sakereddingspraktisyns in verbinding getree het, en daarna aangekondig dat hy in April bedank het, wat Trisk betwis het.<ref name="news24-2021" /> Op 8 Junie 2021 het die bestuur bevestig dat CNA onder sakeredding geplaas is. Die ketting was agter met betalings aan verskaffers en verhuurders, en die [[Covid-19-pandemie in Suid-Afrika|covid-19-pandemie]] het klante uit die groot winkelsentrums gehou.<ref name="news24-2021" /> Mededinging van die Australiese ketting Typo en van aanlynhandelaars het die vraag na CNA se voorraad verder verswak.<ref name="bt2026" />
CNA het toe 163 winkels in Suid-Afrika, Namibië, Botswana, Lesotho en Eswatini gehad. Teen 16 Augustus 2021 was 52 daarvan gesluit, en die sakereddingspraktisyns wou die ketting tot 55 à 60 winkels in Gauteng, Kaapstad en Durban laat krimp.<ref name="news24-aug2021">{{Verwys web |van=Madubela |voornaam=Anathi |titel=Fewer than 60 CNA stores to remain as business rescue practitioners push envelope |webwerf=News24 |datum=21 Augustus 2021 |url=https://www.news24.com/business/companies/fewer-than-60-cna-stores-to-remain-as-business-rescue-practitioners-push-envelope-20210821 |besoekdatum=21 November 2026}}</ref> CNA het R264 miljoen aan skuldeisers geskuld, en 78% van hulle het vir die reddingsplan gestem. Ingevolge die plan is meer as 80 winkels wat verlies gely het gesluit, die hoofkantoor toegemaak en bestuurssalarisse met meer as 40% verminder. Dele van die maatskappy, onder meer 60 winkels, is vir R2 miljoen aan die Black Mountain Investment Management Group verkoop.<ref name="bt2026" />
Volgens Stacey Roux, wat namens die sakereddingspraktisyns gepraat het, is CNA aan 'n konsortium verkoop waarvan die Everland Group deel was. Sowat twee jaar ná die uitvoering van die plan het berigte oor 'n aandeelhoudersgeskil in Everland en die sluiting van sommige CNA-winkels verskyn, en teen Februarie 2026 was Everland self in likwidasie.<ref name="bt2026" />
== Letterkundeprys ==
Die [[Central News Agency-prys vir Letterkunde|CNA-prys]] was volgens die ''[[Mail & Guardian]]'' eens Suid-Afrika se vernaamste letterkundeprys, ten minste in Engels, terwyl die [[Hertzogprys]] die Afrikaanse veld gelei het. Die borge het die prys gestaak, en teen 2000 het dit stilweg verdwyn. Shaun de Waal het toe geskryf dat CNA nie meer die beeld van 'n boekwinkelketting met werklike belangstelling in ernstige letterkunde gehad het nie.<ref name="mg2000">{{Verwys web |van=De Waal |voornaam=Shaun |titel=A decade of prizes |webwerf=Mail & Guardian |datum=17 Maart 2000 |url=https://mg.co.za/news/south-africa/2000-03-17-a-decade-of-prizes/ |besoekdatum=21 November 2026}}</ref>
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
[[Kategorie:Suid-Afrikaanse maatskappye]]
[[Kategorie:Kleinhandel]]
n66b3vfixd67jp3q6dva2jpyjwsy6wa
3379520
3379501
2026-11-21T10:14:01Z
Pynappel
70858
Brei uit n.a.v. die [[en:Special:PermanentLink/1359351390|Engels]]
3379520
wikitext
text/x-wiki
'''CNA''' ('''Central News Agency'''; ook bekend as '''Consolidated News Agencies''') is 'n Suid-Afrikaanse kleinhandelsketting wat boeke, skryfbehoeftes, tydskrifte en geskenke verkoop het. Michael Davis en Albert Lindbergh het die besigheid in 1896 in [[Johannesburg]] as koerantverspreider gestig, en teen 1994 het die ketting 316 winkels in die land gehad.<ref name="bt2026" /> Ná 'n reeks eienaarswisselings is CNA in 2021 onder sakeredding geplaas, en teen 2026 het die ketting feitlik opgehou bestaan.<ref name="bt2026" />
== Geskiedenis ==
=== Stigting en groei ===
Davis en Lindbergh het in 1896 met spanne koerantjoggies wat die koerante te voet en per fiets afgelewer het, in Johannesburg koerante begin verkoop. Die eerste koerante wat hulle verkoop het, was ''[[The Star]]'', ''The Standard'' en ''Diggers News''.<ref name="rsc">{{Verwys web |titel=Central News Agency |webwerf=Rhodesian Study Circle |datum=18 Maart 2018 |url=https://www.rhodesianstudycircle.org.uk/central-news-agency/ |besoekdatum=21 November 2026}}</ref> Die vennote het gou ook boeke, tydskrifte en skryfbehoeftes verkoop en as advertensie-agente opgetree, al het koerante hul vernaamste belang gebly. Teen 1899 was die perseel in Harrisonstraat te klein, en die besigheid het na 'n groot gebou op die hoek van Commissioner- en Rissikstraat verhuis.<ref name="rsc" /> Die maatskappy het later ook koerante soos die ''[[Rand Daily Mail]]'' en die ''[[Sunday Times]]'' versprei.<ref name="bt2026">{{Verwys web |van=Hilliard-Lomas |voornaam=Caitlyn |titel=Iconic 130-year-old retailer that disappeared from shopping malls across South Africa |webwerf=BusinessTech |datum=22 Februarie 2026 |url=https://businesstech.co.za/news/business/850473/iconic-130-year-old-retailer-that-disappeared-from-shopping-malls-across-south-africa/ |besoekdatum=21 November 2026}}</ref>
In 1901 het CNA by spoorwegstasies in die Kaap boekwinkels begin oopmaak, en sy eerste voorstedelike tak was in [[Jeppestown]].<ref name="bt2026" /> In 1902 het die ''[[Cape Argus|Argus]]'' en die ''[[Cape Times]]'' hul volle publikasiekontrakte by CNA geplaas, wat die besigheid vinnig laat groei het. CNA het in 1903 'n openbare maatskappy geword en is op die [[JSE|Johannesburgse Effektebeurs]] genoteer, met 'n aandelekapitaal van £120 000 in aandele van £1 elk.<ref name="rsc" /><ref name="bt2026" /><ref name="davisology">{{Verwys web |titel=Central News Agency history |webwerf=Our Family History |url=http://www.davisology.org.uk/showmedia.php?mediaID=48 |argief-url=https://web.archive.org/web/20181218010607/http://www.davisology.org.uk/showmedia.php?mediaID=48 |argiefdatum=18 Desember 2018 |url-status=dood |besoekdatum=21 November 2026}}</ref> Teen 1904 het die maatskappy winkels regoor die land gehad.<ref name="bt2026" /> In dieselfde jaar het Gordon & Gotch CNA se alleenagent in Brittanje geword, en CNA het dié firma se takke in Kaapstad en Natal oorgeneem. Dit het die weg vir die alleenagentskap in Suid-Afrika van 'n aantal gewilde oorsese koerante en tydskrifte gebaan.<ref name="rsc" />
Die vraag na nuus gedurende die [[Eerste Wêreldoorlog]] het die uitbreiding voortgedryf,<ref name="bt2026" /> en ná die oorlog het die winkels ook speelgoed, eetgerei en leergoedere begin verkoop.<ref name="rsc" /> Teen 1928 het CNA die meeste Suid-Afrikaanse koerante uitgegee.<ref name="davisology" /> Teen 1932 was dit die alleenagent vir 92% van die Britse koerante wat in Suid-Afrika versprei is, en ook vir sommige Amerikaanse publikasies. In die [[Tweede Wêreldoorlog]] is CNA se verskaffers in Londen in die Blitz gebombardeer. Ná die oorlog het die maatskappy hom in 1951 in die destydse Rhodesië (vandag [[Zimbabwe]]) gevestig,<ref name="bt2026" /> deur 'n gedeeltelik besitte filiaal, Kingstons Ltd.<ref name="rsc" />
=== CNA Gallo en Wooltru ===
In 1983 het CNA met Gallo Africa tot CNA Gallo saamgesmelt. CNA Gallo het in 1990 die helfte van die aandele in die bioskoopketting Nu Metro gekoop en in 1992 die res, waarna Nu Metro 'n volfiliaal van Gallo Africa geword het.<ref name="rsc" /> Teen 1994 het CNA 316 winkels in die land gehad.<ref name="bt2026" /> Ná 'n rasionaliseringsproses wat in 1995 begin het, het die ketting 350 winkels gehad.<ref name="davisology" /> In 1998 het die ketting met meer as 300 winkels boeke, musiek, video's, tydskrifte, skryfbehoeftes, speelgoed en sagteware verkoop, en het dit by sy kassas strepieskodeskandeerders begin gebruik.<ref name="itweb">{{Verwys web |titel=CNA invests R2.2 million in barcode goodies |webwerf=ITWeb |datum=4 Maart 1998 |url=https://www.itweb.co.za/content/GxwQD71AkGN7lPVo |besoekdatum=21 November 2026}}</ref>
Die kleinhandelsgroep Wooltru het die kwynende CNA in 1997 in 'n transaksie van sowat R500 miljoen van CNA Gallo oorgeneem en met die uitreiking van Wooltru-aandele daarvoor betaal. Die koopprys het ook Constantia-groetekaarte en drie eiendomsmaatskappye ingesluit. Dennis Cuzen, hoof- uitvoerende beampte van CNA Gallo, het gesê dat CNA se interne herstrukturering die moeilike kleinhandelsklimaat in Suid-Afrika vererger het.<ref name="mg1997">{{Verwys web |titel=Wooltru snaps up CNA |webwerf=Mail & Guardian |datum=17 September 1997 |url=https://mg.co.za/article/1997-09-17-wooltru-snaps-up-cna/ |besoekdatum=21 November 2026}}</ref>
Op 19 April 1999 het CNA 'n eksklusiewe handelsooreenkoms met die [[MTN]]-diensverskaffer M-Tel gesluit. CNA moes vir drie jaar M-Tel se selfoonprodukte voorraad hou en bevorder, en geen mededingende produkte nie; M-Tel het in ruil gewaarborg dat CNA se afslag, kommissie en aansporings jaarliks minstens R65 miljoen tot R84,7 miljoen sou beloop. Met meer as 300 winkels en 'n gevestigde reputasie was CNA vir M-Tel 'n landwye verkoopkanaal.<ref name="sca">{{Verwys web |titel=Consolidated News Agencies v Mobile Telephone Networks (510/2008) [2009] ZASCA 130 |webwerf=SAFLII |uitgewer=Hoogste Hof van Appèl |datum=29 September 2009 |url=https://www.saflii.org/za/cases/ZASCA/2009/130.html |besoekdatum=21 November 2026}}</ref>
=== Gordon Kay en die likwidasie ===
Toe Wooltru sy bates ontbondel het, het dit CNA op 15 Februarie 2001 aan Gordon Kay & Associates verkoop, 'n maatskappy met min eie hulpbronne wat deur Mark Gordon en Hobart Kay beheer is.<ref name="sca" /> Die koopprys was R192 miljoen: aanvanklik R150 miljoen en daarna nog R42 miljoen. Sowat R122 miljoen daarvan is uit CNA se eie kontantvloei betaal.<ref name="iol">{{Verwys web |titel=Wooltru sold CNA to 'wrong bidder' |webwerf=Business Report |datum=13 September 2002 |url=https://www.iol.co.za/business-report/economy/wooltru-sold-cna-to-wrong-bidder-779937 |besoekdatum=21 November 2026}}</ref> Gordon Kay het nie die bankwaarborge gelewer wat die koopooreenkoms vereis het nie. MTN het dit in sy plek aan Wooltru verskaf en uiteindelik sowat R86 miljoen aan Wooltru betaal, terwyl CNA in 'n gewysigde ooreenkoms met M-Tel van die inkomstewaarborg vir die tweede jaar afstand gedoen het.<ref name="sca" />
CNA is op 27 Julie 2002 voorlopig gelikwideer.<ref name="sca" /> By 'n ondersoek ingevolge artikel 417 van die Maatskappywet het die besturende direkteur, Tim Holden, in September 2002 getuig dat Wooltru CNA aan die verkeerde koper verkoop het: Gordon Kay het nie die kapitaal gehad om die koopprys te betaal nie, wat nog te sê van CNA se bedryfskoste, en het geen ervaring van kleinhandel gehad nie.<ref name="iol" />
=== Edcon ===
