Alagnadeutsch

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="gsw">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>alswiki</dbname>
    <base>https://als.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Houptsyte</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.14</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Medium</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Spezial</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Diskussion</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Benutzer</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Benutzer Diskussion</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Wikipedia Diskussion</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Datei</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Datei Diskussion</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki Diskussion</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Vorlage</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Vorlage Diskussion</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Hilfe</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Hilfe Diskussion</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategorie</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Kategorie Diskussion</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Portal</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Portal Diskussion</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Buech</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Buech Diskussion</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">Wort</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">Wort Diskussion</namespace>
      <namespace key="106" case="first-letter">Text</namespace>
      <namespace key="107" case="first-letter">Text Diskussion</namespace>
      <namespace key="108" case="first-letter">Spruch</namespace>
      <namespace key="109" case="first-letter">Spruch Diskussion</namespace>
      <namespace key="110" case="first-letter">Nochricht</namespace>
      <namespace key="111" case="first-letter">Nochricht Diskussion</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modul</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Modul Diskussion</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Veranstaltung</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Veranstaltung Diskussion</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Alagnadeutsch</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21529</id>
    <revision>
      <id>1087560</id>
      <parentid>1084710</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T08:36:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Freigut</username>
        <id>8945</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Foorschigsgschiichd */ en WiLi – vilicht gits ja emaal en Artikel über dèè gspässig Mäntsch</comment>
      <origin>1087560</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26383" sha1="o1yykx5dxxxk54gw817ni8o4r1moxby" xml:space="preserve">{{DISPLAYTITLE:Laindertitzschu}}
[[Datei:AlagnaWegweiser2.jpg|mini|rechts|250px|Wegwiiser im Land]]
[[Datei:AlagnaWegweiser1.jpg|mini|rechts|250px|Wegwiiser im Land]]
[[Datei:Casa walser.jpg|mini|rechts|250px|Walser Hus - Wïtte mu häd aswenn g'lebed im Land]]
S '''Laindertitzschu''' isch dr [[Höchstalemannisch|hegschdalemanisch]] Dialäkt vùm [[Alagna Valsesia|Land]]. Es ghèèrd doodrmid zem [[Südwalserdeutsch|Siidwalsertiitsch]].

== Foorschigsgschiichd ==
Im Land isch e Ùfnaameord vùm [[Sprachatlas der deutschen Schweiz|Schwyzer Schbroochatlas]] gsii (IT 3). D Ùfnaam isch vùm [[Friedrich Gysling|Fritz Gysling]] ùn em [[Rudolf Hotzenköcherle]] im Oktober 1951 gmachd woore.

Dr Lannjer [[Giovanni Giordani]] hed ane 1891 e uusfierligi [[Ortsgrammatik]] iber dr Dialekt vùm Land gschriibe: ''La Colonia tedesca di Alagna-Valsesia e il suo dialetto''.

Im friene 20. Joorhùnderd hed dr [[Karl Bohnenberger]] Ùfnaame gmachd ùn si in syn [[Beiträge zur Schweizerdeutschen Grammatik|BSG]]-Band yyber s Walliser- ùn Walserdytsch integrierd, wù 1913 uusechùù isch.

In dr sälbe Zytt hed dr cand.&amp;nbsp;phil. Georgi vù Berlin wele ne Dissertation iber Alagna schryybe, aber är isch vor em Abschlus gschdoorbe (waarschyns im Èèrschde Wäldchrieg gfale).&lt;ref&gt;Sy nid abgschlose Wäärch isch 1919 in s Handschrifdearchiv vù dr Schwyzerische Gselschaft fir [[Volkskunde|Volkskund]] chùù; lueg ''Schweizer Volkskunde'' 9 (1919) 44.&lt;/ref&gt; D Uuswäärdig vù sym Wäärch fir s [[Schweizerisches Idiotikon|Schwyzerisch Idiotikon]] hed 1400 Zeedel gee – ùn doodermit isch s e Stùg wyd in des Wèèrderbuech yygange.&lt;ref&gt;''Bericht an das h.&amp;nbsp;eidgen. Departement des Innern und an die h.&amp;nbsp;Regierungen der subventionierenden Kantone über den Gang der Arbeiten am Schweizerdeutschen Idiotikon während des Jahres 1919.'' [Zürich 1920], S.&amp;nbsp;5 ([https://www.idiotikon.ch/Texte/Jahresberichte/Id_Jahresbericht_1919.pdf Digitalisat]).&lt;/ref&gt;

Schdarch im Fokus ghaa hed Alagna dr Bärner Archivar ùn Schrifdschdeller [[Emil Balmer]]. Sys Buech „Die Walser im Piemont“, wo 1949 uusechùù isch, isch nid zletschd s Resuldaad gsii vo ganz perseenlege Bezieige zue dr Lainder, ùn er schließt sys Wäärch au mid eme lainderdytsche Wèèrderverzaichnis.

D Fluurnäme vùm Land hed dr [[Paul Zinsli]] ùf verschiidene Forschigsexkursione ùfgnùù, im Augschte 1957 zäme mid Schtudände, im Juni 1958 mid em [[Paul Scheuermeier]], im Augschte 1961 mid em [[Max Waibel]] ùn em E.&amp;nbsp;Schorno ùn im Juni 1983 mid em [[Heinrich Welf]]. Dr Paul Zinsli hed die Samlig derno ane 1984 in syym Buech „Südwalser Namengut“ verefendligd. 2007 isch dr Alagna-Band vùm „Atlante Toponomastico del Piemonte Montano“ uusechùù – e Biechli, wù d Fluernämen erchläärd ùn si (andersch wie bim Zinsli sym Buech) uf Chaarde lokalisierd. 2009 isch dr ganz eenlig Band ''Ourdnome van Im Land'' usechù.&lt;!-- mir schleierhaft, warum zwei Jahre später eine andere Version herausgegeben wurde, und zwar ausserhalb der genannten Reihe; wie gross die Unterschiede sind, weiss ich noch nicht--&gt;

Ane 2008 hed dr [[Sergio Maria Gilardino]], wù an dr Universideed Montreal z [[Kanada]] lèèrd, e nèi Wèèrderbuech vùm Laindertitzschu uusebroochd. Midgschafd hed, zäme mid e bar andere, dr [[Emilio Stainer]].

== Schryybwyys==
In däm Artikel sin di laindertitzsche Dialektbyyschbel in [[Dieth-Schreibung|Dieth-Schryybig]] gschriibe. Dooderbyy wird dr Buechschdaab &lt;k&gt; fir d Fortis [k] bruucht, &lt;kk&gt; fir d geminierd Fortis [kk] bzw. [k:], fir d Affrikata [kx] wird &lt;kch&gt; gschriibe.

== Bsùnderhaide us dr Lutig==
*'''Voli Vokal'''
:Im Laindertitzschu sin wie in andere Walserdialäkt di vole Vokal in ùùbetoonde Silbe nid abgschwèchd woore. 
:''Schnoobul'' (dt. Schnaabel), ''Hoomra'' (dt. Hämmer), ''Achär'' (dt. Acker)

*'''Entrùndig'''
:Wie im Wallisertitsch sin ü, ö, üü, öö, üe ùn öü entrùnded:
: ''Tiir'' (dt. Tür), ''Leflji'' (dt. Löffel), ''Hiischär'' (dt. Häuser), ''Chiä'' (dt. Kühe), ''Hai'' (dt. Heu)

*'''mhd. î, iu, û'''
:Mhd. î, iu ùn û sin wie in alene hegschdalemanische Dialäkt au im Uuslud ùn im Hiatus as Monophthong erhalde.
: ''drii'' (dt. drei), ''schnüwe'' (dt. schneien), ''khie'' (dt. fallen), ''nüwe'' (dt. neue), ''buwwa'' (dt. bauen)

*'''altalem. iu'''
:Wie im Wallisertitsch erschyynd altalem. iu in e Dail Wèèrder as Diphthong.
:''taif'' (dt. tief), ''Flaigu'' (dt. Fliege)

*'''mhd. â'''
:Mhd. â erschyynd as oo.
:''Schoof'' (dt. Schaf)

*'''mhd. æ, ê, ô'''
:Mhd. æ ùn ê erschyyne as ee bzw. eei, mhd. ô as oou.
:''schweer'' (dt. schwer), ''Cheeisch'' (dt. Käse), ''Meintog'' (dt. Montag), ''Schneei'' (dt. Schnee), ''Broout'' (dt. Brot)
:D Lutig schweer, Cheeisch, Meeintog zaigd, as s Laindertitzschu zue dr weschdlige Siidwalser Dialäkt ghèèrd.

*'''Vokaldeenig'''
:Wie in dr andere weschdlige Siidwalserdialäkt sin Vokal in Aisilber ùn ùfige Silbe deend.
:''Groob''/''Greeber'' (dt. Grab/Gräber), ''Groobe'' (dt. Graben)

*'''2./3. Sg. vù mhd. stân, gân'''
:Wie im Wallisertitsch erschyyne di 2./3. Sg. vù mhd. stân, gân mid Diphthong
: ''du gaischt'' (dt. du gehst), ''er gaid'' (dt. er geht), ''du schtaischt'' (dt. du stehst), ''er schtaid'' (dt. er steht)

*'''german. s &gt; sch'''
:Wie in andere Walserdialäkt isch s germanisch s in vyyle Wèèrder palatalisierd zue sch. 
:''indsch'' (dt. uns), ''sakschi'' (dt. sechs), ''schiiban'' (dt. sieben), ''Akschla'' (dt. Achsel), ''Cheisch'' (dt. Käse), ''Hiischär'' (dt. Häuser), ''Iisch'' (dt. Eis), ''Iische'' (dt. Eisen), ''Liisch'' (dt. Läuse), ''liischmu'' (dt. stricken), ''Masch'' (dt. Messe), ''Miisch'' (dt. Mäuse), ''Nooscha'' (dt. Nase), ''Schagascha'' (dt. Sense), ''schelle'' (dt. sollen), ''Schiida'' (dt. Seide).
:Im Geegesaz zue andre Walserdialäkt, wù germ. s nùmme palatalisierd isch, wän s im Ahd. im Kontakt zue me i gschdanden isch (vgl. ''indsch'' &lt; ahd. unsih, ünsih), isch germ. im Laindertitzschu au in andre Schdelige palatalisierd (vgl. ''Nooscha'' &lt; ahd. nasa).

*'''mhd. -hs'''
:Wie im Wallisertitsch erschyynd mhd. -hs as -ks, nid wie in vyyle Schwyzer Dialäkt as –chs:
:''sakschi'' (dt. sechs), ''Akschla'' (dt. Achseln)

*'''mhd. -nk'''
:Mhd. -nk erschyynd wie in andere siidwalserische Dialäkt as -ngch.
:''tringchä'' (dt. trinken), ''Bangch'' (Bank)

*'''mhd. -rn'''
:Wie in andre hegschdalemanische Dialäkt erschyynd mhd. -rn as -re.
: ''geere'' (dt. gern), ''Houre/Oure'' (dt. Horn), ''moure'' (dt. morgen)

*'''mhd. -rm'''
:Wie in andre Walser Dialäkt erschyynd mhd. -rm as -ru
:''Dooru'' (dt. Darm), ''Ooru'' (dt. Arm), ''Wuuru'' (dt. Wurm)

*'''mhd. ch'''
:S ch wird Im Land maischd eender palatal realiserd, d.&amp;nbsp;h. eender wie in dt. ''ich'', au im Aalud ùn nooch velare Vokal: ''Chua'', ''arauchu'' (dt. räuchern)

*'''germ. h im Aalud'''
: Ùnder em Yyflùs vùm Idalieenisch schwinded germ. h im Aalud dailwyys
: ''Aupt'' (dt. Haupt, Kopf), ''Oure'' nääbe ''Houre'' (dt. Horn)

*'''Vorsilbe a- vor r'''
:Wie im Dialäkt vù [[Rima San Giuseppe|Rimmu]] wird im Laindertitzschu vor r zem Dail e Vorsilb a- gschbroche.
: ''arauchu'' (dt. räuchern), ''Arechnung'' (dt. Rechnung), ''Ariffu'' (dt. Rauhreif)

*'''Vorsilbe be-/ge-'''
:E Bsunderhaid vùm Laindertitzschu isch, as Vorsilbe wie im Dialäkt vù [[Rima San Giuseppe|Rimmu]] oder [[Macugnaga|Makanaa]] be- oder ge- vor Dental nid ganz gschwunde sin, sùndere no as Verschluslud bliibe sin. Noch em Material vùm Schwyzer Schbroochatlas said mer Im Land also wiirgli ''gtrooge'' (dt. getragen), ''gzouche'' (gezogen). Die gnau phonetisch Realisierig vù dääne Konsonantecluster wird allerdings us em SDS-Material nid chlaar.

== Substantiv ==
=== Deklination ===
{| {{prettytable}}
|-
| ||'''m.''' (schdaarch)|| ||'''m.''' (schwach) || || '''f.''' (schdaarch) || ||| '''f.''' (schwach) || ||'''s.''' ||
|-
| ||'''Sg.'''||'''Pl.'''|| '''Sg.''' || '''Pl.''' || '''Sg.'''||'''Pl.'''|| '''Sg.''' || '''Pl.''' || '''Sg.'''||'''Pl.'''
|-
| '''Nom.'''|| der Vater || d Vatra|| der Gortu || d Gorte || d Chua || d Chüa || d Watta || d Watte || ds Bai|| d Bai
|-
| '''Gen.''' || dsch Vatersch || der Vatru || dsch Gorte || der Gortu || der Chua || der Chüannu || der Wattu || der Wattu || dsch Baisch || der Bainu
|-
| '''Dat.''' || dam Vater || da Vatre || dam Gorte || dan Gortu || dar Chua || da Chüanne || dar Wattu || da Wattu || dam Bai || dan Baine
|-
| '''Akk.''' || da Vater || d Vatra || dan Gorte || d Gorte || d Chua || d Chüa || d Wattu || d Watte || ds Bai|| d Bai
|-
|}

=== Genitiv ===
Dr Genitiv wird im Laindertitzschu no in vyyl Fäl bruuchd.
*''der Soo miisch Vettersch'' (dt. der Sohn meines Vetters)
*''miisch Vatersch Huus'' (dt. meines Vaters Haus)
*''ds Huus miisch Vatersch'' (dt. das Haus meines Vaters)
*''sich versicherre der Woorhait'' (dt. sich der Wahrheit versichern)
*''sich bdianu dsch Messersch'' (dt. sich des Messers bedienen)

=== Pluralbildig ===
;Maskulina
*'''-a''': ''Acher, Achra'' (dt. Acker), ''Diäb, Diäba'' (dt. Dieb), ''Leffil, Leffla'' (dt. Löffel), ''Moo, Manna'' (dt. Mann), ''Muurer, Muurera'' (dt. Maurer), ''Noogal, Noogla'' (dt. Nagel), ''Ooru, Orma'' (dt. Arm), ''Schtai, Schtaina'' (dt. Stein), ''Vater, Vatra'' (dt. Vater)
*'''Ùmlud''': ''Hùnd, Hìnd'' (dt. Hund), ''Fuas, Fiäs'' (dt. Fuß), ''Soo, See'' (dt. Sohn), ''Schtokch, Schteckch'' (dt. Stock)
*'''-änä''': ''Attu, Attänä'' (dt. Vater), ''Ènnu, Ènnänä'' (dt. Grossvater), ''Eechi, Eechänä'' (dt. Onkel)
*'''Sg. -u, Pl. -a''': ''Gortu, Gorte'' (dt. Garten), ''Hoosu, Hoose'' (dt. Hase), ''Hoonu, Hoone'' (dt. Hahn)

;Feminina
*'''Sg. a, Pl. -e''': ''Akschla, Akschle'', ''Watta, Watte'' (dt. Schester), ''Zunga, Zunge'' (dt. Zunge)
*'''Ùmlud''': ''Chua, Chia'' (dt. Kuh), ''Hand, Händ'' (dt. Hand), ''Hud, Hit'' (dt. Haut), ''Muus, Miisch'' (dt. Maus),
*'''Pl. = Sg.''': ''Uur, Uur'' (dt. Uhr), ''Schual, Schual'' (dt. Schule), ''Sind, Sind'' (dt. Sünde)
*'''Sg. -i, Pl. -ine''': ''Miili, Miiline'' (dt. Mühle), ''Forwi, Forwine'' (dt. Farbe), ''Dechi, Dechine'' (dt. Decke)

;Neutra
*'''-i''': ''Chind, Chindi'' (dt. Kind), ''Imbis, Imbisi'' (dt. Mahlzeit)
*'''Sg. -i, Pl. -ini''': ''Watti, Wattini'' (dt. )
*'''Pl. = Sg.''': ''Bai, Bai'' (dt. Bein)
*'''-er''': ''Chalb, Chalber'' (dt. Kalb), ''Liäd, Liäder'' (dt. Lied), ''Wiib, Wiiber'' (dt. Frau)
*'''Pl. = Sg.''': ''Bai, Bai'' (dt. Bein)
*'''-er + Ùmlud''': ''Buach, Biacher'' (dt. Buch)

== Pronomina ==
{| {{prettytable}}
|-
| || '''ich''' || '''du''' || '''er''' || '''sie''' || '''es''' || '''wir''' || '''ihr''' || '''sie'''
|-
| '''Nom. '''|| ich, i || du, d || er || schi || is, es, s || wiär, wer || iär, er || schi, sch
|-
| '''Gen. '''|| miine || diine || schine || iira || schine || iinsche || ewwe || iiru
|-
| '''Dat. '''|| miär, mer || diär, der || iim, mu || iira, ra || iim, mu || insch, nisch || eww, ne || iini, ni
|-
| '''Akk. '''|| mich, mi || dich, di || iin, ne || schiju, scha || is, s || insch, nisch || eww, ne || schi, sch
|-
|}
Bi Pronomina wääre no Genitivfoorme bruuchd.
:''Ich wil ru auch.'' (dt. Ich will ihrer auch. = Ich will auch von ihnen.)

== Adjektiv ==
; Deklination schdaarchi Adjetiv
{| {{prettytable}}
|-
| ||'''m.'''|| ||'''w.''' || ||'''s.''' ||
|-
| ||'''Sg.'''||'''Pl.'''|| '''Sg.'''||'''Pl.'''|| '''Sg.'''||'''Pl.'''
|-
| '''Nom.'''|| an guate Vater || guat Vatra || a jungi Watta || jung Watte || as guats Chind || guati Chindi
|-
| '''Gen.''' || asch guate Vatersch || guater Vatru || ainer jungu Wattu || junger Wattu || as guate Chindsch || guater Chindu
|-
| '''Dat.''' || ainem guate Vater || guati Vatre || ainer jungu Wattu || jungi Wattu || ainem guate Chind || guati Chinde
|-
| '''Akk.''' || an guate Vater || guat Vatra || a jung Watta || jung Watte || as guats Chind || guati Chind
|-
|}

; Deklination schwachi Adjetiv
{| {{prettytable}}
|-
| ||'''m.'''|| ||'''w.''' || ||'''s.''' ||
|-
| ||'''Sg.'''||'''Pl.'''|| '''Sg.'''||'''Pl.'''|| '''Sg.'''||'''Pl.'''
|-
| '''Nom.'''|| der guat Vater || d guate Vatra || d jung Watta || d jungu Watte || ds guat Chind || d guatu Chindi
|-
| '''Gen.''' || dsch guate Vatersch || der guatu Vatru || der jungu Wattu || der jungu Wattu || dsch guate Chindsch || der guatu Chindi
|-
| '''Dat.''' || dam guate Vater || dan guati Vatre || dar jungu Wattu || da jungi Wattu || dam guate Chind || dan guati Chinde
|-
| '''Akk.''' || dan guate Vater || d guatu Vatra || d jung Wattu || d jungu Watte || ds guat Chind || d guatu Chindi
|-
|}

Wie in vyyle hegschdalemanische Dialäkt wääre Adjektiv au prädikativ deklinierd.
:''D Aju isch jungi und hìbschi.'' (dt. Die Mutter ist jung und hübsch.)

