Mülhausen

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="gsw">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>alswiki</dbname>
    <base>https://als.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Houptsyte</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.12</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Medium</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Spezial</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Diskussion</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Benutzer</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Benutzer Diskussion</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Wikipedia Diskussion</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Datei</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Datei Diskussion</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki Diskussion</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Vorlage</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Vorlage Diskussion</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Hilfe</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Hilfe Diskussion</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategorie</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Kategorie Diskussion</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Portal</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Portal Diskussion</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Buech</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Buech Diskussion</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">Wort</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">Wort Diskussion</namespace>
      <namespace key="106" case="first-letter">Text</namespace>
      <namespace key="107" case="first-letter">Text Diskussion</namespace>
      <namespace key="108" case="first-letter">Spruch</namespace>
      <namespace key="109" case="first-letter">Spruch Diskussion</namespace>
      <namespace key="110" case="first-letter">Nochricht</namespace>
      <namespace key="111" case="first-letter">Nochricht Diskussion</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modul</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Modul Diskussion</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Veranstaltung</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Veranstaltung Diskussion</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Mülhausen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1632</id>
    <revision>
      <id>1087299</id>
      <parentid>1044572</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T00:36:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gustav moenus</username>
        <id>50729</id>
      </contributor>
      <comment>Ergänzige</comment>
      <origin>1087299</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18697" sha1="8yazumjcqmlq6g9bm3y4g7493f0vgra" xml:space="preserve">{{DISPLAYTITLE:Milhüsa}}
{{Infobox Gemeinde in Frankreich
| nomcommune = Mulhouse
| nomalsacien = Milhüsa
| alt moy = 240
| alt mini = 232
| alt maxi = 338
| km² = 22.18
}}
{{Dialekt|Elsässisch|Milhüserisch|Elsassisch-Milhüserisch}}
'''Milhüsa''' ([[IPA]]: {{IPA|[mɪlˈhyːsɐ]}}; frànzesch ''Mulhouse'' un ditsch ''Mülhausen'') esch a Schtàdt wu em Oschte vu [[Frankreich|Frànkrich]] legt. Se esch d'greeschta Schtàdt vum Owerelsàss un noh [[Straßburg|Schtrosburg]] d'zweitgreeschta vum [[Elsass|Elsàss]]. Milhüsa-n-esch d'r Setz vu d'Unterprefäktür ''(la Sous-préfecture)'' vum Bezirk [[Arrondissement Mulhouse|Milhüsa]] em Verwàltungszwig [[Département Haut-Rhin|Owerlànd]] em Gebiat [[Elsass|Elsàss]]. D'r Bezirk gleedert sech en Nin Làndkraiser.

== Géografi ==
Milhüsa legt nordlig zemlig noch àm Dräilanderäcka, wu bschteet üs Frànkrich, [[Deutschland|Ditschlànd]] un d'r [[Schweiz|Schwiz]], d'r bi granza noch viar Schtätt anenànd:[[Weil am Rhein|Wiil àm Rhii]], [[Basel|Bàsel]] Saint-Louis un [[Huningue|Hiniga]]. Em üsserschta Süda han m'r d'r [[Sundgau|Sündgöi]] met Àltkelch àls Hàuiptschtàtt. Em Südwäschta àn da Üsslaifer vu da Vogesa naschtet sech [[Dànn|Thànn]] ens [[Thur|Thürtàhl]] dri. Äbbis wu ma net därf vergassa z'ärwähna dàss en Thànn s'Südliga Toor esch vu d'r Wischtroos un em Nord Wäschta o wedder àn da Üsslaifer, àwer dàsmohl dia vu'm Rablànd, befendet sech [[Colmar|Kolmer]].

Milhüsa werd vu zwai Bach, d' [[Ill (Elsass)|Ell]] un d'r [[Rhein|Rhi]] durchkwert. Dia Zwai traffa sech henter d'r Merzàui vu Milhüsa. D'Ell geht d'noh witterscht durch s'gànza Landla un versüfft schlussandlig bi Schtrosburg em Rhi.

== A Bleck ewer d'Gschechta ==
[[Datei:Rathaus Mulhouse.JPG|miniatur|left|190px|S'[[Historisches Rathaus (Mülhausen)|àlta Rothüs]] üss'm 16ta Johrhundert]]
S'ärschta mol vu d'Schtàdt Mehlhüsa Ürkundlig ärwähnt worra-n-esch esch anno 803 gseh. Noh d'r Leganda soll àls ärschtens a Mehla gschtànda seh un dàss schu àn a 58 vor Chreschti drumm haist jetz d Schtàdt '''Mil'''hüsa odder '''Mel'''hüsa (vum àlamànnischa Mihle). A Mihlarààd en rot uff wissem Fald ziart d Schtàdtwàppa.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
Schu vu jehhar esch Milhüsa-n-a Bergerliga Schtàdt gseh drumm hàtt sa sech verbunda met'm Zehstädtebund (Dekapolis) àn a 1354. Làng nohar àn a 1515 a Bendniss àbgschlossa met de Schwiz un hann sech àgschlossa àn d'r [[Kanton|Aidgnossaschàft vu da 13 Kàntona]].&lt;br /&gt;
Am 4 Janner 1789 esch amol Schluss gseh met d'r Fräijhait vu d'r Fräija Repüblik Milhüsa, dänn esch se àgleedert worra àn d'freschgeborana Frànzescha Repüblik.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
En d'r Mettla vum 18ta Johrhundert hàtt sech a ekonomischer un endüschtriäller Umschwung g'aigent. Milhüsa hàtt sech en a pààr Giater äntweckelt, zärscht amol en d'r chemischa un mekànischa Endüschtri no hann sech d'Schpennaräija un d' Wawarïja d'r züa gmàcht un sogàr noch d'r Schtoffdruck. Unter d'r Härschàft vu groosa proteschtàndischa Fàmelia wia Dolfus, Mieg, Glück, Noack usw. hànn sech dia Fàwreka schtàrck äntweckelt. Sozial sen sa fäscht vorah gseh se hann sogar en erna Àrwaiter Hisla geboija, d'greeschta Sidlung esch d'Cité vu Milhüsa. No z'noh sen gànza Schtàdtviatel geboija worra ewerhàuipt wu d'Giasaräi uff gmàcht hàtt. D'maischta-n-Àrwaiter sen üss'm Sündgöi kumma, dia wu sech àgsidelt hann, hann metghulfa àn d'r hettiga Milhüserschproch un d'àndra sen àlla Tàg haim gànga met'm '''Pferterschpàtzazeegla'''.&lt;br /&gt;
[[Datei:Stadtmauer in Mulhouse.JPG|miniatur|left|190px|Raschtla vu d'r Schtàdtmüra un s'Bollwark.]]
Dur dia hüffa Boijaräia esch d'Ennerschtàdt emmer klainer worra. Vu da Schtàdtmüra esch is gràd s'Bolwark ewrig bleewa un fer d'r rascht d'Namma, s'Bàslertoor, s'Schpiageltoor s'Owertoor, s'Jungatoor.

Noh n'm [[Dr Dütsch-Franzöösischi Chrieg|Kriag 1870–1871]] esch s'Elsàss wedder ditsch worra. Noh n'm [[Erster Weltkrieg|1914-18ner Kriag]] esch's Elsàss weder Frànzesch gseh, warend'm [[Zweiter Weltkrieg|1939-45ger Kriag]] Ditsch, zitter àn a 45 esch's Elsàss weder Frànzesch.

Durch d'r schpoota-n-Àschluss vum Elsàss un trotz sinra groosa Iwohnerzàhl esch Milhüsa doch nur emmer a Kraisschtàdt blewa.

=== D'Sàga vu d'r Ärschtehung vu Mehlhüsa ===
Kurtz bevor dàss d'Ell d'Dollra-n- ämfàngt àm Rànd vu da lätschta Gebergsüsslaifer vum Jüra, därt vu sa vohar noch gebandigt em Elltàhl durch d'r Sungàui gfliast esch, därt wu sa, unta-n-àm Didemerbargala sina Fräihait ärowert, därt schtreemt sa nohar en's Flàchlànd. Noh n-ra lànga Raagazitt, un salamols esch’s àls àwa kumma, so dàss àlles unter Wàsser gschtànda-n-esch un üss d’r gànza Gegend a Sumpfloch gmàcht hàtt. Làng schpeeter hann d’Litt sàtt bekumma, fer bschtandig met da Fias em Wàsser z ‘schteh, so hann sa dam Züaschtànd a Schtrech dur d’Rachnung gmàcht un hann dr Àblàuifkànàl geboïja, un zitter har esch rüaïh, Àwer will d’ Elsasser schpàhrsàm senn hàtt ma da Plàtz net wälla verlohra loh geh, A Tail vum Kànal esch züa däckt worra, dàs hàtt d’r Däcktakànal gah wu d’r Schtoffmarkt un d’r Gmiasmarkt dräi mol en d’r Wucha schtàttfendet.

Kämma m’r z’ruck en dia Zitt vu unser Landla schwaar haïmgsüacht worra esch dur dia Hunnahorda wu gmorda, graïwert un haïmgsüacht hann, sa senn àwer d’r bi nett d’ärschta un nett d’lätschta gseh. Emmer wedder hann d’Ihaïmischa müassa flechta odder z’ruck schteh, fer sech bschetza vor d’r Blüatgihr vu dana Sàtàna. A Mànn un sina Tochter, äntkumma vu dara Schlàchtaräi, üspumpt vor lütter ränna. Blüatig un verkràtzt dur d’Därner vu da Häckaroosa, d’Gleeder hann se o nemma gschpirt, lehn sech schwar uff d’r Booda käija denn fer wittercht hàtt’s nem glangt, un àlla zwai senka vu sofort àb en a tiafa Schloof.

D’ärschta wàrma Sunnastràhla striche zàrt ewwer dia zwai schmarzenda Kärwer, d’r Mànn verwàcht un ställt sech miaijsàhm uff d’Bai. Zu da weh, fendet ar àss sa noch zemlig haïl vu dara Sàch kumma senn. Mett Pflàntza, sorgfaltig üssgsüacht, bsorgt ar erna Wunda. Dur dàss àss em dia Gegend beriawigend vorkumma esch, hàtt ar sech a bezzi neherer umschàuit. Ewerzigt, dàss dàs Ort a sechera Unterkunft kännt biata, hàtt ar sech uff d’Süach gmàcht àn dr Ell entlàng fer’s bäschta-n-Ort z’fenda fer sech dürend z’neederloh un villicht noch a Mehla z’boija, dänn üsser Mahl màche hàtt ar nix ànders känna. Trotz sim güata Wella hatt ar, allaï dàss Unternamma nia Zwaagebrocht ohna d’Helf vu da Ellmannala. Em Meller si Hàndwarckszig war fihl schnaller färtig worre àwer bi da Zwargla esch’s wia bi da Mänscha, ma hàtt dia wu d’r fer senn un dia wu dr gega, so dàss no lànga Pàlàwer ma sech doch amol verschtandigt hàtt. En dana wu gfunda hann àss a Mehla d’Nàtür verschandet, hàtt ma z’verschteh gah dàss ohna Mehla kai Mahl un ohna Mahl kai Broot...
Mett dr Zitt hàtt’s sech umma gräd dàss àn dr Ell a Mehla schteht so dàss d’Litt vu witt un brait kumma senn fer erna Rogga, Hàfer un Weldwaïza ku loh màhla. D’Johra senn vergànga un dr Meller hàtt sech güat dura gschlàga, s’Dächterla esch o älter worra un dr bi a scheena Màmsäll.
[[Datei:Peter Becker - Mulhouse (Haute Résolution).jpg|miniatur|left|200px|Gmälda vum Peter Becker]]
En ainra vu dana hächta Wenternachta, so wia ma sa gekännt hàtt salamols, dr Booda gadäkt mett’ra decka Schneeschecht, o g’nänt Àrmabüramescht wu d’Pflànza schont vu dr rücha Kälta hàtt dr Vàter un d’Dochter a schtönender Helfsrüaf vernumma. Schnall han sa sech a warmer Lumpa um d’Àksla gworfa un a Fàckel àzunda un senn üssa en d’kàlta Nàcht. A àhàltend Jomra hàtt sa àn s’Ort gfiart wu a Mänsch en sim Blüat glaga esch. Ohna sech z’frooga ob Frend odder Fend, han sa da schwarverletzta Kriagsmànn en d’wàrma Schtuwa gebrocht. Zu da Verletzunga hàtt d’Kälta fàscht si unmettelbàra Wark vollanda, Zecha un Fenger sen schu blaui vor Wentergfrescht. No lànga Wucha bsorgunga esch’s em Meller un sina Tochter groda da Mànn wedder uff d’Bai z’brenga. Trotz sim Haila züaschtànd hàtt ar nett d'r klainschta wella gezaïgt fer wedder mächta furt z’geh. Ar hàtt noh z’noh em Meller unter d’Hànd greffa un sech emmer meh unärsätzlig gmàcht, so dàss ma em d’Mehla hàtt kenna àferdroija. D’junga Màmsäll hàtt mett dr Zitt o gschpirt dàss sa-n-em nett glichgeltig esch. Noh dam, dàss ar nawa dr Mehla a greeser Hisla geboia hàtt, esch dr Tàg kumma vu dr Hochzitt. D'r Vàtter hàtt net s'grengschta dr gega kà, trotz dàss da Büa a schweeda Kriager gseh esch wu mett ra Horda àwa ku esch fer unser Làndla z'bsätza.
Mett da Johra hàtt dia Mehla emmer meh Beditung bikumma, d’Litt senn emmer zàhlricher ku lo màhla. No z’no hann sech meh Iwohner àgsidelt un Hüss àn Hüss àgeboija. D’Waag senn igschtainigt worra no àlla
hemmelsrechtunga. 
Mehlhüsa hàtt sech ganz gmiatlig grenda un bekànnt worra àls Àrwaiterschtàdt. d’Maischta Danker un Enteläctuäla hann do nia kai rechtiger Plàtz gfunda, un hann sech witter owa em Norda àgsidelt. Dur dàss em Owerlànd meh Àrwetskràft verhànda gseh esch, hann sech schpeeter dia àlla groosa Endüschtria en Mehlhüsa àgsätzt. Wagadam esch d’Mehla s’Sembol vu d’r Schàdt geblewa dänn s’hàtt g’haisa, müasch schàffa fer di Brot z’verdiana. Drum fendet ma hetta noch a Mehla Ràd en rot uff wiss’em Fald uff dr Wàppa vu Mehlhüsa.

=== Ànäktoda ===
'''D’r Schwaissdissi''' hatt vu ààsa nia uff Melhüsa sotta kumma, dànn SBB hàtt dia Schtàtüta em Schtaihàuijer Fritz Beer bschtällt un hat solla ärrechta wara àm Igàng vum Näidurchbrochana Simplontünnel. No ewerlegung hann d’Isabàhnhärra nit meh wälla wessa vu dam Wark.

Àn a 1906 hàtt d’r Gmainrot getraimt vu ma machtiga Schtockbrunne zum d’r Rothüssplàtz verscheenra. Sobol àss dia Unterbraitung gwält worra n’esch werd da Brunna vu 9 m Durchmasser geboija worra un esch d’r gfundana Plàtz gseh zum dia fresch àgschàfta 5,60 m hocha un 4,5 Tonna schwara Guss Schtàtüta z’verschtàuija. En da Berger hàtt dàss Boiwark sofort gfàlla un han’m d’r Nàmma Schwaisdissi gah. Àwer’s därft net emmer àlles so aifach seh em Laawa. Ma hàtt vergassa dàss da Mànn net gànz àglägt esch s’Gmach esch wohl bedäkt met ma Lumpa àwer s’Hentertail gànz blut. Un dàss hàt en da Glàuiwiga wu àm a Suntig Morga üss d’r Schtefànskerch kumma senn net behàgt. D’r Härr Bergermaischter hàtt uff dàss he da Unrüaijschtefter lo kehra so dàss ar dàsmohl sina Gmainrotshärra un d’Gmainàrwaiter uff’m Buckel kà hàt. A schnalla Lesung hàt müasa gfunda wara. D’r Tivoli esch üssgwält worra, därt verschtäckla a pààr hocha Herscht dàss Hentertail wu niama hàtt wälla sah !
Ma hat kännta maina àss jetz d’r Schwaissdissi andlig a riawig Platzla gfunda hàtt. Do esch a näi Problem uffgedücht; d’r Kriag. D’Ditscha han d’r Schwaissdissi wälla verschmälza fer Wàffa z’giasa d’rmet. Zum güata Gleck hàtt ma noh n’ra Kwàlitetskontrolla müassa fäschtschtälla dàss da Guss vu’n ra sech schlachta Kwàlitet esch hàtt ma da Plàn loh käija. Wia na jeder wais, en d’r Not fresst d’r Täifel mucka, esch ma vorsechtig blewa. Bis àm and vum Kriag esch‘r unter ma Kohlahüffa en d’r Isabàhnwarkschtàtt verschteckelt blewa.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
[[Datei:Klapersteinmulhouse.jpg|miniatur|left|300px|&lt;center&gt;&lt;br /&gt;d'r Klàpperschtai&lt;br /&gt;àn ra üssra Wànd&lt;br /&gt; vum Rothüs.&lt;/center&gt;]]
D’r '''Klapperschtai''' esch a kàuijaner Schtai vu Zwälf Kilo schwar un hangt hettzutàgs uff d’r rachta Sitta vum Rothüs, em Rothüsdurchgàng grad visavi vum Wilhelm-Tell. Da Schtai esch friaijer benutzt worra jedesmohl wänn a Ratschwib hàtt müassa gschtroft wara. D’Manner hàn riawig därfa màcha nur d’Fràuija net, wàss io d’r Fàll Hetta nem esch, un wänn d’Fràuija bees gräd hann hàtt ma na d’r Klàpperschtai um d’r Hàls ghangt, henterversi uff a-n-Eesel gsätzt un durch d’Schtadt vu aim Toor zum àndra gfiart. Beesa Miler behàuipta sogar dàss d’r Belaitigt henta noh gloffa-n-esch un hàtt dia àrma Dànn un Dwànn gschtocha met’ra groosa Noodla. S-Motto esch gseh :
&lt;center&gt;''Zum Klàpperschtai ben i gnännt''&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;''Da beesa Miler wohl bekànnt''&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;''Wär Luscht zu Zànk un Hàder hàtt''&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;''Müas mi trààga durch d’gànza Schtàdt.''&lt;/center&gt;&lt;br /&gt;
D’r '''Bolwarkturm''' wia d’r '''Täifelsturm''' sen d’zwai ainsigschta-n-Ewrigbliwer wu d’r friaijera Schtàdtmüra vu Milhüsa. D’r Bolwarkturm wia d’r Täifelsturm hàtt d’r Johrhunderta dura waiswiafihl Namma k’hà. D’r Bolwark hàtt sogàr d’r Soiturm g’haisa-n-a Zittlàng, wil ma d’Schwinafias vum a Nochber’s Mätzger drenn glàgert hàtt. d’r Täifelsturm hàtt da nàmma bikumma will ma därta d’Haxa igleefert hàt ma sait eweràl às’s salamols doch meh Haxa gah hàt às hett zu Tàg’s.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
D’r '''Tannawàld''' legt uff d’r hecha vum ewra-n-Igàng vum Zoologisch un geht bis zum Wàldeck àn d’r Zimerscher Schtroos. Wurum esch jetz do d’Reed vum Tànnawàld, äh bä will’r a-n-Aigaschàft hàtt…Ma fendet en dam Wàld kai ainziga Tànna sondern nur Büacha. Uff d’r Zimerser sita schint ma dàss àwer z’wessa dänn dart fendet ma-n-a Wàldwertschàft dia haist, d’r Büachawàld. D’Lesung vu dam Rätsel esch gànz aifach dänn rechtig gnumma esch dàss d’r '''Sànktànnawald''' (la forêt de Sainte-Anne).&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
D’'''Weldamànnsgàss''' esch friaijer en da Mehlhüser erna liabschta Schpàziargàng gseh, ma esch henn un har gedàppt vum Jungatoor bis àns Ganzaplazla un wedder zruck. D’Büawa hànn en da Maidla noh gepfeffa un d’Maidla d’Büawa üssglàcht. D’ältra Litt sen kumma em hoffa àss sa-n-a Bekànntschàft àtraffa, zum a Schtandla ratscha känna. Zwescha-n-ina esch d’r Kriag kumma, un sallamols hàtt ma schu garn d’Schtroosa-n-umtaift. D’Weldamànnsgàss esch d’Adolf Hitler Schtoos worra. D’Mehlhüser bekànnt fer zemlig àlles en’s lacherliga ziaga, hànn so schtàrk gschmunzelt em dura làuifa às dàss bol àmol àn d’Ohra kumma-n-esch vum ditscha Gremium. So schnall àss dàss Tafala àhna kumma-n-esch, so schnall esch’s wedder verschwunda..un fer d’r gànza rascht Kriagszitt esch’s d’Weldamànnsgàss blewa.

== Kultur un Séhenswérdigkeite ==
Do dr zue ghere Raschtla vu dr Schtàdtmüra un em Bollwark, s [[Historisches Rathaus (Mülhausen)|historischa Rothüss]], dr [[Tour de l’Europe (Mülhausen)|Europaturm]]. Dert drvor hets bis 2007 dr [[Place de l'Europe (Mülhausen)|Europaplatz]] ge.

Was d'Boikunscht àbelàngt kàt Mehlhüsa net vihl Fàchwarkhiser biata àwer d'r fer d'greschta Zàhl Müseum.

=== d'Mehlhüser Müsee ===
As hàtt en Mehlhüsa so vihl so groosa un so scheena Müsee dàss's werglig schààd war wänn ma en da Mehlhüser net dat d'r vu reeda! Frooga-n-amol umm ni umma viafihl Schtättler je amol ains uffgsüacht hàtt. Ma müas's sààga; as senn do Müsee vu dara Àrt vu ma suncht niana kàt fenda.&lt;br /&gt;
Em [[Cité de l’Automobile – Musée National – Collection Schlumpf|'''Nàzionàlotomobilmüseeschlumpf''']] kàt ma sech d'Àuiga-n-üsslüaga un traimend durch dia wunderbàra Hàlla uff un àb wandra ohna üss'm schtüna z'kumma vor dana 500 modäller wu do schtehn en Rai un Gleed. D'Täxschtilendüschtriälla vu Màlmersbàch [[Hans Schlumpf|Hàns]] un [[Fritz Schlumpf|Fretz Schlumpf]] hànn dia Sàmmlung uff d'Bai gschtällt uff koschta vu erem gànza Vermeega, un do hàts net glangt, zum's z'vollanda. D'Briader Schlumpf senn no doch amol [[Insolvenz|z'Gügges]] gànga. No lànga Henn un Haar un vihl Màchaschàffta hàtt sech àm and d'r Schtààt igsätz un hàtt Finànziel unter d'Arm glangt, so dàss dàs Müsee grätta wora -n-esch, un hàtt Gott sai Dànk känna Uffmàcha.&lt;br /&gt;
s' [[Eisenbahnmuseum Mülhausen|'''Isabàhnmüsee vu Mehlhüsa''']] met d'r nawa s'Pumpiemüsee esch s'Pàradis vu da Isabahnler un Zugliabhàwer dänn s'esch ains vu da bäscht üssgschtàffiarta Müsee vu Europà.&lt;br /&gt;
s''''Eläktriziteztmüsee'''. (Electropolis), do hàtt ma n'a grooser Ewerbleck, um wàs d'Ärfendunga wu d'r Schtrohm àbelangt vum àfàng bis hett. Zàhlricha Eläktri Àpparat, vum grescht bis zum klainscht, sen sechtbàr.&lt;br /&gt;
S' '''Schtoffdruckmüsee''' esch zwàr net en Mehlhusa awer ghert doch zum Gmainsvermeega. En Rexa fendet ma wunderbàra Tàpeetamuschter üss àlla Àlterzitta, wàss Wasserleng àbelàngt hàndelt's sech um Schtoffmuschter.&lt;br /&gt;
Klainra Müsee awer wu d'r fer zu da-n-älschta zehla senn s''''Historischamüsee''', wu sech em [[Historisches Rathaus (Mülhausen)|àlta Rothüss]] uff'm Rothüssplàtz (place de la réunion) befendet, un schlussandlig noch s''''Scheenakunschtmüsee''' uff'm Wilhelm Tell Platzla.

== Verkehr ==
Über d Gschecht vom öffentliche Verkehr in de Stadt erfahrt mer im Artikel über dr [[Straßenbahn Mülhausen|Milhüüser Tràm]].

== Belder ==
&lt;gallery&gt;
Datei:Dom von Mulhouse.JPG|&lt;center&gt;d' Schtefànskerch&lt;br /&gt; (Temple Saint-Etienne)&lt;/center&gt;
Datei:Societe Industielle in Mulhouse.JPG|&lt;center&gt;Gebäida vu d'r Endustriella Gsällschaft (Societe industrielle)&lt;/center&gt;
Datei:Altstadt Mulhouse.JPG| &lt;center&gt;Milhüser Àltschtàdt, d'r Rothüssplàtz Place de la Réunion&lt;/center&gt;
Datei:Rue du Sauvage.JPG|&lt;center&gt;s'Schtroosadafala en &lt;br /&gt;d'r ''Weldamànnsgàss'' ''Zwaischprachig''&lt;/center&gt;
&lt;/gallery&gt;

== Literatur ==
* Jakob Heinrich Petri: ''Der Stadt Mülhausen Geschichten, im Anfang des 17. Jahrhunderts geschrieben; mit einem Plan der Stadt, wie sie im Jahr 1642 war''. Mülhausen 1838.
* Johann Friedrich Aufschläger: ''Das Elsass: Neue historisch-topographische Beschreibung der beiden Rhein-Departemente''. Band 2, Straßburg 1825, S. 145–149.
* {{HLS|7089|Mülhausen|Autor= Nicolas Schreck}}

== Verbendunga zu Üssersitta ==
{{Commonscat|Mulhouse|Milhüsa}}
{{Wikisource|Mulhouse}}
* [http://www.ville-mulhouse.fr Offiziälla Nätzsitta vu de Schtàdt Milhüsa]
* [http://www.mulhousebienvenue.com Welkumma uf d'r Nätzsitta vu Milhüsa]
* [http://www.uha.fr/ D'Owerelsassischa Hochschüala]

== Referanza ==
&lt;references/&gt;

{{DEFAULTSORT:Mulhausen}}
{{Normdaten}}

[[Kategorie:Ort (Owerelsàss)]]
[[Kategorie:Milhüüsa| ]]
[[Kategorie:Stadt (Frankrych)]]</text>
      <sha1>8yazumjcqmlq6g9bm3y4g7493f0vgra</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1087302</id>
      <parentid>1087299</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T01:13:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gustav moenus</username>
        <id>50729</id>
      </contributor>
      <comment>Ergänzige</comment>
      <origin>1087302</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18701" sha1="noi20abrg8vn0a86fe1m09oh1jglwnl" xml:space="preserve">{{DISPLAYTITLE:Milhüsa}}
{{Infobox Gemeinde in Frankreich
| nomcommune = Mulhouse
| nomalsacien = Milhüsa
| alt moy = 240
| alt mini = 232
| alt maxi = 338
| km² = 22.18
}}
{{Dialekt|Elsässisch|Milhüserisch|Elsassisch-Milhüserisch}}
'''Milhüsa''' ([[IPA]]: {{IPA|[mɪlˈhyːsɐ]}}; frànzesch ''Mulhouse'' un ditsch ''Mülhausen'') esch a Schtàdt wu em Oschte vu [[Frankreich|Frànkrich]] legt. Se esch d'greeschta Schtàdt vum Owerelsàss un noh [[Straßburg|Schtrosburg]] d'zweitgreeschta vum [[Elsass|Elsàss]]. Milhüsa-n-esch d'r Setz vu d'Unterprefäktür ''(la Sous-préfecture)'' vum Bezirk [[Arrondissement Mulhouse|Milhüsa]] em Verwàltungszwig [[Département Haut-Rhin|Owerlànd]] em Gebiat [[Elsass|Elsàss]]. D'r Bezirk gleedert sech en Nin Làndkraiser.

== Géografi ==
Milhüsa legt nordlig zemlig noch àm Dräilanderäcka, wu bschteet üs Frànkrich, [[Deutschland|Ditschlànd]] un d'r [[Schweiz|Schwiz]], d'r bi granza noch viar Schtätt anenànd:[[Weil am Rhein|Wiil àm Rhii]], [[Basel|Bàsel]] Saint-Louis un [[Huningue|Hiniga]]. Em üsserschta Süda han m'r d'r [[Sundgau|Sündgöi]] met Àltkelch àls Hàuiptschtàtt. Em Südwäschta àn da Üsslaifer vu da Vogesa naschtet sech [[Dànn|Thànn]] ens [[Thur (Elsass)|Thürtàhl]] dri. Äbbis wu ma net därf vergassa z'ärwähna dàss en Thànn s'Südliga Toor esch vu d'r Wischtroos un em Nord Wäschta o wedder àn da Üsslaifer, àwer dàsmohl dia vu'm Rablànd, befendet sech [[Colmar|Kolmer]].

Milhüsa werd vu zwai Bach, d' [[Ill (Elsass)|Ell]] un d'r [[Rhein|Rhi]] durchkwert. Dia Zwai traffa sech henter d'r Merzàui vu Milhüsa. D'Ell geht d'noh witterscht durch s'gànza Landla un versüfft schlussandlig bi Schtrosburg em Rhi.

== A Bleck ewer d'Gschechta ==
[[Datei:Rathaus Mulhouse.JPG|miniatur|left|190px|S'[[Historisches Rathaus (Mülhausen)|àlta Rothüs]] üss'm 16ta Johrhundert]]
S'ärschta mol vu d'Schtàdt Mehlhüsa Ürkundlig ärwähnt worra-n-esch esch anno 803 gseh. Noh d'r Leganda soll àls ärschtens a Mehla gschtànda seh un dàss schu àn a 58 vor Chreschti drumm haist jetz d Schtàdt '''Mil'''hüsa odder '''Mel'''hüsa (vum àlamànnischa Mihle). A Mihlarààd en rot uff wissem Fald ziart d Schtàdtwàppa.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
Schu vu jehhar esch Milhüsa-n-a Bergerliga Schtàdt gseh drumm hàtt sa sech verbunda met'm Zehstädtebund (Dekapolis) àn a 1354. Làng nohar àn a 1515 a Bendniss àbgschlossa met de Schwiz un hann sech àgschlossa àn d'r [[Kanton|Aidgnossaschàft vu da 13 Kàntona]].&lt;br /&gt;
Am 4 Janner 1789 esch amol Schluss gseh met d'r Fräijhait vu d'r Fräija Repüblik Milhüsa, dänn esch se àgleedert worra àn d'freschgeborana Frànzescha Repüblik.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
En d'r Mettla vum 18ta Johrhundert hàtt sech a ekonomischer un endüschtriäller Umschwung g'aigent. Milhüsa hàtt sech en a pààr Giater äntweckelt, zärscht amol en d'r chemischa un mekànischa Endüschtri no hann sech d'Schpennaräija un d' Wawarïja d'r züa gmàcht un sogàr noch d'r Schtoffdruck. Unter d'r Härschàft vu groosa proteschtàndischa Fàmelia wia Dolfus, Mieg, Glück, Noack usw. hànn sech dia Fàwreka schtàrck äntweckelt. Sozial sen sa fäscht vorah gseh se hann sogar en erna Àrwaiter Hisla geboija, d'greeschta Sidlung esch d'Cité vu Milhüsa. No z'noh sen gànza Schtàdtviatel geboija worra ewerhàuipt wu d'Giasaräi uff gmàcht hàtt. D'maischta-n-Àrwaiter sen üss'm Sündgöi kumma, dia wu sech àgsidelt hann, hann metghulfa àn d'r hettiga Milhüserschproch un d'àndra sen àlla Tàg haim gànga met'm '''Pferterschpàtzazeegla'''.&lt;br /&gt;
[[Datei:Stadtmauer in Mulhouse.JPG|miniatur|left|190px|Raschtla vu d'r Schtàdtmüra un s'Bollwark.]]
Dur dia hüffa Boijaräia esch d'Ennerschtàdt emmer klainer worra. Vu da Schtàdtmüra esch is gràd s'Bolwark ewrig bleewa un fer d'r rascht d'Namma, s'Bàslertoor, s'Schpiageltoor s'Owertoor, s'Jungatoor.

Noh n'm [[Deutsch-Französischer Krieg|Kriag 1870–1871]] esch s'Elsàss wedder ditsch worra. Noh n'm [[Erster Weltkrieg|1914-18ner Kriag]] esch's Elsàss weder Frànzesch gseh, warend'm [[Zweiter Weltkrieg|1939-45ger Kriag]] Ditsch, zitter àn a 45 esch's Elsàss weder Frànzesch.

Durch d'r schpoota-n-Àschluss vum Elsàss un trotz sinra groosa Iwohnerzàhl esch Milhüsa doch nur emmer a Kraisschtàdt blewa.

=== D'Sàga vu d'r Ärschtehung vu Mehlhüsa ===
Kurtz bevor dàss d'Ell d'Dollra-n- ämfàngt àm Rànd vu da lätschta Gebergsüsslaifer vum Jüra, därt vu sa vohar noch gebandigt em Elltàhl durch d'r Sungàui gfliast esch, därt wu sa, unta-n-àm Didemerbargala sina Fräihait ärowert, därt schtreemt sa nohar en's Flàchlànd. Noh n-ra lànga Raagazitt, un salamols esch’s àls àwa kumma, so dàss àlles unter Wàsser gschtànda-n-esch un üss d’r gànza Gegend a Sumpfloch gmàcht hàtt. Làng schpeeter hann d’Litt sàtt bekumma, fer bschtandig met da Fias em Wàsser z ‘schteh, so hann sa dam Züaschtànd a Schtrech dur d’Rachnung gmàcht un hann dr Àblàuifkànàl geboïja, un zitter har esch rüaïh, Àwer will d’ Elsasser schpàhrsàm senn hàtt ma da Plàtz net wälla verlohra loh geh, A Tail vum Kànal esch züa däckt worra, dàs hàtt d’r Däcktakànal gah wu d’r Schtoffmarkt un d’r Gmiasmarkt dräi mol en d’r Wucha schtàttfendet.

Kämma m’r z’ruck en dia Zitt vu unser Landla schwaar haïmgsüacht worra esch dur dia Hunnahorda wu gmorda, graïwert un haïmgsüacht hann, sa senn àwer d’r bi nett d’ärschta un nett d’lätschta gseh. Emmer wedder hann d’Ihaïmischa müassa flechta odder z’ruck schteh, fer sech bschetza vor d’r Blüatgihr vu dana Sàtàna. A Mànn un sina Tochter, äntkumma vu dara Schlàchtaräi, üspumpt vor lütter ränna. Blüatig un verkràtzt dur d’Därner vu da Häckaroosa, d’Gleeder hann se o nemma gschpirt, lehn sech schwar uff d’r Booda käija denn fer wittercht hàtt’s nem glangt, un àlla zwai senka vu sofort àb en a tiafa Schloof.

D’ärschta wàrma Sunnastràhla striche zàrt ewwer dia zwai schmarzenda Kärwer, d’r Mànn verwàcht un ställt sech miaijsàhm uff d’Bai. Zu da weh, fendet ar àss sa noch zemlig haïl vu dara Sàch kumma senn. Mett Pflàntza, sorgfaltig üssgsüacht, bsorgt ar erna Wunda. Dur dàss àss em dia Gegend beriawigend vorkumma esch, hàtt ar sech a bezzi neherer umschàuit. Ewerzigt, dàss dàs Ort a sechera Unterkunft kännt biata, hàtt ar sech uff d’Süach gmàcht àn dr Ell entlàng fer’s bäschta-n-Ort z’fenda fer sech dürend z’neederloh un villicht noch a Mehla z’boija, dänn üsser Mahl màche hàtt ar nix ànders känna. Trotz sim güata Wella hatt ar, allaï dàss Unternamma nia Zwaagebrocht ohna d’Helf vu da Ellmannala. Em Meller si Hàndwarckszig war fihl schnaller färtig worre àwer bi da Zwargla esch’s wia bi da Mänscha, ma hàtt dia wu d’r fer senn un dia wu dr gega, so dàss no lànga Pàlàwer ma sech doch amol verschtandigt hàtt. En dana wu gfunda hann àss a Mehla d’Nàtür verschandet, hàtt ma z’verschteh gah dàss ohna Mehla kai Mahl un ohna Mahl kai Broot...
Mett dr Zitt hàtt’s sech umma gräd dàss àn dr Ell a Mehla schteht so dàss d’Litt vu witt un brait kumma senn fer erna Rogga, Hàfer un Weldwaïza ku loh màhla. D’Johra senn vergànga un dr Meller hàtt sech güat dura gschlàga, s’Dächterla esch o älter worra un dr bi a scheena Màmsäll.
[[Datei:Peter Becker - Mulhouse (Haute Résolution).jpg|miniatur|left|200px|Gmälda vum Peter Becker]]
En ainra vu dana hächta Wenternachta, so wia ma sa gekännt hàtt salamols, dr Booda gadäkt mett’ra decka Schneeschecht, o g’nänt Àrmabüramescht wu d’Pflànza schont vu dr rücha Kälta hàtt dr Vàter un d’Dochter a schtönender Helfsrüaf vernumma. Schnall han sa sech a warmer Lumpa um d’Àksla gworfa un a Fàckel àzunda un senn üssa en d’kàlta Nàcht. A àhàltend Jomra hàtt sa àn s’Ort gfiart wu a Mänsch en sim Blüat glaga esch. Ohna sech z’frooga ob Frend odder Fend, han sa da schwarverletzta Kriagsmànn en d’wàrma Schtuwa gebrocht. Zu da Verletzunga hàtt d’Kälta fàscht si unmettelbàra Wark vollanda, Zecha un Fenger sen schu blaui vor Wentergfrescht. No lànga Wucha bsorgunga esch’s em Meller un sina Tochter groda da Mànn wedder uff d’Bai z’brenga. Trotz sim Haila züaschtànd hàtt ar nett d'r klainschta wella gezaïgt fer wedder mächta furt z’geh. Ar hàtt noh z’noh em Meller unter d’Hànd greffa un sech emmer meh unärsätzlig gmàcht, so dàss ma em d’Mehla hàtt kenna àferdroija. D’junga Màmsäll hàtt mett dr Zitt o gschpirt dàss sa-n-em nett glichgeltig esch. Noh dam, dàss ar nawa dr Mehla a greeser Hisla geboia hàtt, esch dr Tàg kumma vu dr Hochzitt. D'r Vàtter hàtt net s'grengschta dr gega kà, trotz dàss da Büa a schweeda Kriager gseh esch wu mett ra Horda àwa ku esch fer unser Làndla z'bsätza.
Mett da Johra hàtt dia Mehla emmer meh Beditung bikumma, d’Litt senn emmer zàhlricher ku lo màhla. No z’no hann sech meh Iwohner àgsidelt un Hüss àn Hüss àgeboija. D’Waag senn igschtainigt worra no àlla
hemmelsrechtunga. 
Mehlhüsa hàtt sech ganz gmiatlig grenda un bekànnt worra àls Àrwaiterschtàdt. d’Maischta Danker un Enteläctuäla hann do nia kai rechtiger Plàtz gfunda, un hann sech witter owa em Norda àgsidelt. Dur dàss em Owerlànd meh Àrwetskràft verhànda gseh esch, hann sech schpeeter dia àlla groosa Endüschtria en Mehlhüsa àgsätzt. Wagadam esch d’Mehla s’Sembol vu d’r Schàdt geblewa dänn s’hàtt g’haisa, müasch schàffa fer di Brot z’verdiana. Drum fendet ma hetta noch a Mehla Ràd en rot uff wiss’em Fald uff dr Wàppa vu Mehlhüsa.

=== Ànäktoda ===
'''D’r Schwaissdissi''' hatt vu ààsa nia uff Melhüsa sotta kumma, dànn SBB hàtt dia Schtàtüta em Schtaihàuijer Fritz Beer bschtällt un hat solla ärrechta wara àm Igàng vum Näidurchbrochana Simplontünnel. No ewerlegung hann d’Isabàhnhärra nit meh wälla wessa vu dam Wark.

Àn a 1906 hàtt d’r Gmainrot getraimt vu ma machtiga Schtockbrunne zum d’r Rothüssplàtz verscheenra. Sobol àss dia Unterbraitung gwält worra n’esch werd da Brunna vu 9 m Durchmasser geboija worra un esch d’r gfundana Plàtz gseh zum dia fresch àgschàfta 5,60 m hocha un 4,5 Tonna schwara Guss Schtàtüta z’verschtàuija. En da Berger hàtt dàss Boiwark sofort gfàlla un han’m d’r Nàmma Schwaisdissi gah. Àwer’s därft net emmer àlles so aifach seh em Laawa. Ma hàtt vergassa dàss da Mànn net gànz àglägt esch s’Gmach esch wohl bedäkt met ma Lumpa àwer s’Hentertail gànz blut. Un dàss hàt en da Glàuiwiga wu àm a Suntig Morga üss d’r Schtefànskerch kumma senn net behàgt. D’r Härr Bergermaischter hàtt uff dàss he da Unrüaijschtefter lo kehra so dàss ar dàsmohl sina Gmainrotshärra un d’Gmainàrwaiter uff’m Buckel kà hàt. A schnalla Lesung hàt müasa gfunda wara. D’r Tivoli esch üssgwält worra, därt verschtäckla a pààr hocha Herscht dàss Hentertail wu niama hàtt wälla sah !
Ma hat kännta maina àss jetz d’r Schwaissdissi andlig a riawig Platzla gfunda hàtt. Do esch a näi Problem uffgedücht; d’r Kriag. D’Ditscha han d’r Schwaissdissi wälla verschmälza fer Wàffa z’giasa d’rmet. Zum güata Gleck hàtt ma noh n’ra Kwàlitetskontrolla müassa fäschtschtälla dàss da Guss vu’n ra sech schlachta Kwàlitet esch hàtt ma da Plàn loh käija. Wia na jeder wais, en d’r Not fresst d’r Täifel mucka, esch ma vorsechtig blewa. Bis àm and vum Kriag esch‘r unter ma Kohlahüffa en d’r Isabàhnwarkschtàtt verschteckelt blewa.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
[[Datei:Klapersteinmulhouse.jpg|miniatur|left|300px|&lt;center&gt;&lt;br /&gt;d'r Klàpperschtai&lt;br /&gt;àn ra üssra Wànd&lt;br /&gt; vum Rothüs.&lt;/center&gt;]]
D’r '''Klapperschtai''' esch a kàuijaner Schtai vu Zwälf Kilo schwar un hangt hettzutàgs uff d’r rachta Sitta vum Rothüs, em Rothüsdurchgàng grad visavi vum Wilhelm-Tell. Da Schtai esch friaijer benutzt worra jedesmohl wänn a Ratschwib hàtt müassa gschtroft wara. D’Manner hàn riawig därfa màcha nur d’Fràuija net, wàss io d’r Fàll Hetta nem esch, un wänn d’Fràuija bees gräd hann hàtt ma na d’r Klàpperschtai um d’r Hàls ghangt, henterversi uff a-n-Eesel gsätzt un durch d’Schtadt vu aim Toor zum àndra gfiart. Beesa Miler behàuipta sogar dàss d’r Belaitigt henta noh gloffa-n-esch un hàtt dia àrma Dànn un Dwànn gschtocha met’ra groosa Noodla. S-Motto esch gseh :
&lt;center&gt;''Zum Klàpperschtai ben i gnännt''&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;''Da beesa Miler wohl bekànnt''&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;''Wär Luscht zu Zànk un Hàder hàtt''&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;''Müas mi trààga durch d’gànza Schtàdt.''&lt;/center&gt;&lt;br /&gt;
D’r '''Bolwarkturm''' wia d’r '''Täifelsturm''' sen d’zwai ainsigschta-n-Ewrigbliwer wu d’r friaijera Schtàdtmüra vu Milhüsa. D’r Bolwarkturm wia d’r Täifelsturm hàtt d’r Johrhunderta dura waiswiafihl Namma k’hà. D’r Bolwark hàtt sogàr d’r Soiturm g’haisa-n-a Zittlàng, wil ma d’Schwinafias vum a Nochber’s Mätzger drenn glàgert hàtt. d’r Täifelsturm hàtt da nàmma bikumma will ma därta d’Haxa igleefert hàt ma sait eweràl às’s salamols doch meh Haxa gah hàt às hett zu Tàg’s.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
D’r '''Tannawàld''' legt uff d’r hecha vum ewra-n-Igàng vum Zoologisch un geht bis zum Wàldeck àn d’r Zimerscher Schtroos. Wurum esch jetz do d’Reed vum Tànnawàld, äh bä will’r a-n-Aigaschàft hàtt…Ma fendet en dam Wàld kai ainziga Tànna sondern nur Büacha. Uff d’r Zimerser sita schint ma dàss àwer z’wessa dänn dart fendet ma-n-a Wàldwertschàft dia haist, d’r Büachawàld. D’Lesung vu dam Rätsel esch gànz aifach dänn rechtig gnumma esch dàss d’r '''Sànktànnawald''' (la forêt de Sainte-Anne).&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
D’'''Weldamànnsgàss''' esch friaijer en da Mehlhüser erna liabschta Schpàziargàng gseh, ma esch henn un har gedàppt vum Jungatoor bis àns Ganzaplazla un wedder zruck. D’Büawa hànn en da Maidla noh gepfeffa un d’Maidla d’Büawa üssglàcht. D’ältra Litt sen kumma em hoffa àss sa-n-a Bekànntschàft àtraffa, zum a Schtandla ratscha känna. Zwescha-n-ina esch d’r Kriag kumma, un sallamols hàtt ma schu garn d’Schtroosa-n-umtaift. D’Weldamànnsgàss esch d’Adolf Hitler Schtoos worra. D’Mehlhüser bekànnt fer zemlig àlles en’s lacherliga ziaga, hànn so schtàrk gschmunzelt em dura làuifa às dàss bol àmol àn d’Ohra kumma-n-esch vum ditscha Gremium. So schnall àss dàss Tafala àhna kumma-n-esch, so schnall esch’s wedder verschwunda..un fer d’r gànza rascht Kriagszitt esch’s d’Weldamànnsgàss blewa.

== Kultur un Séhenswérdigkeite ==
Do dr zue ghere Raschtla vu dr Schtàdtmüra un em Bollwark, s [[Historisches Rathaus (Mülhausen)|historischa Rothüss]], dr [[Tour de l’Europe (Mülhausen)|Europaturm]]. Dert drvor hets bis 2007 dr [[Place de l'Europe (Mülhausen)|Europaplatz]] ge.

Was d'Boikunscht àbelàngt kàt Mehlhüsa net vihl Fàchwarkhiser biata àwer d'r fer d'greschta Zàhl Müseum.

=== d'Mehlhüser Müsee ===
As hàtt en Mehlhüsa so vihl so groosa un so scheena Müsee dàss's werglig schààd war wänn ma en da Mehlhüser net dat d'r vu reeda! Frooga-n-amol umm ni umma viafihl Schtättler je amol ains uffgsüacht hàtt. Ma müas's sààga; as senn do Müsee vu dara Àrt vu ma suncht niana kàt fenda.&lt;br /&gt;
Em [[Cité de l’Automobile – Musée National – Collection Schlumpf|'''Nàzionàlotomobilmüseeschlumpf''']] kàt ma sech d'Àuiga-n-üsslüaga un traimend durch dia wunderbàra Hàlla uff un àb wandra ohna üss'm schtüna z'kumma vor dana 500 modäller wu do schtehn en Rai un Gleed. D'Täxschtilendüschtriälla vu Màlmersbàch [[Hans Schlumpf|Hàns]] un [[Fritz Schlumpf|Fretz Schlumpf]] hànn dia Sàmmlung uff d'Bai gschtällt uff koschta vu erem gànza Vermeega, un do hàts net glangt, zum's z'vollanda. D'Briader Schlumpf senn no doch amol [[Insolvenz|z'Gügges]] gànga. No lànga Henn un Haar un vihl Màchaschàffta hàtt sech àm and d'r Schtààt igsätz un hàtt Finànziel unter d'Arm glangt, so dàss dàs Müsee grätta wora -n-esch, un hàtt Gott sai Dànk känna Uffmàcha.&lt;br /&gt;
s' [[Eisenbahnmuseum Mülhausen|'''Isabàhnmüsee vu Mehlhüsa''']] met d'r nawa s'Pumpiemüsee esch s'Pàradis vu da Isabahnler un Zugliabhàwer dänn s'esch ains vu da bäscht üssgschtàffiarta Müsee vu Europà.&lt;br /&gt;
s''''Eläktriziteztmüsee'''. (Electropolis), do hàtt ma n'a grooser Ewerbleck, um wàs d'Ärfendunga wu d'r Schtrohm àbelangt vum àfàng bis hett. Zàhlricha Eläktri Àpparat, vum grescht bis zum klainscht, sen sechtbàr.&lt;br /&gt;
S' '''Schtoffdruckmüsee''' esch zwàr net en Mehlhusa awer ghert doch zum Gmainsvermeega. En Rexa fendet ma wunderbàra Tàpeetamuschter üss àlla Àlterzitta, wàss Wasserleng àbelàngt hàndelt's sech um Schtoffmuschter.&lt;br /&gt;
Klainra Müsee awer wu d'r fer zu da-n-älschta zehla senn s''''Historischamüsee''', wu sech em [[Historisches Rathaus (Mülhausen)|àlta Rothüss]] uff'm Rothüssplàtz (place de la réunion) befendet, un schlussandlig noch s''''Scheenakunschtmüsee''' uff'm Wilhelm Tell Platzla.

== Verkehr ==
Über d Gschecht vom öffentliche Verkehr in de Stadt erfahrt mer im Artikel über dr [[Straßenbahn Mülhausen|Milhüüser Tràm]].

== Belder ==
&lt;gallery&gt;
Datei:Dom von Mulhouse.JPG|&lt;center&gt;d' Schtefànskerch&lt;br /&gt; (Temple Saint-Etienne)&lt;/center&gt;
Datei:Societe Industielle in Mulhouse.JPG|&lt;center&gt;Gebäida vu d'r Endustriella Gsällschaft (Societe industrielle)&lt;/center&gt;
Datei:Altstadt Mulhouse.JPG| &lt;center&gt;Milhüser Àltschtàdt, d'r Rothüssplàtz Place de la Réunion&lt;/center&gt;
Datei:Rue du Sauvage.JPG|&lt;center&gt;s'Schtroosadafala en &lt;br /&gt;d'r ''Weldamànnsgàss'' ''Zwaischprachig''&lt;/center&gt;
&lt;/gallery&gt;

== Literatur ==
* Jakob Heinrich Petri: ''Der Stadt Mülhausen Geschichten, im Anfang des 17. Jahrhunderts geschrieben; mit einem Plan der Stadt, wie sie im Jahr 1642 war''. Mülhausen 1838.
* Johann Friedrich Aufschläger: ''Das Elsass: Neue historisch-topographische Beschreibung der beiden Rhein-Departemente''. Band 2, Straßburg 1825, S. 145–149.
* {{HLS|7089|Mülhausen|Autor= Nicolas Schreck}}

== Verbendunga zu Üssersitta ==
{{Commonscat|Mulhouse|Milhüsa}}
{{Wikisource|Mulhouse}}
* [http://www.ville-mulhouse.fr Offiziälla Nätzsitta vu de Schtàdt Milhüsa]
* [http://www.mulhousebienvenue.com Welkumma uf d'r Nätzsitta vu Milhüsa]
* [http://www.uha.fr/ D'Owerelsassischa Hochschüala]

== Referanza ==
&lt;references/&gt;

{{DEFAULTSORT:Mulhausen}}
{{Normdaten}}

[[Kategorie:Ort (Owerelsàss)]]
[[Kategorie:Milhüüsa| ]]
[[Kategorie:Stadt (Frankrych)]]</text>
      <sha1>noi20abrg8vn0a86fe1m09oh1jglwnl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1087304</id>
      <parentid>1087302</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T01:22:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gustav moenus</username>
        <id>50729</id>
      </contributor>
      <comment>Ergänzige</comment>
      <origin>1087304</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18713" sha1="80fpazyut18stj70lp7ugk5nm5g95xj" xml:space="preserve">{{DISPLAYTITLE:Milhüsa}}
{{Infobox Gemeinde in Frankreich
| nomcommune = Mulhouse
| nomalsacien = Milhüsa
| alt moy = 240
| alt mini = 232
| alt maxi = 338
| km² = 22.18
}}
{{Dialekt|Elsässisch|Milhüserisch|Elsassisch-Milhüserisch}}
'''Milhüsa''' ([[IPA]]: {{IPA|[mɪlˈhyːsɐ]}}; frànzesch ''Mulhouse'' un ditsch ''Mülhausen'') esch a Schtàdt wu em Oschte vu [[Frankreich|Frànkrich]] legt. Se esch d'greeschta Schtàdt vum Owerelsàss un noh [[Straßburg|Schtrosburg]] d'zweitgreeschta vum [[Elsass|Elsàss]]. Milhüsa-n-esch d'r Setz vu d'Unterprefäktür ''(la Sous-préfecture)'' vum Bezirk [[Arrondissement Mulhouse|Milhüsa]] em Verwàltungszwig [[Département Haut-Rhin|Owerlànd]] em Gebiat [[Elsass|Elsàss]]. D'r Bezirk gleedert sech en Nin Làndkraiser.

== Géografi ==
Milhüsa legt nordlig zemlig noch àm Dräilanderäcka, wu bschteet üs Frànkrich, [[Deutschland|Ditschlànd]] un d'r [[Schweiz|Schwiz]], d'r bi granza noch viar Schtätt anenànd:[[Weil am Rhein|Wiil àm Rhii]], [[Basel|Bàsel]] Saint-Louis un [[Huningue|Hiniga]]. Em üsserschta Süda han m'r d'r [[Sundgau|Sündgöi]] met Àltkelch àls Hàuiptschtàtt. Em Südwäschta àn da Üsslaifer vu da [[Vogesen|Vogesa]] naschtet sech [[Thann|Thànn]] ens [[Thur (Elsass)|Thürtàhl]] dri. Äbbis wu ma net därf vergassa z'ärwähna dàss en Thànn s'Südliga Toor esch vu d'r Wischtroos un em Nord Wäschta o wedder àn da Üsslaifer, àwer dàsmohl dia vu'm Rablànd, befendet sech [[Colmar|Kolmer]].

Milhüsa werd vu zwai Bach, d' [[Ill (Elsass)|Ell]] un d'r [[Rhein|Rhi]] durchkwert. Dia Zwai traffa sech henter d'r Merzàui vu Milhüsa. D'Ell geht d'noh witterscht durch s'gànza Landla un versüfft schlussandlig bi Schtrosburg em Rhi.

== A Bleck ewer d'Gschechta ==
[[Datei:Rathaus Mulhouse.JPG|miniatur|left|190px|S'[[Historisches Rathaus (Mülhausen)|àlta Rothüs]] üss'm 16ta Johrhundert]]
S'ärschta mol vu d'Schtàdt Mehlhüsa Ürkundlig ärwähnt worra-n-esch esch anno 803 gseh. Noh d'r Leganda soll àls ärschtens a Mehla gschtànda seh un dàss schu àn a 58 vor Chreschti drumm haist jetz d Schtàdt '''Mil'''hüsa odder '''Mel'''hüsa (vum àlamànnischa Mihle). A Mihlarààd en rot uff wissem Fald ziart d Schtàdtwàppa.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
Schu vu jehhar esch Milhüsa-n-a Bergerliga Schtàdt gseh drumm hàtt sa sech verbunda met'm Zehstädtebund (Dekapolis) àn a 1354. Làng nohar àn a 1515 a Bendniss àbgschlossa met de Schwiz un hann sech àgschlossa àn d'r [[Kanton|Aidgnossaschàft vu da 13 Kàntona]].&lt;br /&gt;
Am 4 Janner 1789 esch amol Schluss gseh met d'r Fräijhait vu d'r Fräija Repüblik Milhüsa, dänn esch se àgleedert worra àn d'freschgeborana Frànzescha Repüblik.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
En d'r Mettla vum 18ta Johrhundert hàtt sech a ekonomischer un endüschtriäller Umschwung g'aigent. Milhüsa hàtt sech en a pààr Giater äntweckelt, zärscht amol en d'r chemischa un mekànischa Endüschtri no hann sech d'Schpennaräija un d' Wawarïja d'r züa gmàcht un sogàr noch d'r Schtoffdruck. Unter d'r Härschàft vu groosa proteschtàndischa Fàmelia wia Dolfus, Mieg, Glück, Noack usw. hànn sech dia Fàwreka schtàrck äntweckelt. Sozial sen sa fäscht vorah gseh se hann sogar en erna Àrwaiter Hisla geboija, d'greeschta Sidlung esch d'Cité vu Milhüsa. No z'noh sen gànza Schtàdtviatel geboija worra ewerhàuipt wu d'Giasaräi uff gmàcht hàtt. D'maischta-n-Àrwaiter sen üss'm Sündgöi kumma, dia wu sech àgsidelt hann, hann metghulfa àn d'r hettiga Milhüserschproch un d'àndra sen àlla Tàg haim gànga met'm '''Pferterschpàtzazeegla'''.&lt;br /&gt;
[[Datei:Stadtmauer in Mulhouse.JPG|miniatur|left|190px|Raschtla vu d'r Schtàdtmüra un s'Bollwark.]]
Dur dia hüffa Boijaräia esch d'Ennerschtàdt emmer klainer worra. Vu da Schtàdtmüra esch is gràd s'Bolwark ewrig bleewa un fer d'r rascht d'Namma, s'Bàslertoor, s'Schpiageltoor s'Owertoor, s'Jungatoor.

Noh n'm [[Deutsch-Französischer Krieg|Kriag 1870–1871]] esch s'Elsàss wedder ditsch worra. Noh n'm [[Erster Weltkrieg|1914-18ner Kriag]] esch's Elsàss weder Frànzesch gseh, warend'm [[Zweiter Weltkrieg|1939-45ger Kriag]] Ditsch, zitter àn a 45 esch's Elsàss weder Frànzesch.

Durch d'r schpoota-n-Àschluss vum Elsàss un trotz sinra groosa Iwohnerzàhl esch Milhüsa doch nur emmer a Kraisschtàdt blewa.

=== D'Sàga vu d'r Ärschtehung vu Mehlhüsa ===
Kurtz bevor dàss d'Ell d'Dollra-n- ämfàngt àm Rànd vu da lätschta Gebergsüsslaifer vum Jüra, därt vu sa vohar noch gebandigt em Elltàhl durch d'r Sungàui gfliast esch, därt wu sa, unta-n-àm Didemerbargala sina Fräihait ärowert, därt schtreemt sa nohar en's Flàchlànd. Noh n-ra lànga Raagazitt, un salamols esch’s àls àwa kumma, so dàss àlles unter Wàsser gschtànda-n-esch un üss d’r gànza Gegend a Sumpfloch gmàcht hàtt. Làng schpeeter hann d’Litt sàtt bekumma, fer bschtandig met da Fias em Wàsser z ‘schteh, so hann sa dam Züaschtànd a Schtrech dur d’Rachnung gmàcht un hann dr Àblàuifkànàl geboïja, un zitter har esch rüaïh, Àwer will d’ Elsasser schpàhrsàm senn hàtt ma da Plàtz net wälla verlohra loh geh, A Tail vum Kànal esch züa däckt worra, dàs hàtt d’r Däcktakànal gah wu d’r Schtoffmarkt un d’r Gmiasmarkt dräi mol en d’r Wucha schtàttfendet.

Kämma m’r z’ruck en dia Zitt vu unser Landla schwaar haïmgsüacht worra esch dur dia Hunnahorda wu gmorda, graïwert un haïmgsüacht hann, sa senn àwer d’r bi nett d’ärschta un nett d’lätschta gseh. Emmer wedder hann d’Ihaïmischa müassa flechta odder z’ruck schteh, fer sech bschetza vor d’r Blüatgihr vu dana Sàtàna. A Mànn un sina Tochter, äntkumma vu dara Schlàchtaräi, üspumpt vor lütter ränna. Blüatig un verkràtzt dur d’Därner vu da Häckaroosa, d’Gleeder hann se o nemma gschpirt, lehn sech schwar uff d’r Booda käija denn fer wittercht hàtt’s nem glangt, un àlla zwai senka vu sofort àb en a tiafa Schloof.

D’ärschta wàrma Sunnastràhla striche zàrt ewwer dia zwai schmarzenda Kärwer, d’r Mànn verwàcht un ställt sech miaijsàhm uff d’Bai. Zu da weh, fendet ar àss sa noch zemlig haïl vu dara Sàch kumma senn. Mett Pflàntza, sorgfaltig üssgsüacht, bsorgt ar erna Wunda. Dur dàss àss em dia Gegend beriawigend vorkumma esch, hàtt ar sech a bezzi neherer umschàuit. Ewerzigt, dàss dàs Ort a sechera Unterkunft kännt biata, hàtt ar sech uff d’Süach gmàcht àn dr Ell entlàng fer’s bäschta-n-Ort z’fenda fer sech dürend z’neederloh un villicht noch a Mehla z’boija, dänn üsser Mahl màche hàtt ar nix ànders känna. Trotz sim güata Wella hatt ar, allaï dàss Unternamma nia Zwaagebrocht ohna d’Helf vu da Ellmannala. Em Meller si Hàndwarckszig war fihl schnaller färtig worre àwer bi da Zwargla esch’s wia bi da Mänscha, ma hàtt dia wu d’r fer senn un dia wu dr gega, so dàss no lànga Pàlàwer ma sech doch amol verschtandigt hàtt. En dana wu gfunda hann àss a Mehla d’Nàtür verschandet, hàtt ma z’verschteh gah dàss ohna Mehla kai Mahl un ohna Mahl kai Broot...
Mett dr Zitt hàtt’s sech umma gräd dàss àn dr Ell a Mehla schteht so dàss d’Litt vu witt un brait kumma senn fer erna Rogga, Hàfer un Weldwaïza ku loh màhla. D’Johra senn vergànga un dr Meller hàtt sech güat dura gschlàga, s’Dächterla esch o älter worra un dr bi a scheena Màmsäll.
[[Datei:Peter Becker - Mulhouse (Haute Résolution).jpg|miniatur|left|200px|Gmälda vum Peter Becker]]
En ainra vu dana hächta Wenternachta, so wia ma sa gekännt hàtt salamols, dr Booda gadäkt mett’ra decka Schneeschecht, o g’nänt Àrmabüramescht wu d’Pflànza schont vu dr rücha Kälta hàtt dr Vàter un d’Dochter a schtönender Helfsrüaf vernumma. Schnall han sa sech a warmer Lumpa um d’Àksla gworfa un a Fàckel àzunda un senn üssa en d’kàlta Nàcht. A àhàltend Jomra hàtt sa àn s’Ort gfiart wu a Mänsch en sim Blüat glaga esch. Ohna sech z’frooga ob Frend odder Fend, han sa da schwarverletzta Kriagsmànn en d’wàrma Schtuwa gebrocht. Zu da Verletzunga hàtt d’Kälta fàscht si unmettelbàra Wark vollanda, Zecha un Fenger sen schu blaui vor Wentergfrescht. No lànga Wucha bsorgunga esch’s em Meller un sina Tochter groda da Mànn wedder uff d’Bai z’brenga. Trotz sim Haila züaschtànd hàtt ar nett d'r klainschta wella gezaïgt fer wedder mächta furt z’geh. Ar hàtt noh z’noh em Meller unter d’Hànd greffa un sech emmer meh unärsätzlig gmàcht, so dàss ma em d’Mehla hàtt kenna àferdroija. D’junga Màmsäll hàtt mett dr Zitt o gschpirt dàss sa-n-em nett glichgeltig esch. Noh dam, dàss ar nawa dr Mehla a greeser Hisla geboia hàtt, esch dr Tàg kumma vu dr Hochzitt. D'r Vàtter hàtt net s'grengschta dr gega kà, trotz dàss da Büa a schweeda Kriager gseh esch wu mett ra Horda àwa ku esch fer unser Làndla z'bsätza.
Mett da Johra hàtt dia Mehla emmer meh Beditung bikumma, d’Litt senn emmer zàhlricher ku lo màhla. No z’no hann sech meh Iwohner àgsidelt un Hüss àn Hüss àgeboija. D’Waag senn igschtainigt worra no àlla
hemmelsrechtunga. 
Mehlhüsa hàtt sech ganz gmiatlig grenda un bekànnt worra àls Àrwaiterschtàdt. d’Maischta Danker un Enteläctuäla hann do nia kai rechtiger Plàtz gfunda, un hann sech witter owa em Norda àgsidelt. Dur dàss em Owerlànd meh Àrwetskràft verhànda gseh esch, hann sech schpeeter dia àlla groosa Endüschtria en Mehlhüsa àgsätzt. Wagadam esch d’Mehla s’Sembol vu d’r Schàdt geblewa dänn s’hàtt g’haisa, müasch schàffa fer di Brot z’verdiana. Drum fendet ma hetta noch a Mehla Ràd en rot uff wiss’em Fald uff dr Wàppa vu Mehlhüsa.

=== Ànäktoda ===
'''D’r Schwaissdissi''' hatt vu ààsa nia uff Melhüsa sotta kumma, dànn SBB hàtt dia Schtàtüta em Schtaihàuijer Fritz Beer bschtällt un hat solla ärrechta wara àm Igàng vum Näidurchbrochana Simplontünnel. No ewerlegung hann d’Isabàhnhärra nit meh wälla wessa vu dam Wark.