Edcon, die kleinhandelsgroep agter Edgars en Jet, het CNA in 2002 vir R130 miljoen gekoop en daarmee sowat 137 winkels oorgeneem. Die groep het verwag dat CNA se omset in die eerste volle handelsjaar sowat R800 miljoen sou wees.<ref name="bt2026" /> Vyf jaar later het die Amerikaanse beleggingsfirma Bain Capital Edcon in 'n transaksie wat met skuld gefinansier is gekoop en van die JSE onttrek.<ref name="news24-2021">{{Verwys web |van=Madubela |voornaam=Anathi |titel=125-year-old CNA placed in business rescue |webwerf=News24 |datum=8 Junie 2021 |url=https://www.news24.com/business/companies/retail/breaking-125-year-old-cna-placed-in-business-rescue-20210608 |besoekdatum=21 November 2026}}</ref> In sy laaste jare onder Edcon het CNA ook selfone, skootrekenaars en speletjiekonsoles verkoop.<ref name="techcentral">{{Verwys web |titel=Retail chain CNA gets a new owner as Edcon exits |webwerf=TechCentral |datum=4 Februarie 2020 |url=https://techcentral.co.za/retail-chain-cna-gets-a-new-owner-as-edcon-exits/175163/ |besoekdatum=21 November 2026}}</ref>
Op 4 Februarie 2020 het Edcon, wat toe self in finansiële nood was, aangekondig dat dit CNA se 167 winkels en al sy handelsmerke vir 'n onbekende bedrag aan 'n konsortium onder leiding van die JSE-genoteerde Astoria Investments verkoop.<ref name="moneyweb">{{Verwys web |van=Naidoo |voornaam=Suren |titel=Edcon sells CNA to JSE-listed consortium |webwerf=Moneyweb |datum=4 Februarie 2020 |url=https://www.moneyweb.co.za/news/companies-and-deals/edcon-sells-cna-to-jse-listed-consortium/ |besoekdatum=21 November 2026}}</ref> Edcon se hoof- uitvoerende beampte, Grant Pattison, het CNA 'n belangrike maar nie 'n strategiese deel van die groep genoem nie, omdat dit nie op klere, skoonheidsprodukte en huisware gefokus het nie.<ref name="moneyweb" /> Jan van Niekerk het die koop gelei, en Benjamin Trisk, voorheen hoof- uitvoerende beampte van Exclusive Books, het 'n belang van 30% geneem, met Astoria wat die ander 70% besit het.<ref name="saba">{{Verwys web |titel=Benjamin Trisk and partners buy CNA |webwerf=South African Booksellers Association |datum=17 Februarie 2020 |url=https://www.sabooksellers.com/benjamin-trisk-and-partners-buy-cna/ |besoekdatum=21 November 2026}}</ref><ref name="news24-2021" /> Die nuwe eienaars wou CNA na sy stigters se boustene terugbring: boeke, skryfbehoeftes, tydskrifte en geskenke.<ref name="techcentral" /> Edcon self is in April 2020 onder sakeredding geplaas, en al sy bates is uiteindelik verkoop.<ref name="news24-2021" />
=== Sakeredding ===
In Mei 2021 het Astoria sy meerderheidsbelang aan die bestuur terugverkoop. Trisk het intussen met die direksie onmin gekry: die direkteure het hom daarvan beskuldig dat hy sonder hul toestemming met sakereddingspraktisyns in verbinding getree het, en daarna aangekondig dat hy in April bedank het, wat Trisk betwis het.<ref name="news24-2021" /> Op 8 Junie 2021 het die bestuur bevestig dat CNA onder sakeredding geplaas is. Die ketting was agter met betalings aan verskaffers en verhuurders, en die [[Covid-19-pandemie in Suid-Afrika|covid-19-pandemie]] het klante uit die groot winkelsentrums gehou.<ref name="news24-2021" /> Mededinging van die Australiese ketting Typo en van aanlynhandelaars het die vraag na CNA se voorraad verder verswak.<ref name="bt2026" />
CNA het toe 163 winkels in Suid-Afrika, Namibië, Botswana, Lesotho en Eswatini gehad. Teen 16 Augustus 2021 was 52 daarvan gesluit, en die sakereddingspraktisyns wou die ketting tot 55 à 60 winkels in Gauteng, Kaapstad en Durban laat krimp.<ref name="news24-aug2021">{{Verwys web |van=Madubela |voornaam=Anathi |titel=Fewer than 60 CNA stores to remain as business rescue practitioners push envelope |webwerf=News24 |datum=21 Augustus 2021 |url=https://www.news24.com/business/companies/fewer-than-60-cna-stores-to-remain-as-business-rescue-practitioners-push-envelope-20210821 |besoekdatum=21 November 2026}}</ref> CNA het R264 miljoen aan skuldeisers geskuld, en 78% van hulle het vir die reddingsplan gestem. Ingevolge die plan is meer as 80 winkels wat verlies gely het gesluit, die hoofkantoor toegemaak en bestuurssalarisse met meer as 40% verminder. Dele van die maatskappy, onder meer 60 winkels, is vir R2 miljoen aan die Black Mountain Investment Management Group verkoop.<ref name="bt2026" />
Volgens Stacey Roux, wat namens die sakereddingspraktisyns gepraat het, is CNA aan 'n konsortium verkoop waarvan die Everland Group deel was. Sowat twee jaar ná die uitvoering van die plan het berigte oor 'n aandeelhoudersgeskil in Everland en die sluiting van sommige CNA-winkels verskyn, en teen Februarie 2026 was Everland self in likwidasie.<ref name="bt2026" />
== Letterkundeprys ==
Die [[Central News Agency-prys vir Letterkunde|CNA-prys]] was volgens die ''[[Mail & Guardian]]'' eens Suid-Afrika se vernaamste letterkundeprys, ten minste in Engels, terwyl die [[Hertzogprys]] die Afrikaanse veld gelei het. Die borge het die prys gestaak, en teen 2000 het dit stilweg verdwyn. Shaun de Waal het toe geskryf dat CNA nie meer die beeld van 'n boekwinkelketting met werklike belangstelling in ernstige letterkunde gehad het nie.<ref name="mg2000">{{Verwys web |van=De Waal |voornaam=Shaun |titel=A decade of prizes |webwerf=Mail & Guardian |datum=17 Maart 2000 |url=https://mg.co.za/news/south-africa/2000-03-17-a-decade-of-prizes/ |besoekdatum=21 November 2026}}</ref>
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
[[Kategorie:Suid-Afrikaanse maatskappye]]
[[Kategorie:Kleinhandel]]
76vm1czggr4bwl7h102d6nqn0p75e7y
3379521
3379520
2026-11-21T10:14:38Z
Pynappel
70858
/* Sakeredding */
3379521
wikitext
text/x-wiki
'''CNA''' ('''Central News Agency'''; ook bekend as '''Consolidated News Agencies''') is 'n Suid-Afrikaanse kleinhandelsketting wat boeke, skryfbehoeftes, tydskrifte en geskenke verkoop het. Michael Davis en Albert Lindbergh het die besigheid in 1896 in [[Johannesburg]] as koerantverspreider gestig, en teen 1994 het die ketting 316 winkels in die land gehad.<ref name="bt2026" /> Ná 'n reeks eienaarswisselings is CNA in 2021 onder sakeredding geplaas, en teen 2026 het die ketting feitlik opgehou bestaan.<ref name="bt2026" />
== Geskiedenis ==
=== Stigting en groei ===
Davis en Lindbergh het in 1896 met spanne koerantjoggies wat die koerante te voet en per fiets afgelewer het, in Johannesburg koerante begin verkoop. Die eerste koerante wat hulle verkoop het, was ''[[The Star]]'', ''The Standard'' en ''Diggers News''.<ref name="rsc">{{Verwys web |titel=Central News Agency |webwerf=Rhodesian Study Circle |datum=18 Maart 2018 |url=https://www.rhodesianstudycircle.org.uk/central-news-agency/ |besoekdatum=21 November 2026}}</ref> Die vennote het gou ook boeke, tydskrifte en skryfbehoeftes verkoop en as advertensie-agente opgetree, al het koerante hul vernaamste belang gebly. Teen 1899 was die perseel in Harrisonstraat te klein, en die besigheid het na 'n groot gebou op die hoek van Commissioner- en Rissikstraat verhuis.<ref name="rsc" /> Die maatskappy het later ook koerante soos die ''[[Rand Daily Mail]]'' en die ''[[Sunday Times]]'' versprei.<ref name="bt2026">{{Verwys web |van=Hilliard-Lomas |voornaam=Caitlyn |titel=Iconic 130-year-old retailer that disappeared from shopping malls across South Africa |webwerf=BusinessTech |datum=22 Februarie 2026 |url=https://businesstech.co.za/news/business/850473/iconic-130-year-old-retailer-that-disappeared-from-shopping-malls-across-south-africa/ |besoekdatum=21 November 2026}}</ref>
In 1901 het CNA by spoorwegstasies in die Kaap boekwinkels begin oopmaak, en sy eerste voorstedelike tak was in [[Jeppestown]].<ref name="bt2026" /> In 1902 het die ''[[Cape Argus|Argus]]'' en die ''[[Cape Times]]'' hul volle publikasiekontrakte by CNA geplaas, wat die besigheid vinnig laat groei het. CNA het in 1903 'n openbare maatskappy geword en is op die [[JSE|Johannesburgse Effektebeurs]] genoteer, met 'n aandelekapitaal van £120 000 in aandele van £1 elk.<ref name="rsc" /><ref name="bt2026" /><ref name="davisology">{{Verwys web |titel=Central News Agency history |webwerf=Our Family History |url=http://www.davisology.org.uk/showmedia.php?mediaID=48 |argief-url=https://web.archive.org/web/20181218010607/http://www.davisology.org.uk/showmedia.php?mediaID=48 |argiefdatum=18 Desember 2018 |url-status=dood |besoekdatum=21 November 2026}}</ref> Teen 1904 het die maatskappy winkels regoor die land gehad.<ref name="bt2026" /> In dieselfde jaar het Gordon & Gotch CNA se alleenagent in Brittanje geword, en CNA het dié firma se takke in Kaapstad en Natal oorgeneem. Dit het die weg vir die alleenagentskap in Suid-Afrika van 'n aantal gewilde oorsese koerante en tydskrifte gebaan.<ref name="rsc" />
Die vraag na nuus gedurende die [[Eerste Wêreldoorlog]] het die uitbreiding voortgedryf,<ref name="bt2026" /> en ná die oorlog het die winkels ook speelgoed, eetgerei en leergoedere begin verkoop.<ref name="rsc" /> Teen 1928 het CNA die meeste Suid-Afrikaanse koerante uitgegee.<ref name="davisology" /> Teen 1932 was dit die alleenagent vir 92% van die Britse koerante wat in Suid-Afrika versprei is, en ook vir sommige Amerikaanse publikasies. In die [[Tweede Wêreldoorlog]] is CNA se verskaffers in Londen in die Blitz gebombardeer. Ná die oorlog het die maatskappy hom in 1951 in die destydse Rhodesië (vandag [[Zimbabwe]]) gevestig,<ref name="bt2026" /> deur 'n gedeeltelik besitte filiaal, Kingstons Ltd.<ref name="rsc" />
=== CNA Gallo en Wooltru ===
In 1983 het CNA met Gallo Africa tot CNA Gallo saamgesmelt. CNA Gallo het in 1990 die helfte van die aandele in die bioskoopketting Nu Metro gekoop en in 1992 die res, waarna Nu Metro 'n volfiliaal van Gallo Africa geword het.<ref name="rsc" /> Teen 1994 het CNA 316 winkels in die land gehad.<ref name="bt2026" /> Ná 'n rasionaliseringsproses wat in 1995 begin het, het die ketting 350 winkels gehad.<ref name="davisology" /> In 1998 het die ketting met meer as 300 winkels boeke, musiek, video's, tydskrifte, skryfbehoeftes, speelgoed en sagteware verkoop, en het dit by sy kassas strepieskodeskandeerders begin gebruik.<ref name="itweb">{{Verwys web |titel=CNA invests R2.2 million in barcode goodies |webwerf=ITWeb |datum=4 Maart 1998 |url=https://www.itweb.co.za/content/GxwQD71AkGN7lPVo |besoekdatum=21 November 2026}}</ref>
Die kleinhandelsgroep Wooltru het die kwynende CNA in 1997 in 'n transaksie van sowat R500 miljoen van CNA Gallo oorgeneem en met die uitreiking van Wooltru-aandele daarvoor betaal. Die koopprys het ook Constantia-groetekaarte en drie eiendomsmaatskappye ingesluit. Dennis Cuzen, hoof- uitvoerende beampte van CNA Gallo, het gesê dat CNA se interne herstrukturering die moeilike kleinhandelsklimaat in Suid-Afrika vererger het.<ref name="mg1997">{{Verwys web |titel=Wooltru snaps up CNA |webwerf=Mail & Guardian |datum=17 September 1997 |url=https://mg.co.za/article/1997-09-17-wooltru-snaps-up-cna/ |besoekdatum=21 November 2026}}</ref>