;Schdaigerig
:''jung'', ''jungur'', ''jungscht''
:''läng'', ''längur'', ''längscht''

Suppletiv: ''vil'', ''mei'', ''maischt'' - ''grouss'', ''meir'', ''maischt'' - ''likke'', ''minder'', ''mindschtu'' - ''guat'', ''besser'', ''besschtu''

== Verbkonjugation ==
=== Langverbe ===
Konjugation vù dr '''schdaarche Verbe'''
{| {{prettytable}}
|-
| '''dt.'''|| ||'''beißen'''|| '''stinken''' || '''sterben''' || '''essen''' || '''laden'''
|-
| '''Infinitiv'''|| ||bisse || schtingche || schterbe || asse || loode
|-
| '''Partizip Perfekt''' || || gbìsse || gschtùngche || gschtourbe || kasse || gloode 
|-
|'''Ind. Präs. Sg.'''||'''1.'''|| ich bissi || ich schtingchi || ich schtìrbi || ich issi || ich loodi 
|-
| ||'''2.'''|| du bissescht || du schtingchescht || du schtìrbscht || du issescht || du loodescht
|-
| ||'''3.'''|| er bisst || er schtiicht || er schtìrbt || er isst || er leed
|-
|'''Ind. Präs. Pl.'''|| '''1.''' || wiär bissi || wiär schtingchi || wiär schterbi || wiär assi || wiär loodi 
|-
| ||'''2.'''|| iär bissed || iär schtingched || iär schterbed || iär assed || iär looded
|-
| ||'''3.'''|| schi bissind || schi schtingchind || schi schterbind || schi assind || schi loodind
|-
|}

Konjugation vù dr '''schwache Verbe'''
{| {{prettytable}}
|-
| '''dt.'''|| ||'''stecken'''|| '''machen''' || '''suchen'''
|-
| '''Infinitiv'''|| || schtekche || machu || suachi 
|-
| '''Partizip Perfekt''' || || gschtekcht || kmachut || gsuacht
|-
|'''Ind. Präs. Sg.'''||'''1.'''|| ich schtekchi || ich machi || ich suachi
|-
| ||'''2.'''|| du schtekchscht || du machuscht || du suachescht
|-
| ||'''3.'''|| er schtekcht || er machud || er suacht
|-
|'''Ind. Präs. Pl.'''|| '''1.''' || wiär schtekchi || wiär machi || wiär suachi
|-
| ||'''2.'''|| iär schtekched || iär mached || iär suached
|-
| ||'''3.'''|| schi schtekchind || schi machind || schi suachind
|-
|}

=== Hilfsverbe===
*''schii'' (dt. sein)
:Präs. Ind.: ''ich bin'', ''du bischt'', ''er ischt'', ''wiär schiin'', ''iär schiid'', ''schi schind''
:Part Perf.: ''gschi''
:Konj. Präs.: ''ich schigi'', Konj. Prät.: ''ich wäiri''

*''hoo'' (dt. haben)
:Präs. Ind.: ''ich hon'', ''du häscht'', ''er häd'', ''wiär hain'', ''iär haid'', ''schi haind''
:Part Perf.: ''ghobe''
:Konj. Präs.: ''ich haigi'', Konj. Prät.: ''ich hatti''

*''tua'' (dt. )
:Präs. Ind.: ''ich tuan'', ''du tuascht'', ''er tuad'', ''wiär tiän'', ''iär tiäd'', ''schi tiänd''
:Part Perf.: ''gtoo''
:Konj. Präs.: ''ich tiäji'', Konj. Prät.: ''ich täti''

=== Modalverbe===
*''chenne'' (dt. können)
:Präs. Ind.: ''ich chan'', ''du chascht'', ''er chad'', ''wiär chonni'', ''iär chonnd'', ''schi chonnind''
:Part Perf.: ''chenne''
:Konj. Präs.: ''ich chenni'', Konj. Prät.: ''ich cheindi''

*''meege'' (dt. mögen, vgl. ''gmeege'', dt. können)
:Präs. Ind.: ''ich maan'', ''du maascht'', ''er maad'', ''wiär mùùn'', ''iär mùùd'', ''schi mùnd''
:Part Perf.: ''meege''
:Konj. Präs.: ''ich meegi'', Konj. Prät.: ''ich mechti''

*''mìässe'' (dt. müssen)
:Präs. Ind.: ''ich muas'', ''du muascht/muasuscht'', ''er muas/muasud'', ''wiär muassi'', ''iär muassed'', ''schi muassind''
:Part Perf.: ''mìässe''
:Konj. Präs.: ''ich mìässi'', Konj. Prät.: ''ich meissti''

*''welle'' (dt. wollen)
:Präs. Ind.: ''ich wil'', ''du wilt'', ''er wil'', ''wiär welli'', ''iär weld'', ''schi wellind''
:Part Perf.: ''welle''
:Konj. Präs.: ''ich welli'', Konj. Prät.: ''ich wellti''

*''schelle'' (dt. sollen)
:Präs. Ind.: ''ich schall'', ''du schallscht'', ''er schall'', ''wiär scholli'', ''iär scholld'', ''schi schollind''
:Part Perf.: ''schelle''
:Konj. Präs.: ''ich schelli'', Konj. Prät.: ''ich schellti''

*''tìrfe/tìrre'' (dt. dürfen)
:Präs. Ind.: ''ich taarf/taar'', ''du taafscht/tarscht'', ''er tarf/tar'', ''wiär turfi/turri'', ''iär turfd/turred'', ''schi turfind/turrind''
:Part Perf.: ''tirfe/tirre''
:Konj. Präs.: ''ich tirfi/tirri'', Konj. Prät.: ''ich teirfti''

=== Chùùrzverbe===
*''cheme'' (dt. kommen)
:Präs. Ind.: ''ich chimi'', ''du chinscht'', ''er chind'', ''wiär chemi'', ''iär chemed'', ''schi chemind''
:Part Perf.: ''cheme''
:Konj. Präs.: ''ich chemi'', Konj. Prät.: ''ich cheimi''

*''foo'' (dt. fangen)
:Präs. Ind.: ''ich fon'', ''du foscht'', ''er fod'', ''wiär fein/fanggi'', ''iär feid/fangged'', ''schi feind/fanggind''
:Part Perf.: ''gfange''
:Konj. Präs.: ''ich feiji''

*''gee'' (dt. geben)
:Präs. Ind.: ''ich gìbì'', ''du gìscht'', ''er gìd'', ''wiär gaan'', ''iär gaad'', ''schi gaand''
:Part Perf.: ''kee''
:Konj. Präs.: ''ich gibi/geibi''

*''gei'' (dt. nehmen)
:Präs. Ind.: ''ich gein'', ''du geischt'', ''er geid'', ''wiär gein'', ''iär geid/geied'', ''schi geind''
:Part Perf.: ''keicht''
:Konj. Präs.: ''ich geiji''

*''goo'' (dt. gehen)
:Präs. Ind.: ''ich gon'', ''du gaischt'', ''er gaid'', ''wiär gangi'', ''iär ganged'', ''schi gond''
:Part Perf.: ''kange''
:Konj. Präs.: ''ich gangi'', Konj. Prät.: ''ich gäingi''

*''gsei'' (dt. sehen)
:Präs. Ind.: ''ich gsian'', ''du gsiascht'', ''er gsiad'', ''wiär gsein'', ''iär gseid'', ''schi gseind''
:Part Perf.: ''gsei''

*''loo'' (dt. lassen)
:Präs. Ind.: ''ich loon'', ''du looscht'', ''er lood'', ''wiär lein'', ''iär leid'', ''schi leind''
:Part Perf.: ''gloo''
:Konj. Präs.: ''ich leiji''

*''schtoo'' (dt. stehen)
:Präs. Ind.: ''ich schtoon'', ''du schtaischt'', ''er schtaid'', ''wiär schtandi'', ''iär schtanded'', ''schi schtond''
:Part Perf.: ''gschtande''
:Konj. Präs.: ''ich schtandi'', Konj. Prät.: ''ich schtäindi''

*''ziä'' (dt. ziehen)
:Präs. Ind.: ''ich ziän'', ''du ziänscht'', ''er ziäd'', ''wiär ziän'', ''iär ziäd'', ''schi ziänd''
:Part Perf.: ''gzouche''
:Konj. Präs.: ''ich ziäji'', Konj. Prät.: ''ich zouchi''

=== «Gerundium» (Infinitiv II) ===
Andersch wi im Wallisertitsch gid s im Laindertitzschu bi dr Chùùrzverbe nooch dr Infinitivpartikel ''z'' no ne bsùnderigi Form fir dr Infinitiv, wù uf s midelhoochdydsch Gerundium zruggood.
:''z feen'' (dt. zu fangen) vs. Inf. ''foo'' (dt. fangen); ''z hänn (z heen?)'' (dt. zu haben) vs. Inf. ''hoo'' (dt. haben); ''z gschein'' (dt. zu sehen) vs. Inf. ''gschei'' (dt. sehen); ''z leen'' (dt. zu lassen) vs. Inf. ''loo'' (dt. lassen); ''z schleen'' (dt. zu schlagen) vs. Inf. ''schloo'' (dt. schlagen); ''z schyn'' (dt. zu sein) vs. Inf. ''schy'' (dt. sein); ''z tiän'' (dt. zu tun) vs. Inf. ''tua'' (dt. tun)

=== Zwifolts Partizip ===
Ds partizip perfekt ist in laindertitzschu zwifolts: aktivs und passivs.&lt;br&gt;
Bispïlj:&lt;br&gt;
:''Ich hon ds Werch '''gmachud''''' (aktiv), ober: ''Ds Werch ist gsi '''gmachuts''''' (passiv).&lt;br&gt;
:''Du häst an Äpfil '''ggasse''''' (aktiv), ober: ''Der Äpfil ist vam chind '''ggassne''''' (passiv)

== Woordbildig==
Bim Diminutiv gid s wie in vyyle Walliser ùn Walser Dialäkt verschiideni Suffix:
*'''-i''': ''Chatzi'', ''Soogi''
*'''-li''': ''Fingerli'', ''Vogelti''
*'''-si''': ''Hundsi'', ''Reidsi'',
*'''-ji''': ''Hookji'', ''Trougji''
*'''-elti''': ''Vergelti''

== Woordschaz ==
;Wùchedääg
''Meintog'', ''Ziischtog'', ''Mittwuchu'', ''Froontog'', ''Friitog'', ''Samschtog'', ''Sunnatog''

;Wèèrder, wù in in andere Bied sùnschd maischd uusgschdoorbe sin
*''Bruach'' (dt. Hose) vgl. gallisch ''bracha''*
*''schummi'' (dt. einige) vgl. englisch ''some''
*''untcheede'' (dt. antworten)
*''huuru'' (dt. jauchzen)

;Wèèrder, wù sich e aldi Bedydig ghalde hed
*''Houschi'' (dt. Strümpfe)
*''jutze'' (dt. rufen)

;Sùnschdigi bsùnderi Wèèrder
*''Gìrgentsch'' (dt. Vogelbeere)
*''Straffel'' (dt. Heuschrecke)
*''[[Tagfalter|Pfiffuntrilla]]'' (dt. Schmetterling)
*''Zanggal'' (dt. Heupferd)

*''likke'' (dt. klein)
*''fiiru'' (dt. kochen)

*''der grouss Moonud'' (dt. Januar)
*''der lik Moonud'' (dt. Februar)

*''Holdmoo'' (dt. Geliebter)
*''Holdwiib'' (dt. Geliebte)
*''Ettru'' (dt. Onkel)
*''Watta'' (dt. Schwester)

== Yyflis us em Romanisch ==
*''Artuffule'' (dt. Kattoffeln) &lt; piemont. tartùfoli ober auch titzsch &quot;Erdäpfel&quot;
*''Gbouch'' (dt. Wäsche) &lt; ital. bucato, piemont. bugà
*''Griifle'' (dt. Preiselbeere), piemont. grivle
*''proprio'' (dt. wirklich) &lt; ital. proprio
*''Pummi'' (dt. Apfel) &lt; piemont. pom
*''Rubinettji'' (dt. Wasserhahn) &lt; piemont. rubinèt
*''ds Zid'' (dt. Wetter) &lt; ital. il tempo ober ''di zit'' (dt. Zeit). Wailscha, wia piemonteisisch und allji andri romanischi sproche, häd nua as wourd fïr ''Wetter'' und ''Zeit''.

Aber au di ganz Luttig isch dyttlig romaanisch gfèrbt. Dr [[Fritz Gysling]] hèd gschrìbe: „Welche Kennzeichen sind es, die in uns den Eindruck erwecken, wir hätten es in Al[agna] mit einer deutlich romanischen Mundart zu tun? Am ohrenfälligsten ist eine starke Palatalisierung […] Dem Italienischen ungewohnte Laute fallen ab oder werden durch artikulatorisch am nächsten stehende ersetzt […] Verschleifungen sind häufig […].“ Zur Syntax hèd r gsait: „Im spontanen Gespräch wird die Umstellung von Verb und Objekt immer häufiger: ''ops’la ts ái'' (Gras mähen)“ usw.&lt;ref&gt;Fritz Gysling: ''Zu einigen Fremdwörtern in der Mundart von Alagna.'' In: ''Wir Walser'' 7/1, 1969, S.&amp;nbsp;16–24, doo S.&amp;nbsp;25.&lt;/ref&gt;

== Schbroochbyyschbel ==
''Wiär häin gholdùd in Dizschù, gfochte in Dizschù ùnd gfriidùd in Dizschù. Wiär schin owèggangge vièrùnzweenzg Joor vam Laan, ds gaanze gschi mi wäälschèm Volĉh ùnd ds gaanze gschwässt dizschu. Myne Mo ischt geere Laanjer, fascht geere! Ond i scheegi nä vièrùndzweenzg Joor häi wèr gleebe ùssèr Laand; mynè Mo isch gschi siibe Joor nel Conggo Bèlga, der isch Fäälmässer. Jùngge Moo ischt èr gschi schiibe Joor nel Conggo Bèlga. Nusch dèrno häiwèr gwèrĉhùd ès aandärs Wèrĉhi, a Borgesesia, nù schi wèr beidi oolti, der hat äischùschääĉhzg ùnd ich ho schäächzg. Ù nosch wèr èn Bitz Gùùèd, ùnd è Bitz Aalpù – ùnd aall schind sch olt Vollĉh! Wir schind hiè ĉheme sto in d oltù Tooge. Ùn nosch dèr Schù tuèt dè, wos èr wil. We dèr wil go sto in d Stadt, gääid èr ùnd schùs tuèd èr hiè sto. Wièr wellji hiè stèrbe, wièr wellji schi värgrobni hiè mid innschi Oolti.''
:(vezeld vù dr Clelia Viotti-Gabbio ane 1958, zidierd bim Zinsli 1968, S. 416f.)

== Lueg au ==
* [[:Kategorie:Artikel_uf_Walsertiitsch|Artikel ùf Laindertitzschu]]

== Literatur ==
* ''Atlante Toponomastico,'' Band 32: ''Alagna Valsesia.'' Hrsg. von Atlante Toponomastico del Piemonte Montano unter der Leitung von Arturo Genre und Lorenzo Massobrio. Turin 2007.
* [[Emil Balmer]]: ''Die Walser im Piemont. Vom Leben und von der Sprache der deutschen Ansiedler hinterm Monte Rosa.'' [[A. Francke Verlag|Francke]], Bern 1949, bes. S.&amp;nbsp;27–104.
* [[Karl Bohnenberger]]: ''Die Mundart der Deutschen Walliser im Heimattal und in den Aussenorten.'' Verlag Huber, Frauenfeld 1913 ([[Beiträge zur Schweizerdeutschen Grammatik]] 6).
* ''Di Laindra schwetzind sette = Così parlano i Walser di Alagna.'' [Testi e filmati DVD: Centro Culturale Walser Gmai]. Associazione Culturale Zeisciu Centro Studi, [Alagna Valsesia] 2010.
* [[Elisabetta Fazzini]], Costanza Cigni: ''Vocabolario comparativo dei dialetti Walser in Italia.'' Bd. 1–6. Edizioni dell’Orso, Alessandria 2004–2022 (Alemannica 1, 5, 6, 7, 9, 10).
* [[Sergio Maria Gilardino]]: ''I Walser e la loro lingua. Dal grande nord alle alpi. Profilo linguistico, Dizionario della lingua walser di Alagna Valsesia.'' In collaborazione con Peiter Ferraris, Hans Peiter Viotti, con l’ausilio di Kakkali Antonietti, Angela Gagliardini, Emilio Stainer, Marco Stainer. Zeisciu, Alagna Valsesia / Magenta 2008.
* [[Giovanni Giordani]]: ''La colonia tedesca di Alagna – Valsersia e il suo dialetto.'' 1. Auflage 1891, 2. Auflage 1927 (Noodrùgg 1982).
* [[Fritz Gysling]]: ''Zu einigen Fremdwörtern in der Mundart von Alagna.'' In: ''Wir Walser'' 7/1, 1969, S.&amp;nbsp;16–24 (dr Dittel isch ganz ùnneedig bschaide).
* [[Rudolf Hotzenköcherle]]: ''Umlautphänomene am Südrand der Germania.'' In: Fragen und Forschungen im Bereich und Umkreis der germanischen Philologie, Festgabe für Theodor Frings zum 70. Geburtstag. Berlin 1956 (Deutsche Akademie der Wissenschaften zu Berlin, Veröffentlichungen des Instituts für deutsche Sprache und Literatur), S. 221–250.
* Rudolf Hotzenköcherle: ''Die südwalserisch-ernetbirgischen Mundarten im Spiegel ihrer Verbalformen.'' In Maria Bindschedel, Rudolf Hotzenköcherle, &amp; Werner Kohlschmidt (Hrsg.), Festschrift für Paul Zinsli, 79–98. [[A. Francke Verlag|Francke]], Bern 1971.
* [[Renato Perinetto]]: ''Consonanze morfologiche nella parlate die Issime (Valle del Lys) e Alagna (Valle Sesia).'' In: ''Augusta'' 1980, S.&amp;nbsp;7–12.
* Regione Piemonte (Hrsg.): ''Ourdnome van Im Land. I nomi di luogo di Alagna Valsesia.'' Raccolti da Pietro Ferraris. Il leone verde, Turin 2009.
* ''[[Sprachatlas der deutschen Schweiz]].'' Begründet von Heinrich Baumgartner und Rudolf Hotzenköcherle. In Zusammenarbeit mit Konrad Lobeck, Robert Schläpfer, Rudolf Trüb und unter Mitwirkung von Paul Zinsli herausgegeben von Rudolf Hotzenköcherle. 8 Bände, Einführungsband, Abschlussband. [[A. Francke Verlag|Francke]], Bern bzw. Basel 1962–2003. – D Originaalùfnaame vùm Schbroochatlas cha mer syd 2018 online aaluege: [https://digital.sprachatlas.ch/scans/?ortlist=IT+3&amp;fblist=#page/1/mode/thumb sprachatlas.ch – Alagna].
* [[Paul Zinsli]]: ''Walser Volkstum in der Schweiz, in Vorarlberg, Liechtenstein und Italien.'' Verlag Huber, Frauenfeld 1968 (mid Neiùflaage).