Àn a 1906 hàtt d’r Gmainrot getraimt vu ma machtiga Schtockbrunne zum d’r Rothüssplàtz verscheenra. Sobol àss dia Unterbraitung gwält worra n’esch werd da Brunna vu 9 m Durchmasser geboija worra un esch d’r gfundana Plàtz gseh zum dia fresch àgschàfta 5,60 m hocha un 4,5 Tonna schwara Guss Schtàtüta z’verschtàuija. En da Berger hàtt dàss Boiwark sofort gfàlla un han’m d’r Nàmma Schwaisdissi gah. Àwer’s därft net emmer àlles so aifach seh em Laawa. Ma hàtt vergassa dàss da Mànn net gànz àglägt esch s’Gmach esch wohl bedäkt met ma Lumpa àwer s’Hentertail gànz blut. Un dàss hàt en da Glàuiwiga wu àm a Suntig Morga üss d’r Schtefànskerch kumma senn net behàgt. D’r Härr Bergermaischter hàtt uff dàss he da Unrüaijschtefter lo kehra so dàss ar dàsmohl sina Gmainrotshärra un d’Gmainàrwaiter uff’m Buckel kà hàt. A schnalla Lesung hàt müasa gfunda wara. D’r Tivoli esch üssgwält worra, därt verschtäckla a pààr hocha Herscht dàss Hentertail wu niama hàtt wälla sah !
Ma hat kännta maina àss jetz d’r Schwaissdissi andlig a riawig Platzla gfunda hàtt. Do esch a näi Problem uffgedücht; d’r Kriag. D’Ditscha han d’r Schwaissdissi wälla verschmälza fer Wàffa z’giasa d’rmet. Zum güata Gleck hàtt ma noh n’ra Kwàlitetskontrolla müassa fäschtschtälla dàss da Guss vu’n ra sech schlachta Kwàlitet esch hàtt ma da Plàn loh käija. Wia na jeder wais, en d’r Not fresst d’r Täifel mucka, esch ma vorsechtig blewa. Bis àm and vum Kriag esch‘r unter ma Kohlahüffa en d’r Isabàhnwarkschtàtt verschteckelt blewa.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
[[Datei:Klapersteinmulhouse.jpg|miniatur|left|300px|&lt;center&gt;&lt;br /&gt;d'r Klàpperschtai&lt;br /&gt;àn ra üssra Wànd&lt;br /&gt; vum Rothüs.&lt;/center&gt;]]
D’r '''Klapperschtai''' esch a kàuijaner Schtai vu Zwälf Kilo schwar un hangt hettzutàgs uff d’r rachta Sitta vum Rothüs, em Rothüsdurchgàng grad visavi vum Wilhelm-Tell. Da Schtai esch friaijer benutzt worra jedesmohl wänn a Ratschwib hàtt müassa gschtroft wara. D’Manner hàn riawig därfa màcha nur d’Fràuija net, wàss io d’r Fàll Hetta nem esch, un wänn d’Fràuija bees gräd hann hàtt ma na d’r Klàpperschtai um d’r Hàls ghangt, henterversi uff a-n-Eesel gsätzt un durch d’Schtadt vu aim Toor zum àndra gfiart. Beesa Miler behàuipta sogar dàss d’r Belaitigt henta noh gloffa-n-esch un hàtt dia àrma Dànn un Dwànn gschtocha met’ra groosa Noodla. S-Motto esch gseh :
&lt;center&gt;''Zum Klàpperschtai ben i gnännt''&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;''Da beesa Miler wohl bekànnt''&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;''Wär Luscht zu Zànk un Hàder hàtt''&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;''Müas mi trààga durch d’gànza Schtàdt.''&lt;/center&gt;&lt;br /&gt;
D’r '''Bolwarkturm''' wia d’r '''Täifelsturm''' sen d’zwai ainsigschta-n-Ewrigbliwer wu d’r friaijera Schtàdtmüra vu Milhüsa. D’r Bolwarkturm wia d’r Täifelsturm hàtt d’r Johrhunderta dura waiswiafihl Namma k’hà. D’r Bolwark hàtt sogàr d’r Soiturm g’haisa-n-a Zittlàng, wil ma d’Schwinafias vum a Nochber’s Mätzger drenn glàgert hàtt. d’r Täifelsturm hàtt da nàmma bikumma will ma därta d’Haxa igleefert hàt ma sait eweràl às’s salamols doch meh Haxa gah hàt às hett zu Tàg’s.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
D’r '''Tannawàld''' legt uff d’r hecha vum ewra-n-Igàng vum Zoologisch un geht bis zum Wàldeck àn d’r Zimerscher Schtroos. Wurum esch jetz do d’Reed vum Tànnawàld, äh bä will’r a-n-Aigaschàft hàtt…Ma fendet en dam Wàld kai ainziga Tànna sondern nur Büacha. Uff d’r Zimerser sita schint ma dàss àwer z’wessa dänn dart fendet ma-n-a Wàldwertschàft dia haist, d’r Büachawàld. D’Lesung vu dam Rätsel esch gànz aifach dänn rechtig gnumma esch dàss d’r '''Sànktànnawald''' (la forêt de Sainte-Anne).&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
D’'''Weldamànnsgàss''' esch friaijer en da Mehlhüser erna liabschta Schpàziargàng gseh, ma esch henn un har gedàppt vum Jungatoor bis àns Ganzaplazla un wedder zruck. D’Büawa hànn en da Maidla noh gepfeffa un d’Maidla d’Büawa üssglàcht. D’ältra Litt sen kumma em hoffa àss sa-n-a Bekànntschàft àtraffa, zum a Schtandla ratscha känna. Zwescha-n-ina esch d’r Kriag kumma, un sallamols hàtt ma schu garn d’Schtroosa-n-umtaift. D’Weldamànnsgàss esch d’Adolf Hitler Schtoos worra. D’Mehlhüser bekànnt fer zemlig àlles en’s lacherliga ziaga, hànn so schtàrk gschmunzelt em dura làuifa às dàss bol àmol àn d’Ohra kumma-n-esch vum ditscha Gremium. So schnall àss dàss Tafala àhna kumma-n-esch, so schnall esch’s wedder verschwunda..un fer d’r gànza rascht Kriagszitt esch’s d’Weldamànnsgàss blewa.

== Kultur un Séhenswérdigkeite ==
Do dr zue ghere Raschtla vu dr Schtàdtmüra un em Bollwark, s [[Historisches Rathaus (Mülhausen)|historischa Rothüss]], dr [[Tour de l’Europe (Mülhausen)|Europaturm]]. Dert drvor hets bis 2007 dr [[Place de l'Europe (Mülhausen)|Europaplatz]] ge.

Was d'Boikunscht àbelàngt kàt Mehlhüsa net vihl Fàchwarkhiser biata àwer d'r fer d'greschta Zàhl Müseum.

=== d'Mehlhüser Müsee ===
As hàtt en Mehlhüsa so vihl so groosa un so scheena Müsee dàss's werglig schààd war wänn ma en da Mehlhüser net dat d'r vu reeda! Frooga-n-amol umm ni umma viafihl Schtättler je amol ains uffgsüacht hàtt. Ma müas's sààga; as senn do Müsee vu dara Àrt vu ma suncht niana kàt fenda.&lt;br /&gt;
Em [[Cité de l’Automobile – Musée National – Collection Schlumpf|'''Nàzionàlotomobilmüseeschlumpf''']] kàt ma sech d'Àuiga-n-üsslüaga un traimend durch dia wunderbàra Hàlla uff un àb wandra ohna üss'm schtüna z'kumma vor dana 500 modäller wu do schtehn en Rai un Gleed. D'Täxschtilendüschtriälla vu Màlmersbàch [[Hans Schlumpf|Hàns]] un [[Fritz Schlumpf|Fretz Schlumpf]] hànn dia Sàmmlung uff d'Bai gschtällt uff koschta vu erem gànza Vermeega, un do hàts net glangt, zum's z'vollanda. D'Briader Schlumpf senn no doch amol [[Insolvenz|z'Gügges]] gànga. No lànga Henn un Haar un vihl Màchaschàffta hàtt sech àm and d'r Schtààt igsätz un hàtt Finànziel unter d'Arm glangt, so dàss dàs Müsee grätta wora -n-esch, un hàtt Gott sai Dànk känna Uffmàcha.&lt;br /&gt;
s' [[Eisenbahnmuseum Mülhausen|'''Isabàhnmüsee vu Mehlhüsa''']] met d'r nawa s'Pumpiemüsee esch s'Pàradis vu da Isabahnler un Zugliabhàwer dänn s'esch ains vu da bäscht üssgschtàffiarta Müsee vu Europà.&lt;br /&gt;
s''''Eläktriziteztmüsee'''. (Electropolis), do hàtt ma n'a grooser Ewerbleck, um wàs d'Ärfendunga wu d'r Schtrohm àbelangt vum àfàng bis hett. Zàhlricha Eläktri Àpparat, vum grescht bis zum klainscht, sen sechtbàr.&lt;br /&gt;
S' '''Schtoffdruckmüsee''' esch zwàr net en Mehlhusa awer ghert doch zum Gmainsvermeega. En Rexa fendet ma wunderbàra Tàpeetamuschter üss àlla Àlterzitta, wàss Wasserleng àbelàngt hàndelt's sech um Schtoffmuschter.&lt;br /&gt;
Klainra Müsee awer wu d'r fer zu da-n-älschta zehla senn s''''Historischamüsee''', wu sech em [[Historisches Rathaus (Mülhausen)|àlta Rothüss]] uff'm Rothüssplàtz (place de la réunion) befendet, un schlussandlig noch s''''Scheenakunschtmüsee''' uff'm Wilhelm Tell Platzla.

== Verkehr ==
Über d Gschecht vom öffentliche Verkehr in de Stadt erfahrt mer im Artikel über dr [[Straßenbahn Mülhausen|Milhüüser Tràm]].

== Belder ==
&lt;gallery&gt;
Datei:Dom von Mulhouse.JPG|&lt;center&gt;d' Schtefànskerch&lt;br /&gt; (Temple Saint-Etienne)&lt;/center&gt;
Datei:Societe Industielle in Mulhouse.JPG|&lt;center&gt;Gebäida vu d'r Endustriella Gsällschaft (Societe industrielle)&lt;/center&gt;
Datei:Altstadt Mulhouse.JPG| &lt;center&gt;Milhüser Àltschtàdt, d'r Rothüssplàtz Place de la Réunion&lt;/center&gt;
Datei:Rue du Sauvage.JPG|&lt;center&gt;s'Schtroosadafala en &lt;br /&gt;d'r ''Weldamànnsgàss'' ''Zwaischprachig''&lt;/center&gt;
&lt;/gallery&gt;

== Literatur ==
* Jakob Heinrich Petri: ''Der Stadt Mülhausen Geschichten, im Anfang des 17. Jahrhunderts geschrieben; mit einem Plan der Stadt, wie sie im Jahr 1642 war''. Mülhausen 1838.
* Johann Friedrich Aufschläger: ''Das Elsass: Neue historisch-topographische Beschreibung der beiden Rhein-Departemente''. Band 2, Straßburg 1825, S. 145–149.
* {{HLS|7089|Mülhausen|Autor= Nicolas Schreck}}

== Verbendunga zu Üssersitta ==
{{Commonscat|Mulhouse|Milhüsa}}
{{Wikisource|Mulhouse}}
* [http://www.ville-mulhouse.fr Offiziälla Nätzsitta vu de Schtàdt Milhüsa]
* [http://www.mulhousebienvenue.com Welkumma uf d'r Nätzsitta vu Milhüsa]
* [http://www.uha.fr/ D'Owerelsassischa Hochschüala]

== Referanza ==
&lt;references/&gt;

{{DEFAULTSORT:Mulhausen}}
{{Normdaten}}

[[Kategorie:Ort (Owerelsàss)]]
[[Kategorie:Milhüüsa| ]]
[[Kategorie:Stadt (Frankrych)]]</text>
      <sha1>80fpazyut18stj70lp7ugk5nm5g95xj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1087305</id>
      <parentid>1087304</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T01:28:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gustav moenus</username>
        <id>50729</id>
      </contributor>
      <comment>Ergänzige</comment>
      <origin>1087305</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18743" sha1="oiusyo3lbutxtl0za9vipme9x172ce8" xml:space="preserve">{{DISPLAYTITLE:Milhüsa}}
{{Infobox Gemeinde in Frankreich
| nomcommune = Mulhouse
| nomalsacien = Milhüsa
| alt moy = 240
| alt mini = 232
| alt maxi = 338
| km² = 22.18
}}
{{Dialekt|Elsässisch|Milhüserisch|Elsassisch-Milhüserisch}}
'''Milhüsa''' ([[IPA]]: {{IPA|[mɪlˈhyːsɐ]}}; frànzesch ''Mulhouse'' un ditsch ''Mülhausen'') esch a Schtàdt wu em Oschte vu [[Frankreich|Frànkrich]] legt. Se esch d'greeschta Schtàdt vum Owerelsàss un noh [[Straßburg|Schtrosburg]] d'zweitgreeschta vum [[Elsass|Elsàss]]. Milhüsa-n-esch d'r Setz vu d'Unterprefäktür ''(la Sous-préfecture)'' vum Bezirk [[Arrondissement Mulhouse|Milhüsa]] em Verwàltungszwig [[Département Haut-Rhin|Owerlànd]] em Gebiat [[Elsass|Elsàss]]. D'r Bezirk gleedert sech en Nin Làndkraiser.

== Géografi ==
Milhüsa legt nordlig zemlig noch àm Dräilanderäcka, wu bschteet üs Frànkrich, [[Deutschland|Ditschlànd]] un d'r [[Schweiz|Schwiz]], d'r bi granza noch viar Schtätt anenànd:[[Weil am Rhein|Wiil àm Rhii]], [[Basel|Bàsel]], [[Saint-Louis (Oberelsass)|Saint-Louis]] un [[Huningue|Hiniga]]. Em üsserschta Süda han m'r d'r [[Sundgau|Sündgöi]] met Àltkelch àls Hàuiptschtàtt. Em Südwäschta àn da Üsslaifer vu da [[Vogesen|Vogesa]] naschtet sech [[Thann|Thànn]] ens [[Thur (Elsass)|Thürtàhl]] dri. Äbbis wu ma net därf vergassa z'ärwähna dàss en Thànn s'Südliga Toor esch vu d'r Wischtroos un em Nord Wäschta o wedder àn da Üsslaifer, àwer dàsmohl dia vu'm Rablànd, befendet sech [[Colmar|Kolmer]].

Milhüsa werd vu zwai Bach, d' [[Ill (Elsass)|Ell]] un d'r [[Rhein|Rhi]] durchkwert. Dia Zwai traffa sech henter d'r Merzàui vu Milhüsa. D'Ell geht d'noh witterscht durch s'gànza Landla un versüfft schlussandlig bi Schtrosburg em Rhi.

== A Bleck ewer d'Gschechta ==
[[Datei:Rathaus Mulhouse.JPG|miniatur|left|190px|S'[[Historisches Rathaus (Mülhausen)|àlta Rothüs]] üss'm 16ta Johrhundert]]
S'ärschta mol vu d'Schtàdt Mehlhüsa Ürkundlig ärwähnt worra-n-esch esch anno 803 gseh. Noh d'r Leganda soll àls ärschtens a Mehla gschtànda seh un dàss schu àn a 58 vor Chreschti drumm haist jetz d Schtàdt '''Mil'''hüsa odder '''Mel'''hüsa (vum àlamànnischa Mihle). A Mihlarààd en rot uff wissem Fald ziart d Schtàdtwàppa.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
Schu vu jehhar esch Milhüsa-n-a Bergerliga Schtàdt gseh drumm hàtt sa sech verbunda met'm Zehstädtebund (Dekapolis) àn a 1354. Làng nohar àn a 1515 a Bendniss àbgschlossa met de Schwiz un hann sech àgschlossa àn d'r [[Kanton|Aidgnossaschàft vu da 13 Kàntona]].&lt;br /&gt;
Am 4 Janner 1789 esch amol Schluss gseh met d'r Fräijhait vu d'r Fräija Repüblik Milhüsa, dänn esch se àgleedert worra àn d'freschgeborana Frànzescha Repüblik.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
En d'r Mettla vum 18ta Johrhundert hàtt sech a ekonomischer un endüschtriäller Umschwung g'aigent. Milhüsa hàtt sech en a pààr Giater äntweckelt, zärscht amol en d'r chemischa un mekànischa Endüschtri no hann sech d'Schpennaräija un d' Wawarïja d'r züa gmàcht un sogàr noch d'r Schtoffdruck. Unter d'r Härschàft vu groosa proteschtàndischa Fàmelia wia Dolfus, Mieg, Glück, Noack usw. hànn sech dia Fàwreka schtàrck äntweckelt. Sozial sen sa fäscht vorah gseh se hann sogar en erna Àrwaiter Hisla geboija, d'greeschta Sidlung esch d'Cité vu Milhüsa. No z'noh sen gànza Schtàdtviatel geboija worra ewerhàuipt wu d'Giasaräi uff gmàcht hàtt. D'maischta-n-Àrwaiter sen üss'm Sündgöi kumma, dia wu sech àgsidelt hann, hann metghulfa àn d'r hettiga Milhüserschproch un d'àndra sen àlla Tàg haim gànga met'm '''Pferterschpàtzazeegla'''.&lt;br /&gt;
[[Datei:Stadtmauer in Mulhouse.JPG|miniatur|left|190px|Raschtla vu d'r Schtàdtmüra un s'Bollwark.]]
Dur dia hüffa Boijaräia esch d'Ennerschtàdt emmer klainer worra. Vu da Schtàdtmüra esch is gràd s'Bolwark ewrig bleewa un fer d'r rascht d'Namma, s'Bàslertoor, s'Schpiageltoor s'Owertoor, s'Jungatoor.

Noh n'm [[Deutsch-Französischer Krieg|Kriag 1870–1871]] esch s'Elsàss wedder ditsch worra. Noh n'm [[Erster Weltkrieg|1914-18ner Kriag]] esch's Elsàss weder Frànzesch gseh, warend'm [[Zweiter Weltkrieg|1939-45ger Kriag]] Ditsch, zitter àn a 45 esch's Elsàss weder Frànzesch.

Durch d'r schpoota-n-Àschluss vum Elsàss un trotz sinra groosa Iwohnerzàhl esch Milhüsa doch nur emmer a Kraisschtàdt blewa.

=== D'Sàga vu d'r Ärschtehung vu Mehlhüsa ===
Kurtz bevor dàss d'Ell d'Dollra-n- ämfàngt àm Rànd vu da lätschta Gebergsüsslaifer vum Jüra, därt vu sa vohar noch gebandigt em Elltàhl durch d'r Sungàui gfliast esch, därt wu sa, unta-n-àm Didemerbargala sina Fräihait ärowert, därt schtreemt sa nohar en's Flàchlànd. Noh n-ra lànga Raagazitt, un salamols esch’s àls àwa kumma, so dàss àlles unter Wàsser gschtànda-n-esch un üss d’r gànza Gegend a Sumpfloch gmàcht hàtt. Làng schpeeter hann d’Litt sàtt bekumma, fer bschtandig met da Fias em Wàsser z ‘schteh, so hann sa dam Züaschtànd a Schtrech dur d’Rachnung gmàcht un hann dr Àblàuifkànàl geboïja, un zitter har esch rüaïh, Àwer will d’ Elsasser schpàhrsàm senn hàtt ma da Plàtz net wälla verlohra loh geh, A Tail vum Kànal esch züa däckt worra, dàs hàtt d’r Däcktakànal gah wu d’r Schtoffmarkt un d’r Gmiasmarkt dräi mol en d’r Wucha schtàttfendet.

Kämma m’r z’ruck en dia Zitt vu unser Landla schwaar haïmgsüacht worra esch dur dia Hunnahorda wu gmorda, graïwert un haïmgsüacht hann, sa senn àwer d’r bi nett d’ärschta un nett d’lätschta gseh. Emmer wedder hann d’Ihaïmischa müassa flechta odder z’ruck schteh, fer sech bschetza vor d’r Blüatgihr vu dana Sàtàna. A Mànn un sina Tochter, äntkumma vu dara Schlàchtaräi, üspumpt vor lütter ränna. Blüatig un verkràtzt dur d’Därner vu da Häckaroosa, d’Gleeder hann se o nemma gschpirt, lehn sech schwar uff d’r Booda käija denn fer wittercht hàtt’s nem glangt, un àlla zwai senka vu sofort àb en a tiafa Schloof.

D’ärschta wàrma Sunnastràhla striche zàrt ewwer dia zwai schmarzenda Kärwer, d’r Mànn verwàcht un ställt sech miaijsàhm uff d’Bai. Zu da weh, fendet ar àss sa noch zemlig haïl vu dara Sàch kumma senn. Mett Pflàntza, sorgfaltig üssgsüacht, bsorgt ar erna Wunda. Dur dàss àss em dia Gegend beriawigend vorkumma esch, hàtt ar sech a bezzi neherer umschàuit. Ewerzigt, dàss dàs Ort a sechera Unterkunft kännt biata, hàtt ar sech uff d’Süach gmàcht àn dr Ell entlàng fer’s bäschta-n-Ort z’fenda fer sech dürend z’neederloh un villicht noch a Mehla z’boija, dänn üsser Mahl màche hàtt ar nix ànders känna. Trotz sim güata Wella hatt ar, allaï dàss Unternamma nia Zwaagebrocht ohna d’Helf vu da Ellmannala. Em Meller si Hàndwarckszig war fihl schnaller färtig worre àwer bi da Zwargla esch’s wia bi da Mänscha, ma hàtt dia wu d’r fer senn un dia wu dr gega, so dàss no lànga Pàlàwer ma sech doch amol verschtandigt hàtt. En dana wu gfunda hann àss a Mehla d’Nàtür verschandet, hàtt ma z’verschteh gah dàss ohna Mehla kai Mahl un ohna Mahl kai Broot...
Mett dr Zitt hàtt’s sech umma gräd dàss àn dr Ell a Mehla schteht so dàss d’Litt vu witt un brait kumma senn fer erna Rogga, Hàfer un Weldwaïza ku loh màhla. D’Johra senn vergànga un dr Meller hàtt sech güat dura gschlàga, s’Dächterla esch o älter worra un dr bi a scheena Màmsäll.
[[Datei:Peter Becker - Mulhouse (Haute Résolution).jpg|miniatur|left|200px|Gmälda vum Peter Becker]]
En ainra vu dana hächta Wenternachta, so wia ma sa gekännt hàtt salamols, dr Booda gadäkt mett’ra decka Schneeschecht, o g’nänt Àrmabüramescht wu d’Pflànza schont vu dr rücha Kälta hàtt dr Vàter un d’Dochter a schtönender Helfsrüaf vernumma. Schnall han sa sech a warmer Lumpa um d’Àksla gworfa un a Fàckel àzunda un senn üssa en d’kàlta Nàcht. A àhàltend Jomra hàtt sa àn s’Ort gfiart wu a Mänsch en sim Blüat glaga esch. Ohna sech z’frooga ob Frend odder Fend, han sa da schwarverletzta Kriagsmànn en d’wàrma Schtuwa gebrocht. Zu da Verletzunga hàtt d’Kälta fàscht si unmettelbàra Wark vollanda, Zecha un Fenger sen schu blaui vor Wentergfrescht. No lànga Wucha bsorgunga esch’s em Meller un sina Tochter groda da Mànn wedder uff d’Bai z’brenga. Trotz sim Haila züaschtànd hàtt ar nett d'r klainschta wella gezaïgt fer wedder mächta furt z’geh. Ar hàtt noh z’noh em Meller unter d’Hànd greffa un sech emmer meh unärsätzlig gmàcht, so dàss ma em d’Mehla hàtt kenna àferdroija. D’junga Màmsäll hàtt mett dr Zitt o gschpirt dàss sa-n-em nett glichgeltig esch. Noh dam, dàss ar nawa dr Mehla a greeser Hisla geboia hàtt, esch dr Tàg kumma vu dr Hochzitt. D'r Vàtter hàtt net s'grengschta dr gega kà, trotz dàss da Büa a schweeda Kriager gseh esch wu mett ra Horda àwa ku esch fer unser Làndla z'bsätza.
Mett da Johra hàtt dia Mehla emmer meh Beditung bikumma, d’Litt senn emmer zàhlricher ku lo màhla. No z’no hann sech meh Iwohner àgsidelt un Hüss àn Hüss àgeboija. D’Waag senn igschtainigt worra no àlla
hemmelsrechtunga. 
Mehlhüsa hàtt sech ganz gmiatlig grenda un bekànnt worra àls Àrwaiterschtàdt. d’Maischta Danker un Enteläctuäla hann do nia kai rechtiger Plàtz gfunda, un hann sech witter owa em Norda àgsidelt. Dur dàss em Owerlànd meh Àrwetskràft verhànda gseh esch, hann sech schpeeter dia àlla groosa Endüschtria en Mehlhüsa àgsätzt. Wagadam esch d’Mehla s’Sembol vu d’r Schàdt geblewa dänn s’hàtt g’haisa, müasch schàffa fer di Brot z’verdiana. Drum fendet ma hetta noch a Mehla Ràd en rot uff wiss’em Fald uff dr Wàppa vu Mehlhüsa.

=== Ànäktoda ===
'''D’r Schwaissdissi''' hatt vu ààsa nia uff Melhüsa sotta kumma, dànn SBB hàtt dia Schtàtüta em Schtaihàuijer Fritz Beer bschtällt un hat solla ärrechta wara àm Igàng vum Näidurchbrochana Simplontünnel. No ewerlegung hann d’Isabàhnhärra nit meh wälla wessa vu dam Wark.

Àn a 1906 hàtt d’r Gmainrot getraimt vu ma machtiga Schtockbrunne zum d’r Rothüssplàtz verscheenra. Sobol àss dia Unterbraitung gwält worra n’esch werd da Brunna vu 9 m Durchmasser geboija worra un esch d’r gfundana Plàtz gseh zum dia fresch àgschàfta 5,60 m hocha un 4,5 Tonna schwara Guss Schtàtüta z’verschtàuija. En da Berger hàtt dàss Boiwark sofort gfàlla un han’m d’r Nàmma Schwaisdissi gah. Àwer’s därft net emmer àlles so aifach seh em Laawa. Ma hàtt vergassa dàss da Mànn net gànz àglägt esch s’Gmach esch wohl bedäkt met ma Lumpa àwer s’Hentertail gànz blut. Un dàss hàt en da Glàuiwiga wu àm a Suntig Morga üss d’r Schtefànskerch kumma senn net behàgt. D’r Härr Bergermaischter hàtt uff dàss he da Unrüaijschtefter lo kehra so dàss ar dàsmohl sina Gmainrotshärra un d’Gmainàrwaiter uff’m Buckel kà hàt. A schnalla Lesung hàt müasa gfunda wara. D’r Tivoli esch üssgwält worra, därt verschtäckla a pààr hocha Herscht dàss Hentertail wu niama hàtt wälla sah !
Ma hat kännta maina àss jetz d’r Schwaissdissi andlig a riawig Platzla gfunda hàtt. Do esch a näi Problem uffgedücht; d’r Kriag. D’Ditscha han d’r Schwaissdissi wälla verschmälza fer Wàffa z’giasa d’rmet. Zum güata Gleck hàtt ma noh n’ra Kwàlitetskontrolla müassa fäschtschtälla dàss da Guss vu’n ra sech schlachta Kwàlitet esch hàtt ma da Plàn loh käija. Wia na jeder wais, en d’r Not fresst d’r Täifel mucka, esch ma vorsechtig blewa. Bis àm and vum Kriag esch‘r unter ma Kohlahüffa en d’r Isabàhnwarkschtàtt verschteckelt blewa.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
[[Datei:Klapersteinmulhouse.jpg|miniatur|left|300px|&lt;center&gt;&lt;br /&gt;d'r Klàpperschtai&lt;br /&gt;àn ra üssra Wànd&lt;br /&gt; vum Rothüs.&lt;/center&gt;]]
D’r '''Klapperschtai''' esch a kàuijaner Schtai vu Zwälf Kilo schwar un hangt hettzutàgs uff d’r rachta Sitta vum Rothüs, em Rothüsdurchgàng grad visavi vum Wilhelm-Tell. Da Schtai esch friaijer benutzt worra jedesmohl wänn a Ratschwib hàtt müassa gschtroft wara. D’Manner hàn riawig därfa màcha nur d’Fràuija net, wàss io d’r Fàll Hetta nem esch, un wänn d’Fràuija bees gräd hann hàtt ma na d’r Klàpperschtai um d’r Hàls ghangt, henterversi uff a-n-Eesel gsätzt un durch d’Schtadt vu aim Toor zum àndra gfiart. Beesa Miler behàuipta sogar dàss d’r Belaitigt henta noh gloffa-n-esch un hàtt dia àrma Dànn un Dwànn gschtocha met’ra groosa Noodla. S-Motto esch gseh :
&lt;center&gt;''Zum Klàpperschtai ben i gnännt''&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;''Da beesa Miler wohl bekànnt''&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;''Wär Luscht zu Zànk un Hàder hàtt''&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;''Müas mi trààga durch d’gànza Schtàdt.''&lt;/center&gt;&lt;br /&gt;
D’r '''Bolwarkturm''' wia d’r '''Täifelsturm''' sen d’zwai ainsigschta-n-Ewrigbliwer wu d’r friaijera Schtàdtmüra vu Milhüsa. D’r Bolwarkturm wia d’r Täifelsturm hàtt d’r Johrhunderta dura waiswiafihl Namma k’hà. D’r Bolwark hàtt sogàr d’r Soiturm g’haisa-n-a Zittlàng, wil ma d’Schwinafias vum a Nochber’s Mätzger drenn glàgert hàtt. d’r Täifelsturm hàtt da nàmma bikumma will ma därta d’Haxa igleefert hàt ma sait eweràl às’s salamols doch meh Haxa gah hàt às hett zu Tàg’s.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
D’r '''Tannawàld''' legt uff d’r hecha vum ewra-n-Igàng vum Zoologisch un geht bis zum Wàldeck àn d’r Zimerscher Schtroos. Wurum esch jetz do d’Reed vum Tànnawàld, äh bä will’r a-n-Aigaschàft hàtt…Ma fendet en dam Wàld kai ainziga Tànna sondern nur Büacha. Uff d’r Zimerser sita schint ma dàss àwer z’wessa dänn dart fendet ma-n-a Wàldwertschàft dia haist, d’r Büachawàld. D’Lesung vu dam Rätsel esch gànz aifach dänn rechtig gnumma esch dàss d’r '''Sànktànnawald''' (la forêt de Sainte-Anne).&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
D’'''Weldamànnsgàss''' esch friaijer en da Mehlhüser erna liabschta Schpàziargàng gseh, ma esch henn un har gedàppt vum Jungatoor bis àns Ganzaplazla un wedder zruck. D’Büawa hànn en da Maidla noh gepfeffa un d’Maidla d’Büawa üssglàcht. D’ältra Litt sen kumma em hoffa àss sa-n-a Bekànntschàft àtraffa, zum a Schtandla ratscha känna. Zwescha-n-ina esch d’r Kriag kumma, un sallamols hàtt ma schu garn d’Schtroosa-n-umtaift. D’Weldamànnsgàss esch d’Adolf Hitler Schtoos worra. D’Mehlhüser bekànnt fer zemlig àlles en’s lacherliga ziaga, hànn so schtàrk gschmunzelt em dura làuifa às dàss bol àmol àn d’Ohra kumma-n-esch vum ditscha Gremium. So schnall àss dàss Tafala àhna kumma-n-esch, so schnall esch’s wedder verschwunda..un fer d’r gànza rascht Kriagszitt esch’s d’Weldamànnsgàss blewa.

== Kultur un Séhenswérdigkeite ==
Do dr zue ghere Raschtla vu dr Schtàdtmüra un em Bollwark, s [[Historisches Rathaus (Mülhausen)|historischa Rothüss]], dr [[Tour de l’Europe (Mülhausen)|Europaturm]]. Dert drvor hets bis 2007 dr [[Place de l'Europe (Mülhausen)|Europaplatz]] ge.

Was d'Boikunscht àbelàngt kàt Mehlhüsa net vihl Fàchwarkhiser biata àwer d'r fer d'greschta Zàhl Müseum.

=== d'Mehlhüser Müsee ===
As hàtt en Mehlhüsa so vihl so groosa un so scheena Müsee dàss's werglig schààd war wänn ma en da Mehlhüser net dat d'r vu reeda! Frooga-n-amol umm ni umma viafihl Schtättler je amol ains uffgsüacht hàtt. Ma müas's sààga; as senn do Müsee vu dara Àrt vu ma suncht niana kàt fenda.&lt;br /&gt;
Em [[Cité de l’Automobile – Musée National – Collection Schlumpf|'''Nàzionàlotomobilmüseeschlumpf''']] kàt ma sech d'Àuiga-n-üsslüaga un traimend durch dia wunderbàra Hàlla uff un àb wandra ohna üss'm schtüna z'kumma vor dana 500 modäller wu do schtehn en Rai un Gleed. D'Täxschtilendüschtriälla vu Màlmersbàch [[Hans Schlumpf|Hàns]] un [[Fritz Schlumpf|Fretz Schlumpf]] hànn dia Sàmmlung uff d'Bai gschtällt uff koschta vu erem gànza Vermeega, un do hàts net glangt, zum's z'vollanda. D'Briader Schlumpf senn no doch amol [[Insolvenz|z'Gügges]] gànga. No lànga Henn un Haar un vihl Màchaschàffta hàtt sech àm and d'r Schtààt igsätz un hàtt Finànziel unter d'Arm glangt, so dàss dàs Müsee grätta wora -n-esch, un hàtt Gott sai Dànk känna Uffmàcha.&lt;br /&gt;
s' [[Eisenbahnmuseum Mülhausen|'''Isabàhnmüsee vu Mehlhüsa''']] met d'r nawa s'Pumpiemüsee esch s'Pàradis vu da Isabahnler un Zugliabhàwer dänn s'esch ains vu da bäscht üssgschtàffiarta Müsee vu Europà.&lt;br /&gt;
s''''Eläktriziteztmüsee'''. (Electropolis), do hàtt ma n'a grooser Ewerbleck, um wàs d'Ärfendunga wu d'r Schtrohm àbelangt vum àfàng bis hett. Zàhlricha Eläktri Àpparat, vum grescht bis zum klainscht, sen sechtbàr.&lt;br /&gt;
S' '''Schtoffdruckmüsee''' esch zwàr net en Mehlhusa awer ghert doch zum Gmainsvermeega. En Rexa fendet ma wunderbàra Tàpeetamuschter üss àlla Àlterzitta, wàss Wasserleng àbelàngt hàndelt's sech um Schtoffmuschter.&lt;br /&gt;
Klainra Müsee awer wu d'r fer zu da-n-älschta zehla senn s''''Historischamüsee''', wu sech em [[Historisches Rathaus (Mülhausen)|àlta Rothüss]] uff'm Rothüssplàtz (place de la réunion) befendet, un schlussandlig noch s''''Scheenakunschtmüsee''' uff'm Wilhelm Tell Platzla.

== Verkehr ==
Über d Gschecht vom öffentliche Verkehr in de Stadt erfahrt mer im Artikel über dr [[Straßenbahn Mülhausen|Milhüüser Tràm]].

== Belder ==
&lt;gallery&gt;
Datei:Dom von Mulhouse.JPG|&lt;center&gt;d' Schtefànskerch&lt;br /&gt; (Temple Saint-Etienne)&lt;/center&gt;
Datei:Societe Industielle in Mulhouse.JPG|&lt;center&gt;Gebäida vu d'r Endustriella Gsällschaft (Societe industrielle)&lt;/center&gt;
Datei:Altstadt Mulhouse.JPG| &lt;center&gt;Milhüser Àltschtàdt, d'r Rothüssplàtz Place de la Réunion&lt;/center&gt;
Datei:Rue du Sauvage.JPG|&lt;center&gt;s'Schtroosadafala en &lt;br /&gt;d'r ''Weldamànnsgàss'' ''Zwaischprachig''&lt;/center&gt;
&lt;/gallery&gt;

== Literatur ==
* Jakob Heinrich Petri: ''Der Stadt Mülhausen Geschichten, im Anfang des 17. Jahrhunderts geschrieben; mit einem Plan der Stadt, wie sie im Jahr 1642 war''. Mülhausen 1838.
* Johann Friedrich Aufschläger: ''Das Elsass: Neue historisch-topographische Beschreibung der beiden Rhein-Departemente''. Band 2, Straßburg 1825, S. 145–149.
* {{HLS|7089|Mülhausen|Autor= Nicolas Schreck}}

== Verbendunga zu Üssersitta ==
{{Commonscat|Mulhouse|Milhüsa}}
{{Wikisource|Mulhouse}}
* [http://www.ville-mulhouse.fr Offiziälla Nätzsitta vu de Schtàdt Milhüsa]
* [http://www.mulhousebienvenue.com Welkumma uf d'r Nätzsitta vu Milhüsa]
* [http://www.uha.fr/ D'Owerelsassischa Hochschüala]

== Referanza ==
&lt;references/&gt;

{{DEFAULTSORT:Mulhausen}}
{{Normdaten}}

[[Kategorie:Ort (Owerelsàss)]]
[[Kategorie:Milhüüsa| ]]
[[Kategorie:Stadt (Frankrych)]]</text>
      <sha1>oiusyo3lbutxtl0za9vipme9x172ce8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2373</id>
    <revision>
      <id>1087292</id>
      <parentid>1074351</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T20:19:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dozwiler Spezialitäten</username>
        <id>121933</id>
      </contributor>
      <comment>/* Persönlichkaita */</comment>
      <origin>1087292</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9197" sha1="6m3x77yvvjbpfykideu1ezgpzh0gbps" xml:space="preserve">{{DISPLAYTITLE:Khûr}}
{{Infobox Ort in der Schweiz
|NAME_ORT = Chur
|BILDPFAD_KARTE = Karte Gemeinde Chur 2016.png
|BILDPFAD_WAPPEN = CHE Chur COA.svg
|BILD = Fuerhoernlich ur.JPG
|BESCHREIBUNG = Khûr vom Fürhörnli her gseh
|REGION-ISO = CH-GR
|BEZIRK = [[Region Plessur|Plessur]]
|KREIS = [[Kreis Chur|Chur]]
|IMAGEMAP = Bezirk Plessur
|BFS = 3901
|PLZ = 7000–7007&lt;br /&gt;7026 Maladers
|UN/LOCODE = CH CHR
|BREITENGRAD = 46.850001
|LÄNGENGRAD = 9.533331
|HÖHE = 593
|FLÄCHE = 35,68
|EINWOHNER = &lt;!-- wird durch eine zentralisierte Vorlage eingebunden--&gt;
|STAND_EINWOHNER = &lt;!-- wird durch eine zentralisierte Vorlage eingebunden--&gt;
|STADTPRÄSIDENT = Urs Marti ([[FDP.Die Liberalen|FDP]])
|WEBSITE = www.chur.ch
}}
'''Khûr''' (amtlich ''Chur'', [[Rätoromanische Sprache|rät.]] {{Audio|roh-Sursilvan-Cuera.ogg|''Cuera''}} ([[Surselvisch]]), ''Coira'' ([[Surmeirisch]]), {{Audio|Roh-putèr-Cuira.ogg|''Cuira''}} ([[Putèr|Oberengadinisch]]), {{Audio|Roh-vallader-Cuoira.ogg|''Cuoira''}} ([[Vallader|Unterengadinisch]]), [[Italienische Sprache|ital.]] ''Coira'') isch d [[Hauptstadt|Hauptschtatt]] vom [[Schweiz|Schwizzer]] [[Kanton Graubünden|Khantôn Graubünda]].

Khûr het mee als 34'000 Iiwonar (2012). Ggreedati [[Sprache|Schprôcha]] sind vor allem s [[Alemannisch]], s [[Italienische Sprache|Italienisch]] und s [[Rätoromanische Sprache|Românisch]].

== der Ortsname ==
Vu der Gschicht vum Nama vu Chur sait der Artiggel [http://online.drg.ch/main.aspx#7d47a29c6ec6f5f445aec3f6f3dce6ae CUOIRA] im [[Dicziunari Rumantsch Grischun]], wo ma online khan aluaga, är khömm vumana vorrömischa Wort, wo “curia” ghaissa het und «der Volksstamm» bedüütet het; das isch dur d Forschig vum Schwiizer Romanischt [[Johann Ulrich Hubschmied]] bezügt.

== Gschicht ==
Khûr isch dia eltischt [[Stadt|Schtatt]] vur Schwizz. Die eerschta Füürschtella sölland vu 11'000 vor Christus sii. D [[Römisches Reich|Röömar]] sind im Jôr 15 vor Khrischtus über d Bärgpäss iimarschiart und hend a paar Hüüsar und a Rössarwäggslschtell für d [[Splügenpass|Splüügaschtrôss]] bbaut.&lt;ref&gt;[http://www.churtourismus.ch/alpenstadt/kultur/kultur/museen/roemische-ausgrabungen.html Archäologii z Khûr]&lt;/ref&gt; Schpöötischtans sit am Jôr [[451]] hets z Khûr an [[Bischof]], wo s [[Bistum Chur|Bischtum Khûr]] leitet. Siini Khirha isch d [[Kathedrale St. Mariä Himmelfahrt (Chur)|Katedraala]] im Schloss ooba.

Im [[Mittelalter|Mittalaltar]] hets immar öppa 1'200 Seela innerhalb vu da Schtattmuura ghaa. Erscht ab 1858 mit am Isabaanbau vu [[Rorschach|Roorschach]] uff Khûr isch d Schtatt rasant gwaggsa. Dua isch au dia aalt Schtattmuura abgrupft khoo. Vu 1970 bis öppa 1990 hät Khûr immer öppa 33'000 Iiwooner ghaa. Nohana het’s denn a Huufa Zuazüüg ggee. Endi 2006 sind’s mee als 35'000 und Endi 2011 über 36'000 Iiwooner gsii.

Uf dr 1. Jänner 2020 hät [[Maladers|Malòòdersch]] mit Khûr fusioniert, uf dr 1. Jänner 2021 [[Haldenstein|Haaldastai]].

== Geografii ==
Khûr liit grad döt im [[Churer Rheintal|Khûrer Rhiital]], wo dr [[Rhein|Rhii]] vum [[Surselva|Oberland]] und vo [[Bonaduz]] här a Khnigg noch Norda in d Bündner Herrschaft macht. D Schtatt isch uffam Schuttkheegl vur [[Plessur]] bbaut. Dia flüüsst vu [[Arosa]] här ds [[Schanfigg|Tschelfigg]] aaba tiräggt dur Khûr in da Rhii. Im Nordoschta khömmen d Hüüser fascht bis an da Fürschtawaald.

Dia höggschta Bärga zringumm sind im Nordweschta dr [[Calanda]] ännet am Rhii, im Oschta dr [[Montalin]] oben a [[Maladers|Malòòders]] und im Süüda dr [[Dreibündenstein|Dreibündaschtai]].

D Nochbergmainda sind im Norda [[Pfäfers|Pfääfers]] (im Kanton Sanggalla), [[Untervaz]] und [[Trimmis|Trümmis]], im Weschta [[Felsberg GR|Feldschpärg]], im Südweschta [[Domat/Ems|Ems]], im Süüda [[Churwalden|Khurwaalda]] und [[Tschiertschen-Praden|Tschiertscha-Praada]] und im Oschta [[Arosa]].

== Würtschaft ==
Z Khûr het’s a paar Induschtriibetriib, Bangga, Versihariga und a Huufa Khliigwärb. Puurabetriib het’s fasch khaini mee, und au Räbbärga sind nu no wenig. Vor allem d Induschtrii häd sich 1963 sehr drfüür iigsetzt, zum dia hüttigi [[Hochschule für Technik und Wirtschaft Chur|Hochschual für Tächnigg und Würtschaft]] gründa.

Di [[Rhätische Bahn|Räätisch Baan]] het Glais vu Khûr us bis uf [[Disentis]], [[Arosa]] und in ds [[Engadin]].

== Galerii ==
&lt;gallery&gt;
Chur.jpg|d Uussicht uf Khûr
Chur_Poststrasse.jpg|d Fuassgängerzoona ir Poschtschtrôss
Chur_Bärenloch.jpg|ds Bääraloch ir mittelalterliha Altschtatt
Chur Kathedrale 1.jpg|d [[Kathedrale St. Mariä Himmelfahrt (Chur)|Bischofschile im Hof]]
Kantonsschule Graubünden 1.jpg|d Kantonsschuel
Chur Bus station - panoramio.jpg|dr Busbaanhof
&lt;/gallery&gt;

== Inschtituziona ==
* [[Dicziunari Rumantsch Grischun]]
* [[Radiotelevisiun Svizra Rumantscha]]

== Persönlichkaita ==
* [[Valentin Bearth]] (* 1957), en bündner Architekt
* [[Gion Gieri Barbisch]] (1641–1687), Buechtruker, hät vo 1672 bis 1675 z Khuur e Trukerei betribe
* [[Jörg Blaurock]] (* um 1492, † 1529), füerendi Persönlichkait vom früaha [[Täufer]]tum, hät 1525 z Khûr gwürkt
* [[Josias Braun-Blanquet]] (1884–1980), en Botaniker, z Khuur ufgwagse
* [[Alois Brügger]] (1920–2001), en Arzt, z Khuur uf d Wält cho
* [[Jakob Buchli]] (1876–1945), en Konstrukteur im Beraich vom Lokibau, z Khuur uf d Wält cho
* [[Johann Busch (Unternehmer)|Johann Busch]] (1890–1969), en Fabrikant (Busch-Wooga) und Gmaindspolitiker (FDP)
* [[Johann Rudolf Byss]] (1660–1738), en Schwizer Moler, z Khuur uf d Wält cho
* [[Corina Caduff]] (* 1965), e Kulturwüssaschaftlari und Literaturkritikeri, Professori an dr Zürcher Hochschuala vu da Künscht (ZHdK)
* [[Gion Mathias Cavelty]] (* 1974), en Schriftsteller, z Khuur uf d Wält cho
* [[Pieder Cavigelli]] (1913–1996), en Germanischt und Lehrer
* [[Conradin Clavuot]] (* 1962), en Architekt, z Khuur ufgwagse
* [[Johannes Comander]] (1484–1557), en Theolog und Reformator z Chur
* [[Gion Giusep Derungs]], Musiker
* [[Silvana Derungs]], Romanischtin, Lexikografin bim [[Dicziunari Rumantsch Grischun]]
* [[Hansruedi Giger]] (1940–2014), Grafiker und bildenda Künschtler, Oscar-Priisträger
* [[Gimma|Gian-Marco Schmid alias Gimma]], Rapper
* [[Hans Gmür]] (1927–2004), Autor
* [[Wädi Gysi]], Musiker und Iishockeyschpiler
* [[Konstantin Harter]], Iishockeyspiler und Architekt
* [[Alfred Heuß (Musikwissenschaftler)|Alfred Heuss]], tüütscha Musigwüssaschaftler und Musigkritiker
* [[Rudolf Hotzenköcherle]] (1903–1976), Sproochwüssaschaftler
* [[Kurt Huber]], Professer an der Ludwig-Maximilians-Universität z Müncha, Volksliadforscher, Mitgliid vu der ''Weissen Rose''
* [[Anton Huonder]], Kathoolischa Theoloog und Schriftsteller
* [[Britta Huttenlocher]], Moleri
* [[Mario Illien]], Inschinöör
* [[Georg Jäger (Historiker)|Georg Jäger]], Begründer vom Inschtitut für Kulturforschig Graubünda
* [[Jörg Jenatsch]] (1596–1639), Bündner Politiker im [[Dreissigjähriger Krieg|Drissigjähriga Kriag]]
* [[Angelika Kauffmann]], Moleri
* [[Adolfo Kind]], Chemii-Inschinöör und eine vu da Vätter vum Schkiifaara z Italia
* [[Lenz Klotz]], Moler
* [[Susanne Leutenegger Oberholzer]], Nationalröti Kanton Baselland
* [[Kim Lindemann]], Iishockeyspiler
* [[Sven Lindemann]], Iishockeyspiler
* [[Daniel Mahrer]], Schgiirennfaarer
* [[Beat Marti]], Schauspiler
* [[Urs Marti]], Schtadtpräsident
* [[Christian Menn]], Bauingenieur
* [[Martin Meuli]], Arzt und Pionier für Kinder- und Fötaalkhirurgii
* [[Nino Niederreiter]], Iishockeyspiler
* [[Robert Platow]], Würtschaftsschurnalischt, Gründer und Herusgeber vom [[Platow Brief]]
* [[Adolf Hermann Ribi]], Sproochwüsseschaftler und Redakter
* [[Giorgio Rocca]], italienischa Schgiirennfaarer
* [[Yvonne Rüegg]], Schgiirennfaarari
* [[Meinrad Schütter]], Khomponischt
* [[Carli Tomaschett]], Romanischt, Scheffredakter vom [[Dicziunari Rumantsch Grischun]]
* [[Renato Tosio]], Iishockeygooli
* [[Johann Baptista von Tscharner (1815–1879)|Johann Baptista von Tscharner]], Bündner Politiker und Uufkhlärer
* [[Nadine Vinzens]], die mit em schönschte Füdli, Miss Schweiz 2002, Model und Schauschpilari
* [[Andreas Walser]], Moler
* [[Brigitte Wolf (Orientierungsläuferin)|Brigitte Wolf]], Orientierigsläufari
* [[Andrea Zinsli]], Schgiirennfaarer
* [[Paul Zinsli]], (1906–2001), Volchskundler und Sproochforscher
* [[Peter Zinsli]] (1934–2011), Volksmusiker und Komponist
* [[Peter Zumthor]] (* 1943), Architekt und [[Pritzker-Architektur-Preis|Pritzker-Prysträger]] 2009

== Luag no ==
* [[Klinik Waldhaus (Chur)|Klinik Waldhuus]]

== Weblink und Literatur ==
{{Commonscat}}
* [https://www.chur.ch/ Khûrer Sitta]
* [https://chur.graubuenden.ch/de Khûrer Turismussitta]
* {{HLS|1581|''Chur (Gemeinde)''|Autor=Jürg Rageth, Anne Hochuli-Gysel, Linus Bühler, Martin Bundi, Jürg Simonett}}.

== Fuessnota ==
&lt;references /&gt;

{{NaviBlock
|Navigationsleiste Region Plessur
|Navigationsleiste Kantonshauptorte der Schweiz
}}

{{Normdaten}}

[[Kategorie:Ort (Kanton Graubünde)]]
[[Kategorie:Stadt (Schwiiz)]]
[[Kategorie:Kantonshauptort (Schwiz)]]
[[Kategorie:Chur| ]]</text>
      <sha1>6m3x77yvvjbpfykideu1ezgpzh0gbps</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1087295</id>
      <parentid>1087292</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T20:29:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>XenonX3</username>
        <id>4802</id>
      </contributor>
      <comment>D Änderig 1087292 vom [[Spezial:Beiträge/Dozwiler Spezialitäten|Dozwiler Spezialitäten]] ([[Benutzer Diskussion:Dozwiler Spezialitäten|Diskussion]]) isch ruckgängig gmacht worre.</comment>
      <origin>1087295</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9166" sha1="bd6xnbe3b94sy4lyp4q76kdn49dlgwv" xml:space="preserve">{{DISPLAYTITLE:Khûr}}
{{Infobox Ort in der Schweiz
|NAME_ORT = Chur
|BILDPFAD_KARTE = Karte Gemeinde Chur 2016.png
|BILDPFAD_WAPPEN = CHE Chur COA.svg
|BILD = Fuerhoernlich ur.JPG
|BESCHREIBUNG = Khûr vom Fürhörnli her gseh
|REGION-ISO = CH-GR
|BEZIRK = [[Region Plessur|Plessur]]
|KREIS = [[Kreis Chur|Chur]]
|IMAGEMAP = Bezirk Plessur
|BFS = 3901
|PLZ = 7000–7007&lt;br /&gt;7026 Maladers
|UN/LOCODE = CH CHR
|BREITENGRAD = 46.850001
|LÄNGENGRAD = 9.533331
|HÖHE = 593
|FLÄCHE = 35,68
|EINWOHNER = &lt;!-- wird durch eine zentralisierte Vorlage eingebunden--&gt;
|STAND_EINWOHNER = &lt;!-- wird durch eine zentralisierte Vorlage eingebunden--&gt;
|STADTPRÄSIDENT = Urs Marti ([[FDP.Die Liberalen|FDP]])
|WEBSITE = www.chur.ch
}}
'''Khûr''' (amtlich ''Chur'', [[Rätoromanische Sprache|rät.]] {{Audio|roh-Sursilvan-Cuera.ogg|''Cuera''}} ([[Surselvisch]]), ''Coira'' ([[Surmeirisch]]), {{Audio|Roh-putèr-Cuira.ogg|''Cuira''}} ([[Putèr|Oberengadinisch]]), {{Audio|Roh-vallader-Cuoira.ogg|''Cuoira''}} ([[Vallader|Unterengadinisch]]), [[Italienische Sprache|ital.]] ''Coira'') isch d [[Hauptstadt|Hauptschtatt]] vom [[Schweiz|Schwizzer]] [[Kanton Graubünden|Khantôn Graubünda]].

Khûr het mee als 34'000 Iiwonar (2012). Ggreedati [[Sprache|Schprôcha]] sind vor allem s [[Alemannisch]], s [[Italienische Sprache|Italienisch]] und s [[Rätoromanische Sprache|Românisch]].

== der Ortsname ==
Vu der Gschicht vum Nama vu Chur sait der Artiggel [http://online.drg.ch/main.aspx#7d47a29c6ec6f5f445aec3f6f3dce6ae CUOIRA] im [[Dicziunari Rumantsch Grischun]], wo ma online khan aluaga, är khömm vumana vorrömischa Wort, wo “curia” ghaissa het und «der Volksstamm» bedüütet het; das isch dur d Forschig vum Schwiizer Romanischt [[Johann Ulrich Hubschmied]] bezügt.

== Gschicht ==
Khûr isch dia eltischt [[Stadt|Schtatt]] vur Schwizz. Die eerschta Füürschtella sölland vu 11'000 vor Christus sii. D [[Römisches Reich|Röömar]] sind im Jôr 15 vor Khrischtus über d Bärgpäss iimarschiart und hend a paar Hüüsar und a Rössarwäggslschtell für d [[Splügenpass|Splüügaschtrôss]] bbaut.&lt;ref&gt;[http://www.churtourismus.ch/alpenstadt/kultur/kultur/museen/roemische-ausgrabungen.html Archäologii z Khûr]&lt;/ref&gt; Schpöötischtans sit am Jôr [[451]] hets z Khûr an [[Bischof]], wo s [[Bistum Chur|Bischtum Khûr]] leitet. Siini Khirha isch d [[Kathedrale St. Mariä Himmelfahrt (Chur)|Katedraala]] im Schloss ooba.

Im [[Mittelalter|Mittalaltar]] hets immar öppa 1'200 Seela innerhalb vu da Schtattmuura ghaa. Erscht ab 1858 mit am Isabaanbau vu [[Rorschach|Roorschach]] uff Khûr isch d Schtatt rasant gwaggsa. Dua isch au dia aalt Schtattmuura abgrupft khoo. Vu 1970 bis öppa 1990 hät Khûr immer öppa 33'000 Iiwooner ghaa. Nohana het’s denn a Huufa Zuazüüg ggee. Endi 2006 sind’s mee als 35'000 und Endi 2011 über 36'000 Iiwooner gsii.

Uf dr 1. Jänner 2020 hät [[Maladers|Malòòdersch]] mit Khûr fusioniert, uf dr 1. Jänner 2021 [[Haldenstein|Haaldastai]].

== Geografii ==
Khûr liit grad döt im [[Churer Rheintal|Khûrer Rhiital]], wo dr [[Rhein|Rhii]] vum [[Surselva|Oberland]] und vo [[Bonaduz]] här a Khnigg noch Norda in d Bündner Herrschaft macht. D Schtatt isch uffam Schuttkheegl vur [[Plessur]] bbaut. Dia flüüsst vu [[Arosa]] här ds [[Schanfigg|Tschelfigg]] aaba tiräggt dur Khûr in da Rhii. Im Nordoschta khömmen d Hüüser fascht bis an da Fürschtawaald.

Dia höggschta Bärga zringumm sind im Nordweschta dr [[Calanda]] ännet am Rhii, im Oschta dr [[Montalin]] oben a [[Maladers|Malòòders]] und im Süüda dr [[Dreibündenstein|Dreibündaschtai]].

D Nochbergmainda sind im Norda [[Pfäfers|Pfääfers]] (im Kanton Sanggalla), [[Untervaz]] und [[Trimmis|Trümmis]], im Weschta [[Felsberg GR|Feldschpärg]], im Südweschta [[Domat/Ems|Ems]], im Süüda [[Churwalden|Khurwaalda]] und [[Tschiertschen-Praden|Tschiertscha-Praada]] und im Oschta [[Arosa]].

== Würtschaft ==
Z Khûr het’s a paar Induschtriibetriib, Bangga, Versihariga und a Huufa Khliigwärb. Puurabetriib het’s fasch khaini mee, und au Räbbärga sind nu no wenig. Vor allem d Induschtrii häd sich 1963 sehr drfüür iigsetzt, zum dia hüttigi [[Hochschule für Technik und Wirtschaft Chur|Hochschual für Tächnigg und Würtschaft]] gründa.

Di [[Rhätische Bahn|Räätisch Baan]] het Glais vu Khûr us bis uf [[Disentis]], [[Arosa]] und in ds [[Engadin]].

== Galerii ==
&lt;gallery&gt;
Chur.jpg|d Uussicht uf Khûr
Chur_Poststrasse.jpg|d Fuassgängerzoona ir Poschtschtrôss
Chur_Bärenloch.jpg|ds Bääraloch ir mittelalterliha Altschtatt
Chur Kathedrale 1.jpg|d [[Kathedrale St. Mariä Himmelfahrt (Chur)|Bischofschile im Hof]]
Kantonsschule Graubünden 1.jpg|d Kantonsschuel
Chur Bus station - panoramio.jpg|dr Busbaanhof
&lt;/gallery&gt;

== Inschtituziona ==
* [[Dicziunari Rumantsch Grischun]]
* [[Radiotelevisiun Svizra Rumantscha]]

== Persönlichkaita ==
* [[Valentin Bearth]] (* 1957), en bündner Architekt
* [[Gion Gieri Barbisch]] (1641–1687), Buechtruker, hät vo 1672 bis 1675 z Khuur e Trukerei betribe
* [[Jörg Blaurock]] (* um 1492, † 1529), füerendi Persönlichkait vom früaha [[Täufer]]tum, hät 1525 z Khûr gwürkt
* [[Josias Braun-Blanquet]] (1884–1980), en Botaniker, z Khuur ufgwagse
* [[Alois Brügger]] (1920–2001), en Arzt, z Khuur uf d Wält cho
* [[Jakob Buchli]] (1876–1945), en Konstrukteur im Beraich vom Lokibau, z Khuur uf d Wält cho
* [[Johann Busch (Unternehmer)|Johann Busch]] (1890–1969), en Fabrikant (Busch-Wooga) und Gmaindspolitiker (FDP)
* [[Johann Rudolf Byss]] (1660–1738), en Schwizer Moler, z Khuur uf d Wält cho
* [[Corina Caduff]] (* 1965), e Kulturwüssaschaftlari und Literaturkritikeri, Professori an dr Zürcher Hochschuala vu da Künscht (ZHdK)
* [[Gion Mathias Cavelty]] (* 1974), en Schriftsteller, z Khuur uf d Wält cho
* [[Pieder Cavigelli]] (1913–1996), en Germanischt und Lehrer
* [[Conradin Clavuot]] (* 1962), en Architekt, z Khuur ufgwagse
* [[Johannes Comander]] (1484–1557), en Theolog und Reformator z Chur
* [[Gion Giusep Derungs]], Musiker
* [[Silvana Derungs]], Romanischtin, Lexikografin bim [[Dicziunari Rumantsch Grischun]]
* [[Hansruedi Giger]] (1940–2014), Grafiker und bildenda Künschtler, Oscar-Priisträger
* [[Gimma|Gian-Marco Schmid alias Gimma]], Rapper
* [[Hans Gmür]] (1927–2004), Autor
* [[Wädi Gysi]], Musiker und Iishockeyschpiler
* [[Konstantin Harter]], Iishockeyspiler und Architekt
* [[Alfred Heuß (Musikwissenschaftler)|Alfred Heuss]], tüütscha Musigwüssaschaftler und Musigkritiker
* [[Rudolf Hotzenköcherle]] (1903–1976), Sproochwüssaschaftler
* [[Kurt Huber]], Professer an der Ludwig-Maximilians-Universität z Müncha, Volksliadforscher, Mitgliid vu der ''Weissen Rose''
* [[Anton Huonder]], Kathoolischa Theoloog und Schriftsteller
* [[Britta Huttenlocher]], Moleri
* [[Mario Illien]], Inschinöör
* [[Georg Jäger (Historiker)|Georg Jäger]], Begründer vom Inschtitut für Kulturforschig Graubünda
* [[Jörg Jenatsch]] (1596–1639), Bündner Politiker im [[Dreissigjähriger Krieg|Drissigjähriga Kriag]]
* [[Angelika Kauffmann]], Moleri
* [[Adolfo Kind]], Chemii-Inschinöör und eine vu da Vätter vum Schkiifaara z Italia
* [[Lenz Klotz]], Moler
* [[Susanne Leutenegger Oberholzer]], Nationalröti Kanton Baselland
* [[Kim Lindemann]], Iishockeyspiler
* [[Sven Lindemann]], Iishockeyspiler
* [[Daniel Mahrer]], Schgiirennfaarer
* [[Beat Marti]], Schauspiler
* [[Urs Marti]], Schtadtpräsident
* [[Christian Menn]], Bauingenieur
* [[Martin Meuli]], Arzt und Pionier für Kinder- und Fötaalkhirurgii
* [[Nino Niederreiter]], Iishockeyspiler
* [[Robert Platow]], Würtschaftsschurnalischt, Gründer und Herusgeber vom [[Platow Brief]]
* [[Adolf Hermann Ribi]], Sproochwüsseschaftler und Redakter
* [[Giorgio Rocca]], italienischa Schgiirennfaarer
* [[Yvonne Rüegg]], Schgiirennfaarari
* [[Meinrad Schütter]], Khomponischt
* [[Carli Tomaschett]], Romanischt, Scheffredakter vom [[Dicziunari Rumantsch Grischun]]
* [[Renato Tosio]], Iishockeygooli
* [[Johann Baptista von Tscharner (1815–1879)|Johann Baptista von Tscharner]], Bündner Politiker und Uufkhlärer
* [[Nadine Vinzens]], Miss Schweiz 2002, Model und Schauschpilari
* [[Andreas Walser]], Moler
* [[Brigitte Wolf (Orientierungsläuferin)|Brigitte Wolf]], Orientierigsläufari
* [[Andrea Zinsli]], Schgiirennfaarer
* [[Paul Zinsli]], (1906–2001), Volchskundler und Sproochforscher
* [[Peter Zinsli]] (1934–2011), Volksmusiker und Komponist
* [[Peter Zumthor]] (* 1943), Architekt und [[Pritzker-Architektur-Preis|Pritzker-Prysträger]] 2009

== Luag no ==
* [[Klinik Waldhaus (Chur)|Klinik Waldhuus]]

== Weblink und Literatur ==
{{Commonscat}}
* [https://www.chur.ch/ Khûrer Sitta]
* [https://chur.graubuenden.ch/de Khûrer Turismussitta]
* {{HLS|1581|''Chur (Gemeinde)''|Autor=Jürg Rageth, Anne Hochuli-Gysel, Linus Bühler, Martin Bundi, Jürg Simonett}}.

== Fuessnota ==
&lt;references /&gt;

{{NaviBlock
|Navigationsleiste Region Plessur
|Navigationsleiste Kantonshauptorte der Schweiz
}}

{{Normdaten}}

[[Kategorie:Ort (Kanton Graubünde)]]
[[Kategorie:Stadt (Schwiiz)]]
[[Kategorie:Kantonshauptort (Schwiz)]]
[[Kategorie:Chur| ]]</text>
      <sha1>bd6xnbe3b94sy4lyp4q76kdn49dlgwv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Freienbach SZ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10777</id>
    <revision>
      <id>1087276</id>
      <parentid>1076123</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T13:20:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-41397-54</username>
        <id>121925</id>
      </contributor>
      <origin>1087276</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8058" sha1="mt6u87o0zv3efyb1t3m0xcfczy48nz8" xml:space="preserve">{{Begriffsklärung Schweizer Kanton|SZ|Schwyz|Schwyz|Freienbach|Freienbach}}
{{DISPLAYTITLE:Freyebach SZ}}
{{Infobox Ort in der Schweiz
| NAME_ORT = Freienbach
| BILDPFAD_KARTE = Karte Gemeinde Freienbach 2007.png
| BILDPFAD_WAPPEN = CHE Freienbach SZ COA.svg
| BILD = Zürichsee - Freienbach - Etzel IMG 2673.jpg
| BESCHREIBUNG = Freyebach mit em[Etzel
| REGION-ISO = CH-SZ
| BEZIRK = Höfe
| IMAGEMAP = Bezirk Höfe
| BFS = 1322
| PLZ = 8640 [[Hurden]]&lt;br /&gt;8806 [[Bäch SZ|Bäch]]&lt;br /&gt;8807 Freienbach&lt;br /&gt;8808 [[Pfäffikon SZ|Pfäffikon]]&lt;br /&gt;8832 [[Wilen bei Wollerau]]
| UN/LOCODE = CH FBH (Freienbach)&lt;br /&gt;CH PFK (Pfäffikon)
| BREITENGRAD = 47.204992
| LÄNGENGRAD = 8.757778
| HÖHE = 418
| FLÄCHE = 20.30
| GEMEINDEPRÄSIDENT = Daniel Landolt ([[Christlichdemokratische Volkspartei|CVP]])
| WEBSITE = www.freienbach.ch
}}
{{Dialekt|Zürichdeutsch|Züritüütsch|Züridütsch (See)}}
'''Freiebach''' (amtlich ''Freienbach'') isch es Stüürparadies im [[Bezirk (Schweiz)|Bezirk]] [[Bezirk Höfe|Hööf]] vum [[Kanton Schwyz]] i de [[Schweiz|Schwyz]]. Si bestaaht us de Ort Freiebach, [[Pfäffikon SZ|Pfäffike]], [[Hurden|Hurde]], [[Bäch SZ|Bäch]] und [[Wilen bei Wollerau|Wiile]]. Freiebach isch i de Aglomeration vo Züri und hauptsächlich uf d [[Zürich|Stadt Züri]] usgrichtet. Dr Hauptort vor Gmeind Freiebach isch [[Pfäffikon SZ|Pfäffike]]. Furt mit den unberbesserliche Gäldraffer!

== Geografi ==
Freiebach lit am lingge Ufer vom [[Zürichsee|Zürisee]], grad uf de Höchi vom Seedamm, wo uf Rapperschwil übere füert. Zum Gebiet vo de Gmeind ghöred u.&amp;nbsp;a. dia beide Insle [[Ufnau]] und [[Lützelau]], wia au d Halbinsle Hurde uf em Seedamm. Nachbersgmeinde vo Freiebach sind [[Rapperswil-Jona|Rappi-Jone]], [[Wollerau]], [[Feusisberg]] und [[Altendorf SZ|Altedorf]].

=== Vercheer ===
Freiebach hät en Aaschluss a d [[A3 (Schweiz)|Autobahn A3]] (Züri-Chur) und lit a de Hauptstross Nr. 8 (Sangalle-Luzärn). Uf em Gmeindsgebiet sind sächs Bahnhöf. A de Zürcher S-Bahn sind d Stazione Bäch, Freiebach SBB und Pfäffike. Mit de Südostbahn werded d Bahnhöf Wollerau, Wiile, Freiebach SOB, Pfäffike und Hurde bedient. Dä Bahnhof Pfäffike lit a beidne Linie und vom Bahnhof Wollerau sind s Stazionsgebäude und di östlige Glaisaalage uf Freiebacher Bode.

== Gschicht ==
Erschtmaligi gschichtlichi Erwähnig: Insle Ufnau und Lützelau 741 inere Urkund vom [[Kloster St. Gallen|Chloster Sangalle]]. D Dörfer Freiebach, Pfäffike und Bäch 965, bzw. 972 i de Schänkigsurkunde vo de Kaiser [[Otto I. (HRR)|Otto I.]] und [[Otto II. (HRR)|Otto II.]] as [[Kloster Einsiedeln]].

=== Entwicklig i de letschte Johr ===
Freiebach isch Ändi 20. Jaarhundert fescht gwachse. Gründ defür sind:
* d Hanglaag mit Sicht uf de oberi Zürisee und d Insle [[Ufnau]] und [[Lützelau]], im Gränzgebiet vo de Kantön Schwyz, Züri und St. Galle, zmitzt in zahlryche Nacherholigsgebiet,
* d Verchehrslaag, per Autobahn A3 knapp 20 Minute vom Zürcher Stadtzäntrum und 40 Minute vom Flughafe Züri-Chlote eweg; de Baanhof vo Pfäffike isch en wichtige Isebaanchnotepunkt, Schnällzugshalt und Umschtiigistation für Büs und Poschtauto,
* d Stüürpolitik mit psunders tüüfe Stüüre. Drum sind vil Chlii- und Mittelbetrieb (won Arbetsplätz gschaffe händ) und riichi Lüüt det ane zoge,
* wils als Vercheerschnotepunkt z Usserschwyz guet gläge isch, sind d Bruefs- und Kantonsschuel für March und Hööf und sogar e Fernuniversität z Freiebach pout worde.