Op 19 April 1999 het CNA 'n eksklusiewe handelsooreenkoms met die [[MTN]]-diensverskaffer M-Tel gesluit. CNA moes vir drie jaar M-Tel se selfoonprodukte voorraad hou en bevorder, en geen mededingende produkte nie; M-Tel het in ruil gewaarborg dat CNA se afslag, kommissie en aansporings jaarliks minstens R65 miljoen tot R84,7 miljoen sou beloop. Met meer as 300 winkels en 'n gevestigde reputasie was CNA vir M-Tel 'n landwye verkoopkanaal.<ref name="sca">{{Verwys web |titel=Consolidated News Agencies v Mobile Telephone Networks (510/2008) [2009] ZASCA 130 |webwerf=SAFLII |uitgewer=Hoogste Hof van Appèl |datum=29 September 2009 |url=https://www.saflii.org/za/cases/ZASCA/2009/130.html |besoekdatum=21 November 2026}}</ref>
=== Gordon Kay en die likwidasie ===
Toe Wooltru sy bates ontbondel het, het dit CNA op 15 Februarie 2001 aan Gordon Kay & Associates verkoop, 'n maatskappy met min eie hulpbronne wat deur Mark Gordon en Hobart Kay beheer is.<ref name="sca" /> Die koopprys was R192 miljoen: aanvanklik R150 miljoen en daarna nog R42 miljoen. Sowat R122 miljoen daarvan is uit CNA se eie kontantvloei betaal.<ref name="iol">{{Verwys web |titel=Wooltru sold CNA to 'wrong bidder' |webwerf=Business Report |datum=13 September 2002 |url=https://www.iol.co.za/business-report/economy/wooltru-sold-cna-to-wrong-bidder-779937 |besoekdatum=21 November 2026}}</ref> Gordon Kay het nie die bankwaarborge gelewer wat die koopooreenkoms vereis het nie. MTN het dit in sy plek aan Wooltru verskaf en uiteindelik sowat R86 miljoen aan Wooltru betaal, terwyl CNA in 'n gewysigde ooreenkoms met M-Tel van die inkomstewaarborg vir die tweede jaar afstand gedoen het.<ref name="sca" />
CNA is op 27 Julie 2002 voorlopig gelikwideer.<ref name="sca" /> By 'n ondersoek ingevolge artikel 417 van die Maatskappywet het die besturende direkteur, Tim Holden, in September 2002 getuig dat Wooltru CNA aan die verkeerde koper verkoop het: Gordon Kay het nie die kapitaal gehad om die koopprys te betaal nie, wat nog te sê van CNA se bedryfskoste, en het geen ervaring van kleinhandel gehad nie.<ref name="iol" />
=== Edcon ===
Edcon, die kleinhandelsgroep agter Edgars en Jet, het CNA in 2002 vir R130 miljoen gekoop en daarmee sowat 137 winkels oorgeneem. Die groep het verwag dat CNA se omset in die eerste volle handelsjaar sowat R800 miljoen sou wees.<ref name="bt2026" /> Vyf jaar later het die Amerikaanse beleggingsfirma Bain Capital Edcon in 'n transaksie wat met skuld gefinansier is gekoop en van die JSE onttrek.<ref name="news24-2021">{{Verwys web |van=Madubela |voornaam=Anathi |titel=125-year-old CNA placed in business rescue |webwerf=News24 |datum=8 Junie 2021 |url=https://www.news24.com/business/companies/retail/breaking-125-year-old-cna-placed-in-business-rescue-20210608 |besoekdatum=21 November 2026}}</ref> In sy laaste jare onder Edcon het CNA ook selfone, skootrekenaars en speletjiekonsoles verkoop.<ref name="techcentral">{{Verwys web |titel=Retail chain CNA gets a new owner as Edcon exits |webwerf=TechCentral |datum=4 Februarie 2020 |url=https://techcentral.co.za/retail-chain-cna-gets-a-new-owner-as-edcon-exits/175163/ |besoekdatum=21 November 2026}}</ref>
Op 4 Februarie 2020 het Edcon, wat toe self in finansiële nood was, aangekondig dat dit CNA se 167 winkels en al sy handelsmerke vir 'n onbekende bedrag aan 'n konsortium onder leiding van die JSE-genoteerde Astoria Investments verkoop.<ref name="moneyweb">{{Verwys web |van=Naidoo |voornaam=Suren |titel=Edcon sells CNA to JSE-listed consortium |webwerf=Moneyweb |datum=4 Februarie 2020 |url=https://www.moneyweb.co.za/news/companies-and-deals/edcon-sells-cna-to-jse-listed-consortium/ |besoekdatum=21 November 2026}}</ref> Edcon se hoof- uitvoerende beampte, Grant Pattison, het CNA 'n belangrike maar nie 'n strategiese deel van die groep genoem nie, omdat dit nie op klere, skoonheidsprodukte en huisware gefokus het nie.<ref name="moneyweb" /> Jan van Niekerk het die koop gelei, en Benjamin Trisk, voorheen hoof- uitvoerende beampte van Exclusive Books, het 'n belang van 30% geneem, met Astoria wat die ander 70% besit het.<ref name="saba">{{Verwys web |titel=Benjamin Trisk and partners buy CNA |webwerf=South African Booksellers Association |datum=17 Februarie 2020 |url=https://www.sabooksellers.com/benjamin-trisk-and-partners-buy-cna/ |besoekdatum=21 November 2026}}</ref><ref name="news24-2021" /> Die nuwe eienaars wou CNA na sy stigters se boustene terugbring: boeke, skryfbehoeftes, tydskrifte en geskenke.<ref name="techcentral" /> Edcon self is in April 2020 onder sakeredding geplaas, en al sy bates is uiteindelik verkoop.<ref name="news24-2021" />
=== Sakeredding ===
In Mei 2021 het Astoria sy meerderheidsbelang aan die bestuur terugverkoop. Trisk het intussen met die direksie onmin gekry: die direkteure het hom daarvan beskuldig dat hy sonder hul toestemming met sakereddingspraktisyns in verbinding getree het, en daarna aangekondig dat hy in April bedank het, wat Trisk betwis het.<ref name="news24-2021" /> Op 8 Junie 2021 het die bestuur bevestig dat CNA onder sakeredding geplaas is. Die ketting was agter met betalings aan verskaffers en verhuurders, en die [[Covid-19-pandemie in Suid-Afrika|covid-19-pandemie]] het klante uit die groot winkelsentrums gehou.<ref name="news24-2021" /> Mededinging van die Australiese ketting Typo en van aanlynhandelaars het die vraag na CNA se voorraad verder verswak.<ref name="bt2026" />
CNA het toe 163 winkels in Suid-Afrika, Namibië, Botswana, Lesotho en Eswatini gehad. Teen 16 Augustus 2021 was 52 daarvan gesluit, en die sakereddingspraktisyns wou die ketting tot 55 à 60 winkels in Gauteng, Kaapstad en Durban laat krimp.<ref name="news24-aug2021">{{Verwys web |van=Madubela |voornaam=Anathi |titel=Fewer than 60 CNA stores to remain as business rescue practitioners push envelope |webwerf=News24 |datum=21 Augustus 2021 |url=https://www.news24.com/business/companies/fewer-than-60-cna-stores-to-remain-as-business-rescue-practitioners-push-envelope-20210821 |besoekdatum=21 November 2026}}</ref> CNA het R264 miljoen aan skuldeisers geskuld, en 78% van hulle het vir die reddingsplan gestem. Ingevolge die plan is meer as 80 winkels wat verlies gely het gesluit, die hoofkantoor toegemaak en bestuurssalarisse met meer as 40% verminder. Dele van die maatskappy, onder meer 60 winkels, is vir R2 miljoen aan die Black Mountain Investment Management Group verkoop.<ref name="bt2026" />
Volgens Stacey Roux, wat namens die sakereddingspraktisyns gepraat het, is CNA aan 'n konsortium verkoop waarvan die Everland Group deel was. Sowat twee jaar ná die uitvoering van die plan het berigte oor 'n aandeelhouersgeskil in Everland en die sluiting van sommige CNA-winkels verskyn, en teen Februarie 2026 was Everland self in likwidasie.<ref name="bt2026" />
== Letterkundeprys ==
Die [[Central News Agency-prys vir Letterkunde|CNA-prys]] was volgens die ''[[Mail & Guardian]]'' eens Suid-Afrika se vernaamste letterkundeprys, ten minste in Engels, terwyl die [[Hertzogprys]] die Afrikaanse veld gelei het. Die borge het die prys gestaak, en teen 2000 het dit stilweg verdwyn. Shaun de Waal het toe geskryf dat CNA nie meer die beeld van 'n boekwinkelketting met werklike belangstelling in ernstige letterkunde gehad het nie.<ref name="mg2000">{{Verwys web |van=De Waal |voornaam=Shaun |titel=A decade of prizes |webwerf=Mail & Guardian |datum=17 Maart 2000 |url=https://mg.co.za/news/south-africa/2000-03-17-a-decade-of-prizes/ |besoekdatum=21 November 2026}}</ref>
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
[[Kategorie:Suid-Afrikaanse maatskappye]]
[[Kategorie:Kleinhandel]]
ahx39ipv7ibn97t3oo9dkoblg01mpbh
3379524
3379521
2026-11-21T10:15:10Z
Pynappel
70858
/* Gordon Kay en die likwidasie */
3379524
wikitext
text/x-wiki
'''CNA''' ('''Central News Agency'''; ook bekend as '''Consolidated News Agencies''') is 'n Suid-Afrikaanse kleinhandelsketting wat boeke, skryfbehoeftes, tydskrifte en geskenke verkoop het. Michael Davis en Albert Lindbergh het die besigheid in 1896 in [[Johannesburg]] as koerantverspreider gestig, en teen 1994 het die ketting 316 winkels in die land gehad.<ref name="bt2026" /> Ná 'n reeks eienaarswisselings is CNA in 2021 onder sakeredding geplaas, en teen 2026 het die ketting feitlik opgehou bestaan.<ref name="bt2026" />
== Geskiedenis ==
=== Stigting en groei ===
Davis en Lindbergh het in 1896 met spanne koerantjoggies wat die koerante te voet en per fiets afgelewer het, in Johannesburg koerante begin verkoop. Die eerste koerante wat hulle verkoop het, was ''[[The Star]]'', ''The Standard'' en ''Diggers News''.<ref name="rsc">{{Verwys web |titel=Central News Agency |webwerf=Rhodesian Study Circle |datum=18 Maart 2018 |url=https://www.rhodesianstudycircle.org.uk/central-news-agency/ |besoekdatum=21 November 2026}}</ref> Die vennote het gou ook boeke, tydskrifte en skryfbehoeftes verkoop en as advertensie-agente opgetree, al het koerante hul vernaamste belang gebly. Teen 1899 was die perseel in Harrisonstraat te klein, en die besigheid het na 'n groot gebou op die hoek van Commissioner- en Rissikstraat verhuis.<ref name="rsc" /> Die maatskappy het later ook koerante soos die ''[[Rand Daily Mail]]'' en die ''[[Sunday Times]]'' versprei.<ref name="bt2026">{{Verwys web |van=Hilliard-Lomas |voornaam=Caitlyn |titel=Iconic 130-year-old retailer that disappeared from shopping malls across South Africa |webwerf=BusinessTech |datum=22 Februarie 2026 |url=https://businesstech.co.za/news/business/850473/iconic-130-year-old-retailer-that-disappeared-from-shopping-malls-across-south-africa/ |besoekdatum=21 November 2026}}</ref>
In 1901 het CNA by spoorwegstasies in die Kaap boekwinkels begin oopmaak, en sy eerste voorstedelike tak was in [[Jeppestown]].<ref name="bt2026" /> In 1902 het die ''[[Cape Argus|Argus]]'' en die ''[[Cape Times]]'' hul volle publikasiekontrakte by CNA geplaas, wat die besigheid vinnig laat groei het. CNA het in 1903 'n openbare maatskappy geword en is op die [[JSE|Johannesburgse Effektebeurs]] genoteer, met 'n aandelekapitaal van £120 000 in aandele van £1 elk.<ref name="rsc" /><ref name="bt2026" /><ref name="davisology">{{Verwys web |titel=Central News Agency history |webwerf=Our Family History |url=http://www.davisology.org.uk/showmedia.php?mediaID=48 |argief-url=https://web.archive.org/web/20181218010607/http://www.davisology.org.uk/showmedia.php?mediaID=48 |argiefdatum=18 Desember 2018 |url-status=dood |besoekdatum=21 November 2026}}</ref> Teen 1904 het die maatskappy winkels regoor die land gehad.<ref name="bt2026" /> In dieselfde jaar het Gordon & Gotch CNA se alleenagent in Brittanje geword, en CNA het dié firma se takke in Kaapstad en Natal oorgeneem. Dit het die weg vir die alleenagentskap in Suid-Afrika van 'n aantal gewilde oorsese koerante en tydskrifte gebaan.<ref name="rsc" />