== Ainzelnoochwyys ==
&lt;references /&gt;

{{Navigationsleiste Walser}}

[[Kategorie:Alemannischer Dialäkt]]
[[Kategorie:Walsertiitsch]]
{{Läsiger Artikel}}</text>
      <sha1>o1yykx5dxxxk54gw817ni8o4r1moxby</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1087561</id>
      <parentid>1087560</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T08:36:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Freigut</username>
        <id>8945</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Foorschigsgschiichd */ dèè Link bringt degäge nüüt</comment>
      <origin>1087561</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26379" sha1="idpugaqcikuwmivwblbhgi66v5rnwh3" xml:space="preserve">{{DISPLAYTITLE:Laindertitzschu}}
[[Datei:AlagnaWegweiser2.jpg|mini|rechts|250px|Wegwiiser im Land]]
[[Datei:AlagnaWegweiser1.jpg|mini|rechts|250px|Wegwiiser im Land]]
[[Datei:Casa walser.jpg|mini|rechts|250px|Walser Hus - Wïtte mu häd aswenn g'lebed im Land]]
S '''Laindertitzschu''' isch dr [[Höchstalemannisch|hegschdalemanisch]] Dialäkt vùm [[Alagna Valsesia|Land]]. Es ghèèrd doodrmid zem [[Südwalserdeutsch|Siidwalsertiitsch]].

== Foorschigsgschiichd ==
Im Land isch e Ùfnaameord vùm [[Sprachatlas der deutschen Schweiz|Schwyzer Schbroochatlas]] gsii (IT 3). D Ùfnaam isch vùm [[Friedrich Gysling|Fritz Gysling]] ùn em [[Rudolf Hotzenköcherle]] im Oktober 1951 gmachd woore.

Dr Lannjer [[Giovanni Giordani]] hed ane 1891 e uusfierligi [[Ortsgrammatik]] iber dr Dialekt vùm Land gschriibe: ''La Colonia tedesca di Alagna-Valsesia e il suo dialetto''.

Im friene 20. Joorhùnderd hed dr [[Karl Bohnenberger]] Ùfnaame gmachd ùn si in syn [[Beiträge zur Schweizerdeutschen Grammatik|BSG]]-Band yyber s Walliser- ùn Walserdytsch integrierd, wù 1913 uusechùù isch.

In dr sälbe Zytt hed dr cand.&amp;nbsp;phil. Georgi vù Berlin wele ne Dissertation iber Alagna schryybe, aber är isch vor em Abschlus gschdoorbe (waarschyns im Èèrschde Wäldchrieg gfale).&lt;ref&gt;Sy nid abgschlose Wäärch isch 1919 in s Handschrifdearchiv vù dr Schwyzerische Gselschaft fir [[Volkskunde|Volkskund]] chùù; lueg ''Schweizer Volkskunde'' 9 (1919) 44.&lt;/ref&gt; D Uuswäärdig vù sym Wäärch fir s [[Schweizerisches Idiotikon|Schwyzerisch Idiotikon]] hed 1400 Zeedel gee – ùn doodermit isch s e Stùg wyd in des Wèèrderbuech yygange.&lt;ref&gt;''Bericht an das h.&amp;nbsp;eidgen. Departement des Innern und an die h.&amp;nbsp;Regierungen der subventionierenden Kantone über den Gang der Arbeiten am Schweizerdeutschen Idiotikon während des Jahres 1919.'' [Zürich 1920], S.&amp;nbsp;5 ([https://www.idiotikon.ch/Texte/Jahresberichte/Id_Jahresbericht_1919.pdf Digitalisat]).&lt;/ref&gt;

Schdarch im Fokus ghaa hed Alagna dr Bärner Archivar ùn Schrifdschdeller [[Emil Balmer]]. Sys Buech „Die Walser im Piemont“, wo 1949 uusechùù isch, isch nid zletschd s Resuldaad gsii vo ganz perseenlege Bezieige zue dr Lainder, ùn er schließt sys Wäärch au mid eme lainderdytsche Wèèrderverzaichnis.

D Fluurnäme vùm Land hed dr [[Paul Zinsli]] ùf verschiidene Forschigsexkursione ùfgnùù, im Augschte 1957 zäme mid Schtudände, im Juni 1958 mid em [[Paul Scheuermeier]], im Augschte 1961 mid em [[Max Waibel]] ùn em E.&amp;nbsp;Schorno ùn im Juni 1983 mid em [[Heinrich Welf]]. Dr Paul Zinsli hed die Samlig derno ane 1984 in syym Buech „Südwalser Namengut“ verefendligd. 2007 isch dr Alagna-Band vùm „Atlante Toponomastico del Piemonte Montano“ uusechùù – e Biechli, wù d Fluernämen erchläärd ùn si (andersch wie bim Zinsli sym Buech) uf Chaarde lokalisierd. 2009 isch dr ganz eenlig Band ''Ourdnome van Im Land'' usechù.&lt;!-- mir schleierhaft, warum zwei Jahre später eine andere Version herausgegeben wurde, und zwar ausserhalb der genannten Reihe; wie gross die Unterschiede sind, weiss ich noch nicht--&gt;

Ane 2008 hed dr [[Sergio Maria Gilardino]], wù an dr Universideed Montreal z Kanada lèèrd, e nèi Wèèrderbuech vùm Laindertitzschu uusebroochd. Midgschafd hed, zäme mid e bar andere, dr [[Emilio Stainer]].

== Schryybwyys==
In däm Artikel sin di laindertitzsche Dialektbyyschbel in [[Dieth-Schreibung|Dieth-Schryybig]] gschriibe. Dooderbyy wird dr Buechschdaab &lt;k&gt; fir d Fortis [k] bruucht, &lt;kk&gt; fir d geminierd Fortis [kk] bzw. [k:], fir d Affrikata [kx] wird &lt;kch&gt; gschriibe.

== Bsùnderhaide us dr Lutig==
*'''Voli Vokal'''
:Im Laindertitzschu sin wie in andere Walserdialäkt di vole Vokal in ùùbetoonde Silbe nid abgschwèchd woore. 
:''Schnoobul'' (dt. Schnaabel), ''Hoomra'' (dt. Hämmer), ''Achär'' (dt. Acker)

*'''Entrùndig'''
:Wie im Wallisertitsch sin ü, ö, üü, öö, üe ùn öü entrùnded:
: ''Tiir'' (dt. Tür), ''Leflji'' (dt. Löffel), ''Hiischär'' (dt. Häuser), ''Chiä'' (dt. Kühe), ''Hai'' (dt. Heu)

*'''mhd. î, iu, û'''
:Mhd. î, iu ùn û sin wie in alene hegschdalemanische Dialäkt au im Uuslud ùn im Hiatus as Monophthong erhalde.
: ''drii'' (dt. drei), ''schnüwe'' (dt. schneien), ''khie'' (dt. fallen), ''nüwe'' (dt. neue), ''buwwa'' (dt. bauen)

*'''altalem. iu'''
:Wie im Wallisertitsch erschyynd altalem. iu in e Dail Wèèrder as Diphthong.
:''taif'' (dt. tief), ''Flaigu'' (dt. Fliege)

*'''mhd. â'''
:Mhd. â erschyynd as oo.
:''Schoof'' (dt. Schaf)

*'''mhd. æ, ê, ô'''
:Mhd. æ ùn ê erschyyne as ee bzw. eei, mhd. ô as oou.
:''schweer'' (dt. schwer), ''Cheeisch'' (dt. Käse), ''Meintog'' (dt. Montag), ''Schneei'' (dt. Schnee), ''Broout'' (dt. Brot)
:D Lutig schweer, Cheeisch, Meeintog zaigd, as s Laindertitzschu zue dr weschdlige Siidwalser Dialäkt ghèèrd.

*'''Vokaldeenig'''
:Wie in dr andere weschdlige Siidwalserdialäkt sin Vokal in Aisilber ùn ùfige Silbe deend.
:''Groob''/''Greeber'' (dt. Grab/Gräber), ''Groobe'' (dt. Graben)

*'''2./3. Sg. vù mhd. stân, gân'''
:Wie im Wallisertitsch erschyyne di 2./3. Sg. vù mhd. stân, gân mid Diphthong
: ''du gaischt'' (dt. du gehst), ''er gaid'' (dt. er geht), ''du schtaischt'' (dt. du stehst), ''er schtaid'' (dt. er steht)

*'''german. s &gt; sch'''
:Wie in andere Walserdialäkt isch s germanisch s in vyyle Wèèrder palatalisierd zue sch. 
:''indsch'' (dt. uns), ''sakschi'' (dt. sechs), ''schiiban'' (dt. sieben), ''Akschla'' (dt. Achsel), ''Cheisch'' (dt. Käse), ''Hiischär'' (dt. Häuser), ''Iisch'' (dt. Eis), ''Iische'' (dt. Eisen), ''Liisch'' (dt. Läuse), ''liischmu'' (dt. stricken), ''Masch'' (dt. Messe), ''Miisch'' (dt. Mäuse), ''Nooscha'' (dt. Nase), ''Schagascha'' (dt. Sense), ''schelle'' (dt. sollen), ''Schiida'' (dt. Seide).
:Im Geegesaz zue andre Walserdialäkt, wù germ. s nùmme palatalisierd isch, wän s im Ahd. im Kontakt zue me i gschdanden isch (vgl. ''indsch'' &lt; ahd. unsih, ünsih), isch germ. im Laindertitzschu au in andre Schdelige palatalisierd (vgl. ''Nooscha'' &lt; ahd. nasa).

*'''mhd. -hs'''
:Wie im Wallisertitsch erschyynd mhd. -hs as -ks, nid wie in vyyle Schwyzer Dialäkt as –chs:
:''sakschi'' (dt. sechs), ''Akschla'' (dt. Achseln)

*'''mhd. -nk'''
:Mhd. -nk erschyynd wie in andere siidwalserische Dialäkt as -ngch.
:''tringchä'' (dt. trinken), ''Bangch'' (Bank)

*'''mhd. -rn'''
:Wie in andre hegschdalemanische Dialäkt erschyynd mhd. -rn as -re.
: ''geere'' (dt. gern), ''Houre/Oure'' (dt. Horn), ''moure'' (dt. morgen)

*'''mhd. -rm'''
:Wie in andre Walser Dialäkt erschyynd mhd. -rm as -ru
:''Dooru'' (dt. Darm), ''Ooru'' (dt. Arm), ''Wuuru'' (dt. Wurm)

*'''mhd. ch'''
:S ch wird Im Land maischd eender palatal realiserd, d.&amp;nbsp;h. eender wie in dt. ''ich'', au im Aalud ùn nooch velare Vokal: ''Chua'', ''arauchu'' (dt. räuchern)

*'''germ. h im Aalud'''
: Ùnder em Yyflùs vùm Idalieenisch schwinded germ. h im Aalud dailwyys
: ''Aupt'' (dt. Haupt, Kopf), ''Oure'' nääbe ''Houre'' (dt. Horn)

*'''Vorsilbe a- vor r'''
:Wie im Dialäkt vù [[Rima San Giuseppe|Rimmu]] wird im Laindertitzschu vor r zem Dail e Vorsilb a- gschbroche.
: ''arauchu'' (dt. räuchern), ''Arechnung'' (dt. Rechnung), ''Ariffu'' (dt. Rauhreif)

*'''Vorsilbe be-/ge-'''
:E Bsunderhaid vùm Laindertitzschu isch, as Vorsilbe wie im Dialäkt vù [[Rima San Giuseppe|Rimmu]] oder [[Macugnaga|Makanaa]] be- oder ge- vor Dental nid ganz gschwunde sin, sùndere no as Verschluslud bliibe sin. Noch em Material vùm Schwyzer Schbroochatlas said mer Im Land also wiirgli ''gtrooge'' (dt. getragen), ''gzouche'' (gezogen). Die gnau phonetisch Realisierig vù dääne Konsonantecluster wird allerdings us em SDS-Material nid chlaar.

== Substantiv ==
=== Deklination ===
{| {{prettytable}}
|-
| ||'''m.''' (schdaarch)|| ||'''m.''' (schwach) || || '''f.''' (schdaarch) || ||| '''f.''' (schwach) || ||'''s.''' ||
|-
| ||'''Sg.'''||'''Pl.'''|| '''Sg.''' || '''Pl.''' || '''Sg.'''||'''Pl.'''|| '''Sg.''' || '''Pl.''' || '''Sg.'''||'''Pl.'''
|-
| '''Nom.'''|| der Vater || d Vatra|| der Gortu || d Gorte || d Chua || d Chüa || d Watta || d Watte || ds Bai|| d Bai
|-
| '''Gen.''' || dsch Vatersch || der Vatru || dsch Gorte || der Gortu || der Chua || der Chüannu || der Wattu || der Wattu || dsch Baisch || der Bainu
|-
| '''Dat.''' || dam Vater || da Vatre || dam Gorte || dan Gortu || dar Chua || da Chüanne || dar Wattu || da Wattu || dam Bai || dan Baine
|-
| '''Akk.''' || da Vater || d Vatra || dan Gorte || d Gorte || d Chua || d Chüa || d Wattu || d Watte || ds Bai|| d Bai
|-
|}

=== Genitiv ===
Dr Genitiv wird im Laindertitzschu no in vyyl Fäl bruuchd.
*''der Soo miisch Vettersch'' (dt. der Sohn meines Vetters)
*''miisch Vatersch Huus'' (dt. meines Vaters Haus)
*''ds Huus miisch Vatersch'' (dt. das Haus meines Vaters)
*''sich versicherre der Woorhait'' (dt. sich der Wahrheit versichern)
*''sich bdianu dsch Messersch'' (dt. sich des Messers bedienen)

=== Pluralbildig ===
;Maskulina
*'''-a''': ''Acher, Achra'' (dt. Acker), ''Diäb, Diäba'' (dt. Dieb), ''Leffil, Leffla'' (dt. Löffel), ''Moo, Manna'' (dt. Mann), ''Muurer, Muurera'' (dt. Maurer), ''Noogal, Noogla'' (dt. Nagel), ''Ooru, Orma'' (dt. Arm), ''Schtai, Schtaina'' (dt. Stein), ''Vater, Vatra'' (dt. Vater)
*'''Ùmlud''': ''Hùnd, Hìnd'' (dt. Hund), ''Fuas, Fiäs'' (dt. Fuß), ''Soo, See'' (dt. Sohn), ''Schtokch, Schteckch'' (dt. Stock)
*'''-änä''': ''Attu, Attänä'' (dt. Vater), ''Ènnu, Ènnänä'' (dt. Grossvater), ''Eechi, Eechänä'' (dt. Onkel)
*'''Sg. -u, Pl. -a''': ''Gortu, Gorte'' (dt. Garten), ''Hoosu, Hoose'' (dt. Hase), ''Hoonu, Hoone'' (dt. Hahn)

;Feminina
*'''Sg. a, Pl. -e''': ''Akschla, Akschle'', ''Watta, Watte'' (dt. Schester), ''Zunga, Zunge'' (dt. Zunge)
*'''Ùmlud''': ''Chua, Chia'' (dt. Kuh), ''Hand, Händ'' (dt. Hand), ''Hud, Hit'' (dt. Haut), ''Muus, Miisch'' (dt. Maus),
*'''Pl. = Sg.''': ''Uur, Uur'' (dt. Uhr), ''Schual, Schual'' (dt. Schule), ''Sind, Sind'' (dt. Sünde)
*'''Sg. -i, Pl. -ine''': ''Miili, Miiline'' (dt. Mühle), ''Forwi, Forwine'' (dt. Farbe), ''Dechi, Dechine'' (dt. Decke)

;Neutra
*'''-i''': ''Chind, Chindi'' (dt. Kind), ''Imbis, Imbisi'' (dt. Mahlzeit)
*'''Sg. -i, Pl. -ini''': ''Watti, Wattini'' (dt. )
*'''Pl. = Sg.''': ''Bai, Bai'' (dt. Bein)
*'''-er''': ''Chalb, Chalber'' (dt. Kalb), ''Liäd, Liäder'' (dt. Lied), ''Wiib, Wiiber'' (dt. Frau)
*'''Pl. = Sg.''': ''Bai, Bai'' (dt. Bein)
*'''-er + Ùmlud''': ''Buach, Biacher'' (dt. Buch)

== Pronomina ==
{| {{prettytable}}
|-
| || '''ich''' || '''du''' || '''er''' || '''sie''' || '''es''' || '''wir''' || '''ihr''' || '''sie'''
|-
| '''Nom. '''|| ich, i || du, d || er || schi || is, es, s || wiär, wer || iär, er || schi, sch
|-
| '''Gen. '''|| miine || diine || schine || iira || schine || iinsche || ewwe || iiru
|-
| '''Dat. '''|| miär, mer || diär, der || iim, mu || iira, ra || iim, mu || insch, nisch || eww, ne || iini, ni
|-
| '''Akk. '''|| mich, mi || dich, di || iin, ne || schiju, scha || is, s || insch, nisch || eww, ne || schi, sch
|-
|}
Bi Pronomina wääre no Genitivfoorme bruuchd.
:''Ich wil ru auch.'' (dt. Ich will ihrer auch. = Ich will auch von ihnen.)

== Adjektiv ==
; Deklination schdaarchi Adjetiv
{| {{prettytable}}
|-
| ||'''m.'''|| ||'''w.''' || ||'''s.''' ||
|-
| ||'''Sg.'''||'''Pl.'''|| '''Sg.'''||'''Pl.'''|| '''Sg.'''||'''Pl.'''
|-
| '''Nom.'''|| an guate Vater || guat Vatra || a jungi Watta || jung Watte || as guats Chind || guati Chindi
|-
| '''Gen.''' || asch guate Vatersch || guater Vatru || ainer jungu Wattu || junger Wattu || as guate Chindsch || guater Chindu
|-
| '''Dat.''' || ainem guate Vater || guati Vatre || ainer jungu Wattu || jungi Wattu || ainem guate Chind || guati Chinde
|-
| '''Akk.''' || an guate Vater || guat Vatra || a jung Watta || jung Watte || as guats Chind || guati Chind
|-
|}

; Deklination schwachi Adjetiv
{| {{prettytable}}
|-
| ||'''m.'''|| ||'''w.''' || ||'''s.''' ||
|-
| ||'''Sg.'''||'''Pl.'''|| '''Sg.'''||'''Pl.'''|| '''Sg.'''||'''Pl.'''
|-
| '''Nom.'''|| der guat Vater || d guate Vatra || d jung Watta || d jungu Watte || ds guat Chind || d guatu Chindi
|-
| '''Gen.''' || dsch guate Vatersch || der guatu Vatru || der jungu Wattu || der jungu Wattu || dsch guate Chindsch || der guatu Chindi
|-
| '''Dat.''' || dam guate Vater || dan guati Vatre || dar jungu Wattu || da jungi Wattu || dam guate Chind || dan guati Chinde
|-
| '''Akk.''' || dan guate Vater || d guatu Vatra || d jung Wattu || d jungu Watte || ds guat Chind || d guatu Chindi
|-
|}

Wie in vyyle hegschdalemanische Dialäkt wääre Adjektiv au prädikativ deklinierd.
:''D Aju isch jungi und hìbschi.'' (dt. Die Mutter ist jung und hübsch.)