== Iiwoner ==
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005&lt;ref&gt;Bundesamt für Statistik: ''Eidgenössische Volkszählung 2000: Bevölkerungsentwicklung der Gemeinden 1850–2000.'' Bern 2005 ([https://www.bfs.admin.ch/bfs/de/home/statistiken/kataloge-datenbanken/publikationen.assetdetail.340621.html Online uf bfs.admin.ch]{{Toter Link|url=https://www.bfs.admin.ch/bfs/de/home/statistiken/kataloge-datenbanken/publikationen.assetdetail.340621.html |date=2019-09 }}, Date im [https://www.bfs.admin.ch/bfsstatic/dam/assets/340621/appendix Aahang]{{Toter Link|url=https://www.bfs.admin.ch/bfsstatic/dam/assets/340621/appendix |date=2019-09 }})&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; width=350
|- align=center class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
|align=left | '''Jaar''' || '''1850''' || '''1860''' || '''1870''' || '''1880''' || '''1888''' || '''1900''' || '''1910''' || '''1920''' 
|- align=center 
|align=left|'''Iiwoner'''|| 2058 || 2176 || 2056 || 2045 || 2061 || 2270 || 2359 || 2455
|- align=center class=&quot;hintergrundfarbe5&quot; 
|align=left | '''Jaar''' || '''1930''' || '''1941''' || '''1950''' || '''1960''' || '''1970''' || '''1980''' || '''1990''' || '''2000''' 
|- align=center
|align=left|'''Iiwoner'''|| 3231 || 3384 || 3950 || 5520 || 8429 || 9912 || 11186 || 13055
|}
I der Iiwohnerentwicklig gseht mer guet, dass Freiebach emal as chliises Puuredorf gsii isch und wo i de 60er Jahre d Autobahn A3 bout worde isch, dänn isch es au mit der Iiwohnerzahl zügig obsi gange. De Uusländeraateil isch 2010 bi 24,6 % gläge..&lt;ref name=&quot;BfS 2012&quot;&gt;Bundesamt für Statistik: [https://www.bfs.admin.ch/bfs/de/home/statistiken/kataloge-datenbanken/tabellen.assetdetail.2420706.html Regionalporträts 2012: Kennzahlen aller Gemeinden]{{Toter Link|url=https://www.bfs.admin.ch/bfs/de/home/statistiken/kataloge-datenbanken/tabellen.assetdetail.2420706.html |date=2019-09 }}, Mai 2012&lt;/ref&gt;

== Spraach u Tieläkt ==
Bi de Volchszellig 2000 hend vu de 13055 Iiwoner 87,9 % [[Deutsche Sprache|Tüütsch]] als Hauptspraach aaggää u 12,1 % anderi Spraache.&lt;ref name=&quot; BfS 2012&quot; /&gt;

De Tieläkt vu Freyebach ghöört zum [[Höchstalemannisch|Höuchschtalemannisch]].

== Statistik ==
* Iiwohner per 30. Juni 2007: 15'149 Persone
* Ausländeranteil: 22,8 %

* [[Konfession]]
** römisch-[[katholisch]]: 55 %
** evangelisch-[[Reformierte Kirche|reformiert]]: 21 %
** anderi: 24 %

* Erwerbsarte
** [[Landwirtschaft]]: ca. 2 %
** [[Industrie|Induschtrii]] und [[Gewerbe|Gwerb]]: ca. 33 %
** [[Dienstleistung|Dienschtleischtig]]sektor: ca. 65 %

* Gsamtflechi: 20,31 km²
** [[Kulturland]]: 35,9 %
** [[Wald]]: 13,7 %

* D Flechi vo de äinzelne Ortstäil:
** Ortstäil Pfäffike: 11,5 [[Quadratkilometer|km²]]
** Ortstäil Freiebach: 3,0 [[Quadratkilometer|km²]]
** Ortstäil Wyle: 2,5 [[Quadratkilometer|km²]]
** Ortstäil Bäch: 2,0 [[Quadratkilometer|km²]]
** Ortstäil Hurde: 1,31 [[Quadratkilometer|km²]]

* Höchschte Punkt: Schönbode 1'022 m ü.M.
* Tüfschte Punkt: Zürisee 406 m ü.M.

== Schtüürpolitik ==
De Kanton Schwyz und d Gmäind Freiebach im psundere sind bekannt defür, das si psunders wenig [[Steuer|Stüüre]] iitriibe tüend. Drum züglet vill riich Lüüt wie de Martin Ebner mit siner BZ-Bank det ane, wils eso vil Gäld chönd spare und trotzdem nöche vo de Stadt Züri sind won en grosses kulturells Aagebot und mäng Arbetsplätz häd. Das entspricht ere liberale Haltig; im [[Kanton Zürich|Kanton Züri]] isch die Entwicklig aber mit Argusauge verfolgt worde. D Zürcher wärfed Freiebach vor, z schmarotze. Freiebach segi nume attraktiv, wil Züri e so nöch segi, wils aber ime andere Kanton liggi nöd über de [[Finanzausgleich|Finanzusgliich]] hälfi d [[Zentrumslasten|Zäntrumslaschte]] mitzträäge.

== Exekutive ==
Dr Gmeindrat behandlet di laufende Gschäft, underbreitet die Gschäft dr Gmeindsversammlig und füehrt d Beschlüss vo dr Gmeindsversammlig und vo de Urneentscheid us. Dr Gmeindrat beschtaht us 9&amp;nbsp;Mitgliider. Jede Gmeindrat, jedi Gmeindrätin schtaht eim oder mehrere Verwaltigszwiig vor.
S politische Amt füehred mit Uusnahm vom Gmeindspräsident sämtliche Ratsmitgliider im Nebeamt us. Dr Gmeindspräsident isch sit em Urneentscheid vo 2004 im Halbamt aagschtellt. 

== Weblink ==
{{Commonscat|Freienbach|Freiebach}}
* [http://www.freienbach.ch Ofizielli Website vo de Gmeind]
* {{HLS|713|Freienbach|Autor=Paul Wyrsch}}

== Fuessnote ==
&lt;references/&gt;

{{Normdaten}}

{{Navigationsleiste Gemeinde Freienbach}}
{{Navigationsleiste Bezirk Höfe}}

[[Kategorie:Ort (Kanton Schwyz)]]
[[Kategorie:Stadt (Schwiiz)]]
[[Kategorie:Fryebach]]</text>
      <sha1>mt6u87o0zv3efyb1t3m0xcfczy48nz8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Meilen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16053</id>
    <revision>
      <id>1087275</id>
      <parentid>1079705</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T13:18:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-41397-54</username>
        <id>121925</id>
      </contributor>
      <comment>/* Wirtschaft */</comment>
      <origin>1087275</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6949" sha1="0b4luaufy1lpwzmzgg3906elkpxn2yf" xml:space="preserve">{{DISPLAYTITLE:Mäile}}
{{Infobox Ort in der Schweiz
| NAME_ORT = Meilen
| BILDPFAD_KARTE = Karte Gemeinde Meilen 2007.png
| BILDPFAD_WAPPEN = CHE Meilen COA.svg
| BILD = Meilen Kirche Fähre.jpg
| BESCHREIBUNG = d Chile vo Mäile und d Fèèri, so uf Horge übere fahrt
| REGION-ISO = CH-ZH
| BEZIRK = [[Bezirk Meilen|Mäile]]
| IMAGEMAP = Bezirk Meilen
| BFS = 0156
| PLZ = 8706
| BREITENGRAD = 47.27055
| LÄNGENGRAD = 8.641388
| HÖHE = 420
| FLÄCHE = 11,93
| WEBSITE = www.meilen.ch
}}

'''Mäile''' (amtlich ''Meilen'') isch e [[Politische Gemeinde|politischi Gmäind]] im [[Bezirk (Schweiz)|Bezirk]] [[Bezirk Meilen|Mäile]] im [[Kanton]] [[Kanton Zürich|Züri]], [[Schweiz|Schwiiz]].

== Geografii ==
Mäile lit am rächte Ufer vom Zürisee, zmitzt i de Goldküste, am Südhang vom [[Pfannenstiel|Pfannestììl]]. Es fahrt e Fähre uf [[Horgen|Horge]] as ander Ufer übere. Überäne isch au d Halbinsle Au. Nochbergmäinde vo Mäile sind [[Herrliberg|Härrlibärg]], [[Egg ZH|Egg]], [[Uetikon am See|Üetike am See]] und über de See gränzts a Horge und a [[Wädenswil|Wädischwil]]. Hüt sind 47 % vo de Flächi vo de Gmäind Landwirtschaftsland, 24 % Wald und 27 % Sidlige.&lt;ref name=&quot;BfS 2012&quot;&gt;Bundesamt für Statistik: [https://www.bfs.admin.ch/bfs/de/home/statistiken/kataloge-datenbanken/tabellen.assetdetail.2420706.html Regionalporträts 2012: Kennzahlen aller Gemeinden]{{Toter Link|url=https://www.bfs.admin.ch/bfs/de/home/statistiken/kataloge-datenbanken/tabellen.assetdetail.2420706.html |date=2019-09 }}, Mai 2012&lt;/ref&gt;
[[Datei:Bruppacher Meilen.jpg|miniatur|links|250px|Mäile 1794]]

== Gschicht ==
Mäile isch zum eschte Mal gnamset worde 820/880 als ''Meilana''. S Dorf isch scho i de [[Römisches Reich|Römerziit]] bekannt gsi und hät under de [[Kelten|Kelte]] vermuetlich ''Mediolanum'' ghäisse. S git aber au anderi Düütige vo dem Name. Im [[Mittelalter]] isch Mäile nach Chloschterbsitz e Obervogtei vo de Schtadt [[Zürich|Züri]] worde.

=== Schiffskatastrophe und Ländeli-Gottesdienst z Obermäile ===
[[Datei:Concordia rammt St-Gotthard Obermeilen Zürichsee 19. August 1872.jpg|thumb|rechts|Dampfschiffkatastrophe z Obermäile am 29. Augste 1872 (Zentralbibliothek Züri)]]
Am 29. Augste 1872 häd d Gmäind Mäile es Extraschiff pstellt. Das häd mit allne Chind vo de Gmäind es Fäärtli in [[Zürichsee|Obersee]] gmacht. I de alte Pricht staat, es seget 450 oder sogar 500 Chind gsi. D [[Zürichsee-Schiffahrtsgesellschaft|Tampfbootgsellschaft]] häd d [[Concordia (Schiff, 1864)|Concordia]] gstellt. Won am Abig s Schiff zrugg cho isch, hets zerscht z Obermäile söle alegge. D Eltere sind am Schiffstäg gstande und händ gwarted. Im gliiche Momänt isch s Kursschhiff cho, d [[St. Gotthard (Schiff, 1865)|St. Gotthard]]. D ''Concordia'' isch i d ''Gotthard'' ine gfare und hät mit irem Spitz es grosses Loch i d Siitewand vo de ''Gotthard'' grisse. Bed Schiff händ agfange sinke. Wie de Blitz hät mer d Passagier vo de ''Gotthard'' uf d ''Conordia'' überezoge und disi häds im letschte Momänt no an Stäg ane gschafft. Nume e Fra Gysi vo [[Basel]] segi is Wasser ine gheit und de Kassier Brändli vo de ''Concordia'', won vili grettet häd, isch vom Strudel vo de ''Gotthard'' abezoge worde. Ali andere, vor alem ali Mäilemer Chind, händ die Katastrophe überläbt. Bis uf de hütigi Tag fiired d Mäilemer drum im Ländeli z Obermäile Änds Augschte jedes Jaar en Tankes-Gottesdienst – sit mängem Jaar ökumenisch.

== Bevölkerigsentwicklig ==
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005&lt;ref&gt;Bundesamt für Statistik: ''Eidgenössische Volkszählung 2000: Bevölkerungsentwicklung der Gemeinden 1850–2000.'' Bern 2005 ([https://www.bfs.admin.ch/bfs/de/home/statistiken/kataloge-datenbanken/publikationen.assetdetail.340621.html Online uf bfs.admin.ch]{{Toter Link|url=https://www.bfs.admin.ch/bfs/de/home/statistiken/kataloge-datenbanken/publikationen.assetdetail.340621.html |date=2019-09 }}, Date im [https://www.bfs.admin.ch/bfsstatic/dam/assets/340621/appendix Aahang]{{Toter Link|url=https://www.bfs.admin.ch/bfsstatic/dam/assets/340621/appendix |date=2019-09 }})&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; width=350
|- align=center class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
|align=left | '''Jaar''' || '''1850''' || '''1860''' || '''1870''' || '''1880''' || '''1888''' || '''1900''' || '''1910''' || '''1920''' || '''1930''' || '''1941'''
|- align=center 
|align=left|'''Iiwooner'''|| 3065 || 3180 || 3074 || 2962 || 2851 || 3213 || 3489 || 3880 || 4301 || 5014
|- align=center class=&quot;hintergrundfarbe5&quot; 
|align=left | '''Jaar''' || '''1950''' || '''1960''' || '''1970''' || '''1980''' || '''1990''' || '''2000''' || '''2005''' || '''2010''' || '''2015''' || '''2017'''
|- align=center
|align=left|'''Iiwooner''' || 5992 || 8203 || 9881 || 10'430 || 10'749 || 11'480 || 11'794 || 12'478 || 13'531 || 13'999
|}
De Uusländeraatäil liit bi 20 % (Stand 2011).&lt;ref name=&quot; BfS 2012&quot; /&gt;

== Religion ==
40,7 % vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 25,8 % sind römisch-katholisch (Stand 2011).&lt;ref name=&quot; BfS 2012&quot; /&gt;

== Politik ==
Bi de Kantonsraatswaale 2011 hät s das Ergebnis ggee:&lt;ref name=&quot; BfS 2012&quot; /&gt; [[Bürgerlich-Demokratische Partei|BDP]] 2,5 %, [[Christlichdemokratische Volkspartei|CVP]] 4,2 %, [[Eidgenössisch-Demokratische Union|EDU]] 2,0 %, [[Evangelische Volkspartei|EVP]] 1,7 %, [[FDP.Die Liberalen|FDP]] 25,9 %. [[Grünliberale Partei|GLP]] 10,7 %, [[Grüne Partei der Schweiz|GP]] 7,8 %, [[Sozialdemokratische Partei der Schweiz|SP]] 13,8 %, [[Schweizerische Volkspartei|SVP]] 30,9 %, Suschtigi 0,3 %.

Gmäindspresidänt isch de Christoph Hiller (Stand 2018).

== Wirtschaft ==
D Arbetslosigkäit isch im Jaar 2010 bi 3,0 % gläge.&lt;ref name=&quot; BfS 2012&quot; /&gt; De [[Christoph Blocher]] isch a der Misere gschuld. Wer nöd darf schaffe, bättlet am Straßenrand.

== Persönlichkaite ==
* [[Udo Jürgens]] (1934–2014), [[Österreich|öschtrychische]] [[Komponist]], [[Pianist]] und [[Gesang|Sänger]], hät zletscht z Mäile gwohnt
* [[Rudolf Schwarzenbach]] (*1937), Spraachwüsseschafter, wont z Mäile
* [[Ulrich Wille]] (1848–1925), [[General]] vo de [[Schweizer Armee|Schwizer Armee]], gestorbe z Mäile
* [[Fritz Zorn]] (1944–1976), Schriftsteller, z Mäile uf d Wält cho

== Tieläkt ==
De [[Zürichdeutsch|züritüütsch]] Tieläkt vo Mäile ghört zue de Seemundarte.

== Literatur ==
* {{HLS|111|Meilen (Gemeinde)|Autor=Gisela Nagy-Braun, Peter Kummer}}
* Hermann Fietz: ''Die Kunstdenkmäler des Kantons Zürich, Band II: Die Bezirke Bülach, Dielsdorf, Hinwil, Horgen und Meilen.'' (= ''Kunstdenkmäler der Schweiz.'' Band 15). Hrsg. von der Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte GSK. Bern 1943. 

== Weblink ==
{{Commonscat|Meilen|Mäile}}
* [https://web.archive.org/web/20051103095328/http://www.meilen.ch/ Offizielli Internetsiite vo Mäile]

== Fuessnote ==
&lt;references /&gt;

{{Navigationsleiste Bezirk Meilen}}

{{Normdaten}}

[[Kategorie:Ort (Kanton Züri)]]</text>
      <sha1>0b4luaufy1lpwzmzgg3906elkpxn2yf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipedia:Stammtisch</title>
    <ns>4</ns>
    <id>17084</id>
    <revision>
      <id>1087272</id>
      <parentid>1087269</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T12:24:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-41488-69</username>
        <id>121924</id>
      </contributor>
      <comment>/* WikiCon 2026 */</comment>
      <origin>1087272</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12386" sha1="nvk5juw1i1fzc6353s9oqwv9ay08r8h" xml:space="preserve">__NEWSECTIONLINK__
{{Wikipedia-Information}}
&lt;div style=&quot;margin-right: 14em;&quot;&gt;
{{Wikipedia-Stammtisch}}
&lt;/div&gt;

== KI ==

Isch der Artikel [[Rumi Haitami]] mit KI gschribe woorde? Di verschidene Spraachwèrsioone sind ämel idäntisch und der Autor au. Finds intressant, wils nämli fascht fèèlerfrei isch – s schynt em Holder syni Mundart z sy&amp;nbsp;... :-) --[[Benutzer:Freigut|Freiguet]] ([[Benutzer Diskussion:Freigut|Diskussion]]) 08:39, 9. Apr. 2026 (MESZ)
:Ich glaub scho, ass där mit KI gschribe gsii isch, des haan i jetz scho ne baar mool gsää. Mänkmool dien si verschideni Dialäkt us dr alswiki zäme mischle, do isch d KI schysns druf programmiert gsii, nume myni Artikel z nee. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 09:26, 20. Mai 2026 (MESZ)
::Merci! :-) --[[Benutzer:Freigut|Freiguet]] ([[Benutzer Diskussion:Freigut|Diskussion]]) 23:23, 23. Mai 2026 (MESZ)

== 200. Dodesdag vum Johann Peter Hebel ==

Liebi Lyt. Am 22. Septämber isch dr 200. Dodesdag vum [[Johann Peter Hebel]]. Ich find, mir sotte doderzue ebis mache. Zum 250. Geburtsdag hämer sällemol ai Monet lang d Houptsyte umgstaltet ghaa un Artikel rund um dr Hebel presäntiert. Villicht chennt mer jo au mol wider e Dräffe mache? --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 09:19, 20. Mai 2026 (MESZ)

:Falls mer is uf es Oort chönd verständige und falls mee weder mir beede chömed ... :-) --[[Benutzer:Freigut|Freiguet]] ([[Benutzer Diskussion:Freigut|Diskussion]]) 23:24, 23. Mai 2026 (MESZ)

::Drii Voorschleg: [[Schwetzingen|Schwetzinge]], [[Hausen im Wiesental|Huise]] [https://www.hausen-im-wiesental.de/pb/Startseite/Kultur+_+Freizeit/hebeljahr+2026.html] oder [[Basel]] [https://hebel2026.hebelstiftung.ch]. --[[Benutzer:B.A.Enz|B.A.Enz]] ([[Benutzer Diskussion:B.A.Enz|Diskussion]]) 11:08, 25. Mai 2026 (MESZ)

== WikiCon 2026 ==

D [[:de:Wikipedia:WikiCon_2026 |WikiCon 2026]] isch vum 18. bis 20. Septämber 2026 im marinaforum z Regensburg. Me cha si scho aamälde un au ne Brogrammbydrag yygee. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 09:21, 20. Mai 2026 (MESZ)

:Sàlut bisàmme! Ihr wisse schun àlli, ass de nächscht Woch ze Bàriss (Pa-riii!) de '''Wikimania''' ésch (&quot;Tärräää!!&quot;), odr? Wii ésch's mejlich ass do nii niemes e Wertl dréwwr gredd het? Wäje wàs wurd dodriwwr nix gsaat? (&quot;Schwowwe-WP&quot; inclu... - do bén-i àwwr nit àn dr Stàmmdésch gànge.)
:Gànz offe gsaat, vrsteh i öi nit ass WMF nit noch emol e Note, e Info - e Inladung (?) do geposchtet het - odr sunschwo... --[[Spezial:Byytreeg/&amp;#126;2026-40184-47|&amp;#126;2026-40184-47]] ([[Benutzer Diskussion:&amp;#126;2026-40184-47|Diskussion]]) 11:21, 17. Jul. 2026 (MESZ) [[Benutzer:Stephele|Stephele]]
::Sali Stephele, villicht lyt s halt aifach au doodraa, ass zum Zytpunkt, wu d Aamäldig offiziäll gmacht woren isch, scho alli Blätz vorab vergee gsii sin. Ganz abgsää dervu, ass d Wikipedia dervu läbt, ass d Lyt sälber mache un nit druf warte, ass anderi mache ;-). --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 15:17, 17. Jul. 2026 (MESZ)
:::Salü [[Benutzer:Stephele|Stephele]], ich ha hüt Abig uf dere Wikipedia verbiiglueget und freu mi uf d Wikimania z Paris. Bisch den du au det? A de WikiCon chani aber nid teilnäh. --[[Benutzer:Pakeha|Pakeha]] ([[Benutzer Diskussion:Pakeha|Diskussion]]) 23:36, 19. Jul. 2026 (MESZ)
::::Sàlut Pakeha, scheen vun Dr ze heere! Ich hàb gedenkt ass-i dert ànne geh - biss-i diss mét de 100 $ glese hàb - un ass's vull ésch un mr sich, schint's, eh numme fr's gànzi inschriwe kànn. Ich hoff doch ass-i noch vrbikomme kànn. Ich bén jetz én dr Bretagne, un ich hàb e Plätzl wo i e Nàcht odr zwei bliwe kànn ze Bàris - un e Auto, wo-i àm Samschdi, 'm 25. métfàhre kànn uff Strosburi. Awwr sunsch ésch no nix grejelt... - Ich hàb's ebe nit gmàcht, wi dr Holder gsàjt het. Ich hàb gwàrt, ass Wikimedia F emol &quot;Püb&quot; màcht - äh &quot;Werbig&quot;, e Note gibt.
::::S war süpr wann mr uns noch an de Wikimania kennte sehn! [[Spezial:Byytreeg/&amp;#126;2026-40480-21|&amp;#126;2026-40480-21]] ([[Benutzer Diskussion:&amp;#126;2026-40480-21|Diskussion]]) 16:05, 20. Jul. 2026 (MESZ)
:::::Sàlut [[Benutzer:Pakeha|Pakeha]]! Bisch jetz ''dert''? Un wo bisch? `S schiint, `s blbt e Gheimnis! --[[Spezial:Byytreeg/&amp;#126;2026-41488-69|&amp;#126;2026-41488-69]] ([[Benutzer Diskussion:&amp;#126;2026-41488-69|Diskussion]]) 14:24, 25. Jul. 2026 (MESZ) [[Benutzer:Stephele|Stephele]]

== ISBN ==

Dr [[Benutzer:Jcb|Jcb]] ([[:nl:Gebruiker:Jcb|Gebruiker Jcb]]) tued bi villnä Literatuiragaabä ä frischi ISBN-Voorlag inä ([https://als.wikipedia.org/w/index.php?title=Liste_Alemannischer_Wörterbücher&amp;diff=1084525&amp;oldid=1077529 hiä äs Biischpil]). – Wäis epper, was das bringd? I därä Voorlag isch bis etz ja nid ämaal diä [[Schweizerische Nationalbibliothek|Schwiizerisch Nazionalbibliotheek]] ipundä. [[Benutzer:B.A.Enz|B.A.Enz]] ([[Benutzer Diskussion:B.A.Enz|Diskussion]]) 11:41, 25. Mai 2026 (MESZ)

:Sorry for writing in English. The old magic links will be turned off soon on all Wiki's, see Phabricator [[:phab:T145604|T145604]]. Many Wiki's already have them turned off. The new way to keep the old functionality is this code: &lt;nowiki&gt;{{#isbn:90-6648-632-5}}&lt;/nowiki&gt;. Currently this code does exactly the same as the old ''&lt;nowiki&gt;ISBN 90-6648-632-5&lt;/nowiki&gt;''. I came across some of those links while doing a few syntax corrections with [https://checkwiki.toolforge.org/cgi-bin/checkwiki.cgi?project=alswiki&amp;view=project Check Wikipedia] and updated the code. [[Benutzer:Jcb|Jcb]] ([[Benutzer Diskussion:Jcb|Diskussion]]) 11:59, 25. Mai 2026 (MESZ)
::Hi [[Benutzer:Jcb|Jcb]], thank you for your support! Best regards --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 20:02, 25. Mai 2026 (MESZ)
:::'''''thx.''''' (Und wiä laad sich die alt-niiw Voorlag apassä, so dass oi diä [[Schweizerische Nationalbibliothek|Schwiizerisch Nazionalbibliotheek]] ipunda isch?) --[[Benutzer:B.A.Enz|B.A.Enz]] ([[Benutzer Diskussion:B.A.Enz|Diskussion]]) 21:15, 25. Mai 2026 (MESZ)
::::[https://als.wikipedia.org/w/index.php?title=Schweizerische_Nationalbibliothek&amp;diff=1084553&amp;oldid=989190 Done]. [[Benutzer:Jcb|Jcb]] ([[Benutzer Diskussion:Jcb|Diskussion]]) 22:05, 25. Mai 2026 (MESZ)
:::::Hi [[Benutzer:Jcb|Jcb]], thanks for that, but I think that wasn't the point of the question. When you click on the ISBN, a page opens with links to various libraries ([https://als.wikipedia.org/wiki/Spezial:ISBN-Suech/3857826967 example]). There's a category called ''I Nationalbibliotheke'' (i.e. in National Libraries). For example, the German National Library and the Library of Congress are listed there, but not the Swiss National Library. Do you know how to fix that? --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 05:14, 26. Mai 2026 (MESZ)
::::::Ah, I get it. I dove into the manual and I found out that you can change this by changing [[Wikipedia:ISBN-Suech]]. I tested it and it worked. [[Benutzer:Jcb|Jcb]] ([[Benutzer Diskussion:Jcb|Diskussion]]) 07:39, 26. Mai 2026 (MESZ)
:::::::Super. Done. '''''thx''''' = Dank häigisch. --[[Benutzer:B.A.Enz|B.A.Enz]] ([[Benutzer Diskussion:B.A.Enz|Diskussion]]) 17:28, 26. Mai 2026 (MESZ)

== Di Badisch Zytig schafft di alemannisch Kolumne ab ==

Am 16. Jänner 1976 het mit em Satz „S isch wyder Mode worde, alemannisch z schwätze - landuff, landab. S git immer weniger Lütt, wo sich schäme im Dialäggt z rede.“ e [[Alemannische Kolumnen|alemannischi Kolumne]] in dr [[Badische Zeitung|Badische Zytig]] aagfange, wu zerscht unter em Titel „Landuff, landab“, syt 1995 derno as „Lueginsland“ erschynt. Jetz het mer aini vu däne fimf Persone, wu aktuell die Kolumne verfasse, gsteckt, ass di Badisch Zytig entschide het, die Kolumne „aus Kostengründen“ abzschaffe. Des basst jo wie ne Fuscht uf s Aug zum 50-jehrige Jubiläum vu dr Kolumne un zum 200. Dodesdag vum Johann Peter Hebel. Eso siht s uus mit em Dialäkt im Badische. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 21:29, 2. Jun. 2026 (MESZ)

:{{S|:(}} &lt;small&gt;(Und graatis schrybe wott niemer, äifach us Fröid a de Spraach?)&lt;/small&gt; --[[Benutzer:Freigut|Freiguet]] ([[Benutzer Diskussion:Freigut|Diskussion]]) 12:00, 3. Jun. 2026 (MESZ)
::Ich waiß nit, eb s do um e Honorar fir d Autor*ne goht oder um dr Blatz in dr Zytig. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 13:31, 3. Jun. 2026 (MESZ)
:::Un soo schtìrbt unsra Schprooch. {{Smiley|wüetig}} — [[Benutzer:Mathieu Kappler|Mathieu Kappler]] ([[Benutzer Diskussion:Mathieu Kappler|Diskussion]]) 14:18, 3. Jun. 2026 (MESZ)

No Protescht bietet d Zytig jetz aa, ass d Kolumne nume no all vier Wuche uusechunnt statt wie bishär all Wuche. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 19:15, 5. Jun. 2026 (MESZ)--[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 19:15, 5. Jun. 2026 (MESZ)
::: Unsra Schprooch wìrd numma no 25% weeniger schnall üssschtaarwa! {{S|schädel}} — [[Benutzer:Mathieu Kappler|Mathieu Kappler]] ([[Benutzer Diskussion:Mathieu Kappler|Diskussion]]) 20:52, 8. Jun. 2026 (MESZ)

Het's do irgetöbis öffentlichs dezue gee? Git es kei grössere Uffschrei wäge däm? Wär doch emool en Grund, e Demo z organisiere oder eso... --[[Benutzer:Terfili|Terfili]] ([[Benutzer Diskussion:Terfili|Diskussion]]) 09:23, 10. Jun. 2026 (MESZ)
:Ich glaub, bishär git s do no kai effetligi Mitdailig vu dr Badische Zytig. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 15:33, 10. Jun. 2026 (MESZ)
::Mittlerwyli het s di Badisch Zytig au effetli gmacht. S het e Ufruef zue Protescht gee un schyns hän e Hufe Lyt au wirkli dergege proteschtiert. Uf alli Fäll ladet di Badisch Zytig am negschte Frytig zuen ere effetlige Diskussion zue dr Lueginsland-Kolumne z Fryburg yy. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 10:20, 13. Jul. 2026 (MESZ)
:::Schöön – du gaasch hoffetli, gäll? --[[Benutzer:Freigut|Freiguet]] ([[Benutzer Diskussion:Freigut|Diskussion]]) 14:00, 13. Jul. 2026 (MESZ)
::::Nai, ich haa nit der Zyt fir uf Fryburg fahre am Frytig. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 20:19, 13. Jul. 2026 (MESZ)
:::::Fridaa? = hit? Diss geht nit! Vun Bàriss wàr's e bissele wit gsin - un d'fàlschi Richtung! Di sotte diss Anfang Augscht màche, denn geh i ànne, öi vun Bonn. Odr vun Flensborg odr Zgorzelec! --[[Spezial:Byytreeg/&amp;#126;2026-40184-47|&amp;#126;2026-40184-47]] ([[Benutzer Diskussion:&amp;#126;2026-40184-47|Diskussion]]) 10:22, 17. Jul. 2026 (MESZ) ([[Benutzer:Stephele|Stephele]])

== al-Qamar ==

Hoi zäme. I ha mis alti email-Konto wider chöne uuftaue und chami drum wider do amelde. E liebe Gruez. I werde woll wider echli mee do choge driluege cho, mue mi aber wider a d Wikipedia dragwone. --[[Benutzer:Al-qamar|al-Qamar]] ([[Benutzer Diskussion:Al-qamar|Diskussion]]) 15:13, 12. Jun. 2026 (MESZ)
:Sali [[Benutzer:Al-qamar|al-Qamar]], des frait is alli, wänn du wider mee bi uns dryyluegsch. LG --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 19:16, 14. Jun. 2026 (MESZ)
:Willchumme zrugg! [[Benutzer:Terfili|Terfili]] ([[Benutzer Diskussion:Terfili|Diskussion]]) 23:10, 14. Jun. 2026 (MESZ)
::Fröie mi au ganz gnaret (wie d Prättiger säged)! LG, --[[Benutzer:Freigut|Freiguet]] ([[Benutzer Diskussion:Freigut|Diskussion]]) 10:23, 15. Jun. 2026 (MESZ)

== Charles III. ==

Im Imfochaschte im Artikel ''[[Vereinigtes Königreich|Veräinigts Königrych]]'' isch s Staatsoberhaupt ''Charles III.'' nu en Redlink, deby gits en Artikel über en. Wie cha mer das korigiere? En Gruez vom --[[Benutzer:Freigut|Freiguet]] ([[Benutzer Diskussion:Freigut|Diskussion]]) 22:35, 22. Jul. 2026 (MESZ)
:{{ping|Freigut}} [https://als.wikipedia.org/w/index.php?title=Modul:Wikibase&amp;diff=prev&amp;oldid=1087102 erste Bewegung] + [https://als.wikipedia.org/w/index.php?title=Vereinigtes_K%C3%B6nigreich&amp;diff=prev&amp;oldid=1087104 zweite Bewegung]. Eine umfangreichere Wikidata-Implementierung ist bei der alemannischen Wikipedia nötig. Grüass — [[Benutzer:Mathieu Kappler|Mathieu Kappler]] ([[Benutzer Diskussion:Mathieu Kappler|Diskussion]]) 00:33, 23. Jul. 2026 (MESZ)</text>
      <sha1>nvk5juw1i1fzc6353s9oqwv9ay08r8h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>FC Arsenal</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25866</id>
    <revision>
      <id>1087283</id>
      <parentid>1072988</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T19:12:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mathieu Kappler</username>
        <id>76078</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[de:Wikipedia:Helferlein/HotCat|HC]]: [[Kategorie:London]] ussenee; [[Kategorie:Organisation z London]] ergänze</comment>
      <origin>1087283</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2014" sha1="d3rd3ut3k0s9elrqaxxsc7kv7ggdaqr" xml:space="preserve">{{Infobox Fußballklub
| image = [[Datei:Arsenal Crest 1996-2001.svg|100px]]
| langname = Arsenal Football Club
| kurzname = FC Arsenal
| spitzname = The Gunners
| gegründet = 1886
| ort = [[London]]
| vereinsfarben = rot-weiß
| stadion = [[Emirates Stadium]]
| plätze = 60.355
| präsident = Chippendale Keswick {{GBR}}
| trainer = Unai Emery {{ESP}}
| manager = 
| adresse = Highbury House&lt;br /&gt;75 Drayton Park&lt;br /&gt;London N5 1BU&lt;br /&gt;[http://www.arsenal.com// www.arsenal.com]
| pattern_la1 = _arsenal2526h
| pattern_b1 = _arsenal2526h
| pattern_ra1 = _arsenal2526h
| pattern_sh1 = _arsenal2526h
| pattern_so1 = _arsenal2526hl
| leftarm1 = FFFFFF
| body1 = F00000
| rightarm1 = FFFFFF
| shorts1 = FFFFFF
| socks1 = F00000
| pattern_la2 = _arsenal2526a
| pattern_b2 = _arsenal2526a
| pattern_ra2 = _arsenal2526a
| pattern_sh2 = _arsenal2526a
| pattern_so2 = _adidasredl
| leftarm2 = 192B47
| body2 = 192B47
| rightarm2 = 192B47
| shorts2 = 0c1c3e
| socks2 = 0c1c3e
| pattern_la3 = _arsenal2425T
| pattern_b3 = _arsenal2425T
| pattern_ra3 = _arsenal2425T
| pattern_sh3 = _arsenal2425t
| pattern_so3 = _arsenal2425tl
| leftarm3 = 9adee9
| body3 = 9adee9
| rightarm3 = 9adee9
| shorts3 = 000040
| socks3 = 000040
}}

Dr '''FC Arsenal''' isch ä [[Fussball|Fuessballverein]] us [[London]] in [[England]], wo i dr Premier League spiilt. D Vereinsfarbä si rot-wyss. Dr FC Arsenal isch im Johr 1886 gründet worde. Är zählt näbe [[Manchester United]], [[FC Chelsea]] und em [[FC Liverpool]] zu de grosse Vier vo dr Premier League. Dr Klub spiilt im [[Emirates Stadium]], es het 60.355 Plätz. Zu de bekannte ehemolige Fuessballer ghöret de [[Thierry Henry]], [[Dennis Bergkamp]], [[Patrick Vieira]], [[Jens Lehmann]] und de [[Tony Adams]].

== Weblinks ==
{{commonscat|Arsenal F.C.|FC Arsenal}}
* [http://www.arsenal.com Offizielli Website]
* [http://www.arsenal-mania.co.uk Arsenal-Fansite]
* [http://www.arsenalnews.co.uk/ Arsenal News]

[[Kategorie:Fuessballclub|Arsenal]]
[[Kategorie:Organisation z London]]</text>
      <sha1>d3rd3ut3k0s9elrqaxxsc7kv7ggdaqr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Deutsch-Französischer Krieg</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35974</id>
    <revision>
      <id>1087277</id>
      <parentid>1004724</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T18:59:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gustav moenus</username>
        <id>50729</id>
      </contributor>
      <comment>verbessert</comment>
      <origin>1087277</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9667" sha1="igqnw06grfiq6v7gjm9sdonrwo6xjul" xml:space="preserve">{{DISPLAYTITLE:Dr Dütsch-Franzöösischi Chrieg}}
{{Infobox Militärischer Konflikt
|KONFLIKT=Dr Dütsch-Franzöösischi Chrieg
|BILD=Battle-Mars-Le-Tour-large.jpg
|BILDBREITE=
|BESCHREIBUNG=S pröissische 7. Kürassier-Regimänt grift die franzöösische Stellige in dr [[Schlacht von Mars-la-Tour|Schlacht vo Mars-la-Tour]] am 16. August 1870 aa. Zitgenössischi Darstellig us ''Canadian Illustrated News'', 19. Novämber 1870, vol.II, no. 21, 336.
|DATUM=19. Juli 1870
|DATUMBIS=10. Mäi 1871
|ORT=[[Frànkrich|Frankriich]] und [[Rheinprovinz|Rhiipröisse]]
|CASUS=
|GEBIETE=Frankriich muess fast s ganze [[Elsass]] und e Däil vo [[Lothringen|Lothringe]] abdrätte
|AUSGANG=Siig vo Pröisse und sine dütsche Verbündete
|FOLGEN=Dr [[Norddeutscher Bund|Norddütschi Bund]] und drei süddütschi Staate schliesse sich zum [[Deutsches Reich|Dütsche Riich]] zämme;&lt;br /&gt;Ändi vom [[Zweites Kaiserreich|Zwäite Käiserriich]] in Frankriich,&lt;br /&gt;Gründig vo dr [[Dritte Französische Republik|Dritte Republik]]
|FRIEDENSSCHLUSS=[[Friede von Frankfurt|Friide vo Frankfurt]]
|KONTRAHENT1=[[Datei:Flag of Germany (1867–1919).svg|24px]] [[Norddeutscher Bund|Norddütsche Bund]]&lt;br /&gt;
[[Datei:Flag of Bavaria (striped).svg|24px]] [[Königreich Bayern|Köönigriich Bayre]]&lt;br /&gt;
[[Datei:Flagge Königreich Württemberg.svg|24px]] [[Königreich Württemberg|Köönigriich Württebärg]]&lt;br /&gt;
[[Datei:Flagge Großherzogtum Baden (1891-1918).svg|24px]] [[Großherzogtum Baden|Groossherzoogdum Baade]]
|KONTRAHENT2={{FRA|Zweites Kaiserreich|WIDTH=24}}
|BEFEHLSHABER1=[[Wilhelm I. (Deutsches Reich)|Wilhelm I.]]
|BEFEHLSHABER2=[[Napoleon III.]]
|TRUPPENSTÄRKE1=300.000 am Aafang vom Chrieg (alles in allem mobilisiert: 1.400.000)
|TRUPPENSTÄRKE2=400.000 am Aafang vom Chrieg
|VERLUSTE1=44.781 Dooti&lt;br /&gt;89.732 Verwundeti&lt;ref&gt;Michael Clodfelter: ''Warfare and armed conflicts: a statistical reference to casualty and other figures, 1500–2000''. Mc Farland, Jefferson NC, 2002, ISBN 0-7864-1204-6, S. 210.&lt;/ref&gt;&lt;!--&lt;br /&gt;bitte belegen: 200.000 Zivilisten--&gt;
|VERLUSTE2=138.871 Dooti&lt;ref&gt;{{Literatur|Autor=Frédérick Nolte|Titel=L'Europe militaire et diplomatique au dix-neuvième siècle, 1815–1884|Verlag=E. Plon, Nourrit et ce.|Jahr=1884|Seiten=527|Originalsprache=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;143.000 Verwundeti&lt;br /&gt;474.414 Gefangeni&lt;ref&gt;Nolte (1884), S. 526–527.&lt;/ref&gt;
|NOTIZEN=
|ÜBERBLICK={{Linkbox Deutsch-Französischer Krieg}}
}}
[[Datei:Kleve forstgarten obelisk winter 2.jpg|miniatur|250px|[[Kleve]] Forstgarte Obelisk]]
Im '''Dütsch-Franzöösische Chrieg vo 1870–1871''' (zitgenössisch au dr ''Sibziger Chrieg'' oder ''70/71'' gnennt) het s [[Zweites Kaiserreich|Kaiserriich Frankriich]] em [[Königreich Preußen|Köönigriich Pröisse]] bzw. em [[Norddeutscher Bund|Norddütsche Bund]] dr Chrieg erkläärt. Druf häi sich au die drei süddütsche Staate, wo no 1866 gege Pröisse kämpft häi, uf die pröissischi Site gstellt. Innerhalb von e baar Wuche si im Spootsummer 1870 die franzöösische Armeä besigt gsi und dr Käiser [[Napoléon III.]] isch gfange gnoo worde. Frankriich het denn aber as Republik dr Chrieg witergfüert und isch erst im Früelig 1871 zum [[Frieden von Frankfurt|Friidensschluss]] baraat gsi, nochdäm [[Belagerung von Paris (1870–1871)|Bariis vom 19. Septämber 1870 aa belaageret]] worden isch. Die revoluzionääri [[Pariser Kommune|Bariiser Kommune]] het dr Kampf gege Dütschland welle witerfüere, isch aber am 28. Mai 1871 vo de franzöösische Regierigsdrubbe bluetig niiderdätscht worde.

Em Chrieg säit mä z Frankriich und au im änglische Sproochruum dr ''Franzöösisch-Dütschi Chrieg'' (''Guerre Franco-Allemande'' bzw. ''Franco-Prussian War''), wil mä dört zerst dr Aagrifer und denn dr Aagriffeni nennt. Usglööst isch dr Chrieg worde wil sich Frankriich bi dr spanische Dronfolg iigmischt het und wäge dr [[Emser Depesche]], wo drüber brichdet het. 

Dr Chrieg isch dr dritt und letscht vo de [[Deutsche Einigungskriege|Dütsche Einigungschrieg]] und het zur [[Deutsche Reichsgründung|dütsche Riichsgründig]]  gfüert, wo dr [[Otto von Bismarck|Bismarck]] aagsträbt het. D Niderlaag vo Frankriich, d Broklamazioon z Versailles vom pröissische König Wilhelm I. zum Dütsche Kaiser, d Reparazioone, wo Frankriich het müesse zaale, und d Iigliiderig vo [[Elsaß-Lothringen|Elsass-Lothringe]] ins Dütsche Riich het zum franzöösische [[Revanchismus]] gfüert.

== Literatur ==
* Tobias Arand (Hrsg.): ''Der großartigste Krieg, der je geführt worden''. Beiträge zur Geschichtskultur des Deutsch-Französischen Kriegs 1870/71. In: ''Geschichtskultur und Krieg.'' Band 2, Universität Münster Zentrale Koordination Lehrerausbildung (ZfL), Münster 2008, ISBN 978-3-934064-82-9.
* Stéphane Audoin-Rouzeau: ''1870. La France dans la guerre''. Paris 1989.
* Arden Bucholz: ''Moltke and the German Wars of Unification, 1864–1871''. Palgrave 2001, ISBN 0-333-68758-2.
* Stig Förster, Helmut Graf von Moltke (Hrsg.): ''Vom Kabinettskrieg zum Volkskrieg''. Bouvier, Bonn/ Berlin 1992, ISBN 3-416-80655-7.
* Stig Förster, Jörg Nagler (Hrsg.): ''On the Road to Total War. The American Civil War and the German Wars of Unification, 1861–1871.'' German Historical Institute, Washington, DC 1997, ISBN 0-521-56071-3.
* Jan Ganschow, Olaf Haselhorst, Maik Ohnezeit, (Hrsg.): ''Der Deutsch-Französische Krieg 1870/71. Vorgeschichte&amp;nbsp;– Verlauf&amp;nbsp;– Folgen.'' Ares-Verlag, Graz 2009, ISBN 978-3-902475-69-5.
* Heinz Helmert, Hansjürgen Usczeck: ''Preussischdeutsche Kriege von 1864 bis 1871.'' Berlin (Ost) 1967.
* Michael Howard: ''The Franco-Prussian War. The German Invasion of France, 1870–1871''. New York 1961, ISBN 0-415-26671-8.
* Wilhelm Müller: ''Illustrirte&lt;!-- sic! --&gt; Geschichte des deutsch-französischen Kriegs 1870 und 1871''. Melchior, Wolfenbüttel 2006, ISBN 3-939791-06-7. (Nachdruck der Prachtausgabe Stuttgart, Hallberger, 1873)
* Eberhard Kolb: ''Der Weg aus dem Krieg. Bismarcks Politik im Krieg und Friedensanbahnung 1870/71.'' 1989, ISBN 3-486-54641-4.
* Philippe Levillain, Rainer Riemenschneider (Hrsg.): ''La guerre 1870/71 et ses conséquences.'' Bouvier, Bonn 1990, ISBN 3-416-80579-8. (Beiträge auf Deutsch und Französisch) [http://www.perspectivia.net/content/publikationen/phs/levillain-riemenschneider_guerre (Digitalisat)]
* Heidi Mehrkens: ''Statuswechsel. Kriegserfahrung und nationale Wahrnehmung im Deutsch-Französischen Krieg 1870/71.'' Essen 2008, ISBN 978-3-89861-565-5.
* François Roth: ''La guerre de 1870.'' Fayard, Paris 1990, ISBN 2-213-02321-2.
* Dennis Showalter: ''The Wars of German Unification.'' 2004, ISBN 0-340-58017-8.
* Matthias Steinbach: ''Abgrund Metz. Kriegserfahrung, Belagerungsalltag und nationale Erziehung im Schatten einer Festung 1870/71''. (Schriftenreihe Pariser historische Studien). Oldenbourg, München 2002, ISBN 3-486-56609-1.
* Mark R. Stoneman: ''The Bavarian Army and French Civilians in the War of 1870–1871. A Cultural Interpretation.'' In: ''War in History.'' 8.3 (2001), S. 271–293.
* Mark R Stoneman: ''Die deutschen Greueltaten im Krieg 1870/71 am Beispiel der Bayern.'' In: Sönke Neitzel, Daniel Hohrath (Hrsg.): ''Kriegsgreuel. Die Entgrenzung der Gewalt in kriegerischen Konflikten vom Mittelalter bis ins 20. Jahrhundert''. Paderborn 2008, ISBN 978-3-506-76375-4, S. 223–239.
* Geoffrey Wawro: ''The Franco-Prussian War. The German conquest of France in 1870–1871.'' New York 2003, ISBN 0-521-61743-X.
* David Wetzel: ''Duell der Giganten. Bismarck, Napoleon III. und die Ursachen des Deutsch-Französischen Krieges 1870/71.'' Schöningh, Paderborn u.&amp;nbsp;a. 2005, ISBN 3-506-71791-X.

== Weblingg ==
{{Commonscat|Franco-Prussian War|Dütsch-Franzööische Chrieg}}
{{Wikisource|Deutsch-Französischer Krieg|Dütsch-Franzööische Chrieg}}
* [https://web.archive.org/web/20140807091126/http://www.dhm.de/lemo//html/kaiserreich/aussenpolitik/krieg1870/index.html Der Deutsch-Französische Krieg 1870/71] Deutsches Historisches Museum
* private Seite [https://web.archive.org/web/20141108170517/http://www.mlwerke.de/me/me17/me17_udk.htm Über den Krieg (Friedrich Engels)]
* [http://www.laguerrede1870enimages.fr/ Der Deutsch-Französische Krieg in Bildern] (französisch)
* [https://web.archive.org/web/20151005033208/http://www.gibs.info/index.php?id=618 Überblickdarstellung des Krieges, geeignet zur Stundengestaltung für Leistungskurse Geschichte an Gymnasien]
* [https://web.archive.org/web/20150113181742/http://www.ub.uni-heidelberg.de/helios/fachinfo/www/kunst/digilit/artjournals/frzzeit.html Satirezeitschriften und Karikaturen aus dem deutsch-französischen Krieg (1870/71) und der Pariser Kommune&amp;nbsp;– digital] DFG gefördertes Projekt der Universitätsbibliothek Heidelberg
* [https://web.archive.org/web/20141029192821/http://s2w.hbz-nrw.de/ulbbn/nav/classification/1095662 Kriegsbriefe aus dem deutsch-französischen Krieg] Digitale Sammlungen der Universitäts- und Landesbibliothek Bonn
* [https://web.archive.org/web/20131031094954/http://www.deuframat.de/de/konflikte/die-sicht-des-jeweils-anderen-das-eigene-und-das-fremde/spielball-der-rivalen-elsass-und-lothringen-zwischen-frankreich-und-deutschland/die-probleme-der-annexion-des-elsass-und-lothringens/annotierte-und-kommentierte-literatur.html?tx_eepcollect_pi1 Annotierte und kommentierte Literatur] (deuframat.de = &quot;Deutsch-französische Materialien für den Geschichts- und Geographieunterricht&quot;)

==Fuessnoote==
&lt;references /&gt;

{{Normdaten}}

{{SORTIERUNG:Deutsch-Franzosischer Krieg}}
[[Kategorie:Dütschi Gschicht]]
[[Kategorie:Französischi Gschicht]]
[[Kategorie:Krieg]]
[[Kategorie:Neuziit]]</text>
      <sha1>igqnw06grfiq6v7gjm9sdonrwo6xjul</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1087303</id>
      <parentid>1087277</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T01:16:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gustav moenus</username>
        <id>50729</id>
      </contributor>
      <comment>Ergänzige</comment>
      <origin>1087303</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9667" sha1="dubyciul8zrrl3r0sf74j5gk7gjllpm" xml:space="preserve">{{DISPLAYTITLE:Dr Dütsch-Franzöösischi Chrieg}}
{{Infobox Militärischer Konflikt
|KONFLIKT=Dr Dütsch-Franzöösischi Chrieg
|BILD=Battle-Mars-Le-Tour-large.jpg
|BILDBREITE=
|BESCHREIBUNG=S pröissische 7. Kürassier-Regimänt grift die franzöösische Stellige in dr [[Schlacht von Mars-la-Tour|Schlacht vo Mars-la-Tour]] am 16. August 1870 aa. Zitgenössischi Darstellig us ''Canadian Illustrated News'', 19. Novämber 1870, vol.II, no. 21, 336.
|DATUM=19. Juli 1870
|DATUMBIS=10. Mäi 1871
|ORT=[[Frankreich|Frankriich]] und [[Rheinprovinz|Rhiipröisse]]
|CASUS=
|GEBIETE=Frankriich muess fast s ganze [[Elsass]] und e Däil vo [[Lothringen|Lothringe]] abdrätte
|AUSGANG=Siig vo Pröisse und sine dütsche Verbündete
|FOLGEN=Dr [[Norddeutscher Bund|Norddütschi Bund]] und drei süddütschi Staate schliesse sich zum [[Deutsches Reich|Dütsche Riich]] zämme;&lt;br /&gt;Ändi vom [[Zweites Kaiserreich|Zwäite Käiserriich]] in Frankriich,&lt;br /&gt;Gründig vo dr [[Dritte Französische Republik|Dritte Republik]]
|FRIEDENSSCHLUSS=[[Friede von Frankfurt|Friide vo Frankfurt]]
|KONTRAHENT1=[[Datei:Flag of Germany (1867–1919).svg|24px]] [[Norddeutscher Bund|Norddütsche Bund]]&lt;br /&gt;
[[Datei:Flag of Bavaria (striped).svg|24px]] [[Königreich Bayern|Köönigriich Bayre]]&lt;br /&gt;
[[Datei:Flagge Königreich Württemberg.svg|24px]] [[Königreich Württemberg|Köönigriich Württebärg]]&lt;br /&gt;
[[Datei:Flagge Großherzogtum Baden (1891-1918).svg|24px]] [[Großherzogtum Baden|Groossherzoogdum Baade]]
|KONTRAHENT2={{FRA|Zweites Kaiserreich|WIDTH=24}}
|BEFEHLSHABER1=[[Wilhelm I. (Deutsches Reich)|Wilhelm I.]]
|BEFEHLSHABER2=[[Napoleon III.]]
|TRUPPENSTÄRKE1=300.000 am Aafang vom Chrieg (alles in allem mobilisiert: 1.400.000)
|TRUPPENSTÄRKE2=400.000 am Aafang vom Chrieg
|VERLUSTE1=44.781 Dooti&lt;br /&gt;89.732 Verwundeti&lt;ref&gt;Michael Clodfelter: ''Warfare and armed conflicts: a statistical reference to casualty and other figures, 1500–2000''. Mc Farland, Jefferson NC, 2002, ISBN 0-7864-1204-6, S. 210.&lt;/ref&gt;&lt;!--&lt;br /&gt;bitte belegen: 200.000 Zivilisten--&gt;
|VERLUSTE2=138.871 Dooti&lt;ref&gt;{{Literatur|Autor=Frédérick Nolte|Titel=L'Europe militaire et diplomatique au dix-neuvième siècle, 1815–1884|Verlag=E. Plon, Nourrit et ce.|Jahr=1884|Seiten=527|Originalsprache=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;143.000 Verwundeti&lt;br /&gt;474.414 Gefangeni&lt;ref&gt;Nolte (1884), S. 526–527.&lt;/ref&gt;
|NOTIZEN=
|ÜBERBLICK={{Linkbox Deutsch-Französischer Krieg}}
}}
[[Datei:Kleve forstgarten obelisk winter 2.jpg|miniatur|250px|[[Kleve]] Forstgarte Obelisk]]
Im '''Dütsch-Franzöösische Chrieg vo 1870–1871''' (zitgenössisch au dr ''Sibziger Chrieg'' oder ''70/71'' gnennt) het s [[Zweites Kaiserreich|Kaiserriich Frankriich]] em [[Königreich Preußen|Köönigriich Pröisse]] bzw. em [[Norddeutscher Bund|Norddütsche Bund]] dr Chrieg erkläärt. Druf häi sich au die drei süddütsche Staate, wo no 1866 gege Pröisse kämpft häi, uf die pröissischi Site gstellt. Innerhalb von e baar Wuche si im Spootsummer 1870 die franzöösische Armeä besigt gsi und dr Käiser [[Napoléon III.]] isch gfange gnoo worde. Frankriich het denn aber as Republik dr Chrieg witergfüert und isch erst im Früelig 1871 zum [[Frieden von Frankfurt|Friidensschluss]] baraat gsi, nochdäm [[Belagerung von Paris (1870–1871)|Bariis vom 19. Septämber 1870 aa belaageret]] worden isch. Die revoluzionääri [[Pariser Kommune|Bariiser Kommune]] het dr Kampf gege Dütschland welle witerfüere, isch aber am 28. Mai 1871 vo de franzöösische Regierigsdrubbe bluetig niiderdätscht worde.

Em Chrieg säit mä z Frankriich und au im änglische Sproochruum dr ''Franzöösisch-Dütschi Chrieg'' (''Guerre Franco-Allemande'' bzw. ''Franco-Prussian War''), wil mä dört zerst dr Aagrifer und denn dr Aagriffeni nennt. Usglööst isch dr Chrieg worde wil sich Frankriich bi dr spanische Dronfolg iigmischt het und wäge dr [[Emser Depesche]], wo drüber brichdet het. 

Dr Chrieg isch dr dritt und letscht vo de [[Deutsche Einigungskriege|Dütsche Einigungschrieg]] und het zur [[Deutsche Reichsgründung|dütsche Riichsgründig]]  gfüert, wo dr [[Otto von Bismarck|Bismarck]] aagsträbt het. D Niderlaag vo Frankriich, d Broklamazioon z Versailles vom pröissische König Wilhelm I. zum Dütsche Kaiser, d Reparazioone, wo Frankriich het müesse zaale, und d Iigliiderig vo [[Elsaß-Lothringen|Elsass-Lothringe]] ins Dütsche Riich het zum franzöösische [[Revanchismus]] gfüert.

== Literatur ==
* Tobias Arand (Hrsg.): ''Der großartigste Krieg, der je geführt worden''. Beiträge zur Geschichtskultur des Deutsch-Französischen Kriegs 1870/71. In: ''Geschichtskultur und Krieg.'' Band 2, Universität Münster Zentrale Koordination Lehrerausbildung (ZfL), Münster 2008, ISBN 978-3-934064-82-9.
* Stéphane Audoin-Rouzeau: ''1870. La France dans la guerre''. Paris 1989.
* Arden Bucholz: ''Moltke and the German Wars of Unification, 1864–1871''. Palgrave 2001, ISBN 0-333-68758-2.
* Stig Förster, Helmut Graf von Moltke (Hrsg.): ''Vom Kabinettskrieg zum Volkskrieg''. Bouvier, Bonn/ Berlin 1992, ISBN 3-416-80655-7.
* Stig Förster, Jörg Nagler (Hrsg.): ''On the Road to Total War. The American Civil War and the German Wars of Unification, 1861–1871.'' German Historical Institute, Washington, DC 1997, ISBN 0-521-56071-3.
* Jan Ganschow, Olaf Haselhorst, Maik Ohnezeit, (Hrsg.): ''Der Deutsch-Französische Krieg 1870/71. Vorgeschichte&amp;nbsp;– Verlauf&amp;nbsp;– Folgen.'' Ares-Verlag, Graz 2009, ISBN 978-3-902475-69-5.
* Heinz Helmert, Hansjürgen Usczeck: ''Preussischdeutsche Kriege von 1864 bis 1871.'' Berlin (Ost) 1967.
* Michael Howard: ''The Franco-Prussian War. The German Invasion of France, 1870–1871''. New York 1961, ISBN 0-415-26671-8.
* Wilhelm Müller: ''Illustrirte&lt;!-- sic! --&gt; Geschichte des deutsch-französischen Kriegs 1870 und 1871''. Melchior, Wolfenbüttel 2006, ISBN 3-939791-06-7. (Nachdruck der Prachtausgabe Stuttgart, Hallberger, 1873)
* Eberhard Kolb: ''Der Weg aus dem Krieg. Bismarcks Politik im Krieg und Friedensanbahnung 1870/71.'' 1989, ISBN 3-486-54641-4.
* Philippe Levillain, Rainer Riemenschneider (Hrsg.): ''La guerre 1870/71 et ses conséquences.'' Bouvier, Bonn 1990, ISBN 3-416-80579-8. (Beiträge auf Deutsch und Französisch) [http://www.perspectivia.net/content/publikationen/phs/levillain-riemenschneider_guerre (Digitalisat)]
* Heidi Mehrkens: ''Statuswechsel. Kriegserfahrung und nationale Wahrnehmung im Deutsch-Französischen Krieg 1870/71.'' Essen 2008, ISBN 978-3-89861-565-5.
* François Roth: ''La guerre de 1870.'' Fayard, Paris 1990, ISBN 2-213-02321-2.
* Dennis Showalter: ''The Wars of German Unification.'' 2004, ISBN 0-340-58017-8.
* Matthias Steinbach: ''Abgrund Metz. Kriegserfahrung, Belagerungsalltag und nationale Erziehung im Schatten einer Festung 1870/71''. (Schriftenreihe Pariser historische Studien). Oldenbourg, München 2002, ISBN 3-486-56609-1.
* Mark R. Stoneman: ''The Bavarian Army and French Civilians in the War of 1870–1871. A Cultural Interpretation.'' In: ''War in History.'' 8.3 (2001), S. 271–293.
* Mark R Stoneman: ''Die deutschen Greueltaten im Krieg 1870/71 am Beispiel der Bayern.'' In: Sönke Neitzel, Daniel Hohrath (Hrsg.): ''Kriegsgreuel. Die Entgrenzung der Gewalt in kriegerischen Konflikten vom Mittelalter bis ins 20. Jahrhundert''. Paderborn 2008, ISBN 978-3-506-76375-4, S. 223–239.
* Geoffrey Wawro: ''The Franco-Prussian War. The German conquest of France in 1870–1871.'' New York 2003, ISBN 0-521-61743-X.
* David Wetzel: ''Duell der Giganten. Bismarck, Napoleon III. und die Ursachen des Deutsch-Französischen Krieges 1870/71.'' Schöningh, Paderborn u.&amp;nbsp;a. 2005, ISBN 3-506-71791-X.

== Weblingg ==
{{Commonscat|Franco-Prussian War|Dütsch-Franzööische Chrieg}}
{{Wikisource|Deutsch-Französischer Krieg|Dütsch-Franzööische Chrieg}}
* [https://web.archive.org/web/20140807091126/http://www.dhm.de/lemo//html/kaiserreich/aussenpolitik/krieg1870/index.html Der Deutsch-Französische Krieg 1870/71] Deutsches Historisches Museum
* private Seite [https://web.archive.org/web/20141108170517/http://www.mlwerke.de/me/me17/me17_udk.htm Über den Krieg (Friedrich Engels)]
* [http://www.laguerrede1870enimages.fr/ Der Deutsch-Französische Krieg in Bildern] (französisch)
* [https://web.archive.org/web/20151005033208/http://www.gibs.info/index.php?id=618 Überblickdarstellung des Krieges, geeignet zur Stundengestaltung für Leistungskurse Geschichte an Gymnasien]
* [https://web.archive.org/web/20150113181742/http://www.ub.uni-heidelberg.de/helios/fachinfo/www/kunst/digilit/artjournals/frzzeit.html Satirezeitschriften und Karikaturen aus dem deutsch-französischen Krieg (1870/71) und der Pariser Kommune&amp;nbsp;– digital] DFG gefördertes Projekt der Universitätsbibliothek Heidelberg
* [https://web.archive.org/web/20141029192821/http://s2w.hbz-nrw.de/ulbbn/nav/classification/1095662 Kriegsbriefe aus dem deutsch-französischen Krieg] Digitale Sammlungen der Universitäts- und Landesbibliothek Bonn
* [https://web.archive.org/web/20131031094954/http://www.deuframat.de/de/konflikte/die-sicht-des-jeweils-anderen-das-eigene-und-das-fremde/spielball-der-rivalen-elsass-und-lothringen-zwischen-frankreich-und-deutschland/die-probleme-der-annexion-des-elsass-und-lothringens/annotierte-und-kommentierte-literatur.html?tx_eepcollect_pi1 Annotierte und kommentierte Literatur] (deuframat.de = &quot;Deutsch-französische Materialien für den Geschichts- und Geographieunterricht&quot;)

==Fuessnoote==
&lt;references /&gt;

{{Normdaten}}

{{SORTIERUNG:Deutsch-Franzosischer Krieg}}
[[Kategorie:Dütschi Gschicht]]
[[Kategorie:Französischi Gschicht]]
[[Kategorie:Krieg]]
[[Kategorie:Neuziit]]</text>
      <sha1>dubyciul8zrrl3r0sf74j5gk7gjllpm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Männedorf</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40638</id>
    <revision>
      <id>1087273</id>
      <parentid>1086399</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T12:30:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-41397-54</username>
        <id>121925</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gmäindspresidänte */</comment>
      <origin>1087273</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9934" sha1="245r76o5nd5x53a430iduo91mckziht" xml:space="preserve">{{DISPLAYTITLE:Mänidoorf}}
{{Dialekt|Zürichdeutsch|Züritüütsch|Züritüütsch}}
{{Infobox Ort in der Schweiz
| NAME_ORT = Mänidoorf
| BILDPFAD_KARTE = Karte Gemeinde Männedorf 2007.png
| BILDPFAD_WAPPEN = CHE Männedorf COA.svg
| BILD = Männedorf.jpg
| REGION-ISO = CH-ZH
| BEZIRK = [[Bezirk Meilen|Mäile]]
| IMAGEMAP = Bezirk Meilen
| BFS = 0155
| PLZ = 8708
| BREITENGRAD = 47.255549
| LÄNGENGRAD = 8.691668
| HÖHE = 419
| FLÄCHE = 4.78
| WEBSITE = www.maennedorf.ch
}}

'''Mänidoorf''' (amtlich ''Männedorf'') isch e [[Politische Gemeinde|politischi Gmäind]] im [[Bezirk (Schweiz)|Bezirk]] [[Bezirk Meilen|Mäile]] im [[Kanton Zürich|Kanton Züri]], i de [[Schweiz|Schwiiz]].

== Geografi ==
Mänidoorf isch am rächte Ufer vom [[Zürichsee|Zürisee]] und isch hüt en Täil vo de Agglomeration vo Züri. S Piet vo de Gmäind wird 29,7% für d Landwirtschaft pruucht, 23,4% sind Wald, uf 34,7% stönd Hüüser, 11,8% sind Straasse und 0,2% sind Gwässer.&lt;ref name=&quot;BfS 2012&quot;&gt;Bundesamt für Statistik: [https://www.bfs.admin.ch/bfs/de/home/statistiken/kataloge-datenbanken/tabellen.assetdetail.2420706.html Regionalporträts 2012: Kennzahlen aller Gemeinden]{{Toter Link|url=https://www.bfs.admin.ch/bfs/de/home/statistiken/kataloge-datenbanken/tabellen.assetdetail.2420706.html |date=2019-09 }}, Mai 2012&lt;/ref&gt;

== Gschicht ==
Mänidoorf isch im Jaar 933 s erscht Maal inere Urkund gschribe worde, wil d Ruppertsmatt ''in loco Mannidorf'' verchauft worden isch. Di säb Wise isch de Mänidorfer Zipfel vome grössere Gebiet, won z Üetike ''Oberschtmatt'' ghäisst – aber nöd uf de Mänidorfer Gmarchig.

Im [[Alter Zürichkrieg|Alte Zürichrieg]] isch es am 29. Oktober 1445 bi Mänidorf zunere [[Seeschlacht bei Männedorf|Seeschlacht]] zwüsched [[Zürich|Züri]] und [[Rapperswil SG|Rapperschwil]] gäge [[Kanton Schwyz|Schwyz]] cho.

Nach de Explosion vom indonesische Vulkan Tambora im April 1815 und em ''Jahr oni Summer'' 1816 häts e Hungersnot ggee. Drufabe händ de Gmäindrat und de Stillstand – eso häd zu säbere Ziit di (reformierti) Chilepfläge ghäisse – am 13.&amp;nbsp;April 1817 di hüttigi Sozialbehörde gründet. Zerscht hät die e Suppechuchi betribe, zwäi Jaar spöter es Armehuus pout, es Waisehuus, Bourbakisoldate und Asylbewärber betreut und isch au bis 2012 fürs Vormundschaftswese zueständig gsi.&lt;ref&gt;Etienne Ruedin: [http://www.cvp-maennedorf.ch/2017/04/200-jahre-sozialbehorde-mannedorf.html 200 Jahre Sozialbehörde Männedorf] (au i de truckte Usgab vo de Zürisee-Ziitig vom 13. April 2017 usechoo).&lt;/ref&gt;

== Bevölkerigsentwicklig ==

Quälle: Bundesamt für Statistik 2005&lt;ref&gt;Bundesamt für Statistik: ''Eidgenössische Volkszählung 2000: Bevölkerungsentwicklung der Gemeinden 1850–2000.'' Bern 2005 ([https://www.bfs.admin.ch/bfs/de/home/statistiken/kataloge-datenbanken/publikationen.assetdetail.340621.html Online uf bfs.admin.ch]{{Toter Link|url=https://www.bfs.admin.ch/bfs/de/home/statistiken/kataloge-datenbanken/publikationen.assetdetail.340621.html |date=2019-09 }}, Date im [https://www.bfs.admin.ch/bfsstatic/dam/assets/340621/appendix Aahang]{{Toter Link|url=https://www.bfs.admin.ch/bfsstatic/dam/assets/340621/appendix |date=2019-09 }})&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; width=350
|- align=center class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
|align=left | '''Jaar''' || '''1850''' || '''1860''' || '''1870''' || '''1880''' || '''1888''' || '''1900''' || '''1910''' || '''1920''' 
|- align=center 
|align=left|'''Iiwooner'''|| 2382 || 2444 || 2585 || 2591 || 2583 || 2902 || 2997 || 3284 
|- align=center class=&quot;hintergrundfarbe5&quot; 
|align=left | '''Jaar''' || '''1930''' || '''1941''' || '''1950''' || '''1960''' || '''1970''' || '''1980''' || '''1990''' || '''2000''' 
|- align=center
|align=left|'''Iiwooner'''|| 3571 || 3718 || 4396 || 6182 || 7419 || 7833 || 7486 || 8348
|}
2011 sind 18.7% vo de Iiwooner Uusländer gsi.