Die vraag na nuus gedurende die [[Eerste Wêreldoorlog]] het die uitbreiding voortgedryf,<ref name="bt2026" /> en ná die oorlog het die winkels ook speelgoed, eetgerei en leergoedere begin verkoop.<ref name="rsc" /> Teen 1928 het CNA die meeste Suid-Afrikaanse koerante uitgegee.<ref name="davisology" /> Teen 1932 was dit die alleenagent vir 92% van die Britse koerante wat in Suid-Afrika versprei is, en ook vir sommige Amerikaanse publikasies. In die [[Tweede Wêreldoorlog]] is CNA se verskaffers in Londen in die Blitz gebombardeer. Ná die oorlog het die maatskappy hom in 1951 in die destydse Rhodesië (vandag [[Zimbabwe]]) gevestig,<ref name="bt2026" /> deur 'n gedeeltelik besitte filiaal, Kingstons Ltd.<ref name="rsc" />
=== CNA Gallo en Wooltru ===
In 1983 het CNA met Gallo Africa tot CNA Gallo saamgesmelt. CNA Gallo het in 1990 die helfte van die aandele in die bioskoopketting Nu Metro gekoop en in 1992 die res, waarna Nu Metro 'n volfiliaal van Gallo Africa geword het.<ref name="rsc" /> Teen 1994 het CNA 316 winkels in die land gehad.<ref name="bt2026" /> Ná 'n rasionaliseringsproses wat in 1995 begin het, het die ketting 350 winkels gehad.<ref name="davisology" /> In 1998 het die ketting met meer as 300 winkels boeke, musiek, video's, tydskrifte, skryfbehoeftes, speelgoed en sagteware verkoop, en het dit by sy kassas strepieskodeskandeerders begin gebruik.<ref name="itweb">{{Verwys web |titel=CNA invests R2.2 million in barcode goodies |webwerf=ITWeb |datum=4 Maart 1998 |url=https://www.itweb.co.za/content/GxwQD71AkGN7lPVo |besoekdatum=21 November 2026}}</ref>
Die kleinhandelsgroep Wooltru het die kwynende CNA in 1997 in 'n transaksie van sowat R500 miljoen van CNA Gallo oorgeneem en met die uitreiking van Wooltru-aandele daarvoor betaal. Die koopprys het ook Constantia-groetekaarte en drie eiendomsmaatskappye ingesluit. Dennis Cuzen, hoof- uitvoerende beampte van CNA Gallo, het gesê dat CNA se interne herstrukturering die moeilike kleinhandelsklimaat in Suid-Afrika vererger het.<ref name="mg1997">{{Verwys web |titel=Wooltru snaps up CNA |webwerf=Mail & Guardian |datum=17 September 1997 |url=https://mg.co.za/article/1997-09-17-wooltru-snaps-up-cna/ |besoekdatum=21 November 2026}}</ref>
Op 19 April 1999 het CNA 'n eksklusiewe handelsooreenkoms met die [[MTN]]-diensverskaffer M-Tel gesluit. CNA moes vir drie jaar M-Tel se selfoonprodukte voorraad hou en bevorder, en geen mededingende produkte nie; M-Tel het in ruil gewaarborg dat CNA se afslag, kommissie en aansporings jaarliks minstens R65 miljoen tot R84,7 miljoen sou beloop. Met meer as 300 winkels en 'n gevestigde reputasie was CNA vir M-Tel 'n landwye verkoopkanaal.<ref name="sca">{{Verwys web |titel=Consolidated News Agencies v Mobile Telephone Networks (510/2008) [2009] ZASCA 130 |webwerf=SAFLII |uitgewer=Hoogste Hof van Appèl |datum=29 September 2009 |url=https://www.saflii.org/za/cases/ZASCA/2009/130.html |besoekdatum=21 November 2026}}</ref>
=== Gordon Kay en die likwidasie ===
Toe Wooltru sy bates ontbondel het, het dit CNA op 15 Februarie 2001 aan Gordon Kay & Associates verkoop, 'n maatskappy met min eie hulpbronne wat deur Mark Gordon en Hobart Kay beheer is.<ref name="sca" /> Die koopprys was R192 miljoen: aanvanklik R150 miljoen en daarna nog R42 miljoen. Sowat R122 miljoen daarvan is uit CNA se eie kontantvloei betaal.<ref name="iol">{{Verwys web |titel=Wooltru sold CNA to 'wrong bidder' |webwerf=Business Report |datum=13 September 2002 |url=https://www.iol.co.za/business-report/economy/wooltru-sold-cna-to-wrong-bidder-779937 |besoekdatum=21 November 2026}}</ref> Gordon Kay het nie die bankwaarborge gelewer wat die koopooreenkoms vereis het nie. MTN het dit in sy plek aan Wooltru verskaf en uiteindelik sowat R86 miljoen aan Wooltru betaal, terwyl CNA in 'n gewysigde ooreenkoms met M-Tel van die inkomstewaarborg vir die tweede jaar afstand gedoen het.<ref name="sca" />
CNA is op 27 Julie 2002 voorlopig [[Likwidasie|gelikwideer]].<ref name="sca" /> By 'n ondersoek ingevolge artikel 417 van die Maatskappywet het die besturende direkteur, Tim Holden, in September 2002 getuig dat Wooltru CNA aan die verkeerde koper verkoop het: Gordon Kay het nie die kapitaal gehad om die koopprys te betaal nie, wat nog te sê van CNA se bedryfskoste, en het geen ervaring van kleinhandel gehad nie.<ref name="iol" />
=== Edcon ===
Edcon, die kleinhandelsgroep agter Edgars en Jet, het CNA in 2002 vir R130 miljoen gekoop en daarmee sowat 137 winkels oorgeneem. Die groep het verwag dat CNA se omset in die eerste volle handelsjaar sowat R800 miljoen sou wees.<ref name="bt2026" /> Vyf jaar later het die Amerikaanse beleggingsfirma Bain Capital Edcon in 'n transaksie wat met skuld gefinansier is gekoop en van die JSE onttrek.<ref name="news24-2021">{{Verwys web |van=Madubela |voornaam=Anathi |titel=125-year-old CNA placed in business rescue |webwerf=News24 |datum=8 Junie 2021 |url=https://www.news24.com/business/companies/retail/breaking-125-year-old-cna-placed-in-business-rescue-20210608 |besoekdatum=21 November 2026}}</ref> In sy laaste jare onder Edcon het CNA ook selfone, skootrekenaars en speletjiekonsoles verkoop.<ref name="techcentral">{{Verwys web |titel=Retail chain CNA gets a new owner as Edcon exits |webwerf=TechCentral |datum=4 Februarie 2020 |url=https://techcentral.co.za/retail-chain-cna-gets-a-new-owner-as-edcon-exits/175163/ |besoekdatum=21 November 2026}}</ref>
Op 4 Februarie 2020 het Edcon, wat toe self in finansiële nood was, aangekondig dat dit CNA se 167 winkels en al sy handelsmerke vir 'n onbekende bedrag aan 'n konsortium onder leiding van die JSE-genoteerde Astoria Investments verkoop.<ref name="moneyweb">{{Verwys web |van=Naidoo |voornaam=Suren |titel=Edcon sells CNA to JSE-listed consortium |webwerf=Moneyweb |datum=4 Februarie 2020 |url=https://www.moneyweb.co.za/news/companies-and-deals/edcon-sells-cna-to-jse-listed-consortium/ |besoekdatum=21 November 2026}}</ref> Edcon se hoof- uitvoerende beampte, Grant Pattison, het CNA 'n belangrike maar nie 'n strategiese deel van die groep genoem nie, omdat dit nie op klere, skoonheidsprodukte en huisware gefokus het nie.<ref name="moneyweb" /> Jan van Niekerk het die koop gelei, en Benjamin Trisk, voorheen hoof- uitvoerende beampte van Exclusive Books, het 'n belang van 30% geneem, met Astoria wat die ander 70% besit het.<ref name="saba">{{Verwys web |titel=Benjamin Trisk and partners buy CNA |webwerf=South African Booksellers Association |datum=17 Februarie 2020 |url=https://www.sabooksellers.com/benjamin-trisk-and-partners-buy-cna/ |besoekdatum=21 November 2026}}</ref><ref name="news24-2021" /> Die nuwe eienaars wou CNA na sy stigters se boustene terugbring: boeke, skryfbehoeftes, tydskrifte en geskenke.<ref name="techcentral" /> Edcon self is in April 2020 onder sakeredding geplaas, en al sy bates is uiteindelik verkoop.<ref name="news24-2021" />
=== Sakeredding ===
In Mei 2021 het Astoria sy meerderheidsbelang aan die bestuur terugverkoop. Trisk het intussen met die direksie onmin gekry: die direkteure het hom daarvan beskuldig dat hy sonder hul toestemming met sakereddingspraktisyns in verbinding getree het, en daarna aangekondig dat hy in April bedank het, wat Trisk betwis het.<ref name="news24-2021" /> Op 8 Junie 2021 het die bestuur bevestig dat CNA onder sakeredding geplaas is. Die ketting was agter met betalings aan verskaffers en verhuurders, en die [[Covid-19-pandemie in Suid-Afrika|covid-19-pandemie]] het klante uit die groot winkelsentrums gehou.<ref name="news24-2021" /> Mededinging van die Australiese ketting Typo en van aanlynhandelaars het die vraag na CNA se voorraad verder verswak.<ref name="bt2026" />
CNA het toe 163 winkels in Suid-Afrika, Namibië, Botswana, Lesotho en Eswatini gehad. Teen 16 Augustus 2021 was 52 daarvan gesluit, en die sakereddingspraktisyns wou die ketting tot 55 à 60 winkels in Gauteng, Kaapstad en Durban laat krimp.<ref name="news24-aug2021">{{Verwys web |van=Madubela |voornaam=Anathi |titel=Fewer than 60 CNA stores to remain as business rescue practitioners push envelope |webwerf=News24 |datum=21 Augustus 2021 |url=https://www.news24.com/business/companies/fewer-than-60-cna-stores-to-remain-as-business-rescue-practitioners-push-envelope-20210821 |besoekdatum=21 November 2026}}</ref> CNA het R264 miljoen aan skuldeisers geskuld, en 78% van hulle het vir die reddingsplan gestem. Ingevolge die plan is meer as 80 winkels wat verlies gely het gesluit, die hoofkantoor toegemaak en bestuurssalarisse met meer as 40% verminder. Dele van die maatskappy, onder meer 60 winkels, is vir R2 miljoen aan die Black Mountain Investment Management Group verkoop.<ref name="bt2026" />
Volgens Stacey Roux, wat namens die sakereddingspraktisyns gepraat het, is CNA aan 'n konsortium verkoop waarvan die Everland Group deel was. Sowat twee jaar ná die uitvoering van die plan het berigte oor 'n aandeelhouersgeskil in Everland en die sluiting van sommige CNA-winkels verskyn, en teen Februarie 2026 was Everland self in likwidasie.<ref name="bt2026" />
== Letterkundeprys ==
Die [[Central News Agency-prys vir Letterkunde|CNA-prys]] was volgens die ''[[Mail & Guardian]]'' eens Suid-Afrika se vernaamste letterkundeprys, ten minste in Engels, terwyl die [[Hertzogprys]] die Afrikaanse veld gelei het. Die borge het die prys gestaak, en teen 2000 het dit stilweg verdwyn. Shaun de Waal het toe geskryf dat CNA nie meer die beeld van 'n boekwinkelketting met werklike belangstelling in ernstige letterkunde gehad het nie.<ref name="mg2000">{{Verwys web |van=De Waal |voornaam=Shaun |titel=A decade of prizes |webwerf=Mail & Guardian |datum=17 Maart 2000 |url=https://mg.co.za/news/south-africa/2000-03-17-a-decade-of-prizes/ |besoekdatum=21 November 2026}}</ref>
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
[[Kategorie:Suid-Afrikaanse maatskappye]]
[[Kategorie:Kleinhandel]]
6hl5apqfq2qghpdnknc9pb7zznx8xcl
Central News Agency
0
587434
3379504
2026-11-21T09:52:07Z
Pynappel
70858
Stuur aan na [[CNA]]
3379504
wikitext
text/x-wiki
#AANSTUUR [[CNA]]
8kgettoeg4il0vc68aqnjz7ogidgl47
Consolidated News Agencies
0
587435
3379505
2026-11-21T09:52:11Z
Pynappel
70858
Stuur aan na [[CNA]]
3379505
wikitext
text/x-wiki
#AANSTUUR [[CNA]]
8kgettoeg4il0vc68aqnjz7ogidgl47
PNA
0
587436
3379517
2026-11-21T10:10:26Z
Pynappel
70858
Nuwe bladsy geskep met ''''PNA''' is 'n Suid-Afrikaanse kleinhandelsketting wat skryfbehoeftes, kuns- en handwerkbenodigdhede, boeke en opvoedkundige speelgoed verkoop. Die ketting is in 1992 gestig en werk as 'n [[konsessiesaak]]: elke winkel behoort aan 'n plaaslike franchisenemer, terwyl die franchisegewer, PNA Stationers (Edms) Bpk, sy hoofkantoor in [[Johannesburg]] het.<ref name="bt2026" /><ref name="hisense" /> Volgens die maatskappy het PNA 150 winkels in al nege Provinsies van S...'