;Schdaigerig
:''jung'', ''jungur'', ''jungscht''
:''läng'', ''längur'', ''längscht''

Suppletiv: ''vil'', ''mei'', ''maischt'' - ''grouss'', ''meir'', ''maischt'' - ''likke'', ''minder'', ''mindschtu'' - ''guat'', ''besser'', ''besschtu''

== Verbkonjugation ==
=== Langverbe ===
Konjugation vù dr '''schdaarche Verbe'''
{| {{prettytable}}
|-
| '''dt.'''|| ||'''beißen'''|| '''stinken''' || '''sterben''' || '''essen''' || '''laden'''
|-
| '''Infinitiv'''|| ||bisse || schtingche || schterbe || asse || loode
|-
| '''Partizip Perfekt''' || || gbìsse || gschtùngche || gschtourbe || kasse || gloode 
|-
|'''Ind. Präs. Sg.'''||'''1.'''|| ich bissi || ich schtingchi || ich schtìrbi || ich issi || ich loodi 
|-
| ||'''2.'''|| du bissescht || du schtingchescht || du schtìrbscht || du issescht || du loodescht
|-
| ||'''3.'''|| er bisst || er schtiicht || er schtìrbt || er isst || er leed
|-
|'''Ind. Präs. Pl.'''|| '''1.''' || wiär bissi || wiär schtingchi || wiär schterbi || wiär assi || wiär loodi 
|-
| ||'''2.'''|| iär bissed || iär schtingched || iär schterbed || iär assed || iär looded
|-
| ||'''3.'''|| schi bissind || schi schtingchind || schi schterbind || schi assind || schi loodind
|-
|}

Konjugation vù dr '''schwache Verbe'''
{| {{prettytable}}
|-
| '''dt.'''|| ||'''stecken'''|| '''machen''' || '''suchen'''
|-
| '''Infinitiv'''|| || schtekche || machu || suachi 
|-
| '''Partizip Perfekt''' || || gschtekcht || kmachut || gsuacht
|-
|'''Ind. Präs. Sg.'''||'''1.'''|| ich schtekchi || ich machi || ich suachi
|-
| ||'''2.'''|| du schtekchscht || du machuscht || du suachescht
|-
| ||'''3.'''|| er schtekcht || er machud || er suacht
|-
|'''Ind. Präs. Pl.'''|| '''1.''' || wiär schtekchi || wiär machi || wiär suachi
|-
| ||'''2.'''|| iär schtekched || iär mached || iär suached
|-
| ||'''3.'''|| schi schtekchind || schi machind || schi suachind
|-
|}

=== Hilfsverbe===
*''schii'' (dt. sein)
:Präs. Ind.: ''ich bin'', ''du bischt'', ''er ischt'', ''wiär schiin'', ''iär schiid'', ''schi schind''
:Part Perf.: ''gschi''
:Konj. Präs.: ''ich schigi'', Konj. Prät.: ''ich wäiri''

*''hoo'' (dt. haben)
:Präs. Ind.: ''ich hon'', ''du häscht'', ''er häd'', ''wiär hain'', ''iär haid'', ''schi haind''
:Part Perf.: ''ghobe''
:Konj. Präs.: ''ich haigi'', Konj. Prät.: ''ich hatti''

*''tua'' (dt. )
:Präs. Ind.: ''ich tuan'', ''du tuascht'', ''er tuad'', ''wiär tiän'', ''iär tiäd'', ''schi tiänd''
:Part Perf.: ''gtoo''
:Konj. Präs.: ''ich tiäji'', Konj. Prät.: ''ich täti''

=== Modalverbe===
*''chenne'' (dt. können)
:Präs. Ind.: ''ich chan'', ''du chascht'', ''er chad'', ''wiär chonni'', ''iär chonnd'', ''schi chonnind''
:Part Perf.: ''chenne''
:Konj. Präs.: ''ich chenni'', Konj. Prät.: ''ich cheindi''

*''meege'' (dt. mögen, vgl. ''gmeege'', dt. können)
:Präs. Ind.: ''ich maan'', ''du maascht'', ''er maad'', ''wiär mùùn'', ''iär mùùd'', ''schi mùnd''
:Part Perf.: ''meege''
:Konj. Präs.: ''ich meegi'', Konj. Prät.: ''ich mechti''

*''mìässe'' (dt. müssen)
:Präs. Ind.: ''ich muas'', ''du muascht/muasuscht'', ''er muas/muasud'', ''wiär muassi'', ''iär muassed'', ''schi muassind''
:Part Perf.: ''mìässe''
:Konj. Präs.: ''ich mìässi'', Konj. Prät.: ''ich meissti''

*''welle'' (dt. wollen)
:Präs. Ind.: ''ich wil'', ''du wilt'', ''er wil'', ''wiär welli'', ''iär weld'', ''schi wellind''
:Part Perf.: ''welle''
:Konj. Präs.: ''ich welli'', Konj. Prät.: ''ich wellti''

*''schelle'' (dt. sollen)
:Präs. Ind.: ''ich schall'', ''du schallscht'', ''er schall'', ''wiär scholli'', ''iär scholld'', ''schi schollind''
:Part Perf.: ''schelle''
:Konj. Präs.: ''ich schelli'', Konj. Prät.: ''ich schellti''

*''tìrfe/tìrre'' (dt. dürfen)
:Präs. Ind.: ''ich taarf/taar'', ''du taafscht/tarscht'', ''er tarf/tar'', ''wiär turfi/turri'', ''iär turfd/turred'', ''schi turfind/turrind''
:Part Perf.: ''tirfe/tirre''
:Konj. Präs.: ''ich tirfi/tirri'', Konj. Prät.: ''ich teirfti''

=== Chùùrzverbe===
*''cheme'' (dt. kommen)
:Präs. Ind.: ''ich chimi'', ''du chinscht'', ''er chind'', ''wiär chemi'', ''iär chemed'', ''schi chemind''
:Part Perf.: ''cheme''
:Konj. Präs.: ''ich chemi'', Konj. Prät.: ''ich cheimi''

*''foo'' (dt. fangen)
:Präs. Ind.: ''ich fon'', ''du foscht'', ''er fod'', ''wiär fein/fanggi'', ''iär feid/fangged'', ''schi feind/fanggind''
:Part Perf.: ''gfange''
:Konj. Präs.: ''ich feiji''

*''gee'' (dt. geben)
:Präs. Ind.: ''ich gìbì'', ''du gìscht'', ''er gìd'', ''wiär gaan'', ''iär gaad'', ''schi gaand''
:Part Perf.: ''kee''
:Konj. Präs.: ''ich gibi/geibi''

*''gei'' (dt. nehmen)
:Präs. Ind.: ''ich gein'', ''du geischt'', ''er geid'', ''wiär gein'', ''iär geid/geied'', ''schi geind''
:Part Perf.: ''keicht''
:Konj. Präs.: ''ich geiji''

*''goo'' (dt. gehen)
:Präs. Ind.: ''ich gon'', ''du gaischt'', ''er gaid'', ''wiär gangi'', ''iär ganged'', ''schi gond''
:Part Perf.: ''kange''
:Konj. Präs.: ''ich gangi'', Konj. Prät.: ''ich gäingi''

*''gsei'' (dt. sehen)
:Präs. Ind.: ''ich gsian'', ''du gsiascht'', ''er gsiad'', ''wiär gsein'', ''iär gseid'', ''schi gseind''
:Part Perf.: ''gsei''

*''loo'' (dt. lassen)
:Präs. Ind.: ''ich loon'', ''du looscht'', ''er lood'', ''wiär lein'', ''iär leid'', ''schi leind''
:Part Perf.: ''gloo''
:Konj. Präs.: ''ich leiji''

*''schtoo'' (dt. stehen)
:Präs. Ind.: ''ich schtoon'', ''du schtaischt'', ''er schtaid'', ''wiär schtandi'', ''iär schtanded'', ''schi schtond''
:Part Perf.: ''gschtande''
:Konj. Präs.: ''ich schtandi'', Konj. Prät.: ''ich schtäindi''

*''ziä'' (dt. ziehen)
:Präs. Ind.: ''ich ziän'', ''du ziänscht'', ''er ziäd'', ''wiär ziän'', ''iär ziäd'', ''schi ziänd''
:Part Perf.: ''gzouche''
:Konj. Präs.: ''ich ziäji'', Konj. Prät.: ''ich zouchi''

=== «Gerundium» (Infinitiv II) ===
Andersch wi im Wallisertitsch gid s im Laindertitzschu bi dr Chùùrzverbe nooch dr Infinitivpartikel ''z'' no ne bsùnderigi Form fir dr Infinitiv, wù uf s midelhoochdydsch Gerundium zruggood.
:''z feen'' (dt. zu fangen) vs. Inf. ''foo'' (dt. fangen); ''z hänn (z heen?)'' (dt. zu haben) vs. Inf. ''hoo'' (dt. haben); ''z gschein'' (dt. zu sehen) vs. Inf. ''gschei'' (dt. sehen); ''z leen'' (dt. zu lassen) vs. Inf. ''loo'' (dt. lassen); ''z schleen'' (dt. zu schlagen) vs. Inf. ''schloo'' (dt. schlagen); ''z schyn'' (dt. zu sein) vs. Inf. ''schy'' (dt. sein); ''z tiän'' (dt. zu tun) vs. Inf. ''tua'' (dt. tun)

=== Zwifolts Partizip ===
Ds partizip perfekt ist in laindertitzschu zwifolts: aktivs und passivs.&lt;br&gt;
Bispïlj:&lt;br&gt;
:''Ich hon ds Werch '''gmachud''''' (aktiv), ober: ''Ds Werch ist gsi '''gmachuts''''' (passiv).&lt;br&gt;
:''Du häst an Äpfil '''ggasse''''' (aktiv), ober: ''Der Äpfil ist vam chind '''ggassne''''' (passiv)

== Woordbildig==
Bim Diminutiv gid s wie in vyyle Walliser ùn Walser Dialäkt verschiideni Suffix:
*'''-i''': ''Chatzi'', ''Soogi''
*'''-li''': ''Fingerli'', ''Vogelti''
*'''-si''': ''Hundsi'', ''Reidsi'',
*'''-ji''': ''Hookji'', ''Trougji''
*'''-elti''': ''Vergelti''

== Woordschaz ==
;Wùchedääg
''Meintog'', ''Ziischtog'', ''Mittwuchu'', ''Froontog'', ''Friitog'', ''Samschtog'', ''Sunnatog''

;Wèèrder, wù in in andere Bied sùnschd maischd uusgschdoorbe sin
*''Bruach'' (dt. Hose) vgl. gallisch ''bracha''*
*''schummi'' (dt. einige) vgl. englisch ''some''
*''untcheede'' (dt. antworten)
*''huuru'' (dt. jauchzen)

;Wèèrder, wù sich e aldi Bedydig ghalde hed
*''Houschi'' (dt. Strümpfe)
*''jutze'' (dt. rufen)

;Sùnschdigi bsùnderi Wèèrder
*''Gìrgentsch'' (dt. Vogelbeere)
*''Straffel'' (dt. Heuschrecke)
*''[[Tagfalter|Pfiffuntrilla]]'' (dt. Schmetterling)
*''Zanggal'' (dt. Heupferd)

*''likke'' (dt. klein)
*''fiiru'' (dt. kochen)

*''der grouss Moonud'' (dt. Januar)
*''der lik Moonud'' (dt. Februar)

*''Holdmoo'' (dt. Geliebter)
*''Holdwiib'' (dt. Geliebte)
*''Ettru'' (dt. Onkel)
*''Watta'' (dt. Schwester)

== Yyflis us em Romanisch ==
*''Artuffule'' (dt. Kattoffeln) &lt; piemont. tartùfoli ober auch titzsch &quot;Erdäpfel&quot;
*''Gbouch'' (dt. Wäsche) &lt; ital. bucato, piemont. bugà
*''Griifle'' (dt. Preiselbeere), piemont. grivle
*''proprio'' (dt. wirklich) &lt; ital. proprio
*''Pummi'' (dt. Apfel) &lt; piemont. pom
*''Rubinettji'' (dt. Wasserhahn) &lt; piemont. rubinèt
*''ds Zid'' (dt. Wetter) &lt; ital. il tempo ober ''di zit'' (dt. Zeit). Wailscha, wia piemonteisisch und allji andri romanischi sproche, häd nua as wourd fïr ''Wetter'' und ''Zeit''.

Aber au di ganz Luttig isch dyttlig romaanisch gfèrbt. Dr [[Fritz Gysling]] hèd gschrìbe: „Welche Kennzeichen sind es, die in uns den Eindruck erwecken, wir hätten es in Al[agna] mit einer deutlich romanischen Mundart zu tun? Am ohrenfälligsten ist eine starke Palatalisierung […] Dem Italienischen ungewohnte Laute fallen ab oder werden durch artikulatorisch am nächsten stehende ersetzt […] Verschleifungen sind häufig […].“ Zur Syntax hèd r gsait: „Im spontanen Gespräch wird die Umstellung von Verb und Objekt immer häufiger: ''ops’la ts ái'' (Gras mähen)“ usw.&lt;ref&gt;Fritz Gysling: ''Zu einigen Fremdwörtern in der Mundart von Alagna.'' In: ''Wir Walser'' 7/1, 1969, S.&amp;nbsp;16–24, doo S.&amp;nbsp;25.&lt;/ref&gt;

== Schbroochbyyschbel ==
''Wiär häin gholdùd in Dizschù, gfochte in Dizschù ùnd gfriidùd in Dizschù. Wiär schin owèggangge vièrùnzweenzg Joor vam Laan, ds gaanze gschi mi wäälschèm Volĉh ùnd ds gaanze gschwässt dizschu. Myne Mo ischt geere Laanjer, fascht geere! Ond i scheegi nä vièrùndzweenzg Joor häi wèr gleebe ùssèr Laand; mynè Mo isch gschi siibe Joor nel Conggo Bèlga, der isch Fäälmässer. Jùngge Moo ischt èr gschi schiibe Joor nel Conggo Bèlga. Nusch dèrno häiwèr gwèrĉhùd ès aandärs Wèrĉhi, a Borgesesia, nù schi wèr beidi oolti, der hat äischùschääĉhzg ùnd ich ho schäächzg. Ù nosch wèr èn Bitz Gùùèd, ùnd è Bitz Aalpù – ùnd aall schind sch olt Vollĉh! Wir schind hiè ĉheme sto in d oltù Tooge. Ùn nosch dèr Schù tuèt dè, wos èr wil. We dèr wil go sto in d Stadt, gääid èr ùnd schùs tuèd èr hiè sto. Wièr wellji hiè stèrbe, wièr wellji schi värgrobni hiè mid innschi Oolti.''
:(vezeld vù dr Clelia Viotti-Gabbio ane 1958, zidierd bim Zinsli 1968, S. 416f.)

== Lueg au ==
* [[:Kategorie:Artikel_uf_Walsertiitsch|Artikel ùf Laindertitzschu]]

== Literatur ==
* ''Atlante Toponomastico,'' Band 32: ''Alagna Valsesia.'' Hrsg. von Atlante Toponomastico del Piemonte Montano unter der Leitung von Arturo Genre und Lorenzo Massobrio. Turin 2007.
* [[Emil Balmer]]: ''Die Walser im Piemont. Vom Leben und von der Sprache der deutschen Ansiedler hinterm Monte Rosa.'' [[A. Francke Verlag|Francke]], Bern 1949, bes. S.&amp;nbsp;27–104.
* [[Karl Bohnenberger]]: ''Die Mundart der Deutschen Walliser im Heimattal und in den Aussenorten.'' Verlag Huber, Frauenfeld 1913 ([[Beiträge zur Schweizerdeutschen Grammatik]] 6).
* ''Di Laindra schwetzind sette = Così parlano i Walser di Alagna.'' [Testi e filmati DVD: Centro Culturale Walser Gmai]. Associazione Culturale Zeisciu Centro Studi, [Alagna Valsesia] 2010.
* [[Elisabetta Fazzini]], Costanza Cigni: ''Vocabolario comparativo dei dialetti Walser in Italia.'' Bd. 1–6. Edizioni dell’Orso, Alessandria 2004–2022 (Alemannica 1, 5, 6, 7, 9, 10).
* [[Sergio Maria Gilardino]]: ''I Walser e la loro lingua. Dal grande nord alle alpi. Profilo linguistico, Dizionario della lingua walser di Alagna Valsesia.'' In collaborazione con Peiter Ferraris, Hans Peiter Viotti, con l’ausilio di Kakkali Antonietti, Angela Gagliardini, Emilio Stainer, Marco Stainer. Zeisciu, Alagna Valsesia / Magenta 2008.
* [[Giovanni Giordani]]: ''La colonia tedesca di Alagna – Valsersia e il suo dialetto.'' 1. Auflage 1891, 2. Auflage 1927 (Noodrùgg 1982).
* [[Fritz Gysling]]: ''Zu einigen Fremdwörtern in der Mundart von Alagna.'' In: ''Wir Walser'' 7/1, 1969, S.&amp;nbsp;16–24 (dr Dittel isch ganz ùnneedig bschaide).
* [[Rudolf Hotzenköcherle]]: ''Umlautphänomene am Südrand der Germania.'' In: Fragen und Forschungen im Bereich und Umkreis der germanischen Philologie, Festgabe für Theodor Frings zum 70. Geburtstag. Berlin 1956 (Deutsche Akademie der Wissenschaften zu Berlin, Veröffentlichungen des Instituts für deutsche Sprache und Literatur), S. 221–250.
* Rudolf Hotzenköcherle: ''Die südwalserisch-ernetbirgischen Mundarten im Spiegel ihrer Verbalformen.'' In Maria Bindschedel, Rudolf Hotzenköcherle, &amp; Werner Kohlschmidt (Hrsg.), Festschrift für Paul Zinsli, 79–98. [[A. Francke Verlag|Francke]], Bern 1971.
* [[Renato Perinetto]]: ''Consonanze morfologiche nella parlate die Issime (Valle del Lys) e Alagna (Valle Sesia).'' In: ''Augusta'' 1980, S.&amp;nbsp;7–12.
* Regione Piemonte (Hrsg.): ''Ourdnome van Im Land. I nomi di luogo di Alagna Valsesia.'' Raccolti da Pietro Ferraris. Il leone verde, Turin 2009.
* ''[[Sprachatlas der deutschen Schweiz]].'' Begründet von Heinrich Baumgartner und Rudolf Hotzenköcherle. In Zusammenarbeit mit Konrad Lobeck, Robert Schläpfer, Rudolf Trüb und unter Mitwirkung von Paul Zinsli herausgegeben von Rudolf Hotzenköcherle. 8 Bände, Einführungsband, Abschlussband. [[A. Francke Verlag|Francke]], Bern bzw. Basel 1962–2003. – D Originaalùfnaame vùm Schbroochatlas cha mer syd 2018 online aaluege: [https://digital.sprachatlas.ch/scans/?ortlist=IT+3&amp;fblist=#page/1/mode/thumb sprachatlas.ch – Alagna].
* [[Paul Zinsli]]: ''Walser Volkstum in der Schweiz, in Vorarlberg, Liechtenstein und Italien.'' Verlag Huber, Frauenfeld 1968 (mid Neiùflaage).