== Religion ==
40,4% vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 26,1% sind römisch-katholisch (Stand 2011).&lt;ref name=&quot; BfS 2012&quot; /&gt;

== Politik ==
Bi de Kantonsraatswaale 2011 het s das Ergebnis gee:&lt;ref name=&quot; BfS 2012&quot; /&gt; [[Bürgerlich-Demokratische Partei|BDP]] 2,5 %, [[Christlichdemokratische Volkspartei|CVP]] 6,4 %, [[Eidgenössisch-Demokratische Union|EDU]] 4,4 %, [[Evangelische Volkspartei|EVP]] 3,6 %, [[FDP.Die Liberalen|FDP]] 15,2 %. [[Grünliberale Partei|GLP]] 13,4 %, [[Grüne Partei der Schweiz|GP]] 10,3 %, [[Sozialdemokratische Partei der Schweiz|SP]] 16,4 %, [[Schweizerische Volkspartei|SVP]] 27,4 %, Suschtigi 0,6 %.

Gmäindspresidänt isch de André Thouvenin (Stand 2012).

=== Gmäindspresidänte ===
* Wolfgang Annighöfer, Betriebswirt, (FDP, 2022-)
* André Thouvenin, Rächtsawalt (FDP, 2010-2022)
* Heidi Kempin, Musiglereri (FDP, 2002-2010)
* Oskar Rutishauser (FDP, 1996-2002)
* Peter Würsten, Bankbeamte (FDP, 1988-1996)
* Bernhard Büttikhofer, Bettler (?-1988)
* Hans Lienhard, Reallehrer (1970–?)
* Fritz Friedli, Primarlehrer (1958–1970)
* Chasper Wetli, Puur (1946–1958)
* Josef Käser, Stationsvorstand (1934–1948)
* Arnold Bindschedler, Wiihändler (1927–1934)
* Albärt Bindschedler, Puur (1919–1927)
* Henry Schwiter, Puur und Wirt (1910–1919)
* Carl Bindschädler, Rächtsawalt, Oberrichter (FDP, 1898–1910)
* Chasper Bräwald, Puur (1895–1898)
* Emil Hasler, Puur (1882–1895)
* Mathias Robärt Ötiker, Bauelefabrikant (1880–1882)
* Jakob Bräwald, Puur (1867–1871/1874–1880)
* Johann Jakob Dändliker, Posamänter (1871–1874)
* Gottfried Walder, Wiihändler (1861-1867)
* Jakob Diener, Boumäischter (1859–1861)
* Jakob Billeter, Puur (1851–1859)
* Heiri Lüthi, Bettler (1848–1850)
* Ludwig Husame, Bettler (1835–1848)
* Heiri Billeter, Bauelefabrikant (1832–1835)
* Georg Zuppinger, Arzt (1831–1832)
* Heinrich Schulthess, Müller (1798-?)

=== Partnergmäinde ===
Sit 1959 isch Mänidorf e Partnergmäind vo [[Freudenstadt|Freudestadt]] im [[Schwaben|Schwèèbische]]. De Gmäindraat vo dazmal häd sich vor allem für de Wideruufbou vo de Inestadt intressiert, wil er e groossi Dorfchärnsanierig planet gha häd.

E zwäiti Partnerschaft gits mit [[Surcuolm]], eme chliine [[Rätoromanische Sprache|rätoromanische]] Dorf im [[Bündner Oberland|Püntner Oberland]], won hüt zur Gmäind [[Mundaun]] ghört.

== Wirtschaft ==
Im Jaar 2010 sind 3,2% vo de Lüüt arbetslos gsi.

=== Kultur ===
Mänidorf häd sit 1949 es [[Kino]]. S isch s äinzige Kino zwüsched Züri und [[Rapperswil SG|Rapperschwiil]]. S [[Kino Wildenmann (Männedorf)|Kino Wilde Maa]] isch im groosse Saal vom Hotel Wilde Maa, zwüsched e Hotel und em Rosehof gsi. Sit 1997 isch s i de Remise vom Wilde Maa.

==Dialäkt==
Z Mänidoorf redt mer [[Zürichdeutsch|züritüütsch]]. De Dialäkt ghört zu de Seemundarte. Aber hüt ghört me käi Underschiid me zu anderne Dörfer oder de Stadt.

== Schööni Hüüser ==
* de [[Alter Löwen (Männedorf)|alti Löie]] (am Löiegässli)
* d Hüüsergruppe bim Meierhof (uf Blatte)
* s [[Juckerhaus (Männedorf)|Juckerhuus]] (a de Brunngass)
* s [[Gärtnerhaus (Männedorf)|Gärtnerhuus]] (a de Brunngass)
* [[in Gasse (Männedorf)|in Gasse]]
* de [[Kleiner Zieglerhof (Männedorf)|Chliini Zieglerhof]] (im Oberdorf)
* s [[Salzregal (Männedorf)|alte Salzregal]] (am Kuttelgässli)
* s [[Statthalterhaus (Männedorf)|Statthalterhuus]] (oder ''Huus zu de alte Kanzlei'' zwüsched Blatte und Suurebach)
* d [[Villa Liebegg (Männedorf)#P.C3.A4chterhuus|Pächterhuus]] (uf Blatte)
* s [[Untervogthaus (Männedorf)|Undervogtehuus]] (im Dorf)
* d [[Villa Alma (Männedorf)|Villa Alma]] (gäge de Langebaum)
* d [[Villa Liebegg (Männedorf)|Villa Liebegg]] (uf em Lismer)
* d [[Villa Windegg (Männedorf)|Villa Windegg]] (im Usserfäld)
* de [[Zieglerhof (Männedorf)|Zieglerhof]] (am Änd vom Dorf)

== Bekannti Lüüt ==
* [[Arthur Baur]], Journalischt und Schriftsteller
* [[Edi Bär]], Volksmusiker
* [[Caspar Brennwald]], Chaufmaa und Undernämer
* [[Zarli Carigiet]], Schauspieler und Cabarettischt
* [[Stefan Flückiger]] (* 1958), Diplomat, z Mänidorf gebore
*[[Michael von der Heide]] (* 1971), Chansonier, schaffet im Allmändhof
* [[Regula Heller]] (1928–2014), Chräämeri und Dorforiginal
* [[Franz Hohler]], Cabarettischt, hät i de 1960er-Jahre z Mänidorf gwont und Churzgschicht über s Dorf gschribe&lt;ref&gt;[http://mikiwiki.org/wiki/Text_%22M%C3%A4nnedorf%22_(Franz_Hohler) ''Text &quot;Männedorf&quot; (Franz Hohler)''] uf mikiwiki.org abgruefe am 19. Jänner 2018&lt;/ref&gt;
* [[Magdalena Martullo-Blocher]], Unternämeri, z Mänidorf gebore
* [[Gottlieb Merki]], Lehrer, Schuelreformer, Zäichner
* [[Gerhard Müller (Ingenieur)|Gerhard Müller]], Ingenieur, Erfinder vom Schilift
* [[Adolf Muschg]], Schriftsteller und Literaturwüssenschaftler, wont sit 1991 im Hasenacher
* [[Kurt Pahlen]], Dirigänt, Komponischt und Musigwüssenschaftler
* [[Ernst Solèr]], Redakter, Schriftsteller, Krimi-Autor
* [[Emil Staub]], Fabrikant und Mäzen vom [[Othmar Schoeck]]
* [[Friedrich Staub]] (1826–1896), Dialäktoloog, Lexikograaf und Bibliotekaar
* [[Marc Sway]], Musiker, z Mänidorf ufgwachse
* [[Kaspar Wetli]], Kantonsingenieur, Isenbaanpionier und Initiant für d Isenbaanstrecki über Mänidorf

== Literatur ==
* Carl Bindeschedler: ''Geschichte der Gemeinde Männedorf.'' Stäfa, 1938.
* Ernst Ötiker: ''Aus der Geschichte von Männedorf.'' In: ''Der Stammbaum''. Gewerbebank, Männedorf 1978.
* Etienne Ruedin: ''Mänidorf, es Läsibuech.'' Eigenverlag, 1990.
* Peter Ziegler: ''Männedorf.'' Gemeindeverwaltung, Männedorf 1975, {{DNB|208368337}}.

== Weblink ==
{{Commonscat|Männedorf}}
* [https://web.archive.org/web/20010516210637/http://www.maennedorf.ch/ www.maennedorf.ch]
* {{HLS|110|Männedorf|Autor=Peter Ziegler}}

== Fuessnote ==
&lt;references /&gt;

{{Navigationsleiste Bezirk Meilen}}

{{Normdaten}}

{{SORTIERUNG:Mannedorf}}
[[Kategorie:Ort (Kanton Züri)]]
[[Kategorie:Mänidorf]]
[[Kategorie:Artikel uf Züritüütsch]]</text>
      <sha1>245r76o5nd5x53a430iduo91mckziht</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1087274</id>
      <parentid>1087273</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T12:31:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-41397-54</username>
        <id>121925</id>
      </contributor>
      <comment>/* Bekannti Lüüt */</comment>
      <origin>1087274</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9961" sha1="sv67pyvjwfr0ii9p2c75tcl7oi9gs6x" xml:space="preserve">{{DISPLAYTITLE:Mänidoorf}}
{{Dialekt|Zürichdeutsch|Züritüütsch|Züritüütsch}}
{{Infobox Ort in der Schweiz
| NAME_ORT = Mänidoorf
| BILDPFAD_KARTE = Karte Gemeinde Männedorf 2007.png
| BILDPFAD_WAPPEN = CHE Männedorf COA.svg
| BILD = Männedorf.jpg
| REGION-ISO = CH-ZH
| BEZIRK = [[Bezirk Meilen|Mäile]]
| IMAGEMAP = Bezirk Meilen
| BFS = 0155
| PLZ = 8708
| BREITENGRAD = 47.255549
| LÄNGENGRAD = 8.691668
| HÖHE = 419
| FLÄCHE = 4.78
| WEBSITE = www.maennedorf.ch
}}

'''Mänidoorf''' (amtlich ''Männedorf'') isch e [[Politische Gemeinde|politischi Gmäind]] im [[Bezirk (Schweiz)|Bezirk]] [[Bezirk Meilen|Mäile]] im [[Kanton Zürich|Kanton Züri]], i de [[Schweiz|Schwiiz]].

== Geografi ==
Mänidoorf isch am rächte Ufer vom [[Zürichsee|Zürisee]] und isch hüt en Täil vo de Agglomeration vo Züri. S Piet vo de Gmäind wird 29,7% für d Landwirtschaft pruucht, 23,4% sind Wald, uf 34,7% stönd Hüüser, 11,8% sind Straasse und 0,2% sind Gwässer.&lt;ref name=&quot;BfS 2012&quot;&gt;Bundesamt für Statistik: [https://www.bfs.admin.ch/bfs/de/home/statistiken/kataloge-datenbanken/tabellen.assetdetail.2420706.html Regionalporträts 2012: Kennzahlen aller Gemeinden]{{Toter Link|url=https://www.bfs.admin.ch/bfs/de/home/statistiken/kataloge-datenbanken/tabellen.assetdetail.2420706.html |date=2019-09 }}, Mai 2012&lt;/ref&gt;

== Gschicht ==
Mänidoorf isch im Jaar 933 s erscht Maal inere Urkund gschribe worde, wil d Ruppertsmatt ''in loco Mannidorf'' verchauft worden isch. Di säb Wise isch de Mänidorfer Zipfel vome grössere Gebiet, won z Üetike ''Oberschtmatt'' ghäisst – aber nöd uf de Mänidorfer Gmarchig.

Im [[Alter Zürichkrieg|Alte Zürichrieg]] isch es am 29. Oktober 1445 bi Mänidorf zunere [[Seeschlacht bei Männedorf|Seeschlacht]] zwüsched [[Zürich|Züri]] und [[Rapperswil SG|Rapperschwil]] gäge [[Kanton Schwyz|Schwyz]] cho.

Nach de Explosion vom indonesische Vulkan Tambora im April 1815 und em ''Jahr oni Summer'' 1816 häts e Hungersnot ggee. Drufabe händ de Gmäindrat und de Stillstand – eso häd zu säbere Ziit di (reformierti) Chilepfläge ghäisse – am 13.&amp;nbsp;April 1817 di hüttigi Sozialbehörde gründet. Zerscht hät die e Suppechuchi betribe, zwäi Jaar spöter es Armehuus pout, es Waisehuus, Bourbakisoldate und Asylbewärber betreut und isch au bis 2012 fürs Vormundschaftswese zueständig gsi.&lt;ref&gt;Etienne Ruedin: [http://www.cvp-maennedorf.ch/2017/04/200-jahre-sozialbehorde-mannedorf.html 200 Jahre Sozialbehörde Männedorf] (au i de truckte Usgab vo de Zürisee-Ziitig vom 13. April 2017 usechoo).&lt;/ref&gt;

== Bevölkerigsentwicklig ==

Quälle: Bundesamt für Statistik 2005&lt;ref&gt;Bundesamt für Statistik: ''Eidgenössische Volkszählung 2000: Bevölkerungsentwicklung der Gemeinden 1850–2000.'' Bern 2005 ([https://www.bfs.admin.ch/bfs/de/home/statistiken/kataloge-datenbanken/publikationen.assetdetail.340621.html Online uf bfs.admin.ch]{{Toter Link|url=https://www.bfs.admin.ch/bfs/de/home/statistiken/kataloge-datenbanken/publikationen.assetdetail.340621.html |date=2019-09 }}, Date im [https://www.bfs.admin.ch/bfsstatic/dam/assets/340621/appendix Aahang]{{Toter Link|url=https://www.bfs.admin.ch/bfsstatic/dam/assets/340621/appendix |date=2019-09 }})&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; width=350
|- align=center class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
|align=left | '''Jaar''' || '''1850''' || '''1860''' || '''1870''' || '''1880''' || '''1888''' || '''1900''' || '''1910''' || '''1920''' 
|- align=center 
|align=left|'''Iiwooner'''|| 2382 || 2444 || 2585 || 2591 || 2583 || 2902 || 2997 || 3284 
|- align=center class=&quot;hintergrundfarbe5&quot; 
|align=left | '''Jaar''' || '''1930''' || '''1941''' || '''1950''' || '''1960''' || '''1970''' || '''1980''' || '''1990''' || '''2000''' 
|- align=center
|align=left|'''Iiwooner'''|| 3571 || 3718 || 4396 || 6182 || 7419 || 7833 || 7486 || 8348
|}
2011 sind 18.7% vo de Iiwooner Uusländer gsi.

== Religion ==
40,4% vo de Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 26,1% sind römisch-katholisch (Stand 2011).&lt;ref name=&quot; BfS 2012&quot; /&gt;

== Politik ==
Bi de Kantonsraatswaale 2011 het s das Ergebnis gee:&lt;ref name=&quot; BfS 2012&quot; /&gt; [[Bürgerlich-Demokratische Partei|BDP]] 2,5 %, [[Christlichdemokratische Volkspartei|CVP]] 6,4 %, [[Eidgenössisch-Demokratische Union|EDU]] 4,4 %, [[Evangelische Volkspartei|EVP]] 3,6 %, [[FDP.Die Liberalen|FDP]] 15,2 %. [[Grünliberale Partei|GLP]] 13,4 %, [[Grüne Partei der Schweiz|GP]] 10,3 %, [[Sozialdemokratische Partei der Schweiz|SP]] 16,4 %, [[Schweizerische Volkspartei|SVP]] 27,4 %, Suschtigi 0,6 %.

Gmäindspresidänt isch de André Thouvenin (Stand 2012).

=== Gmäindspresidänte ===
* Wolfgang Annighöfer, Betriebswirt, (FDP, 2022-)
* André Thouvenin, Rächtsawalt (FDP, 2010-2022)
* Heidi Kempin, Musiglereri (FDP, 2002-2010)
* Oskar Rutishauser (FDP, 1996-2002)
* Peter Würsten, Bankbeamte (FDP, 1988-1996)
* Bernhard Büttikhofer, Bettler (?-1988)
* Hans Lienhard, Reallehrer (1970–?)
* Fritz Friedli, Primarlehrer (1958–1970)
* Chasper Wetli, Puur (1946–1958)
* Josef Käser, Stationsvorstand (1934–1948)
* Arnold Bindschedler, Wiihändler (1927–1934)
* Albärt Bindschedler, Puur (1919–1927)
* Henry Schwiter, Puur und Wirt (1910–1919)
* Carl Bindschädler, Rächtsawalt, Oberrichter (FDP, 1898–1910)
* Chasper Bräwald, Puur (1895–1898)
* Emil Hasler, Puur (1882–1895)
* Mathias Robärt Ötiker, Bauelefabrikant (1880–1882)
* Jakob Bräwald, Puur (1867–1871/1874–1880)
* Johann Jakob Dändliker, Posamänter (1871–1874)
* Gottfried Walder, Wiihändler (1861-1867)
* Jakob Diener, Boumäischter (1859–1861)
* Jakob Billeter, Puur (1851–1859)
* Heiri Lüthi, Bettler (1848–1850)
* Ludwig Husame, Bettler (1835–1848)
* Heiri Billeter, Bauelefabrikant (1832–1835)
* Georg Zuppinger, Arzt (1831–1832)
* Heinrich Schulthess, Müller (1798-?)

=== Partnergmäinde ===
Sit 1959 isch Mänidorf e Partnergmäind vo [[Freudenstadt|Freudestadt]] im [[Schwaben|Schwèèbische]]. De Gmäindraat vo dazmal häd sich vor allem für de Wideruufbou vo de Inestadt intressiert, wil er e groossi Dorfchärnsanierig planet gha häd.

E zwäiti Partnerschaft gits mit [[Surcuolm]], eme chliine [[Rätoromanische Sprache|rätoromanische]] Dorf im [[Bündner Oberland|Püntner Oberland]], won hüt zur Gmäind [[Mundaun]] ghört.

== Wirtschaft ==
Im Jaar 2010 sind 3,2% vo de Lüüt arbetslos gsi.

=== Kultur ===
Mänidorf häd sit 1949 es [[Kino]]. S isch s äinzige Kino zwüsched Züri und [[Rapperswil SG|Rapperschwiil]]. S [[Kino Wildenmann (Männedorf)|Kino Wilde Maa]] isch im groosse Saal vom Hotel Wilde Maa, zwüsched e Hotel und em Rosehof gsi. Sit 1997 isch s i de Remise vom Wilde Maa.

==Dialäkt==
Z Mänidoorf redt mer [[Zürichdeutsch|züritüütsch]]. De Dialäkt ghört zu de Seemundarte. Aber hüt ghört me käi Underschiid me zu anderne Dörfer oder de Stadt.

== Schööni Hüüser ==
* de [[Alter Löwen (Männedorf)|alti Löie]] (am Löiegässli)
* d Hüüsergruppe bim Meierhof (uf Blatte)
* s [[Juckerhaus (Männedorf)|Juckerhuus]] (a de Brunngass)
* s [[Gärtnerhaus (Männedorf)|Gärtnerhuus]] (a de Brunngass)
* [[in Gasse (Männedorf)|in Gasse]]
* de [[Kleiner Zieglerhof (Männedorf)|Chliini Zieglerhof]] (im Oberdorf)
* s [[Salzregal (Männedorf)|alte Salzregal]] (am Kuttelgässli)
* s [[Statthalterhaus (Männedorf)|Statthalterhuus]] (oder ''Huus zu de alte Kanzlei'' zwüsched Blatte und Suurebach)
* d [[Villa Liebegg (Männedorf)#P.C3.A4chterhuus|Pächterhuus]] (uf Blatte)
* s [[Untervogthaus (Männedorf)|Undervogtehuus]] (im Dorf)
* d [[Villa Alma (Männedorf)|Villa Alma]] (gäge de Langebaum)
* d [[Villa Liebegg (Männedorf)|Villa Liebegg]] (uf em Lismer)
* d [[Villa Windegg (Männedorf)|Villa Windegg]] (im Usserfäld)
* de [[Zieglerhof (Männedorf)|Zieglerhof]] (am Änd vom Dorf)

== Bekannti Lüüt ==
* [[Arthur Baur]], Journalischt und Schriftsteller
* [[Edi Bär]], Volksmusiker
* [[Caspar Brennwald]], Chaufmaa und Undernämer
* [[Zarli Carigiet]], Schauspieler und Cabarettischt
* [[Stefan Flückiger]] (* 1958), Diplomat, z Mänidorf gebore
*[[Michael von der Heide]] (* 1971), Chansonier, schaffet im Allmändhof
* [[Regula Heller]] (1928–2014), Chräämeri und Dorforiginal
* [[Franz Hohler]], Cabarettischt, hät i de 1960er-Jahre z Mänidorf gwont und Churzgschicht über s Dorf gschribe&lt;ref&gt;[http://mikiwiki.org/wiki/Text_%22M%C3%A4nnedorf%22_(Franz_Hohler) ''Text &quot;Männedorf&quot; (Franz Hohler)''] uf mikiwiki.org abgruefe am 19. Jänner 2018&lt;/ref&gt;
* [[Magdalena Martullo-Blocher]], Unternämeri mit 'me grosse Füdläloch, z Mänidorf gebore
* [[Gottlieb Merki]], Lehrer, Schuelreformer, Zäichner
* [[Gerhard Müller (Ingenieur)|Gerhard Müller]], Ingenieur, Erfinder vom Schilift
* [[Adolf Muschg]], Schriftsteller und Literaturwüssenschaftler, wont sit 1991 im Hasenacher
* [[Kurt Pahlen]], Dirigänt, Komponischt und Musigwüssenschaftler
* [[Ernst Solèr]], Redakter, Schriftsteller, Krimi-Autor
* [[Emil Staub]], Fabrikant und Mäzen vom [[Othmar Schoeck]]
* [[Friedrich Staub]] (1826–1896), Dialäktoloog, Lexikograaf und Bibliotekaar
* [[Marc Sway]], Musiker, z Mänidorf ufgwachse
* [[Kaspar Wetli]], Kantonsingenieur, Isenbaanpionier und Initiant für d Isenbaanstrecki über Mänidorf

== Literatur ==
* Carl Bindeschedler: ''Geschichte der Gemeinde Männedorf.'' Stäfa, 1938.
* Ernst Ötiker: ''Aus der Geschichte von Männedorf.'' In: ''Der Stammbaum''. Gewerbebank, Männedorf 1978.
* Etienne Ruedin: ''Mänidorf, es Läsibuech.'' Eigenverlag, 1990.
* Peter Ziegler: ''Männedorf.'' Gemeindeverwaltung, Männedorf 1975, {{DNB|208368337}}.

== Weblink ==
{{Commonscat|Männedorf}}
* [https://web.archive.org/web/20010516210637/http://www.maennedorf.ch/ www.maennedorf.ch]
* {{HLS|110|Männedorf|Autor=Peter Ziegler}}

== Fuessnote ==
&lt;references /&gt;

{{Navigationsleiste Bezirk Meilen}}

{{Normdaten}}

{{SORTIERUNG:Mannedorf}}
[[Kategorie:Ort (Kanton Züri)]]
[[Kategorie:Mänidorf]]
[[Kategorie:Artikel uf Züritüütsch]]</text>
      <sha1>sv67pyvjwfr0ii9p2c75tcl7oi9gs6x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Boudevilliers</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42355</id>
    <revision>
      <id>1087291</id>
      <parentid>924375</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T20:00:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SpinnerLaserzthe2nd</username>
        <id>83904</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:Boudevilliers-coat of arms.svg]] → [[File:Coat of arms - Boudevilliers.svg]]</comment>
      <origin>1087291</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6034" sha1="i2x8jgmmu2so28k9p3y38c7e2gw1xcl" xml:space="preserve">{{Infobox Ortschaft in der Schweiz
| NAME_ORT = Boudevilliers
| BILD = 2014-08-28 Neushatelo (Foto Dietrich Michael Weidmann) 071.JPG
| BESCHREIBUNG = Hauptstraas vo Boudevilliers, Blick uf d'Chilä
| BILDPFAD_KARTE = Karte Gemeinde Boudevilliers 2007.png
| BILDPFAD_WAPPEN = Coat of arms - Boudevilliers.svg
| REGION-ISO = CH-NE
| BEZIRK = [[Bezirk Val-de-Ruz|Val-de-Ruz]]
| IMAGEMAP = Bezirk Val-de-Ruz
| GEMEINDE = [[Val-de-Ruz NE|Val-de-Ruz]]
| BFS = 6471
| PLZ = 2043
| BREITENGRAD = 47.029171
| LÄNGENGRAD = 6.890285
| HÖHE = 753
| FLÄCHE = 12,57
| EINWOHNER = 764
| STAND_EINWOHNER = 31. Dezämber 2012
| WEBSITE = boudevilliers.ne.ch
}}

'''Boudevilliers''' ([[Frankoprovenzalische Sprache|frankoprovenzalisch]] {{IPA|[a bydəvliː]}}) isch es [[Dorf]] i der Gmai [[Val-de-Ruz NE|Val-de-Ruz]] im [[Kanton Neuenburg|Kanton Nöueburg]].

Früener isch es en eigeni Gmeind gsii. Zum 1. Jänner 2013 het Boudevilliers mit dr Gmaine [[Cernier]], [[Chézard-Saint-Martin]], [[Coffrane]], [[Dombresson]], [[Engollon]], [[Fenin-Vilars-Saules]], [[Fontainemelon]], [[Fontaines NE|Fontaines]], [[Les Geneveys-sur-Coffrane]], [[Les Hauts-Geneveys]], [[Montmollin]], [[Le Pâquier NE|Le Pâquier]], [[Savagnier]] un [[Villiers NE|Villiers]] zue dr neie Gmai [[Val-de-Ruz NE|Val-de-Ruz]] fusioniert.

== Geografi ==
Boudevilliers umfasst s glychnamig Dorf un d Wyler ''Malvilliers, La Jonchère'' un ''Landeyeux''. Dr Bann umfasst 61&amp;nbsp;Prozänt landwirtschaftligi Flechi, 32&amp;nbsp;Prozänt Wald, 6&amp;nbsp;Prozänt Sidligsflechi un öppe 1&amp;nbsp;Prozänt sunschtigi Flechi. D Nochbergmaine vu Boudevilliers sin früener [[Valangin]], [[Coffrane]], [[Les Geneveys-sur-Coffrane]], [[La Sagne]], [[Les Hauts-Geneveys]] un [[Fontaines NE|Fontaines]] gsi.

== Gschicht ==
Boudevilliers isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1144 as ''Boldiwiler'' (1195 ''Boudeviler'', 1195 ''Boudeviler'', 1202 ''Boldeviler'', 1413 ''Budevilliers'', 1453 ''Budewillier'').

Syt 1648 isch Nöueburg Firschtetum un ab 1707 dur Personalunion mit em Chenigrych [[Preussen|Preuße]] verbunde gsii. Anne 1806 isch s Biet an [[Frankreich|Frankrych]] unter em [[Napoléon Bonaparte|Napoleon I.]] abdrätte wore. Im Zug vum [[Wiener Kongress]] isch s anne 1815 an d Schwyz chuu, doderby sin d Chenig vu Preuße aber bis zum [[Neuenburgerhandel|Nöueburgerhandel]] 1857 au Firschte vu Nöueburg blibe.

== Bevelkerig ==
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005&lt;ref&gt;Bundesamt für Statistik: ''Eidgenössische Volkszählung 2000: Bevölkerungsentwicklung der Gemeinden 1850–2000.'' Bern 2005 ([https://www.bfs.admin.ch/bfs/de/home/statistiken/kataloge-datenbanken/publikationen.assetdetail.340621.html Online uf bfs.admin.ch]{{Toter Link|url=https://www.bfs.admin.ch/bfs/de/home/statistiken/kataloge-datenbanken/publikationen.assetdetail.340621.html |date=2019-09 }}, Date im [https://www.bfs.admin.ch/bfsstatic/dam/assets/340621/appendix Aahang]{{Toter Link|url=https://www.bfs.admin.ch/bfsstatic/dam/assets/340621/appendix |date=2019-09 }})&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; width=350
|- align=center class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
|align=left | '''Johr''' || '''1850''' || '''1860''' || '''1870''' || '''1880''' || '''1888''' || '''1900''' || '''1910''' || '''1920''' 
|- align=center 
|align=left|'''Yywohner'''|| 578 || 643 || 658 || 635 || 566 || 513 || 554 || 567
|- align=center class=&quot;hintergrundfarbe5&quot; 
|align=left | '''Johr''' || '''1930''' || '''1941''' || '''1950''' || '''1960''' || '''1970''' || '''1980''' || '''1990''' || '''2000''' 
|- align=center
|align=left|'''Yywohner'''|| 509 || 491 || 524 || 522 || 583 || 556 || 618 || 718
|}
Dr Uusländeraadail isch 2010 bi 22,5&amp;nbsp;Prozänt gläge.

== Religion ==
42,5&amp;nbsp;Prozänt vo dr Yywooner sin [[Reformierte Kirche|evangelisch-reformiert]], 31,3&amp;nbsp;Prozänt sin [[Römisch-katholische Kirche|römisch-katholisch]] (Stand 2000).

== Bolitik ==
Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: [[Bürgerlich-Demokratische Partei|BDP]] 2,2&amp;nbsp;%, [[Christlichdemokratische Volkspartei|CVP]] 4,2&amp;nbsp;%, [[FDP.Die Liberalen|FDP]] 28,6&amp;nbsp;%, [[Grüne Partei der Schweiz|Grüeni]] 11,3&amp;nbsp;%, [[Partei der Arbeit der Schweiz|PdA]] 0,1&amp;nbsp;%, [[Sozialdemokratische Partei der Schweiz|SP]] 26,2&amp;nbsp;%, [[Schweizerische Volkspartei|SVP]] 20,4&amp;nbsp;%.

== Wirtschaft ==
Boudevilliers isch tradizionell es Puuredorf gsi; hüt woone teil Lüüt dört, wo i de Betriib vo der Aglomerazioon Nöieburg schaffe.

Z Landeyeux isch s Bezirksspital.

== Sproch un Dialäkt ==
Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 718 Yywohner 86,5&amp;nbsp;% [[Französische Sprache|Franzesisch]] as Hauptsproch aagee, 4,2&amp;nbsp;% [[Deutsche Sprache|Dytsch]], 3&amp;nbsp;% [[Italienische Sprache|Italienisch]] un 6,3&amp;nbsp;% anderi Sproche.

Dr alt frankoprovenzalisch [[Patois]] isch wahrschyns Ändi 19./Aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us dr Volkszellige vu 1990 un 2000, wu zum Dail Lyt Patois as Sproch aagchryzlet hän, gälte in dr Sprochwisseschaft as Artefakt un hän ihre Ursprung ender in statistische Fähler oder ass d Lyt unter „Patois“ ihr Regionalfranzesisch verstehn&lt;ref&gt;[[Andres Kristol]]: ''Que reste-t-il des dialectes gallo-romans de Suisse romande?''. In: Jean-Michel Eloy (Hg.).: Evaluer la vitalité. Variétés d’oïl et autres langues. Université de Picardie / Centre d’Etudes Picardes, Amiens 1998, S. 101–114&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Pierre Knecht: ''Die französischsprachige Schweiz''. In: Hans Bickel, Robert Schläpfer (Hg.): ''Die viersprachige Schweiz''. Sauerländer, Aarau/Frankfurt/Salzburg 2000, S. 139–176&lt;/ref&gt;

== Bildär ==
&lt;gallery&gt;
2014-08-28 Neushatelo (Foto Dietrich Michael Weidmann) 063.JPG|Boudevilliers
2014-08-28 Neushatelo (Foto Dietrich Michael Weidmann) 072.JPG|d Chilä
2014-08-28 Neushatelo (Foto Dietrich Michael Weidmann) 065.JPG|d Schuäl
&lt;/gallery&gt;

== Literatur ==
* {{HLS|2856|Boudevilliers|Autor=Maurice Evard}}

== Weblink ==
{{Commonscat|Boudevilliers}}

== Fueßnote ==
&lt;references/&gt;

{{Navigationsleiste Kanton Neuenburg}}

{{Normdaten}}

[[Kategorie:Ort (Kanton Nöieburg)]]</text>
      <sha1>i2x8jgmmu2so28k9p3y38c7e2gw1xcl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Val-de-Ruz NE</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42664</id>
    <revision>
      <id>1087290</id>
      <parentid>1081160</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T20:00:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SpinnerLaserzthe2nd</username>
        <id>83904</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:Boudevilliers.gif]] → [[File:Coat of arms - Boudevilliers.svg]]</comment>
      <origin>1087290</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20634" sha1="hybb8kwy28xx7bt064yal00c2pp3kem" xml:space="preserve">{{Begriffsklärung Schweizer Kanton|NE|Neuenburg|Nöueburg|Val-de-Ruz|Val-de-Ruz}}
{{Infobox Ort in der Schweiz
| NAME_ORT = Val-de-Ruz
| BILDPFAD_KARTE = Karte Gemeinde Val-de-Ruz 2025.png
| BILDPFAD_WAPPEN = CHE Val-de-Ruz COA.svg
| REGION-ISO = CH-NE
| REGION = [[Region Val-de-Ruz|Val-de-Ruz]]
| BEZIRK = 
| IMAGEMAP = Kanton Neuenburg
| BFS = 6487
| PLZ = 2037 Montmollin &lt;br&gt; 2043 Boudevilliers &lt;br&gt; 2046 Fontaines NE &lt;br&gt; 2052 Fontainemelon &lt;br&gt; 2053 Cernier &lt;br&gt; 2054 Chézard-Saint-Martin &lt;br&gt; 2056 Dombresson &lt;br&gt; 2057 Villiers NE &lt;br&gt; 2058 Le Pâquier NE &lt;br&gt; 2063 Engollon &lt;br&gt; 2063 Fenin &lt;br&gt; 2063 Saules &lt;br&gt; 2063 Vilars &lt;br&gt; 2065 Savagnier &lt;br&gt; 2206 Les Geneveys-sur-Coffrane &lt;br&gt; 2207 Coffrane &lt;br&gt; 2208 Les Hauts-Geneveys
| BREITENGRAD = 47.04916
| LÄNGENGRAD = 6.910522
| HÖHE = 768
| FLÄCHE = 124.25
| WEBSITE = www.val-de-ruz.ch
}}
'''Val-de-Ruz''' isch e [[Politische Gemeinde|politeschi Gmaind]] i de [[Region Val-de-Ruz]] vom [[Kanton Neuenburg|Kanton Nöieburg]].

== Gschicht vo der nöie Gmeind ==
D Gemeind Val-de-Ruz isch am 1. Januar 2013 entstande wäg de Fusion vo däne 15 Nöieburger Gmainde: [[Boudevilliers]], [[Cernier]], [[Chézard-Saint-Martin]], [[Coffrane]], [[Dombresson]], [[Engollon]], [[Fenin-Vilars-Saules]], [[Fontainemelon]], [[Fontaines NE|Fontaines]], [[Les Geneveys-sur-Coffrane]], [[Les Hauts-Geneveys]], [[Montmollin]], [[Le Pâquier NE|Le Pâquier]], [[Savagnier]] und [[Villiers NE|Villiers]].

Es ghöred mit Uusnahm vo [[Valangin]], wo z underscht im Tal am Fluss [[Seyon]] grad näbe der Stadt [[Neuenburg NE|Nöieburg]] lyt, alli ehemolige Gmainde vom alte [[Bezirk Val-de-Ruz]] zu däre nöie Gmaind, wo de Name vom glichnamige, aber chli andersch gschribne Hochtal [[Val de Ruz]] übernoo hät.
&lt;gallery&gt;
Karte_Bezirk_Val-de-Ruz_Gemeindeveraenderungen_2013.png|di alte Gmeinde vom früenere Bezirk Val de Ruz
&lt;/gallery&gt;

Es isch schynts die gröschti Gmeindfusion i der [[Schweiz|Schwiiz]] gsi bis dohii, wie men ime Schrybe vo der [[Universität Freiburg (Schweiz)|Uni Friburg]] über das Projäkt cha läse.&lt;ref&gt;[https://www.unifr.ch/news/fr/7794 Précieux savoir-faire pour la fusion de communes], 1. Dezämber 2011, uf unifr.ch&lt;/ref&gt; Das het anne 2003 agfange mit Gsprööch über es möglechs Zämegoo vo de Gmeinden im Tal. Im Joor 2009 isch me so wyt gsi, ass vo Cernier und Geneveys-sur-Coffrane uus en Uufruef a die andere Gmeinde vom Bezirk ggangen isch, me sött luege was do konkret z tue wäär. S Hauptargumänt vo dene, wo für d Fusion gsi sin, isch gsi, ass s ganze Tal zäme mit öppe 16'000 Ywooner es ähnlechs politischs Gwicht überchiem wie d Stedt Nöieburg und [[La Chaux-de-Fonds|Schodfoo]]. No im glyche Johr het men es Komitee mit Verträtter vo de sächzää Gmeinde (also no mit Valangin) uf d Bei gstellt, und s Johr drufabe isch mit Hilf vo der Uni Friburg und vom Gmeindampt vo der Nöieburger Kantonsverwaltig der Fusionsvertrag gschribe worde.&lt;ref&gt;[https://www.unifr.ch/news/fr/7794 Précieux savoir-faire pour la fusion de communes], 1. Dezämber 2011, uf unifr.ch&lt;/ref&gt; 2011 hän d Gmeindrööt i de Dörfer däm zuegstumme und en underschribe; nume der Root vo Valangin het am 31. Jänner 2011 pschlosse bi dämm Prozäss nümme mitzmache. Am 16. Mai 2011 isch der ändgültig Pricht für d Gmeindfusion trukt usecho. Bi der Volchsabstimmig i de füfzää andere Gmeinde am 27. Novämber 2011 sin gsamthaft 64 Prozänt vo de Stimmende für d Fusion gsi; am meischte derfüür isch me z Les Hauts-Geneveys gsi mit 75 Prozänt Joo-Stimme, am wenigschte im Dorf Fontaienemolen mit 52 Prozänt Joo; i der gröschte Gmeind, Cernier, het’s 73 Prozänt Joo ggää für s Zämegoo vo de Gmeinde.&lt;ref&gt;[http://www.vaudruziens.ch/LaVotation.html 27 novembre 2011 - Fusion de 15 communes du Val-de-Ruz. Adoption de l'arrêté du Conseil général, du 20 juin 2011, adoptant la convention de fusion des communes du Val-de-Ruz à l'exception de Valangin.] uf vaudruziens.ch&lt;/ref&gt; Ufe 1. Jänner 2013 isch eso di nöi Gmeind as Nochfolgerin vo den alte is Läbe gruefe worde.

Bis Ändi 2017, wo d [[Bezirk (Schweiz)|Bezirk]] im Kanton Nöieburg ufghobe wore sind, hät d Gmaind Val-de-Ruz zum [[Bezirk Val-de-Ruz]] ghört. Hüt git’s bim Kanton für gwüssi administratyvi Sache no d [[Region Val-de-Ruz]].

Anne 2011 sind au die früenere Pfarreie im Val de Ruz zu einere zämegleit worde.&lt;ref&gt;[https://www.eren.ch/documentation/wp-content/uploads/sites/2/2015/11/synode-161-fusion-paroisse-vdr.pdf Rapport concernant la fusion des trois paroisses du Val-de-Ruz]&lt;/ref&gt;

== elteri Gschicht vor der Gmeindfusion ==
Zerscht öppis vo der Gschicht von es baar Näme i däm Piet.

Der Gmeindname ''Val-de-Ruz'' isch em geografische Name vom Tal ««Val de Ruz» abgluegt. Was dä Talname bedüütet het me früener underschidlech erklärt. E Zyt lang isch me der Meinig gis, s Wort “Ruz” chömi vom alte [[Frankoprovenzalische Sprache|frankoprovenzalische]] Wort ''Ru,'' wo uf düütsch «Bach» oder «chöyne Fluss» bedüütet. Es git jo au im Tal teil Bech, wo der name ''Ruz'' träge. Der Nöieburger Romanischt und Nameforscher [[Andres Kristol]] het jetz zeigt, wie s gsi isch: Das Wort chunt us der vorrömische keltische Sprooch und es bedüüti «grodets Piet rundume».&lt;ref&gt;Alexandre Bardet: ''[https://www5.unine.ch/revuepresse/40473775_03-11-2010-LExpress_-_Feuille_davis_de_Neuchatel-Le_nom_gaulois_du_Val-.pdf Future commune unique: Le nom gaulois du Val-de-Ruz n’est à l’origine pas lié à l’eau.]{{Toter Link|url=https://www5.unine.ch/revuepresse/40473775_03-11-2010-LExpress_-_Feuille_davis_de_Neuchatel-Le_nom_gaulois_du_Val-.pdf |date=2020-02 }}'' In: L’Express. Feuille d’Avis de Neuchâtel, 3. Novämber 2010.&lt;/ref&gt; Das heisst, ass scho vor sehr langer Zyt Lüüt is Taal sin cho der Wald rode und cho wohne; es git würklech au scho archäologischi Fund us der [[Bronzezeit|Bronzezyt]] im Tal..&lt;ref&gt;Lueg au: [[Jules Jeanjaquet]]: ''Que signifie Val-de-Ruz?'' In: Franz Fankhauser, Jakob Jud: Festschrift Louis Gauchat. [[Verlag Sauerländer|Suurländer Verlag]], Aarau 1926, S. 439–449.&lt;/ref&gt;

D [[Ortsnäme]] vo de [[Dorf|Dörfer]] im Tal chöme us verschidene Zytalter: vo der [[Römisches Reich|römische]] Zyt, us em früene und us em spoote [[Mittelalter|Middelalter]].

Der Ortsname ''Sancto Martino,'' also s hüttige Chézard-Saint-Martin, chame s erschte Mol anne 998 in ere Urkunde lääse, Coffrane anne 1092, Savagnier anne 1143, Boudevilliers anne 1144, Dombresson anne 1178, Villiers und [[Fenin NE|Fenin]] und Vilars 1191, Engollon und Fontaines anne 1228, [[Saules NE|Saules]] anne 1269, Le Pâquier 1328, Fontainemelon 1350, Les Hauts-Geneveys 1354 und Les Geneveys-sur-Coffrane anne 1370. – Der Ort Valangin chunt zerscht im ene Dokumänt vo 1150 vor.

Fontaines isch sid em 13. Joorhundert als Chilegmeind erwäänt.

Der [[Ortsname]] ''Geneveys'' chunt vermuetlech vom Wort ''genévriers'' für die Pflanze, wo uf Düütsch der [[Wacholder|Reckolter]] isch, wie me bim [[Glossaire des patois de la Suisse romande|Wälschschwiizer Mundartwörterbuech]], em GPSR, vo der [[Universität Neuenburg|Uni Nöieburg]] cha nochelääse.&lt;ref&gt;Lueg im Artikel [http://gaspar.unine.ch/apex/f?p=101:25:::::P25_IDARTICLE:800247098 genévrier]{{Toter Link|url=http://gaspar.unine.ch/apex/f?p=101:25:::::P25_IDARTICLE:800247098 |date=2019-12 }} bim [[Glossaire des patois de la Suisse romande]] online&lt;/ref&gt; Zwöi gchrüüzti Reckolterzwiig gseht men uf em Dorfwappe vo ''Les Hautrs-Geneveys''. Früener, wo me das alte Wort nümme verstande het, het me sech i de Dörfer mängmol d Gschicht verzelt, d Ortschafte mit däm Name sige vor langer Zyt vo Lüüt us [[Genf|Gämf]] gründet worde.

Der Name vo Le Pâquier goot zrugg uf s [[Lateinische Sprache|spootlatynische]] Wort ''pasquerium,'' wo e Weid für s Vee bedüütet.

Der Name ''Savagnier'' dörft vo latynisch ''silva'' cho; das heisst «Wald».

''Cernier'' chunt vo ''circinus,'' was «ighagets Piet» bedüütet. So Plätz, wo mit [[Trockenmauerwerk|Trochemuure]] pschlosse sind, git’s uf de Nöieburger Bärge no vil.

S Piet vom Tal Val de Ruz het im Middelalter gröschdedeils de Herre vo Valangin ghört. Der Ortsname vo däm alte Hauptort vom Piet het uf Düütsch ''Walendis'' gheisse und im frankorpovenzalische Dialäkt ''Vauledgin''. Er goot inträssanterwys uf en alt düütsche Name zrugg. Es lyt em der althochdüütsch Personename ''*Lengin'' z Grund, wie me bim [[Wulf Müller]] und em Eric Siegrist ihrem längen Artikel i der ''Nouvelle Revue d’Onomastique'' cha läse.&lt;ref&gt;Wulf Müller, Eric Siegrist: ''Le toponyme Valangin (canton de Neuchâtel, Suisse). Nouvel essai d'explication.'' In: Nouvelle Revue d’Onomastique, 2008, S. 39–53.&lt;/ref&gt;

De Walendis ihri Burg bim Dorf am Seyon isch i der Middi vom 12. Joorhundert bout worde. Si sind Lächelüüt vo de [[Grafschaft Neuenburg|Grafe vo Nöieburg]] und vo de Grafe vo [[Montbéliard|Mömpelgart]] gsi. Anne 1136 isch bi Valangin d Ortschaft ''Bonneville'' gründet worde; si sich aber scho im 14. Joorhundert kabut gmacht worde, me gseht hüt unden am Dorf Engollon no der Platz, wo d Befeschtigung vo däm Stedtli gsi isch.

D Dörfer Les Geneveys-sur-Coffrane, Les Hauts-Geneveys und Les Geneveys-sur-St-Martin sind im spoote Middelalter gründet worde.

Anne 1592 isch s Land vo Valangin ganz an Nöieburg cho.

Vo 1848 bis 1877 isch Fontaines der Hauptort vom Bezirk Val-de-Ruz gsi. Sid 1877 isch es gmäss eme Pschluss vo der Nöieburger Regierig s Dorf Cernier gsi.

Di alt Gmai ''Fenin-Vilars-Saules,'' wo am Nordfuess vom [[Chaumont (Berg)|Chaumont]] gsi isch, isch erscht anne 1888 entstande dur dr Zämmeschluss vu dr drei Derfer, wo vorhär eigeni chlyni Gmeinde gsi sind.

Vil wome über d Gschicht vom Tal weiss, het men em Lehrer und Hischtoriker [[Maurice Evard]] z verdanke, wo am 30. Juni 1938 z Chézard-Saint-Martin uf d Wält cho isch. Vo ihm git’s vil Schrifte über d Dörfer und vo der Wirtschaft im Val de Ruz und über vil anderi Nöieburger Sache. Er het au d Ortsartikel vo sinere Gägend, wie me wyter unde gseht, für s [[Historisches Lexikon der Schweiz|HLS]] gschribe.&lt;ref&gt;''[http://www.patrimoenia.ch/Evard-Maurice.pdf Maurice Evard]{{Toter Link|url=http://www.patrimoenia.ch/Evard-Maurice.pdf |date=2019-11 }}'' uf patrimoenia.ch&lt;/ref&gt;

== s nöie Gmeindwappe und die alte Wappe ==
Im Projäkt für die grossi Gmeindfusion het me chly gar tick uftreit zum säge, was s nöie [[Wappen|Wappe]] vo Val-de-Ruz alls bedüüti: «S Grüen symbolisiert d Freiheit und s läbige Val de Ruz algemein; s Root stoot für d Lydeschaft und der Wille s Tal wyterzbringe; die silbrigi Wällelinie zeigt d Gwässer vom Tal; s Ääri isch für die tradizionelli Landwirtschaft vo der Gägend, und die guldigi Sunne isch s Läbe, d Wermi, s Liecht und der Wohlstand.»&lt;ref&gt;[http://www.vaudruziens.ch/LeProjet.html Le projet de Fusion au Val-de-Ruz]: «Les Armoiries. Blasonnement: ''De gueules à une ombre de Soleil d’or accompagnée d’un épi du même en pointe, chaussé de sinople à la fasce ondée d’argent.'' Symbolique: Le vert (sinople) symbolise la liberté et représente le Val-de-Ruz verdoyant; le rouge (gueules), symbole de passion, de sincérité, et de volonté, représente la vallée (Val-de-Ruz). Les cours d’eau qui parcourent le Val-de-Ruz sont symbolisés par une fasce ondée d'argent. L’épi de blé d’or représente l’activité humaine historique de l’agriculture. Enfin, l’ombre de soleil d'or représente la source de chaleur, de lumière, de vie et de prospérité.»&lt;/ref&gt;

Die alte Gmeindwappe sind gsi:
&lt;gallery&gt;
Coat of arms - Boudevilliers.svg|s alt Wappe vo Boudevilliers
Cernier.gif|s alt Wappe vo Cernier
Chezard-saint-martin.gif|s alt Wappe vo Chézard-Saint-Martin
Coffrane.jpg|s alt Wappe vo Coffrane
Dombress.jpg|s alt Wappe vo Dombresson
Engollon.jpg|s alt Wappe vo Engollon
Fenin.jpg|s alt Wappe vo Fenin-Vilars-Saules,&lt;br /&gt;mit Bildelimänt us de Wappe vo de drüü ursprüngleche Gmeinde, wo sid anne 1875 e einzegi Gmeind gsi sind&lt;ref&gt;S alte Gmeindwappe vo [[Fenin-Vilars-Saules]] het mit sine verschidene Bildteil die drü Dörfer symbolisiert. Me beschrybt das bi de [[Heraldiker]] eso: D Dafle isch im ''Diechsleschnitt'' deilt; obe hets uf silbrigem Grund der schwarz Yserooscht, wo an heilig Loränz erinneret: das isch für s Dorf Fenin; uf Root e grüeni Danne uf grüenem Bode: das isch für Vilars; und uf Guld zwöi gchrüzti schwarzi Bieli: für Saules. Lueg do derzue im [[Historisch-Biographisches Lexikon der Schweiz|Historisch-Biografischs Lexikon vo der Schwiiz]], Band 3, S. 138.&lt;/ref&gt;
Fontaines.png|s alt Wappe vo Fontaines mit em [[Brunnen|Brunne]]
Fontainemelon-coat of arms.svg|s alt Wappe vo Fontainemelon
Geneveys-sur-Coffrane-coat of arms.png|s alt Wappe vo Les Geneveys-sur-Coffrane
Hauts-geneveys.png|s alt Wappe vo Les Hauts Geneveys,&lt;br /&gt;mit zwe gchrüzte Zwiig vom [[Wacholder|Reckolter]] ufem blaue Schilt
Montmollin.png|s alt Wappe vo Montmollin,&lt;br /&gt;''mollin'' bedüütet: [[Mühle|Müli]]
Paquier.png|s alt Wappe vo Le Pâquier
Savagnier.png|s alt Wappe vo Savagnier
Villiers-coat of arms.svg|s alt Wappe vo Villiers
&lt;/gallery&gt;

== Geografii ==
Val-de-Ruz isch die zwöitgröschti Gmaind vom Kanton Nöieburg, numen es birebitzeli chliiner weder die gröschti, das isch [[Val-de-Travers NE|Val-de-Travers]].

D Gmeind lyt im Tal hinder der Bärgchetti vom [[Chaumont (Berg)|Chaumont]]. De höchschti Punkt vo de Bärgchetti im Weschte isch uf de [[Gebirgskamm|Kreete]] vom [[Mont Racine]] ({{Höhe|1439|CH}}), de höchschti vo de Gmeind überhaupt isch weneli under am Gipfel vom [[Chasseral]] im Nordoschte ({{Höhe|1552|CH}}).

De tüüfschti Punkt vom Gmeindbann isch döt, wo de Fluss [[Seyon]] unden am Dorf Fenin s Gmaindsgebiet gäge Valangin abe verloot (öpe uf 665 Meter). Grösseri [[Bach|Sytebech]] vom Seyon sin der ''Ruz Chasseran,'' wo am Bärg Chasseral oben afoot, der ''Torrent,'' der  ''Morguenet,'' der ''Engollon,'' der ''Ruz d’Amont,'' d ''Sagnetanna,'' d ''Sorge'' und der ''Sorgereux''. Vo vilne Piet im Gmeindbann lauft keis Wasser a der Oberflechi ab, wil alles im Bode im vercharschtete [[Kalk|Chalchfelse]] undedra versickeret.

Im Weschte und im Norde goot s Gmeindpiet es Stück über d [[Wasserscheide|Wasserscheidi]] übere. Ännet de Kreete vo der Bärgchetti vom ''Mont Racine'' zum ''Tête de Ran'' und bis zum ''Mont d’Amin'' ghöre de Dörfer vom Val de Ruz schöni Bärgtäler und wytlöifigi Alplandschafte. Ganz im Weschte sin d Alpe ''La Grande Sagneule, La Grande Racine'' und ''Mont-Dar-Dessus'' im [[Einzugsgebiet (Hydrologie)|Yzugsgebiet]] vom Fluss [[Areuse]], wo us em [[Val de Travers]] chunt und wie der Seyon au in Nöieburgersee flüsst. Hinder em Mont Racine isch im Gmeindbann vo Val-de-Ruz d [[Quelle|Kwelle]] vom Fluss [[Bied (Les Ponts-de-Martel)|Grand Bied]], eme Sytefluss vo der Areuse. Unden a der ''Vue des Alpes'' isch uf der Nordsyte s Taal, wo die oberi Kwelle vo der [[Schüss]] isch; die flüsst vo dört uus es Stück s Tobel ab und versickeret denn im Bode; wyter unde chunt si wider füre und flüsst dur s Sankt-Immer-Tal, und z [[Biel/Bienne|Biel]] unde mündet si in [[Bielersee]]. Eso ghört alles zum Gwässersischteem vo der [[Aare]].

S Dorf Le Pâquier isch ganz im Nordoschte vo der Gmeind, nid im wyte Haupttal, sondern in ere eigene Gländchammere, wo me vo Villiers häär dur die änggi Schlucht vo ''Chenau'' inegoot.

Der Gmeindbann isch vo Südweschte gäge Nordoschte öppe 13 Kilometer lang. Öppen en Drittel vom Gmeindpiet isch [[Wald|Waldland]]. Uf de Bärgrügge sind [[Alp (Bergweide)|Alpmatte]] und Sennereie. Es het dört obe öppen es Dotze Bärgwirtschafte und Sennhütte, wo de Psuecher z Ässen und teils au en Unterkumpft für d Wanderer abüüte. D Organisazioon ''Neuchâtel Tourisme'' macht speziell Wärbig für die Lokal.&lt;ref&gt;[https://www.neuchateltourisme.ch/download/neuchatel/web_Metairies2018_J3L_double.pdf Vaud Neuchâtel Jura Bernois. Métairies et auberges de campagne. Berg- und Landgasthöfe 2018.] uf neuchateltourisme.ch&lt;/ref&gt; Über d Bärgchetti vom Chasseral zum Mont Racine und wyters goot en Etappe vom grosse [[Jurahöhenweg|Wanderwääg über d Jurahööchine]].

Zmitzt dor d Gmaind dore füert e Kantonsstrooss vo [[Neuenburg|Nöieburg]] über de Pass [[Vue des Alpes]] ({{Höhe|1283|CH}}) noch [[La Chaux-de-Fonds|Schodfoo]], und d [[Autobahn]] vom See unden in Bärgbewzirk ufe goot dört unde dure imene [[Tunnel|Dunäll]]. Es het au en [[Eisenbahn|Ysebahnlinie]] vo Nöieburg dur s Tal uf Schodfoo, wo bi Fontainemelon ines Dunäll goot. Bi ''Les Convers'' nördlech vo der ''Vue des Alpes'' chöme d Autobahn und d Ysebahn uf ere churze Strecki usem Bärg i der Schlucht, wo d Schüss afoot, und verschwinde grad wider dur s zwöite Dunäll uf Schodfoo übere.

Anderi Bärgpäss i der Gmeind sin a de ''Tête de Ran'' ({{Höhe|1329|CH}}) d Passtrooss übere ''Col des Bugnenets'' ({{Höhe|1116|CH}}) und de ''Col du Chasseral'' ({{Höhe|1502|CH}}).

D Nochbergmainde vo Val-de-Ruz sind im Kanton Nöieburg im Oschte [[Lignières NE|Lignières]] und [[Enges]], im Südoste [[Neuenburg NE|Nöieburg]], im Süde [[Valangin]], [[Peseux NE|Peseux]] und [[Corcelles-Cormondrèche]], im Südweste [[Rochefort NE|Rochefort]], im Weste [[Brot-Plamboz]] und [[La Sagne]], und im Nordweste [[La Chaux-de-Fonds]] sowie d Bärner Gmainde im Norde [[Renan BE|Renan]], [[Sonvilier]], [[Saint-Imier|Sankt Immer]], [[Villeret BE|Villeret]] und im Nordoschte [[Nods BE|Nods]].

Z Landeyeux bi Boudevilliers stoot s kantonale Spital für Geriatry, Reha und Palliatyvmedizin.&lt;ref&gt;[https://www.h-ne.ch/detail/-/cadre/michel.hunkeler Hôpital Neuchâtelois. Département de gériatrie, réadaptation et soins palliatifs] uf h-ne.ch&lt;/ref&gt;

== Bevölkerig ==
{| class=&quot;wikitable float-center&quot;
|+ Bevölkerigsentwicklig
|- align=center class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
|align=left | '''Johr''' || '''2013''' || '''2014''' || '''2015''' || '''2016''' || '''2017'''
|- align=center
|align=left| '''Iiwohner''' || 16'164 || 16'399 || 16'586 || 16'832 || 16'907
|}
Quella: Bundesamt för Statistik&lt;ref&gt;Bundesamt für Statistik: [https://www.bfs.admin.ch/bfs/de/home/statistiken/kataloge-datenbanken/publikationen.assetdetail.340621.html ''Eidgenössische Volkszählung 2000: Bevölkerungsentwicklung der Gemeinden 1850–2000.'']{{Toter Link|url=https://www.bfs.admin.ch/bfs/de/home/statistiken/kataloge-datenbanken/publikationen.assetdetail.340621.html |date=2019-09 }} Bern 2005 (Online uf bfs.admin.ch, Date im [https://www.bfs.admin.ch/bfsstatic/dam/assets/340621/appendix Aahang]{{Toter Link|url=https://www.bfs.admin.ch/bfsstatic/dam/assets/340621/appendix |date=2019-09 }})&lt;/ref&gt;

== Bilder ==
&lt;gallery&gt;
EMTN, Cernier (Val-de-Ruz), vue sud.jpg|d Landwirtschaftsschuel z Cernier
KGS-Nr 4014.JPG|d Chile vo Engollon
KGS-Nr 4127 bis.JPG|d Chile vo Savagnier
KGS-Nr 4019.JPG|d Chile vo Fontaines
2014-08-28 Neushatelo (Foto Dietrich Michael Weidmann) 059.JPG|z Boudevilliers
Les Hauts Geneveys.jpg|d Uussicht vo Les Hauts Geneveys
Moulin de Bayerel.jpg|di alti Müli z Bayerel
&lt;/gallery&gt;

== Literatur ==
* {{HLS|49953|Val-de-Ruz (Gemeinde)|Autor=Redaktion}}
* {{HLS|7606|Val-de-Ruz (Tal)|Autor=Maurice Evard}}
* {{HLS|2856|Boudevilliers|Autor=Maurice Evard}}
* {{HLS|2857|Cernier|Autor=Maurice Evard}}
* {{HLS|2858|Chézard-Saint-Martin|Autor=Maurice Evard}}
* {{HLS|2859|Coffrane|Autor=Maurice Evard}}
* {{HLS|2860|Dombresson|Autor=Maurice Evard}}
* {{HLS|2861|Engollon|Autor=Maurice Evard}}
* {{HLS|2862|Fenin|Autor=Maurice Evard}}
* {{HLS|3206|Saules|Autor=Maurice Evard}}
* {{HLS|2863|Fontainemelon|Autor=Maurice Evard}}
* {{HLS|2864|Fontaines (NE)|Autor=Maurice Evard}}
* {{HLS|2865|Les Geneveys-sur-Coffrane|Autor=Maurice Evard}}
* {{HLS|2866|Les Hauts-Geneveys|Autor=Maurice Evard}}
* {{HLS|2867|Montmollin|Autor=Maurice Evard}}
* {{HLS|2868|Le Pâquier (NE)|Autor=Maurice Evard}}
* {{HLS|2869|Savagnier|Autor=Maurice Evard}}
* {{HLS|2871|Villiers|Autor=Maurice Évard}}
* Maurice Evard: ''Au fil du Seyon.'' Cernier 1978.
* Heinrich Gutersohn: ''Val de Ruz.'' In: Geographica Helvetica, 11, 1956, S. 153–160.
* Maurice Evard: ''Pratiques agricoles et activités paysannes au Val-de-Ruz en 1772.'' In: Musée Neuchâtelois, 1983, S. 73-83.

== Weblink ==
{{Commonscat|Val-de-Ruz}}
* [https://web.archive.org/web/20140112210326/http://val-de-ruz.ch/ Website vo der Gmeind Val-de-Ruz]

== Fuessnoote ==
&lt;references /&gt;

{{Navigationsleiste Kanton Neuenburg}}

{{Normdaten}}

{{Läsiger Artikel}}

[[Kategorie:Ort (Kanton Nöieburg)]]</text>
      <sha1>hybb8kwy28xx7bt064yal00c2pp3kem</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bank of England</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44211</id>
    <revision>
      <id>1087287</id>
      <parentid>952624</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T19:13:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mathieu Kappler</username>
        <id>76078</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[de:Wikipedia:Helferlein/HotCat|HC]]: [[Kategorie:Organisation z London]] ergänze</comment>
      <origin>1087287</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3986" sha1="ttnzk9z1bgh0gi5fmmx4xxmwhtt1bmm" xml:space="preserve">{{DISPLAYTITLE:D Bank vo Ängland}}
[[Datei:London.bankofengland.arp.jpg|mini|Dr Sitz vo dr Bank vo Ängland an dr Threadneedle Street z London.]]
D '''Bank of England''' (''Bank vo Ängland'') isch d [[Zentralbank]] vom [[Vereinigtes Königreich|Veräinigte Köönigriich Groossbritannie und Nordirland]] und het iire Sitz in [[London]]. Si bestimmt d Gäld- und Wäärigspolitik für s [[Pfund Sterling]]. S Instidut isch 1694 als erschti Zentralbank weltwiit gründet worde und het zu Zite näbe administrative au brivatwirtschaftligi Funkzioone ghaa. Sit 1933 si d Banknoote, wo d Bank vo Ängland uusegit, s gsetzlige Zaaligsmiddel im ganze Köönigriich. In Ängland und Wales isch d Bank vo Ängland die äinzigi Bank, wo Banknoote daf drucke, in Schottland und Nordirland gits aber bis hüte Brivatbanke, wo au daas Rächt häi.&lt;ref&gt;Rudolf Beck, Konrad Schröder: ''Handbuch der britischen Kulturgeschichte.'' 2006, S. 151.&lt;/ref&gt;

Sit em Bankgsetz vo 1998 wird d Bank vom ene Direktorium (''Court of Directors'') gläitet, wo us eme Bank-Guwernöör, zwäi Vizeguwernöör und 16 Diräkter bestoot. Dr Brömieeminister schloot d Mitgliider vom Direktorium dr Chroone vor und die ernennt sä.

==Bsonderheit==
Gschichtlich händ d [[Banknote]] in früehere Ziite en wesentlich höhere Stellewert gha als hüüt. Nit nur wege em [[Computergeld]]: Dr englisch Chrieg gege [[Napoleon]] isch ab 1797 no durch s Drucke vo Banknote, und nit öppe durch bargeldlosi Zahlige, finanziert worde.

== Litratuur ==
* William D. Bowman: ''Die Geschichte der Bank von England von ihrer Gründung im Jahre 1694 bis heute'' (&quot;The story of the Bank of England from its foundation in 1694 until the present day&quot;). Verlag Schwabe, Basel 1925.
* Derrick Byatt: ''Promises to pay. The first 300 years of Bank of England notes''. Spink Books, London 1994, ISBN 0-907605-50-8.
* Philip Geddes: ''Inside the Bank of England''. Boxtree Publishers, London 1994, ISBN 1-85283-203-7.
* Günther Hausmann: ''Ursachen und praktische Wirkungen der Reform des notenbankpolitischen Instrumentariums der Bank of England vom September 1971''. Dissertation, Universität Würzburg 1977.
* Eugen Philippovich v. Philippsberg: ''Die Bank von England im Dienste der Finanzverwaltung des Staates''. 2. Aufl. Wien: Deuticke 1911.
* Eva Schumann-Bacia: ''Die Bank von England und ihr Architekt John Soane''. Verlag für Architektur „Artemis“, Zürich 1989, ISBN 3-7608-1011-X (Bildband).
* Siegfried Wendt: ''Die Bank von England und das englische Geld- und Kreditwesen'' (Studien-Bogen; 8). Verlag Lutzeyer, Bad Oeynhausen 1948.
* Dieter Ziegler: ''Das Korsett der „Alten Dame“. Die Geschäftspolitik der Bank von England, 1844-1913''. Verlag Knapp, Frankfurt/M. 1990, ISBN 3-7819-0463-6 (zugl. Dissertation, Universität Florenz 1988).
* Dieter Ziegler: ''Zwischen Gurney und Baring. Die Geschäftspolitik der Bank of England 1867-1890''. In: Wissenschaftlicher Beirat des Institutes für bankhistorische Forschung (Hrsg.): ''Bankhistorisches Archiv. Zeitschrift für Bankengeschichte'', 2/1986, Verlag Knapp, Frankfurt/M.
* Anne Dolganos Picker: ''International economic indicators and central banks.'' Wiley, Hoboken, NJ 2007 ISBN 0-471-75113-8.

== Weblingg ==
{{Commonscat|Bank of England}}
* [http://www.bankofengland.co.uk Website vo dr Bank vo Ängland]
* [https://web.archive.org/web/20061110062120/http://www.bankofengland.co.uk/education/museum/index.htm Website vom Museum vo dr Bank]
* [http://www.vsp-vernetzt.de/soz/982104.htm Gold – die heimliche Währung]
* {{Meyers Online|2|335|spezialkapitel=Banken|kapiteltext=Banken (Großbritannien)}}

== Fuessnoote ==
&lt;references /&gt;

{{Coordinate |NS=51/30/51/N |EW=0/5/17/W |type=landmark |region=GB-LND}}

{{Übersetzungshinweis|de|Bank_of_England}}

{{Normdaten}}

[[Kategorie:Gäldwirtschaft]]
[[Kategorie:Britischi Gschicht|Bank of England]]
[[Kategorie:Bank]]
[[Kategorie:Unternähme (Vereinigts Königriich)]]
[[Kategorie:Organisation z London]]</text>
      <sha1>ttnzk9z1bgh0gi5fmmx4xxmwhtt1bmm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>FC Chelsea</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44784</id>
    <revision>
      <id>1087282</id>
      <parentid>1063275</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T19:12:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mathieu Kappler</username>
        <id>76078</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[de:Wikipedia:Helferlein/HotCat|HC]]: [[Kategorie:London]] ussenee; [[Kategorie:Organisation z London]] ergänze</comment>
      <origin>1087282</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2253" sha1="p3gycggej52zlfaxonmfnetvqtfmmgr" xml:space="preserve">{{Infobox Fußballklub
| image         = &lt;!-- [[Datei:Chelsea crest.svg|150px|Logo des FC Chelsea]] --&gt;
| kurzname      = FC Chelsea
| spitzname     = The Blues
| langname      = Chelsea Football Club
| ort           = [[London Borough of Hammersmith and Fulham|London-Fulham]]
| gegründet     = 10. März 1905
| vereinsfarben = Blau, Weiß
| stadion       = [[Stamford Bridge (Stadion)|Stamford Bridge]]
| plätze        = 42.055
| präsident     = Bruce Buck {{USA}}
| manager       = 
| trainer       = [[José Mourinho]] {{POR}}
| homepage      = [http://www.chelseafc.com/ www.chelseafc.com]
| adresse       = 
| pattern_la1 = _chelsea2425h
| pattern_b1 = _chelsea2425h
| pattern_ra1 = _chelsea2425h
| pattern_sh1 = _chelsea2425h
| pattern_so1 = _chelsea2425h
| leftarm1 = 0040D0
| body1 = 0040D0
| rightarm1 = 0040D0
| shorts1 = 0040D0
| socks1 = FFFFFF
| pattern_la2 = _chelsea2425a
| pattern_b2 = _chelsea2425a
| pattern_ra2 = _chelsea2425a
| pattern_sh2 = _chelsea2425a
| pattern_so2 = 
| leftarm2 = FEEEEE
| body2 = FEEEEE
| rightarm2 = FEEEEE
| shorts2 = FEEEEE
| socks2 = FEEEEE
| pattern_la3 = _chelsea2425t
| pattern_b3 = _chelsea2425t
| pattern_ra3 = _chelsea2425t
| pattern_sh3 = _chelsea2425t
| leftarm3 = 181818
| body3 = 181818
| rightarm3 = 181818
| shorts3 = 181818
| socks3 = 181818
}}
Dr '''FC Chelsea''' (offiziell ''Chelsea Football Club'') isch e [[England|änglische]] [[Fußball|Fuessballklub]], wo im Joor 1905 vo de Mears-Brüeder gründet worde isch. Dr Mannschafft säit mä au ''The Blues'' und si spiilt iiri Häimspiil im Stadion ''[[Stamford Bridge (Stadion)|Stamford Bridge]]'' im Weste vo [[London]]. 