3379517
wikitext
text/x-wiki
'''PNA''' is 'n Suid-Afrikaanse kleinhandelsketting wat skryfbehoeftes, kuns- en handwerkbenodigdhede, boeke en opvoedkundige speelgoed verkoop. Die ketting is in 1992 gestig en werk as 'n [[konsessiesaak]]: elke winkel behoort aan 'n plaaslike franchisenemer, terwyl die franchisegewer, PNA Stationers (Edms) Bpk, sy hoofkantoor in [[Johannesburg]] het.<ref name="bt2026" /><ref name="hisense" /> Volgens die maatskappy het PNA 150 winkels in al nege [[Provinsies van Suid-Afrika|provinsies]] van Suid-Afrika en ses in [[Namibië]].<ref name="pna-oor">{{Verwys web |titel=About Us |webwerf=PNA |url=https://www.pna.co.za/about-us/ |besoekdatum=21 November 2026}}</ref>
== Geskiedenis ==
Die eerste PNA-winkel het in 1992 in [[Pretoria]] sy deure geopen.<ref name="estate">{{Verwys web |titel=Books and Birds |webwerf=Estate Living |datum=14 Augustus 2023 |url=https://www.estate-living.co.za/news/books-and-birds/ |besoekdatum=21 November 2026}}</ref> Teen 2013 het die ketting volgens sy eie webwerf 56 winkels gehad. Dit het toe 'n toekenning van die Franchise Association of South Africa (FASA) en verskeie Shop-SA-toekennings ontvang en het hom op familie- en Christelike waardes beroep.<ref name="pna-2013">{{Verwys web |titel=About Us – PNA |webwerf=PNA Colour Your World |datum=25 Maart 2013 |url=https://pnacolouryourworld.wordpress.com/about-us/ |besoekdatum=21 November 2026}}</ref>
Tydens die [[Covid-19-pandemie in Suid-Afrika|covid-19-pandemie]] het PNA verder gegroei. Volgens Herman Botha, destyds die groep se hoofbestuurder, het gesinspeletjies, kuns en handwerk, lees en tuiskantore toe 'n oplewing beleef, en die franchisenemers kon hul voorraad vinnig daarby aanpas. In Oktober 2020 het die ketting 87 winkels gehad en nuwe winkels by die East Rand Retail Park en Hyde Park Corner oopgemaak.<ref name="tpw">{{Verwys web |titel=PNA resilience: The art of growth in uncertain times |webwerf=TPW Agency |datum=12 Oktober 2020 |url=https://tpwagency.com/pna-resilience-the-art-of-growth-in-uncertain-times/ |besoekdatum=21 November 2026}}</ref><ref name="georgeherald">{{Verwys web |titel=PNA jóú een-stop winkel |webwerf=George Herald |datum=23 September 2021 |url=https://www.georgeherald.com/News/Article/Business/pna-jou-een-stop-winkel-202109220400 |besoekdatum=21 November 2026}}</ref>
In Junie 2022 het PNA sy eerste twee winkels buite Suid-Afrika oopgemaak, in die Wernhil Shopping Centre en die Maerua Mall in [[Windhoek]]. Chris en Tana van der Merwe besit dié winkels as franchisenemers. Terselfdertyd het die mededinger CNA van sy Namibiese winkels gesluit.<ref name="thebrief">{{Verwys web |titel=SA stationery group expands into Namibia |webwerf=The Brief |datum=9 Junie 2022 |url=https://thebrief.com.na/2022/06/sa-stationery-group-expands-into-namibia/ |besoekdatum=21 November 2026}}</ref>
In 2024 het Eugene Ronné, wat voorheen 36 jaar lank in die kleinhandel gewerk het, onder meer by [[Spar]] in Suid-Afrika en Switserland, hoof- uitvoerende beampte van PNA geword. Die groep het toe sowat 2 000 werknemers gehad.<ref name="bt2026">{{Verwys web |titel=The man who worked for SPAR for 30 years, then became CEO of another major retailer in South Africa |webwerf=BusinessTech |datum=21 Februarie 2026 |url=https://businesstech.co.za/news/business/850310/the-man-who-worked-for-spar-for-30-years-then-became-ceo-of-another-major-retailer-in-south-africa/ |besoekdatum=21 November 2026}}</ref>
{| class="wikitable"
|+ Getal PNA-winkels
! Datum !! Winkels !! Bron
|-
| 2013 || 56 || <ref name="pna-2013" />
|-
| Oktober 2020 || 87 || <ref name="tpw" />
|-
| Junie 2022 || 114 in Suid-Afrika || <ref name="thebrief" />
|-
| Julie 2023 || meer as 123 || <ref name="hisense" />
|-
| Februarie 2026 || meer as 142 in Suid-Afrika en 4 in Namibië || <ref name="bt2026" />
|-
| November 2026 || 150 in Suid-Afrika en 6 in Namibië || <ref name="pna-oor" />
|}
== Sakemodel ==
Elke PNA-winkel word deur sy eienaar bestuur. Volgens die maatskappy laat dié model elke franchisenemer toe om sy voorraad by sy eie gemeenskap aan te pas: 'n winkel in 'n universiteitsdorp kan op studente fokus, en een in 'n sakebuurt op kantoorbenodigdhede.<ref name="tpw" /> Die hoofkantoor in Johannesburg behartig die nasionale bemarking, personeelopleiding, onderhandelinge met verskaffers en met verhuurders.<ref name="estate" />
Een franchisenemer kan verskeie winkels besit. Louis en Erika Fourie het in 1997 'n PNA-winkel in [[Oudtshoorn]] gekoop en in 2005 'n tweede in [[George]]. In 2021 het hulle nog winkels in [[Mosselbaai]] en [[Kimberley]] oopgemaak, en teen 2023 het die gesin ses winkels in George, Oudtshoorn, Mosselbaai, [[Bloemfontein]] en Kimberley met 66 werknemers besit.<ref name="estate" />
Die winkels verkoop onder meer skryfbehoeftes, boeke en studiemateriaal, kuns- en handwerkbenodigdhede, geskenkbenodighede en kaartjies, opvoedkundige speelgoed en bordspeletjies.<ref name="georgeherald" /> Dagboeke, studiehulpmiddels, kookboeke en padkaartboeke is van die beste verkopers, maar boeke is nie die ketting se hooffokus nie.<ref name="estate" />
== Gemeenskapsprojekte en erkenning ==
PNA se "Funky Socks Day"-veldtog het in 2025 R2 miljoen vir vier liefdadigheidsorganisasies ingesamel, naamlik Breadline Africa, die CHOC Childhood Cancer Foundation, Rally to Read en Matla a Bana.<ref name="bt2026" /> In 2023 het PNA saam met Hisense South Africa skryfbehoeftebewyse van R150 elk aan die 700 werkers van Hisense se fabriek in Atlantis gegee.<ref name="hisense">{{Verwys web |titel=Hisense South Africa Gives Back to Its Employees with the Helping Hand of PNA |webwerf=PR Newswire |uitgewer=Hisense South Africa |datum=10 Julie 2023 |url=https://www.prnewswire.com/news-releases/hisense-south-africa-gives-back-to-its-employees-with-the-helping-hand-of-pna-301872943.html |besoekdatum=21 November 2026}}</ref>
In die lesersopname van ''[[Beeld]]'' in 2022 is PNA as die gunsteling-skryfbehoeftewinkel gekies, voor CNA en Waltons.<ref name="beeld2022">{{Verwys web |van=Schoeman |voornaam=Stehan |titel=Beeld se lesers kies hul gunstelinge |webwerf=Netwerk24 |datum=30 Mei 2022 |url=https://www.netwerk24.com/promosie/beeld-se-lesers-kies-hul-gunstelinge-20220527-2 |besoekdatum=21 November 2026}}</ref> In ''[[Die Burger]]'' se opname in 2025 het PNA weer eerste gekom, voor Waltons en Shoprite.<ref name="burger2025">{{Verwys web |van=Jordaan |voornaam=Willem |titel=Van aanlyn aankope tot TV-kanale – hier's 'Die Burger' se gunstelinge |webwerf=Netwerk24 |datum=31 Oktober 2025 |url=https://www.netwerk24.com/promosie/die-burger-jou-keuse-wenners-kry-welverdiende-skouerklop-20251031-0823 |besoekdatum=21 November 2026}}</ref>
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
[[Kategorie:Suid-Afrikaanse maatskappye]]
[[Kategorie:Kleinhandel]]
3tbt9i95ozjlrfrdvtvhw6wdg4mkzro
Fabienne Goux-Baudiment
0
587437
3379519
2026-11-21T10:12:43Z
Sobaka
328
Begin 'n nuwe artikel, nog besigǃ
3379519
wikitext
text/x-wiki
'''Fabienne Goux-Baudiment''' is 'n [[Franse]] [[futuris]] en deskundige op die gebied van Franse [[toekomsstudies]], wat erkenning geniet vir haar werk in operasionele toekomsverkenning en beleidsadvies. Sy is die stigter en direkteur van die konsultasiefirma proGective, wat spesialiseer in navorsing, ontleding en implementering op die gebied van toekomsverkenning.<ref>{{Cite web |title=Premium Communication |url=https://www.premium-communication.fr/conferenciers/prospective/goux-baudiment |access-date=2024-06-12 |website=www.premium-communication.fr |language=fr}}</ref>
==Onderwys==
Goux-Baudiment beskik oor 'n PhD in menslike en maatskaplike toekomsstudies van die Gregoriaanse Universiteit van [[Rome]] ([[Italië]]), behaal onder leiding van Eleonora Barbieri Masini. Sy besit ook 'n meestersgraad in politieke wetenskap (openbare beleid en internasionale betrekkinge) van [[Frankryk]]. Haar akademiese opleiding in die sosiale wetenskappe vorm 'n hoeksteen van haar werk in toekomsstudies en strategiese toekomsbeplanning.<ref>{{Cite web |date=2024-06-03 |title=L'Institut Royal des Etudes Stratégiques (IRES) |url=https://ires.ma/fr |access-date=2024-06-12 |website=ires.ma |language=fr}}</ref><ref>{{Cite web |title=Fabienne GOUX-BAUDIMENT {{!}} IRES |url=https://www.ires.ma/fr/centre-des-ressources-prospectives/ressources-prospectives/prospective-selon/fabienne-goux-baudiment |access-date=2024-06-12 |website=www.ires.ma}}</ref>
==Loopbaan==
Goux-Baudiment het haar loopbaan as 'n navorsingsingenieur in toekomsstudies (foresight) by die Conservatoire national des arts et métiers (CNAM) begin, waar sy 'n belangstelling in maatskaplike tendense en toekomsgerigte denke ontwikkel het. In 1994 het sy proGective gestig, 'n onafhanklike navorsingsentrum wat spesialiseer in toekomsnavorsing, horisonverkenning en strategiese analise.<ref>{{Cite web |title=Lifeboat Foundation Bios: Dr. Fabienne Goux-Baudiment |url=https://lifeboat.com/ex/bios.fabienne.goux-baudiment |access-date=2024-06-12 |website=lifeboat.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Fabienne Goux-Baudiment |url=https://www.fonda.asso.fr/auteurs/fabienne-goux-baudiment |access-date=2024-06-12 |website=www.fonda.asso.fr |language=fr}}</ref>
Sy was president van die World Futures Studies Federation (2005–2009) en die stigterspresident van die French Society for Foresight (SFDP) van 2013 tot 2016. Haar konsultasiewerk sluit opdragte vir UNESCO, die Europese Kommissie en die Franse regering in.<ref>{{Cite web |title=Fabienne Goux-Baudiment |url=http://www.fun-mooc.fr/fr/contributeurs/fabienne-goux-baudiment/ |access-date=2024-06-12 |website=FUN MOOC |language=fr-FR}}</ref><ref>{{Cite web |title=Seoul Speakers Bureau |url=https://www.seoulspeakers.co.kr/eng/speaker/speaker_view_e.asp?SNO=70 |access-date=2024-06-12 |website=www.seoulspeakers.co.kr}}</ref>
Benewens konsultasiewerk is Goux-Baudiment 'n aktiewe dosent en wêreldwye hoofspreker wat aanbiedings lewer oor toekomsstudies en verwante onderwerpe by konferensies en korporatiewe geleenthede regoor die wêreld. Haar werk sluit talle publikasies in oor die metodes en toepassings van operasionele toekomsstudies, en veral oor die ontwikkeling en implikasies van die "Great Transition" (Groot Oorgang) en die X.0-ontwikkelingsmodel – 'n term wat sy self geskep het.<ref>{{Cite web |title=Fabienne Goux-Baudiment {{!}} Speaking Fee {{!}} Booking Agent |url=https://www.allamericanspeakers.com/speakers/442436/Fabienne-Goux-Baudiment |access-date=2024-06-12 |website=www.allamericanspeakers.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.lapausedemidi.com/biographie/fabienne-goux-baudiment|title=Faites une conférence avec Fabienne Goux-Baudiment|website=www.lapausedemidi.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-05-30 |title=20th ReferNet annual plenary meeting |url=https://www.cedefop.europa.eu/en/events/20th-refernet-annual-plenary-meeting |access-date=2024-06-12 |website=CEDEFOP |language=en}}</ref>
Goux-Baudiment lewer ook 'n bydrae tot die akademie deur middel van opvoedkundige programme en MOOCs (massiewe oop aanlynkursusse), waar sy studente onderrig en begelei in die beginsels en praktyke van toekomsstudies.<ref>{{Cite web |title=Fabienne GOUX-BAUDIMENT - Conférence et contact |url=https://simoneetnelson.com/annuaire/conferenciers/fabienne-goux-baudiment/ |access-date=2024-06-12 |website=Simone et Nelson |language=fr-FR}}</ref><ref>{{Cite web |last=|first=|title=GOUX-BAUDIMENT Fabienne Catalogue en ligne |url=https://cosoter-ressources.info/index.php?lvl=author_see&id=2259 |access-date=2024-06-12 |website=cosoter-ressources.info |language=fr}}</ref>
==Geselekteerde werke==
*Goux-Baudiment, Fabienne. "Repenser la raison d'être des entreprises", in Le mouvement THE WHY PROJECT, Manifeste (Les Habits Neufs de la Raison d'Etre), Le Cercle de l'Excellence RH, 2020, pp. 109–110.
*Goux-Baudiment, Fabienne. "Qu'est-ce que la Grande Transition ?", in C. AFRIAT, J. THEYS (sous la dir.), La grande transition de l'humanité : De Sapiens àDeus, FYP éditions, 2018, pp. 2746.
*Goux-Baudiment, Fabienne, SOULET Ghislaine, DE COURSON Jacques, Quiz pour conduire un exercice de prospective territoriale, Lyon : CERTU, 2008, 132 pages.