== Ainzelnoochwyys ==
&lt;references /&gt;

{{Navigationsleiste Walser}}

[[Kategorie:Alemannischer Dialäkt]]
[[Kategorie:Walsertiitsch]]
{{Läsiger Artikel}}</text>
      <sha1>idpugaqcikuwmivwblbhgi66v5rnwh3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vorlage:AdW/33</title>
    <ns>10</ns>
    <id>34403</id>
    <revision>
      <id>1087553</id>
      <parentid>1073485</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T22:41:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Terfili</username>
        <id>35</id>
      </contributor>
      <origin>1087553</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2334" sha1="e9vot4jg5uxmlivraobqj5i3zcp0jx1" xml:space="preserve">{{{Gleich|Eidgenössisches Jodlerfest}}}&lt;noinclude&gt;|&lt;/noinclude&gt;{{{Titel|Eidgenössischs Jodlerfäscht}}}&lt;noinclude&gt;

&lt;/noinclude&gt;{{{Bild|[[Datei:Alphornbläser beim Jodlerfest in Luzern, 2008.jpg|160px|link=Eidgenössisches Jodlerfest]]}}}&lt;noinclude&gt;
&lt;/noinclude&gt;{{{Text|Als '''Eidgenössischs Jodlerfäscht''' ({{frS|''Fête fédérale des yodleurs''}}, {{itS|''Festa federale dello jodel''}}, {{rmS|''Festa federala da jodladers''}}) wird der Aalass bezeichnet, wo alli drü Jahr vom Eidgenössische Jodlerverband, de Dachorganisation vo allne Schwiizer Vereine vo de [[Jodeln|Jodler]], [[Alphorn]]blöser und Fahneschwinger organisiert wird. Di drütägige Vorfüerige wärded vonere Jury bewärtet. Am musikalische Grossaalass mit Fäschtcharakter nämed jewils öppe 15'000 Mitwirkendi und 200'000 Bsuecher teil.

Im 19. Jahrhundert het sich i de Schwiiz s Jodle i Chör als Folg vo de Umgschtaltig vom Geistesläbe dur d [[Aufklärung|Ufklärig]] und dr Entdeckig vo volkstümliche und eidgenössische Wärt entwicklet. I de Schwiiz hets weder Hofkapälle no Opere und Solischte gä, drum het sich hie de Chorgsang früener als a anderen Ort i allne Schichte vom Volch verbreitet. Nach 1830 sind für di nüü gründete Jodlerverein eigeni mehrstimmigi Jodellieder (Volchslieder) komponiert worde.

Ufgrund d Initiative vom Bärner Jodlervatter Oskar Friedrich Schmalz isch 1910 di Schwiizerische Jodlervereinigung gründet worde, wu de 1932 gründeti Eidgenössischi Jodlerverband (EJV) drus entschtanden isch.}}}&lt;noinclude&gt;

&lt;/noinclude&gt;{{{Frühere|
* [[{{AdW/32|Titel=|Bild=|Text=|Frühere=}}|{{AdW/32|Gleich=|Bild=|Text=|Frühere=}}]]
* [[{{AdW/31|Titel=|Bild=|Text=|Frühere=}}|{{AdW/31|Gleich=|Bild=|Text=|Frühere=}}]]
* [[{{AdW/30|Titel=|Bild=|Text=|Frühere=}}|{{AdW/30|Gleich=|Bild=|Text=|Frühere=}}]]
* [[{{AdW/29|Titel=|Bild=|Text=|Frühere=}}|{{AdW/29|Gleich=|Bild=|Text=|Frühere=}}]]
* [[{{AdW/28|Titel=|Bild=|Text=|Frühere=}}|{{AdW/28|Gleich=|Bild=|Text=|Frühere=}}]]
* [[{{AdW/27|Titel=|Bild=|Text=|Frühere=}}|{{AdW/27|Gleich=|Bild=|Text=|Frühere=}}]]
* [[{{AdW/26|Titel=|Bild=|Text=|Frühere=}}|{{AdW/26|Gleich=|Bild=|Text=|Frühere=}}]]
* [[{{AdW/25|Titel=|Bild=|Text=|Frühere=}}|{{AdW/25|Gleich=|Bild=|Text=|Frühere=}}]]
}}}&lt;noinclude&gt;

[[Kategorie:Wikipedia:Hauptsite AdW|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e9vot4jg5uxmlivraobqj5i3zcp0jx1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eidgenössisches Jodlerfest</title>
    <ns>0</ns>
    <id>82119</id>
    <revision>
      <id>1087555</id>
      <parentid>1087469</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T07:05:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Freigut</username>
        <id>8945</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>weniger hoochtüütsch</comment>
      <origin>1087555</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5671" sha1="r1rpywnov1l46jjcbnykiar3owbipu7" xml:space="preserve">{{DISPLAYTITLE:Eidgnössischs Jodlerfäscht}}
[[Datei:Jodlerfest2008.gif|mini|27. Eidgnössisches Jodlerfest 2008 z Lozärn]]
[[Datei:Alphornbläser beim Jodlerfest in Luzern, 2008.jpg|mini|Alphornblöser am Eidgnössische z Lozärn]]
[[Datei:Fahnenschwinger beim Jodlerfest in Luzern, 2008.jpg|mini|Fahnenschwinger am Eidgnössische 2008]]
[[Datei:Jodelchor.jpg|mini|E Jodelchor am Eidgnössische Trachtefäscht 2010]]
[[Datei:Schellen.jpg|mini|Schelleschötte]]
S '''Eidgnössisch Jodlerfäscht''' ({{frS|''Fête fédérale des yodleurs''}}, {{itS|''Festa federale dello jodel''}}, {{rmS|''Festa federala da jodladers''}}) isch en Aalass, wo dr [[Eidgenössischer Jodlerverband|Eidgnössisch Jodlerverband]], d Dachorganisation vo allne Schwiizer Verein vo de [[Jodeln|Jodler]], [[Alphorn]]blöser und [[Fahnenschwingen|Fahneschwinger]] alli drü Jahr organisiert. Di drütägige Vorfüerige wärded vonere Jury bewärtet. Am musikalische Grossaalass mit Fäschtcharakter nämed allig öppe 15'000 Mitwirkendi und 200'000 Bsuecher teil.

== Vorgschicht ==
D Ursprüng vom Jodle gönd uf vorhistorischi Zyte zrugg. De Jodel diänt der akustische Verständigung über wyti Dischtanze. I den [[Alpen|Alpe]] isch mit em eifache Jodelruef, em Juuz, vo Alp zu Alp kommuniziert (Signalruef) und s Veh (Vehlockruef) aaglockt worde. De Naturjodel mit em Alphorn-fa (ölfte Teilton vo de Naturtonreihe) isch im Ruum Innerschwiiz, Appezöll, Toggeboorg, Bärnpiet, Greyerz und Friburgerland beheimatet. I de Oscht- und Weschtschwiiz wird e mehrstimmigi Jodelform pflägt, bi dere Vorjodler e Hauptmelodie yleited, i die denn de mehrstimmigi Chor yfalle tuet. S mehrstimmige Jodle mit ''Schelleschötte'' oder Talerschwinge als Begleitung isch im Appezöll syt em Ändi vom 18. Jahrhundert beleit.

== 19. Jahrhundert ==
Im 19. Jahrhundert het sich i de Schwiiz s Jodle i Chör als Folg vo de Umgschtaltig vom Geistesläbe dur d [[Aufklärung|Ufklärig]] und dr Entdeckig vo volkstümliche und eidgnössische Wärt entwicklet. I de Schwiiz hets weder Hofkapälle no Opere und Solischte gä, drum het sich hie de Chorgsang früener als a anderen Ort i allne Schichte vom Volch verbreitet. Nach 1830 sind für di nüü gründete Jodlerverein eigeni mehrstimmigi Jodellieder (Volchslieder) komponiert worde.

== 20. Jahrhundert ==
Ufgrund d Initiative vom Bärner Jodlervatter Oskar Friedrich Schmalz isch 1910 di Schwiizerische Jodlervereinigung gründet worde, wu de 1932 gründeti Eidgnössischi Jodlerverband (EJV) drus entschtanden isch. Er isch de Usegäber vo alte und nüüe Jodelliedbletter und au Organisator vo de Eidgnössische Jodlerfäscht. I den erschte zäh Jahr hend d Jodler uf eidgnössischer Äbeni nume a de [[Eidgenössisches Schwing- und Älplerfest|Eidgnössische Schwing- und Älplerfäscht]] gsunge. 1923 het dr EJV beschlosse, es eigets Verbandsfäscht durezfüere. Das het 1924 als erschts Eidgnössischs Jodlerfäscht mit de Kategorie «Naturgsang» und «Nach Partitur» mit 31 Jodlergruppe, 48 Jodler, zwei Jodlerinne, 16 Alphornbläser und 17 Fahnenschwinger z [[Basel]] schtattgfunde.

Di übergryfendi Organisation vo de regionale Gruppe und Jodlerwettkämpf hend s Jodellied syt de Mitti vom 20. Jahrhundert starch populär gmacht. I den erschte 50 Jahr vom Beschtah sind ölf Eidgnössischi Jodlerfäscht mit eisder mee Teilnämer veraaschtaltet worde.

== 21. Jahrhundert ==
2005 hets i de Schwiiz 780 Jodlergruppe mit meh als 24.000 Mitglider ggä. Am 27. Eidgnössische Jodlerfäscht z [[Luzern|Lozärn]] hend 12'000 Aktivi und 200'000 Bsuecher teilgnuu. S 28. viertägige Eidgnössische Jodlerfäscht z [[Interlaken|Interlake]] isch vo 11'000 Aktive, drunder au Formatione vo Usslandschwiizer us Kanada, den USA, Nüüseeland, Auschtralie und vo 150'000 Zueschauer bsuecht worde. De Fäschtumzug am Sunntagnamittag mit über zwei Schtunde traditionällem Schwiizer Bruuchdum isch eine vo de Höhepünkt gsi.

== Eidgnössischi Jodlerfäscht ==
{|
|
* 1924 [[Basel]] (Schwiizerisches Jodler-Verbandsfäscht)
* 1927 [[Luzern|Lozärn]]
* 1930 [[Zürich|Züri]]
* 1933 [[Interlaken|Interlake]] (Eidgenössischs Jodlerfäscht)
* 1936 [[Solothurn|Soledurn]]
* 1939 Züri
* 1946 Lozärn
* 1949 [[Bern|Bärn]]
* 1952 [[St. Gallen|Sanggale]]
* 1955 [[Freiburg im Üechtland|Friburg]]
* 1958 [[Olten|Oute]]
* 1962 Lozärn
* 1965 [[Thun]]
* 1968 [[Winterthur]]
* 1971 Friburg
* 1975 [[Aarau]]
* 1978 [[Schwyz (Gemeinde)|Schwyz]]
|
* 1981 [[Burgdorf BE|Bùùrdlef]]
* 1984 Sanggale
* 1987 [[Brig-Glis|Brig]]
* 1990 Soledurn
* 1993 [[Sarnen|Saarne]]
* 1996 Thun
* 1999 [[Frauenfeld|Frauefeld]]
* 2002 Friburg
* 2005 Aarau
* 2008 Lozärn
* 2011 Interlake
* 2014 [[Davos|Tafaas]]
* 2017 [[Brig-Glis]]
* 2020 Basel (zerscht verschobe uf 2021, am Änd ganz abgsait wäg de Covid-19-Pandemi)
* 2023 Zug
* 2026 [[Basel]]

|}

== Literatur ==
* {{HLS|11891|Autor= Max Peter Baumann}}
* Georg Simmel: ''Psychologische und ethnologische Studien über Musik.'' I: ''Zeitschrift für Völkerpsychologie und Sprachwissenschaft'' 1882.
* Bart Plantenga: ''Yodel-Ay-Ee-Oooo: The Secret History of Yodeling Around the World.'' Better World Books, Mishawaka 2004, ISBN 978-0-415-93990-4.

== Weblink ==
* [https://www.jodlerverband.ch/intro.php Offizielli Website vum Eidgenössisch Jodlerverband]
* [https://www.brig-simplon.ch/jodlerfest/ Website mit den Informatione zum Eidgnössische Jodlerfäscht 2017 z Brig-Glis]

== Einzelnachwys ==
&lt;references /&gt;

{{Übersetzungshinweis|de|Eidgenössisches_Jodlerfest|dütsch}}

{{SORTIERUNG:Eidgenossisches Jodlerfest}}
[[Kategorie:Veraastaltig in dr Schwiz]]
[[Kategorie:Bruuchdum in dr Schwiz]]
[[Kategorie:Musik i de Schwiz]]</text>
      <sha1>r1rpywnov1l46jjcbnykiar3owbipu7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1087556</id>
      <parentid>1087555</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T07:09:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Freigut</username>
        <id>8945</id>
      </contributor>
      <comment>/* Literatur */ Hät mit em Theema nüüt z tüend</comment>
      <origin>1087556</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5376" sha1="dmc9dobbqy73o711zsmdew2jbqeioqt" xml:space="preserve">{{DISPLAYTITLE:Eidgnössischs Jodlerfäscht}}
[[Datei:Jodlerfest2008.gif|mini|27. Eidgnössisches Jodlerfest 2008 z Lozärn]]
[[Datei:Alphornbläser beim Jodlerfest in Luzern, 2008.jpg|mini|Alphornblöser am Eidgnössische z Lozärn]]
[[Datei:Fahnenschwinger beim Jodlerfest in Luzern, 2008.jpg|mini|Fahnenschwinger am Eidgnössische 2008]]
[[Datei:Jodelchor.jpg|mini|E Jodelchor am Eidgnössische Trachtefäscht 2010]]
[[Datei:Schellen.jpg|mini|Schelleschötte]]
S '''Eidgnössisch Jodlerfäscht''' ({{frS|''Fête fédérale des yodleurs''}}, {{itS|''Festa federale dello jodel''}}, {{rmS|''Festa federala da jodladers''}}) isch en Aalass, wo dr [[Eidgenössischer Jodlerverband|Eidgnössisch Jodlerverband]], d Dachorganisation vo allne Schwiizer Verein vo de [[Jodeln|Jodler]], [[Alphorn]]blöser und [[Fahnenschwingen|Fahneschwinger]] alli drü Jahr organisiert. Di drütägige Vorfüerige wärded vonere Jury bewärtet. Am musikalische Grossaalass mit Fäschtcharakter nämed allig öppe 15'000 Mitwirkendi und 200'000 Bsuecher teil.

== Vorgschicht ==
D Ursprüng vom Jodle gönd uf vorhistorischi Zyte zrugg. De Jodel diänt der akustische Verständigung über wyti Dischtanze. I den [[Alpen|Alpe]] isch mit em eifache Jodelruef, em Juuz, vo Alp zu Alp kommuniziert (Signalruef) und s Veh (Vehlockruef) aaglockt worde. De Naturjodel mit em Alphorn-fa (ölfte Teilton vo de Naturtonreihe) isch im Ruum Innerschwiiz, Appezöll, Toggeboorg, Bärnpiet, Greyerz und Friburgerland beheimatet. I de Oscht- und Weschtschwiiz wird e mehrstimmigi Jodelform pflägt, bi dere Vorjodler e Hauptmelodie yleited, i die denn de mehrstimmigi Chor yfalle tuet. S mehrstimmige Jodle mit ''Schelleschötte'' oder Talerschwinge als Begleitung isch im Appezöll syt em Ändi vom 18. Jahrhundert beleit.

== 19. Jahrhundert ==
Im 19. Jahrhundert het sich i de Schwiiz s Jodle i Chör als Folg vo de Umgschtaltig vom Geistesläbe dur d [[Aufklärung|Ufklärig]] und dr Entdeckig vo volkstümliche und eidgnössische Wärt entwicklet. I de Schwiiz hets weder Hofkapälle no Opere und Solischte gä, drum het sich hie de Chorgsang früener als a anderen Ort i allne Schichte vom Volch verbreitet. Nach 1830 sind für di nüü gründete Jodlerverein eigeni mehrstimmigi Jodellieder (Volchslieder) komponiert worde.

== 20. Jahrhundert ==
Ufgrund d Initiative vom Bärner Jodlervatter Oskar Friedrich Schmalz isch 1910 di Schwiizerische Jodlervereinigung gründet worde, wu de 1932 gründeti Eidgnössischi Jodlerverband (EJV) drus entschtanden isch. Er isch de Usegäber vo alte und nüüe Jodelliedbletter und au Organisator vo de Eidgnössische Jodlerfäscht. I den erschte zäh Jahr hend d Jodler uf eidgnössischer Äbeni nume a de [[Eidgenössisches Schwing- und Älplerfest|Eidgnössische Schwing- und Älplerfäscht]] gsunge. 1923 het dr EJV beschlosse, es eigets Verbandsfäscht durezfüere. Das het 1924 als erschts Eidgnössischs Jodlerfäscht mit de Kategorie «Naturgsang» und «Nach Partitur» mit 31 Jodlergruppe, 48 Jodler, zwei Jodlerinne, 16 Alphornbläser und 17 Fahnenschwinger z [[Basel]] schtattgfunde.

Di übergryfendi Organisation vo de regionale Gruppe und Jodlerwettkämpf hend s Jodellied syt de Mitti vom 20. Jahrhundert starch populär gmacht. I den erschte 50 Jahr vom Beschtah sind ölf Eidgnössischi Jodlerfäscht mit eisder mee Teilnämer veraaschtaltet worde.

== 21. Jahrhundert ==
2005 hets i de Schwiiz 780 Jodlergruppe mit meh als 24.000 Mitglider ggä. Am 27. Eidgnössische Jodlerfäscht z [[Luzern|Lozärn]] hend 12'000 Aktivi und 200'000 Bsuecher teilgnuu. S 28. viertägige Eidgnössische Jodlerfäscht z [[Interlaken|Interlake]] isch vo 11'000 Aktive, drunder au Formatione vo Usslandschwiizer us Kanada, den USA, Nüüseeland, Auschtralie und vo 150'000 Zueschauer bsuecht worde. De Fäschtumzug am Sunntagnamittag mit über zwei Schtunde traditionällem Schwiizer Bruuchdum isch eine vo de Höhepünkt gsi.