Am 1. Juli 2003 het dr russisch Öl-Milliardäär [[Roman Arkadjewitsch Abramowitsch|Roman Abramowitsch]] dr Klub kauft und het sithäär umgrächnet mee as 950 Millione [[Euro|Öiro]] in nöiji Spiiler investiert.

D Farb vo de Häimliibli isch blau. In de Joor 1955, 2005, 2006 und 2010 isch Chelsea änglische Mäister worde. [[UEFA Champions League 2011/12|2011/12]] het dr Veräin d [[UEFA Champions League]] gwunne.

== Weblink ==
{{Commonscat|Chelsea F.C.|FC Chelsea}}
* [http://www.chelseafc.com Offizielli Website vom FC Chelsea]

[[Kategorie:Fuessballclub|Chelsea]]
[[Kategorie:Organisation z London]]</text>
      <sha1>p3gycggej52zlfaxonmfnetvqtfmmgr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vauxhall Gardens</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44829</id>
    <revision>
      <id>1087281</id>
      <parentid>990410</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T19:11:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mathieu Kappler</username>
        <id>76078</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[de:Wikipedia:Helferlein/HotCat|HC]]: [[Kategorie:London]] ussenee; [[Kategorie:Organisation z London]] ergänze</comment>
      <origin>1087281</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2074" sha1="h5icwdkg99gwm68clvkxeo2enk9ec8d" xml:space="preserve">[[Datei:Vauxhall Gardens by Samuel Wale c1751.jpg|miniatur|Vauxhall Gardens, 1751]]

'''Vauxhall Gardens''' isch dr Vergnüegigspark z [[London]] gsi, wo am lengste existiert het. Er isch am Südufer vo dr [[Themse]] glääge, öbbe wisawii vo dr hütige [[Tate Gallery]] am Nordufer. 1660 si d Vauxhall Gardens eröffnet worde, und 1859 häi si iiri Door zuedoo. Im Park het s langi Alleä gha, wo zum Däil guet belüüchdet gsi si und zum Flaniere iiglaade häi; es het versteggti Eggeli gha und und do und dört [[Pavillon|Bawillione]] und ''supper rooms''. Usserdäm isch die musikalischi Underhaltig, wo aabote worde isch, uf hoochem Nivoo gsi. Seer populäär isch zum Bischbil dr [[Georg Friedrich Händel|Händel]] gsi und iim zu Eere het mä 1738 im Park sogar e Statue in Lääbensgröössi ufgstellt, äini vo de erste groosse Arbäite vom [[Louis-François Roubiliac]]. Anderi Attrakzioone si die reegelmäässige [[Feuerwerk|Füürwärk]] gsi und vom spoote 18. Joorhundert aa s Ufstiige in Ballöön.

Noch em Londoner Vorbild het mä Vauxhalls in ganz Ängland afo ufdue und denn au uf em Kontinänt, und d Sitte häi sich afo ändere. Au d Bürger häi mee Gselligkäit und Vergnüege gsuecht, wil si sich aber nid mit de undere Bevölkerigsschichte häi welle vermische, wo sich scho immer Dusse oder under de Laube vergnüegt häi, wo uf de öffentlige Blätz ufgstellt worde si, häi si sich in Blätz wie Vauxhall Gardens zruggzooge, wo si under sich bliibe si. 

D ''Vauxhall Gardens'' si zum Vorbild für e Hufe äänligi Instituzioone worde, vili von ene häi dr Naame von ere Iirichdig im Oste vo Bariis übernoo, wo ''Vauxhall-Tivoli'' ghäisse het, drunder au s [[Tivoli (Kopenhagen)|Tivoli]] z [[Kopenhagen|Kopehage]], wo au hüt no existiert.

== Litratuur ==
* Bamber Gascoigne: ''Encyclopedia of Britain''. BCA, London, New York, Sydney, Toronto 1993, ISBN 0-333-54764-0, S. 667.

== Weblingg ==
{{Commonscat}}

{{Coordinate|NS=51/29/12/N|EW=0/7/19/W|type=landmark|region=GB-LBH}}

[[Kategorie:Organisation z London]]
[[Kategorie:Freizitpark]]</text>
      <sha1>h5icwdkg99gwm68clvkxeo2enk9ec8d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Royal Society</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46173</id>
    <revision>
      <id>1087285</id>
      <parentid>1052185</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T19:12:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mathieu Kappler</username>
        <id>76078</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[de:Wikipedia:Helferlein/HotCat|HC]]: [[Kategorie:Organisation z London]] ergänze</comment>
      <origin>1087285</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4693" sha1="t5gp1jkc5aoqbvjxv86zur3difter7o" xml:space="preserve">{{Infobox Verein 
|Name      = Royal Society
|Abkürzung = 
|Logo      = &lt;!-- [[Datei:Royal Society Logo.jpg|160px]] --&gt;
|Zweck     = [[Wissenschaft|Wüsseschaft]] und [[Forschung|Forschig]]
|Vorsitz   = [[Paul Nurse]] 
|Gründung  = [[15. Juli]] [[1662]]
|Mitglieder = 
|Sitz      = [[London]]
|Website   = [http://www.royalsoc.ac.uk www.royalsoc.ac.uk]
}}

D '''Royal Society''' ''(Königlichi Gsellschaft)'' isch e britischi [[Gelehrtengesellschaft|Gsellschaft vo Gleerte]] mit em Ziil d [[Wissenschaft|Wüsseschaft]] z pflääge. Si isch die nazionali [[Akademie der Wissenschaften|Akademii vo de Wüsseschafte]] vom [[Vereinigtes Königreich|Veräinigte Köönigriich]] für d [[Naturwissenschaft|Naturwüsseschafte]]. Iiri Mitgliider wärde as ''Fellow of the Royal Society'' (churz ''FRS'') bezäichnet.

== Allgemäins ==
[[Datei:Royal_Society_20040420.jpg|miniatur|S Geböid vo dr Royal Society z London]]
[[Datei:Royal Society Edinburgh.jpg|miniatur|hochkant|S Geböid vo dr Royal Society z Edinburgh]]
[[Datei:Wenceslas Hollar - Arundel House, from the N..jpg|miniatur|Vom 9. Januar 1667&lt;!--Birch II S. 138--&gt; bis Ändi Oktober 1674 häi die wöchentlige Dräffe im [[Arundel House]] stattgfunde. Vom 12. Novämber 1674 aa&lt;!--Birch III S. 139--&gt; het mä sich wider im [[Gresham College]] droffe.]]

As „Royal Society“ – ooni witeri Zuesätz – wärde d Royal Society z [[London]] (gründet 1660) und d Royal Society z [[Edinburgh]] (sit 1783), wo äng mit dr Londoner Instituzion verbunde isch, bezäichnet. Iir Ziil, und das vo dr [[Royal Irish Academy]] z [[Dublin]], wo 1785 gründet worde isch, isch d Förderig vo dr wüsseschaftlige Forschig.

Alli drei Gsellschafte widme sich fast usschliesslig dr [[Mathematik]] und de Naturwüsseschafte. Es git no verschiideni anderi Royal Societies, wo anderi Wüsseschaftszwiig fördere, und gmäinnützigi Königlichi Gsellschafte.

Groossbritannie und Irland häi weniger Gsellschafte für d Förderig vo dr ''allgemäine Wüsseschaft'', wo akademisch konstituiert si, sondern eender Veräin, wo bsundrigi Zwiig vom menschlige Wüsse wäi pflääge. Das merkt mä nit zletscht an däm, wie vil ''Königlichi Gsellschafte'' es git.

D Royal Society verdäilt sit 1987 verschiideni Uszäichnige für wüsseschaftligi Arbäite, bsundrigs d [[Hughes-Medaille|Hughes-Medallie]]. Anderi Uszäichnige si u.&amp;nbsp;a. d [[Copley-Medaille|Copley-Medallie]], d [[Royal Medal|Royal Medallie]] und d [[Sylvester-Medaille|Sylvester-Medallie]].

== Litratuur ==
* Bill Bryson (Hrsg.): ''Seeing Further. The Story of Science and the Royal Society.'' Harper Press, London 2010, ISBN 978-0-00-730256-7.
* Thomas Birch: ''The history of the Royal Society of London for improving of natural knowledge from its first rise, in which the most considerable of those papers communicated to the Society, which have hitherto not been published, are inserted as a supplement to the Philosophical Transactions''. 4 Bände, A. Millar, London 1756–1757, [http://books.google.de/books?id=e2EVAAAAQAAJ Band 1]{{Toter Link|url=http://books.google.de/books?id=e2EVAAAAQAAJ |date=2019-09 }} (1660–1664), [http://books.google.de/books?id=lWEVAAAAQAAJ Band 2]{{Toter Link|url=http://books.google.de/books?id=lWEVAAAAQAAJ |date=2019-09 }} (1665–1671), [http://books.google.de/books?id=o2EVAAAAQAAJ Band 3]{{Toter Link|url=http://books.google.de/books?id=o2EVAAAAQAAJ |date=2019-09 }} (1672–1679), [http://books.google.de/books?id=q2EVAAAAQAAJ Band 4]{{Toter Link|url=http://books.google.de/books?id=q2EVAAAAQAAJ |date=2019-09 }} (1680–1687).
* Marie Boas Hall: ''Promoting experimental learning: experiment and the Royal Society 1660–1727''. Cambridge University Press, 1991, ISBN 0521405033.
* Thomas Sprat: ''The history of the Royal Society of London, for the improving of natural knowledge''. J. Martyn, London 1667, [http://books.google.de/books?id=g30OAAAAQAAJ (online)]{{Toter Link|url=http://books.google.de/books?id=g30OAAAAQAAJ |date=2019-09 }}.
* Charles Richard Weld: ''A History of the Royal Society: With Memoirs of the Presidents''. J. W. Parker, London 1848, [http://www.archive.org/stream/ahistoryroyalso00weldgoog#page/n10/mode/1up Band 1] (1660–1745), [http://www.archive.org/stream/ahistoryroyalso01weldgoog#page/n8/mode/1up Band 2] (1746–1847).

== Weblingg ==
{{Commonscat}}
* [https://web.archive.org/web/20050604075524/http://www.royalsoc.ac.uk/ The Royal Society] (änglisch)

== Fuessnoote ==
&lt;references /&gt;

{{Übersetzungshinweis|de|Royal_Society|dütsch}}

{{Normdaten}}

[[Kategorie:Kultur z Grossbritannie un Nordirland]]
[[Kategorie:Wisseschaft]]
[[Kategorie:Britischi Organisation]]
[[Kategorie:Organisation z London]]</text>
      <sha1>t5gp1jkc5aoqbvjxv86zur3difter7o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Harrow School</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48518</id>
    <revision>
      <id>1087284</id>
      <parentid>953379</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T19:12:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mathieu Kappler</username>
        <id>76078</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[de:Wikipedia:Helferlein/HotCat|HC]]: [[Kategorie:London]] ussenee; [[Kategorie:Organisation z London]] ergänze</comment>
      <origin>1087284</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1257" sha1="bj1ff3v7514llzsebrfxicqivumsix4" xml:space="preserve">[[Datei:Harroviensis.jpg|mini|Harroviensis]]
D '''Harrow School''' ghöört zu de bekanntiste änglische [[Public School (Vereinigtes Königreich)|Public Schools]] für Buebe und isch au äifach as &quot;Harrow&quot; bekannt.  Si het hüte öbbe 800 Schüeler und lit im Nord-Weste vo [[London]].

Uf em Gebiet vo dr hütige Schuel het s Schuele sit 1243 gee. Die hütigi Schuel goot uf e [[John Lyon]] zrugg, wo sä 1572 uf dr Grundlaag von ere [[Royal Charter]] vo dr [[Elisabeth I.]] gründet het. D Schuel ghöört zu de nüün Schuele, wo im ''Public School Act'' vo 1868 gnennt wärde und si isch äini vo de siibe Schuele gsi, wo sich 1863 drofe häi und d Cambridge Regle für s Schutte festgläit häi, wo denn äini vo de Grundlaage für d Football Association Regle worde si. 

== Litratuur ==
* Bamber Gascoigne: ''Encyclopedia of Britain''. BCA, London, New York, Sydney, Toronto 1993, ISBN 0-333-54764-0, S. 291.
* Christopher Tyerman: ''A History of Harrow School.'' Oxford University Press, Oxford 2000. ISBN 0-19-822796-5.

== Weblingg ==
* [http://www.harrowschool.org.uk/ Harrow School offizielli Website]

{{Coordinate|NS=51.573103|EW=-0.333792|type=landmark|region=GB-HRW}}

{{Normdaten}}

[[Kategorie:Schuel]]
[[Kategorie:Organisation z London]]</text>
      <sha1>bj1ff3v7514llzsebrfxicqivumsix4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Thomas Cook Group</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76696</id>
    <revision>
      <id>1087286</id>
      <parentid>926960</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T19:13:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mathieu Kappler</username>
        <id>76078</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[de:Wikipedia:Helferlein/HotCat|HC]]: [[Kategorie:Organisation z London]] ergänze</comment>
      <origin>1087286</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1441" sha1="81equgaxvqk1ukvc93c85chv7dj0fxk" xml:space="preserve">[[Datei:Boeing757-G-JMAA.jpg|mini|es Flugzüüg vo Thomas Cook]]
D '''Thomas Cook Gruppe''' isch es grosses änglischs Undernääme vom [[Tourismus|Frömdevrcheer]] mit Sitz z [[London]] gsi.

Es isch uf s Räisebüro vom Pionier [[Thomas Cook]] zrugggange.

D Gselschaft, wo dr Thomas Cook ane 1841 gründet gha het, isch drno under sym Soon und drufabe under dämm syne Söön irere Läitig gsi, bis es 1928 a d [[Compagnie Internationale des Wagons-Lits|Compagnie Internationale des Wagons-Lits et des Grands Express Européens]] verchauft worden isch. Es isch e Zyt lang dr gröscht Abüüter vo Pauschalreisen uf dr Wält gsi.

D Thomas Cook Group het am Schluss eigeti Fluggselschafte und Dochterfirmene i verschidene Länder gha.

Wäge vil z ufwändigen Inväschtizioone het d Thomas Cook Gruppe am 23. Septämber 2019 mit alne Gschäft müessen uufhöre, und do drby sin meh weder e halbi Milioon Turischte irgendwo uf dr Wält blibe hocke.&lt;ref&gt;Clare Duffy: [https://edition.cnn.com/2019/09/22/business/thomas-cook-collapse/index.html ''Thomas Cook collapses, leaving thousands of travelers stranded''] Artikel uf cnn.com vom 23. September 2019&lt;/ref&gt;

== Weblink ==
* [https://web.archive.org/web/20190831220850/https://www.thomascook.de/unternehmen/ Website vo dr Thomas Cook GmbH]

== Fuessnoote ==
&lt;references /&gt;

[[Kategorie:Unternähme (Vereinigts Königriich)]]
[[Kategorie:Freiziitkultur]]
[[Kategorie:Organisation z London]]</text>
      <sha1>81equgaxvqk1ukvc93c85chv7dj0fxk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Benutzer:Mathieu Kappler/Angelegte Artikel</title>
    <ns>2</ns>
    <id>82778</id>
    <revision>
      <id>1087289</id>
      <parentid>1087271</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T19:17:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mathieu Kappler</username>
        <id>76078</id>
      </contributor>
      <comment>/* 23px Erootik, Pornogràfii */ +</comment>
      <origin>1087289</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="59190" sha1="p56mkycgmzamnx5h6d5q2r098k240qs" xml:space="preserve">&lt;span id=&quot;toc-top&quot;&gt;&lt;/span&gt;
&lt;center&gt;
'''Ìnhàltsverzaichniss'''&lt;br/&gt;
[[#Ààdel|1. Ààdel]]&lt;br/&gt;
[[#Àltertummsforschung un G’schìcht|2. Àltertumms- un G’schìchtsforschung]]&lt;br/&gt;
[[#Àrkitäktüür, Bàuikunscht|3. Àrkitäcktüür, Bàuikunscht]]&lt;br/&gt;
[[#Assa un Trìnka|4. Assa un Trìnka]]&lt;br/&gt;
[[#Astrofüüsik, Schtarnakunda|5. Astrofüüsik, Schtarnakunda]]&lt;br/&gt;
[[#Biologii|6. Biologii]]&lt;br/&gt;
[[#Geogràfii|7. Geogràfii]]&lt;br/&gt;
[[#Erootik, Pornogràfii|8. Erootik, Pornogràfii]]&lt;br/&gt;
[[#Film un Farnsah, Rundfunk, digitààla Meedia|9. Film un Farnsah, Rundfunk, digitààla Meedia]]&lt;br/&gt;
[[#Füüsik|10. Füüsik]]&lt;br/&gt;
[[#Gsundhait un Hailkunscht|11. Gsundhait un Hailkunscht]]&lt;br/&gt;
[[#Ìnformàtìgg|12. Ìnformàtìgg]]&lt;br/&gt;
[[#Ìnschtitüüta un G’leehrtag’sällschàfta|13. Ìnschtitüüta un G’leehrtag’sällschàfta]]&lt;br/&gt;
[[#Kemii|14. Kemii]]&lt;br/&gt;
[[#Làndwìrtschàft|15. Làndwìrtschàft]]&lt;br/&gt;
[[#Lìteràtüür un Prassa|16. Lìteràtüür un Prassa]]&lt;br/&gt;
[[#Màthemààtik|17. Màthemààtik]]&lt;br/&gt;
[[#Militäär|18. Militäär]]&lt;br/&gt;
[[#Mooda|19. Mooda]]&lt;br/&gt;
[[#Moolaräi|20. Moolaräi]]&lt;br/&gt;
[[#Müüsik|21. Müüsik]]&lt;br/&gt;
[[#Politik|22. Politik]]&lt;br/&gt;
[[#Racht|23. Racht]]&lt;br/&gt;
[[#Religioona|24. Religioona]]&lt;br/&gt;
[[#Schport|25. Schport]]&lt;br/&gt;
[[#Schproochwìssaschàft|26. Schproochwìssaschàft]]&lt;br/&gt;
[[#Üssbìldung un Schüalsüschteem|27. Üssbìldung un Schüalsüschteem]]&lt;br/&gt;
[[#Verkeehr|28. Verkeehr]]&lt;br/&gt;
[[#sunschtigs|29. sunschtigs]]
&lt;/center&gt;

=== [[Datei:Cheval cabré et en chevalier.svg|35px]] Ààdel ===
* ''Ààdelfàmìlia:'' [[Waldner von Freundstein]]

&lt;small&gt;''[[#toc-top|— z’ruck zem Ìnhàltsverzaichniss ↑ —]]''&lt;/small&gt;

=== [[Datei:Woman head louvre.gif|25px]] Àltertummsforschung un G’schìcht ===
* ''Ärraignissa:'' [[Messerangriff in Mülhausen am 22. Februar 2025|dr Masserààgrìff z’ Mìlhüüsa àm 22. Hornung 2025]]
* ''Histooriker, Àltertummsforscher:'' [[François Burckard]] • [[Marie Besse]] • [[Jean-Pierre Chaline]] • [[Nadine-Josette Chaline]] • [[André Encrevé]] • [[André Hugel]] • [[Marion Lichardus-Itten]] • [[Guillaume Marlot]] • [[Jean-Georges Mieg]] • [[Prosper Tarbé]]
* ''Fiirtiga:'' [[Nationalfeiertag der Jeanne d’Arc und der Vaterlandsliebe|Nàzionààlfiirtig vu dr Jeanne d’Arc un vu dr Vàtterlàndsliawa]]
* ''Fundplatz, àlta Volksschtamm:'' [[Bibrax]] • [[Remer]]
* ''histoorischa Schtààta:'' [[Stadtrepublik Mülhausen|d’ Schtàdtrepüblik Mìlhüüsa]]

&lt;small&gt;''[[#toc-top|— z’ruck zem Ìnhàltsverzaichniss ↑ —]]''&lt;/small&gt;

=== [[Datei:Architecture capitol.svg|35px]] Àrkitäktüür, Bàuikunscht ===
* ''Begrìffa:'' [[Wolkenkratzer|Wulkakràtzer]], [[Monument historique]]
* ''Bàuiplàànzaichner:'' [[Jules Alard]] • [[Ferdinand Amann]] • [[Marc Margotin]] • [[Édouard Roederer]] • [[Émile Peltier]] • [[André Ragot]] • [[Jacques Rapin]] • [[Édouard Thiérot]]
* ''histoorischa Gebäijer, Dankmooler:''
** ''z’ Kolmer:'' [[Haus Wildungshof|s’ Hüüs Wìldungshoof]]
** ''z’ Mìlhüüsa:'' [[Bollwerk (Mülhausen)|Bollwark (Mìlhüüsa)]] • [[Centre commercial Porte Jeune]] • [[Mieg-Haus|s’ Mieg-Hüüs]] • [[Parc Expo (Mülhausen)|dr Parc Expo z’ Mìlhüüsa]]
** ''z’ Näi York:'' [[33 Thomas Street]]
** ''z’ Pàriis:'' [[Maison de l’Alsace]]
** ''z’ Reims:'' [[Fontaine des Carmes (Reims)]] • [[Hôtel_de_La_Salle_(Reims)|s’ Hüüs La Salle z’ Reims]] • [[Ostfriedhof (Reims)|dr Oschtfrììdhoof z’ Reims]] • [[Westfriedhof (Reims)|dr Wäschtfrììdhoof z’ Reims]]
** ''z’ Reimserbarg (Lothrìnga):'' [[Statue du Volontaire]]
* Warkzigg: [[Schraubenzieher|Schrüüwaziager]]
* histoorischa Schtroossa:
** ''z’ London:'' [[Strand (London)]]
** ''z’ Mìlhüüsa:'' [[Rue Louis-Pasteur (Mülhausen)|Àm Bollwark]] • [[Rue des Boulangers (Mülhausen)|Bäckergàss]] • [[Rue des Fleurs (Mülhausen)|Blüamagàss]] • [[Rue du Bastion (Mülhausen)|Bollwarkgassla]] • [[Passage Teutonique|Diitschahoofgassla]] • [[Rue des Tondeurs (Mülhausen)|Freschawaid]] • [[Rue des Tanneurs (Mülhausen)|Garwergàss]] • [[Place Franklin|Hàrdäpfelmàrkt]] • [[Impasse du Coq (Mülhausen)|Hiahnerwìnkel]] • [[Rue de la Somme (Mülhausen)|Kìrchhoofschtrooss]] • [[Rue du Couvent (Mülhausen)|Kloschtergàss]] • [[Rue du Marché (Mülhausen)|Màrktgassla]] • [[Rue des Bouchers (Mülhausen)|Metzgergàss]] • [[Rue de la Meurthe (Mülhausen)|Rue de la Meurthe]] • [[Rue du Moulin (Mülhausen)|Mììhlagàss]] • [[Rue des Bons-Enfants (Mülhausen)|Müassbrunnergassla]] • [[Impasse des Bœufs (Mülhausen)|Ocksagassla]] • [[Impasse des Prêtres (Mülhausen)|Pfàffagassla]] • [[Place de la Réunion|Roothüüsplàtz]] • [[Rue des Cordiers (Mülhausen)|Sailergrààwa]] • [[Rue de la Justice (Mülhausen)|Schìndergassla]] • [[Rue des Maréchaux (Mülhausen)|Schmììdgàss]] • [[Rue Paille|Schtràuigàss]] • [[Rue Henriette (Mülhausen)|Schüalgàss]] • [[Rue du Raisin (Mülhausen)|Triiwelgàss]] • [[Impasse de l’Horloge (Mülhausen)|Ührahof]] • [[Rue des Charrons (Mülhausen)|Wàgnergàss]] • [[Wildemannstraße|Wìldamànsgass]] • [[Rue de la Moselle (Mülhausen)|Ziagelgass]]
** ''z’ Nànzig:'' [[Rue Henri-Poincaré (Nancy)]] • [[Rue Raymond-Poincaré (Nancy)]] • [[Avenue Anatole-France (Nancy)]]
** ''z’ Reims:'' [[Avenue de Laon]] • [[Boulevard Louis-Roederer]] • [[Parc Léo-Lagrange]] • [[Parc de la Patte-d’Oie]] • [[Promenades de Reims]] • [[Rue de l’Abbé-de-L’Épée (Reims)]] • [[Rue Boulard (Reims)]] • [[Rue du Cadran-Saint-Pierre]] • [[Rue Cérès]] • [[Rue de Chativesle]] •  [[Rue du Clou-dans-le-Fer]] • [[Rue Dieu-Lumière]] • [[Rue Docteur-Jacquin]] • [[Rue Docteur-Jacquin]] • [[Rue des Fuseliers]] • [[Rue de la Gabelle]] • [[Rue Jeanne-d’Arc (Reims)]] • [[Rue Marx-Dormoy (Reims)]] • [[Square Colbert (Reims)]]
** ''z’ Pàriis:'' [[Rue de Berne]] • [[Rue de Mulhouse (Paris)]]

''→ fìr d’ Kultschtätta un Gotteshiiser, lüag ìm [[#Religioona|Àbschnìtt „Religioona“]] doo dunta''

&lt;small&gt;''[[#toc-top|— z’ruck zem Ìnhàltsverzaichniss ↑ —]]''&lt;/small&gt;

=== [[Datei:Foodlogo2.svg|24px]] Assa un Trìnka ===
* ''Kochkunscht:'' [[Gâteau mollet]] • [[Pan bagnat]]
* ''Getranker:'' [[Champagner]] • [[Charles de Cazanove]] • [[Somersby]] • [[Twinings]] • [[The Coca-Cola Company]]

&lt;small&gt;''[[#toc-top|— z’ruck zem Ìnhàltsverzaichniss ↑ —]]''&lt;/small&gt;

=== [[Datei:Noun Astronomy Icon2.svg|25px]] Astrofüüsik, Schtarnakunda ===
* ''Astrofüüsiker, Schtarnakundler:'' [[Sibylle Anderl]]
* ''Schtarna:'' [[Alpha Centauri]] • [[Lichtjahr|Liachtjoohr]] • [[Liste der Listen von Sternen|Lischta vu da Lischta vu Schtarna]] • [[Liste der massereichsten Sterne|Lischta vu da Schtarna mìt dr greeschta Màssa]] • [[Liste sehr großer Sterne|Lischta vu sehr groossa Schtarna]] • [[Liste der mit bloßem Auge sichtbaren Sterne|Lischta vu da Schtarna, womm’r mìt’m bloossa-n-Àuiga känna sah]] • [[Liste von Supernovae|Lischta vu Supernovae]] • [[Sonnenfinsternis vom 25. Oktober 2022|Sunnafìnschterniss vum 25. Oktoower 2022]]

&lt;small&gt;''[[#toc-top|— z’ruck zem Ìnhàltsverzaichniss ↑ —]]''&lt;/small&gt;

=== [[Datei:ADN static h.png|37px]] Biologii ===
* ''Biolooga:'' [[Katharina Mangold-Wirz]]
* ''Tiarlaàrta:'' [[Östlicher Laubfrosch|Ääschtlig Làuibfräschla]] • [[Grüne Pfirsichblattlaus|Griana Pfärsigblàttlüüs]]

&lt;small&gt;''[[#toc-top|— z’ruck zem Ìnhàltsverzaichniss ↑ —]]''&lt;/small&gt;

=== [[Datei:Geographylogo.svg|28px]] Geogràfii ===
* {{ALB|#|WIDTHS=17px}} ''Àlbàània:'' &lt;u&gt;[[Shkodra]]&lt;/u&gt;
* {{DZA|#| |WIDTHS=17px}} ''Àlgeeria:'' [[Kabylei|Kabyläi]]
* {{ARG|#|WIDTHS=17px}} ''Àrgentiinia:'' [[Epuyén]]
* {{AUS|#|WIDTHS=17px}} ''Àuischtrààlia:'' [[Newman (Western Australia)]] 
* {{BEL|#|WIDTHS=17px}} ''Belgia:'' [[Boom (Belgien)|Boom (Belgia)]] • [[Provinz Flämisch-Brabant|Prowìnz Fläämisch-Bràbant]] • [[Provinz Hennegau|Prowìnz Hennagàui]] • [[Flandern|Flàndra]] • [[Provinz Limburg (Belgien)|Prowìnz Limburg]] • [[Provinz Lüttich|Prowìnz Lüttich]] • [[Provinz Namur|Prowìnz Namur]] • [[Provinz Ostflandern|Prowìnz Oschtflàndra]] • [[Wallonische Region|Wàlloonischa Regioon]] • [[Provinz Wallonisch-Brabant|Prowìnz Wàlloonisch-Bràbant]] • [[Provinz Westflandern|Prowìnz Wäschtflàndra]]
* {{BUR|#| |WIDTHS=17px}} ''Burkina Faso:'' [[Barsalogho]]
* {{GER|#| |WIDTHS=17px}} ''Diitschlànd:'' [[Erfurt]]
* {{FRA|#|WIDTHS=17px}} ''Frànkrììch:''
** ''Bariga:'' [[Hartmannswillerkopf|Hàrtmànnswillerkopf]]
** ''Flìss un Seea:'' [[Aire (Aisne)]] • [[Aisne]] • [[Anger (Mouzon)]] • [[Aulnay-sur-Marne]] • [[Argers]] • [[Canal de l’Aisne à la Marne |Aisne-Marne-Sittakànààl]] • [[Ardre (Fluss)]] • [[Audry (Sormonne)]] • [[Aussonce]] • [[Auve (Fluss)]] • [[Auzon (Aube)]] • [[Avançon (Ardennes)]] • [[Barboure]] • [[Bar (Fluss)]] • [[Barbuise (Fluss)]] • [[Biesme (Aisne)]] • [[Stausee Bouzey|Schtàuisee Bouzey]] • [[Bruxenelle]] • [[Coole (Fluss)]] • [[Fion]] • [[Guenelle]] • [[Marne (Fluss)]] • [[Canal latéral à la Marne|Marne-Sittakànààl]] • [[Moivre (Fluss)]] • [[Muze (Vesle)]] • [[Noblette]] • [[Ognon]] • [[Ornain]] • [[Oyapock]] • [[Orillon (Fluss)]] • [[Py (Suippe)]] • [[Recologne (Ognon)]] • [[Reigne]] • [[Retourne]] • [[Saônelle]] • [[Saulx (Fluss)]] • [[Somme-Soude]] • [[Suippe]] • [[Suize]] • [[Vair]] • [[Vesle]] • [[Vière]]
** ''frànzeescha G’mainda un G’maindaverband:'' [[Ablancourt]] • [[Acy-Romance]] • [[Aigny]] • [[Aire (Ardennes)]] • [[Alincourt]] • [[Alliancelles]] • [[Amagne]] • [[Ambly-Fleury]] • [[Ambrières]] • [[Ameuvelle]] • [[Annelles]] • [[Anthenay]] • [[Aougny]] • [[Arcis-le-Ponsart]] • [[Arnicourt]] • [[Arrigny]] • [[Artignosc-sur-Verdon]] • [[Aubérive]] • [[Aubervilliers]] • [[Aubilly]] • [[Aulnay-l’Aître]] • [[Alland’Huy-et-Sausseuil]] • [[Apremont (Ardennes)]] • [[Arrancy-sur-Crusnes]] • [[Auménancourt]] • [[Baconnes]] • [[Banogne-Recouvrance]] • [[Barby (Ardennes)]] • [[Baslieux-lès-Fismes]] • [[Bassu]] • [[Bassuet]] • [[Bazancourt (Marne)]] • [[Beaumont-sur-Vesle]] • [[Beine-Nauroy]] • [[Belval-en-Argonne]] • [[Berméricourt]] • [[Berru]] • [[Bertoncourt]] • [[Berzieux]] • [[Bétheniville]] • [[Bethon]] • [[Bettancourt-la-Longue]] • [[Bezannes]] • [[Biermes]] • [[Bignicourt]] • [[Bignicourt-sur-Marne]] • [[Bignicourt-sur-Saulx]] • [[Billy-le-Grand]] • [[Binarville]] • [[Blanzy-la-Salonnaise]] • [[Blaise (Marne)]] • [[Bligny (Marne)]] • [[Blesme]] • [[Bouilly (Marne)]] • [[Bouleuse]] • [[Boult-sur-Suippe]] • [[Bouvancourt]] • [[Bouy]] • [[Brandonvillers]] • [[Branscourt]] • [[Braux-Sainte-Cohière]] • [[Braux-Saint-Remy]] • [[Bréban]] • [[Breuil-sur-Vesle]] • [[Breuvery-sur-Coole]] • [[Brienne-sur-Aisne]] • [[Brignoles]] • [[Brimont]] • [[Brouillet]] • [[Brusson (Marne)]] • [[Bussang]] • [[Bussy-le-Château]] • [[Bussy-le-Repos (Marne)]] • [[Bussy-Lettrée]] • [[Champigny (Marne)]] • [[Chapelaine]] • [[Chambrecy]] • [[Changy (Marne)]] • [[Caurel (Marne)]] • [[Cauroy-lès-Hermonville]] • [[Cernay-en-Dormois]] • [[Cernay-lès-Reims]] • [[Cernon (Marne)]] • [[Champigneul-Champagne]] • [[Champillon]] • [[Châlons-sur-Vesle]] • [[Champfleury (Marne)]] • [[Chamery]] • [[Chappes (Ardennes)]] • [[Charmont (Marne)]] • [[Château-Thierry]] • [[Châtrices]] • [[Chaudefontaine (Marne)]] • [[Chaumuzy]] • [[Cheminon]] • [[Chenay (Marne)]] • [[Cheniers]] • [[Cheppes-la-Prairie]] • [[Chepy]] • [[Compertrix]] • [[Coole]] • [[Coolus]] • [[Condé-lès-Herpy]] • [[Contault]] • [[Corroy]] • [[Corny-Machéroménil]] • [[Coulommes-la-Montagne]] • [[Coupéville]] • [[Courcelles-Sapicourt]] • [[Courcy (Marne)]] • [[Courdemanges]] • [[Courlandon]] • [[Courmas]] • [[Courtagnon]] • [[Courtémont]] • [[Courthiézy]] • [[Courville]] • [[Couvrot]] • [[Crugny]] • [[Cuisles]] • [[Dampierre-le-Château]] • [[Dizy (Marne)]] • [[Dombasle-en-Xaintois]] • [[Dompremy]] • [[Dontrien]] • [[Doux (Ardennes)]] • [[Drouilly]] • [[Écollemont]] • [[Écriennes]] • [[Écueil]] • [[Écury-sur-Coole]] • [[Élise-Daucourt]] • [[Épense]] • [[Épinonville]] • [[Époye]] • [[Fagnières]] • [[Faux (Ardennes)]] • [[Faux-Fresnay]] • [[Faverolles-et-Coëmy]] • [[Favresse]] • [[Fèrebrianges]] • [[Fère-Champenoise]] • [[Flavigny (Marne)]] • [[Fontaine-en-Dormois]] • [[Fraillicourt]] • [[Francheville (Marne)]] • [[Germigny (Marne)]] • [[Givron]] • [[Givry-en-Argonne]] • [[Gizaucourt]] • [[Glannes]] • [[Grandchamp (Ardennes)]] • [[Gratreuil]] • [[Grauves]] • [[Gueux]] • [[Hagnicourt]] • [[Hermonville]] • [[Heutrégiville]] • [[Hourges]] • [[Isle-sur-Marne]] • [[Isles-sur-Suippe]] • [[Janvry (Marne)]] • [[Joinville (Haute-Marne)]] • [[Jonchery-sur-Vesle]] • [[Jonquery]] • [[Jouy-lès-Reims]] • [[Juif (Saône-et-Loire)]] • [[La Chapelle-Felcourt]] • [[La Chaussée-sur-Marne]] • [[La Faute-sur-Mer]] • [[Lagery]] • [[La Neuvillette (Marne)]] • [[La Neuville-au-Pont]] • [[La Romagne (Ardennes)]] • [[La Neuville-en-Tourne-à-Fuy]] • [[Laon]] • [[Larzicourt]] • [[Laval-sur-Tourbe]] • [[Lavannes]] • [[La Verdière]] • [[La Veuve]] • [[Les Andelys]] • [[Le Châtelet-sur-Retourne]] • [[La Croix-en-Champagne]] • [[Le Châtelier]] • [[Le Chemin]] • [[L’Écaille]] • [[Les Charmontois]] • [[Leffincourt]] • [[Le Meix-Tiercelin]] • [[Les Grandes-Loges]] • [[Les Mesneux]] • [[Lenharrée]] • [[Les Petites-Loges]] • [[Le Thour]] • [[Le Vieil-Dampierre]] • [[Lhéry]] • [[Liffol-le-Grand]] • [[Liffol-le-Petit]] • [[Lille]] • [[Livry-Louvercy]] • [[Liste der Gemeindeverbände im Département Bas-Rhin|Lischta vu da G’maindaverbànd ìm Département Bas-Rhin]] • [[Liste der Gemeindeverbände im Département Marne |Lischta vu da G’maindaverband ìm Département Marne]] • [[Le Fresne]] • [[Lignon (Marne)]] • [[Lisse-en-Champagne]] • [[Loivre]] • [[Lure (Haute-Saône)]] • [[Maffrécourt]] • [[Magneux (Haute-Marne)]] • [[Magneux (Marne)]] • [[Magneux-Haute-Rive]] • [[Mailly-Champagne]] • [[Mairy-sur-Marne]] • [[Malmy]] • [[Marfaux]] • [[Marolles (Marne)]] • [[Marson]] • [[Matougues]] • [[Mazan]] • [[Mittelmünster|Mìttelmìnschter]] • [[Ménil-Annelles]] • [[Merfy]] • [[Merlaut]] • [[Mesmont (Ardennes)]] • [[Moncetz-Longevas]] • [[Montbré]] • [[Montmeillant]] • [[Montigny-sur-Vesle]] • [[Mont-sur-Courville]] • [[Monthelon (Marne)]] • [[Montreuil (Seine-Saint-Denis)]] • [[Mourmelon-le-Grand]] • [[Mourmelon-le-Petit]] • [[Muizon]] • [[Nantes]] • [[Nanteuil-sur-Aisne]] • [[Neufchâtel-sur-Aisne]] • [[Neuflize]] • [[Neuvizy]] • [[Nogent-l’Abbesse]] • [[Nouvion-sur-Meuse]] • [[Novion-Porcien]] • [[Novy-Chevrières]] • [[Nuisement-sur-Coole]] • [[Oiry]] • [[Olizy]] • [[Ollières]] • [[Omey]] • [[Ormes (Marne)]] • [[Noirlieu]] • [[Pargny-lès-Reims]] • [[Passavant-en-Argonne]] • [[Pontfaverger-Moronvilliers]] • [[Remiremont]] • [[Passy-Grigny]] • [[Pévy‎]] • [[Poilly (Marne)]] • [[Pogny]] • [[Poix]] • [[Pomacle]] • [[Pont-à-Mousson]] • [[Pontault-Combault]] • [[Pouillon (Marne)]] • [[Pourcy]] • [[Prosnes]] • [[Prouilly]] • [[Prunay (Marne)]] • [[Puiseux (Ardennes)]] • [[Puisieulx]] • [[Rapsécourt]] • [[Recy]] • [[Remicourt (Marne)]] • [[Rouvroy-Ripont]] • [[Quilly (Ardennes)]] • [[Raillicourt]] • &lt;u&gt;[[Reims]]&lt;/u&gt; • [[Remaucourt (Ardennes)]] • [[Rennes]] • [[Renneville (Ardennes)]] • [[Réveillon (Marne)]] • [[Rilly-la-Montagne]] • [[‎Rilly-sur-Aisne]] • [[Rocquigny (Ardennes)]] • [[Roizy]] • [[Romain (Marne)]] • [[Romigny]] • [[Rosnay (Marne)]] • [[Rubigny]] • [[Sacy (Marne)]] • [[Saint-Aubin-sur-Aire]] • [[Saint-Brice-Courcelles]] • [[Saint-Clément-à-Arnes]] • [[Saint-Denis (Seine-Saint-Denis)]] • [[Saint-Gilles (Marne)]] • [[Saint-Hilaire-le-Petit]] • [[Saint-Jean-sur-Tourbe]] • [[Saint-Léonard (Marne)]] • [[Sainte-Marie (Ardennes)|Sainte-Marie]] • [[Sainte-Marie-à-Py]] • [[Saint-Mard-sur-le-Mont]] • [[Saint-Martin-aux-Champs]] • [[Saint-Étienne-à-Arnes]] • [[Saint-Étienne-lès-Remiremont]] • [[Saint-Euphraise-et-Clairizet]] • [[Saint-Germain-la-Ville]] • [[Saint-Gibrien]] • [[Saint-Imoges]] • [[Saint-Martin-l’Heureux]] • [[Saint-Masmes]] • [[Sainte-Menehould]] • [[Saint-Ouen-Domprot]] • [[Saint-Quentin-sur-Coole]] • [[Saint-Remy-sur-Bussy]] • [[Sapignicourt]] • [[Sarcy]] • [[Saron-sur-Aube]] • [[Seraincourt (Ardennes)]] • [[Servon-Melzicourt]] • [[Sept-Saulx]] • [[Sermiers]] • [[Serzy-et-Prin]] • [[Saint-Étienne-sur-Suippe]] • [[Saint-Jean-aux-Bois (Ardennes)]] • [[Saint-Mard-sur-Auve]] • [[Saint-Pierre (Marne)]] • [[Saint-Souplet-sur-Py]] • [[Sarry (Marne)]] • [[Selles (Marne)]] • [[Sillery (Marne)]] • [[Sivry-Ante]] • [[Sogny-aux-Moulins]] • [[Sogny-en-l’Angle]] • [[Sommesous]] • [[Somme-Tourbe]] • [[Somme-Vesle]] • [[Saint-Étienne-au-Temple]] • [[Saudoy]] • [[Songy]] • [[Soudé]] • [[Soudron]] • [[Soulières]] • [[Taissy]] • [[Tagnon]] • [[Tilloy-et-Bellay]] • [[Thibie]] • [[Thil (Marne)]] • [[Thillois]] • [[Tinqueux]] • [[Togny-aux-Bœufs]] • [[Tourbe]] • [[Tramery]] • [[Trigny]] • [[Trépail]] • [[Treslon]] • [[Trois-Puits]] • [[Unchair]] • [[Vadenay]] • [[Val-de-Vesle]] • [[Vauclerc]] • [[Vaudemange]] • [[Vaudesincourt]] • [[Vatry]] • [[Vavray-le-Grand]] • [[Ventelay]] • [[Varennes-en-Argonne]] • [[Vernancourt]] • [[Verrières (Marne)]] • [[Versailles]] • [[Verzenay]] • [[Vésigneul-sur-Marne]] • [[Vienne-la-Ville]] • [[Ville-Dommange]] • [[Ville-en-Selve]] • [[Ville-en-Tardenois]] • [[Ville-sur-Retourne]] • [[Ville-sur-Tourbe]] • [[Villers-Allerand]] • [[Villers-aux-Bois]] • [[Villers-aux-Nœuds]] • [[Villers-en-Argonne]] • [[Villers-Franqueux]] • [[Villers-Marmery]] • [[Virginy]] • [[Voilemont]] • [[Vouillers]] • [[Vrigny (Marne)]] • [[Warmeriville]] • [[Wignicourt]] • [[Witry-lès-Reims]]
** ''G’maindaverband:'' [[Communauté de communes de l’Argonne Champenoise]] • [[Communauté de communes du Bassin de Joinville en Champagne]] • [[Communauté de communes de la Brie Champenoise]] • [[Communauté d’agglomération de Châlons-en-Champagne]] • [[Communauté de communes Côtes de Champagne et Val de Saulx]] • [[Communauté d’agglomération Épernay, Coteaux et Plaine de Champagne]] • [[Communauté de communes des Crêtes Préardennaises]] • [[Communauté de communes du Grand Langres]] • [[Communauté d’agglomération du Grand Saint-Dizier, Der et Vallées]] • [[Communauté de communes de la Grande Vallée de la Marne]] • [[Communauté de communes des Monts de Gy]] • [[Communauté de communes de la Moivre à la Coole]] • [[Communauté de communes de l’Ouest Vosgien]] • [[Communauté de communes des Paysages de la Champagne]] • [[Communauté de communes Perthois-Bocage et Der]] • [[Communauté de communes des Portes de Champagne]] • [[Communauté de communes de la Région de Suippes]] • [[Communauté de communes de Sézanne-Sud Ouest Marnais]] • [[Communauté de communes du Sud Marnais]] • [[Communauté de communes Val de Gray]] • [[Communauté de communes Vitry, Champagne et Der]] • [[Communauté urbaine du Grand Reims]]
** ''Arrondissements:'' [[Arrondissement Angers]] • [[Arrondissement Bar-le-Duc]] • [[Arrondissement Bar-sur-Aube]] • [[Arrondissement Carpentras]] • [[Arrondissement Châlons-en-Champagne]] • [[Arrondissement Charleville-Mézières]] • [[Arrondissement Châteaubriant-Ancenis]] • [[Arrondissement Château-Gontier]] • [[Arrondissement Chaumont]] • [[Arrondissement Cholet]] • [[Arrondissement Commercy]] • [[Arrondissement Épernay]] • [[Arrondissement Épinal]] • [[Arrondissement Foix]] • [[Arrondissement Fontenay-le-Comte]] • [[Arrondissement Langres]] • [[Arrondissement La Flèche]] • [[Arrondissement La Roche-sur-Yon]] • [[Arrondissement Laon]] • [[Arrondissement Laval]] • [[Arrondissement Le Mans]] • [[Arrondissement Les Sables-d’Olonne]] • [[Arrondissement Lodève]] • [[Arrondissement Lure]] • [[Arrondissement Mamers]] • [[Arrondissement Marseille]] • [[Arrondissement Mayenne]] • [[Arrondissement Montauban]] • [[Arrondissement Montpellier]] • [[Arrondissement Nantes]] • [[Arrondissement Neufchâteau]] • [[Arrondissement Nogent-sur-Seine]] • [[Arrondissement Brignoles]] • [[Arrondissement Reims]] • [[Arrondissement Rethel]] • [[Arrondissement Saint-Dié-des-Vosges]] • [[Arrondissement Saint-Dizier]] • [[Arrondissement Saint-Nazaire]] • [[Arrondissement Sainte-Menehould]] • [[Arrondissement Saumur]] • [[Arrondissement Sedan]] • [[Arrondissement Segré]] • [[Arrondissement Troyes]] • [[Arrondissement Val-de-Briey]] • [[Arrondissement Verdun]] • [[Arrondissement Vesoul]] • [[Arrondissement Vitry-le-François]] • [[Arrondissement Vouziers]]
** ''Kàntoona:'' [[Kanton Anglure|Kàntoon Anglure]] • [[Kanton Argonne Suippe et Vesle|Kàntoon Argonne Suippe et Vesle]] • [[Kanton Avize|Kàntoon Avize]] • [[Kanton Ay|Kàntoon Ay]] • [[Kanton Beine-Nauroy|Kàntoon Beine-Nauroy]] • [[Kanton Bourgogne-Fresne|Kàntoon Bourgogne-Fresne]] • [[Kanton Châlons-en-Champagne-1|Kàntoon Châlons-en-Champagne-1]] • [[Kanton Châlons-en-Champagne-2|Kàntoon Châlons-en-Champagne-2]] • [[Kanton Châlons-en-Champagne-3|Kàntoon Châlons-en-Champagne-3]] • [[Kanton Châlons-en-Champagne-4|Kàntoon Châlons-en-Champagne-4]] • [[Kanton Château-Porcien|Kàntoon Château-Porcien]] • [[Kanton Châtillon-sur-Marne|Kàntoon Châtillon-sur-Marne]] • [[Kanton Dormans|Kàntoon Dormans]] • [[Kanton Mourmelon-Vesle et Monts de Champagne|Kàntoon Mourmelon-Vesle et Monts de Champagne]] • [[Kanton Dormans-Paysages de Champagne]] • [[Kanton Écury-sur-Coole|Kàntoon Écury-sur-Coole]] • [[Kanton Épernay-1|Kàntoon Épernay-1]] • [[Kanton Épernay-2|Kàntoon Épernay-2]] • [[Kanton Esternay|Kàntoon Esternay]] • [[Kanton Fère-Champenoise|Kàntoon Fère-Champenoise]] • [[Kanton Fismes|Kàntoon Fismes]] • [[Kanton Fismes-Montagne de Reims]] • [[Kanton Givry-en-Argonne|Kàntoon Givry-en-Argonne]] • [[Kanton Heiltz-le-Maurupt|Kàntoon Heiltz-le-Maurupt]] • [[Kanton Marson|Kàntoon Marson]] • [[Kanton Montmirail (Marne)|Kàntoon Montmirail (Marne)]] • [[Kanton Montmort-Lucy|Kàntoon Montmort-Lucy]] • [[Kanton Reims-1|Kàntoon Reims-1]] • [[Kanton Reims-2|Kàntoon Reims-2]] • [[Kanton Reims-3|Kàntoon Reims-3]] • [[Kanton Reims-4|Kàntoon Reims-4]] • [[Kanton Reims-5|Kàntoon Reims-5]] • [[Kanton Reims-6|Kàntoon Reims-6]] • [[Kanton Reims-7|Kàntoon Reims-7]] • [[Kanton Reims-8|Kàntoon Reims-8]] • [[Kanton Reims-9|Kàntoon Reims-9]] • [[Kanton Rethel|Kàntoon Rethel]] • [[Kanton Sainte-Menehould|Kàntoon Sainte-Menehould]] • [[Kanton Saint-Remy-en-Bouzemont-Saint-Genest-et-Isson|Kàntoon Saint-Remy-en-Bouzemont-Saint-Genest-et-Isson]] • [[Kanton Sézanne|Kàntoon Sézanne]] • [[Kanton Sézanne-Brie et Champagne|Kàntoon Sézanne-Brie et Champagne]] • [[Kanton Sompuis|Kàntoon Sompuis]] • [[Kanton Suippes|Kàntoon Suippes]] • [[Kanton Thiéblemont-Farémont|Kàntoon Thiéblemont-Farémont]] • [[Kanton Vertus-Plaine Champenoise|Kàntoon Vertus-Plaine Champenoise]] • [[Kanton Vertus|Kàntoon Vertus]] • [[Kanton Ville-en-Tardenois|Kàntoon ville-en-Tardenois]] • [[Kanton Ville-sur-Tourbe|Kàntoon Ville-sur-Tourbe]] • [[Kanton Vitry-le-François-Champagne et Der|Kàntoon Vitry-le-François-Champagne et Der]] • [[Kanton Vitry-le-François-Est]] • [[Kanton Vitry-le-François-Ouest]] • [[Kanton Sermaize-les-Bains|Kàntoon Sermaize-les-Bains]] • [[Kanton Signy-l’Abbaye]] • [[Kanton Verzy|Kàntoon Verzy]]
** ''Départements:'' [[Département Allier]] • [[Département Alpes-Maritimes]] • [[Département Aube]] • [[Département Aude]] • [[Département Ardennes]] • [[Département Ardèche]] • [[Département Ariège]] • [[Département Aveyron]] • [[Département Bouches-du-Rhône]] • [[Département Calvados]] • [[Département Cantal]] • [[Département Charente]] • [[Département Charente-Maritime]] • [[Département Cher]] • [[Département Creuse]] • [[Département Corrèze]] • [[Département Côtes-d’Armor]] • [[Département Deux-Sèvres]] • [[Département Dordogne]] • [[Département Drôme]] • [[Département Essonne]] • [[Département Eure]] • [[Département Eure-et-Loir]] • [[Département Gard]] • [[Département Gironde]] • [[Département Haute-Garonne]] • [[Département Gers]] • [[Département Hautes-Alpes]] • [[Département Haute-Saône]] • [[Département Hauts-de-Seine]] • [[Département Ille-et-Vilaine]] • [[Département Indre]] • [[Département Indre-et-Loire]] • [[Département Landes]] • [[Département Loire]] • [[Département Loir-et-Cher]] • [[Département Loire-Atlantique]] • [[Département Loiret]] • [[Département Lot]] • [[Département Lot-et-Garonne]] • [[Département Lozère]] • [[Département Maine-et-Loire]] • [[Département Marne]] • [[Département Mayenne]] • [[Département Meuse]] • [[Département Haute-Loire]] • [[Département Haute-Marne]] • [[Département Haute-Vienne]] • [[Département Vienne]] • [[Département Manche]] • [[Département Nord]] • [[Département Oise]] • [[Département Pas-de-Calais]] • [[Département Puy-de-Dôme]] • [[Département Hautes-Pyrénées]] • [[Département Pyrénées-Atlantiques]] • [[Département Pyrénées-Orientales]] • [[Département Rhône]] • [[Département Sarthe]] • [[Département Seine-Maritime]] • [[Département Tarn]] • [[Département Tarn-et-Garonne]] • [[Département Seine-et-Marne]] • [[Département Seine-Saint-Denis]] • [[Département Somme]] • [[Département Val-d’Oise]] • [[Département Vaucluse]] • [[Département Var]] • [[Département Vendée]] • [[Département Yonne]] • [[Département Yvelines]] • 
** ''tràdizionälla Làndschàfta:'' [[Argonnen|Argonna]] • [[Beauce (Frankreich)|Beauce (Frànkrììch)]] • [[Brie (Region)]] • [[Champagne (Weinbaugebiet)|Champagne (Wiibàuigebiat)]] • [[Picardie]] • [[Südfrankreich|Süüdfrànkrììch]]
** ''Nàtüürpark:'' [[Regionaler Naturpark Montagne de Reims|Regionààler Nàtüürpàrk vum Reimser Hììgellànd]]
** ''Verwàltungsregioona:'' [[Champagne-Ardenne]]
** ''Schtàdtviartel:'' [[Dornach (Mülhausen)|Durni (Mìlhüüsa)]] • [[Stadtzentrum Mülhausen|Schtàdtzäntrum Mìlhüüsa]]
* {{GAB|#|WIDTHS=17px}} ''Gabun:'' [[Estuaire]] • [[Franceville]] • [[Haut-Ogooué]] • [[Libreville]] • [[Moanda (Gabun)]] • [[Moyen-Ogooué]] • [[Lambaréné]] • [[Ngounié]] • [[Ogooué]] • [[Ogooué-Lolo]] • [[Ogooué-Maritime]] • [[Ogooué-Ivindo]] • [[Nyanga]] • [[Port-Gentil]] • [[Woleu-Ntem]]
* {{IRN|#|WIDTHS=17px}} ''Iràn:'' [[Rafsandschan]] • [[Straße von Hormus|Schtrooss vu Hormus]]
* {{ISL|#| |WIDTHS=17px}} ''Iislànd:'' [[Elliðaey (Vestmannaeyjar)]]
* {{ISR|#| |WIDTHS=17px}} ''Israel:'' [[Negev]] • [[Schoval]]
* {{ITA|#|WIDTHS=17px}} ''Itàlia:'' [[Liste der Gemeinden in Italien|Lischta vu da Gmainda ìn Itààlia]] • [[Liste der Gemeinden im Latium|Lischta vu da Gmainda ìm Latium]] • [[Acquafondata]] • [[Acuto]] • [[Alvito (Latium)]] • [[‎Amaseno]] • [[Anagni]] • [[Aquino (Latium)]] • [[Ariccia]] • [[Arnara]] • [[Arpino]] • [[Broccostella]] • [[Castelnuovo Parano]] • [[Capriglia Irpina]] • [[Castelnovo del Friuli]] • [[Castrocielo]] • [[Ceprano]] • [[Collepardo]] • [[Coreno Ausonio]] • [[Fontechiari]] • [[Grottammare]] • [[Lusevera]] • [[Montefredane]] • [[Morolo]] • [[Paliano]] • [[Pastena]] • [[Pescosolido]] • [[Picinisco]] • [[Pico (Latium)]] • [[Prata di Principato Ultra]] • [[Pratola Serra]] • [[Riese Pio X]] • [[Rocca d’Arce]] • [[Roccasecca (Latium)]] • [[San Giovanni Incarico]] • [[Santopadre]] • [[San Vittore del Lazio]] • [[Strangolagalli]] • [[Terelle]] • [[Torre Cajetani]] • [[Torrice]] • [[Vallecorsa]] • [[Vallemaio]] • [[Vicalvi]] • [[Villamaina]] • [[Viticuso]]
* {{JPN|#|WIDTHS=17px}} ''Jàpààn:'' [[Bucht von Tokio|Bucht vu Tokio]] • [[Hashima (Insel)|Hashima (Ìnsla)]]
* {{CAN|#|WIDTHS=17px}} ''Kànàdà:'' [[British Columbia]] • [[Vancouver Island]]
* {{CHN|#|WIDTHS=17px}} ''Kiina (Volksrepüblik)'': [[Guangzhou]] • [[Shenzhen]]
* {{KEN|#| |WIDTHS=17px}} ''Kenià:'' [[Rusinga Island|Ìnsel Rusinga]]
* {{CRO|#|WIDTHS=17px}} ''Kroazia:'' [[Marina (Kroatien)|Marina (Kroazia)]]
* {{LIB|#|WIDTHS=17px}} ''Libànoon:'' [[Aschrafiyya]]
* {{MDG|#|WIDTHS=17px}} ''Màdàgàskààr:'' [[Ambohitrolomahitsy]] • [[Antananarivo]]
* {{MLI|#| |WIDTHS=17px}} ''Mali:'' [[Adrar des Ifoghas]]
* {{MEX|#| |WIDTHS=17px}} ''Mexiko:'' [[Orizaba]]
* {{FSM|#| |WIDTHS=17px}} ''Mikroneesia:'' [[Palikir]]
* {{NZL|#| |WIDTHS=17px}} ''Näiseelànd:'' [[Wairoa River (Northland)]]
* {{NGA|#| |WIDTHS=20px}} ''Nigeria:'' [[Bundesstaaten Nigerias|d’ Bundesschtààta vum Nigeria]]
* {{NIU|#| |WIDTHS=17px}} ''Niue:'' [[Niue]]
* {{PRK|#| |WIDTHS=17px}} ''Nordkoreà:'' [[Pjöngjang]] • [[Taedong-gang]]
* {{PSE|#|WIDTHS=19px}} ''Pàläschtinensischa Otonomiigebiater:'' [[Gouvernement Chan Yunis]]  • [[Gouvernement Deir al-Balah]] • [[Gouvernement Gaza|Gouvernement Gasa]] • [[Gouvernement Nordgaza|Gouvernement Nordgasa]] • [[Gouvernement Rafah]]
* {{ROM|#|WIDTHS=17px}} ''Rumäänie:'' [[Baia Mare]]
* {{LKA|#| |WIDTHS=17px}} ''Sri Lanka:'' [[Tangalle]]
* {{ESP|#|WIDTHS=17px}} ''Schpània:'' [[Palmar de Troya]]
* {{CHE|#|WIDTHS=17px}} ''Schwiiz:'' [[Écône]]
* {{SUR|#|WIDTHS=17px}} ''Surinam:'' [[Wageningen (Suriname)]]
* {{TTO|#| |WIDTHS=17px}} ''Trinidad un Tobago:'' [[Port of Spain]]
* {{TUN|#| |WIDTHS=17px}} ''Tüneesia:'' [[‎Sufetula]]
* {{TUR|#|WIDTHS=17px}} ''Tìrkäi:'' [[Kemiklialan]]
* {{UKR|#|WIDTHS=17px}} ''Ukràina:'' [[Antoniwka]] • [[Charkiw]] • [[Dnipro]] • [[Donezbecken|Donezbäcka]] • [[Hostomel]] • [[Lukjaniwka (Browary)]] • [[Odessa]] • [[Saporischschja]] 
* {{GBR|#|WIDTHS=17px}} ''Verainigt Keenigraich:'' [[Cirencester]]
* {{USA|#|WIDTHS=17px}} ''Verainigta Schtààta:'' [[Anaheim]] • [[Atlanta]] • [[Ceresco (Nebraska)]] • [[Chicago Heights]] • [[Dillwyn (Virginia)]] • [[Hancock (Maryland)]] • [[Industry (Texas)]] • [[Las Vegas]] • [[Lexington (Kentucky)]] • [[Long Island]] • [[Manhattan]] • [[Miami]] • [[New Jersey]] • [[Pasadena (Kalifornien)|Pasadena (Kàlifornia)]] • [[Rhode Island]] • [[Sacramento]] • [[San Felipe (Texas)]] • [[Sea Cliff (New York)|Sea Cliff (Näi York)]] • [[Virginia]]
* {{VEN|#|WIDTHS=17px}} ''Venezuela:'' [[Maiquetía]]

&lt;small&gt;''[[#toc-top|— z’ruck zem Ìnhàltsverzaichniss ↑ —]]''&lt;/small&gt;

=== [[Datei:Circle-icons-bolt.svg|24px]] Enärgii ===
* ''Kràftwarka:'' [[Wärmekraftwerk Émile-Huchet|Wärmakràftwark Émile-Huchet]]

&lt;small&gt;''[[#toc-top|— z’ruck zem Ìnhàltsverzaichniss ↑ —]]''&lt;/small&gt;

=== [[Datei:BonbonXXX.svg|23px]] Erootik, Pornogràfii ===
* ''àllg’mainliga Begrìffa:'' [[Pornografie|Pornogràfii]]
* ''Àganta, Produzänta:'' [[Holly Randall]] • [[Mark Spiegler]]
* ''Dààrschtäller:'' [[Adriana Chechik]] • [[Jenna Jameson]] • [[Khalamité]] • [[Datei:Symbol support vote.svg|15px]] [[Riley Reid]] • [[Luna Star]] • [[Angelina Valentine]] • [[Taylor Wane]]
* ''Fàchzittschrìfta:'' ''[[Adult Video News]]'' • ''[[XBIZ]]''
* ''Priisa un Üsszaichnunga:'' [[Adult Video News Hall of Fame]] • [[AVN Award]] • [[AVN Award/Beste Darstellerin|AVN Award/Bäschta Dààrschtällera]] • [[AVN Award/Bester Darsteller|AVN Award/Bäschter Dààrschtäller]] • [[AVN Award/Best New Starlet|AVN Award/Bäscht Näij Schtarlätt]] • [[AVN Award/Female Performer of the Year|AVN Award/Wiibliga Dààrschtällera vum Joohr]] • [[AVN Award/Male Performer of the Year|AVN Award/Mannliger Dààrschtäller vum Joohr]] • [[AVN Award/International Female Performer of the Year|AVN Award/Ìnternàzionààla Wiibliga Dààrschtällera vum Joohr]] • [[AVN Award/Trans Performer of the Year|AVN Award/Trans-Dààrschtäller vum Joohr]] • [[F.A.M.E. Award]] • [[GayVN Award]] • [[NightMoves Award]] • [[Urban X Awards]] • [[XRCO Award]] • [[XRCO Hall of Fame]]
* ''Schtüdios, Websitta:'' [[Bang Bros]] • [[Brazzers]] • [[OnlyFans]] • [[Pornhub]]

&lt;small&gt;''[[#toc-top|— z’ruck zem Ìnhàltsverzaichniss ↑ —]]''&lt;/small&gt;

=== [[Datei:Applications-multimedia.svg|22px]] [[Datei:Blank television set.svg|27px]] Film un Farnsah, Rundfunk, digitààla Meedia ===
* ''Schàuischpììler:'' [[Pamela Anderson]] • [[Judith Chemla]] • [[Miranda Cosgrove]] • [[Madison Davenport]] • [[Charlbi Dean]] • [[Denise Grey]] • [[Eye Haïdara]] • [[Kim Kardashian]] • [[Peter Herden]] • [[Angélica Rivera]] • [[Sydney Sweeney]]
* ''Farnsahkànààla:'' [[CNBC]] • [[CNN]] • [[Fox News Channel]] • [[MTV]] • [[TF1]]
* ''Farnsahmoderàtoora un -schurnàlìschta:'' [[Liseron Boudoul]] • [[Émilie Broussouloux]] • [[Melissa Khalaj]] • [[Léa Salamé]]
* ''Farnsahseria:'' [[Criminal Minds]]
* ''Farnsahsandunga:'' [[Eva Longoria: Searching for France]] • [[Le Village préféré des Français]] • [[Les Z’amours]] 
* ''Filma:'' [[D’Goda]] • [[Feuer im Kopf]]
* ''Rundfunk:'' [[ECN (Radiosender)]] • [[France Culture]] • [[France Info]] • [[France Inter]] • [[France Musique]] • [[NRJ Group]] • [[Radio Courtoisie]]
* ''Websitta:'' [[Instagram]] • [[TikTok]] • [[SoundCloud]]
* ''Unternammer ìn dr Meedia- un digitààla Wìrtschàft:'' [[Whitney Wolfe Herd]]

&lt;small&gt;''[[#toc-top|— z’ruck zem Ìnhàltsverzaichniss ↑ —]]''&lt;/small&gt;

=== [[Datei:Atom symbol as used in the logo of the television series The Big Bang Theory (black).svg|30px]] Füüsik ===
* ''Füüsik:'' [[Erdatmosphäre|Ardàtmosfäär]] • [[Infraschall|Infraschàll]]

&lt;small&gt;''[[#toc-top|— z’ruck zem Ìnhàltsverzaichniss ↑ —]]''&lt;/small&gt;

=== [[Datei:Star of life2.svg|24px]] Gsundhait un Hailkunscht ===
* ''Ärzt, Forscher:'' [[Hans Asperger]] • [[Eugène Boeckel]] • [[Lorna Wing]] • [[Susan Anderson]] • [[Tony Attwood]]
* ''Iirìchtunga:'' [[Gemelli-Klinik]] • [[Pharmacie au Lys]] • [[St Luke’s Hospital for Lunatics]]
* ''Schteerunga, Kirürgii:'' [[Aufmerksamkeitsdefizit-/Hyperaktivitätsstörung|Uffmarksààmkaitsdefizit-/Hüperàktiwiteetschteerung]] • [[Autismus|Autischmus]] • [[Brustvergrößerung|Bruschtvergreesserung]]

&lt;small&gt;''[[#toc-top|— z’ruck zem Ìnhàltsverzaichniss ↑ —]]''&lt;/small&gt;

=== [[Datei:Computer monitor vector image.svg|28px]] Ìnformàtìgg ===
* ''Informààtiker, Inscheniööra:'' [[Arthur Mensch]]
* ''Software:'' [[Brave (Browser)]]