*Goux-Baudiment, Fabienne, Une nouvelle étape du développement de la prospective : la prospective opérationnelle, Rome : Universita Gregoriana, [2002] 2008, 610 pages
*Goux-Baudiment, Fabienne, Donner du futur aux territoires. Guide de prospective territoriale à l'usage des acteurs locaux. Lyon : CERTU, octobre 2000, 276 pages
*Penser le futur. L'essentiel de la prospective et de ses méthodes. Paris : Dunod, avril 2000, 184 pages. [Traduction et adaptation du livre d'Eleonora Barbieri MASINI, Why Futures Studies ? Londres : Grey Seal Books, 1993]
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
{{DEFAULTSORT: Goux-Baudiment, Fabienne}}
[[Kategorie:Futuriste]]
[[Kategorie:Toekomsstudies]]
fg2mlak83cnfgvf02xxcv63fap9kpty
3379525
3379519
2026-11-21T10:17:39Z
Sobaka
328
/* Loopbaan */ skakel
3379525
wikitext
text/x-wiki
'''Fabienne Goux-Baudiment''' is 'n [[Franse]] [[futuris]] en deskundige op die gebied van Franse [[toekomsstudies]], wat erkenning geniet vir haar werk in operasionele toekomsverkenning en beleidsadvies. Sy is die stigter en direkteur van die konsultasiefirma proGective, wat spesialiseer in navorsing, ontleding en implementering op die gebied van toekomsverkenning.<ref>{{Cite web |title=Premium Communication |url=https://www.premium-communication.fr/conferenciers/prospective/goux-baudiment |access-date=2024-06-12 |website=www.premium-communication.fr |language=fr}}</ref>
==Onderwys==
Goux-Baudiment beskik oor 'n PhD in menslike en maatskaplike toekomsstudies van die Gregoriaanse Universiteit van [[Rome]] ([[Italië]]), behaal onder leiding van Eleonora Barbieri Masini. Sy besit ook 'n meestersgraad in politieke wetenskap (openbare beleid en internasionale betrekkinge) van [[Frankryk]]. Haar akademiese opleiding in die sosiale wetenskappe vorm 'n hoeksteen van haar werk in toekomsstudies en strategiese toekomsbeplanning.<ref>{{Cite web |date=2024-06-03 |title=L'Institut Royal des Etudes Stratégiques (IRES) |url=https://ires.ma/fr |access-date=2024-06-12 |website=ires.ma |language=fr}}</ref><ref>{{Cite web |title=Fabienne GOUX-BAUDIMENT {{!}} IRES |url=https://www.ires.ma/fr/centre-des-ressources-prospectives/ressources-prospectives/prospective-selon/fabienne-goux-baudiment |access-date=2024-06-12 |website=www.ires.ma}}</ref>
==Loopbaan==
Goux-Baudiment het haar loopbaan as 'n navorsingsingenieur in toekomsstudies (foresight) by die Conservatoire national des arts et métiers (CNAM) begin, waar sy 'n belangstelling in maatskaplike tendense en toekomsgerigte denke ontwikkel het. In 1994 het sy proGective gestig, 'n onafhanklike navorsingsentrum wat spesialiseer in toekomsnavorsing, horisonverkenning en strategiese analise.<ref>{{Cite web |title=Lifeboat Foundation Bios: Dr. Fabienne Goux-Baudiment |url=https://lifeboat.com/ex/bios.fabienne.goux-baudiment |access-date=2024-06-12 |website=lifeboat.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Fabienne Goux-Baudiment |url=https://www.fonda.asso.fr/auteurs/fabienne-goux-baudiment |access-date=2024-06-12 |website=www.fonda.asso.fr |language=fr}}</ref>
Sy was president van die World Futures Studies Federation (2005–2009) en die stigterspresident van die French Society for Foresight (SFDP) van 2013 tot 2016. Haar konsultasiewerk sluit opdragte vir UNESCO, die Europese Kommissie en die Franse regering in.<ref>{{Cite web |title=Fabienne Goux-Baudiment |url=http://www.fun-mooc.fr/fr/contributeurs/fabienne-goux-baudiment/ |access-date=2024-06-12 |website=FUN MOOC |language=fr-FR}}</ref><ref>{{Cite web |title=Seoul Speakers Bureau |url=https://www.seoulspeakers.co.kr/eng/speaker/speaker_view_e.asp?SNO=70 |access-date=2024-06-12 |website=www.seoulspeakers.co.kr}}</ref>
Benewens konsultasiewerk is Goux-Baudiment 'n aktiewe dosent en wêreldwye hoofspreker wat aanbiedings lewer oor toekomsstudies en verwante onderwerpe by konferensies en korporatiewe geleenthede regoor die wêreld. Haar werk sluit talle publikasies in oor die metodes en toepassings van operasionele toekomsstudies, en veral oor die ontwikkeling en implikasies van die "Great Transition" (Groot Oorgang) en die X.0-ontwikkelingsmodel – 'n term wat sy self geskep het.<ref>{{Cite web |title=Fabienne Goux-Baudiment {{!}} Speaking Fee {{!}} Booking Agent |url=https://www.allamericanspeakers.com/speakers/442436/Fabienne-Goux-Baudiment |access-date=2024-06-12 |website=www.allamericanspeakers.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.lapausedemidi.com/biographie/fabienne-goux-baudiment|title=Faites une conférence avec Fabienne Goux-Baudiment|website=www.lapausedemidi.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-05-30 |title=20th ReferNet annual plenary meeting |url=https://www.cedefop.europa.eu/en/events/20th-refernet-annual-plenary-meeting |access-date=2024-06-12 |website=CEDEFOP |language=en}}</ref>
Goux-Baudiment lewer ook 'n bydrae tot die akademie deur middel van opvoedkundige programme en MOOCs ([[Massiewe oop aanlyn kursus|massiewe oop aanlynkursusse]]), waar sy studente onderrig en begelei in die beginsels en praktyke van toekomsstudies.<ref>{{Cite web |title=Fabienne GOUX-BAUDIMENT - Conférence et contact |url=https://simoneetnelson.com/annuaire/conferenciers/fabienne-goux-baudiment/ |access-date=2024-06-12 |website=Simone et Nelson |language=fr-FR}}</ref><ref>{{Cite web |last=|first=|title=GOUX-BAUDIMENT Fabienne Catalogue en ligne |url=https://cosoter-ressources.info/index.php?lvl=author_see&id=2259 |access-date=2024-06-12 |website=cosoter-ressources.info |language=fr}}</ref>
==Geselekteerde werke==
*Goux-Baudiment, Fabienne. "Repenser la raison d'être des entreprises", in Le mouvement THE WHY PROJECT, Manifeste (Les Habits Neufs de la Raison d'Etre), Le Cercle de l'Excellence RH, 2020, pp. 109–110.
*Goux-Baudiment, Fabienne. "Qu'est-ce que la Grande Transition ?", in C. AFRIAT, J. THEYS (sous la dir.), La grande transition de l'humanité : De Sapiens àDeus, FYP éditions, 2018, pp. 2746.
*Goux-Baudiment, Fabienne, SOULET Ghislaine, DE COURSON Jacques, Quiz pour conduire un exercice de prospective territoriale, Lyon : CERTU, 2008, 132 pages.
*Goux-Baudiment, Fabienne, Une nouvelle étape du développement de la prospective : la prospective opérationnelle, Rome : Universita Gregoriana, [2002] 2008, 610 pages
*Goux-Baudiment, Fabienne, Donner du futur aux territoires. Guide de prospective territoriale à l'usage des acteurs locaux. Lyon : CERTU, octobre 2000, 276 pages
*Penser le futur. L'essentiel de la prospective et de ses méthodes. Paris : Dunod, avril 2000, 184 pages. [Traduction et adaptation du livre d'Eleonora Barbieri MASINI, Why Futures Studies ? Londres : Grey Seal Books, 1993]
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
{{DEFAULTSORT: Goux-Baudiment, Fabienne}}
[[Kategorie:Futuriste]]
[[Kategorie:Toekomsstudies]]
fmvjg826ln0btrvyh9vrtpa12uh1ta1
3379526
3379525
2026-11-21T10:18:25Z
Sobaka
328
/* Loopbaan */
3379526
wikitext
text/x-wiki
'''Fabienne Goux-Baudiment''' is 'n [[Franse]] [[futuris]] en deskundige op die gebied van Franse [[toekomsstudies]], wat erkenning geniet vir haar werk in operasionele toekomsverkenning en beleidsadvies. Sy is die stigter en direkteur van die konsultasiefirma proGective, wat spesialiseer in navorsing, ontleding en implementering op die gebied van toekomsverkenning.<ref>{{Cite web |title=Premium Communication |url=https://www.premium-communication.fr/conferenciers/prospective/goux-baudiment |access-date=2024-06-12 |website=www.premium-communication.fr |language=fr}}</ref>
==Onderwys==
Goux-Baudiment beskik oor 'n PhD in menslike en maatskaplike toekomsstudies van die Gregoriaanse Universiteit van [[Rome]] ([[Italië]]), behaal onder leiding van Eleonora Barbieri Masini. Sy besit ook 'n meestersgraad in politieke wetenskap (openbare beleid en internasionale betrekkinge) van [[Frankryk]]. Haar akademiese opleiding in die sosiale wetenskappe vorm 'n hoeksteen van haar werk in toekomsstudies en strategiese toekomsbeplanning.<ref>{{Cite web |date=2024-06-03 |title=L'Institut Royal des Etudes Stratégiques (IRES) |url=https://ires.ma/fr |access-date=2024-06-12 |website=ires.ma |language=fr}}</ref><ref>{{Cite web |title=Fabienne GOUX-BAUDIMENT {{!}} IRES |url=https://www.ires.ma/fr/centre-des-ressources-prospectives/ressources-prospectives/prospective-selon/fabienne-goux-baudiment |access-date=2024-06-12 |website=www.ires.ma}}</ref>
==Loopbaan==
Goux-Baudiment het haar loopbaan as 'n navorsingsingenieur in toekomsstudies (''foresight)'' by die Conservatoire national des arts et métiers (CNAM) begin, waar sy 'n belangstelling in maatskaplike tendense en toekomsgerigte denke ontwikkel het. In 1994 het sy proGective gestig, 'n onafhanklike navorsingsentrum wat spesialiseer in toekomsnavorsing, horisonverkenning en strategiese analise.<ref>{{Cite web |title=Lifeboat Foundation Bios: Dr. Fabienne Goux-Baudiment |url=https://lifeboat.com/ex/bios.fabienne.goux-baudiment |access-date=2024-06-12 |website=lifeboat.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Fabienne Goux-Baudiment |url=https://www.fonda.asso.fr/auteurs/fabienne-goux-baudiment |access-date=2024-06-12 |website=www.fonda.asso.fr |language=fr}}</ref>
Sy was president van die World Futures Studies Federation (2005–2009) en die stigterspresident van die French Society for Foresight (SFDP) van 2013 tot 2016. Haar konsultasiewerk sluit opdragte vir UNESCO, die Europese Kommissie en die Franse regering in.<ref>{{Cite web |title=Fabienne Goux-Baudiment |url=http://www.fun-mooc.fr/fr/contributeurs/fabienne-goux-baudiment/ |access-date=2024-06-12 |website=FUN MOOC |language=fr-FR}}</ref><ref>{{Cite web |title=Seoul Speakers Bureau |url=https://www.seoulspeakers.co.kr/eng/speaker/speaker_view_e.asp?SNO=70 |access-date=2024-06-12 |website=www.seoulspeakers.co.kr}}</ref>
Benewens konsultasiewerk is Goux-Baudiment 'n aktiewe dosent en wêreldwye hoofspreker wat aanbiedings lewer oor toekomsstudies en verwante onderwerpe by konferensies en korporatiewe geleenthede regoor die wêreld. Haar werk sluit talle publikasies in oor die metodes en toepassings van operasionele toekomsstudies, en veral oor die ontwikkeling en implikasies van die "''Great Transition''" (Groot Oorgang) en die X.0-ontwikkelingsmodel – 'n term wat sy self geskep het.<ref>{{Cite web |title=Fabienne Goux-Baudiment {{!}} Speaking Fee {{!}} Booking Agent |url=https://www.allamericanspeakers.com/speakers/442436/Fabienne-Goux-Baudiment |access-date=2024-06-12 |website=www.allamericanspeakers.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.lapausedemidi.com/biographie/fabienne-goux-baudiment|title=Faites une conférence avec Fabienne Goux-Baudiment|website=www.lapausedemidi.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-05-30 |title=20th ReferNet annual plenary meeting |url=https://www.cedefop.europa.eu/en/events/20th-refernet-annual-plenary-meeting |access-date=2024-06-12 |website=CEDEFOP |language=en}}</ref>
Goux-Baudiment lewer ook 'n bydrae tot die akademie deur middel van opvoedkundige programme en MOOCs ([[Massiewe oop aanlyn kursus|massiewe oop aanlynkursusse]]), waar sy studente onderrig en begelei in die beginsels en praktyke van toekomsstudies.<ref>{{Cite web |title=Fabienne GOUX-BAUDIMENT - Conférence et contact |url=https://simoneetnelson.com/annuaire/conferenciers/fabienne-goux-baudiment/ |access-date=2024-06-12 |website=Simone et Nelson |language=fr-FR}}</ref><ref>{{Cite web |last=|first=|title=GOUX-BAUDIMENT Fabienne Catalogue en ligne |url=https://cosoter-ressources.info/index.php?lvl=author_see&id=2259 |access-date=2024-06-12 |website=cosoter-ressources.info |language=fr}}</ref>
==Geselekteerde werke==
*Goux-Baudiment, Fabienne. "Repenser la raison d'être des entreprises", in Le mouvement THE WHY PROJECT, Manifeste (Les Habits Neufs de la Raison d'Etre), Le Cercle de l'Excellence RH, 2020, pp. 109–110.
*Goux-Baudiment, Fabienne. "Qu'est-ce que la Grande Transition ?", in C. AFRIAT, J. THEYS (sous la dir.), La grande transition de l'humanité : De Sapiens àDeus, FYP éditions, 2018, pp. 2746.
*Goux-Baudiment, Fabienne, SOULET Ghislaine, DE COURSON Jacques, Quiz pour conduire un exercice de prospective territoriale, Lyon : CERTU, 2008, 132 pages.