== Eidgnössischi Jodlerfäscht ==
{|
|
* 1924 [[Basel]] (Schwiizerisches Jodler-Verbandsfäscht)
* 1927 [[Luzern|Lozärn]]
* 1930 [[Zürich|Züri]]
* 1933 [[Interlaken|Interlake]] (Eidgenössischs Jodlerfäscht)
* 1936 [[Solothurn|Soledurn]]
* 1939 Züri
* 1946 Lozärn
* 1949 [[Bern|Bärn]]
* 1952 [[St. Gallen|Sanggale]]
* 1955 [[Freiburg im Üechtland|Friburg]]
* 1958 [[Olten|Oute]]
* 1962 Lozärn
* 1965 [[Thun]]
* 1968 [[Winterthur]]
* 1971 Friburg
* 1975 [[Aarau]]
* 1978 [[Schwyz (Gemeinde)|Schwyz]]
|
* 1981 [[Burgdorf BE|Bùùrdlef]]
* 1984 Sanggale
* 1987 [[Brig-Glis|Brig]]
* 1990 Soledurn
* 1993 [[Sarnen|Saarne]]
* 1996 Thun
* 1999 [[Frauenfeld|Frauefeld]]
* 2002 Friburg
* 2005 Aarau
* 2008 Lozärn
* 2011 Interlake
* 2014 [[Davos|Tafaas]]
* 2017 [[Brig-Glis]]
* 2020 Basel (zerscht verschobe uf 2021, am Änd ganz abgsait wäg de Covid-19-Pandemi)
* 2023 Zug
* 2026 [[Basel]]

|}

== Literatur ==
* {{HLS|11891|Autor= Max Peter Baumann}}

== Weblink ==
* [https://www.jodlerverband.ch/intro.php Offizielli Website vum Eidgenössisch Jodlerverband]
* [https://www.brig-simplon.ch/jodlerfest/ Website mit den Informatione zum Eidgnössische Jodlerfäscht 2017 z Brig-Glis]

== Einzelnachwys ==
&lt;references /&gt;

{{Übersetzungshinweis|de|Eidgenössisches_Jodlerfest|dütsch}}

{{SORTIERUNG:Eidgenossisches Jodlerfest}}
[[Kategorie:Veraastaltig in dr Schwiz]]
[[Kategorie:Bruuchdum in dr Schwiz]]
[[Kategorie:Musik i de Schwiz]]</text>
      <sha1>dmc9dobbqy73o711zsmdew2jbqeioqt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1087557</id>
      <parentid>1087556</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T07:10:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Freigut</username>
        <id>8945</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Weblink */ gits nüme</comment>
      <origin>1087557</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5253" sha1="hudzacpqera9jyu1oylvczor7xz8w82" xml:space="preserve">{{DISPLAYTITLE:Eidgnössischs Jodlerfäscht}}
[[Datei:Jodlerfest2008.gif|mini|27. Eidgnössisches Jodlerfest 2008 z Lozärn]]
[[Datei:Alphornbläser beim Jodlerfest in Luzern, 2008.jpg|mini|Alphornblöser am Eidgnössische z Lozärn]]
[[Datei:Fahnenschwinger beim Jodlerfest in Luzern, 2008.jpg|mini|Fahnenschwinger am Eidgnössische 2008]]
[[Datei:Jodelchor.jpg|mini|E Jodelchor am Eidgnössische Trachtefäscht 2010]]
[[Datei:Schellen.jpg|mini|Schelleschötte]]
S '''Eidgnössisch Jodlerfäscht''' ({{frS|''Fête fédérale des yodleurs''}}, {{itS|''Festa federale dello jodel''}}, {{rmS|''Festa federala da jodladers''}}) isch en Aalass, wo dr [[Eidgenössischer Jodlerverband|Eidgnössisch Jodlerverband]], d Dachorganisation vo allne Schwiizer Verein vo de [[Jodeln|Jodler]], [[Alphorn]]blöser und [[Fahnenschwingen|Fahneschwinger]] alli drü Jahr organisiert. Di drütägige Vorfüerige wärded vonere Jury bewärtet. Am musikalische Grossaalass mit Fäschtcharakter nämed allig öppe 15'000 Mitwirkendi und 200'000 Bsuecher teil.

== Vorgschicht ==
D Ursprüng vom Jodle gönd uf vorhistorischi Zyte zrugg. De Jodel diänt der akustische Verständigung über wyti Dischtanze. I den [[Alpen|Alpe]] isch mit em eifache Jodelruef, em Juuz, vo Alp zu Alp kommuniziert (Signalruef) und s Veh (Vehlockruef) aaglockt worde. De Naturjodel mit em Alphorn-fa (ölfte Teilton vo de Naturtonreihe) isch im Ruum Innerschwiiz, Appezöll, Toggeboorg, Bärnpiet, Greyerz und Friburgerland beheimatet. I de Oscht- und Weschtschwiiz wird e mehrstimmigi Jodelform pflägt, bi dere Vorjodler e Hauptmelodie yleited, i die denn de mehrstimmigi Chor yfalle tuet. S mehrstimmige Jodle mit ''Schelleschötte'' oder Talerschwinge als Begleitung isch im Appezöll syt em Ändi vom 18. Jahrhundert beleit.

== 19. Jahrhundert ==
Im 19. Jahrhundert het sich i de Schwiiz s Jodle i Chör als Folg vo de Umgschtaltig vom Geistesläbe dur d [[Aufklärung|Ufklärig]] und dr Entdeckig vo volkstümliche und eidgnössische Wärt entwicklet. I de Schwiiz hets weder Hofkapälle no Opere und Solischte gä, drum het sich hie de Chorgsang früener als a anderen Ort i allne Schichte vom Volch verbreitet. Nach 1830 sind für di nüü gründete Jodlerverein eigeni mehrstimmigi Jodellieder (Volchslieder) komponiert worde.

== 20. Jahrhundert ==
Ufgrund d Initiative vom Bärner Jodlervatter Oskar Friedrich Schmalz isch 1910 di Schwiizerische Jodlervereinigung gründet worde, wu de 1932 gründeti Eidgnössischi Jodlerverband (EJV) drus entschtanden isch. Er isch de Usegäber vo alte und nüüe Jodelliedbletter und au Organisator vo de Eidgnössische Jodlerfäscht. I den erschte zäh Jahr hend d Jodler uf eidgnössischer Äbeni nume a de [[Eidgenössisches Schwing- und Älplerfest|Eidgnössische Schwing- und Älplerfäscht]] gsunge. 1923 het dr EJV beschlosse, es eigets Verbandsfäscht durezfüere. Das het 1924 als erschts Eidgnössischs Jodlerfäscht mit de Kategorie «Naturgsang» und «Nach Partitur» mit 31 Jodlergruppe, 48 Jodler, zwei Jodlerinne, 16 Alphornbläser und 17 Fahnenschwinger z [[Basel]] schtattgfunde.

Di übergryfendi Organisation vo de regionale Gruppe und Jodlerwettkämpf hend s Jodellied syt de Mitti vom 20. Jahrhundert starch populär gmacht. I den erschte 50 Jahr vom Beschtah sind ölf Eidgnössischi Jodlerfäscht mit eisder mee Teilnämer veraaschtaltet worde.

== 21. Jahrhundert ==
2005 hets i de Schwiiz 780 Jodlergruppe mit meh als 24.000 Mitglider ggä. Am 27. Eidgnössische Jodlerfäscht z [[Luzern|Lozärn]] hend 12'000 Aktivi und 200'000 Bsuecher teilgnuu. S 28. viertägige Eidgnössische Jodlerfäscht z [[Interlaken|Interlake]] isch vo 11'000 Aktive, drunder au Formatione vo Usslandschwiizer us Kanada, den USA, Nüüseeland, Auschtralie und vo 150'000 Zueschauer bsuecht worde. De Fäschtumzug am Sunntagnamittag mit über zwei Schtunde traditionällem Schwiizer Bruuchdum isch eine vo de Höhepünkt gsi.

== Eidgnössischi Jodlerfäscht ==
{|
|
* 1924 [[Basel]] (Schwiizerisches Jodler-Verbandsfäscht)
* 1927 [[Luzern|Lozärn]]
* 1930 [[Zürich|Züri]]
* 1933 [[Interlaken|Interlake]] (Eidgenössischs Jodlerfäscht)
* 1936 [[Solothurn|Soledurn]]
* 1939 Züri
* 1946 Lozärn
* 1949 [[Bern|Bärn]]
* 1952 [[St. Gallen|Sanggale]]
* 1955 [[Freiburg im Üechtland|Friburg]]
* 1958 [[Olten|Oute]]
* 1962 Lozärn
* 1965 [[Thun]]
* 1968 [[Winterthur]]
* 1971 Friburg
* 1975 [[Aarau]]
* 1978 [[Schwyz (Gemeinde)|Schwyz]]
|
* 1981 [[Burgdorf BE|Bùùrdlef]]
* 1984 Sanggale
* 1987 [[Brig-Glis|Brig]]
* 1990 Soledurn
* 1993 [[Sarnen|Saarne]]
* 1996 Thun
* 1999 [[Frauenfeld|Frauefeld]]
* 2002 Friburg
* 2005 Aarau
* 2008 Lozärn
* 2011 Interlake
* 2014 [[Davos|Tafaas]]
* 2017 [[Brig-Glis]]
* 2020 Basel (zerscht verschobe uf 2021, am Änd ganz abgsait wäg de Covid-19-Pandemi)
* 2023 Zug
* 2026 [[Basel]]

|}

== Literatur ==
* {{HLS|11891|Autor= Max Peter Baumann}}

== Weblink ==
* [https://www.jodlerverband.ch/intro.php Offizielli Website vum Eidgenössisch Jodlerverband]

== Einzelnachwys ==
&lt;references /&gt;

{{Übersetzungshinweis|de|Eidgenössisches_Jodlerfest|dütsch}}

{{SORTIERUNG:Eidgenossisches Jodlerfest}}
[[Kategorie:Veraastaltig in dr Schwiz]]
[[Kategorie:Bruuchdum in dr Schwiz]]
[[Kategorie:Musik i de Schwiz]]</text>
      <sha1>hudzacpqera9jyu1oylvczor7xz8w82</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1087558</id>
      <parentid>1087557</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T07:14:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Freigut</username>
        <id>8945</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Vorgschicht */ weniger hoochtüütsch</comment>
      <origin>1087558</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5240" sha1="jyge2rlu140pwr4wezkzorpdg5edp3n" xml:space="preserve">{{DISPLAYTITLE:Eidgnössischs Jodlerfäscht}}
[[Datei:Jodlerfest2008.gif|mini|27. Eidgnössisches Jodlerfest 2008 z Lozärn]]
[[Datei:Alphornbläser beim Jodlerfest in Luzern, 2008.jpg|mini|Alphornblöser am Eidgnössische z Lozärn]]
[[Datei:Fahnenschwinger beim Jodlerfest in Luzern, 2008.jpg|mini|Fahnenschwinger am Eidgnössische 2008]]
[[Datei:Jodelchor.jpg|mini|E Jodelchor am Eidgnössische Trachtefäscht 2010]]
[[Datei:Schellen.jpg|mini|Schelleschötte]]
S '''Eidgnössisch Jodlerfäscht''' ({{frS|''Fête fédérale des yodleurs''}}, {{itS|''Festa federale dello jodel''}}, {{rmS|''Festa federala da jodladers''}}) isch en Aalass, wo dr [[Eidgenössischer Jodlerverband|Eidgnössisch Jodlerverband]], d Dachorganisation vo allne Schwiizer Verein vo de [[Jodeln|Jodler]], [[Alphorn]]blöser und [[Fahnenschwingen|Fahneschwinger]] alli drü Jahr organisiert. Di drütägige Vorfüerige wärded vonere Jury bewärtet. Am musikalische Grossaalass mit Fäschtcharakter nämed allig öppe 15'000 Mitwirkendi und 200'000 Bsuecher teil.

== Vorgschicht ==
D Ursprüng vom Jodle gönd uf vorhistorischi Zyte zrugg. De Jodel diänt der akustische Verständigung über wyti Dischtanze. I den [[Alpen|Alpe]] isch mit em eifache Jodelruef, em Juuz, vo Alp zu Alp kommuniziert (Signalruef) und s Veh (Vehlockruef) aaglockt worde. De Naturjodel mit em Alphorn-fa (ölfte Teilton vo de Naturtonreihe) chunt us em Ruum Innerschwiiz, Appezöll, Toggeboorg, Bärnpiet, Greyerz und Friburgerland. I de Oscht- und Weschtschwiiz wird e mehrstimmigi Jodelform pflägt, wo Vorjodler e Hauptmelodie yleited und denn de mehrstimmigi Chor yfalle tuet. S mehrstimmige Jodle mit ''Schelleschötte'' oder Talerschwinge als Begleitung isch im Appezöll syt em Ändi vom 18. Jahrhundert noogwise.

== 19. Jahrhundert ==
Im 19. Jahrhundert het sich i de Schwiiz s Jodle i Chör als Folg vo de Umgschtaltig vom Geistesläbe dur d [[Aufklärung|Ufklärig]] und dr Entdeckig vo volkstümliche und eidgnössische Wärt entwicklet. I de Schwiiz hets weder Hofkapälle no Opere und Solischte gä, drum het sich hie de Chorgsang früener als a anderen Ort i allne Schichte vom Volch verbreitet. Nach 1830 sind für di nüü gründete Jodlerverein eigeni mehrstimmigi Jodellieder (Volchslieder) komponiert worde.

== 20. Jahrhundert ==
Ufgrund d Initiative vom Bärner Jodlervatter Oskar Friedrich Schmalz isch 1910 di Schwiizerische Jodlervereinigung gründet worde, wu de 1932 gründeti Eidgnössischi Jodlerverband (EJV) drus entschtanden isch. Er isch de Usegäber vo alte und nüüe Jodelliedbletter und au Organisator vo de Eidgnössische Jodlerfäscht. I den erschte zäh Jahr hend d Jodler uf eidgnössischer Äbeni nume a de [[Eidgenössisches Schwing- und Älplerfest|Eidgnössische Schwing- und Älplerfäscht]] gsunge. 1923 het dr EJV beschlosse, es eigets Verbandsfäscht durezfüere. Das het 1924 als erschts Eidgnössischs Jodlerfäscht mit de Kategorie «Naturgsang» und «Nach Partitur» mit 31 Jodlergruppe, 48 Jodler, zwei Jodlerinne, 16 Alphornbläser und 17 Fahnenschwinger z [[Basel]] schtattgfunde.

Di übergryfendi Organisation vo de regionale Gruppe und Jodlerwettkämpf hend s Jodellied syt de Mitti vom 20. Jahrhundert starch populär gmacht. I den erschte 50 Jahr vom Beschtah sind ölf Eidgnössischi Jodlerfäscht mit eisder mee Teilnämer veraaschtaltet worde.

== 21. Jahrhundert ==
2005 hets i de Schwiiz 780 Jodlergruppe mit meh als 24.000 Mitglider ggä. Am 27. Eidgnössische Jodlerfäscht z [[Luzern|Lozärn]] hend 12'000 Aktivi und 200'000 Bsuecher teilgnuu. S 28. viertägige Eidgnössische Jodlerfäscht z [[Interlaken|Interlake]] isch vo 11'000 Aktive, drunder au Formatione vo Usslandschwiizer us Kanada, den USA, Nüüseeland, Auschtralie und vo 150'000 Zueschauer bsuecht worde. De Fäschtumzug am Sunntagnamittag mit über zwei Schtunde traditionällem Schwiizer Bruuchdum isch eine vo de Höhepünkt gsi.

== Eidgnössischi Jodlerfäscht ==
{|
|
* 1924 [[Basel]] (Schwiizerisches Jodler-Verbandsfäscht)
* 1927 [[Luzern|Lozärn]]
* 1930 [[Zürich|Züri]]
* 1933 [[Interlaken|Interlake]] (Eidgenössischs Jodlerfäscht)
* 1936 [[Solothurn|Soledurn]]
* 1939 Züri
* 1946 Lozärn
* 1949 [[Bern|Bärn]]
* 1952 [[St. Gallen|Sanggale]]
* 1955 [[Freiburg im Üechtland|Friburg]]
* 1958 [[Olten|Oute]]
* 1962 Lozärn
* 1965 [[Thun]]
* 1968 [[Winterthur]]
* 1971 Friburg
* 1975 [[Aarau]]
* 1978 [[Schwyz (Gemeinde)|Schwyz]]
|
* 1981 [[Burgdorf BE|Bùùrdlef]]
* 1984 Sanggale
* 1987 [[Brig-Glis|Brig]]
* 1990 Soledurn
* 1993 [[Sarnen|Saarne]]
* 1996 Thun
* 1999 [[Frauenfeld|Frauefeld]]
* 2002 Friburg
* 2005 Aarau
* 2008 Lozärn
* 2011 Interlake
* 2014 [[Davos|Tafaas]]
* 2017 [[Brig-Glis]]
* 2020 Basel (zerscht verschobe uf 2021, am Änd ganz abgsait wäg de Covid-19-Pandemi)
* 2023 Zug
* 2026 [[Basel]]

|}

== Literatur ==
* {{HLS|11891|Autor= Max Peter Baumann}}

== Weblink ==
* [https://www.jodlerverband.ch/intro.php Offizielli Website vum Eidgenössisch Jodlerverband]

== Einzelnachwys ==
&lt;references /&gt;

{{Übersetzungshinweis|de|Eidgenössisches_Jodlerfest|dütsch}}

{{SORTIERUNG:Eidgenossisches Jodlerfest}}
[[Kategorie:Veraastaltig in dr Schwiz]]
[[Kategorie:Bruuchdum in dr Schwiz]]
[[Kategorie:Musik i de Schwiz]]</text>
      <sha1>jyge2rlu140pwr4wezkzorpdg5edp3n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1087559</id>
      <parentid>1087558</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T07:14:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Freigut</username>
        <id>8945</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Vorgschicht */</comment>
      <origin>1087559</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5239" sha1="3vmqkpi4pfwc2e1ffhi1wkr3h3s1wvf" xml:space="preserve">{{DISPLAYTITLE:Eidgnössischs Jodlerfäscht}}
[[Datei:Jodlerfest2008.gif|mini|27. Eidgnössisches Jodlerfest 2008 z Lozärn]]
[[Datei:Alphornbläser beim Jodlerfest in Luzern, 2008.jpg|mini|Alphornblöser am Eidgnössische z Lozärn]]
[[Datei:Fahnenschwinger beim Jodlerfest in Luzern, 2008.jpg|mini|Fahnenschwinger am Eidgnössische 2008]]
[[Datei:Jodelchor.jpg|mini|E Jodelchor am Eidgnössische Trachtefäscht 2010]]
[[Datei:Schellen.jpg|mini|Schelleschötte]]
S '''Eidgnössisch Jodlerfäscht''' ({{frS|''Fête fédérale des yodleurs''}}, {{itS|''Festa federale dello jodel''}}, {{rmS|''Festa federala da jodladers''}}) isch en Aalass, wo dr [[Eidgenössischer Jodlerverband|Eidgnössisch Jodlerverband]], d Dachorganisation vo allne Schwiizer Verein vo de [[Jodeln|Jodler]], [[Alphorn]]blöser und [[Fahnenschwingen|Fahneschwinger]] alli drü Jahr organisiert. Di drütägige Vorfüerige wärded vonere Jury bewärtet. Am musikalische Grossaalass mit Fäschtcharakter nämed allig öppe 15'000 Mitwirkendi und 200'000 Bsuecher teil.

== Vorgschicht ==
D Ursprüng vom Jodle gönd uf vorhistorischi Zyte zrugg. De Jodel diänt der akustische Verständigung über wyti Dischtanze. I den [[Alpen|Alpe]] isch mit em eifache Jodelruef, em Juuz, vo Alp zu Alp kommuniziert (Signalruef) und s Veh (Vehlockruef) aaglockt worde. De Naturjodel mit em Alphorn-fa (ölfte Teilton vo de Naturtonreihe) chunt us em Ruum Innerschwiiz, Appezöll, Toggeborg, Bärnpiet, Greyerz und Friburgerland. I de Oscht- und Weschtschwiiz wird e mehrstimmigi Jodelform pflägt, wo Vorjodler e Hauptmelodie yleited und denn de mehrstimmigi Chor yfalle tuet. S mehrstimmige Jodle mit ''Schelleschötte'' oder Talerschwinge als Begleitung isch im Appezöll syt em Ändi vom 18. Jahrhundert noogwise.

== 19. Jahrhundert ==
Im 19. Jahrhundert het sich i de Schwiiz s Jodle i Chör als Folg vo de Umgschtaltig vom Geistesläbe dur d [[Aufklärung|Ufklärig]] und dr Entdeckig vo volkstümliche und eidgnössische Wärt entwicklet. I de Schwiiz hets weder Hofkapälle no Opere und Solischte gä, drum het sich hie de Chorgsang früener als a anderen Ort i allne Schichte vom Volch verbreitet. Nach 1830 sind für di nüü gründete Jodlerverein eigeni mehrstimmigi Jodellieder (Volchslieder) komponiert worde.