&lt;small&gt;''[[#toc-top|— z’ruck zem Ìnhàltsverzaichniss ↑ —]]''&lt;/small&gt;

=== [[Datei:Open book nae 02.png|45px]] Ìnschtitüüta un G’leehrtag’sällschàfta ===
* ''G’schìchtsforschung:'' [[Société jurassienne d’émulation]]
* ''Wìssaschàfta:'' [[Nationale Akademie der Wissenschaften der Ukraine|Nàzionààla Àkàdemii vu da Wìssaschàfta vu dr Ukràina]] • [[Nationale Akademie der Wissenschaften Aserbaidschans|Nàzionààla Àkàdemii vu da Wìssaschàfta vun Aserbaidschààn]]
* ''Schtàtistik:'' [[Eurostat]]

&lt;small&gt;''[[#toc-top|— z’ruck zem Ìnhàltsverzaichniss ↑ —]]''&lt;/small&gt;

=== [[Datei:Nuvola apps edu science.svg|24px]] Kemii ===
* ''Begrìffa:'' [[Pestizid|Päschtiziid]]
* ''Fàwrìka, Unternamma:'' [[Alsachimie]]
* ''Moleküüla:'' [[Dimethylcadmium]]

&lt;small&gt;''[[#toc-top|— z’ruck zem Ìnhàltsverzaichniss ↑ —]]''&lt;/small&gt;

=== [[Datei:Green tractor.svg|33px]] Làndwìrtschàft ===
* ''Fàwrìka, Mììhla:'' [[Mönchsmühle (Krautweiler)|d’ Mänchsmììhla z’ Krütwiller]]

&lt;small&gt;''[[#toc-top|— z’ruck zem Ìnhàltsverzaichniss ↑ —]]''&lt;/small&gt;

=== [[Datei:Feather writing.svg|25px]] Lìteràtüür un Prassa ===
* ''Àuitoora:'' [[Robert Brasillach]] • [[Blanca Busquets]] • [[Ferdinand Dollinger]] • [[René-Nicolas Ehni]] • [[Frédéric Hoffet]] • [[Gilbert Lascault]] • [[Joan Alavedra i Segurañas]] • [[Raymond Weissenburger]] • [[Warsan Shire]]
* ''Schurnàlìschta:'' [[Alain Howiller]] • [[Willi Friedrich Koerbel]] • [[Chrysostomus Zodel]]
* ''Biacher:'' [[Der Liberalismus ist Sünde]]
* ''Büachhàndler:'' [[La Procure]]
* ''Zittunga, Zittschrìfta:'' [[Billboard (Magazin)|''Billboard'' (Màgaziin)]] • ''[[Le Figaro]]'' • ''[[L’Homme nouveau]]'' • ''[[Lebensmittel Zeitung]]'' • ''[[Le Monde]]'' • ''[[Le Parisien]]'' • ''[[Los Angeles Times]]'' • [[L’Union (Zeitung, Frankreich)|''L’Union'' (Zittung, Frànkrììch)]] • ''[[New York Post]]'' • ''[[Revue alsacienne illustrée]]'' • ''[[South China Morning Post]]'' • ''[[Splann !]]'' • ''[[The Guardian]]'' • ''[[The New York Times]]'' • ''[[The Wall Street Journal]]'' • ''[[The Washington Post]]'' • ''[[USA Today]]'' • ''[[Vosges Matin]]'' • [[XXL (Magazin)|''XXL'' (Màgaziin)]]
* ''Läxika, Enzüklopädia:'' ''[[Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon]]'' • ''[[Dictionnaire de théologie catholique]]'' • ''[[Encyclopædia Universalis]]'' • ''[[Enzyklopädie der modernen Ukraine|Enzüklopädii vu dr modärna Ukràina]]'' • ''[[The Canadian Encyclopedia]]''
* ''Unternamma:'' [[Associated Press]]

&lt;small&gt;''[[#toc-top|— z’ruck zem Ìnhàltsverzaichniss ↑ —]]''&lt;/small&gt;

=== [[Datei:Pi-symbol.svg|22px]] Màthemààtik ===
* ''Begrìffa:'' [[Dreieck|Dräiäck]] • [[Dreiecksungleichung|Dräiäcksungliichung]] • [[Mahler-Maß|Mahler-Mààss]] • [[Quadratische Gleichung|Kwàdràtischa Gliichung]]
* ''Màthemààtiker, Schtàtistiker:'' [[Anne Chao]]

&lt;small&gt;''[[#toc-top|— z’ruck zem Ìnhàltsverzaichniss ↑ —]]''&lt;/small&gt;

=== [[Datei:Military symbol.svg|34px]] Militäär ===
* ''Schtraita un Konflikta:'' [[Russisch-Ukrainischer Krieg|Rüssisch-Ukràinischer Kriag]] • &lt;u&gt;[[Russischer Überfall auf die Ukraine seit 2022|dr rüssischa Ìwwerfàll uff d’ Ukràina zitter 2022]]&lt;/u&gt;
* ''Frànkrììch:'' [[Französische Streitkräfte]] • [[Gendarmerie nationale]] • [[Groupe d’intervention de la Gendarmerie nationale]]
** ''Frànzeescha Soldààta:'' [[Thierry Burkhard]] • [[Philippe Pétain]]
* ''Ukràina:'' [[Kyrylo Budanow]]

&lt;small&gt;''[[#toc-top|— z’ruck zem Ìnhàltsverzaichniss ↑ —]]''&lt;/small&gt;

=== [[Datei:Signorina in viola.svg|22px]] Mooda ===
* ''Begrìffa:'' [[Model|Modäll]]
* ''Modälls:'' • [[Indira Ampiot]] • [[Diane Leyre]] • [[Shermine Shahrivar]] • [[Sylvie Tellier]] • [[Melania Trump]] • &lt;u&gt;[[Delphine Wespiser]]&lt;/u&gt;

&lt;small&gt;''[[#toc-top|— z’ruck zem Ìnhàltsverzaichniss ↑ —]]''&lt;/small&gt;

=== [[Datei:Gnome-applications-graphics.svg|28px]] Moolaräi ===
* ''Mooler:'' [[Auguste Cammissar]] • [[Julien Gustave Gagliardini]] • [[Benoît Hartmann]] • [[Abel Robert]]

&lt;small&gt;''[[#toc-top|— z’ruck zem Ìnhàltsverzaichniss ↑ —]]''&lt;/small&gt;

=== [[Datei:AEculture.svg|34px]] Müüsik ===
* ''Theema un Begrìffa:'' [[Gregorianischer Choral|Gregoriàànischer Chorààl]]
* ''Kìnschtler:'' [[2NE1]] • [[Aline Lahoud]] • [[Angèle]] • [[Antifuchs]] • [[Anastasia Rauch]] • [[Ariana Grande]] • [[Ava Max]] • [[Aya Nakamura]] • [[Becky G]] • [[Blackpink]] • [[Boris Brejcha]] • [[BTS (Band)]] • [[Camila Cabello]] • [[Cardi B]] • [[Carl Cox]] • [[City Girls]] • [[Doja Cat]] • [[Farruko]] • [[Ferdinand Barlow]] • [[Fifth Harmony]] • [[Finsterforst]] • [[Jane Bogaert]] • [[Gaitana]] • [[Iggy Azalea]] • [[Kalash Criminel]] • [[Karol G]] • [[Katja Krasavice]] • [[Latto]] • [[Lea (Musikerin)]] • [[Lil Wayne]] • [[Madeleine Will]] • [[Mariah Carey]] • [[Maya Diab]] • [[Megan Thee Stallion]] • [[Meghan Trainor]] • [[Myriam Fares]] • [[Nicki Minaj]] [[Datei:Fairytale bookmark gold.png|15px]] • [[Nina Chuba]] • [[Robin Leon]] • [[Ronela Hajati]] • [[Saweetie]] [[Datei:Symbol support vote.svg|15px]] • [[Serge Rieger]] • [[Scarlxrd]] • [[Svetlin Roussev]] • [[Shakira]] • [[Shenseea]] • [[Wejdene]] • [[Yeol Eum Son]]
* ''Liader un Àlba:'' ''[[Alsace et Lorraine]]'' • [[Bang Bang (Jessie-J-Lied)|''Bang Bang'' (Liad vu dr Jessie J)]] • ''[[Brol]]'' • [[Fly (Nicki-Minaj-Lied)|''Fly'' (Liad vu dr Nicki Minaj)]] • ''[[La Strasbourgeoise]]'' • [[Marie (Lied)|''Marie'' (Liad)]] • ''[[Pink Friday]]'' • [[Pretty Girls (Lied)|''Pretty Girls'' (Liad)]] • [[Queen (Nicki-Minaj-Album)|''Queen'' (Nicki-Minaj-Àlbum)]] • ''[[Side to Side]]'' • ''[[Super Bass]]'' • [[Your Love (Nicki-Minaj-Lied)|''Your Love'' (Liad vu dr Nicki Minaj)]]
* ''Priisa un Verànschtàltunga:'' [[MTV Video Music Awards]] • [[MTV Video Music Awards 2022]]

&lt;small&gt;''[[#toc-top|— z’ruck zem Ìnhàltsverzaichniss ↑ —]]''&lt;/small&gt;

=== [[Datei:Society.svg|40px]] Politik ===
* ''Politischa Begrìffa:'' [[Rechtsextremismus|Rachtsextremischmus]]
* ''Ìnschtituzioona:'' [[Nationalversammlung (Frankreich)|Nàzionààlversàmmlung (Frànkrììch)]] • [[Senat (Frankreich)|Senàt (Frànkrììch)]] [[Repräsentantenhaus der Vereinigten Staaten|Represantàntahüüs vu da Verainigta Schtààta]]
* ''Pàrtäija un Gruppa:'' [[Academia Christiana]] • [[La France insoumise]] • [[Parti communiste français]] • [[Rassemblement National]] • [[Reconquête]] • [[Les Républicains]] • [[Unser Land (Partei)]] • [[Zouaves Paris]]
* ''Politiker un Àktìwìschta noh Schtààt:''
** {{AFG|#|WIDTHS=17px}} ''Àfghànischtààn:'' [[Matiullah Wesa]]
** {{BEL|#|WIDTHS=17px}} ''Belgia:'' [[Vincent Decroly]] • [[Sammy Mahdi]] [[Datei:Symbol support vote.svg|15px]] • [[Gilles Vanden Burre]]
** {{CHN|#|WIDTHS=17px}} ''Kiina (Volksrepüblik):'' [[Au Kam San]]
** {{GER|#|WIDTHS=17px}} ''Ditschlànd:'' [[Eduard Degener]] • [[Kathrin Gebel]]
** {{FRA|#|WIDTHS=17px}} ''Frànkrììch:'' [[Liste der Bürgermeister von Reims|d’ Lischta vu da Bìrgermaischter vu Reims]] • [[Xavier Albertini]] • [[Gabriel Attal]] • [[Maurice Bazin]] • [[Jean-Pierre Baeumler]] • [[Jordan Bardella]] • [[Thibault Bazin]] • [[Olivier Becht]] • [[Théo Bernhardt]] • [[Aurélia Beigneux]] • [[Élisabeth Borne]] • [[Maud Bregeon]] • [[Gilbert Buttazzoni]] • [[Edwige Diaz]] • [[Paul Dungler]] • [[Thaïs d’Escufon]] • [[Bruno Fuchs]] • [[Thibaut François]] • [[Luc Geismar]] • [[Charlotte Goetschy-Bolognese]] • [[Clémence Guetté]] • [[Yves Hemedinger]] • [[Aina Kuric]] • [[Pierre Jobert-Lucas]] • [[Hélène Laporte]] • [[Laure Lavalette]] • [[Didier Lemaire]] • [[Le Pen (Familie)|Le Pen (Fàmìlia)]] • [[Jean-Marie Le Pen]] • [[Michèle Lutz]] • [[Marion Maréchal]] • [[Frédéric Marquet]] • [[Auguste Mathieu]] • [[Julien Méline]] • [[Manon Meunier]] • [[Louise Morel]] • [[Christophe Naegelen]] • [[Julien Odoul]] [[Datei:Symbol support vote.svg|15px]] • [[Hubert Ott]] • [[Mathilde Panot]] • [[Louis Parisot (Politiker, Vosges)|Louis Parisot]] • [[Jean Rottner]] • [[Sandra Regol]] • [[Pierre Rosenzweig]] • [[Raphaël Schellenberger]] • [[Marlène Schiappa]] • [[Patricia Schillinger]] • [[Prisca Thevenot]] • [[Vincent Thiébaut]] • [[Catherine Troendlé]] • [[Simone Veil]] • [[Olivier Véran]] • [[Auguste-César West]] • [[Éric Zemmour]] • [[Jean-Marie Zoellé]]
** {{ISR|#|WIDTHS=17px}} ''Israel:'' [[Elazar Granot]]
** {{ITA|#|WIDTHS=17px}} ''Itààlia:'' [[Filippo Abignente]] • [[Angelo Abisso]] • [[Giorgia Meloni]]
** {{MEX|#|WIDTHS=17px}} ''Mexiko:'' [[Claudia Sheinbaum]]
** [[Datei:DrapeauMulhouse.svg|20px]] ''Mìlhüüsa (Schtàdtrepüblik):'' [[Hans Caspar Dollfus]] • [[Veltin Fries III]]
** {{NZL|#| |WIDTHS=17px}} ''Näiseelànd:'' [[Amy Adams (Politikerin)]] • [[Ginny Andersen]] • [[Jacinda Ardern]] • [[Margaret Austin]] • [[William Henry Peter Barber]] • [[Michael Bassett]] • [[Arthur Guinness (Politiker, Neuseeland)]] • [[Frederic Lang]] • [[Robert McKeen]] • [[Lance Adams-Schneider]] • [[Charles Statham]]
** {{JPN|#|WIDTHS=17px}} ''Jàpàn:'' [[Shinzō Abe]]
** {{RUS|#|WIDTHS=17px}} ''Rüsslànd:'' [[Dmitri Wadimowitsch Sablin]]
** {{SLK|#|WIDTHS=17px}} ''Slowàkäi:'' [[Zuzana Čaputová]]
** {{UKR|#|WIDTHS=17px}} ''Ukràina:'' [[Liste der Ministerpräsidenten der Ukraine|Lischta vu da Minìschterpresidanta vu dr Ukràina]] • [[Liste der Staatsoberhäupter der Ukraine|Lischta vu da Schtààtsowwerhaipter vu dr Ukràina]] • [[Stepan Bandera]] • [[Wolodymyr Selenskyj]] • [[Wiktor Janukowytsch]]
** {{GBR|#|WIDTHS=17px}} ''Verainigt Keenigraich:'' [[Sorcha Eastwood]]
** {{USA|#|WIDTHS=17px}} ''Verainigta Schtààta:'' [[Joseph Abbott (Politiker)|Joseph Abbott]] • [[Joseph Weldon Bailey junior]] • [[Thomas Henry Ball]] • [[Charles K. Bell]] • [[Eugene Black (Politiker)]] • [[John C. Box]] • [[Clay Stone Briggs]] • [[Moses L. Broocks]] • [[James P. Buchanan]] • [[George Farmer Burgess]] • [[Robert E. Burke]] • [[James Browning]] • [[Jim Chapman]] • [[Clarence Don Clark]] • [[William Thomas Clark]] • [[Jeremiah V. Cockrell]] • [[John C. Conner]] • [[Samuel B. Cooper]] • [[William H. Crain]] • [[John W. Cranford]] • [[Miles Crowley]] • [[Jesse M. Combs]] • [[Eduard Degener]] • [[Joe H. Eagle]] • [[Lemuel D. Evans]] • [[Scott Field]] • [[Daniel E. Garrett]] • [[Reese C. De Graffenreid]] • [[Alexander W. Gregg]] • [[Louie Gohmert]] • [[Walter Gresham]] • [[Sam B. Hall Jr.]] • [[John Hancock (Politiker, 1824)]] • [[Rufus Hardy]] • [[Silas Hare]] • [[Robert B. Hawley]] • [[Robert Lee Henry]] • [[William S. Herndon]] • [[Volney Howard]] • [[Luther Alexander Johnson]] • [[George Washington Jones (Politiker, 1828)]] • [[David Spangler Kaufman]] • [[Robert Quincy Lee]] • [[Robert M. Lively]] • [[John B. Long]] • [[William Harrison Martin]] • [[William P. McLean]] • [[John M. Moore]] • [[Thomas P. Ochiltree]] • [[Lucian W. Parrish]] • [[Max Sandlin]] • [[Nat Patton]] • [[George C. Pendleton]] • [[Tom Pickett]] • [[Timothy Pilsbury]] • [[Choice B. Randell]] • [[Alexandria Ocasio-Cortez]] • [[Gordon J. Russell]] • [[Max Sandlin]] • [[Richardson A. Scurry]] • [[James Luther Slayden]] • [[George W. Smyth]] • [[John Hall Stephens]] • [[Charles Stewart (Politiker, 1836)]] • [[Albert Thomas (Politiker, 1898)]] • [[Lera Millard Thomas]] • [[Clark W. Thompson]] • [[Christopher C. Upson]] • [[John Levi Sheppard]] • [[Olin Wellborn]] • [[George W. Whitmore]] • [[Asa H. Willie]] • [[Dudley G. Wooten]]
** {{PAK|#| |WIDTHS=17px}} ''Pàkischtàn:'' [[Sherry Rehman]] • [[Khadim Hussain Rizvi]]
** {{BLR|#| |WIDTHS=17px}} ''Wiissrüsslànd:'' [[Aljaksandr Lukaschenka]]
* ''Protäschta un Beweegunga:'' [[Proteste infolge des Todes von Mahsa Amini|Protäschta noh-n-em Tood vu dr Mahsa Amini]]
* ''Wàhla:'' [[Europawahl in Frankreich 2024|Öiropàwààhl ìn Frànkrììch ànna 2024]] • [[Parlamentswahl in Frankreich 2022|Pàrlàmantswààhl ìn Frànkrììch ànna 2022]] • [[Parlamentswahl_in_Frankreich_2024|Pàrlàmantswààhl in Frànkrììch ànna 2024]] • [[Senatswahl in Frankreich 2023|Senààtswàhl ìn Frànkrììch ànna 2023]] 

&lt;small&gt;''[[#toc-top|— z’ruck zem Ìnhàltsverzaichniss ↑ —]]''&lt;/small&gt;

=== [[Datei:017-Scale.jpg|27px]] Racht ===
*''Àffara:'' [[René Kueny]] [[Datei:Symbol support vote.svg|15px]] • [[Muller-Affäre|Muller-Àffàra]] [[Datei:Fairytale bookmark gold.png|15px]]
*''Ìnschtitüzioona:'' [[Oberster Rat von Elsass|Ìwwerschter Root vum Elsàss]]
*''Jurischta:'' [[Marcell Frydmann]] • [[Sarah Saldmann]] • [[Jacques Trémolet de Villers]] 

&lt;small&gt;''[[#toc-top|— z’ruck zem Ìnhàltsverzaichniss ↑ —]]''&lt;/small&gt;

=== [[Datei:392-folded-hands-2.svg|27px]] Religioona ===
* Krìschtatumm
** ''Gotteslehr, Kìrchag’schìcht:'' ''[[In articulo mortis]]'' • [[Heiliger Geist|Hailiggaischt]] • [[Kirchenlehrer|Kìrchalehrer]] • [[Liturgiereform|Litürgiireform]] • [[Marienerscheinung|Mària-n-ärschiinung]] • [[Maria Miterlöserin|Mària Mìtärleesera]] • [[Päpstliche Unfehlbarkeit|Pàpschtliga Unfahlbàrkait]] • [[Priester|Priaschter]] • [[Sedisvakantismus|Sedisvakantischmus]] • [[Katholischer Traditionalismus|Kàthoolischer Tràdizionàlìschmus]] • [[Erstes Vatikanisches Konzil|Äärscht Vàtikàànisch Konziil]] • [[Zweites Vatikanisches Konzil|Zwait Vàtikàànisch Konziil]]
** ''Bìschtìmmer:'' [[Bistum Laon|Bìschtumm Laon]] ([[Liste der Bischöfe von Laon|Lischta vu da Bischeef vu Laon]]) • [[Erzbistum Reims|Arzbìschtumm Reims]]
** ''Gaischtliger un Hailiga:'' [[Nicolas Abram]] • [[Santos Abril y Castelló]] • [[Urbano José Allgayer]] • [[Émile Amann]] • [[Antony Anandarayar]] • [[Joseph Atanga]] • [[Ottavio Cagiano de Azevedo]] • [[Gérard Bannwarth]] • [[Benedikt XIV. (Papst)]] • [[Benedikt XV.]] • [[Didier Berthet]] • [[Louis Billot]] • [[Josef Meinrad Bisig]] • [[Karl August Candidus]] • [[Johann Georg Dahler]] • [[Bejoy Nicephorus D’Cruze]] • [[Henri Delassus]] • [[Paul-Siméon Ahouanan Djro]] • [[Pascal Delannoy]] • [[Jean-Michel Faure]] • [[Johannes Baptist Franzelin|Johànnis Bàptist Franzelin]] • [[Marco Ganci]] • [[Francis Aidan Gasquet]] • [[Matthias Gaudron]] • [[François Joseph Gobel]] • [[Michael Goldade]] • [[Alexander Gregg]] • [[Guy Herbulot]] •  [[Melchior Shi Hongzhen]] • [[Johannes der Täufer|Johànnis dr Taifer]] • [[Thierry Jordan]] • [[Alain Lebeaupin]] • [[Marcel Lefebvre]] • [[Leo XIII.]] • [[Leo XIV.]] • [[Pierre de Maillard]] • [[Albert Malbois]] • [[Carlos Castillo Mattasoglio]] • [[Jean-Paul Mathieu]] • [[Johannes Baptist de La Salle|Johànnis Bàptist de La Salle]] • [[Therese von Lisieux|Therese vu Lisieux]] • [[Éric de Moulins-Beaufort]] • [[Faustin Ambassa Ndjodo]] • [[Nicasius von Reims|Nicasius vu Reims]] • [[Odilia]] • [[Ludwig Ott]] • [[Davide Pagliarani]] • [[André Giraud Pindi Mwanza]] • [[Roger Pirenne]] • [[Pius IX.]] • [[Pius X.]] • [[Franz Prosinger]] • [[Luc Ravel]] [[Datei:Fairytale bookmark gold.png|15px]] • [[Engelbert Recktenwald]] • [[Remigius von Reims|Remigius vu Reims]] • [[Peter Richard (Pfarrer)|Peter Richard (Pfàrrer)]] • [[Pascal Schreiber]] • [[Witalij Skomarowskyj]] • [[Melchior Shi Hongzhen]] • [[Francesco Antonio Soddu]] • [[Witalij Skomarowskyj]] • [[Bernard Tissier de Mallerais]] [[Datei:Symbol support vote.svg|15px]] • [[William Spenser]] • [[Arthur F. Utz]]
** ''Gebater un Litürgii:'' ''[[Asperges]]'' • [[Taufe|Daifata]] • ''[[Dies irae]]'' • [[Patene|Hoschtiaplattla]] • [[Kasel (liturgische Kleidung)|Massklaid]] • [[Tridentinische Messe|Tridentiinischa Mass]] • [[Padiglione]] • ''[[Rorate]]'' • [[Rosenkranz|Roosakrànz]] • ''[[Veni creator spiritus]]'' • ''[[Victimae paschali laudes]]''
** ''Gotteshiiser:'' [[Abtei Remiremont|Àbtai Remiremont]] • [[Bonifatiuskirche (Oberburnhaupt)|Bonifàziüskìrìch (Ìwwerburnhàuipt)]] • [[Christ Episcopal Church (Matagorda)]] • [[St. Corentin (Cury)]] • [[Himmelfahrtskirche (Lukjaniwka)]] • [[Jakobskirche (Adelsheim)]] • [[Magdalenenkapelle (Remiremont)|Màgdàlenakàpall (Remiremont)]] • [[Kathedrale von Reims|Mìnschter vu Reims]] • [[Notre-Dame-de-Consolation (Paris)|Notre-Dame-de-Consolation (Pàriis)]] • [[Sacré-Cœur (Reims)]] • [[Ste-Clotilde (Reims)]] • [[Saint-Jean-Baptiste-de-La-Salle (Reims)]] • [[St-Nicolas-du-Chardonnet]] • [[St-Paul (Reims)]] • [[Saint-Pierre-sur-l’Hâte]] • [[Protestantische Stephanskirche (Mülhausen)|Schtefàànskìrìch (protestànisch, Mìlhüüsa)]] • [[Trinity Episcopal Church (Houston)]] • [[Sheshan-Basilika|Sheshan-Bàsilika]] • [[Stiftskirche Remiremont|Schtìftskìrìch Remiremont]]
** ''Briaderschàfta un Oorda:'' [[Priesterbruderschaft St. Petrus|Priaschterbriaderschàft St. Petrus]] • [[Priesterbruderschaft St. Pius X.|Priaschterbriaderschàft St. Pius X.]]
** ''Vàtikàànschtàdt:''  [[Acta Apostolicae Sedis]] • [[Johan Ickx]] • ''[[Index librorum prohibitorum]]'' • [[Presseamt des Heiligen Stuhls |Prassa-n-àmt vum Hailiga Schtüahl]]
* ''Juudatumm:'' [[Synagoge (Reims)|Sünàgooga (Reims)]] • [[Synagoge (Remiremont)|Sünàgooga (Remiremont)]]
* ''witterscht:'' [[Dorothea Lüddeckens]]

&lt;small&gt;''[[#toc-top|— z’ruck zem Ìnhàltsverzaichniss ↑ —]]''&lt;/small&gt;

=== [[Datei:Sport3 icone.svg|20px]] Schport ===
* ''Iirìchtunga:'' [[Palais des Sports (Mülhausen)|Palais des Sports (Mìlhüüsa)]]
* ''Schportàrta:'' [[American Football]] • [[Volleyball|Volleybàll]]
* ''Schportler noh Schportàrt:''
** ''Basketbàllschpììler:'' [[Clément Frisch]]
** ''Boxer:'' [[Moussa Gary]]
** ''Fachter:'' [[Sara Balzer]]
** ''Füassbàllschpììler:'' [[Ivana Andrés]] • [[Amber Barrett]] • [[Sander Berge]] • [[Delphine Cascarino]] • [[Seraina Friedli]] • [[Elvira Herzog]] • [[Adem Husejnovic]] • [[Alisha Lehmann]] • [[Kylian Mbappé]] • &lt;u&gt;[[Lionel Messi]]&lt;/u&gt; • [[Hassan Saghir]]
** ''Volleybàllschpììler:'' [[Sarah van Aalen]] • [[Léandra Olinga Andela]] • [[Christina Bauer]] • [[Lynn Blenckers]] • [[Barthélémy Chinenyeze]] • [[Jennifer Cross]] • [[Alexia Djilali]] • [[Kimberly Drewniok]] • [[Armelle Faesch]] • [[Tanja Grbić]] • [[Anna Haak]] • [[Lisa Jeanpierre]] • [[Pia Kästner]] • [[Datei:Symbol support vote.svg|15px]] [[Myriam Kloster]] • [[Roosa Koskelo]] • [[Kryszina Kicka]] • [[Magali Magail]] • [[Ciara Michel]] • [[Ajla Paradžik]] • [[Hélène Rousseaux]] • [[Anna Rybaczewski]] • [[Déborah Ortschitt]] • [[Athina Papafotiou]] • [[Barbora Purchartová]] • [[Isaline Sager-Weider]] • [[Léa Soldner]] • [[Leonie Schwertmann]] • [[Audrey Syren]] • [[Christelle Nana Tchoudjang]] • [[Olha Tratsch]] • [[Silke Van Avermaet]] • [[David Viana]]
** ''Welorännfààhrer:'' [[Joseph Fritsch]]
* ''Verànschtàltunga:''
** ''Volleybàll:'' [[Volleyball-Weltmeisterschaft der Männer 2022|Volleybàll-Waltmaischterschàft vu da Manner 2022]] • [[Volleyball Nations League 2022 (Männer)|Volleyball Nations League 2022 (Manner)]]
** ''Olìmpischa Schpììler:'' [[Olympische_Sommerspiele_2024|Olìmpischa Summerschpììler ànna 2024]] • [[Eröffnungsfeier_der_Olympischen_Sommerspiele_2024|Äräffnungsfiihr vu da Olìmpischa Summerschpììler ànna 2024]] • [[Olympische_Sommerspiele_2024/Fechten_–_Florett_(Frauen)|Olìmpischa Summerschpììler ànna 2024/Fachtkunscht – Florätt (Fràuija)]] • [[Olympische_Sommerspiele_2024/Fechten_–_Degen_(Frauen)|Olìmpischa Summerschpììler ànna 2024/Fachtkunscht – Daaga (Fràuija)]] • [[Olympische_Sommerspiele_2024/Fechten_–_Degen_(Männer)|Olìmpischa Summerschpììler ànna 2024/Fachtkunscht – Daaga (Manner)]] • [[Olympische_Sommerspiele_2024/Fechten_–_Säbel_(Männer)|Olìmpischa Summerschpììler ànna 2024/Fachta – Sààwel (Manner)]] • [[Olympische_Sommerspiele_2024/Fechten_–_Säbel_(Frauen)|Olìmpischa Summerschpììler 2024/Fachtkunscht – Sààwel (Fràuija)]] [[Olympische_Sommerspiele_2024/Fechten_–_Säbel_Mannschaft_(Männer)|Olìmpischa Summerschpììler 2024/Fachtkunscht – Sààwel Mànnschàft (Manner)]] [[Olympische_Sommerspiele_2024/Fechten_–_Degen_Mannschaft_(Männer)|Olìmpischa Summerschpììler ànna 2024/Fachtkunscht – Daaga Mànnschàft (Manner)]] [[Olympische_Sommerspiele_2024/Fechten_–_Säbel_Mannschaft_(Männer)|Olìmpischa Summerschpììler 2024/Fachtkunscht – Sààwel Mànnschàft (Manner)]] [[Olympische_Sommerspiele_2024/Fechten_–_Degen_Mannschaft_(Männer)|Olìmpischa Summerschpììler ànna 2024/Fachtkunscht – Daaga Mànnschàft (Manner)]]
* ''Nàzionààlmànnschàfta:'' &lt;u&gt;[[Französische_Fußballnationalmannschaft|Französischi Fuessballnationalmannschaft]]&lt;/u&gt; • [[Französische Volleyballnationalmannschaft der Männer|Frànzeescha Volleybàllnàzionààlmànnschàft vu da Manner]]
* ''Verband:'' [[Swiss Volley]]

&lt;small&gt;''[[#toc-top|— z’ruck zem Ìnhàltsverzaichniss ↑ —]]''&lt;/small&gt;

=== [[Datei:Language (CoreUI Icons v1.0.0).svg|26px]] Schproochwìssaschàft ===
* ''Schproocha:'' [[Amerikanisches Englisch|Àmerikàànisch Anglisch]] • [[Champenois]] • &lt;u&gt;[[Manx]]&lt;/u&gt;
* ''Schproochwìssaschàftler:'' [[Georg Cornelissen]] • [[Rudolf Stark (Altphilologe)]]

&lt;small&gt;''[[#toc-top|— z’ruck zem Ìnhàltsverzaichniss ↑ —]]''&lt;/small&gt;

=== [[Datei:Icons8 flat graduation cap.svg|25px]] Üssbìldung un Schüalsüschteem ===
* ''Üniwärsitääta un Schüala:'' [[ABCM-Zweisprachigkeit]] • [[Europäische Schule Straßburg|Öiropäischa Schüal vu Schtroossburi]] • [[NEOMA Business School]] • [[Regionale Musikhochschule Reims|Regionààla Müüsikhoochschüal Reims]] • [[Universität des Oberelsass|Üniwärsiteet vum Owwerelsàss]]

&lt;small&gt;''[[#toc-top|— z’ruck zem Ìnhàltsverzaichniss ↑ —]]''&lt;/small&gt;

=== [[Datei:Bahn aus Zusatzzeichen 1024-15.svg|25px]][[Datei:Avion_silhouette.svg|20px]] Verkeehr ===
* ''Iisaverkeehr:'' [[Bahnhof Reims|Bààhnhoof Reims]] • [[Bahnstrecke Châlons-en-Champagne–Reims|Bààhnschträcka Châlons-en-Champagne–Reims]] • [[Straßenbahn Reims|Schtroossabààhn Reims]]
* ''Luftfàhrt:'' [[China-Eastern-Airlines-Flug 5735]] • [[Tara-Air-Flug 197]]
* ''Schtroossaverkeehr:'' [[Autoroute A 4|Otoschtrooss A 4 (Frànkrììch)]] • [[Autoroute A 26|Otoschtrooss A 26 (Frànkrììch)]] • [[Autoroute A 34|Otoschtrooss A 34 (Frànkrììch)]] • [[Autoroute A 344|Otoschtrooss A 344 (Frànkrììch)]] • [[Route nationale 66|Nàzionààlschtrooss 66 (Frànkrììch)]]

&lt;small&gt;''[[#toc-top|— z’ruck zem Ìnhàltsverzaichniss ↑ —]]''&lt;/small&gt;

=== [[Datei:Ellipsis.svg|25px]] sunschtigs ===
*''Schpììlziggla:'' [[Labubu]] [[Valfleuri]]
*''Iikàuifszäntra:'' [[Tripla (Einkaufszentrum)|s’ Iikàuifszäntrum Tripla]] [[Normal (Handelskette)|Normal (Hàndelskätta)]]

[[Bob Sternfels]]

&lt;u&gt;[[Fußball-Weltmeisterschaft_2006|Fueßball-Weltmeischterschaft 2006]]&lt;/u&gt;

&lt;small&gt;''[[#toc-top|— z’ruck zem Ìnhàltsverzaichniss ↑ —]]''&lt;/small&gt;

----</text>
      <sha1>p56mkycgmzamnx5h6d5q2r098k240qs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1087294</id>
      <parentid>1087289</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T20:29:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mathieu Kappler</username>
        <id>76078</id>
      </contributor>
      <comment>/* 25px sunschtigs */ +</comment>
      <origin>1087294</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="59209" sha1="pbloojwbbpy1m1a3hkfjyc0060k43ks" xml:space="preserve">&lt;span id=&quot;toc-top&quot;&gt;&lt;/span&gt;
&lt;center&gt;
'''Ìnhàltsverzaichniss'''&lt;br/&gt;
[[#Ààdel|1. Ààdel]]&lt;br/&gt;
[[#Àltertummsforschung un G’schìcht|2. Àltertumms- un G’schìchtsforschung]]&lt;br/&gt;
[[#Àrkitäktüür, Bàuikunscht|3. Àrkitäcktüür, Bàuikunscht]]&lt;br/&gt;
[[#Assa un Trìnka|4. Assa un Trìnka]]&lt;br/&gt;
[[#Astrofüüsik, Schtarnakunda|5. Astrofüüsik, Schtarnakunda]]&lt;br/&gt;
[[#Biologii|6. Biologii]]&lt;br/&gt;
[[#Geogràfii|7. Geogràfii]]&lt;br/&gt;
[[#Erootik, Pornogràfii|8. Erootik, Pornogràfii]]&lt;br/&gt;
[[#Film un Farnsah, Rundfunk, digitààla Meedia|9. Film un Farnsah, Rundfunk, digitààla Meedia]]&lt;br/&gt;
[[#Füüsik|10. Füüsik]]&lt;br/&gt;
[[#Gsundhait un Hailkunscht|11. Gsundhait un Hailkunscht]]&lt;br/&gt;
[[#Ìnformàtìgg|12. Ìnformàtìgg]]&lt;br/&gt;
[[#Ìnschtitüüta un G’leehrtag’sällschàfta|13. Ìnschtitüüta un G’leehrtag’sällschàfta]]&lt;br/&gt;
[[#Kemii|14. Kemii]]&lt;br/&gt;
[[#Làndwìrtschàft|15. Làndwìrtschàft]]&lt;br/&gt;
[[#Lìteràtüür un Prassa|16. Lìteràtüür un Prassa]]&lt;br/&gt;
[[#Màthemààtik|17. Màthemààtik]]&lt;br/&gt;
[[#Militäär|18. Militäär]]&lt;br/&gt;
[[#Mooda|19. Mooda]]&lt;br/&gt;
[[#Moolaräi|20. Moolaräi]]&lt;br/&gt;
[[#Müüsik|21. Müüsik]]&lt;br/&gt;
[[#Politik|22. Politik]]&lt;br/&gt;
[[#Racht|23. Racht]]&lt;br/&gt;
[[#Religioona|24. Religioona]]&lt;br/&gt;
[[#Schport|25. Schport]]&lt;br/&gt;
[[#Schproochwìssaschàft|26. Schproochwìssaschàft]]&lt;br/&gt;
[[#Üssbìldung un Schüalsüschteem|27. Üssbìldung un Schüalsüschteem]]&lt;br/&gt;
[[#Verkeehr|28. Verkeehr]]&lt;br/&gt;
[[#sunschtigs|29. sunschtigs]]
&lt;/center&gt;

=== [[Datei:Cheval cabré et en chevalier.svg|35px]] Ààdel ===
* ''Ààdelfàmìlia:'' [[Waldner von Freundstein]]

&lt;small&gt;''[[#toc-top|— z’ruck zem Ìnhàltsverzaichniss ↑ —]]''&lt;/small&gt;

=== [[Datei:Woman head louvre.gif|25px]] Àltertummsforschung un G’schìcht ===
* ''Ärraignissa:'' [[Messerangriff in Mülhausen am 22. Februar 2025|dr Masserààgrìff z’ Mìlhüüsa àm 22. Hornung 2025]]
* ''Histooriker, Àltertummsforscher:'' [[François Burckard]] • [[Marie Besse]] • [[Jean-Pierre Chaline]] • [[Nadine-Josette Chaline]] • [[André Encrevé]] • [[André Hugel]] • [[Marion Lichardus-Itten]] • [[Guillaume Marlot]] • [[Jean-Georges Mieg]] • [[Prosper Tarbé]]
* ''Fiirtiga:'' [[Nationalfeiertag der Jeanne d’Arc und der Vaterlandsliebe|Nàzionààlfiirtig vu dr Jeanne d’Arc un vu dr Vàtterlàndsliawa]]
* ''Fundplatz, àlta Volksschtamm:'' [[Bibrax]] • [[Remer]]
* ''histoorischa Schtààta:'' [[Stadtrepublik Mülhausen|d’ Schtàdtrepüblik Mìlhüüsa]]

&lt;small&gt;''[[#toc-top|— z’ruck zem Ìnhàltsverzaichniss ↑ —]]''&lt;/small&gt;

=== [[Datei:Architecture capitol.svg|35px]] Àrkitäktüür, Bàuikunscht ===
* ''Begrìffa:'' [[Wolkenkratzer|Wulkakràtzer]], [[Monument historique]]
* ''Bàuiplàànzaichner:'' [[Jules Alard]] • [[Ferdinand Amann]] • [[Marc Margotin]] • [[Édouard Roederer]] • [[Émile Peltier]] • [[André Ragot]] • [[Jacques Rapin]] • [[Édouard Thiérot]]
* ''histoorischa Gebäijer, Dankmooler:''
** ''z’ Kolmer:'' [[Haus Wildungshof|s’ Hüüs Wìldungshoof]]
** ''z’ Mìlhüüsa:'' [[Bollwerk (Mülhausen)|Bollwark (Mìlhüüsa)]] • [[Centre commercial Porte Jeune]] • [[Mieg-Haus|s’ Mieg-Hüüs]] • [[Parc Expo (Mülhausen)|dr Parc Expo z’ Mìlhüüsa]]
** ''z’ Näi York:'' [[33 Thomas Street]]
** ''z’ Pàriis:'' [[Maison de l’Alsace]]
** ''z’ Reims:'' [[Fontaine des Carmes (Reims)]] • [[Hôtel_de_La_Salle_(Reims)|s’ Hüüs La Salle z’ Reims]] • [[Ostfriedhof (Reims)|dr Oschtfrììdhoof z’ Reims]] • [[Westfriedhof (Reims)|dr Wäschtfrììdhoof z’ Reims]]
** ''z’ Reimserbarg (Lothrìnga):'' [[Statue du Volontaire]]
* Warkzigg: [[Schraubenzieher|Schrüüwaziager]]
* histoorischa Schtroossa:
** ''z’ London:'' [[Strand (London)]]
** ''z’ Mìlhüüsa:'' [[Rue Louis-Pasteur (Mülhausen)|Àm Bollwark]] • [[Rue des Boulangers (Mülhausen)|Bäckergàss]] • [[Rue des Fleurs (Mülhausen)|Blüamagàss]] • [[Rue du Bastion (Mülhausen)|Bollwarkgassla]] • [[Passage Teutonique|Diitschahoofgassla]] • [[Rue des Tondeurs (Mülhausen)|Freschawaid]] • [[Rue des Tanneurs (Mülhausen)|Garwergàss]] • [[Place Franklin|Hàrdäpfelmàrkt]] • [[Impasse du Coq (Mülhausen)|Hiahnerwìnkel]] • [[Rue de la Somme (Mülhausen)|Kìrchhoofschtrooss]] • [[Rue du Couvent (Mülhausen)|Kloschtergàss]] • [[Rue du Marché (Mülhausen)|Màrktgassla]] • [[Rue des Bouchers (Mülhausen)|Metzgergàss]] • [[Rue de la Meurthe (Mülhausen)|Rue de la Meurthe]] • [[Rue du Moulin (Mülhausen)|Mììhlagàss]] • [[Rue des Bons-Enfants (Mülhausen)|Müassbrunnergassla]] • [[Impasse des Bœufs (Mülhausen)|Ocksagassla]] • [[Impasse des Prêtres (Mülhausen)|Pfàffagassla]] • [[Place de la Réunion|Roothüüsplàtz]] • [[Rue des Cordiers (Mülhausen)|Sailergrààwa]] • [[Rue de la Justice (Mülhausen)|Schìndergassla]] • [[Rue des Maréchaux (Mülhausen)|Schmììdgàss]] • [[Rue Paille|Schtràuigàss]] • [[Rue Henriette (Mülhausen)|Schüalgàss]] • [[Rue du Raisin (Mülhausen)|Triiwelgàss]] • [[Impasse de l’Horloge (Mülhausen)|Ührahof]] • [[Rue des Charrons (Mülhausen)|Wàgnergàss]] • [[Wildemannstraße|Wìldamànsgass]] • [[Rue de la Moselle (Mülhausen)|Ziagelgass]]
** ''z’ Nànzig:'' [[Rue Henri-Poincaré (Nancy)]] • [[Rue Raymond-Poincaré (Nancy)]] • [[Avenue Anatole-France (Nancy)]]
** ''z’ Reims:'' [[Avenue de Laon]] • [[Boulevard Louis-Roederer]] • [[Parc Léo-Lagrange]] • [[Parc de la Patte-d’Oie]] • [[Promenades de Reims]] • [[Rue de l’Abbé-de-L’Épée (Reims)]] • [[Rue Boulard (Reims)]] • [[Rue du Cadran-Saint-Pierre]] • [[Rue Cérès]] • [[Rue de Chativesle]] •  [[Rue du Clou-dans-le-Fer]] • [[Rue Dieu-Lumière]] • [[Rue Docteur-Jacquin]] • [[Rue Docteur-Jacquin]] • [[Rue des Fuseliers]] • [[Rue de la Gabelle]] • [[Rue Jeanne-d’Arc (Reims)]] • [[Rue Marx-Dormoy (Reims)]] • [[Square Colbert (Reims)]]
** ''z’ Pàriis:'' [[Rue de Berne]] • [[Rue de Mulhouse (Paris)]]

''→ fìr d’ Kultschtätta un Gotteshiiser, lüag ìm [[#Religioona|Àbschnìtt „Religioona“]] doo dunta''

&lt;small&gt;''[[#toc-top|— z’ruck zem Ìnhàltsverzaichniss ↑ —]]''&lt;/small&gt;

=== [[Datei:Foodlogo2.svg|24px]] Assa un Trìnka ===
* ''Kochkunscht:'' [[Gâteau mollet]] • [[Pan bagnat]]
* ''Getranker:'' [[Champagner]] • [[Charles de Cazanove]] • [[Somersby]] • [[Twinings]] • [[The Coca-Cola Company]]

&lt;small&gt;''[[#toc-top|— z’ruck zem Ìnhàltsverzaichniss ↑ —]]''&lt;/small&gt;

=== [[Datei:Noun Astronomy Icon2.svg|25px]] Astrofüüsik, Schtarnakunda ===
* ''Astrofüüsiker, Schtarnakundler:'' [[Sibylle Anderl]]
* ''Schtarna:'' [[Alpha Centauri]] • [[Lichtjahr|Liachtjoohr]] • [[Liste der Listen von Sternen|Lischta vu da Lischta vu Schtarna]] • [[Liste der massereichsten Sterne|Lischta vu da Schtarna mìt dr greeschta Màssa]] • [[Liste sehr großer Sterne|Lischta vu sehr groossa Schtarna]] • [[Liste der mit bloßem Auge sichtbaren Sterne|Lischta vu da Schtarna, womm’r mìt’m bloossa-n-Àuiga känna sah]] • [[Liste von Supernovae|Lischta vu Supernovae]] • [[Sonnenfinsternis vom 25. Oktober 2022|Sunnafìnschterniss vum 25. Oktoower 2022]]

&lt;small&gt;''[[#toc-top|— z’ruck zem Ìnhàltsverzaichniss ↑ —]]''&lt;/small&gt;

=== [[Datei:ADN static h.png|37px]] Biologii ===
* ''Biolooga:'' [[Katharina Mangold-Wirz]]
* ''Tiarlaàrta:'' [[Östlicher Laubfrosch|Ääschtlig Làuibfräschla]] • [[Grüne Pfirsichblattlaus|Griana Pfärsigblàttlüüs]]

&lt;small&gt;''[[#toc-top|— z’ruck zem Ìnhàltsverzaichniss ↑ —]]''&lt;/small&gt;

=== [[Datei:Geographylogo.svg|28px]] Geogràfii ===
* {{ALB|#|WIDTHS=17px}} ''Àlbàània:'' &lt;u&gt;[[Shkodra]]&lt;/u&gt;
* {{DZA|#| |WIDTHS=17px}} ''Àlgeeria:'' [[Kabylei|Kabyläi]]
* {{ARG|#|WIDTHS=17px}} ''Àrgentiinia:'' [[Epuyén]]
* {{AUS|#|WIDTHS=17px}} ''Àuischtrààlia:'' [[Newman (Western Australia)]] 
* {{BEL|#|WIDTHS=17px}} ''Belgia:'' [[Boom (Belgien)|Boom (Belgia)]] • [[Provinz Flämisch-Brabant|Prowìnz Fläämisch-Bràbant]] • [[Provinz Hennegau|Prowìnz Hennagàui]] • [[Flandern|Flàndra]] • [[Provinz Limburg (Belgien)|Prowìnz Limburg]] • [[Provinz Lüttich|Prowìnz Lüttich]] • [[Provinz Namur|Prowìnz Namur]] • [[Provinz Ostflandern|Prowìnz Oschtflàndra]] • [[Wallonische Region|Wàlloonischa Regioon]] • [[Provinz Wallonisch-Brabant|Prowìnz Wàlloonisch-Bràbant]] • [[Provinz Westflandern|Prowìnz Wäschtflàndra]]
* {{BUR|#| |WIDTHS=17px}} ''Burkina Faso:'' [[Barsalogho]]
* {{GER|#| |WIDTHS=17px}} ''Diitschlànd:'' [[Erfurt]]
* {{FRA|#|WIDTHS=17px}} ''Frànkrììch:''
** ''Bariga:'' [[Hartmannswillerkopf|Hàrtmànnswillerkopf]]
** ''Flìss un Seea:'' [[Aire (Aisne)]] • [[Aisne]] • [[Anger (Mouzon)]] • [[Aulnay-sur-Marne]] • [[Argers]] • [[Canal de l’Aisne à la Marne |Aisne-Marne-Sittakànààl]] • [[Ardre (Fluss)]] • [[Audry (Sormonne)]] • [[Aussonce]] • [[Auve (Fluss)]] • [[Auzon (Aube)]] • [[Avançon (Ardennes)]] • [[Barboure]] • [[Bar (Fluss)]] • [[Barbuise (Fluss)]] • [[Biesme (Aisne)]] • [[Stausee Bouzey|Schtàuisee Bouzey]] • [[Bruxenelle]] • [[Coole (Fluss)]] • [[Fion]] • [[Guenelle]] • [[Marne (Fluss)]] • [[Canal latéral à la Marne|Marne-Sittakànààl]] • [[Moivre (Fluss)]] • [[Muze (Vesle)]] • [[Noblette]] • [[Ognon]] • [[Ornain]] • [[Oyapock]] • [[Orillon (Fluss)]] • [[Py (Suippe)]] • [[Recologne (Ognon)]] • [[Reigne]] • [[Retourne]] • [[Saônelle]] • [[Saulx (Fluss)]] • [[Somme-Soude]] • [[Suippe]] • [[Suize]] • [[Vair]] • [[Vesle]] • [[Vière]]
** ''frànzeescha G’mainda un G’maindaverband:'' [[Ablancourt]] • [[Acy-Romance]] • [[Aigny]] • [[Aire (Ardennes)]] • [[Alincourt]] • [[Alliancelles]] • [[Amagne]] • [[Ambly-Fleury]] • [[Ambrières]] • [[Ameuvelle]] • [[Annelles]] • [[Anthenay]] • [[Aougny]] • [[Arcis-le-Ponsart]] • [[Arnicourt]] • [[Arrigny]] • [[Artignosc-sur-Verdon]] • [[Aubérive]] • [[Aubervilliers]] • [[Aubilly]] • [[Aulnay-l’Aître]] • [[Alland’Huy-et-Sausseuil]] • [[Apremont (Ardennes)]] • [[Arrancy-sur-Crusnes]] • [[Auménancourt]] • [[Baconnes]] • [[Banogne-Recouvrance]] • [[Barby (Ardennes)]] • [[Baslieux-lès-Fismes]] • [[Bassu]] • [[Bassuet]] • [[Bazancourt (Marne)]] • [[Beaumont-sur-Vesle]] • [[Beine-Nauroy]] • [[Belval-en-Argonne]] • [[Berméricourt]] • [[Berru]] • [[Bertoncourt]] • [[Berzieux]] • [[Bétheniville]] • [[Bethon]] • [[Bettancourt-la-Longue]] • [[Bezannes]] • [[Biermes]] • [[Bignicourt]] • [[Bignicourt-sur-Marne]] • [[Bignicourt-sur-Saulx]] • [[Billy-le-Grand]] • [[Binarville]] • [[Blanzy-la-Salonnaise]] • [[Blaise (Marne)]] • [[Bligny (Marne)]] • [[Blesme]] • [[Bouilly (Marne)]] • [[Bouleuse]] • [[Boult-sur-Suippe]] • [[Bouvancourt]] • [[Bouy]] • [[Brandonvillers]] • [[Branscourt]] • [[Braux-Sainte-Cohière]] • [[Braux-Saint-Remy]] • [[Bréban]] • [[Breuil-sur-Vesle]] • [[Breuvery-sur-Coole]] • [[Brienne-sur-Aisne]] • [[Brignoles]] • [[Brimont]] • [[Brouillet]] • [[Brusson (Marne)]] • [[Bussang]] • [[Bussy-le-Château]] • [[Bussy-le-Repos (Marne)]] • [[Bussy-Lettrée]] • [[Champigny (Marne)]] • [[Chapelaine]] • [[Chambrecy]] • [[Changy (Marne)]] • [[Caurel (Marne)]] • [[Cauroy-lès-Hermonville]] • [[Cernay-en-Dormois]] • [[Cernay-lès-Reims]] • [[Cernon (Marne)]] • [[Champigneul-Champagne]] • [[Champillon]] • [[Châlons-sur-Vesle]] • [[Champfleury (Marne)]] • [[Chamery]] • [[Chappes (Ardennes)]] • [[Charmont (Marne)]] • [[Château-Thierry]] • [[Châtrices]] • [[Chaudefontaine (Marne)]] • [[Chaumuzy]] • [[Cheminon]] • [[Chenay (Marne)]] • [[Cheniers]] • [[Cheppes-la-Prairie]] • [[Chepy]] • [[Compertrix]] • [[Coole]] • [[Coolus]] • [[Condé-lès-Herpy]] • [[Contault]] • [[Corroy]] • [[Corny-Machéroménil]] • [[Coulommes-la-Montagne]] • [[Coupéville]] • [[Courcelles-Sapicourt]] • [[Courcy (Marne)]] • [[Courdemanges]] • [[Courlandon]] • [[Courmas]] • [[Courtagnon]] • [[Courtémont]] • [[Courthiézy]] • [[Courville]] • [[Couvrot]] • [[Crugny]] • [[Cuisles]] • [[Dampierre-le-Château]] • [[Dizy (Marne)]] • [[Dombasle-en-Xaintois]] • [[Dompremy]] • [[Dontrien]] • [[Doux (Ardennes)]] • [[Drouilly]] • [[Écollemont]] • [[Écriennes]] • [[Écueil]] • [[Écury-sur-Coole]] • [[Élise-Daucourt]] • [[Épense]] • [[Épinonville]] • [[Époye]] • [[Fagnières]] • [[Faux (Ardennes)]] • [[Faux-Fresnay]] • [[Faverolles-et-Coëmy]] • [[Favresse]] • [[Fèrebrianges]] • [[Fère-Champenoise]] • [[Flavigny (Marne)]] • [[Fontaine-en-Dormois]] • [[Fraillicourt]] • [[Francheville (Marne)]] • [[Germigny (Marne)]] • [[Givron]] • [[Givry-en-Argonne]] • [[Gizaucourt]] • [[Glannes]] • [[Grandchamp (Ardennes)]] • [[Gratreuil]] • [[Grauves]] • [[Gueux]] • [[Hagnicourt]] • [[Hermonville]] • [[Heutrégiville]] • [[Hourges]] • [[Isle-sur-Marne]] • [[Isles-sur-Suippe]] • [[Janvry (Marne)]] • [[Joinville (Haute-Marne)]] • [[Jonchery-sur-Vesle]] • [[Jonquery]] • [[Jouy-lès-Reims]] • [[Juif (Saône-et-Loire)]] • [[La Chapelle-Felcourt]] • [[La Chaussée-sur-Marne]] • [[La Faute-sur-Mer]] • [[Lagery]] • [[La Neuvillette (Marne)]] • [[La Neuville-au-Pont]] • [[La Romagne (Ardennes)]] • [[La Neuville-en-Tourne-à-Fuy]] • [[Laon]] • [[Larzicourt]] • [[Laval-sur-Tourbe]] • [[Lavannes]] • [[La Verdière]] • [[La Veuve]] • [[Les Andelys]] • [[Le Châtelet-sur-Retourne]] • [[La Croix-en-Champagne]] • [[Le Châtelier]] • [[Le Chemin]] • [[L’Écaille]] • [[Les Charmontois]] • [[Leffincourt]] • [[Le Meix-Tiercelin]] • [[Les Grandes-Loges]] • [[Les Mesneux]] • [[Lenharrée]] • [[Les Petites-Loges]] • [[Le Thour]] • [[Le Vieil-Dampierre]] • [[Lhéry]] • [[Liffol-le-Grand]] • [[Liffol-le-Petit]] • [[Lille]] • [[Livry-Louvercy]] • [[Liste der Gemeindeverbände im Département Bas-Rhin|Lischta vu da G’maindaverbànd ìm Département Bas-Rhin]] • [[Liste der Gemeindeverbände im Département Marne |Lischta vu da G’maindaverband ìm Département Marne]] • [[Le Fresne]] • [[Lignon (Marne)]] • [[Lisse-en-Champagne]] • [[Loivre]] • [[Lure (Haute-Saône)]] • [[Maffrécourt]] • [[Magneux (Haute-Marne)]] • [[Magneux (Marne)]] • [[Magneux-Haute-Rive]] • [[Mailly-Champagne]] • [[Mairy-sur-Marne]] • [[Malmy]] • [[Marfaux]] • [[Marolles (Marne)]] • [[Marson]] • [[Matougues]] • [[Mazan]] • [[Mittelmünster|Mìttelmìnschter]] • [[Ménil-Annelles]] • [[Merfy]] • [[Merlaut]] • [[Mesmont (Ardennes)]] • [[Moncetz-Longevas]] • [[Montbré]] • [[Montmeillant]] • [[Montigny-sur-Vesle]] • [[Mont-sur-Courville]] • [[Monthelon (Marne)]] • [[Montreuil (Seine-Saint-Denis)]] • [[Mourmelon-le-Grand]] • [[Mourmelon-le-Petit]] • [[Muizon]] • [[Nantes]] • [[Nanteuil-sur-Aisne]] • [[Neufchâtel-sur-Aisne]] • [[Neuflize]] • [[Neuvizy]] • [[Nogent-l’Abbesse]] • [[Nouvion-sur-Meuse]] • [[Novion-Porcien]] • [[Novy-Chevrières]] • [[Nuisement-sur-Coole]] • [[Oiry]] • [[Olizy]] • [[Ollières]] • [[Omey]] • [[Ormes (Marne)]] • [[Noirlieu]] • [[Pargny-lès-Reims]] • [[Passavant-en-Argonne]] • [[Pontfaverger-Moronvilliers]] • [[Remiremont]] • [[Passy-Grigny]] • [[Pévy‎]] • [[Poilly (Marne)]] • [[Pogny]] • [[Poix]] • [[Pomacle]] • [[Pont-à-Mousson]] • [[Pontault-Combault]] • [[Pouillon (Marne)]] • [[Pourcy]] • [[Prosnes]] • [[Prouilly]] • [[Prunay (Marne)]] • [[Puiseux (Ardennes)]] • [[Puisieulx]] • [[Rapsécourt]] • [[Recy]] • [[Remicourt (Marne)]] • [[Rouvroy-Ripont]] • [[Quilly (Ardennes)]] • [[Raillicourt]] • &lt;u&gt;[[Reims]]&lt;/u&gt; • [[Remaucourt (Ardennes)]] • [[Rennes]] • [[Renneville (Ardennes)]] • [[Réveillon (Marne)]] • [[Rilly-la-Montagne]] • [[‎Rilly-sur-Aisne]] • [[Rocquigny (Ardennes)]] • [[Roizy]] • [[Romain (Marne)]] • [[Romigny]] • [[Rosnay (Marne)]] • [[Rubigny]] • [[Sacy (Marne)]] • [[Saint-Aubin-sur-Aire]] • [[Saint-Brice-Courcelles]] • [[Saint-Clément-à-Arnes]] • [[Saint-Denis (Seine-Saint-Denis)]] • [[Saint-Gilles (Marne)]] • [[Saint-Hilaire-le-Petit]] • [[Saint-Jean-sur-Tourbe]] • [[Saint-Léonard (Marne)]] • [[Sainte-Marie (Ardennes)|Sainte-Marie]] • [[Sainte-Marie-à-Py]] • [[Saint-Mard-sur-le-Mont]] • [[Saint-Martin-aux-Champs]] • [[Saint-Étienne-à-Arnes]] • [[Saint-Étienne-lès-Remiremont]] • [[Saint-Euphraise-et-Clairizet]] • [[Saint-Germain-la-Ville]] • [[Saint-Gibrien]] • [[Saint-Imoges]] • [[Saint-Martin-l’Heureux]] • [[Saint-Masmes]] • [[Sainte-Menehould]] • [[Saint-Ouen-Domprot]] • [[Saint-Quentin-sur-Coole]] • [[Saint-Remy-sur-Bussy]] • [[Sapignicourt]] • [[Sarcy]] • [[Saron-sur-Aube]] • [[Seraincourt (Ardennes)]] • [[Servon-Melzicourt]] • [[Sept-Saulx]] • [[Sermiers]] • [[Serzy-et-Prin]] • [[Saint-Étienne-sur-Suippe]] • [[Saint-Jean-aux-Bois (Ardennes)]] • [[Saint-Mard-sur-Auve]] • [[Saint-Pierre (Marne)]] • [[Saint-Souplet-sur-Py]] • [[Sarry (Marne)]] • [[Selles (Marne)]] • [[Sillery (Marne)]] • [[Sivry-Ante]] • [[Sogny-aux-Moulins]] • [[Sogny-en-l’Angle]] • [[Sommesous]] • [[Somme-Tourbe]] • [[Somme-Vesle]] • [[Saint-Étienne-au-Temple]] • [[Saudoy]] • [[Songy]] • [[Soudé]] • [[Soudron]] • [[Soulières]] • [[Taissy]] • [[Tagnon]] • [[Tilloy-et-Bellay]] • [[Thibie]] • [[Thil (Marne)]] • [[Thillois]] • [[Tinqueux]] • [[Togny-aux-Bœufs]] • [[Tourbe]] • [[Tramery]] • [[Trigny]] • [[Trépail]] • [[Treslon]] • [[Trois-Puits]] • [[Unchair]] • [[Vadenay]] • [[Val-de-Vesle]] • [[Vauclerc]] • [[Vaudemange]] • [[Vaudesincourt]] • [[Vatry]] • [[Vavray-le-Grand]] • [[Ventelay]] • [[Varennes-en-Argonne]] • [[Vernancourt]] • [[Verrières (Marne)]] • [[Versailles]] • [[Verzenay]] • [[Vésigneul-sur-Marne]] • [[Vienne-la-Ville]] • [[Ville-Dommange]] • [[Ville-en-Selve]] • [[Ville-en-Tardenois]] • [[Ville-sur-Retourne]] • [[Ville-sur-Tourbe]] • [[Villers-Allerand]] • [[Villers-aux-Bois]] • [[Villers-aux-Nœuds]] • [[Villers-en-Argonne]] • [[Villers-Franqueux]] • [[Villers-Marmery]] • [[Virginy]] • [[Voilemont]] • [[Vouillers]] • [[Vrigny (Marne)]] • [[Warmeriville]] • [[Wignicourt]] • [[Witry-lès-Reims]]
** ''G’maindaverband:'' [[Communauté de communes de l’Argonne Champenoise]] • [[Communauté de communes du Bassin de Joinville en Champagne]] • [[Communauté de communes de la Brie Champenoise]] • [[Communauté d’agglomération de Châlons-en-Champagne]] • [[Communauté de communes Côtes de Champagne et Val de Saulx]] • [[Communauté d’agglomération Épernay, Coteaux et Plaine de Champagne]] • [[Communauté de communes des Crêtes Préardennaises]] • [[Communauté de communes du Grand Langres]] • [[Communauté d’agglomération du Grand Saint-Dizier, Der et Vallées]] • [[Communauté de communes de la Grande Vallée de la Marne]] • [[Communauté de communes des Monts de Gy]] • [[Communauté de communes de la Moivre à la Coole]] • [[Communauté de communes de l’Ouest Vosgien]] • [[Communauté de communes des Paysages de la Champagne]] • [[Communauté de communes Perthois-Bocage et Der]] • [[Communauté de communes des Portes de Champagne]] • [[Communauté de communes de la Région de Suippes]] • [[Communauté de communes de Sézanne-Sud Ouest Marnais]] • [[Communauté de communes du Sud Marnais]] • [[Communauté de communes Val de Gray]] • [[Communauté de communes Vitry, Champagne et Der]] • [[Communauté urbaine du Grand Reims]]
** ''Arrondissements:'' [[Arrondissement Angers]] • [[Arrondissement Bar-le-Duc]] • [[Arrondissement Bar-sur-Aube]] • [[Arrondissement Carpentras]] • [[Arrondissement Châlons-en-Champagne]] • [[Arrondissement Charleville-Mézières]] • [[Arrondissement Châteaubriant-Ancenis]] • [[Arrondissement Château-Gontier]] • [[Arrondissement Chaumont]] • [[Arrondissement Cholet]] • [[Arrondissement Commercy]] • [[Arrondissement Épernay]] • [[Arrondissement Épinal]] • [[Arrondissement Foix]] • [[Arrondissement Fontenay-le-Comte]] • [[Arrondissement Langres]] • [[Arrondissement La Flèche]] • [[Arrondissement La Roche-sur-Yon]] • [[Arrondissement Laon]] • [[Arrondissement Laval]] • [[Arrondissement Le Mans]] • [[Arrondissement Les Sables-d’Olonne]] • [[Arrondissement Lodève]] • [[Arrondissement Lure]] • [[Arrondissement Mamers]] • [[Arrondissement Marseille]] • [[Arrondissement Mayenne]] • [[Arrondissement Montauban]] • [[Arrondissement Montpellier]] • [[Arrondissement Nantes]] • [[Arrondissement Neufchâteau]] • [[Arrondissement Nogent-sur-Seine]] • [[Arrondissement Brignoles]] • [[Arrondissement Reims]] • [[Arrondissement Rethel]] • [[Arrondissement Saint-Dié-des-Vosges]] • [[Arrondissement Saint-Dizier]] • [[Arrondissement Saint-Nazaire]] • [[Arrondissement Sainte-Menehould]] • [[Arrondissement Saumur]] • [[Arrondissement Sedan]] • [[Arrondissement Segré]] • [[Arrondissement Troyes]] • [[Arrondissement Val-de-Briey]] • [[Arrondissement Verdun]] • [[Arrondissement Vesoul]] • [[Arrondissement Vitry-le-François]] • [[Arrondissement Vouziers]]
** ''Kàntoona:'' [[Kanton Anglure|Kàntoon Anglure]] • [[Kanton Argonne Suippe et Vesle|Kàntoon Argonne Suippe et Vesle]] • [[Kanton Avize|Kàntoon Avize]] • [[Kanton Ay|Kàntoon Ay]] • [[Kanton Beine-Nauroy|Kàntoon Beine-Nauroy]] • [[Kanton Bourgogne-Fresne|Kàntoon Bourgogne-Fresne]] • [[Kanton Châlons-en-Champagne-1|Kàntoon Châlons-en-Champagne-1]] • [[Kanton Châlons-en-Champagne-2|Kàntoon Châlons-en-Champagne-2]] • [[Kanton Châlons-en-Champagne-3|Kàntoon Châlons-en-Champagne-3]] • [[Kanton Châlons-en-Champagne-4|Kàntoon Châlons-en-Champagne-4]] • [[Kanton Château-Porcien|Kàntoon Château-Porcien]] • [[Kanton Châtillon-sur-Marne|Kàntoon Châtillon-sur-Marne]] • [[Kanton Dormans|Kàntoon Dormans]] • [[Kanton Mourmelon-Vesle et Monts de Champagne|Kàntoon Mourmelon-Vesle et Monts de Champagne]] • [[Kanton Dormans-Paysages de Champagne]] • [[Kanton Écury-sur-Coole|Kàntoon Écury-sur-Coole]] • [[Kanton Épernay-1|Kàntoon Épernay-1]] • [[Kanton Épernay-2|Kàntoon Épernay-2]] • [[Kanton Esternay|Kàntoon Esternay]] • [[Kanton Fère-Champenoise|Kàntoon Fère-Champenoise]] • [[Kanton Fismes|Kàntoon Fismes]] • [[Kanton Fismes-Montagne de Reims]] • [[Kanton Givry-en-Argonne|Kàntoon Givry-en-Argonne]] • [[Kanton Heiltz-le-Maurupt|Kàntoon Heiltz-le-Maurupt]] • [[Kanton Marson|Kàntoon Marson]] • [[Kanton Montmirail (Marne)|Kàntoon Montmirail (Marne)]] • [[Kanton Montmort-Lucy|Kàntoon Montmort-Lucy]] • [[Kanton Reims-1|Kàntoon Reims-1]] • [[Kanton Reims-2|Kàntoon Reims-2]] • [[Kanton Reims-3|Kàntoon Reims-3]] • [[Kanton Reims-4|Kàntoon Reims-4]] • [[Kanton Reims-5|Kàntoon Reims-5]] • [[Kanton Reims-6|Kàntoon Reims-6]] • [[Kanton Reims-7|Kàntoon Reims-7]] • [[Kanton Reims-8|Kàntoon Reims-8]] • [[Kanton Reims-9|Kàntoon Reims-9]] • [[Kanton Rethel|Kàntoon Rethel]] • [[Kanton Sainte-Menehould|Kàntoon Sainte-Menehould]] • [[Kanton Saint-Remy-en-Bouzemont-Saint-Genest-et-Isson|Kàntoon Saint-Remy-en-Bouzemont-Saint-Genest-et-Isson]] • [[Kanton Sézanne|Kàntoon Sézanne]] • [[Kanton Sézanne-Brie et Champagne|Kàntoon Sézanne-Brie et Champagne]] • [[Kanton Sompuis|Kàntoon Sompuis]] • [[Kanton Suippes|Kàntoon Suippes]] • [[Kanton Thiéblemont-Farémont|Kàntoon Thiéblemont-Farémont]] • [[Kanton Vertus-Plaine Champenoise|Kàntoon Vertus-Plaine Champenoise]] • [[Kanton Vertus|Kàntoon Vertus]] • [[Kanton Ville-en-Tardenois|Kàntoon ville-en-Tardenois]] • [[Kanton Ville-sur-Tourbe|Kàntoon Ville-sur-Tourbe]] • [[Kanton Vitry-le-François-Champagne et Der|Kàntoon Vitry-le-François-Champagne et Der]] • [[Kanton Vitry-le-François-Est]] • [[Kanton Vitry-le-François-Ouest]] • [[Kanton Sermaize-les-Bains|Kàntoon Sermaize-les-Bains]] • [[Kanton Signy-l’Abbaye]] • [[Kanton Verzy|Kàntoon Verzy]]
** ''Départements:'' [[Département Allier]] • [[Département Alpes-Maritimes]] • [[Département Aube]] • [[Département Aude]] • [[Département Ardennes]] • [[Département Ardèche]] • [[Département Ariège]] • [[Département Aveyron]] • [[Département Bouches-du-Rhône]] • [[Département Calvados]] • [[Département Cantal]] • [[Département Charente]] • [[Département Charente-Maritime]] • [[Département Cher]] • [[Département Creuse]] • [[Département Corrèze]] • [[Département Côtes-d’Armor]] • [[Département Deux-Sèvres]] • [[Département Dordogne]] • [[Département Drôme]] • [[Département Essonne]] • [[Département Eure]] • [[Département Eure-et-Loir]] • [[Département Gard]] • [[Département Gironde]] • [[Département Haute-Garonne]] • [[Département Gers]] • [[Département Hautes-Alpes]] • [[Département Haute-Saône]] • [[Département Hauts-de-Seine]] • [[Département Ille-et-Vilaine]] • [[Département Indre]] • [[Département Indre-et-Loire]] • [[Département Landes]] • [[Département Loire]] • [[Département Loir-et-Cher]] • [[Département Loire-Atlantique]] • [[Département Loiret]] • [[Département Lot]] • [[Département Lot-et-Garonne]] • [[Département Lozère]] • [[Département Maine-et-Loire]] • [[Département Marne]] • [[Département Mayenne]] • [[Département Meuse]] • [[Département Haute-Loire]] • [[Département Haute-Marne]] • [[Département Haute-Vienne]] • [[Département Vienne]] • [[Département Manche]] • [[Département Nord]] • [[Département Oise]] • [[Département Pas-de-Calais]] • [[Département Puy-de-Dôme]] • [[Département Hautes-Pyrénées]] • [[Département Pyrénées-Atlantiques]] • [[Département Pyrénées-Orientales]] • [[Département Rhône]] • [[Département Sarthe]] • [[Département Seine-Maritime]] • [[Département Tarn]] • [[Département Tarn-et-Garonne]] • [[Département Seine-et-Marne]] • [[Département Seine-Saint-Denis]] • [[Département Somme]] • [[Département Val-d’Oise]] • [[Département Vaucluse]] • [[Département Var]] • [[Département Vendée]] • [[Département Yonne]] • [[Département Yvelines]] • 
** ''tràdizionälla Làndschàfta:'' [[Argonnen|Argonna]] • [[Beauce (Frankreich)|Beauce (Frànkrììch)]] • [[Brie (Region)]] • [[Champagne (Weinbaugebiet)|Champagne (Wiibàuigebiat)]] • [[Picardie]] • [[Südfrankreich|Süüdfrànkrììch]]
** ''Nàtüürpark:'' [[Regionaler Naturpark Montagne de Reims|Regionààler Nàtüürpàrk vum Reimser Hììgellànd]]
** ''Verwàltungsregioona:'' [[Champagne-Ardenne]]
** ''Schtàdtviartel:'' [[Dornach (Mülhausen)|Durni (Mìlhüüsa)]] • [[Stadtzentrum Mülhausen|Schtàdtzäntrum Mìlhüüsa]]
* {{GAB|#|WIDTHS=17px}} ''Gabun:'' [[Estuaire]] • [[Franceville]] • [[Haut-Ogooué]] • [[Libreville]] • [[Moanda (Gabun)]] • [[Moyen-Ogooué]] • [[Lambaréné]] • [[Ngounié]] • [[Ogooué]] • [[Ogooué-Lolo]] • [[Ogooué-Maritime]] • [[Ogooué-Ivindo]] • [[Nyanga]] • [[Port-Gentil]] • [[Woleu-Ntem]]
* {{IRN|#|WIDTHS=17px}} ''Iràn:'' [[Rafsandschan]] • [[Straße von Hormus|Schtrooss vu Hormus]]
* {{ISL|#| |WIDTHS=17px}} ''Iislànd:'' [[Elliðaey (Vestmannaeyjar)]]
* {{ISR|#| |WIDTHS=17px}} ''Israel:'' [[Negev]] • [[Schoval]]
* {{ITA|#|WIDTHS=17px}} ''Itàlia:'' [[Liste der Gemeinden in Italien|Lischta vu da Gmainda ìn Itààlia]] • [[Liste der Gemeinden im Latium|Lischta vu da Gmainda ìm Latium]] • [[Acquafondata]] • [[Acuto]] • [[Alvito (Latium)]] • [[‎Amaseno]] • [[Anagni]] • [[Aquino (Latium)]] • [[Ariccia]] • [[Arnara]] • [[Arpino]] • [[Broccostella]] • [[Castelnuovo Parano]] • [[Capriglia Irpina]] • [[Castelnovo del Friuli]] • [[Castrocielo]] • [[Ceprano]] • [[Collepardo]] • [[Coreno Ausonio]] • [[Fontechiari]] • [[Grottammare]] • [[Lusevera]] • [[Montefredane]] • [[Morolo]] • [[Paliano]] • [[Pastena]] • [[Pescosolido]] • [[Picinisco]] • [[Pico (Latium)]] • [[Prata di Principato Ultra]] • [[Pratola Serra]] • [[Riese Pio X]] • [[Rocca d’Arce]] • [[Roccasecca (Latium)]] • [[San Giovanni Incarico]] • [[Santopadre]] • [[San Vittore del Lazio]] • [[Strangolagalli]] • [[Terelle]] • [[Torre Cajetani]] • [[Torrice]] • [[Vallecorsa]] • [[Vallemaio]] • [[Vicalvi]] • [[Villamaina]] • [[Viticuso]]
* {{JPN|#|WIDTHS=17px}} ''Jàpààn:'' [[Bucht von Tokio|Bucht vu Tokio]] • [[Hashima (Insel)|Hashima (Ìnsla)]]
* {{CAN|#|WIDTHS=17px}} ''Kànàdà:'' [[British Columbia]] • [[Vancouver Island]]
* {{CHN|#|WIDTHS=17px}} ''Kiina (Volksrepüblik)'': [[Guangzhou]] • [[Shenzhen]]
* {{KEN|#| |WIDTHS=17px}} ''Kenià:'' [[Rusinga Island|Ìnsel Rusinga]]
* {{CRO|#|WIDTHS=17px}} ''Kroazia:'' [[Marina (Kroatien)|Marina (Kroazia)]]
* {{LIB|#|WIDTHS=17px}} ''Libànoon:'' [[Aschrafiyya]]
* {{MDG|#|WIDTHS=17px}} ''Màdàgàskààr:'' [[Ambohitrolomahitsy]] • [[Antananarivo]]
* {{MLI|#| |WIDTHS=17px}} ''Mali:'' [[Adrar des Ifoghas]]
* {{MEX|#| |WIDTHS=17px}} ''Mexiko:'' [[Orizaba]]
* {{FSM|#| |WIDTHS=17px}} ''Mikroneesia:'' [[Palikir]]
* {{NZL|#| |WIDTHS=17px}} ''Näiseelànd:'' [[Wairoa River (Northland)]]
* {{NGA|#| |WIDTHS=20px}} ''Nigeria:'' [[Bundesstaaten Nigerias|d’ Bundesschtààta vum Nigeria]]
* {{NIU|#| |WIDTHS=17px}} ''Niue:'' [[Niue]]
* {{PRK|#| |WIDTHS=17px}} ''Nordkoreà:'' [[Pjöngjang]] • [[Taedong-gang]]
* {{PSE|#|WIDTHS=19px}} ''Pàläschtinensischa Otonomiigebiater:'' [[Gouvernement Chan Yunis]]  • [[Gouvernement Deir al-Balah]] • [[Gouvernement Gaza|Gouvernement Gasa]] • [[Gouvernement Nordgaza|Gouvernement Nordgasa]] • [[Gouvernement Rafah]]
* {{ROM|#|WIDTHS=17px}} ''Rumäänie:'' [[Baia Mare]]
* {{LKA|#| |WIDTHS=17px}} ''Sri Lanka:'' [[Tangalle]]
* {{ESP|#|WIDTHS=17px}} ''Schpània:'' [[Palmar de Troya]]
* {{CHE|#|WIDTHS=17px}} ''Schwiiz:'' [[Écône]]
* {{SUR|#|WIDTHS=17px}} ''Surinam:'' [[Wageningen (Suriname)]]
* {{TTO|#| |WIDTHS=17px}} ''Trinidad un Tobago:'' [[Port of Spain]]
* {{TUN|#| |WIDTHS=17px}} ''Tüneesia:'' [[‎Sufetula]]
* {{TUR|#|WIDTHS=17px}} ''Tìrkäi:'' [[Kemiklialan]]
* {{UKR|#|WIDTHS=17px}} ''Ukràina:'' [[Antoniwka]] • [[Charkiw]] • [[Dnipro]] • [[Donezbecken|Donezbäcka]] • [[Hostomel]] • [[Lukjaniwka (Browary)]] • [[Odessa]] • [[Saporischschja]] 
* {{GBR|#|WIDTHS=17px}} ''Verainigt Keenigraich:'' [[Cirencester]]
* {{USA|#|WIDTHS=17px}} ''Verainigta Schtààta:'' [[Anaheim]] • [[Atlanta]] • [[Ceresco (Nebraska)]] • [[Chicago Heights]] • [[Dillwyn (Virginia)]] • [[Hancock (Maryland)]] • [[Industry (Texas)]] • [[Las Vegas]] • [[Lexington (Kentucky)]] • [[Long Island]] • [[Manhattan]] • [[Miami]] • [[New Jersey]] • [[Pasadena (Kalifornien)|Pasadena (Kàlifornia)]] • [[Rhode Island]] • [[Sacramento]] • [[San Felipe (Texas)]] • [[Sea Cliff (New York)|Sea Cliff (Näi York)]] • [[Virginia]]
* {{VEN|#|WIDTHS=17px}} ''Venezuela:'' [[Maiquetía]]