*Goux-Baudiment, Fabienne, Une nouvelle étape du développement de la prospective : la prospective opérationnelle, Rome : Universita Gregoriana, [2002] 2008, 610 pages
*Goux-Baudiment, Fabienne, Donner du futur aux territoires. Guide de prospective territoriale à l'usage des acteurs locaux. Lyon : CERTU, octobre 2000, 276 pages
*Penser le futur. L'essentiel de la prospective et de ses méthodes. Paris : Dunod, avril 2000, 184 pages. [Traduction et adaptation du livre d'Eleonora Barbieri MASINI, Why Futures Studies ? Londres : Grey Seal Books, 1993]
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
{{DEFAULTSORT: Goux-Baudiment, Fabienne}}
[[Kategorie:Futuriste]]
[[Kategorie:Toekomsstudies]]
to71lnq3vl5timlpw6uhfpeweyp0dtn
3379532
3379526
2026-11-21T10:27:22Z
Sobaka
328
/* Loopbaan */
3379532
wikitext
text/x-wiki
'''Fabienne Goux-Baudiment''' is 'n [[Franse]] [[futuris]] en deskundige op die gebied van Franse [[toekomsstudies]], wat erkenning geniet vir haar werk in operasionele toekomsverkenning en beleidsadvies. Sy is die stigter en direkteur van die konsultasiefirma proGective, wat spesialiseer in navorsing, ontleding en implementering op die gebied van toekomsverkenning.<ref>{{Cite web |title=Premium Communication |url=https://www.premium-communication.fr/conferenciers/prospective/goux-baudiment |access-date=2024-06-12 |website=www.premium-communication.fr |language=fr}}</ref>
==Onderwys==
Goux-Baudiment beskik oor 'n PhD in menslike en maatskaplike toekomsstudies van die Gregoriaanse Universiteit van [[Rome]] ([[Italië]]), behaal onder leiding van Eleonora Barbieri Masini. Sy besit ook 'n meestersgraad in politieke wetenskap (openbare beleid en internasionale betrekkinge) van [[Frankryk]]. Haar akademiese opleiding in die sosiale wetenskappe vorm 'n hoeksteen van haar werk in toekomsstudies en strategiese toekomsbeplanning.<ref>{{Cite web |date=2024-06-03 |title=L'Institut Royal des Etudes Stratégiques (IRES) |url=https://ires.ma/fr |access-date=2024-06-12 |website=ires.ma |language=fr}}</ref><ref>{{Cite web |title=Fabienne GOUX-BAUDIMENT {{!}} IRES |url=https://www.ires.ma/fr/centre-des-ressources-prospectives/ressources-prospectives/prospective-selon/fabienne-goux-baudiment |access-date=2024-06-12 |website=www.ires.ma}}</ref>
==Loopbaan==
Goux-Baudiment het haar loopbaan as 'n navorsingsingenieur in toekomsstudies (''foresight)'' by die Conservatoire national des arts et métiers (CNAM) begin, waar sy 'n belangstelling in maatskaplike tendense en toekomsgerigte denke ontwikkel het. In 1994 het sy proGective gestig, 'n onafhanklike navorsingsentrum wat spesialiseer in toekomsnavorsing, horisonverkenning en strategiese analise.<ref>{{Cite web |title=Lifeboat Foundation Bios: Dr. Fabienne Goux-Baudiment |url=https://lifeboat.com/ex/bios.fabienne.goux-baudiment |access-date=2024-06-12 |website=lifeboat.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Fabienne Goux-Baudiment |url=https://www.fonda.asso.fr/auteurs/fabienne-goux-baudiment |access-date=2024-06-12 |website=www.fonda.asso.fr |language=fr}}</ref>
Sy was president van die [[World Futures Studies Federation]] (2005–2009) en die stigterspresident van die French Society for Foresight (SFDP) van 2013 tot 2016. Haar konsultasiewerk sluit opdragte vir [[Unesco|UNESCO]], die [[Europese Kommissie]] en die Franse regering in.<ref>{{Cite web |title=Fabienne Goux-Baudiment |url=http://www.fun-mooc.fr/fr/contributeurs/fabienne-goux-baudiment/ |access-date=2024-06-12 |website=FUN MOOC |language=fr-FR}}</ref><ref>{{Cite web |title=Seoul Speakers Bureau |url=https://www.seoulspeakers.co.kr/eng/speaker/speaker_view_e.asp?SNO=70 |access-date=2024-06-12 |website=www.seoulspeakers.co.kr}}</ref>
Benewens konsultasiewerk is Goux-Baudiment 'n aktiewe dosent en wêreldwye hoofspreker wat aanbiedings lewer oor toekomsstudies en verwante onderwerpe by konferensies en korporatiewe geleenthede regoor die wêreld. Haar werk sluit talle publikasies in oor die metodes en toepassings van operasionele toekomsstudies, en veral oor die ontwikkeling en implikasies van die "''Great Transition''" (Groot Oorgang) en die X.0-ontwikkelingsmodel – 'n term wat sy self geskep het.<ref>{{Cite web |title=Fabienne Goux-Baudiment {{!}} Speaking Fee {{!}} Booking Agent |url=https://www.allamericanspeakers.com/speakers/442436/Fabienne-Goux-Baudiment |access-date=2024-06-12 |website=www.allamericanspeakers.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.lapausedemidi.com/biographie/fabienne-goux-baudiment|title=Faites une conférence avec Fabienne Goux-Baudiment|website=www.lapausedemidi.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-05-30 |title=20th ReferNet annual plenary meeting |url=https://www.cedefop.europa.eu/en/events/20th-refernet-annual-plenary-meeting |access-date=2024-06-12 |website=CEDEFOP |language=en}}</ref>
Goux-Baudiment lewer ook 'n bydrae tot die akademie deur middel van opvoedkundige programme en MOOCs ([[Massiewe oop aanlyn kursus|massiewe oop aanlynkursusse]]), waar sy studente onderrig en begelei in die beginsels en praktyke van toekomsstudies.<ref>{{Cite web |title=Fabienne GOUX-BAUDIMENT - Conférence et contact |url=https://simoneetnelson.com/annuaire/conferenciers/fabienne-goux-baudiment/ |access-date=2024-06-12 |website=Simone et Nelson |language=fr-FR}}</ref><ref>{{Cite web |last=|first=|title=GOUX-BAUDIMENT Fabienne Catalogue en ligne |url=https://cosoter-ressources.info/index.php?lvl=author_see&id=2259 |access-date=2024-06-12 |website=cosoter-ressources.info |language=fr}}</ref>
==Geselekteerde werke==
*Goux-Baudiment, Fabienne. "Repenser la raison d'être des entreprises", in Le mouvement THE WHY PROJECT, Manifeste (Les Habits Neufs de la Raison d'Etre), Le Cercle de l'Excellence RH, 2020, pp. 109–110.
*Goux-Baudiment, Fabienne. "Qu'est-ce que la Grande Transition ?", in C. AFRIAT, J. THEYS (sous la dir.), La grande transition de l'humanité : De Sapiens àDeus, FYP éditions, 2018, pp. 2746.
*Goux-Baudiment, Fabienne, SOULET Ghislaine, DE COURSON Jacques, Quiz pour conduire un exercice de prospective territoriale, Lyon : CERTU, 2008, 132 pages.
*Goux-Baudiment, Fabienne, Une nouvelle étape du développement de la prospective : la prospective opérationnelle, Rome : Universita Gregoriana, [2002] 2008, 610 pages
*Goux-Baudiment, Fabienne, Donner du futur aux territoires. Guide de prospective territoriale à l'usage des acteurs locaux. Lyon : CERTU, octobre 2000, 276 pages
*Penser le futur. L'essentiel de la prospective et de ses méthodes. Paris : Dunod, avril 2000, 184 pages. [Traduction et adaptation du livre d'Eleonora Barbieri MASINI, Why Futures Studies ? Londres : Grey Seal Books, 1993]
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
{{DEFAULTSORT: Goux-Baudiment, Fabienne}}
[[Kategorie:Futuriste]]
[[Kategorie:Toekomsstudies]]
mlaq3itm0ucffz6z4191xp8x1yxw9ky
3379534
3379532
2026-11-21T10:32:09Z
Sobaka
328
/* Geselekteerde werke */
3379534
wikitext
text/x-wiki
'''Fabienne Goux-Baudiment''' is 'n [[Franse]] [[futuris]] en deskundige op die gebied van Franse [[toekomsstudies]], wat erkenning geniet vir haar werk in operasionele toekomsverkenning en beleidsadvies. Sy is die stigter en direkteur van die konsultasiefirma proGective, wat spesialiseer in navorsing, ontleding en implementering op die gebied van toekomsverkenning.<ref>{{Cite web |title=Premium Communication |url=https://www.premium-communication.fr/conferenciers/prospective/goux-baudiment |access-date=2024-06-12 |website=www.premium-communication.fr |language=fr}}</ref>
==Onderwys==
Goux-Baudiment beskik oor 'n PhD in menslike en maatskaplike toekomsstudies van die Gregoriaanse Universiteit van [[Rome]] ([[Italië]]), behaal onder leiding van Eleonora Barbieri Masini. Sy besit ook 'n meestersgraad in politieke wetenskap (openbare beleid en internasionale betrekkinge) van [[Frankryk]]. Haar akademiese opleiding in die sosiale wetenskappe vorm 'n hoeksteen van haar werk in toekomsstudies en strategiese toekomsbeplanning.<ref>{{Cite web |date=2024-06-03 |title=L'Institut Royal des Etudes Stratégiques (IRES) |url=https://ires.ma/fr |access-date=2024-06-12 |website=ires.ma |language=fr}}</ref><ref>{{Cite web |title=Fabienne GOUX-BAUDIMENT {{!}} IRES |url=https://www.ires.ma/fr/centre-des-ressources-prospectives/ressources-prospectives/prospective-selon/fabienne-goux-baudiment |access-date=2024-06-12 |website=www.ires.ma}}</ref>
==Loopbaan==
Goux-Baudiment het haar loopbaan as 'n navorsingsingenieur in toekomsstudies (''foresight)'' by die Conservatoire national des arts et métiers (CNAM) begin, waar sy 'n belangstelling in maatskaplike tendense en toekomsgerigte denke ontwikkel het. In 1994 het sy proGective gestig, 'n onafhanklike navorsingsentrum wat spesialiseer in toekomsnavorsing, horisonverkenning en strategiese analise.<ref>{{Cite web |title=Lifeboat Foundation Bios: Dr. Fabienne Goux-Baudiment |url=https://lifeboat.com/ex/bios.fabienne.goux-baudiment |access-date=2024-06-12 |website=lifeboat.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Fabienne Goux-Baudiment |url=https://www.fonda.asso.fr/auteurs/fabienne-goux-baudiment |access-date=2024-06-12 |website=www.fonda.asso.fr |language=fr}}</ref>
Sy was president van die [[World Futures Studies Federation]] (2005–2009) en die stigterspresident van die French Society for Foresight (SFDP) van 2013 tot 2016. Haar konsultasiewerk sluit opdragte vir [[Unesco|UNESCO]], die [[Europese Kommissie]] en die Franse regering in.<ref>{{Cite web |title=Fabienne Goux-Baudiment |url=http://www.fun-mooc.fr/fr/contributeurs/fabienne-goux-baudiment/ |access-date=2024-06-12 |website=FUN MOOC |language=fr-FR}}</ref><ref>{{Cite web |title=Seoul Speakers Bureau |url=https://www.seoulspeakers.co.kr/eng/speaker/speaker_view_e.asp?SNO=70 |access-date=2024-06-12 |website=www.seoulspeakers.co.kr}}</ref>
Benewens konsultasiewerk is Goux-Baudiment 'n aktiewe dosent en wêreldwye hoofspreker wat aanbiedings lewer oor toekomsstudies en verwante onderwerpe by konferensies en korporatiewe geleenthede regoor die wêreld. Haar werk sluit talle publikasies in oor die metodes en toepassings van operasionele toekomsstudies, en veral oor die ontwikkeling en implikasies van die "''Great Transition''" (Groot Oorgang) en die X.0-ontwikkelingsmodel – 'n term wat sy self geskep het.<ref>{{Cite web |title=Fabienne Goux-Baudiment {{!}} Speaking Fee {{!}} Booking Agent |url=https://www.allamericanspeakers.com/speakers/442436/Fabienne-Goux-Baudiment |access-date=2024-06-12 |website=www.allamericanspeakers.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.lapausedemidi.com/biographie/fabienne-goux-baudiment|title=Faites une conférence avec Fabienne Goux-Baudiment|website=www.lapausedemidi.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-05-30 |title=20th ReferNet annual plenary meeting |url=https://www.cedefop.europa.eu/en/events/20th-refernet-annual-plenary-meeting |access-date=2024-06-12 |website=CEDEFOP |language=en}}</ref>
Goux-Baudiment lewer ook 'n bydrae tot die akademie deur middel van opvoedkundige programme en MOOCs ([[Massiewe oop aanlyn kursus|massiewe oop aanlynkursusse]]), waar sy studente onderrig en begelei in die beginsels en praktyke van toekomsstudies.<ref>{{Cite web |title=Fabienne GOUX-BAUDIMENT - Conférence et contact |url=https://simoneetnelson.com/annuaire/conferenciers/fabienne-goux-baudiment/ |access-date=2024-06-12 |website=Simone et Nelson |language=fr-FR}}</ref><ref>{{Cite web |last=|first=|title=GOUX-BAUDIMENT Fabienne Catalogue en ligne |url=https://cosoter-ressources.info/index.php?lvl=author_see&id=2259 |access-date=2024-06-12 |website=cosoter-ressources.info |language=fr}}</ref>
==Geselekteerde werke==
*Goux-Baudiment, Fabienne. "''Repenser la raison d'être des entreprises''", in Le mouvement THE WHY PROJECT, Manifeste (Les Habits Neufs de la Raison d'Etre), Le Cercle de l'Excellence RH, 2020, pp. 109–110.
*Goux-Baudiment, Fabienne. "''Qu'est-ce que la Grande Transition ?''", in C. AFRIAT, J. THEYS (sous la dir.), La grande transition de l'humanité : De Sapiens àDeus, FYP éditions, 2018, pp. 2746.
*Goux-Baudiment, Fabienne, SOULET Ghislaine, DE COURSON Jacques, Quiz pour conduire un exercice de prospective territoriale, Lyon : CERTU, 2008, 132 pages.