== 20. Jahrhundert ==
Ufgrund d Initiative vom Bärner Jodlervatter Oskar Friedrich Schmalz isch 1910 di Schwiizerische Jodlervereinigung gründet worde, wu de 1932 gründeti Eidgnössischi Jodlerverband (EJV) drus entschtanden isch. Er isch de Usegäber vo alte und nüüe Jodelliedbletter und au Organisator vo de Eidgnössische Jodlerfäscht. I den erschte zäh Jahr hend d Jodler uf eidgnössischer Äbeni nume a de [[Eidgenössisches Schwing- und Älplerfest|Eidgnössische Schwing- und Älplerfäscht]] gsunge. 1923 het dr EJV beschlosse, es eigets Verbandsfäscht durezfüere. Das het 1924 als erschts Eidgnössischs Jodlerfäscht mit de Kategorie «Naturgsang» und «Nach Partitur» mit 31 Jodlergruppe, 48 Jodler, zwei Jodlerinne, 16 Alphornbläser und 17 Fahnenschwinger z [[Basel]] schtattgfunde.

Di übergryfendi Organisation vo de regionale Gruppe und Jodlerwettkämpf hend s Jodellied syt de Mitti vom 20. Jahrhundert starch populär gmacht. I den erschte 50 Jahr vom Beschtah sind ölf Eidgnössischi Jodlerfäscht mit eisder mee Teilnämer veraaschtaltet worde.

== 21. Jahrhundert ==
2005 hets i de Schwiiz 780 Jodlergruppe mit meh als 24.000 Mitglider ggä. Am 27. Eidgnössische Jodlerfäscht z [[Luzern|Lozärn]] hend 12'000 Aktivi und 200'000 Bsuecher teilgnuu. S 28. viertägige Eidgnössische Jodlerfäscht z [[Interlaken|Interlake]] isch vo 11'000 Aktive, drunder au Formatione vo Usslandschwiizer us Kanada, den USA, Nüüseeland, Auschtralie und vo 150'000 Zueschauer bsuecht worde. De Fäschtumzug am Sunntagnamittag mit über zwei Schtunde traditionällem Schwiizer Bruuchdum isch eine vo de Höhepünkt gsi.

== Eidgnössischi Jodlerfäscht ==
{|
|
* 1924 [[Basel]] (Schwiizerisches Jodler-Verbandsfäscht)
* 1927 [[Luzern|Lozärn]]
* 1930 [[Zürich|Züri]]
* 1933 [[Interlaken|Interlake]] (Eidgenössischs Jodlerfäscht)
* 1936 [[Solothurn|Soledurn]]
* 1939 Züri
* 1946 Lozärn
* 1949 [[Bern|Bärn]]
* 1952 [[St. Gallen|Sanggale]]
* 1955 [[Freiburg im Üechtland|Friburg]]
* 1958 [[Olten|Oute]]
* 1962 Lozärn
* 1965 [[Thun]]
* 1968 [[Winterthur]]
* 1971 Friburg
* 1975 [[Aarau]]
* 1978 [[Schwyz (Gemeinde)|Schwyz]]
|
* 1981 [[Burgdorf BE|Bùùrdlef]]
* 1984 Sanggale
* 1987 [[Brig-Glis|Brig]]
* 1990 Soledurn
* 1993 [[Sarnen|Saarne]]
* 1996 Thun
* 1999 [[Frauenfeld|Frauefeld]]
* 2002 Friburg
* 2005 Aarau
* 2008 Lozärn
* 2011 Interlake
* 2014 [[Davos|Tafaas]]
* 2017 [[Brig-Glis]]
* 2020 Basel (zerscht verschobe uf 2021, am Änd ganz abgsait wäg de Covid-19-Pandemi)
* 2023 Zug
* 2026 [[Basel]]

|}

== Literatur ==
* {{HLS|11891|Autor= Max Peter Baumann}}

== Weblink ==
* [https://www.jodlerverband.ch/intro.php Offizielli Website vum Eidgenössisch Jodlerverband]

== Einzelnachwys ==
&lt;references /&gt;

{{Übersetzungshinweis|de|Eidgenössisches_Jodlerfest|dütsch}}

{{SORTIERUNG:Eidgenossisches Jodlerfest}}
[[Kategorie:Veraastaltig in dr Schwiz]]
[[Kategorie:Bruuchdum in dr Schwiz]]
[[Kategorie:Musik i de Schwiz]]</text>
      <sha1>3vmqkpi4pfwc2e1ffhi1wkr3h3s1wvf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Radio Liechtenstein</title>
    <ns>0</ns>
    <id>93314</id>
    <revision>
      <id>1087554</id>
      <parentid>1068096</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T01:16:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>849</id>
      </contributor>
      <comment>Has Bild &quot;Radiol.svg&quot; durs Bild &quot;Radio_Liechtenstein_Logo_2019.svg&quot; ustuuscht, wills dr [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] uff dr Allmänd (Commons) usgwäggslet het mit dr Begründig: [[:c:COM:FR|File renamed]]: harmonizing.</comment>
      <origin>1087554</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4693" sha1="irmmbmfd44hwdezqxfqc9ap1gjo58fm" xml:space="preserve">{{Infobox Rundfunksender
| Name              = Radio Liechtenstein
| Logo              = Radio Liechtenstein Logo 2019.svg
| Claim             = 
| Empfang           = analaog un digitaal terreschtrisch, Chaabel, Livestream
| Empfangsgebiet    = [[Liechtenstein|Liachtaschtää]], [[Ostschweiz|Oschtschwyz]], [[Vorarlberg]]
| Sitz              = [[Schaan]]
| Eigentümer        = [[Liechtenstein|Liachtaschtää]]
| Sendeanstalt      = [[Liechtensteinischer Rundfunk|Liachtaschtäänische Rundfunk]] (LRF)
| Geschäftsführer   = Doris Quaderer&lt;ref name=&quot;team&quot;&gt;[https://www.radio.li/team ''Team.''] Homepage vu Radio L.&lt;/ref&gt;
| Intendant         = 
| Programmchef      = Dominique Sohm
| Nachrichtenchef   = 
| Sendestart        = 15. Augschte 1995
| Sendeende         = 3. April 2025
| Sprache           = {{DeS}}
| Rechtsform        = effetli-räächtli
| Programmtyp       = Musikprogramm
| Reichweite        = 21'530 (2. Hj, Hörer gestern),&lt;br /&gt;doodervu 10'800 im FL&lt;ref name=&quot;geschaeftsbericht_21&quot;&gt;[https://www.radio.li/application/files/7216/4871/9023/Geschaeftsbericht_2021_ONLINE.pdf Geschäftsbericht für 2021] uf radio.li, ca. Merz 2022, S. 11&lt;/ref&gt;
| Website           = https://www.radio.li/
}}
'''Radio Liechtenstein''' (urspringli ''Radio L'') sich bis zue dr Yystellig vum Sändebedriib am 3. April 2025 dr effetli-räächtli Heerfunksänder vu [[Liechtenstein|Liachtaschtää]] gsii. Är iosch vum [[Liechtensteinischer Rundfunk|Liachtaschtäänische Rundfunk]] (LRF) bedriibe woore. Sy Sitz isch z [[Schaan]] gsii.

Zue sym offiziälle Verbraitigsbiet het wäg dr hooche Pändlerstreem us dr Schwyz au s unter Rhyydaal gheert, wu mit zwee UKW-Standort z [[St. Margrethen|St. Margrethe]] un z [[Thal SG|Thal]] un em DAB-Block in dr Oschtschwyz bis zum [[Bodensee|Boodesee]] versoorgt wooren isch.

Bim Sänder hän anne 2021 im Duurschnitt 28 Lyt mit 22.6 Vollzytstelle gschafft, doodrunter im Duurschnitt 2.8 Lyt mit 1.7 Vollzytstelle as Praktikante*ne un Volonteer*ne.&lt;ref name=&quot;geschaeftsbericht_21&quot; /&gt;

== Brogramm ==
Dr gsetzlic Brogrammufdrag het im redakzionälle Dail en objäktiive un umfassend Informazioonsaagebot fir d Allgmainhait us allne relevante Spaarte fir e braiti Zyylgruppe, wu aaspruchsvoll un uusgwooge, aber au unterhaltsam het solle syy un d Kultuur, d Aigeständigkait un anderi Aigeschafte vu Liachtaschtää hert solle beruggsichtige. D Brogrammgrundsätz hän em effetli-räächtlige Sälbschtbild entsproche.

D Musikfaarb isch mit «Adult Contemporary» (Popmusik fir Erwagseni) bschriibe woore, derzue sin Oldies im 70er-/80er-Mix chuu. S Formaat het mit ere positiive Grundstimmig allgmainverdreegli solle syy  un «nit ufreege oder irritiere».&lt;ref name=&quot;gbericht12&quot;&gt;[http://bua.gmg.biz/BuA/default.aspx?year=2013&amp;nr=11&amp;content=151928993 ''Liechtensteinischer Rundfunk (LRF). Programm Radio L. Jahresbericht 1. Januar bis 31. Dezember 2012.''] Regierig vum Fiirschteduum Liachtaschtää.&lt;/ref&gt; Au lokaali/regionaali Musik un Neierschyynige het me beruggsiichtigt.

Nooriichte het s all Stund vu 6:00 bis 19:00 Uur gee. Me het si uf dr Websyte vum Sänder in dr Rubrik «Mediathek» au no speeter chenne loose. Derzue het s ab Ändi 2023 e Radio-Liechtenstein-App gee.

== Empfang ==
Iber UKW isch Radio Liechtenstein analoog terreschtrisch iber segs Chlaisänder z Liachtaschtää mit 0,025 bis 1 KW (ERP) un zwee anderi Chlaisänder in dr Oschtschwyz mit 0,05 bzw. 0,2 kW&lt;ref&gt;Standoort z [http://www.fmscan.org/net.php?r=f&amp;m=s&amp;itu=LIE&amp;pxf=Radio+L Liachtaschtää] un in dr [http://www.fmscan.org/net.php?r=f&amp;m=s&amp;itu=SUI&amp;pxf=Radio+Liechtenstein Oschtschwyz] bi fmscan.org.&lt;/ref&gt; verbraitet woore, d Zueoornig zue dr Sändegebiet uf dr Sänderhomepage isch aber dervu abgwiche. Iber DAB+ isch s Brogramm ab 29. Novämber 2013 iber dr Block 9D verbraitet woore,&lt;ref&gt;[http://www.ukwtv.de/cms/schweiz-dab.html ''9D: SMC D 03 O-CH''] bi ukwtv.de.&lt;/ref&gt; wu bis aafangs 2017 uf dr Block 9B umgstellt wooren isch un im Ufböu gsii isch mit em Zyyl vun ere Versoorgig vu dr ganze Oschtschwyz .&lt;ref&gt;[http://www.ukwtv.de/cms/schweiz-dab/ostschweiz-dab.html ''9B: SMC D03 O-CH''] bi ukwtv.de.&lt;/ref&gt; Dr Sänder Rüthi/Bismer (4,3 kW) isch au z Liachtaschtää empfangbar gsii.

S Brogramm isch derzue au analoog in de Chaabelnetz vu [[Telecom Liechtenstein|Telecom Liachtaschtää]], [[UPC Schweiz|UPC Schwyz]] un [[Energie Wasser Bern|EWB]] Buchs un au digitaal in dr Schwyz bi ''Rii-Seez-Net'' un [[Swisscom|Swisscom TV]] verdrätte gsii.

== Weblink ==
{{Commonscat}}
* [https://www.radio.li/ Websyte vu Radio Liechtenstein]
* {{HLFL|Titel=Radio|Autor=Wilfried Marxer}}

== Fuessnote ==
&lt;references /&gt;

[[Kategorie:Radio]]
[[Kategorie:Liachtaschtä]]</text>
      <sha1>irmmbmfd44hwdezqxfqc9ap1gjo58fm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Koncert mladosti-Festival</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94210</id>
    <revision>
      <id>1087562</id>
      <parentid>1085993</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T09:32:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-43830-80</username>
        <id>122262</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gschicht */</comment>
      <origin>1087562</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9960" sha1="p324mgxsdsttalqjdlg4qt5ufe8f4ui" xml:space="preserve">{{coord|48.2961|17.2672|type:landmark|format=dms|display=title}}
[[File:Amfiteater Pezinok.jpg|thumb|De Veranstaltigsort vo de Koncert mladosti-Festival (2023)]]

S '''Koncert mladosti'''-Festival (buechstäblich «Konzert vo de Jugend») isch en tschechoslowakische [[Musikfestival]] gsi, s het 1976 und 1977 im [[Amphitheater Pezinok|Amphitheater]] in [[Pezinok]], [[Slowakei]] stattgfunde und isch nur zweimal verastaltet worde. Hauptorganisatore sind de [[Pavol Boriš]] und de [[Ladislav Snopko]] gsi. Es isch s erste Open-Air-Festival i de [[Tschechoslowakische Sozialistische Republik|Tschechoslowakischi Sozialistischi Republik]] gsi.&lt;ref name=&quot;pezincan&quot;&gt;{{cite web | last = Boriš | first = Pavol | title = Koncert mladosti | newspaper = Pezinčan | url = http://pezincan.pezinok.sk/index.php | archive-url = https://web.archive.org/web/20220812050344/http://pezincan.pezinok.sk/index.php?yggid=article&amp;cat=2016-05&amp;article=14160 | issn = 1338-1857 | publisher = Mestský úrad | location = Pezinok | date = Mai 2016 | access-date = 3. Oktoober 2023 | archive-date = 2022-08-12 }}&lt;/ref&gt; De Musikkritiker Lubomír Dorůžka het s s «tschechoslowakische [[Woodstock-Festival|Woodstock]]» (uf [[Slowakische Sprache|Slowakisch]] ''československý Woodstock'') gnennt.&lt;ref name=&quot;sme-manicky&quot;&gt;{{cite news | last = Vanya | first = Boris | title = Keď máničky obsadili Pezinok, pohromu odvrátili The Beatles | newspaper = SME | url = https://plus.sme.sk/c/22190059/ked-manicky-obsadili-pezinok-pohromu-odvratili-the-beatles.html | issn = 1335-4418 | publisher = Petit Press | location = Bratislava | date = 15. August 2019 | access-date = 14. Novämber 2021}}&lt;/ref&gt;

== Gschicht ==
D Idee, es Festival namens Koncert mladosti z verastalte, isch im März 1976 im [[Atlas klub]] entstande. Nach eme Konzärt hän de Ladislav «Agnes» Snopko und de Paľo Boriš bime Glas [[Wein|Wii]] i de Chuchi vom Club über d Idee en grösseri Verastaltig uf em Pezinok-Amphitheater z verastalte diskutiert. Nach positive Rückmeldig vo de andere, händ sich de Boriš und de Snopko ad Vorbereitig vom Festival gmacht.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Bittner|first=Petter|title=Pezinok – bigbeatown|edition=2|publisher=Občianske združenie P.R.D.|location=Pezinok|year=2024|isbn=978-80-570-6127-4|page=28|last2=Boriš|first2=Pavol|last3=Štrba|first3=Ján}}&lt;/ref&gt; ''Koncerty mladosti'' isch e bispilos kulturells Ereignis gsi, wo die beschte tschechisch-slowakische Verträtter vo de [[Volksmusik|Volksmusig]], em [[Rock]] und em [[Jazz]] ufträtte sind – unter anderem d Volksmusig-Sänger und -Sängerinne sowie d Künstler [[Vladimír Merta]], Petr Lutka, [[Vlastimil Třešňák|Vlasta Třešňák]], Vladimír Veit, Pepa Nos, [[Miloš Janoušek]], Dagmar Andrtová und [[Zuzana Homolová]], d Folk-Rock-Band [[Marsyas (Band)|Marsyas]], d Rockband [[Collegium musicum]], s Debütkonzert vo de Band vom [[Jaroslav Filip]], [[Etc...]], d Pop-Rock-Band [[Modus (Band)|Modus]], d Jazzmusiker Gabriel Jonáš und Pavol Kozma, d Jazz-Rock-Bands Bohemia und Energit, sowie s Duo Andršt/Viklický, wo us de Band hervorgange isch.&lt;ref name=&quot;dennikn&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;muzikus-2002&quot;&gt;{{cite news | last = Lindaur | first = Vojtěch | title = Koncert mladosti folku, jazzu a rocku 1976 a 1977 – Pezinok | newspaper = Muzikus  | url = https://www.muzikus.cz/publicistika/Koncert-mladosti-folku-jazzu-a-rocku-1976-a-1977-Pezinok~25~cervenec~2002/ | issn = | location = Prague | date = 25. Juli 2002 | access-date = 18. November 2021}}&lt;/ref&gt; Die staatliche Medie hend s Festival als Festival vom Widerstand gäge s rote Normalisierigsregime bezeichnet&lt;ref name=&quot;pezincan&quot; /&gt; de Iitritt het 25 Kčs kostet&lt;ref name=&quot;dennikn&quot;&gt;{{Cite news | last = Balogh | first = Alexander | title = Pezinok 1976 bol slovenský Woodstock (foto) | newspaper = Denník N | url = https://dennikn.sk/489507/pezinok-1976-bol-slovensky-woodstock-foto/ | issn = 1339-844X | publisher = N Press | location = Bratislava | date = 17. Juni 2016 | access-date = 3. Oktoober 2023 }}&lt;/ref&gt; und i beidne Jahr sölls (lut Pavol Boriš) vo 4.500 Mensche bsuecht worde si.&lt;ref&gt;{{Cite web | title = Týždeň pred rokmi : 36 : Gramo duel : 2010 | url = https://www.youtube.com/watch?v=LHuvy73ZbQA&amp;t=480s | format = online video | time = 08:00 – 11:00 | website = TV Peziniok | date = 9. Septämber 2020 | access-date = 3. Oktoober 2023 | location = Pezinok }}&lt;/ref&gt;

Im Johr 1977 sind Ladislav Snopko und Slávek Jíša d Moderatore vom Festival gsi. Wo  de Sänger Jaroslav Hutka s Lied «Havlíčku Havle» gsunge het, sind d Bsuecher antibolschewistisch igstellt gsi und hend dra denkt, «gege alles» z demonstriere. d’ Moderatore händ d’ Situation beruehigt, indem sie de Film ''Yellow Submarine'' vo de britische Musikgruppe [[The Beatles]] zeigt händ, wo mit de Tön vo de [[Marseillaise|französische Nationalhymne]] und em Lied «All You Need Is Love» begange händ.&lt;ref name=&quot;muzikus-2002&quot; /&gt;

Im Johr 1978, es isch es dritts Jahr vom Festival plant gsi, aber es isch schliesslich abgseit worde.&lt;ref name=&quot;muzikus-2002&quot; /&gt;

D Atmosphäre vo de Ereignis isch vom Fotograf [[Ján Štrba]] iigfange und isch Teil verschiedene Gedenkuusstellige und -büecher gsi.&lt;ref name=&quot;sme-manicky&quot; /&gt; Autor vo de Plakat beid Jahre isch de [[Oliver Solga]] gsi.&lt;ref&gt;{{Cite news | last = Kušnierik | first = Juraj | title = Woodstock v Pezinku | newspaper = .týždeň | url = https://www.tyzden.sk/casopis/645/woodstock-v-pezinku/ | issn = 1336-653X | publisher = W PRESS | location = Bratislava | date = 18. August 2007 | access-date = 3. Oktoober 2023 }}&lt;/ref&gt; D’ Audiouufnahme beid Jahre sind vo [[Petr Cibulka]] uf [[Magnetband|Tonband]] ufgnoh worde.&lt;ref&gt;{{Internetquelle | titel = Československý Woodstock a iné spomieky v knihe Pavla Boriša | url = https://www.nulife.sk/nulife/2023/01/14/ceskoslovensky-woodstock-a-ine-spomienky-v-knihe-pavla-borisa/ | datum = 2023-01-14 | abruf = 2026-08-10 | sprache = sk-SK | autor = Redakcia}}&lt;/ref&gt; D Videoufnahme vo 1977 sind vom Kameramann Stano Slušný vom [[Československá televize|ČST]] uf [[16-mm-Film|16-mm-Film]] als [[Stummfilm|stums Filmband]] ufgnoh.