&lt;small&gt;''[[#toc-top|— z’ruck zem Ìnhàltsverzaichniss ↑ —]]''&lt;/small&gt;

=== [[Datei:Circle-icons-bolt.svg|24px]] Enärgii ===
* ''Kràftwarka:'' [[Wärmekraftwerk Émile-Huchet|Wärmakràftwark Émile-Huchet]]

&lt;small&gt;''[[#toc-top|— z’ruck zem Ìnhàltsverzaichniss ↑ —]]''&lt;/small&gt;

=== [[Datei:BonbonXXX.svg|23px]] Erootik, Pornogràfii ===
* ''àllg’mainliga Begrìffa:'' [[Pornografie|Pornogràfii]]
* ''Àganta, Produzänta:'' [[Holly Randall]] • [[Mark Spiegler]]
* ''Dààrschtäller:'' [[Adriana Chechik]] • [[Jenna Jameson]] • [[Khalamité]] • [[Datei:Symbol support vote.svg|15px]] [[Riley Reid]] • [[Luna Star]] • [[Angelina Valentine]] • [[Taylor Wane]]
* ''Fàchzittschrìfta:'' ''[[Adult Video News]]'' • ''[[XBIZ]]''
* ''Priisa un Üsszaichnunga:'' [[Adult Video News Hall of Fame]] • [[AVN Award]] • [[AVN Award/Beste Darstellerin|AVN Award/Bäschta Dààrschtällera]] • [[AVN Award/Bester Darsteller|AVN Award/Bäschter Dààrschtäller]] • [[AVN Award/Best New Starlet|AVN Award/Bäscht Näij Schtarlätt]] • [[AVN Award/Female Performer of the Year|AVN Award/Wiibliga Dààrschtällera vum Joohr]] • [[AVN Award/Male Performer of the Year|AVN Award/Mannliger Dààrschtäller vum Joohr]] • [[AVN Award/International Female Performer of the Year|AVN Award/Ìnternàzionààla Wiibliga Dààrschtällera vum Joohr]] • [[AVN Award/Trans Performer of the Year|AVN Award/Trans-Dààrschtäller vum Joohr]] • [[F.A.M.E. Award]] • [[GayVN Award]] • [[NightMoves Award]] • [[Urban X Awards]] • [[XRCO Award]] • [[XRCO Hall of Fame]]
* ''Schtüdios, Websitta:'' [[Bang Bros]] • [[Brazzers]] • [[OnlyFans]] • [[Pornhub]]

&lt;small&gt;''[[#toc-top|— z’ruck zem Ìnhàltsverzaichniss ↑ —]]''&lt;/small&gt;

=== [[Datei:Applications-multimedia.svg|22px]] [[Datei:Blank television set.svg|27px]] Film un Farnsah, Rundfunk, digitààla Meedia ===
* ''Schàuischpììler:'' [[Pamela Anderson]] • [[Judith Chemla]] • [[Miranda Cosgrove]] • [[Madison Davenport]] • [[Charlbi Dean]] • [[Denise Grey]] • [[Eye Haïdara]] • [[Kim Kardashian]] • [[Peter Herden]] • [[Angélica Rivera]] • [[Sydney Sweeney]]
* ''Farnsahkànààla:'' [[CNBC]] • [[CNN]] • [[Fox News Channel]] • [[MTV]] • [[TF1]]
* ''Farnsahmoderàtoora un -schurnàlìschta:'' [[Liseron Boudoul]] • [[Émilie Broussouloux]] • [[Melissa Khalaj]] • [[Léa Salamé]]
* ''Farnsahseria:'' [[Criminal Minds]]
* ''Farnsahsandunga:'' [[Eva Longoria: Searching for France]] • [[Le Village préféré des Français]] • [[Les Z’amours]] 
* ''Filma:'' [[D’Goda]] • [[Feuer im Kopf]]
* ''Rundfunk:'' [[ECN (Radiosender)]] • [[France Culture]] • [[France Info]] • [[France Inter]] • [[France Musique]] • [[NRJ Group]] • [[Radio Courtoisie]]
* ''Websitta:'' [[Instagram]] • [[TikTok]] • [[SoundCloud]]
* ''Unternammer ìn dr Meedia- un digitààla Wìrtschàft:'' [[Whitney Wolfe Herd]]

&lt;small&gt;''[[#toc-top|— z’ruck zem Ìnhàltsverzaichniss ↑ —]]''&lt;/small&gt;

=== [[Datei:Atom symbol as used in the logo of the television series The Big Bang Theory (black).svg|30px]] Füüsik ===
* ''Füüsik:'' [[Erdatmosphäre|Ardàtmosfäär]] • [[Infraschall|Infraschàll]]

&lt;small&gt;''[[#toc-top|— z’ruck zem Ìnhàltsverzaichniss ↑ —]]''&lt;/small&gt;

=== [[Datei:Star of life2.svg|24px]] Gsundhait un Hailkunscht ===
* ''Ärzt, Forscher:'' [[Hans Asperger]] • [[Eugène Boeckel]] • [[Lorna Wing]] • [[Susan Anderson]] • [[Tony Attwood]]
* ''Iirìchtunga:'' [[Gemelli-Klinik]] • [[Pharmacie au Lys]] • [[St Luke’s Hospital for Lunatics]]
* ''Schteerunga, Kirürgii:'' [[Aufmerksamkeitsdefizit-/Hyperaktivitätsstörung|Uffmarksààmkaitsdefizit-/Hüperàktiwiteetschteerung]] • [[Autismus|Autischmus]] • [[Brustvergrößerung|Bruschtvergreesserung]]

&lt;small&gt;''[[#toc-top|— z’ruck zem Ìnhàltsverzaichniss ↑ —]]''&lt;/small&gt;

=== [[Datei:Computer monitor vector image.svg|28px]] Ìnformàtìgg ===
* ''Informààtiker, Inscheniööra:'' [[Arthur Mensch]]
* ''Software:'' [[Brave (Browser)]]

&lt;small&gt;''[[#toc-top|— z’ruck zem Ìnhàltsverzaichniss ↑ —]]''&lt;/small&gt;

=== [[Datei:Open book nae 02.png|45px]] Ìnschtitüüta un G’leehrtag’sällschàfta ===
* ''G’schìchtsforschung:'' [[Société jurassienne d’émulation]]
* ''Wìssaschàfta:'' [[Nationale Akademie der Wissenschaften der Ukraine|Nàzionààla Àkàdemii vu da Wìssaschàfta vu dr Ukràina]] • [[Nationale Akademie der Wissenschaften Aserbaidschans|Nàzionààla Àkàdemii vu da Wìssaschàfta vun Aserbaidschààn]]
* ''Schtàtistik:'' [[Eurostat]]

&lt;small&gt;''[[#toc-top|— z’ruck zem Ìnhàltsverzaichniss ↑ —]]''&lt;/small&gt;

=== [[Datei:Nuvola apps edu science.svg|24px]] Kemii ===
* ''Begrìffa:'' [[Pestizid|Päschtiziid]]
* ''Fàwrìka, Unternamma:'' [[Alsachimie]]
* ''Moleküüla:'' [[Dimethylcadmium]]

&lt;small&gt;''[[#toc-top|— z’ruck zem Ìnhàltsverzaichniss ↑ —]]''&lt;/small&gt;

=== [[Datei:Green tractor.svg|33px]] Làndwìrtschàft ===
* ''Fàwrìka, Mììhla:'' [[Mönchsmühle (Krautweiler)|d’ Mänchsmììhla z’ Krütwiller]]

&lt;small&gt;''[[#toc-top|— z’ruck zem Ìnhàltsverzaichniss ↑ —]]''&lt;/small&gt;

=== [[Datei:Feather writing.svg|25px]] Lìteràtüür un Prassa ===
* ''Àuitoora:'' [[Robert Brasillach]] • [[Blanca Busquets]] • [[Ferdinand Dollinger]] • [[René-Nicolas Ehni]] • [[Frédéric Hoffet]] • [[Gilbert Lascault]] • [[Joan Alavedra i Segurañas]] • [[Raymond Weissenburger]] • [[Warsan Shire]]
* ''Schurnàlìschta:'' [[Alain Howiller]] • [[Willi Friedrich Koerbel]] • [[Chrysostomus Zodel]]
* ''Biacher:'' [[Der Liberalismus ist Sünde]]
* ''Büachhàndler:'' [[La Procure]]
* ''Zittunga, Zittschrìfta:'' [[Billboard (Magazin)|''Billboard'' (Màgaziin)]] • ''[[Le Figaro]]'' • ''[[L’Homme nouveau]]'' • ''[[Lebensmittel Zeitung]]'' • ''[[Le Monde]]'' • ''[[Le Parisien]]'' • ''[[Los Angeles Times]]'' • [[L’Union (Zeitung, Frankreich)|''L’Union'' (Zittung, Frànkrììch)]] • ''[[New York Post]]'' • ''[[Revue alsacienne illustrée]]'' • ''[[South China Morning Post]]'' • ''[[Splann !]]'' • ''[[The Guardian]]'' • ''[[The New York Times]]'' • ''[[The Wall Street Journal]]'' • ''[[The Washington Post]]'' • ''[[USA Today]]'' • ''[[Vosges Matin]]'' • [[XXL (Magazin)|''XXL'' (Màgaziin)]]
* ''Läxika, Enzüklopädia:'' ''[[Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon]]'' • ''[[Dictionnaire de théologie catholique]]'' • ''[[Encyclopædia Universalis]]'' • ''[[Enzyklopädie der modernen Ukraine|Enzüklopädii vu dr modärna Ukràina]]'' • ''[[The Canadian Encyclopedia]]''
* ''Unternamma:'' [[Associated Press]]

&lt;small&gt;''[[#toc-top|— z’ruck zem Ìnhàltsverzaichniss ↑ —]]''&lt;/small&gt;

=== [[Datei:Pi-symbol.svg|22px]] Màthemààtik ===
* ''Begrìffa:'' [[Dreieck|Dräiäck]] • [[Dreiecksungleichung|Dräiäcksungliichung]] • [[Mahler-Maß|Mahler-Mààss]] • [[Quadratische Gleichung|Kwàdràtischa Gliichung]]
* ''Màthemààtiker, Schtàtistiker:'' [[Anne Chao]]

&lt;small&gt;''[[#toc-top|— z’ruck zem Ìnhàltsverzaichniss ↑ —]]''&lt;/small&gt;

=== [[Datei:Military symbol.svg|34px]] Militäär ===
* ''Schtraita un Konflikta:'' [[Russisch-Ukrainischer Krieg|Rüssisch-Ukràinischer Kriag]] • &lt;u&gt;[[Russischer Überfall auf die Ukraine seit 2022|dr rüssischa Ìwwerfàll uff d’ Ukràina zitter 2022]]&lt;/u&gt;
* ''Frànkrììch:'' [[Französische Streitkräfte]] • [[Gendarmerie nationale]] • [[Groupe d’intervention de la Gendarmerie nationale]]
** ''Frànzeescha Soldààta:'' [[Thierry Burkhard]] • [[Philippe Pétain]]
* ''Ukràina:'' [[Kyrylo Budanow]]

&lt;small&gt;''[[#toc-top|— z’ruck zem Ìnhàltsverzaichniss ↑ —]]''&lt;/small&gt;

=== [[Datei:Signorina in viola.svg|22px]] Mooda ===
* ''Begrìffa:'' [[Model|Modäll]]
* ''Modälls:'' • [[Indira Ampiot]] • [[Diane Leyre]] • [[Shermine Shahrivar]] • [[Sylvie Tellier]] • [[Melania Trump]] • &lt;u&gt;[[Delphine Wespiser]]&lt;/u&gt;

&lt;small&gt;''[[#toc-top|— z’ruck zem Ìnhàltsverzaichniss ↑ —]]''&lt;/small&gt;

=== [[Datei:Gnome-applications-graphics.svg|28px]] Moolaräi ===
* ''Mooler:'' [[Auguste Cammissar]] • [[Julien Gustave Gagliardini]] • [[Benoît Hartmann]] • [[Abel Robert]]

&lt;small&gt;''[[#toc-top|— z’ruck zem Ìnhàltsverzaichniss ↑ —]]''&lt;/small&gt;

=== [[Datei:AEculture.svg|34px]] Müüsik ===
* ''Theema un Begrìffa:'' [[Gregorianischer Choral|Gregoriàànischer Chorààl]]
* ''Kìnschtler:'' [[2NE1]] • [[Aline Lahoud]] • [[Angèle]] • [[Antifuchs]] • [[Anastasia Rauch]] • [[Ariana Grande]] • [[Ava Max]] • [[Aya Nakamura]] • [[Becky G]] • [[Blackpink]] • [[Boris Brejcha]] • [[BTS (Band)]] • [[Camila Cabello]] • [[Cardi B]] • [[Carl Cox]] • [[City Girls]] • [[Doja Cat]] • [[Farruko]] • [[Ferdinand Barlow]] • [[Fifth Harmony]] • [[Finsterforst]] • [[Jane Bogaert]] • [[Gaitana]] • [[Iggy Azalea]] • [[Kalash Criminel]] • [[Karol G]] • [[Katja Krasavice]] • [[Latto]] • [[Lea (Musikerin)]] • [[Lil Wayne]] • [[Madeleine Will]] • [[Mariah Carey]] • [[Maya Diab]] • [[Megan Thee Stallion]] • [[Meghan Trainor]] • [[Myriam Fares]] • [[Nicki Minaj]] [[Datei:Fairytale bookmark gold.png|15px]] • [[Nina Chuba]] • [[Robin Leon]] • [[Ronela Hajati]] • [[Saweetie]] [[Datei:Symbol support vote.svg|15px]] • [[Serge Rieger]] • [[Scarlxrd]] • [[Svetlin Roussev]] • [[Shakira]] • [[Shenseea]] • [[Wejdene]] • [[Yeol Eum Son]]
* ''Liader un Àlba:'' ''[[Alsace et Lorraine]]'' • [[Bang Bang (Jessie-J-Lied)|''Bang Bang'' (Liad vu dr Jessie J)]] • ''[[Brol]]'' • [[Fly (Nicki-Minaj-Lied)|''Fly'' (Liad vu dr Nicki Minaj)]] • ''[[La Strasbourgeoise]]'' • [[Marie (Lied)|''Marie'' (Liad)]] • ''[[Pink Friday]]'' • [[Pretty Girls (Lied)|''Pretty Girls'' (Liad)]] • [[Queen (Nicki-Minaj-Album)|''Queen'' (Nicki-Minaj-Àlbum)]] • ''[[Side to Side]]'' • ''[[Super Bass]]'' • [[Your Love (Nicki-Minaj-Lied)|''Your Love'' (Liad vu dr Nicki Minaj)]]
* ''Priisa un Verànschtàltunga:'' [[MTV Video Music Awards]] • [[MTV Video Music Awards 2022]]

&lt;small&gt;''[[#toc-top|— z’ruck zem Ìnhàltsverzaichniss ↑ —]]''&lt;/small&gt;

=== [[Datei:Society.svg|40px]] Politik ===
* ''Politischa Begrìffa:'' [[Rechtsextremismus|Rachtsextremischmus]]
* ''Ìnschtituzioona:'' [[Nationalversammlung (Frankreich)|Nàzionààlversàmmlung (Frànkrììch)]] • [[Senat (Frankreich)|Senàt (Frànkrììch)]] [[Repräsentantenhaus der Vereinigten Staaten|Represantàntahüüs vu da Verainigta Schtààta]]
* ''Pàrtäija un Gruppa:'' [[Academia Christiana]] • [[La France insoumise]] • [[Parti communiste français]] • [[Rassemblement National]] • [[Reconquête]] • [[Les Républicains]] • [[Unser Land (Partei)]] • [[Zouaves Paris]]
* ''Politiker un Àktìwìschta noh Schtààt:''
** {{AFG|#|WIDTHS=17px}} ''Àfghànischtààn:'' [[Matiullah Wesa]]
** {{BEL|#|WIDTHS=17px}} ''Belgia:'' [[Vincent Decroly]] • [[Sammy Mahdi]] [[Datei:Symbol support vote.svg|15px]] • [[Gilles Vanden Burre]]
** {{CHN|#|WIDTHS=17px}} ''Kiina (Volksrepüblik):'' [[Au Kam San]]
** {{GER|#|WIDTHS=17px}} ''Ditschlànd:'' [[Eduard Degener]] • [[Kathrin Gebel]]
** {{FRA|#|WIDTHS=17px}} ''Frànkrììch:'' [[Liste der Bürgermeister von Reims|d’ Lischta vu da Bìrgermaischter vu Reims]] • [[Xavier Albertini]] • [[Gabriel Attal]] • [[Maurice Bazin]] • [[Jean-Pierre Baeumler]] • [[Jordan Bardella]] • [[Thibault Bazin]] • [[Olivier Becht]] • [[Théo Bernhardt]] • [[Aurélia Beigneux]] • [[Élisabeth Borne]] • [[Maud Bregeon]] • [[Gilbert Buttazzoni]] • [[Edwige Diaz]] • [[Paul Dungler]] • [[Thaïs d’Escufon]] • [[Bruno Fuchs]] • [[Thibaut François]] • [[Luc Geismar]] • [[Charlotte Goetschy-Bolognese]] • [[Clémence Guetté]] • [[Yves Hemedinger]] • [[Aina Kuric]] • [[Pierre Jobert-Lucas]] • [[Hélène Laporte]] • [[Laure Lavalette]] • [[Didier Lemaire]] • [[Le Pen (Familie)|Le Pen (Fàmìlia)]] • [[Jean-Marie Le Pen]] • [[Michèle Lutz]] • [[Marion Maréchal]] • [[Frédéric Marquet]] • [[Auguste Mathieu]] • [[Julien Méline]] • [[Manon Meunier]] • [[Louise Morel]] • [[Christophe Naegelen]] • [[Julien Odoul]] [[Datei:Symbol support vote.svg|15px]] • [[Hubert Ott]] • [[Mathilde Panot]] • [[Louis Parisot (Politiker, Vosges)|Louis Parisot]] • [[Jean Rottner]] • [[Sandra Regol]] • [[Pierre Rosenzweig]] • [[Raphaël Schellenberger]] • [[Marlène Schiappa]] • [[Patricia Schillinger]] • [[Prisca Thevenot]] • [[Vincent Thiébaut]] • [[Catherine Troendlé]] • [[Simone Veil]] • [[Olivier Véran]] • [[Auguste-César West]] • [[Éric Zemmour]] • [[Jean-Marie Zoellé]]
** {{ISR|#|WIDTHS=17px}} ''Israel:'' [[Elazar Granot]]
** {{ITA|#|WIDTHS=17px}} ''Itààlia:'' [[Filippo Abignente]] • [[Angelo Abisso]] • [[Giorgia Meloni]]
** {{MEX|#|WIDTHS=17px}} ''Mexiko:'' [[Claudia Sheinbaum]]
** [[Datei:DrapeauMulhouse.svg|20px]] ''Mìlhüüsa (Schtàdtrepüblik):'' [[Hans Caspar Dollfus]] • [[Veltin Fries III]]
** {{NZL|#| |WIDTHS=17px}} ''Näiseelànd:'' [[Amy Adams (Politikerin)]] • [[Ginny Andersen]] • [[Jacinda Ardern]] • [[Margaret Austin]] • [[William Henry Peter Barber]] • [[Michael Bassett]] • [[Arthur Guinness (Politiker, Neuseeland)]] • [[Frederic Lang]] • [[Robert McKeen]] • [[Lance Adams-Schneider]] • [[Charles Statham]]
** {{JPN|#|WIDTHS=17px}} ''Jàpàn:'' [[Shinzō Abe]]
** {{RUS|#|WIDTHS=17px}} ''Rüsslànd:'' [[Dmitri Wadimowitsch Sablin]]
** {{SLK|#|WIDTHS=17px}} ''Slowàkäi:'' [[Zuzana Čaputová]]
** {{UKR|#|WIDTHS=17px}} ''Ukràina:'' [[Liste der Ministerpräsidenten der Ukraine|Lischta vu da Minìschterpresidanta vu dr Ukràina]] • [[Liste der Staatsoberhäupter der Ukraine|Lischta vu da Schtààtsowwerhaipter vu dr Ukràina]] • [[Stepan Bandera]] • [[Wolodymyr Selenskyj]] • [[Wiktor Janukowytsch]]
** {{GBR|#|WIDTHS=17px}} ''Verainigt Keenigraich:'' [[Sorcha Eastwood]]
** {{USA|#|WIDTHS=17px}} ''Verainigta Schtààta:'' [[Joseph Abbott (Politiker)|Joseph Abbott]] • [[Joseph Weldon Bailey junior]] • [[Thomas Henry Ball]] • [[Charles K. Bell]] • [[Eugene Black (Politiker)]] • [[John C. Box]] • [[Clay Stone Briggs]] • [[Moses L. Broocks]] • [[James P. Buchanan]] • [[George Farmer Burgess]] • [[Robert E. Burke]] • [[James Browning]] • [[Jim Chapman]] • [[Clarence Don Clark]] • [[William Thomas Clark]] • [[Jeremiah V. Cockrell]] • [[John C. Conner]] • [[Samuel B. Cooper]] • [[William H. Crain]] • [[John W. Cranford]] • [[Miles Crowley]] • [[Jesse M. Combs]] • [[Eduard Degener]] • [[Joe H. Eagle]] • [[Lemuel D. Evans]] • [[Scott Field]] • [[Daniel E. Garrett]] • [[Reese C. De Graffenreid]] • [[Alexander W. Gregg]] • [[Louie Gohmert]] • [[Walter Gresham]] • [[Sam B. Hall Jr.]] • [[John Hancock (Politiker, 1824)]] • [[Rufus Hardy]] • [[Silas Hare]] • [[Robert B. Hawley]] • [[Robert Lee Henry]] • [[William S. Herndon]] • [[Volney Howard]] • [[Luther Alexander Johnson]] • [[George Washington Jones (Politiker, 1828)]] • [[David Spangler Kaufman]] • [[Robert Quincy Lee]] • [[Robert M. Lively]] • [[John B. Long]] • [[William Harrison Martin]] • [[William P. McLean]] • [[John M. Moore]] • [[Thomas P. Ochiltree]] • [[Lucian W. Parrish]] • [[Max Sandlin]] • [[Nat Patton]] • [[George C. Pendleton]] • [[Tom Pickett]] • [[Timothy Pilsbury]] • [[Choice B. Randell]] • [[Alexandria Ocasio-Cortez]] • [[Gordon J. Russell]] • [[Max Sandlin]] • [[Richardson A. Scurry]] • [[James Luther Slayden]] • [[George W. Smyth]] • [[John Hall Stephens]] • [[Charles Stewart (Politiker, 1836)]] • [[Albert Thomas (Politiker, 1898)]] • [[Lera Millard Thomas]] • [[Clark W. Thompson]] • [[Christopher C. Upson]] • [[John Levi Sheppard]] • [[Olin Wellborn]] • [[George W. Whitmore]] • [[Asa H. Willie]] • [[Dudley G. Wooten]]
** {{PAK|#| |WIDTHS=17px}} ''Pàkischtàn:'' [[Sherry Rehman]] • [[Khadim Hussain Rizvi]]
** {{BLR|#| |WIDTHS=17px}} ''Wiissrüsslànd:'' [[Aljaksandr Lukaschenka]]
* ''Protäschta un Beweegunga:'' [[Proteste infolge des Todes von Mahsa Amini|Protäschta noh-n-em Tood vu dr Mahsa Amini]]
* ''Wàhla:'' [[Europawahl in Frankreich 2024|Öiropàwààhl ìn Frànkrììch ànna 2024]] • [[Parlamentswahl in Frankreich 2022|Pàrlàmantswààhl ìn Frànkrììch ànna 2022]] • [[Parlamentswahl_in_Frankreich_2024|Pàrlàmantswààhl in Frànkrììch ànna 2024]] • [[Senatswahl in Frankreich 2023|Senààtswàhl ìn Frànkrììch ànna 2023]] 

&lt;small&gt;''[[#toc-top|— z’ruck zem Ìnhàltsverzaichniss ↑ —]]''&lt;/small&gt;

=== [[Datei:017-Scale.jpg|27px]] Racht ===
*''Àffara:'' [[René Kueny]] [[Datei:Symbol support vote.svg|15px]] • [[Muller-Affäre|Muller-Àffàra]] [[Datei:Fairytale bookmark gold.png|15px]]
*''Ìnschtitüzioona:'' [[Oberster Rat von Elsass|Ìwwerschter Root vum Elsàss]]
*''Jurischta:'' [[Marcell Frydmann]] • [[Sarah Saldmann]] • [[Jacques Trémolet de Villers]] 

&lt;small&gt;''[[#toc-top|— z’ruck zem Ìnhàltsverzaichniss ↑ —]]''&lt;/small&gt;

=== [[Datei:392-folded-hands-2.svg|27px]] Religioona ===
* Krìschtatumm
** ''Gotteslehr, Kìrchag’schìcht:'' ''[[In articulo mortis]]'' • [[Heiliger Geist|Hailiggaischt]] • [[Kirchenlehrer|Kìrchalehrer]] • [[Liturgiereform|Litürgiireform]] • [[Marienerscheinung|Mària-n-ärschiinung]] • [[Maria Miterlöserin|Mària Mìtärleesera]] • [[Päpstliche Unfehlbarkeit|Pàpschtliga Unfahlbàrkait]] • [[Priester|Priaschter]] • [[Sedisvakantismus|Sedisvakantischmus]] • [[Katholischer Traditionalismus|Kàthoolischer Tràdizionàlìschmus]] • [[Erstes Vatikanisches Konzil|Äärscht Vàtikàànisch Konziil]] • [[Zweites Vatikanisches Konzil|Zwait Vàtikàànisch Konziil]]
** ''Bìschtìmmer:'' [[Bistum Laon|Bìschtumm Laon]] ([[Liste der Bischöfe von Laon|Lischta vu da Bischeef vu Laon]]) • [[Erzbistum Reims|Arzbìschtumm Reims]]
** ''Gaischtliger un Hailiga:'' [[Nicolas Abram]] • [[Santos Abril y Castelló]] • [[Urbano José Allgayer]] • [[Émile Amann]] • [[Antony Anandarayar]] • [[Joseph Atanga]] • [[Ottavio Cagiano de Azevedo]] • [[Gérard Bannwarth]] • [[Benedikt XIV. (Papst)]] • [[Benedikt XV.]] • [[Didier Berthet]] • [[Louis Billot]] • [[Josef Meinrad Bisig]] • [[Karl August Candidus]] • [[Johann Georg Dahler]] • [[Bejoy Nicephorus D’Cruze]] • [[Henri Delassus]] • [[Paul-Siméon Ahouanan Djro]] • [[Pascal Delannoy]] • [[Jean-Michel Faure]] • [[Johannes Baptist Franzelin|Johànnis Bàptist Franzelin]] • [[Marco Ganci]] • [[Francis Aidan Gasquet]] • [[Matthias Gaudron]] • [[François Joseph Gobel]] • [[Michael Goldade]] • [[Alexander Gregg]] • [[Guy Herbulot]] •  [[Melchior Shi Hongzhen]] • [[Johannes der Täufer|Johànnis dr Taifer]] • [[Thierry Jordan]] • [[Alain Lebeaupin]] • [[Marcel Lefebvre]] • [[Leo XIII.]] • [[Leo XIV.]] • [[Pierre de Maillard]] • [[Albert Malbois]] • [[Carlos Castillo Mattasoglio]] • [[Jean-Paul Mathieu]] • [[Johannes Baptist de La Salle|Johànnis Bàptist de La Salle]] • [[Therese von Lisieux|Therese vu Lisieux]] • [[Éric de Moulins-Beaufort]] • [[Faustin Ambassa Ndjodo]] • [[Nicasius von Reims|Nicasius vu Reims]] • [[Odilia]] • [[Ludwig Ott]] • [[Davide Pagliarani]] • [[André Giraud Pindi Mwanza]] • [[Roger Pirenne]] • [[Pius IX.]] • [[Pius X.]] • [[Franz Prosinger]] • [[Luc Ravel]] [[Datei:Fairytale bookmark gold.png|15px]] • [[Engelbert Recktenwald]] • [[Remigius von Reims|Remigius vu Reims]] • [[Peter Richard (Pfarrer)|Peter Richard (Pfàrrer)]] • [[Pascal Schreiber]] • [[Witalij Skomarowskyj]] • [[Melchior Shi Hongzhen]] • [[Francesco Antonio Soddu]] • [[Witalij Skomarowskyj]] • [[Bernard Tissier de Mallerais]] [[Datei:Symbol support vote.svg|15px]] • [[William Spenser]] • [[Arthur F. Utz]]
** ''Gebater un Litürgii:'' ''[[Asperges]]'' • [[Taufe|Daifata]] • ''[[Dies irae]]'' • [[Patene|Hoschtiaplattla]] • [[Kasel (liturgische Kleidung)|Massklaid]] • [[Tridentinische Messe|Tridentiinischa Mass]] • [[Padiglione]] • ''[[Rorate]]'' • [[Rosenkranz|Roosakrànz]] • ''[[Veni creator spiritus]]'' • ''[[Victimae paschali laudes]]''
** ''Gotteshiiser:'' [[Abtei Remiremont|Àbtai Remiremont]] • [[Bonifatiuskirche (Oberburnhaupt)|Bonifàziüskìrìch (Ìwwerburnhàuipt)]] • [[Christ Episcopal Church (Matagorda)]] • [[St. Corentin (Cury)]] • [[Himmelfahrtskirche (Lukjaniwka)]] • [[Jakobskirche (Adelsheim)]] • [[Magdalenenkapelle (Remiremont)|Màgdàlenakàpall (Remiremont)]] • [[Kathedrale von Reims|Mìnschter vu Reims]] • [[Notre-Dame-de-Consolation (Paris)|Notre-Dame-de-Consolation (Pàriis)]] • [[Sacré-Cœur (Reims)]] • [[Ste-Clotilde (Reims)]] • [[Saint-Jean-Baptiste-de-La-Salle (Reims)]] • [[St-Nicolas-du-Chardonnet]] • [[St-Paul (Reims)]] • [[Saint-Pierre-sur-l’Hâte]] • [[Protestantische Stephanskirche (Mülhausen)|Schtefàànskìrìch (protestànisch, Mìlhüüsa)]] • [[Trinity Episcopal Church (Houston)]] • [[Sheshan-Basilika|Sheshan-Bàsilika]] • [[Stiftskirche Remiremont|Schtìftskìrìch Remiremont]]
** ''Briaderschàfta un Oorda:'' [[Priesterbruderschaft St. Petrus|Priaschterbriaderschàft St. Petrus]] • [[Priesterbruderschaft St. Pius X.|Priaschterbriaderschàft St. Pius X.]]
** ''Vàtikàànschtàdt:''  [[Acta Apostolicae Sedis]] • [[Johan Ickx]] • ''[[Index librorum prohibitorum]]'' • [[Presseamt des Heiligen Stuhls |Prassa-n-àmt vum Hailiga Schtüahl]]
* ''Juudatumm:'' [[Synagoge (Reims)|Sünàgooga (Reims)]] • [[Synagoge (Remiremont)|Sünàgooga (Remiremont)]]
* ''witterscht:'' [[Dorothea Lüddeckens]]

&lt;small&gt;''[[#toc-top|— z’ruck zem Ìnhàltsverzaichniss ↑ —]]''&lt;/small&gt;

=== [[Datei:Sport3 icone.svg|20px]] Schport ===
* ''Iirìchtunga:'' [[Palais des Sports (Mülhausen)|Palais des Sports (Mìlhüüsa)]]
* ''Schportàrta:'' [[American Football]] • [[Volleyball|Volleybàll]]
* ''Schportler noh Schportàrt:''
** ''Basketbàllschpììler:'' [[Clément Frisch]]
** ''Boxer:'' [[Moussa Gary]]
** ''Fachter:'' [[Sara Balzer]]
** ''Füassbàllschpììler:'' [[Ivana Andrés]] • [[Amber Barrett]] • [[Sander Berge]] • [[Delphine Cascarino]] • [[Seraina Friedli]] • [[Elvira Herzog]] • [[Adem Husejnovic]] • [[Alisha Lehmann]] • [[Kylian Mbappé]] • &lt;u&gt;[[Lionel Messi]]&lt;/u&gt; • [[Hassan Saghir]]
** ''Volleybàllschpììler:'' [[Sarah van Aalen]] • [[Léandra Olinga Andela]] • [[Christina Bauer]] • [[Lynn Blenckers]] • [[Barthélémy Chinenyeze]] • [[Jennifer Cross]] • [[Alexia Djilali]] • [[Kimberly Drewniok]] • [[Armelle Faesch]] • [[Tanja Grbić]] • [[Anna Haak]] • [[Lisa Jeanpierre]] • [[Pia Kästner]] • [[Datei:Symbol support vote.svg|15px]] [[Myriam Kloster]] • [[Roosa Koskelo]] • [[Kryszina Kicka]] • [[Magali Magail]] • [[Ciara Michel]] • [[Ajla Paradžik]] • [[Hélène Rousseaux]] • [[Anna Rybaczewski]] • [[Déborah Ortschitt]] • [[Athina Papafotiou]] • [[Barbora Purchartová]] • [[Isaline Sager-Weider]] • [[Léa Soldner]] • [[Leonie Schwertmann]] • [[Audrey Syren]] • [[Christelle Nana Tchoudjang]] • [[Olha Tratsch]] • [[Silke Van Avermaet]] • [[David Viana]]
** ''Welorännfààhrer:'' [[Joseph Fritsch]]
* ''Verànschtàltunga:''
** ''Volleybàll:'' [[Volleyball-Weltmeisterschaft der Männer 2022|Volleybàll-Waltmaischterschàft vu da Manner 2022]] • [[Volleyball Nations League 2022 (Männer)|Volleyball Nations League 2022 (Manner)]]
** ''Olìmpischa Schpììler:'' [[Olympische_Sommerspiele_2024|Olìmpischa Summerschpììler ànna 2024]] • [[Eröffnungsfeier_der_Olympischen_Sommerspiele_2024|Äräffnungsfiihr vu da Olìmpischa Summerschpììler ànna 2024]] • [[Olympische_Sommerspiele_2024/Fechten_–_Florett_(Frauen)|Olìmpischa Summerschpììler ànna 2024/Fachtkunscht – Florätt (Fràuija)]] • [[Olympische_Sommerspiele_2024/Fechten_–_Degen_(Frauen)|Olìmpischa Summerschpììler ànna 2024/Fachtkunscht – Daaga (Fràuija)]] • [[Olympische_Sommerspiele_2024/Fechten_–_Degen_(Männer)|Olìmpischa Summerschpììler ànna 2024/Fachtkunscht – Daaga (Manner)]] • [[Olympische_Sommerspiele_2024/Fechten_–_Säbel_(Männer)|Olìmpischa Summerschpììler ànna 2024/Fachta – Sààwel (Manner)]] • [[Olympische_Sommerspiele_2024/Fechten_–_Säbel_(Frauen)|Olìmpischa Summerschpììler 2024/Fachtkunscht – Sààwel (Fràuija)]] [[Olympische_Sommerspiele_2024/Fechten_–_Säbel_Mannschaft_(Männer)|Olìmpischa Summerschpììler 2024/Fachtkunscht – Sààwel Mànnschàft (Manner)]] [[Olympische_Sommerspiele_2024/Fechten_–_Degen_Mannschaft_(Männer)|Olìmpischa Summerschpììler ànna 2024/Fachtkunscht – Daaga Mànnschàft (Manner)]] [[Olympische_Sommerspiele_2024/Fechten_–_Säbel_Mannschaft_(Männer)|Olìmpischa Summerschpììler 2024/Fachtkunscht – Sààwel Mànnschàft (Manner)]] [[Olympische_Sommerspiele_2024/Fechten_–_Degen_Mannschaft_(Männer)|Olìmpischa Summerschpììler ànna 2024/Fachtkunscht – Daaga Mànnschàft (Manner)]]
* ''Nàzionààlmànnschàfta:'' &lt;u&gt;[[Französische_Fußballnationalmannschaft|Französischi Fuessballnationalmannschaft]]&lt;/u&gt; • [[Französische Volleyballnationalmannschaft der Männer|Frànzeescha Volleybàllnàzionààlmànnschàft vu da Manner]]
* ''Verband:'' [[Swiss Volley]]

&lt;small&gt;''[[#toc-top|— z’ruck zem Ìnhàltsverzaichniss ↑ —]]''&lt;/small&gt;

=== [[Datei:Language (CoreUI Icons v1.0.0).svg|26px]] Schproochwìssaschàft ===
* ''Schproocha:'' [[Amerikanisches Englisch|Àmerikàànisch Anglisch]] • [[Champenois]] • &lt;u&gt;[[Manx]]&lt;/u&gt;
* ''Schproochwìssaschàftler:'' [[Georg Cornelissen]] • [[Rudolf Stark (Altphilologe)]]

&lt;small&gt;''[[#toc-top|— z’ruck zem Ìnhàltsverzaichniss ↑ —]]''&lt;/small&gt;

=== [[Datei:Icons8 flat graduation cap.svg|25px]] Üssbìldung un Schüalsüschteem ===
* ''Üniwärsitääta un Schüala:'' [[ABCM-Zweisprachigkeit]] • [[Europäische Schule Straßburg|Öiropäischa Schüal vu Schtroossburi]] • [[NEOMA Business School]] • [[Regionale Musikhochschule Reims|Regionààla Müüsikhoochschüal Reims]] • [[Universität des Oberelsass|Üniwärsiteet vum Owwerelsàss]]

&lt;small&gt;''[[#toc-top|— z’ruck zem Ìnhàltsverzaichniss ↑ —]]''&lt;/small&gt;

=== [[Datei:Bahn aus Zusatzzeichen 1024-15.svg|25px]][[Datei:Avion_silhouette.svg|20px]] Verkeehr ===
* ''Iisaverkeehr:'' [[Bahnhof Reims|Bààhnhoof Reims]] • [[Bahnstrecke Châlons-en-Champagne–Reims|Bààhnschträcka Châlons-en-Champagne–Reims]] • [[Straßenbahn Reims|Schtroossabààhn Reims]]
* ''Luftfàhrt:'' [[China-Eastern-Airlines-Flug 5735]] • [[Tara-Air-Flug 197]]
* ''Schtroossaverkeehr:'' [[Autoroute A 4|Otoschtrooss A 4 (Frànkrììch)]] • [[Autoroute A 26|Otoschtrooss A 26 (Frànkrììch)]] • [[Autoroute A 34|Otoschtrooss A 34 (Frànkrììch)]] • [[Autoroute A 344|Otoschtrooss A 344 (Frànkrììch)]] • [[Route nationale 66|Nàzionààlschtrooss 66 (Frànkrììch)]]

&lt;small&gt;''[[#toc-top|— z’ruck zem Ìnhàltsverzaichniss ↑ —]]''&lt;/small&gt;

=== [[Datei:Ellipsis.svg|25px]] sunschtigs ===
*''Schpììlziggla:'' [[Labubu]] [[Valfleuri]]
*''Iikàuifszäntra:'' [[Tripla (Einkaufszentrum)|s’ Iikàuifszäntrum Tripla]] [[Normal (Handelskette)|Normal (Hàndelskätta)]]

[[Bob Sternfels]] [[Paro (Roboter)]]

&lt;u&gt;[[Fußball-Weltmeisterschaft_2006|Fueßball-Weltmeischterschaft 2006]]&lt;/u&gt;

&lt;small&gt;''[[#toc-top|— z’ruck zem Ìnhàltsverzaichniss ↑ —]]''&lt;/small&gt;

----</text>
      <sha1>pbloojwbbpy1m1a3hkfjyc0060k43ks</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Twinings</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84246</id>
    <revision>
      <id>1087280</id>
      <parentid>1051393</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T19:11:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mathieu Kappler</username>
        <id>76078</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[de:Wikipedia:Helferlein/HotCat|HC]]: [[Kategorie:London]] ussenee; [[Kategorie:Organisation z London]] ergänze</comment>
      <origin>1087280</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11691" sha1="tatnfoihuppw3es285ino84y2cct4ja" xml:space="preserve">{{Infobox Unternehmen
| Name             = R. Twining &amp; Co Limited
| Logo             = Twinings logo.svg
| Unternehmensform = Kàpitààlgällschàft (Limited)
| ISIN             = 
| Gründungsdatum   = 1706
| Sitz             = [[London]], [[Vereinigtes Königreich|Verainigt Keenigraich]]
| Leitung          = Rosalyn Schofield, George McCallum, Nicholas Revett, Robert Tavener
| Mitarbeiterzahl  = 
| Umsatz           = 233,99 Mio. [[Pfund Sterling|GBP]]&lt;ref&gt;{{Internetquelle|sprache=en|url=https://beta.companieshouse.gov.uk/company/00525071/filing-history/MzIyNjU1OTA5OWFkaXF6a2N4/document?format=pdf&amp;download=0 |titel=R. Twining and Company Limited: Annual Reports and Financial Statements for the year ended|format=pdf|abruf=2022-02-28}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;äbb {{Wechselkurs|GBP|EUR|Faktor=233.993 |NKS=2}} Mio. [[Euro|EUR]]
| Stand            = 2018-08-31
| Branche          = [[Tee]]
| Homepage         = [https://twinings.co.uk twinings.co.uk]
}}

D’ '''R. Twining &amp; Co Limited''' {{IPA|[ˈtwaɪnɪŋz]}} ìsch a [[Vereinigtes Königreich|britisch]] Unternamma, wo haissa Getranker vermàrktet. Unter siinera Aigamàrka ''Twinings of London'' verkàuift’s hàuiptsachtlig [[Tee|Grian- un Schwàrztee]]. S’ Unternamma wird sitter mehr àss 250 Joohra vu dr Fàmìlia Twining glaita. Dr Sìtz bfìndet sìch z’ [[London]]. Ànna 1964 ìsch s’ Unternamma dur d’ Gruppa Associated British Foods ìwwernumma worra.

== Gschìcht ==
[[Datei:Twinings London April 2006 088.jpg|mini|S’ Schtàmmgschaft vu Twinings àn dr Strand z’ London (ànna 2006)]]
[[Datei:Twinings Gunpowder tea in tin.jpg|mini|''Gunpowder''-Tee vu Twinings]]
[[Datei:Tea tins in kitchen, mostly Twinings.jpg|mini|Teeschàchtla vu Twinings]]
S’ Unternamma-n-ìsch vum Thomas Twining (1675–1741) grìnda worra, ema ehamààliga-n-Ààgschtällt vu dr Britischa Oschtìndià-Kompànii, wo ànna 1706 s’ Kàffeehüüs „Tom’s Coffeehouse“ z’ Devereux Court bii dr [[Strand (London)|Strand]] z’ [[London]] gäffnet hàt. S’ ìsch aina vu da äärschta Kàffeehiiser gsìì, wo mehr Tee àls Kàffee verkàuift hàt.&lt;ref name=prodimarques55&gt;{{Internetquelle|sprache=fr|titel=Twinings, pas de pause depuis 300 ans|url=http://www.prodimarques.com/documents/gratuit/55/twinings-pas-de-pause-depuis-300-ans.php|werk=La Revue des marques 1993-2020|abruf=2018-12-15}}&lt;/ref&gt; Z’ London sìnn ìm 17. un 18. Joohrhundert Kàffeehiiser wìchtiga Traffpunkta gsìì, wu d’ Manner ìhra Gschaftspàrtner un Kunda ààgtroffa hann. Tom’s Coffeehouse ìsch àwwer aina vu da äärschta Kàffeehiiser gsìì, wu àui Fràuija kumma sìnn.&lt;ref name=prodimarques55/&gt; Ìn dara Zitt ìsch a groossa Konkürranz zwìscha da zàhlriicha Kàffeehiiser gsìì. Dr Thomas Twining hàt jedoch mìt’m Teeverkàuif vìel Gald verdiant —sallamols ìsch Tee a Moodagetrank vu dr Oowerschìcht gsìì. Ìm Twining sii Ärfolg ìsch soo unmìttelbàr gsìì, àss’r sii Tee fìrs diira Gald verkàuift hàt: ànna 1706 hann 100 Gràmm Twining’s Gunpowder Green Tea äbb 200 Euro vu hìtta koschta.

D’ Gsällschàft Twinings hàt a soo güater Rüaf ghàà, àss dr britischa Àdel sii Tee kàuifa hàt. Unter da Kunda sìnn unteràndrem dr Roger Abdy, dr Lord George Anson, d’ Fàmìlia Blount of Twickenham, dr Earl of Cardigan un dr bekànnta Mooler [[William Hogarth]] gsìì.

Ànna 1717 hàt dr Thomas Twining zwai àndra Kàffeehiiser gäffna, drunter s’ Hüüs àn dr Strand 216 —hìttz’tààgs ìsch noch doo s’ Kàffeehüüs z’ fìnda; s’ Hüüs ìsch àlso dr ältschta Miater ìn dr britischa Hàuiptschàdt.&lt;ref&gt;{{Literatur|Sprache=en|Autor=Christopher Winn|Titel=I Never Knew That About London|Jahr=2007|Verlag=Ebury Press|ISBN=9780091918576|Online={{Google Buch|BuchID=GeWxLUh3XrQC}}}}&lt;/ref&gt; Ìm gliicha Joohr hàt’r zem äärschta Mol a guldiga Leeb àls Logo bnutzt —dr Leeb vu Twinings ìsch dr ältschta bekànnta Firmalogo, wo noch hìtt bnutzt wìrd.&lt;ref&gt;{{Literatur|Sprache=en|Autor=Tom Standage|Titel=A history of the world in six glasses|Jahr=2005|Verlag=Walker|Ort=New York|Seiten=202}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Internetquelle|sprache=fr|url=https://atlantico.fr/article/decryptage/les-10-logos-d-entreprise-les-plus-vieux-du-monde |titel=Les 10 logos d'entreprise les plus vieux du monde|werk=Atlantico|datum=2014-07-22|abruf=2021-02-28}}&lt;/ref&gt; Ànna 1734 hàt dr Twining siina Kàffeehiiser verkàuift un hàt sìch numma-n-uff dr Teehàndel konzäntriart, wo mehr räntàwel gsìì-n-ìsch. Ànna 1741 ìsch dr Thomas Twining gschtoorwa. S’ Unternamma hàt’r ìm Suhn Daniel verärbt. Dr Daniel Twining hàt ààgfànga, Tee ìn Àmerikà z’ exportiara. Wu dr Daniel ànna 1762 gschtoorwa-n-ìsch, hàt siina zwaita Fràui, d’ Mary Little, s’ Fàmìliagschaft glaita. Vun ìhr hàt ànna 1771 ìm Daniel sii Suhn üss äärschter Eha, dr Richard Twining, s’ Gschaft ìwwernumma; dr jìngera Brüader ìsch Gschaftspàrtner worra. Wu maa ànna 1773 bii dr Boston Tea Party mehrera Tonna Tee ìns Meer gworfa hàt, hàt d’ Firma behàuiptet, àss därt kää Twinings-Tee gsìì-n-ìsch.

Dànk da gschaftliga-n-Ärfolga vu siim Groossvàtter un siim Vàtter ìsch dr Richard Twinings ìn siinera Zitt aina vu da wìchtigschta Gschaftslitt vu London gsìì. Ar hàt ìm Premierminìschter William Pitt ämpfoohla, d’ Schtiir fìr iigfiahrta Wààra z’ ärmassiga —dàs hàt dr Pitt gmàcht. Züadam ìsch mìt’m ''Commutation Act'' vu 1784 a Schtiira-n-ärmassigung um Teewààra gsìì, so dàss àlla Litt Tee känna kàuifa hann.

Ànna 1818 hann dr Richard Twining II. un siina Briader George un John s’ Fàmilia-n-unternamma ìwwernumma. Ànna 1825 hann sa d’ Twining’s Bank grìnda, wo sìch ànna 1892 mìt dr Lloyds-Bànk zammagschlossa hàt. Ànna 1837 hàt [[Victoria (Vereinigtes Königreich)|Keenigin Victoria]] d’ Twinings àls Hoflìeferànt ànärkännt. D’ Twinings ìsch dr äärschta Teehàndler gsìì, wo daa Schtàtüs ghàà hàt.&lt;ref&gt;{{Internetquelle|sprache=en-GB|autor=Jess Ilse|titel=By Royal Appointment: Twinings &amp; Co.|url=http://royalcentral.co.uk/blogs/by-royal-appointment-twinings-co-57572|werk=Royal Central|datum=2016-02-07|abruf=2018-12-15|archiv-url=https://web.archive.org/web/20210301075722/https://royalcentral.co.uk/features/by-royal-appointment-twinings-co-57572/|archiv-datum=2021-03-01}}&lt;/ref&gt; Dr Schtàtüs ìsch ànna 1863 ärnäijert worra.&lt;ref&gt;{{Internetquelle|sprache=fr|url=https://www.usinenouvelle.com/article/300-ans-de-the-avec-twinings.N1722677|titel=300 ans de thé avec Twinings|datum=2006-10-01|autor=Henri Saporta|werk=L’Usine nouvelle|abruf=2022-02-28}}&lt;/ref&gt;

Ànna 1857 hàt dr Richard Twining III. zamma mìt’m Vätter Samuel Harvey Twining s’ Fàmìliagschaft ìwwernumma. Zamma hann sa näija Teelaada ìn gànz London gäffnet. Mìt’ra Priissankungspolitik hann sa ìmmer meh Tee verkàuift. Àlso ìsch s’ Tee ìm Groossbritànnia a Getrànk vu da Màssa worra.

Ìm Zwaita Waltkriag ìsch a Bùmba-n-uffs Müatterhüüs vu dr Twinings àn dr Strand 216 käijt. Ìnnerhàlb vu weeniga Schtunda hàt man àwwer s’ Iigàngstoor vum Hüüs wìederbàuia, un gliich hàt maa-n-ìm Hüüs witter Tee verkàuift.

Ìm Joohr 1964 ìsch d’ Twinings dur d’ Associated British Foods ìwwernumma worra. Noh-n-em Ìwwernamma ìsch d’ Filiàla vergreessert worra, un a näija Teefàwrìk ìsch bii Andover ìm Hampshire bàuia worra. Schpeeter hàt maa-n-àui Schtàndorta fìr d’ Prodükzioon z’ New Forest ìm Hampshire un z’ Greensboro ìm North Carolina ([[USA]]) bàuia. Hìttz’tààgs wara vìela Tees vu Twinings z’ [[Kolkata|Kalkutta]]-n-ìm Ìndià àbgmìscht, vor äbb sa waltwitt verschìfft wara.

Ìm Àwrìl 2008 hàt d’ Twinings verkìndigt, àss sa ìhra Fàwrìk vu dr Màrka Nambarrie z’ Belfast schliassa wìrd.&lt;ref&gt;{{Internetquelle| sprache=en|url = http://www.4ni.co.uk/northern_ireland_news.asp?id=74242| titel= Tea Time Over For Nambarrie| abruf=2009-01-17| werk = 4NI.co.uk Northern Ireland News| datum=2008-04-11}}&lt;/ref&gt; Àm Andsjoohr 2011 hàt d’ Gsällschàft s’ greeschta Tail vun ìhrer Prodükzioon ìn Kina un Poola verlàgert, dänn’s mehr räntàwelt gsìì-n-ìsch. D’ Fàwrìk vun Andover ìsch noch uffa, àwwer mìt weeniga Ààgschtällta.&lt;ref name=Telegraph&gt;{{Internetquelle|sprache=en | url=https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/retailandconsumer/7982817/Twinings-to-leave-Britain-for-Poland.html | titel=Twinings to leave Britain for Poland  | werk=The Telegraph | datum=2010-09-06 | abruf=2019-10-10}}&lt;/ref&gt;

== Ethik un soziààl Engaschment ==
Ànna 1997 ìsch Twinings Mìtgrìnder vum Ethical Tea Partnership worra; s’ Ziil drbii ìsch, d’ Noohhàltigkait vu dr Teehärschtällung z’ verbässra.&lt;ref&gt;{{Internetquelle|sprache=en|url=https://www.sourcedwithcare.com/en/about-us/|titel=About Us|hrsg=Sourced With Care|abruf=2022-04-14}}&lt;/ref&gt;

Üsserdam hàt d’ Twinings-Gsällschàft Pàrtnerschàfta mìt dräi Nìtregiarungsorgànisàzioona ìm Ìndià un Kina unterzaichnet: z’äärscht ànna 2010 mìt Mercy Corps ìm Darjeeling fìr dr Züagàng züa Trìnkwàsser äntwìckla;&lt;ref&gt;{{Internetquelle|sprache=en|titel=Renewed partnership with Twinings brings clean water to tea workers|url=https://www.mercycorps.org.uk/renewed-partnership-twinings-brings-clean-water-tea-workers|hrsg=Mercy Corps|datum=2015-01-22|abruf=2018-12-15|archiv-url=https://web.archive.org/web/20190402180737/https://www.mercycorps.org.uk/renewed-partnership-twinings-brings-clean-water-tea-workers|archiv-datum=2019-04-02}}&lt;/ref&gt; drnooh ànna 2011 mìt’m UNICEF ìm [[Indien|ìndischa]] Bundesschtààt Assam, fìr d’ Blutàrmüat un d’ Kìnderschtarbligkait bekampfa;&lt;ref&gt;{{Internetquelle|sprache=en-GB|titel=Unicef's work with Twinings|url=https://www.unicef.org.uk/corporate-partners/twinings/|hrsg=UNICEF UK|abruf=2022-02-28|archiv-url=https://web.archive.org/web/20220220133213/https://www.unicef.org.uk/corporate-partners/twinings/|archiv-datum=2022-02-20}}&lt;/ref&gt; un ìm gliicha Joohr mìt Save the Children, fìr ìn da Kìnder ìm [[Volksrepublik China|kineesischa]] Yunnan halfa.&lt;ref&gt;{{Internetquelle|sprache=en|titel=Twinings - Corporate Partner |hrsg=Save the Children UK|url=https://www.savethechildren.org.uk/about-us/who-we-work-with/corporate-partners/twinings|abruf=2021-04-12|archiv-url=https://web.archive.org/web/20210412223514/https://www.savethechildren.org.uk/about-us/who-we-work-with/corporate-partners/twinings|archiv-datum=2021-04-12}}&lt;/ref&gt; Ànna 2019 hàt drzüa d’ Twinings a Pàrtnerschàft mìt dr Hìlfsorgànisàzioon WaterAid ghàà, fìr dr Wàsserzüagàng vu da Àrwaiter ìn da Teefalder ìm Àsia z’ verbässra.&lt;ref&gt;{{Internetquelle|sprache=fr|url=https://www.edie.net/news/4/Twinings-partners-with-WaterAid-to-improve-sanitation-in-tea-supply-chains/|titel=Twinings partners with WaterAid to improve sanitation in tea supply chains|werk=edie.net|autor=Sarah George|datum=2019-08-21|abruf=2022-04-14}}&lt;/ref&gt;

== Weblinks ==
{{Commonscat}}
* [https://www.twinings.co.uk D’ offiziälla Websitta vu Twinings] (uff Anglisch)
* [https://www.twinings.de D’ offiziälla Websitta vu Twinings Diitschlànd] (uff Hoochdiitsch)
* [https://www.twinings.ch D’ offiziälla Websitta vu Twinings Schwiiz] (uff Hoochdiitsch)
* [https://twinings.it D’ offiziälla Websitta vu Twinings Itàlia] (uff Itàlianisch)

== Ainzelnoohwiisa ==
&lt;references responsive /&gt;

{{Übersetzungshinweis|1=de|2=Twinings|4=216612535|3=dütsch}}
[[Kategorie:Getränk]]
[[Kategorie:Läbensmittelmarke]]
[[Kategorie:Unternähme (Vereinigts Königriich)]]
[[Kategorie:Organisation z London]]</text>
      <sha1>tatnfoihuppw3es285ino84y2cct4ja</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Megan Thee Stallion</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87502</id>
    <revision>
      <id>1087297</id>
      <parentid>1051839</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T20:36:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mathieu Kappler</username>
        <id>76078</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>1087297</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3712" sha1="0swldq71veqd4qlq9h2qf48iykwwz42" xml:space="preserve">[[Datei:Megan Thee Stallion 2019 2.jpg|mini|D’ Megan Thee Stallion ànna 2019]]
{{Dialekt|Elsässisch|Milhüserisch|Mìlhüüserdiitsch}}
[[Datei:Megan Thee Stallion.jpeg|mini|D’ Megan Thee Stallion bii ìhrem Ufftrìtt uff’m Superbloom-Festival 2022 ìm Olympiastadion z’ Mìncha]]

D’ '''Megan Jovon Ruth Pete''' (* [[15. Februar|15. Hornung]] [[1995]] z’ San Antonio, [[Texas|Texàs]]), bass’r bekànnt unt’r ìhrem Kìnschtlernàmma '''Megan Thee Stallion''', ìsch a [[USA|US-àmerikànischa]] [[Rap]]perin, [[Gesang|Sangera]] un [[Lied|Liadermàchera]].