*Goux-Baudiment, Fabienne, Une nouvelle étape du développement de la prospective : la prospective opérationnelle, Rome : Universita Gregoriana, [2002] 2008, 610 pages
*Goux-Baudiment, Fabienne, Donner du futur aux territoires. Guide de prospective territoriale à l'usage des acteurs locaux. Lyon : CERTU, octobre 2000, 276 pages
*Penser le futur. L'essentiel de la prospective et de ses méthodes. Paris : Dunod, avril 2000, 184 pages. [Traduction et adaptation du livre d'Eleonora Barbieri MASINI, Why Futures Studies ? Londres : Grey Seal Books, 1993]
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
{{DEFAULTSORT: Goux-Baudiment, Fabienne}}
[[Kategorie:Futuriste]]
[[Kategorie:Toekomsstudies]]
1mbe8ymc9llhrqspt1r0556is89jbfo
3379547
3379534
2026-11-21T11:42:47Z
Sobaka
328
Inligtingskas
3379547
wikitext
text/x-wiki
{{Inligtingskas Persoon
| naam = Fabienne Goux-Baudiment
| bynaam =
| beeld
| beeldbeskrywing =
| onderskrif =
| geboortenaam =
| geboortedatum =
| geboorteplek =
| dood_datum =
| sterfteplek =
| ouers =
| titel =
| nasionaliteit = {{vlagland|Frankryk}}
| beroep = Futuris
| ander =
| bekend = operasionele toekomsverkenning
| salaris =
| termyn =
| voorganger =
| opvolger =
| eerbewyse =
| party =
| godsdiens =
| huweliksmaat =
| kinders =
| webblad =
| handtekening =
}}
'''Fabienne Goux-Baudiment''' is 'n [[Franse]] [[futuris]] en deskundige op die gebied van Franse [[toekomsstudies]], wat erkenning geniet vir haar werk in operasionele toekomsverkenning en beleidsadvies. Sy is die stigter en direkteur van die konsultasiefirma proGective, wat spesialiseer in navorsing, ontleding en implementering op die gebied van toekomsverkenning.<ref>{{Cite web |title=Premium Communication |url=https://www.premium-communication.fr/conferenciers/prospective/goux-baudiment |access-date=2024-06-12 |website=www.premium-communication.fr |language=fr}}</ref>
==Onderwys==
Goux-Baudiment beskik oor 'n PhD in menslike en maatskaplike toekomsstudies van die Gregoriaanse Universiteit van [[Rome]] ([[Italië]]), behaal onder leiding van Eleonora Barbieri Masini. Sy besit ook 'n meestersgraad in politieke wetenskap (openbare beleid en internasionale betrekkinge) van [[Frankryk]]. Haar akademiese opleiding in die sosiale wetenskappe vorm 'n hoeksteen van haar werk in toekomsstudies en strategiese toekomsbeplanning.<ref>{{Cite web |date=2024-06-03 |title=L'Institut Royal des Etudes Stratégiques (IRES) |url=https://ires.ma/fr |access-date=2024-06-12 |website=ires.ma |language=fr}}</ref><ref>{{Cite web |title=Fabienne GOUX-BAUDIMENT {{!}} IRES |url=https://www.ires.ma/fr/centre-des-ressources-prospectives/ressources-prospectives/prospective-selon/fabienne-goux-baudiment |access-date=2024-06-12 |website=www.ires.ma}}</ref>
==Loopbaan==
Goux-Baudiment het haar loopbaan as 'n navorsingsingenieur in toekomsstudies (''foresight)'' by die Conservatoire national des arts et métiers (CNAM) begin, waar sy 'n belangstelling in maatskaplike tendense en toekomsgerigte denke ontwikkel het. In 1994 het sy proGective gestig, 'n onafhanklike navorsingsentrum wat spesialiseer in toekomsnavorsing, horisonverkenning en strategiese analise.<ref>{{Cite web |title=Lifeboat Foundation Bios: Dr. Fabienne Goux-Baudiment |url=https://lifeboat.com/ex/bios.fabienne.goux-baudiment |access-date=2024-06-12 |website=lifeboat.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Fabienne Goux-Baudiment |url=https://www.fonda.asso.fr/auteurs/fabienne-goux-baudiment |access-date=2024-06-12 |website=www.fonda.asso.fr |language=fr}}</ref>
Sy was president van die [[World Futures Studies Federation]] (2005–2009) en die stigterspresident van die French Society for Foresight (SFDP) van 2013 tot 2016. Haar konsultasiewerk sluit opdragte vir [[Unesco|UNESCO]], die [[Europese Kommissie]] en die Franse regering in.<ref>{{Cite web |title=Fabienne Goux-Baudiment |url=http://www.fun-mooc.fr/fr/contributeurs/fabienne-goux-baudiment/ |access-date=2024-06-12 |website=FUN MOOC |language=fr-FR}}</ref><ref>{{Cite web |title=Seoul Speakers Bureau |url=https://www.seoulspeakers.co.kr/eng/speaker/speaker_view_e.asp?SNO=70 |access-date=2024-06-12 |website=www.seoulspeakers.co.kr}}</ref>
Benewens konsultasiewerk is Goux-Baudiment 'n aktiewe dosent en wêreldwye hoofspreker wat aanbiedings lewer oor toekomsstudies en verwante onderwerpe by konferensies en korporatiewe geleenthede regoor die wêreld. Haar werk sluit talle publikasies in oor die metodes en toepassings van operasionele toekomsstudies, en veral oor die ontwikkeling en implikasies van die "''Great Transition''" (Groot Oorgang) en die X.0-ontwikkelingsmodel – 'n term wat sy self geskep het.<ref>{{Cite web |title=Fabienne Goux-Baudiment {{!}} Speaking Fee {{!}} Booking Agent |url=https://www.allamericanspeakers.com/speakers/442436/Fabienne-Goux-Baudiment |access-date=2024-06-12 |website=www.allamericanspeakers.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.lapausedemidi.com/biographie/fabienne-goux-baudiment|title=Faites une conférence avec Fabienne Goux-Baudiment|website=www.lapausedemidi.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-05-30 |title=20th ReferNet annual plenary meeting |url=https://www.cedefop.europa.eu/en/events/20th-refernet-annual-plenary-meeting |access-date=2024-06-12 |website=CEDEFOP |language=en}}</ref>
Goux-Baudiment lewer ook 'n bydrae tot die akademie deur middel van opvoedkundige programme en MOOCs ([[Massiewe oop aanlyn kursus|massiewe oop aanlynkursusse]]), waar sy studente onderrig en begelei in die beginsels en praktyke van toekomsstudies.<ref>{{Cite web |title=Fabienne GOUX-BAUDIMENT - Conférence et contact |url=https://simoneetnelson.com/annuaire/conferenciers/fabienne-goux-baudiment/ |access-date=2024-06-12 |website=Simone et Nelson |language=fr-FR}}</ref><ref>{{Cite web |last=|first=|title=GOUX-BAUDIMENT Fabienne Catalogue en ligne |url=https://cosoter-ressources.info/index.php?lvl=author_see&id=2259 |access-date=2024-06-12 |website=cosoter-ressources.info |language=fr}}</ref>
==Geselekteerde werke==
*Goux-Baudiment, Fabienne. "''Repenser la raison d'être des entreprises''", in Le mouvement THE WHY PROJECT, Manifeste (Les Habits Neufs de la Raison d'Etre), Le Cercle de l'Excellence RH, 2020, pp. 109–110.
*Goux-Baudiment, Fabienne. "''Qu'est-ce que la Grande Transition ?''", in C. AFRIAT, J. THEYS (sous la dir.), La grande transition de l'humanité : De Sapiens àDeus, FYP éditions, 2018, pp. 2746.
*Goux-Baudiment, Fabienne, SOULET Ghislaine, DE COURSON Jacques, Quiz pour conduire un exercice de prospective territoriale, Lyon : CERTU, 2008, 132 pages.
*Goux-Baudiment, Fabienne, Une nouvelle étape du développement de la prospective : la prospective opérationnelle, Rome : Universita Gregoriana, [2002] 2008, 610 pages
*Goux-Baudiment, Fabienne, Donner du futur aux territoires. Guide de prospective territoriale à l'usage des acteurs locaux. Lyon : CERTU, octobre 2000, 276 pages
*Penser le futur. L'essentiel de la prospective et de ses méthodes. Paris : Dunod, avril 2000, 184 pages. [Traduction et adaptation du livre d'Eleonora Barbieri MASINI, Why Futures Studies ? Londres : Grey Seal Books, 1993]
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
{{DEFAULTSORT: Goux-Baudiment, Fabienne}}
[[Kategorie:Futuriste]]
[[Kategorie:Toekomsstudies]]
cpvy6i3d1ue38ze281w4glbhz1lbuzw
Bespreking:Fabienne Goux-Baudiment
1
587438
3379522
2026-11-21T10:14:47Z
Sobaka
328
Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}'
3379522
wikitext
text/x-wiki
{{Kop van besprekingsbladsy}}
{{Bladtrekke}}
2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv
Bespreking:PNA
1
587439
3379527
2026-11-21T10:19:53Z
Aliwal2012
39067
Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}'
3379527
wikitext
text/x-wiki
{{Kop van besprekingsbladsy}}
{{Bladtrekke}}
2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv
Bespreking:CNA
1
587440
3379528
2026-11-21T10:20:50Z
Aliwal2012
39067
Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}'
3379528
wikitext
text/x-wiki
{{Kop van besprekingsbladsy}}
{{Bladtrekke}}
2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv
1820-Setlaarsmonument
0
587441
3379545
2026-11-21T11:27:45Z
AFM
21229
Nuwe bladsy geskep met 'Die '''1820-Setlaarsmonument''' in [[Makhanda]] is een van Suid-Afrika se grootste en belangrikste kultuursentrums. ==Ligging== Hierdie gebou is in Fort Selwyn-rylaan op Gunfire Hill by 33° 19′ 10″ suid en 26° 31′ 10″ oos. Langs die monument is [[Fort Selwyn]] en die bekende standbeeld van ‘n setlaar-gesin deur [[Ivan Mitford-Barberton]]. Vanaf hierdie punt kry ‘n besoeker ‘n wye blik oor die dorp en ‘n groot deel van die omringende Suurveld. ==...'
3379545
wikitext
text/x-wiki
Die '''1820-Setlaarsmonument''' in [[Makhanda]] is een van Suid-Afrika se grootste en belangrikste kultuursentrums.
==Ligging==
Hierdie gebou is in Fort Selwyn-rylaan op Gunfire Hill by 33° 19′ 10″ suid en 26° 31′ 10″ oos. Langs die monument is [[Fort Selwyn]] en die bekende standbeeld van ‘n setlaar-gesin deur [[Ivan Mitford-Barberton]]. Vanaf hierdie punt kry ‘n besoeker ‘n wye blik oor die dorp en ‘n groot deel van die omringende Suurveld.
==Doel==
Hierdie lewende monument word primêr gewy aan die herdenking van die nalatenskap van die Britse setlaars wat betref die Engelse taal, kultuur, vryheid van spraak en veral die stryd om die vryheid van die pers. Om aan hierdie strewe te voldoen, word minstens elke jaar die Grahamstadfees ([[Nasionale Kunstefees]]) daar aangebied. In die gebou is artefakte te sien van die Britse nedersetters van die pioniersjare. Van besondere belang is die 24 groot panele in die Fontein-voorportaal geskilder deur [[Cecil Skotnes]].
==Gebou==
Jock Sturrock was die argitek en die firma Murray & Stewart die aannemers. Staatspresident [[J.J. Fouche]] het op 13 Julie 1974 die opening waargeneem. Die gebou op sewe vlakke bestaan uit verskeie gehoorsale, komiteekamers, kantore e.a. lokale waarvan die [[Guy Butler]]-ouditorium, die [[Olive Schreiner]]- en die [[Thomas Pringle]]-sale en die Fountain Foyer die bekendstes is. In Augustus 1994 het ‘n brand groot skade berokken.
==Soortgelyke monumente==
Monumente met dieselfde doelstellings maar dan met die Afrikaanstalige gemeenskap in gedagte is die [[Taalmonument]] in die [[Paarl]], die [[Voortrekkermonument]] in [[Pretoria]] en die [[Hugenotemonument]] in [[Franschhoek]].
==Bibliografie==
*https://esat.sun.ac.za/index.php/1820_Settlers_Monument
*https://www.foundation.org.za/
*https://www.sa-venues.com/things-to-do/easterncape/1820-settlers-monument/
*https://somethingovertea.wordpress.com/2024/06/01/1820-settlers-monument-ii/
[[Kategorie: Monumente en gedenkwaardighede in Suid-Afrika]]
[[Kategorie: Erfenishulpbronne in Suid-Afrika]]
[[Kategorie: Museums in Suid-Afrika]]
[[Kategorie: 1820-Setlaars]]
7hc2ffcyok2fjywojwqv2l877fs3ds6
3379546
3379545
2026-11-21T11:33:18Z
AFM
21229
3379546
wikitext
text/x-wiki
Die '''1820-Setlaarsmonument''' in [[Makhanda]] is een van Suid-Afrika se grootste en belangrikste kultuursentrums.
==Ligging==
Hierdie gebou is in Fort Selwyn-rylaan op Gunfire Hill by 33° 19′ 10″ suid en 26° 31′ 10″ oos. Langs die monument is [[Fort Selwyn]] en die bekende standbeeld van ‘n setlaar-gesin deur [[Ivan Mitford-Barberton]]. Vanaf hierdie punt kry ‘n besoeker ‘n wye blik oor die dorp en ‘n groot deel van die omringende Suurveld.
==Doel==
Hierdie lewende monument word primêr gewy aan die herdenking van die nalatenskap van die Britse setlaars wat betref die Engelse taal, kultuur, vryheid van spraak en veral die stryd om die vryheid van die pers. Om aan hierdie strewe te voldoen, word minstens elke jaar die Grahamstadfees ([[Nasionale Kunstefees]]) daar aangebied. In die gebou is artefakte te sien van die Britse nedersetters van die pioniersjare. Van besondere belang is die 24 groot panele in die Fontein-voorportaal geskilder deur [[Cecil Skotnes]].
==Gebou==
Jock Sturrock was die argitek en die firma Murray & Stewart die aannemers. Staatspresident [[J.J. Fouche]] het op 13 Julie 1974 die opening waargeneem. Die gebou op sewe vlakke bestaan uit verskeie gehoorsale, komiteekamers, kantore e.a. lokale waarvan die [[Guy Butler]]-ouditorium, die [[Olive Schreiner]]- en die [[Thomas Pringle]]-sale en die Fountain Foyer die bekendstes is. In Augustus 1994 het ‘n brand groot skade berokken.
==Soortgelyke monumente==
Monumente met dieselfde doelstellings maar dan met die Afrikaanstalige gemeenskap in gedagte is die [[Taalmonument]] in die [[Paarl]], die [[Voortrekkermonument]] in [[Pretoria]] en die [[Hugenotemonument]] in [[Franschhoek]].
==Bibliografie==
*https://esat.sun.ac.za/index.php/1820_Settlers_Monument
*https://www.foundation.org.za/
*https://www.sa-venues.com/things-to-do/easterncape/1820-settlers-monument/
*https://somethingovertea.wordpress.com/2024/06/01/1820-settlers-monument-ii/
[[Kategorie: Monumente en gedenkwaardighede in Suid-Afrika]]
[[Kategorie: Erfenishulpbronne in Suid-Afrika]]
[[Kategorie: Museums in Suid-Afrika]]
[[Kategorie: 1820-Setlaars]]
[[Kategorie: Oos-Kaap]]
[[Kategorie: Grahamstad]]
ogwt0icx0w6y0mtqyfphtrnd88lhwpj