== Gedänkverastaltigä ==
Am 20. Septämber 1997 het nach 20 Johr s Pezinok-Kulturzentrum e Gedänkveraastaltig organisiert, wo de Emil Viklický, Fedor Frešo, Vlasta Třešňák, Jiří Dědeček, Dáša Voňková, Pepa Nos, Radim Hladík, Boris Urbánek, Roman Pokorný, Andrej Šeban, Marcel Buntaj, Oskar Rózsa, Luboš Andršt, Zdeněk Tichota und Ramblin Rex us de [[Vereinigte Staaten|USA]] mit de lokale Vorgruppene Slide Return und Alarm ufträtte sind.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=1997-09-17 |title=Pezinok v sobotu po 20 rokoch zažije comeback festivalu Koncert mladosti |url=https://www.sme.sk/nezaradene/c/pezinok-v-sobotu-po-20-rokoch-zazije-comeback-festivalu-koncert-mladosti |access-date=2026-01-19 |publisher=SME.sk |language=sk}}&lt;/ref&gt; Im Johr 2007 isch s Gedenkonzert i de Schaubmar-Mühl vo de Bürgervereinigung P.R.D. verastaltet worde, wo s neue Buech ''Koncert mladosti '76 – '77 – Československý Woodstock'' tauft worde isch.&lt;ref&gt;{{Cite news | title = Spomienka na Koncerty mladosti | newspaper = Pezinčan | url = http://pezincan.pezinok.sk/index.php?yggid=article&amp;cat=2007-07&amp;article=6302 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220610113614/http://pezincan.pezinok.sk/index.php?yggid=article&amp;cat=2007-07&amp;article=6302 | issn = 1338-1857 | publisher = Mestský úrad | location = Pezinok | date = Juli 2007 | access-date = 3. Oktoober 2023 | archive-date = 2022-06-10}}&lt;/ref&gt; Im Johr 2016, s sächsstündige Konzert mladosti 40-Event het stattgfunde.&lt;ref name=&quot;pezincan&quot; /&gt; Zum 50. Jubiläum vo de erschte Usgab vom Festival het am 27. Juni 2026 ds Koncert mladosti Pezinok im Amphitheater stattgfunde, wo es Rahmeprogramm mit Verastaltige i de Stadt am 20. und 21. Mai sowie am 4. Juni vorusgaht,&lt;ref&gt;{{Cite web | title = Do Pezinka sa vracia československý Woodstock. Koncert mladosti prinesie výstavy, diskusie aj veľké finále v pezinskom amfiteátri | url = https://www.pezinok.sk/novinka/10312/do-pezinka-sa-vracia-ceskoslovensky-woodstock-koncert-mladosti-prinesie-vystavy-diskusie-aj-velke-finale-v-pezinskom-amfiteatri | publisher = Pezinok | date = 2026-04-24 | access-date = 2026-04-25 | language = sk }}&lt;/ref&gt; insbesondere am 20. Mai d’ Eröffnig vo de Fotousstellig vom Jaroslav Prokop mit em Titel «Jaroslav Prokop: Portrét jednoho hudebního festivalu aneb Pezinok 1976» im Kulturhuus in Pezinok&lt;ref&gt;{{cite web | title = Vernisáž výstavy Jaroslava Prokopa priblíži atmosféru legendárneho festivalu Pezinok 1976 | url = https://www.popular.sk/vernisaz-vystavy-jaroslava-prokopa-priblizi-atmosferu-legendarneho-festivalu-pezinok-1976 | publisher = Populár.sk | date = 2026-05-18 | access-date = 2026-06-24 | language = sk}}&lt;/ref&gt; und am 4. Juni d’Eröffnig vo de Fotousstellig vo [[Ján Štrba]] im Stadtmuseum&lt;ref&gt;{{cite web | title = MESTSKÉ MÚZEUM BOLO NA PRASKNUTIE. V PEZINKU OTVORILI VÝSTAVU JÁNA ŠTRBU VENOVANÚ KONCERTOM MLADOSTI | url = https://www.pezinok.sk/novinka/10513/mestske-muzeum-bolo-na-prasknutie-v-pezinku-otvorili-vystavu-jana-strbu-venovanu-koncertom-mladosti | publisher = Pezinok | access-date = 2026-06-24 | language = sk }}&lt;/ref&gt; mitere begleitende Diskussion im Café Radnica.

== Lueg au ==
* [[Atlas klub]]

== Weblink == 
* [https://obrazocky.blogspot.com/2016/06/koncerty-mladosti-1976-1977.html Plakat zum Festival, Fotografi vom Ján Štrba und Text vom Juraj Kušnierik] uf de Website Roman Brna 
* [https://www.youtube.com/watch?v=I8qaKeY5RbY ''Koncert mladosti 1977 – Pezinok''] – de einzig erhalteni 16-mm-Stummfilm wo mit authentischem Grüsch unterleit isch
* [https://www.youtube.com/watch?v=V2hL_WMjz9A ''Koncerty mladosti po 40 rokoch''] – RTVS-Dokumentarfilm (2016)

== Einzelnachwiis ==
&lt;references/&gt;

[[Kategorie:Musikfestival]]
[[Kategorie:Tschechoslowakei]]</text>
      <sha1>p324mgxsdsttalqjdlg4qt5ufe8f4ui</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1087563</id>
      <parentid>1087562</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T11:15:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Freigut</username>
        <id>8945</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gschicht */</comment>
      <origin>1087563</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9965" sha1="0wb06m29m94ha9w650nrolskc010xxh" xml:space="preserve">{{coord|48.2961|17.2672|type:landmark|format=dms|display=title}}
[[File:Amfiteater Pezinok.jpg|thumb|De Veranstaltigsort vo de Koncert mladosti-Festival (2023)]]

S '''Koncert mladosti'''-Festival (buechstäblich «Konzert vo de Jugend») isch en tschechoslowakische [[Musikfestival]] gsi, s het 1976 und 1977 im [[Amphitheater Pezinok|Amphitheater]] in [[Pezinok]], [[Slowakei]] stattgfunde und isch nur zweimal verastaltet worde. Hauptorganisatore sind de [[Pavol Boriš]] und de [[Ladislav Snopko]] gsi. Es isch s erste Open-Air-Festival i de [[Tschechoslowakische Sozialistische Republik|Tschechoslowakischi Sozialistischi Republik]] gsi.&lt;ref name=&quot;pezincan&quot;&gt;{{cite web | last = Boriš | first = Pavol | title = Koncert mladosti | newspaper = Pezinčan | url = http://pezincan.pezinok.sk/index.php | archive-url = https://web.archive.org/web/20220812050344/http://pezincan.pezinok.sk/index.php?yggid=article&amp;cat=2016-05&amp;article=14160 | issn = 1338-1857 | publisher = Mestský úrad | location = Pezinok | date = Mai 2016 | access-date = 3. Oktoober 2023 | archive-date = 2022-08-12 }}&lt;/ref&gt; De Musikkritiker Lubomír Dorůžka het s s «tschechoslowakische [[Woodstock-Festival|Woodstock]]» (uf [[Slowakische Sprache|Slowakisch]] ''československý Woodstock'') gnennt.&lt;ref name=&quot;sme-manicky&quot;&gt;{{cite news | last = Vanya | first = Boris | title = Keď máničky obsadili Pezinok, pohromu odvrátili The Beatles | newspaper = SME | url = https://plus.sme.sk/c/22190059/ked-manicky-obsadili-pezinok-pohromu-odvratili-the-beatles.html | issn = 1335-4418 | publisher = Petit Press | location = Bratislava | date = 15. August 2019 | access-date = 14. Novämber 2021}}&lt;/ref&gt;

== Gschicht ==
D Idee, es Festival namens Koncert mladosti z verastalte, isch im März 1976 im [[Atlas klub]] entstande. Nach eme Konzärt hän de Ladislav «Agnes» Snopko und de Paľo Boriš bime Glas [[Wein|Wii]] i de Chuchi vom Club über d Idee en grösseri Verastaltig uf em Pezinok-Amphitheater z verastalte diskutiert. Nach positive Rückmeldig vo de andere, händ sich de Boriš und de Snopko ad Vorbereitig vom Festival gmacht.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Bittner|first=Petter|title=Pezinok – bigbeatown|edition=2|publisher=Občianske združenie P.R.D.|location=Pezinok|year=2024|isbn=978-80-570-6127-4|page=28|last2=Boriš|first2=Pavol|last3=Štrba|first3=Ján}}&lt;/ref&gt; ''Koncerty mladosti'' isch e bispilos kulturells Ereignis gsi, wo die beschte tschechisch-slowakische Verträtter vo de [[Volksmusik|Volksmusig]], em [[Rock]] und em [[Jazz]] ufträtte sind – unter anderem d Volksmusig-Sänger und -Sängerinne sowie d Künstler [[Vladimír Merta]], Petr Lutka, [[Vlastimil Třešňák|Vlasta Třešňák]], Vladimír Veit, Pepa Nos, [[Miloš Janoušek]], Dagmar Andrtová und [[Zuzana Homolová]], d Folk-Rock-Band [[Marsyas (Band)|Marsyas]], d Rockband [[Collegium musicum]], s Debütkonzert vo de Band vom [[Jaroslav Filip]], [[Etc...]], d Pop-Rock-Band [[Modus (Band)|Modus]], d Jazzmusiker Gabriel Jonáš und Pavol Kozma, d Jazz-Rock-Bands Bohemia und Energit, sowie s Duo Andršt/Viklický, wo us de Band hervorgange isch.&lt;ref name=&quot;dennikn&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;muzikus-2002&quot;&gt;{{cite news | last = Lindaur | first = Vojtěch | title = Koncert mladosti folku, jazzu a rocku 1976 a 1977 – Pezinok | newspaper = Muzikus  | url = https://www.muzikus.cz/publicistika/Koncert-mladosti-folku-jazzu-a-rocku-1976-a-1977-Pezinok~25~cervenec~2002/ | issn = | location = Prague | date = 25. Juli 2002 | access-date = 18. November 2021}}&lt;/ref&gt; Die staatliche Medie hend s Festival als Festival vom Widerstand gäge s rote Normalisierigsregime bezeichnet&lt;ref name=&quot;pezincan&quot; /&gt; de Iitritt het 25 Kčs kostet&lt;ref name=&quot;dennikn&quot;&gt;{{Cite news | last = Balogh | first = Alexander | title = Pezinok 1976 bol slovenský Woodstock (foto) | newspaper = Denník N | url = https://dennikn.sk/489507/pezinok-1976-bol-slovensky-woodstock-foto/ | issn = 1339-844X | publisher = N Press | location = Bratislava | date = 17. Juni 2016 | access-date = 3. Oktoober 2023 }}&lt;/ref&gt; und i beidne Jahr sölls (lut Pavol Boriš) vo 4.500 Mensche bsuecht worde si.&lt;ref&gt;{{Cite web | title = Týždeň pred rokmi : 36 : Gramo duel : 2010 | url = https://www.youtube.com/watch?v=LHuvy73ZbQA&amp;t=480s | format = online video | time = 08:00 – 11:00 | website = TV Peziniok | date = 9. Septämber 2020 | access-date = 3. Oktoober 2023 | location = Pezinok }}&lt;/ref&gt;

Im Johr 1977 sind Ladislav Snopko und Slávek Jíša d Moderatore vom Festival gsi. Wo  de Sänger Jaroslav Hutka s Lied «Havlíčku Havle» gsunge het, sind d Bsuecher antibolschewistisch igstellt gsi und hend dra denkt, «gege alles» z demonstriere. d’ Moderatore händ d’ Situation beruehigt, indem sie de Film ''Yellow Submarine'' vo de britische Musikgruppe [[The Beatles]] zeigt händ, wo mit de Tön vo de [[Marseillaise|französische Nationalhymne]] und em Lied «All You Need Is Love» begange händ.&lt;ref name=&quot;muzikus-2002&quot; /&gt;

Im Johr 1978, es isch es dritts Jahr vom Festival plant gsi, aber es isch schliesslich abgseit worde.&lt;ref name=&quot;muzikus-2002&quot; /&gt;

D Atmosphäre vo de Ereignis isch vom Fotograf [[Ján Štrba]] iigfange und isch Teil verschiedene Gedenkuusstellige und -büecher gsi.&lt;ref name=&quot;sme-manicky&quot; /&gt; Autor vo de Plakat beid Jahre isch de [[Oliver Solga]] gsi.&lt;ref&gt;{{Cite news | last = Kušnierik | first = Juraj | title = Woodstock v Pezinku | newspaper = .týždeň | url = https://www.tyzden.sk/casopis/645/woodstock-v-pezinku/ | issn = 1336-653X | publisher = W PRESS | location = Bratislava | date = 18. August 2007 | access-date = 3. Oktoober 2023 }}&lt;/ref&gt; D’ Audiouufnahme vo beide Jahre sind vom [[Petr Cibulka]] uf [[Magnetband|Tonband]] ufgnoh worde.&lt;ref&gt;{{Internetquelle | titel = Československý Woodstock a iné spomieky v knihe Pavla Boriša | url = https://www.nulife.sk/nulife/2023/01/14/ceskoslovensky-woodstock-a-ine-spomienky-v-knihe-pavla-borisa/ | datum = 2023-01-14 | abruf = 2026-08-10 | sprache = sk-SK | autor = Redakcia}}&lt;/ref&gt; D Videoufnahme vo 1977 sind vom Kameramann Stano Slušný vom [[Československá televize|ČST]] uf [[16-mm-Film|16-mm-Film]] als [[Stummfilm|stums Filmband]] ufgnoh.

== Gedänkverastaltigä ==
Am 20. Septämber 1997 het nach 20 Johr s Pezinok-Kulturzentrum e Gedänkveraastaltig organisiert, wo de Emil Viklický, Fedor Frešo, Vlasta Třešňák, Jiří Dědeček, Dáša Voňková, Pepa Nos, Radim Hladík, Boris Urbánek, Roman Pokorný, Andrej Šeban, Marcel Buntaj, Oskar Rózsa, Luboš Andršt, Zdeněk Tichota und Ramblin Rex us de [[Vereinigte Staaten|USA]] mit de lokale Vorgruppene Slide Return und Alarm ufträtte sind.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=1997-09-17 |title=Pezinok v sobotu po 20 rokoch zažije comeback festivalu Koncert mladosti |url=https://www.sme.sk/nezaradene/c/pezinok-v-sobotu-po-20-rokoch-zazije-comeback-festivalu-koncert-mladosti |access-date=2026-01-19 |publisher=SME.sk |language=sk}}&lt;/ref&gt; Im Johr 2007 isch s Gedenkonzert i de Schaubmar-Mühl vo de Bürgervereinigung P.R.D. verastaltet worde, wo s neue Buech ''Koncert mladosti '76 – '77 – Československý Woodstock'' tauft worde isch.&lt;ref&gt;{{Cite news | title = Spomienka na Koncerty mladosti | newspaper = Pezinčan | url = http://pezincan.pezinok.sk/index.php?yggid=article&amp;cat=2007-07&amp;article=6302 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220610113614/http://pezincan.pezinok.sk/index.php?yggid=article&amp;cat=2007-07&amp;article=6302 | issn = 1338-1857 | publisher = Mestský úrad | location = Pezinok | date = Juli 2007 | access-date = 3. Oktoober 2023 | archive-date = 2022-06-10}}&lt;/ref&gt; Im Johr 2016, s sächsstündige Konzert mladosti 40-Event het stattgfunde.&lt;ref name=&quot;pezincan&quot; /&gt; Zum 50. Jubiläum vo de erschte Usgab vom Festival het am 27. Juni 2026 ds Koncert mladosti Pezinok im Amphitheater stattgfunde, wo es Rahmeprogramm mit Verastaltige i de Stadt am 20. und 21. Mai sowie am 4. Juni vorusgaht,&lt;ref&gt;{{Cite web | title = Do Pezinka sa vracia československý Woodstock. Koncert mladosti prinesie výstavy, diskusie aj veľké finále v pezinskom amfiteátri | url = https://www.pezinok.sk/novinka/10312/do-pezinka-sa-vracia-ceskoslovensky-woodstock-koncert-mladosti-prinesie-vystavy-diskusie-aj-velke-finale-v-pezinskom-amfiteatri | publisher = Pezinok | date = 2026-04-24 | access-date = 2026-04-25 | language = sk }}&lt;/ref&gt; insbesondere am 20. Mai d’ Eröffnig vo de Fotousstellig vom Jaroslav Prokop mit em Titel «Jaroslav Prokop: Portrét jednoho hudebního festivalu aneb Pezinok 1976» im Kulturhuus in Pezinok&lt;ref&gt;{{cite web | title = Vernisáž výstavy Jaroslava Prokopa priblíži atmosféru legendárneho festivalu Pezinok 1976 | url = https://www.popular.sk/vernisaz-vystavy-jaroslava-prokopa-priblizi-atmosferu-legendarneho-festivalu-pezinok-1976 | publisher = Populár.sk | date = 2026-05-18 | access-date = 2026-06-24 | language = sk}}&lt;/ref&gt; und am 4. Juni d’Eröffnig vo de Fotousstellig vo [[Ján Štrba]] im Stadtmuseum&lt;ref&gt;{{cite web | title = MESTSKÉ MÚZEUM BOLO NA PRASKNUTIE. V PEZINKU OTVORILI VÝSTAVU JÁNA ŠTRBU VENOVANÚ KONCERTOM MLADOSTI | url = https://www.pezinok.sk/novinka/10513/mestske-muzeum-bolo-na-prasknutie-v-pezinku-otvorili-vystavu-jana-strbu-venovanu-koncertom-mladosti | publisher = Pezinok | access-date = 2026-06-24 | language = sk }}&lt;/ref&gt; mitere begleitende Diskussion im Café Radnica.

== Lueg au ==
* [[Atlas klub]]

== Weblink == 
* [https://obrazocky.blogspot.com/2016/06/koncerty-mladosti-1976-1977.html Plakat zum Festival, Fotografi vom Ján Štrba und Text vom Juraj Kušnierik] uf de Website Roman Brna 
* [https://www.youtube.com/watch?v=I8qaKeY5RbY ''Koncert mladosti 1977 – Pezinok''] – de einzig erhalteni 16-mm-Stummfilm wo mit authentischem Grüsch unterleit isch
* [https://www.youtube.com/watch?v=V2hL_WMjz9A ''Koncerty mladosti po 40 rokoch''] – RTVS-Dokumentarfilm (2016)

== Einzelnachwiis ==
&lt;references/&gt;

[[Kategorie:Musikfestival]]
[[Kategorie:Tschechoslowakei]]</text>
      <sha1>0wb06m29m94ha9w650nrolskc010xxh</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>