Sa ìsch z'äärscht bekànnt worra, wu sa ìhra Freestyle-Videos uff da soziààla Nätzwark, bsunderscht uff [[Instagram]], veräffentligt hàt. Ànna 2018 hàt sa a Vertrààg bii 300 Entertainment unterschrììwa. Unt’r dam [[Musiklabel|Läibel]] hàt sa ìhra Mixtape ''Fever'' (2019) un ìhra EP ''Suga'' (2020) veräffentligt. Baida Wark sìnn bis ìn d’ Top 10 vum Billboard 200 glunga.

Ànna 2020 hàt sa ìhr äärscht Schtüdioàlbum ''Good News'' veräffentligt. S’ Wark hàt sehr güata Kritik bikumma un ìsch uff Plàtz 2 vum Billboard Hot 200 ànakumma. Mìt’m Remix vum Liad ''Savage'' zamma mìt dr [[Beyoncé]] hàr sa ìhr äärschter Nummer-Ains-Hit ìn Amerikà ghàà. Ìhra Sìnggel ''WAP'' zamma mìt dr [[Cardi B]] ìsch eewafàlls Nummer-Ains-Hit ìn Àmerikà gsìì, wia àui ìn àndra Lander. S’ Liad ìsch àm Schpìtzaplàtz 1 vum Billboard Global 200 gsìì. Ànna 2021 hàt d' Megan Thee Stallion zamma mìt dr [[Doja Cat]] àm Remix vun dr [[Ariana Grande]] ìhrem Liad ''34+35'' mìtgmàcht. Dr Remix ìsch Zwaita ìm Billboard Hot 100 worra. Ìm saalwa Joohr ìsch ìhr äärscht Kùmpilàzioonsàlbum ''Something for Thee Hotties'' üssagànga. Àui ànna 2021 ìsch d’ Sìnggel ''Thot Shit'' ärschììna, wo bis ìn d’ Top 20 ìn Àmerikà glunga-n-ìsch. Fìr dàs Liad hàt sa a Nominiarung bii da Grammy Awards bikumma, ìn dr Kàtegorii „Bäschta Rap-Ufffiahrung“. Ànna 2022 ìsch ìhr zwait Schtüdioàlbum ''Traumazine'' üssagànga. S’ Wark ìsch vu sa Kritiker globt worra un ìsch uff Plàtz 4 vum Billboard Hot 200 ànakumma.

Ìm Làuif vun ìhrer Kàrriar hàt d’ Megan Thee Stallion mehrera Üsszaichnunga bikumma, drunter säcks BET Awards, fìmf BET Hip Hop Awards, viar American Music Awards, zwai MTV Video Music Awards, a Billboard Women in Music Award un dräi Grammy Awards. Bii dr 63. Verlaihung vu sa Grammy Awards ìsch sa d’ zwaita Fràui worra, wo-n-a Üsszaichung àls „Bäschter Näijer Kìnschtler” bikumma hàt – noh dr Lauryn Hill ànna 1999. Ànna 2020 hàt sie d’ Zittschrìft ''[[Time]]'' bii da 100 iiflussriichschta Litt ìn dr Walt glischtet.&lt;ref&gt;{{Internetquelle|sprache=en-us|url=https://time.com/collection/100-most-influential-people-2020/5888165/megan-thee-stallion-pioneer/|autor=Taraji P. Henson|werk=[[Time]]|abruf=2023-05-19|datum=2020-09-28|archiv-url=https://web.archive.org/web/20230327061837/https://time.com/collection/100-most-influential-people-2020/5888165/megan-thee-stallion-pioneer/|archiv-datum=2023-03-27|titel=The 100 Most Influential People of 2020: Megan Thee Stallion}}&lt;/ref&gt;

== Weblìnks ==
{{commonscat}}
* {{Allmusic|artist/megan-thee-stallion-mn0003727639}}
* {{Discogs|7153956-Megan-Thee-Stallion}}
*{{MusicBrainz Künstler|ee27b2d8-648c-4a9d-a68c-e55066959975}}

== Ainzelnoohwiisa ==
&lt;references responsive /&gt;

{{Normdaten}}
{{Übersetzungshinweis|en|Megan_Thee_Stallion|änglisch|1155239251}}

[[Kategorie:Amerikanische Rapper]]
[[Kategorie:Singer-Songwriter]]
[[Kategorie:Person (Texas)]]
[[Kategorie:Pseudonym]]
[[Kategorie:US-Amerikaner]]
[[Kategorie:Frau]]
[[Kategorie:Läbigi Person]]</text>
      <sha1>0swldq71veqd4qlq9h2qf48iykwwz42</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategorie:Organisation z Pariis</title>
    <ns>14</ns>
    <id>88611</id>
    <revision>
      <id>1087278</id>
      <parentid>1044623</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T19:09:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mathieu Kappler</username>
        <id>76078</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>1087278</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="105" sha1="i344p1v7c9zjojrjsx9qn4720drh4vo" xml:space="preserve">{{commonscat|Organizations based in Paris}}

[[Kategorie:Französeschi Organisation]]
[[Kategorie:Paris]]</text>
      <sha1>i344p1v7c9zjojrjsx9qn4720drh4vo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Marion Lichardus-Itten</title>
    <ns>0</ns>
    <id>93715</id>
    <revision>
      <id>1087296</id>
      <parentid>1073358</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T20:34:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mathieu Kappler</username>
        <id>76078</id>
      </contributor>
      <comment>/* ìhr Laawa */ +</comment>
      <origin>1087296</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4615" sha1="9t471ydufgwmlxf4rmerkdmrp9uaomx" xml:space="preserve">{{Dialekt|Elsässisch|Milhüserisch|Mìlhüüserdiitsch}}

D’ '''Marion Lichardus-Itten''' (* ìm [[Juni]] [[1941]] z’ [[Zürich]] àls ''Marion Itten'') ìsch a [[Schweiz|Schwiizer]] [[Historiker|Histoorikera]], wo vor àllem um d’ [[Ur- und Frühgeschichte|Ürg’schìcht]] forscht.

== ìhr Laawa ==
D’ Marion Lichardus-Itte ìsch d’ Tochter vum Schwiizer Mooler, Kunschttheoreetiker un Kunschtpedàgoog Johannes Itten un em siinera zwaita Eehafràui Anneliese. Sa hàt àn dr [[Universität Zürich|Üniwärsiteet Züri]] biim Histooriker Emil Vogt g’schtudiart un ìsch ànna 1966 [[Promotion (Doktor)|Doktera]] worra — d’rfìr hàt sa a Schrìft zem Theema Horgener Kültüür g’schrììwa. D’rnooh ìsch sa Verwàlterin vum [[Schweizerisches Landesmuseum|Schwiizerischa Làndesmüsee]] z’ [[Zürich|Züri]] worra. Ànna 1969 hàt sa a Schtüüdiaraisa ìn dr [[Slowakei|Slowàkäi]] g’màcht un hàt doo dr Histooriker Jan Lichardus kännag’leehrt, wo àn daara Zitt wìssaschàftliger Àssistant àm Àrkäoloogischa Ìnschtitüüt z’ Nitra gsìì ìsch. Sa hàt’na g’hiiroota, wu-n-’r ànna 1971 ìn d’ [[Deutschland|Bundesrepüblik Diitschlànd]] ìsch kumma ku laawa.

Zwìscha 1976 un 1981 ìsch sa Schtüüdia-n-uffsaahner un d’rnooh Àssistanzprofassera àn dr Üniwärsiteet Panthéon-Sorbonne z’ [[Paris|Pàriis]] gsìì. Àb 1982 ìsch sa därt un àn da Üniwärsiteeta z’ [[Ruprecht-Karls-Universität Heidelberg|Haidelbarg]] un Màrburg àls Prìwààtdozänta taatig gsìì. Wu sa ànna 1988 d’rzüa z’ Marburg d’ [[Habilitation|Hàbilitàzioon]] b’schtànda hàt&lt;ref&gt;{{Internetquelle|sprache=de|url=https://www.uni-marburg.de/de/fb06/vfg/forschung/examensarbeiten/habilitationen|titel=Vor- und Frühgeschichtliche Archäologie Marburg, Habilitationen|abruf=2025-07-27|archiv-url=https://web.archive.org/web/20241210181659/https://www.uni-marburg.de/de/fb06/vfg/forschung/examensarbeiten/habilitationen|archiv-datum=2024-12-10}}&lt;/ref&gt; ìsch sa ìm saalwa Joohr àls Profassera àn d’ Sorbonne z’ruckkeehrt, wu sa ànna 2006 emeritiart worra-n-ìsch. Àb 1986 hàt sa d’ Üssgrààwunga bii Kowatschewo ìm Tààl vu dr Struma ìn [[Bulgarien|Bülgàària]] g’laita, womm’r a Siidlungsplàtz uffg’däckt hàt, wo zitter’m friahja [[Neolithikum|Jungschtaizitt]] b’woohnt gsìì ìsch.

D’ Lichardus-Itten ìsch Mìtglììd vum Diitscha Àrkeoloogischa Ìnschtitüüt&lt;ref&gt;{{Webarchiv | url=http://www.dainst.de/index_5466_de.html | archive-is=20120729173219 | text=Prof. Dr. Dr. h. c. Marion Lichardus-Itten}}&lt;/ref&gt; so wia vum Bülgààrischa Àrkeoloogischa Ìnschtitüüt un ìsch Eehradokter vu dr Üniwärsiteet [[Sofia]]. Sa ìsch üsserdam Presidantin vu dr Johannes-Itten-Schtìftung.&lt;ref&gt;{{Webarchiv | url=http://infocube.ch/de/p/5650246/lichardus-itten-marion | wayback=20111105165706 | text=Lichardus-Itten Marion}}&lt;/ref&gt;

Dr Geogrààf un Hoochschüallehrer Klaus Itten (1944–2023) ìsch ìhr Brüader gsìì.

== a Üsswààhl vun ìhra Schrìfta ==
* Marion Itten: ''Die Horgener Kultur.'' Birkhäuser, Basel 1970.
* Marion Lichardus-Itten: ''Die Gräberfelder der Grossgartacher Gruppe im Elsass'' (= ''Saarbrücker Beiträge zur Altertumskunde,'' 25). Habelt, Bonn 1980, ISBN 978-3-7749-1423-0.
* Jan Lichardus, Marion Lichardus-Itten (mìt Biitraag vum Gérard Bailloud un vum Jacques Cauvin): ''La Protohistoire de l’Europe. Le Néolithique et le Chalcolithique entre la Méditerranée et la mer Baltique.'' ''Nouvelle Clio, l'histoire et ses problèmes.'' Presses Universitaires de France, Pàriis 1985.
* Marion Lichardus-Itten et al. (Üssg.): ''Beiträge zu jungsteinzeitlichen Forschungen in Bulgarien'' (= ''Saarbrücker Beiträge zur Altertumskunde,'' 74). Habelt, Bonn 2002, ISBN 978-3-7749-3105-3.

== Lìteràtüür ìwwer sììe ==
* Jean-Paul Demoule, ''Marion Lichardus-Itten: une vie d’archéologie''. In: Vassil Nikolov, Krum Bacvarov, Maria Gurova (Hrsg.), ''Festschrift für Marion Lichardus-Itten'', Studia Praehistorica 14, Sofia 2011, VII-IX.

== Weblìnks ==
* {{Helveticat}}
* {{DNB-Portal|108955613}}
* [http://www.mae.u-paris10.fr/trajectoires/spip.php?article73 ìhra Vorschtällung àn dr Sorbonne] (frànzeesch)

== Ainzelnoohwiisa ==
&lt;references /&gt;

{{Normdaten}}
{{Übersetzungshinweis|de|Marion_Lichardus-Itten|hochdütsch|256542262}}

{{SORTIERUNG:Lichardus-Itten, Marion}}
[[Kategorie:Historiker]]
[[Kategorie:Ur- und Früehgschicht]]
[[Kategorie:Hochschuellehrer z Frankriich]]
[[Kategorie:Schwiizer]]
[[Kategorie:Zürcher]]
[[Kategorie:Frau]]
[[Kategorie:Läbigi Person]]</text>
      <sha1>9t471ydufgwmlxf4rmerkdmrp9uaomx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategorie:Organisation z London</title>
    <ns>14</ns>
    <id>94892</id>
    <revision>
      <id>1087279</id>
      <timestamp>2026-07-25T19:10:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mathieu Kappler</username>
        <id>76078</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>1087279</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="125" sha1="5nbl3ginpju560aokxcrouo4122smt2" xml:space="preserve">{{commonscat|Organizations based in London|Organisation z London}}

[[Kategorie:Britischi Organisation]]
[[Kategorie:London]]</text>
      <sha1>5nbl3ginpju560aokxcrouo4122smt2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>OnlyFans</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94893</id>
    <revision>
      <id>1087288</id>
      <timestamp>2026-07-25T19:16:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mathieu Kappler</username>
        <id>76078</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>1087288</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15550" sha1="oc9ew0f8f56o4g8drdykeqsj1vr1zxu" xml:space="preserve">{{Infobox Website
| Name           = OnlyFans
| Logo           = [[Datei:OnlyFans logo.svg|rahmenlos|s’ Logo vun OnlyFans]]
| Slogan         = 
| Beschreibung   = koschtapflìchtiga B’raitschtällung vun Ìnhàlta
| Sprachen       = 14 Schproochwärsioona
| Sitz           = [[London]],&lt;br /&gt;{{GBR|Vereinigtes Königreich|Verainigt Keenigraich}}
| Gründer        = Tim Stokely
| Betreiber      = Fenix International Limited&lt;ref name=&quot;chip_1&quot;&gt;{{Internetquelle|sprache=de|url=https://praxistipps.chip.de/onlyfans-was-das-ist-und-wie-das-portal-funktioniert_130497 |titel=OnlyFans: Was das ist, und wie das Portal funktioniert |datum=2021-04-12 |werk=CHIP |abruf=2021-06-01|archiv-url=|archiv-datum=}}&lt;/ref&gt;
| Redaktion      = 
| Artikel        = 
| Benutzer       = 305 Mio. B’nutzer (Now. 2023)&lt;ref&gt;{{Internetquelle |url=https://www.statista.com/statistics/1334274/onlyfans-fans-worldwide/ |titel=OnlyFans fans worldwide 2021 |sprache=en-us |abruf=2024-10-22}}&lt;/ref&gt;
| Registrierung  = ja
| online         = 2016
| offline        = 
| Stand          = 2024-10-22
| url            = onlyfans.com
}}{{Dialekt|Elsässisch|Milhüserisch|Mìlhüüserdiitsch}}

'''OnlyFans''' {{Audio-IPA|LL-Q1860 (eng)-Vealhurl-OnlyFans.wav|[ˈəʊnlifanz]}} (kurz OF) ìsch a [[Website|Online-Dianscht]], wo dr Brit Tim Stokely ànna 2016 grìnda hàt, un wumm’r d’ruff [[Fotografie|Fotos]] un Videos koschtapflìchtig kààt b’raichtschtälla. Dr Dianscht b’nutzt m’r vor àllem, fìr erootischa un [[Pornografie|pornogrààfischa]] Ìnhàlta z’ produziara un z’ veräffentliga, àwwer m’r fìndet tailwiis àui doo Ìnhàlta vun àndra Produzanta wia Fitnessexperta odd’r Kìnschtler.&lt;ref&gt;{{Internetquelle |url=https://www.esquiresg.com/features/porn-app-onlyfans-and-platform-justfor-fans-stars-share-personal-stories-paid-sexual-content-creation-and-the-online-adult-entertainment-marketplace/ |titel=Porn app OnlyFans and platform JustFor.Fans stars share personal stories, paid sexual content creation, and the online adult entertainment marketplace |datum=2020-06-25 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20200625083145/https://www.esquiresg.com/features/porn-app-onlyfans-and-platform-justfor-fans-stars-share-personal-stories-paid-sexual-content-creation-and-the-online-adult-entertainment-marketplace/ |archiv-datum=2020-06-25 |abruf=2023-08-29 |sprache=en-us}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Internetquelle |autor=Stuttgarter Nachrichten, Stuttgart Germany |url=https://www.stuttgarter-nachrichten.de/inhalt.onlyfans-ratgeber-mhsd.d61109d0-4365-493a-8a67-bf853f0eb67c.html |titel=Was ist OnlyFans? (Funktion, Verdienst, Risiken) |sprache=de |abruf=2023-08-29}}&lt;/ref&gt; Dr Dianscht hàt sii Sìtz z’ [[London]] ìm Anglànd.&lt;ref name=&quot;RS May20&quot;&gt;{{Internetquelle|sprache=en-us|url=https://www.rollingstone.com/culture/culture-features/onlyfans-sex-workers-porn-creators-999881/ |titel=Sex Workers Built OnlyFans. Now They Say They're Getting Kicked Off |autor=E. J. Dickson |werk=Rolling Stone |datum=2020-05-18 |abruf=2026-07-25 |archiv-datum=2021-04-23 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20210423103841/https://www.rollingstone.com/culture/culture-features/onlyfans-sex-workers-porn-creators-999881/}}&lt;/ref&gt;

Ìm Oktoower 2021 hàt OnlyFans bekànnt gaa, àss’r jeena pornogrààfischa Ìnhàlta wurd verbiata, dänn d’ britischa Bànka hann ìm Dianscht nìmm Gald wälla leehna.&lt;ref name=&quot;BBC News 2021&quot;&gt;{{Internetquelle|sprache=en-gb|titel=OnlyFans to ban sexually explicit content |url=https://www.bbc.co.uk/news/business-58273914 |abruf=2026-07-25 |werk=BBC News |hrsg=BBC|datum=2021-08-20 |archiv-datum=2021-08-20 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20210820004312/https://www.bbc.co.uk/news/business-58273914}}&lt;/ref&gt; D’ B’nutzer un Schäpfer vun Ìnhàlta hann sìch d’rgeega ämpeert, un dr Dianscht hàt säcks Taaga schpeeter dia Äntschaidung ruckgangig g’màcht.&lt;ref name=&quot;CNBC U-turn&quot;&gt;{{Internetquelle|sprache=en-us|autor=Ryan Browne |datum=2021-08-25 |titel=OnlyFans says it will no longer ban porn in stunning U-turn after user backlash |url=https://www.cnbc.com/2021/08/25/onlyfans-says-it-will-no-longer-ban-porn-after-backlash-from-users.html |abruf=2026-07-25|hrsg=CNBC |archiv-datum=2021-10-08 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20211008120136/https://www.cnbc.com/2021/08/25/onlyfans-says-it-will-no-longer-ban-porn-after-backlash-from-users.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BI U-turn&quot;&gt;{{Internetquelle|sprache=en-us|autor=Sinéad Baker, Allana Akhtar |datum=2021-08-25|titel=OnlyFans no longer plans to ban porn, saying in abrupt U-turn that it wants to be a 'home for all creators' |url=https://www.businessinsider.com/onlyfans-reverses-ban-sexually-explicit-content-2021-8 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20210825132827/https://www.businessinsider.com/onlyfans-reverses-ban-sexually-explicit-content-2021-8 |archiv-datum=2021-08-25|abruf=2021-08-25 |werk=Business Insider}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Fung 2021&quot;&gt;{{Internetquelle|sprache=en-us|autor=Brian Fung|titel=Why did OnlyFans ban sexually explicit content? It says it's the credit card companies |url=https://www.cnn.com/2021/08/20/tech/onlyfans-explicit-content-ban-payment/index.html |abruf=2026-07-25 |werk=CNN Business |hrsg=[[CNN]]|datum=2021-08-20 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20210821043238/https://www.cnn.com/2021/08/20/tech/onlyfans-explicit-content-ban-payment/index.html |archiv-datum=2021-08-21}}&lt;/ref&gt;

D’ Websitta ìsch zitter Jüüni 2023 ìn dr [[Türkei|Tìrkai]]&lt;ref&gt;{{Internetquelle|sprache=en|url=https://bianet.org/haber/turkey-bans-onlyfans-following-court-order-280055|titel=Turkey bans OnlyFans following court order|werk=Bianet|abruf=2026-05-31|archiv-url=https://web.archive.org/web/20241118223348/https://bianet.org/haber/turkey-bans-onlyfans-following-court-order-280055|archiv-datum=2024-11-18|datum=2023-06-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Internetquelle|sprache=en|url=https://www.middleeasteye.net/news/turkey-blocks-onlyfans-complaint|titel=Turkey 'blocks' Onlyfans following complaints|werk=Middle East Eye|abruf=2026-05-31|datum=2023-06-08|archiv-url=https://web.archive.org/web/20260218003912/https://www.middleeasteye.net/news/turkey-blocks-onlyfans-complaint|archiv-datum=2026-02-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Internetquelle|sprache=en|url=https://www.firstpost.com/world/moral-policing-turkey-bans-onlyfans-london-based-site-hosting-porn-content-from-sex-workers-12709112.html|titel=Moral Policing: Turkey bans OnlyFans, London-based site hosting porn content from sex workers|werk=Firstpost|datum=2023-06-08|autor=Abhishek Awasthi|archiv-url=https://web.archive.org/web/20230609184340/https://www.firstpost.com/world/moral-policing-turkey-bans-onlyfans-london-based-site-hosting-porn-content-from-sex-workers-12709112.html|archiv-datum=2023-06-09|abruf=2026-05-31}}&lt;/ref&gt; un zitter Dezamber 2024 ìn dr [[Volksrepublik China|Volksrepüblik Kiina]] blockiart.&lt;ref&gt;{{Internetquelle|sprache=de|url=https://www.morgenpost.de/panorama/article409587137/china-blockiert-onlyfans-kampf-gegen-westlichen-sumpf.html|titel=China blockiert OnlyFans: Kampf gegen „westlichen Sumpf“?|werk=Berliner Morenpost|abruf=2026-05-31|datum=2025-07-24|autor=Paulina Cwiartka|archiv-url=https://web.archive.org/web/20251118043815/https://www.morgenpost.de/panorama/article409587137/china-blockiert-onlyfans-kampf-gegen-westlichen-sumpf.html|archiv-datum=2025-11-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Internetquelle|sprache=en-us|url=https://edition.cnn.com/2024/12/05/tech/china-onlyfans-accessible-hnk-intl|titel=OnlyFans is no longer accessible in China|datum=2024-12-13|abruf=2026-05-31|archiv-url=https://web.archive.org/web/20251220190949/https://edition.cnn.com/2024/12/05/tech/china-onlyfans-accessible-hnk-intl/|archiv-datum=2025-12-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Internetquelle|sprache=en-us|url=https://www.techinasia.com/news/china-bans-onlyfans-blames-western-influence|titel=China bans OnlyFans, blames ‘Western influence’|werk=Tech in Asia|abruf=2026-05-31|archiv-url=https://web.archive.org/web/20260531003909/https://www.techinasia.com/news/china-bans-onlyfans-blames-western-influence|archiv-datum=2026-05-31}}&lt;/ref&gt;

== Lìteràtüür zem Theema ==
{{Mehrspaltige Liste|liste=
*{{Literatur|Sprache=de|Titel=OnlyFans’ Sexual Content Policy|Autor=Karen Robson|Jahr=2021|ISBN=9781529795912|Verlag=SAGE Publications|Online={{Google Buch|BuchID=4tzOzgEACAAJ}}}}
*{{Literatur|Sprache=en|Autor=Emily van der Nagel|Titel=OnlyFans|Verlag=Polity Press|Ort=Hoboken|Jahr=2026|Umfang=216|ISBN=9781509567188|Online={{Google Buch|BuchID=S0Po0QEACAAJ}}|Reihe=Digital Media and Society Series}}
*{{Literatur|Sprache=de|Autor=Alisha Zobrist|Titel=OnlyFans als Revolution in der Pornoindustrie Weibliche und sexuelle Selbstbestimmung durch die Plattform 'OnlyFans'|Datum=2022-10-07|Umfang=26|Verlag=GRIN Verlag|ISBN=9783346738387|Online={{Google Buch|BuchID=_M6TEAAAQBAJ}}}}
*{{Literatur|Sprache=de|Autor=Roger Basler de Roca|Titel=Millionen Klicks, leere Taschen. Das ökonomische Versprechen von OnlyFans|ISBN=9783769361902|Online={{Google Buch|BuchID=YeFpEQAAQBAJ}}|Umfang=64|Datum=2025-07|Verlag=BoD – Books on Demand}}
*{{Literatur|Sprache=de|Autor=Leonie Höckendorf|Jahr=2022|Titel=OnlyFans als Alternative zur Mainstream-Pornografie? Motivationen, Vorurteile und Arbeitsbedingungen im Vergleich|Umfang=84|ISBN=9783346719768|Verlag=GRIN Verlag|Online={{Google Buch|BuchID=B0iIEAAAQBAJ}}}}
*{{Literatur|Sprache=fr|Titel=OnlyFans, une révolution pornographique ? Entre libération et ubérisation du sexe|Autor=Anne Ramahandriarivelo, Gustavo Gomez-Meija|Verlag=MkF Éditions|Ort=Pàriis|Jahr=2024|Online={{Google Buch|BuchID=LWUG0QEACAAJ}}|Umfang=144|ISBN=9782493458063}}
*{{Literatur|Sprache=en|Autor=Natalie Lawlor, Christine E. Leistner, Mare Lippmann|Titel=OnlyFans: Content Creators’ Perceptions of Potential Bans of Sexually Explicit Content|Jahr=2023|Sammelwerk=Sexuality Research and Social Policy|Band=21|Seiten=477–492|DOI=10.1007/s13178-023-00841-z}}
*{{Literatur|Sprache=de|Titel=&quot;OnlyFans&quot; im medialen Diskurs. Auseinandersetzung aus feministischer Perspektive|Datum=2022-08-02|Verlag=GRIN Verlag|Umfang=19|ISBN=9783346685445|Online={{Google Buch|BuchID=nq5-EAAAQBAJ}}}}
*{{Literatur|Sprache=it|Titel=Comprami: la mia ragazza è su OnlyFans|Autor=Daniele Vaschi, Andrea Franceschi|Jahr=2024|ISBN=9791254841594|Umfang=196|Verlag=Il sole 24 ore|Online={{Google Buch|BuchID=7MSu0AEACAAJ}}}}
*{{Literatur|Sprache=en|Verlag=Bard College|Titel=A Look at Sex Work and OnlyFans Through Self-Definition and Hegelian Dialectic|Autor=Morenike EA Fabiyi|Jahr=2022|Jahr=2022|Online={{Google Buch|BuchID=u6ev0AEACAAJ}}}}
*{{Literatur|Sprache=es|Titel=El ciberespacio pornográfico: una reflexión crítica, geográfica y feminista a partir del caso OnlyFans|Autor=Lydia Delicado-Moratalla, Samuel Ortiz-Pérez|Verlag=Universidad de Alicante. Instituto Universitario de Investigación de Estudios de Género|Datum=2024-07|DOI=10.14198/fem.2024.44.15}}
*{{Literatur|Sprache=es|Autor=Daniel Robles Garcia|Titel=Las dos caras de la moneda. Luces y sombras en la vida de un actor de cine para adultos en la era de OnlyFans|Jahr=2023|ISBN=9791220135603|Verlag=EUROPA|Umfang=133|Online={{Google Buch|BuchID=6VCpzwEACAAJ}}}}
*{{Literatur|Sprache=en|Titel=OnlyFans and Deep Fake Porn – Can We Accept the Former but Condemn the Latter?|Autor=Joona Räsänen|Sammelwerk=The New Bioethics|Jahr=2026|DOI=10.1080/20502877.2025.2610910|Seiten=55–65}}
*{{Literatur|Sprache=en|Titel=From functional possession to fictional access in the digital age: a starting point for an OnlyFans philosophy|Autor=Cristiano Calì|Sammelwerk=AI and Ethics|Jahr=2026|Band=6|DOI=10.1007/s43681-025-00900-8}}
*{{Literatur|Sprache=en|Autor=Verónica Cervigón-Carrasco, Cristina Giménez-García, Marina Andreu-Casas, Olga Fernández-García, Rafael Ballester-Arnal|Titel=OnlyFans use in adolescents: prevalence, motives, and other psychological predictors|Jahr=2026|Sammelwerk=Current Psychology : A Journal for Diverse Perspectives on Diverse Psychological Issues|Band=45|DOI=10.1007/s12144-026-09572-x}}
*{{Literatur|Sprache=en|Titel=Negotiated authenticity: An ethnographic study by an onlyfans girl|Autor=Melody Benjamin|Band=28|Nummer=7|Sammelwerk=Sexualities|DOI=10.1177/13634607241293595}}
*{{Literatur|Titel=Entrepreneurial working-class masculinities and curating the corporeal: social media influencers, porntrepreneurs and the case of OnlyFans|Autor=Garth Stahl, Yang Zhao|Sammelwerk=International Journal of Gender and Entrepreneurship|Band=17|Nummer=3–4|Datum=2024-09-18|DOI=10.1108/IJGE-03-2024-0086|Seiten=331–346}}
*{{Literatur|Sprache=en|Titel=Sex work as cross-platform self-branding. Challenges and strategies of OnlyFans’ content creators in a precarious ecosystem|Autor=Margherita Di Cicco, Davide Beraldo|Jahr=2025|Sammelwerk=Platforms &amp; Society|DOI=10.1177/29768624251359797}}
*{{Literatur|Sprache=en|Titel=OnlyFans use and satisfactions with oneself and others: The role of upward social comparison|Autor=Yadong Ji, Yachao Li|Sammelwerk=New Media &amp; Society|DOI=10.1177/14614448251342235|Band=28|Nummer=7}}
*{{Literatur|Sprache=en|Autor=Emily van der Nagel|Titel=Competing platform imaginaries of NSFW content creation on OnlyFans|Sammelwerk=Porn Studies|DOI=10.1080/23268743.2021.1974927|Datum=2021-10|Band=8|Nummer=4|Seiten=394–410}}
*{{Literatur|Sprache=en|Titel=Sexual Attitudes and Characteristics of OnlyFans Users|Autor=Stacey Diane Arañez Litam, Megan Speciale, Richard S. Balkin|Sammelwerk=Archives of Sexual Behavior : The Official Publication of the International Academy of Sex Research|Jahr=2022|Band=51|Nummer=6|Seiten=3093–3103|DOI=10.1007/s10508-022-02329-0}}
*{{Literatur|Sprache=en|Titel=‘Hey There Beautiful’: Online Disinhibition in Comments on OnlyFans Promotional Posts on Instagram and X
|Autor=Maurice St Matthews, Paul Bleakley|Sammelwerk=Sexuality &amp; Culture : An Interdisciplinary Journal|Band=30|Seiten=404–424|Jahr=2026|DOI=10.1007/s12119-025-10431-3}}
*{{Literatur|Sprache=en|Titel=OnlyFans as gig-economy work: a nexus of precarity and stigma|Sammelwerk=Porn Studies|Autor=Gwyn Easterbrook-Smith|DOI=10.1080/23268743.2022.2096682|Seiten=252–267|Datum=2023|Band=10|Nummer=3}}
*{{Literatur|Sprache=en|Titel=Self-Promotion Practices and Context Collapse Management of Adult Content Creators on OnlyFans|Autor=Ross Bonifacio, Jirassaya Uttarapong, Rae Jereza, Donghee Yvette Wohn|Sammelwerk=Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction|DOI=10.1145/3701206}}
*{{Literatur|Sprache=fr|Titel=L’embarrassante réussite d’OnlyFans, outil de soft power britannique|Sammelwerk=Courrier international|Datum=2025-06-26|Online=https://www.courrierinternational.com/article/societe-l-embarrassante-reussite-d-onlyfans-outil-de-soft-power-britannique_232143}}
}}

== Weblìnks ==
{{commonscat}}
* [https://www.iafd.com/distrib.rme/distrib=9412 OnlyFans] in dr Internet Adult Film Database (änglisch)
* [https://www.imdb.com/fr/search/title/?companies=co0814755 OnlyFans] in dr [[Internet Movie Database]] (änglisch)
* {{Youtube |id=pGO-4qOaCFc |titel=OnlyFans: Bonny wird reich mit sexy Pics und Fake Beziehungen |uploader=reporter}}
* {{Youtube |id=0uMiN-GL9NY |titel=OnlyFans: Nackt im Netz und Feministin? |uploader=Y-Kollektiv}}
* {{Youtube |id=W2jxQBHzUSg |titel=Das Geschäft mit der Lust: Reich und berühmt werden mit OnlyFans? |uploader=Galileo}}

== Ainzelnoohwiisa ==
&lt;references responsive /&gt;

{{Normdaten}}

[[Kategorie:Pornowebsite]]
[[Kategorie:Unternähme (Vereinigts Königriich)]]
[[Kategorie:Organisation z London]]</text>
      <sha1>oc9ew0f8f56o4g8drdykeqsj1vr1zxu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1087298</id>
      <parentid>1087288</parentid>
      <timestamp>2026-07-25T22:06:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mathieu Kappler</username>
        <id>76078</id>
      </contributor>
      <origin>1087298</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15548" sha1="h3g9x703i3iftjmxp47pv4m5czclu3s" xml:space="preserve">{{Infobox Website
| Name           = OnlyFans
| Logo           = [[Datei:OnlyFans logo.svg|rahmenlos|s’ Logo vun OnlyFans]]
| Slogan         = 
| Beschreibung   = koschtapflìchtiga B’raitschtällung vun Ìnhàlta
| Sprachen       = 14 Schproochwärsioona
| Sitz           = [[London]],&lt;br /&gt;{{GBR|Vereinigtes Königreich|Verainigt Keenigraich}}
| Gründer        = Tim Stokely
| Betreiber      = Fenix International Limited&lt;ref name=&quot;chip_1&quot;&gt;{{Internetquelle|sprache=de|url=https://praxistipps.chip.de/onlyfans-was-das-ist-und-wie-das-portal-funktioniert_130497 |titel=OnlyFans: Was das ist, und wie das Portal funktioniert |datum=2021-04-12 |werk=CHIP |abruf=2021-06-01|archiv-url=|archiv-datum=}}&lt;/ref&gt;
| Redaktion      = 
| Artikel        = 
| Benutzer       = 305 Mio. B’nutzer (Now. 2023)&lt;ref&gt;{{Internetquelle |url=https://www.statista.com/statistics/1334274/onlyfans-fans-worldwide/ |titel=OnlyFans fans worldwide 2021 |sprache=en-us |abruf=2024-10-22}}&lt;/ref&gt;
| Registrierung  = ja
| online         = 2016
| offline        = 
| Stand          = 2024-10-22
| url            = onlyfans.com
}}{{Dialekt|Elsässisch|Milhüserisch|Mìlhüüserdiitsch}}

'''OnlyFans''' {{Audio-IPA|LL-Q1860 (eng)-Vealhurl-OnlyFans.wav|[ˈəʊnlifanz]}} (kurz OF) ìsch a [[Website|Online-Dianscht]], wo dr Brit Tim Stokely ànna 2016 grìnda hàt, un wumm’r d’ruff [[Fotografie|Fotos]] un Videos koschtapflìchtig kààt b’raitschtälla. Dr Dianscht b’nutzt m’r vor àllem, fìr erootischa un [[Pornografie|pornogrààfischa]] Ìnhàlta z’ produziara un z’ veräffentliga, àwwer m’r fìndet tailwiis àui doo Ìnhàlta vun àndra Produzanta wia Fitnessexperta odd’r Kìnschtler.&lt;ref&gt;{{Internetquelle |url=https://www.esquiresg.com/features/porn-app-onlyfans-and-platform-justfor-fans-stars-share-personal-stories-paid-sexual-content-creation-and-the-online-adult-entertainment-marketplace/ |titel=Porn app OnlyFans and platform JustFor.Fans stars share personal stories, paid sexual content creation, and the online adult entertainment marketplace |datum=2020-06-25 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20200625083145/https://www.esquiresg.com/features/porn-app-onlyfans-and-platform-justfor-fans-stars-share-personal-stories-paid-sexual-content-creation-and-the-online-adult-entertainment-marketplace/ |archiv-datum=2020-06-25 |abruf=2023-08-29 |sprache=en-us}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Internetquelle |autor=Stuttgarter Nachrichten, Stuttgart Germany |url=https://www.stuttgarter-nachrichten.de/inhalt.onlyfans-ratgeber-mhsd.d61109d0-4365-493a-8a67-bf853f0eb67c.html |titel=Was ist OnlyFans? (Funktion, Verdienst, Risiken) |sprache=de |abruf=2023-08-29}}&lt;/ref&gt; Dr Dianscht hàt sii Sìtz z’ [[London]] ìm Anglànd.&lt;ref name=&quot;RS May20&quot;&gt;{{Internetquelle|sprache=en-us|url=https://www.rollingstone.com/culture/culture-features/onlyfans-sex-workers-porn-creators-999881/ |titel=Sex Workers Built OnlyFans. Now They Say They're Getting Kicked Off |autor=E. J. Dickson |werk=Rolling Stone |datum=2020-05-18 |abruf=2026-07-25 |archiv-datum=2021-04-23 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20210423103841/https://www.rollingstone.com/culture/culture-features/onlyfans-sex-workers-porn-creators-999881/}}&lt;/ref&gt;

Ìm Oktoower 2021 hàt OnlyFans bekànnt gaa, àss’r jeena pornogrààfischa Ìnhàlta wurd verbiata, dänn d’ britischa Bànka hann ìm Dianscht nìmm Gald wälla leehna.&lt;ref name=&quot;BBC News 2021&quot;&gt;{{Internetquelle|sprache=en-gb|titel=OnlyFans to ban sexually explicit content |url=https://www.bbc.co.uk/news/business-58273914 |abruf=2026-07-25 |werk=BBC News |hrsg=BBC|datum=2021-08-20 |archiv-datum=2021-08-20 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20210820004312/https://www.bbc.co.uk/news/business-58273914}}&lt;/ref&gt; D’ B’nutzer un Schäpfer vun Ìnhàlta hann sìch d’rgeega ämpeert, un dr Dianscht hàt säcks Taaga schpeeter dia Äntschaidung ruckgangig g’màcht.&lt;ref name=&quot;CNBC U-turn&quot;&gt;{{Internetquelle|sprache=en-us|autor=Ryan Browne |datum=2021-08-25 |titel=OnlyFans says it will no longer ban porn in stunning U-turn after user backlash |url=https://www.cnbc.com/2021/08/25/onlyfans-says-it-will-no-longer-ban-porn-after-backlash-from-users.html |abruf=2026-07-25|hrsg=CNBC |archiv-datum=2021-10-08 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20211008120136/https://www.cnbc.com/2021/08/25/onlyfans-says-it-will-no-longer-ban-porn-after-backlash-from-users.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BI U-turn&quot;&gt;{{Internetquelle|sprache=en-us|autor=Sinéad Baker, Allana Akhtar |datum=2021-08-25|titel=OnlyFans no longer plans to ban porn, saying in abrupt U-turn that it wants to be a 'home for all creators' |url=https://www.businessinsider.com/onlyfans-reverses-ban-sexually-explicit-content-2021-8 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20210825132827/https://www.businessinsider.com/onlyfans-reverses-ban-sexually-explicit-content-2021-8 |archiv-datum=2021-08-25|abruf=2021-08-25 |werk=Business Insider}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Fung 2021&quot;&gt;{{Internetquelle|sprache=en-us|autor=Brian Fung|titel=Why did OnlyFans ban sexually explicit content? It says it's the credit card companies |url=https://www.cnn.com/2021/08/20/tech/onlyfans-explicit-content-ban-payment/index.html |abruf=2026-07-25 |werk=CNN Business |hrsg=[[CNN]]|datum=2021-08-20 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20210821043238/https://www.cnn.com/2021/08/20/tech/onlyfans-explicit-content-ban-payment/index.html |archiv-datum=2021-08-21}}&lt;/ref&gt;

D’ Websitta ìsch zitter Jüüni 2023 ìn dr [[Türkei|Tìrkai]]&lt;ref&gt;{{Internetquelle|sprache=en|url=https://bianet.org/haber/turkey-bans-onlyfans-following-court-order-280055|titel=Turkey bans OnlyFans following court order|werk=Bianet|abruf=2026-05-31|archiv-url=https://web.archive.org/web/20241118223348/https://bianet.org/haber/turkey-bans-onlyfans-following-court-order-280055|archiv-datum=2024-11-18|datum=2023-06-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Internetquelle|sprache=en|url=https://www.middleeasteye.net/news/turkey-blocks-onlyfans-complaint|titel=Turkey 'blocks' Onlyfans following complaints|werk=Middle East Eye|abruf=2026-05-31|datum=2023-06-08|archiv-url=https://web.archive.org/web/20260218003912/https://www.middleeasteye.net/news/turkey-blocks-onlyfans-complaint|archiv-datum=2026-02-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Internetquelle|sprache=en|url=https://www.firstpost.com/world/moral-policing-turkey-bans-onlyfans-london-based-site-hosting-porn-content-from-sex-workers-12709112.html|titel=Moral Policing: Turkey bans OnlyFans, London-based site hosting porn content from sex workers|werk=Firstpost|datum=2023-06-08|autor=Abhishek Awasthi|archiv-url=https://web.archive.org/web/20230609184340/https://www.firstpost.com/world/moral-policing-turkey-bans-onlyfans-london-based-site-hosting-porn-content-from-sex-workers-12709112.html|archiv-datum=2023-06-09|abruf=2026-05-31}}&lt;/ref&gt; un zitter Dezamber 2024 ìn dr [[Volksrepublik China|Volksrepüblik Kiina]] blockiart.&lt;ref&gt;{{Internetquelle|sprache=de|url=https://www.morgenpost.de/panorama/article409587137/china-blockiert-onlyfans-kampf-gegen-westlichen-sumpf.html|titel=China blockiert OnlyFans: Kampf gegen „westlichen Sumpf“?|werk=Berliner Morenpost|abruf=2026-05-31|datum=2025-07-24|autor=Paulina Cwiartka|archiv-url=https://web.archive.org/web/20251118043815/https://www.morgenpost.de/panorama/article409587137/china-blockiert-onlyfans-kampf-gegen-westlichen-sumpf.html|archiv-datum=2025-11-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Internetquelle|sprache=en-us|url=https://edition.cnn.com/2024/12/05/tech/china-onlyfans-accessible-hnk-intl|titel=OnlyFans is no longer accessible in China|datum=2024-12-13|abruf=2026-05-31|archiv-url=https://web.archive.org/web/20251220190949/https://edition.cnn.com/2024/12/05/tech/china-onlyfans-accessible-hnk-intl/|archiv-datum=2025-12-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Internetquelle|sprache=en-us|url=https://www.techinasia.com/news/china-bans-onlyfans-blames-western-influence|titel=China bans OnlyFans, blames ‘Western influence’|werk=Tech in Asia|abruf=2026-05-31|archiv-url=https://web.archive.org/web/20260531003909/https://www.techinasia.com/news/china-bans-onlyfans-blames-western-influence|archiv-datum=2026-05-31}}&lt;/ref&gt;

== Lìteràtüür zem Theema ==
{{Mehrspaltige Liste|liste=
*{{Literatur|Sprache=de|Titel=OnlyFans’ Sexual Content Policy|Autor=Karen Robson|Jahr=2021|ISBN=9781529795912|Verlag=SAGE Publications|Online={{Google Buch|BuchID=4tzOzgEACAAJ}}}}
*{{Literatur|Sprache=en|Autor=Emily van der Nagel|Titel=OnlyFans|Verlag=Polity Press|Ort=Hoboken|Jahr=2026|Umfang=216|ISBN=9781509567188|Online={{Google Buch|BuchID=S0Po0QEACAAJ}}|Reihe=Digital Media and Society Series}}
*{{Literatur|Sprache=de|Autor=Alisha Zobrist|Titel=OnlyFans als Revolution in der Pornoindustrie Weibliche und sexuelle Selbstbestimmung durch die Plattform 'OnlyFans'|Datum=2022-10-07|Umfang=26|Verlag=GRIN Verlag|ISBN=9783346738387|Online={{Google Buch|BuchID=_M6TEAAAQBAJ}}}}
*{{Literatur|Sprache=de|Autor=Roger Basler de Roca|Titel=Millionen Klicks, leere Taschen. Das ökonomische Versprechen von OnlyFans|ISBN=9783769361902|Online={{Google Buch|BuchID=YeFpEQAAQBAJ}}|Umfang=64|Datum=2025-07|Verlag=BoD – Books on Demand}}
*{{Literatur|Sprache=de|Autor=Leonie Höckendorf|Jahr=2022|Titel=OnlyFans als Alternative zur Mainstream-Pornografie? Motivationen, Vorurteile und Arbeitsbedingungen im Vergleich|Umfang=84|ISBN=9783346719768|Verlag=GRIN Verlag|Online={{Google Buch|BuchID=B0iIEAAAQBAJ}}}}
*{{Literatur|Sprache=fr|Titel=OnlyFans, une révolution pornographique ? Entre libération et ubérisation du sexe|Autor=Anne Ramahandriarivelo, Gustavo Gomez-Meija|Verlag=MkF Éditions|Ort=Pàriis|Jahr=2024|Online={{Google Buch|BuchID=LWUG0QEACAAJ}}|Umfang=144|ISBN=9782493458063}}
*{{Literatur|Sprache=en|Autor=Natalie Lawlor, Christine E. Leistner, Mare Lippmann|Titel=OnlyFans: Content Creators’ Perceptions of Potential Bans of Sexually Explicit Content|Jahr=2023|Sammelwerk=Sexuality Research and Social Policy|Band=21|Seiten=477–492|DOI=10.1007/s13178-023-00841-z}}
*{{Literatur|Sprache=de|Titel=&quot;OnlyFans&quot; im medialen Diskurs. Auseinandersetzung aus feministischer Perspektive|Datum=2022-08-02|Verlag=GRIN Verlag|Umfang=19|ISBN=9783346685445|Online={{Google Buch|BuchID=nq5-EAAAQBAJ}}}}
*{{Literatur|Sprache=it|Titel=Comprami: la mia ragazza è su OnlyFans|Autor=Daniele Vaschi, Andrea Franceschi|Jahr=2024|ISBN=9791254841594|Umfang=196|Verlag=Il sole 24 ore|Online={{Google Buch|BuchID=7MSu0AEACAAJ}}}}
*{{Literatur|Sprache=en|Verlag=Bard College|Titel=A Look at Sex Work and OnlyFans Through Self-Definition and Hegelian Dialectic|Autor=Morenike EA Fabiyi|Jahr=2022|Jahr=2022|Online={{Google Buch|BuchID=u6ev0AEACAAJ}}}}
*{{Literatur|Sprache=es|Titel=El ciberespacio pornográfico: una reflexión crítica, geográfica y feminista a partir del caso OnlyFans|Autor=Lydia Delicado-Moratalla, Samuel Ortiz-Pérez|Verlag=Universidad de Alicante. Instituto Universitario de Investigación de Estudios de Género|Datum=2024-07|DOI=10.14198/fem.2024.44.15}}
*{{Literatur|Sprache=es|Autor=Daniel Robles Garcia|Titel=Las dos caras de la moneda. Luces y sombras en la vida de un actor de cine para adultos en la era de OnlyFans|Jahr=2023|ISBN=9791220135603|Verlag=EUROPA|Umfang=133|Online={{Google Buch|BuchID=6VCpzwEACAAJ}}}}
*{{Literatur|Sprache=en|Titel=OnlyFans and Deep Fake Porn – Can We Accept the Former but Condemn the Latter?|Autor=Joona Räsänen|Sammelwerk=The New Bioethics|Jahr=2026|DOI=10.1080/20502877.2025.2610910|Seiten=55–65}}
*{{Literatur|Sprache=en|Titel=From functional possession to fictional access in the digital age: a starting point for an OnlyFans philosophy|Autor=Cristiano Calì|Sammelwerk=AI and Ethics|Jahr=2026|Band=6|DOI=10.1007/s43681-025-00900-8}}
*{{Literatur|Sprache=en|Autor=Verónica Cervigón-Carrasco, Cristina Giménez-García, Marina Andreu-Casas, Olga Fernández-García, Rafael Ballester-Arnal|Titel=OnlyFans use in adolescents: prevalence, motives, and other psychological predictors|Jahr=2026|Sammelwerk=Current Psychology : A Journal for Diverse Perspectives on Diverse Psychological Issues|Band=45|DOI=10.1007/s12144-026-09572-x}}
*{{Literatur|Sprache=en|Titel=Negotiated authenticity: An ethnographic study by an onlyfans girl|Autor=Melody Benjamin|Band=28|Nummer=7|Sammelwerk=Sexualities|DOI=10.1177/13634607241293595}}
*{{Literatur|Titel=Entrepreneurial working-class masculinities and curating the corporeal: social media influencers, porntrepreneurs and the case of OnlyFans|Autor=Garth Stahl, Yang Zhao|Sammelwerk=International Journal of Gender and Entrepreneurship|Band=17|Nummer=3–4|Datum=2024-09-18|DOI=10.1108/IJGE-03-2024-0086|Seiten=331–346}}
*{{Literatur|Sprache=en|Titel=Sex work as cross-platform self-branding. Challenges and strategies of OnlyFans’ content creators in a precarious ecosystem|Autor=Margherita Di Cicco, Davide Beraldo|Jahr=2025|Sammelwerk=Platforms &amp; Society|DOI=10.1177/29768624251359797}}
*{{Literatur|Sprache=en|Titel=OnlyFans use and satisfactions with oneself and others: The role of upward social comparison|Autor=Yadong Ji, Yachao Li|Sammelwerk=New Media &amp; Society|DOI=10.1177/14614448251342235|Band=28|Nummer=7}}
*{{Literatur|Sprache=en|Autor=Emily van der Nagel|Titel=Competing platform imaginaries of NSFW content creation on OnlyFans|Sammelwerk=Porn Studies|DOI=10.1080/23268743.2021.1974927|Datum=2021-10|Band=8|Nummer=4|Seiten=394–410}}
*{{Literatur|Sprache=en|Titel=Sexual Attitudes and Characteristics of OnlyFans Users|Autor=Stacey Diane Arañez Litam, Megan Speciale, Richard S. Balkin|Sammelwerk=Archives of Sexual Behavior : The Official Publication of the International Academy of Sex Research|Jahr=2022|Band=51|Nummer=6|Seiten=3093–3103|DOI=10.1007/s10508-022-02329-0}}
*{{Literatur|Sprache=en|Titel=‘Hey There Beautiful’: Online Disinhibition in Comments on OnlyFans Promotional Posts on Instagram and X
|Autor=Maurice St Matthews, Paul Bleakley|Sammelwerk=Sexuality &amp; Culture : An Interdisciplinary Journal|Band=30|Seiten=404–424|Jahr=2026|DOI=10.1007/s12119-025-10431-3}}
*{{Literatur|Sprache=en|Titel=OnlyFans as gig-economy work: a nexus of precarity and stigma|Sammelwerk=Porn Studies|Autor=Gwyn Easterbrook-Smith|DOI=10.1080/23268743.2022.2096682|Seiten=252–267|Datum=2023|Band=10|Nummer=3}}
*{{Literatur|Sprache=en|Titel=Self-Promotion Practices and Context Collapse Management of Adult Content Creators on OnlyFans|Autor=Ross Bonifacio, Jirassaya Uttarapong, Rae Jereza, Donghee Yvette Wohn|Sammelwerk=Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction|DOI=10.1145/3701206}}
*{{Literatur|Sprache=fr|Titel=L’embarrassante réussite d’OnlyFans, outil de soft power britannique|Sammelwerk=Courrier international|Datum=2025-06-26|Online=https://www.courrierinternational.com/article/societe-l-embarrassante-reussite-d-onlyfans-outil-de-soft-power-britannique_232143}}
}}

== Weblìnks ==
{{commonscat}}
* [https://www.iafd.com/distrib.rme/distrib=9412 OnlyFans] in dr Internet Adult Film Database (änglisch)
* [https://www.imdb.com/fr/search/title/?companies=co0814755 OnlyFans] in dr [[Internet Movie Database]] (änglisch)
* {{Youtube |id=pGO-4qOaCFc |titel=OnlyFans: Bonny wird reich mit sexy Pics und Fake Beziehungen |uploader=reporter}}
* {{Youtube |id=0uMiN-GL9NY |titel=OnlyFans: Nackt im Netz und Feministin? |uploader=Y-Kollektiv}}
* {{Youtube |id=W2jxQBHzUSg |titel=Das Geschäft mit der Lust: Reich und berühmt werden mit OnlyFans? |uploader=Galileo}}

== Ainzelnoohwiisa ==
&lt;references responsive /&gt;

{{Normdaten}}

[[Kategorie:Pornowebsite]]
[[Kategorie:Unternähme (Vereinigts Königriich)]]
[[Kategorie:Organisation z London]]</text>
      <sha1>h3g9x703i3iftjmxp47pv4m5czclu3s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Paro (Roboter)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94894</id>
    <revision>
      <id>1087293</id>
      <timestamp>2026-07-25T20:27:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mathieu Kappler</username>
        <id>76078</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>1087293</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5707" sha1="hf4eui13qgpf62sgvjter1w94brccau" xml:space="preserve">[[Datei:Robotsälen Paro TEKS0057912.jpg|mini|hochkant|a Examplààr vum Roboter Paro]]
{{Dialekt|Elsässisch|Milhüserisch|Mìlhüüserdiitsch}}

Dr '''Paro''' ìsch a pärseenliger [[Roboter]], womm’r brüücht, fìr d’ Pàzianta biim Haila halfa. ’S ìsch a Puppa, wo wia-n-a Bubbala vun’ra Sàttelrobba üsssììht. Sa soll em Pàziant halfa, sìch z’ äntschpànna. ’S ìsch àlso wia-n-a Àrt „Tiarg’schtìtza Theràpii“. 

== siina G’schìcht ==
Dr Paro ìsch ìm [[Japan|Jàpààn]] vum Takanori Shibata àm Nàzionààla Ìnschtitüüt fìr Ìndüschtriitäcknick (AIST) zitter 1993 äntwìckelt un ànna 2001 dr Äffentlikait vorg’schtällt worra. Numma zitter 2004 wìrd dr Roboter verkàuift.

Dr Paro ìsch unteràndrem ìn dr Üssschtällung „Àlla Gen’ràzioona ìn’ma Boot“ ìm Rààhma vum Wìssaschàftsjoohr 2013 (mìt’m Theema „dr demogrààfischa Glìck“) uff dr ''MS Wissenschaft'' gezaigt worra.&lt;ref name=&quot;ms-wissenschaft&quot;&gt;''Streicheleinheiten fürs Gehirn (PDF; 560&amp;nbsp;kB).'' In: ''MS Wissenschaft 2013: Alle Generationen in einem Boot. Exponatliste und Ausstellungstexte.'' S. 15. Abgerufen am 8. August 2013. Offline am 24. November 2016.&lt;/ref&gt; Üsserdam sìnn Examplààra ìm Täcknickmüsee [[Linz]] (ARS Electronica ìm Àwrìl 2015), ìm Diitscha Müsee z’ [[München|Mìncha]] un ìm Täcknischa Müsee z’ [[Wien]]&lt;ref&gt;[https://data.tmw.at/object/594639 dr Paro ìm Online-Verzaichniss] vum TM Wien&lt;/ref&gt; betràchta.

== wia ’s wìrkt ==
Dr Paro-Roboter hàt a waicha, hälla G’fall mìt Sensoora d’unta. Mìt daana märkt’r, wänn äbber’na schtraichelt. Nooh b’weegt dr Paro sii Schwànz, sii Kopf un siina Àuiga. Ar reàgiart àui uff G’röisch un kààt Nàmma leehra. Wänn dr Paro salwer G’röisch moàcht, dia teena wia d’ G’röisch vu junga Sàttelrobba. Ìm Geegasàtz züa rìchtiga Sàttelrobba ìsch’r so progràmmiart, àss’r numma-n-àm Tààg àktiiv ìsch un nìt ìn dr Nàcht.

Ìn [[Deutschland|Diitschlànd]] wìrd dr Paro ìn mehr àls 40 Pflaaga-Iirìchtunga b’nutzt, fìr d’ Litt mìt [[Demenz|Demanz]] biim Haila halfa.&lt;ref&gt;{{Internetquelle|url=https://www.heise.de/tp/features/Die-Pflegerobbe-Paro-ein-unmoralisches-Angebot-3368674.html|titel=Die Pflegerobbe Paro - ein unmoralisches Angebot?|autor=Christoph  Jehle|hrsg=|werk=Telepolis|datum=2014-12-28|zitat=Eingesetzt werden die therapeutischen Pflegerobben nicht als Pflegerersatz, sondern als Instrument bei der Pflege, um die oftmals depressive Stimmung der Patienten aufzuhellen oder überhaupt einen Zugang zum Patienten zu bekommen: Mit Hilfe der eingebauten Sensoren unter dem weißen oder bräunlichen Fell kann Paro sowohl Helligkeit und Geräusche, als auch Berührungen registrieren und passend reagieren. Wird die Robbe angesprochen, antwortet sie mit Bewegungen und Tönen. Auf Kraulen reagiert sie mit einem wohligen Brummen - auf Schläge mit Protest.|kommentar=|zugriff=2016-11-24}}&lt;/ref&gt; D’ Pàzianta solla dur dr Kontàkt mìt dr Robba hüüfiger reeda un sìch woohler füühla, dänn dr Paro soll bii ìhna b’schtìmmta Reàkzioona üssleesa. Dr Roboter soll domìt a Ärganzung un kää Ärsàtz vu dr mänschliga Pflaag dààr.&lt;ref name=&quot;ms-wissenschaft&quot; /&gt;

== a pààr Bìlder vun em ==
&lt;gallery mode=packed&gt;
Dr Takanori Shibata and PARO 2.jpg|dr Ärfìnder Takanori Shibata mìt’m Paro
Paro robot.jpg|a Vorschtällung vu zwai Examplààra
PARO seal robot for dementia, 2018 Ryman prize explanation.jpg|dr Paro bii’ra Priisvorschtällung ànna 2018
Paro le robot thérapeutique - France 3 Grand Est.webm|a Vorschtällung vum Paro uff [[France 3|France 3 Grand Est]] uff Frànzeesch
2016 Emperor's Birthday in Tonga 02.jpg|ànna 2016 hann d’ Jàpààner em [[Tonga|tongaischa]] Kroonprìnz Tupoutoʻa ʻUlukalala un dr Kronprìnzass Sinaitakala Fakafanua dr Roboter Paro vorg’schtällt
&lt;/gallery&gt;

== Lìteràtüür ìwwer’na ==
*{{Literatur|Sprache=de|Autor=Sandra Schulz|Online=http://www.spiegel.de/panorama/gesellschaft/0,1518,443593,00.html|Titel=Plüsch-Tech für Senioren: Paro, der Glücklichmach-Roboter|Sammelwerk=[[Der Spiegel|Spiegel online]]|Datum=2006-10-24}}
*{{Literatur|Sprache=de|Online=https://www.welt.de/gesundheit/article3071134/Japanische-Kuschelroboter-fuer-Demenzkranke.html|Titel=Japanische Kuschelroboter für Demenzkranke|Sammelwerk=Welt online|Datum=2009-01-22}}
*{{Literatur|Sprache=en|Autor=Kazuyoshi Wada|Online=http://www.pulse.embs.org/Past_Issues/2008July/Wada.pdf|Format=PDF|Titel=Robot Therapy for Elders affected by Dementia|Sammelwerk=Gerontechnology|Datum=2008-07|DOI=10.1109/MEMB.2008.919496}}
*{{Literatur|Sprache=en|Autor=Takanori Shibata, Kazuyoshi Wada|Titel=Robot Therapy: A New Approach for Mental Healthcare of the Elderly – A Mini-Review|Sammelwerk=Gerontology|Jahr=2011|Band=57|Seiten=378–386|DOI=10.1159/000319015}}
*{{Literatur|Sprache=de|Autor=Cosima Wagner|Titel=PARO, der „therapeutischste Roboter der Welt|Sammelwerk=Robotopia Nipponica: Recherchen zur Akzeptanz von Robotern in Japan|Jahr=2008|Verlag=Tectum-Verlag|Ort=Marburg|Jahr=2013|ISBN=9783828831711|Seiten=317–322}}
*{{Literatur|Sprache=de|Autor=Patrick Spät|Titel=Stresstest für die Ethik|Hrsg=M. Hähnel, M. Knaup|Sammelwerk=Leib und Leben. Perspektiven für eine neue Kultur der Körperlichkeit|Ort=Darmstadt|Jahr=2013|Seiten=227–236}}

== Weblìnks ==
{{Commonscat|Paro (robot)}}
* [http://www.parorobots.com/ d’ Websitta vum Haarschtäller] (anglisch)

== Ainzelnoohwiisa ==
&lt;references responsive /&gt;

{{Normdaten}}
{{Übersetzungshinweis|de|Paro_(Roboter)|hochdütsch|269076086}}

[[Kategorie:Gsundheitswäse]]
[[Kategorie:Maschine]]
[[Kategorie:Säuger]]</text>
      <sha1>hf4eui13qgpf62sgvjter1w94brccau</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Benutzer:Gustav moenus</title>
    <ns>2</ns>
    <id>94895</id>
    <revision>
      <id>1087300</id>
      <timestamp>2026-07-26T01:00:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gustav moenus</username>
        <id>50729</id>
      </contributor>
      <comment>nei</comment>
      <origin>1087300</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="244" sha1="4vlrs2yfvtuor7bdq92it1u6890nezc" xml:space="preserve">Hallo zämä, ich bin us Hessen un kann kein Alemannisch schwätze oder schreibe. Ich bin nur so guet wie mein Übersetzer [https://mr-dialect.com/deutscher-dialekt-uebersetzer/deutsch-alemanisch/ mr-dialect.com].

[[de:Benutzer:Gustav moenus]]</text>
      <sha1>4vlrs2yfvtuor7bdq92it1u6890nezc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1087301</id>
      <parentid>1087300</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T01:04:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gustav moenus</username>
        <id>50729</id>
      </contributor>
      <comment>Ergänzige</comment>
      <origin>1087301</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="322" sha1="54xvwv651fe529m2u6gkjkyzydu97xq" xml:space="preserve">Hallo zämä, ich bin us Hessen un kann kein Alemannisch schwätze oder schreibe. Ich bin nur so guet wie mein Übersetzer [https://mr-dialect.com/deutscher-dialekt-uebersetzer/deutsch-alemanisch/ mr-dialect.com].

[https://de.wikipedia.org/wiki/Benutzer:Gustav_moenus Gustav moenus/Wiki-de]

[[de:Benutzer:Gustav moenus]]</text>
      <sha1>54xvwv651fe529m2u6gkjkyzydu97xq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1087306</id>
      <parentid>1087301</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T04:58:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gustav moenus</username>
        <id>50729</id>
      </contributor>
      <comment>Ergänzige</comment>
      <origin>1087306</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="384" sha1="dawc83evfdnby7gqtcaj21xw7sx4yg8" xml:space="preserve">{{babel|gsw-0|de|fr-2|en-3|pl-1|da-1|lb-1|De Gruyter}}

Hallo zämä, ich bin us Hessen un kann kein Alemannisch schwätze oder schreibe. Ich bin nur so guet wie mein Übersetzer [https://mr-dialect.com/deutscher-dialekt-uebersetzer/deutsch-alemanisch/ mr-dialect.com].

[https://de.wikipedia.org/wiki/Benutzer:Gustav_moenus Gustav moenus] ''(Wiki-de)''

[[de:Benutzer:Gustav moenus]]</text>
      <sha1>dawc83evfdnby7gqtcaj21xw7sx4yg8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1087307</id>
      <parentid>1087306</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T05:17:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gustav moenus</username>
        <id>50729</id>
      </contributor>
      <comment>Ergänzige</comment>
      <origin>1087307</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="456" sha1="laxod13fh6kf7mq8533jb2trtczmdph" xml:space="preserve">{{Titel|Mìtàrwaiter Gustav moenus}}
{{Benutzer SUL|de}}
&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;

{{babel|gsw-0|de|fr-2|en-3|pl-1|da-1|lb-1|De Gruyter}}

Hallo zämä, ich bin us Hessen un kann kein Alemannisch schwätze oder schreibe. Ich bin nur so guet wie mein Übersetzer [https://mr-dialect.com/deutscher-dialekt-uebersetzer/deutsch-alemanisch/ mr-dialect.com].

[https://de.wikipedia.org/wiki/Benutzer:Gustav_moenus Gustav moenus] ''(Wiki-de)''

[[de:Benutzer:Gustav moenus]]</text>
      <sha1>laxod13fh6kf7mq8533jb2trtczmdph</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1087308</id>
      <parentid>1087307</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T05:19:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gustav moenus</username>
        <id>50729</id>
      </contributor>
      <comment>Ergänzige</comment>
      <origin>1087308</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="469" sha1="em5hyxpvguxgzge3k7hy8qv1typkqwl" xml:space="preserve">{{Titel|Mìtàrwaiter Gustav moenus}}
{{Benutzer SUL|de}}
&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;

{{babel|gsw-0|de|fr-2|en-3|pl-1|da-1|lb-1|De Gruyter}}
&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;

Hallo zämä, ich bin us Hessen un kann kein Alemannisch schwätze oder schreibe. Ich bin nur so guet wie mein Übersetzer [https://mr-dialect.com/deutscher-dialekt-uebersetzer/deutsch-alemanisch/ mr-dialect.com].

[https://de.wikipedia.org/wiki/Benutzer:Gustav_moenus Gustav moenus] ''(Wiki-de)''

[[de:Benutzer:Gustav moenus]]</text>
      <sha1>em5hyxpvguxgzge3k7hy8qv1typkqwl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Benutzer:Mathieu Kappler/Büchersammlung Elsass</title>
    <ns>2</ns>
    <id>94896</id>
    <revision>
      <id>1087309</id>
      <timestamp>2026-07-26T11:29:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mathieu Kappler</username>
        <id>76078</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>1087309</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1171" sha1="nyxlopysgulx8dm3sdyr416r4h52w44" xml:space="preserve">*[https://bnu.fr/fr BNU Schtroossburi:] ìm Kàtàloog süacha → [https://biblio.bnu.fr/opac/query/artzenheim?context=catalogo Biischpììl Aarze/Artzenheim]
*[https://archives68.alsace.eu/ Archives départementales du Haut-Rhin:] ìm Kàtàloog süacha → [https://archives68.alsace.eu/search/results?q=Artzenheim&amp;scope=all Biischpììl Aarze/Artzenheim]
*[https://search.worldcat.org/fr WorldCat:] ìm Kàtàloog süacha → [https://search.worldcat.org/fr/search?q=Artzenheim&amp;offset=1 Biischpììl Aarze/Artzenheim]
*[https://catalogue.bnf.fr/index.do Catalogue Général de la BNF:] ìm Kàtàloog süacha → [https://catalogue.bnf.fr/changerPage.do?motRecherche=Artzenheim&amp;index=&amp;numNotice=&amp;listeAffinages=&amp;nbResultParPage=10&amp;afficheRegroup=false&amp;affinageActif=false&amp;pageEnCours=1&amp;nbPage=2&amp;trouveDansFiltre=NoticePUB&amp;trouverDans=&amp;triResultParPage=0&amp;typeNotice=&amp;critereRecherche=0 Artzenheim]
*[https://gallica.bnf.fr/accueil/fr/html/accueil-fr Gallica:] ìm Kàtàloog süacha → [https://gallica.bnf.fr/services/engine/search/sru?operation=searchRetrieve&amp;version=1.2&amp;query=%28gallica%20all%20%22Artzenheim%22%29&amp;lang=en&amp;suggest=0 Biischpììl Aarze/Artzenheim]</text>
      <sha1>nyxlopysgulx8dm3sdyr416r4h52w44</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>