Wikipedia
alswiki
https://als.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Houptsyte
MediaWiki 1.47.0-wmf.24
first-letter
Medium
Spezial
Diskussion
Benutzer
Benutzer Diskussion
Wikipedia
Wikipedia Diskussion
Datei
Datei Diskussion
MediaWiki
MediaWiki Diskussion
Vorlage
Vorlage Diskussion
Hilfe
Hilfe Diskussion
Kategorie
Kategorie Diskussion
Portal
Portal Diskussion
Buech
Buech Diskussion
Wort
Wort Diskussion
Text
Text Diskussion
Spruch
Spruch Diskussion
Nochricht
Nochricht Diskussion
TimedText
TimedText talk
Modul
Modul Diskussion
Veranstaltung
Veranstaltung Diskussion
Chur
0
2373
1089695
1089693
2026-10-21T13:44:42Z
Freigut
8945
rs
1089695
wikitext
text/x-wiki
{{DISPLAYTITLE:Khûr}}
{{Infobox Ort in der Schweiz
|NAME_ORT = Chur
|BILDPFAD_KARTE = Karte Gemeinde Chur 2016.png
|BILDPFAD_WAPPEN = CHE Chur COA.svg
|BILD = Fuerhoernlich ur.JPG
|BESCHREIBUNG = Khûr vom Fürhörnli her gseh
|REGION-ISO = CH-GR
|BEZIRK = [[Region Plessur|Plessur]]
|KREIS = [[Kreis Chur|Chur]]
|IMAGEMAP = Bezirk Plessur
|BFS = 3901
|PLZ = 7000–7007<br />7026 Maladers
|UN/LOCODE = CH CHR
|BREITENGRAD = 46.850001
|LÄNGENGRAD = 9.533331
|HÖHE = 593
|FLÄCHE = 35,68
|EINWOHNER = <!-- wird durch eine zentralisierte Vorlage eingebunden-->
|STAND_EINWOHNER = <!-- wird durch eine zentralisierte Vorlage eingebunden-->
|STADTPRÄSIDENT = Urs Marti ([[FDP.Die Liberalen|FDP]])
|WEBSITE = www.chur.ch
}}
'''Khûr''' (amtlich ''Chur'', [[Rätoromanische Sprache|rät.]] {{Audio|roh-Sursilvan-Cuera.ogg|''Cuera''}} ([[surselvisch]]), ''Coira'' ([[surmeirisch]]), {{Audio|Roh-putèr-Cuira.ogg|''Cuira''}} ([[Putèr|oberengadinisch]]), {{Audio|Roh-vallader-Cuoira.ogg|''Cuoira''}} ([[Vallader|unterengadinisch]]), [[Italienische Sprache|ital.]] ''Coira'') isch d [[Hauptstadt|Hauptschtatt]] vom [[Schweiz|Schwizzer]] [[Kanton Graubünden|Khantôn Graubünda]].
Khûr het mee als 34'000 Iiwonar (2012). Ggreedati [[Sprache|Schprôcha]] sind vor allem s [[Alemannisch]], s [[Italienische Sprache|Italienisch]] und s [[Rätoromanische Sprache|Românisch]].
== der Ortsname ==
Vu der Gschicht vum Nama vu Chur sait der Artiggel [http://online.drg.ch/main.aspx#7d47a29c6ec6f5f445aec3f6f3dce6ae CUOIRA] im [[Dicziunari Rumantsch Grischun]], wo ma online khan aluaga, är khömm vumana vorrömischa Wort, wo ''curia'' ghaissa het und «der Volksstamm» bedüütet het; das isch dur d Forschig vum Schwiizer Romanischt [[Johann Ulrich Hubschmied]] bezügt.
== Gschicht ==
Khûr isch dia eltischt [[Stadt|Schtatt]] vur Schwizz. Die eerschta Füürschtella sölland vu 11'000 vor Christus sii. D [[Römisches Reich|Röömar]] sind im Jôr 15 vor Khrischtus über d Bärgpäss iimarschiart und hend a paar Hüüsar und a Rössarwäggslschtell für d [[Splügenpass|Splüügaschtrôss]] bbaut.<ref>[http://www.churtourismus.ch/alpenstadt/kultur/kultur/museen/roemische-ausgrabungen.html Archäologii z Khûr]</ref> Schpöötischtans sit am Jôr [[451]] hets z Khûr an [[Bischof]], wo s [[Bistum Chur|Bischtum Khûr]] leitet. Siini Khirha isch d [[Kathedrale St. Mariä Himmelfahrt (Chur)|Katedraala]] im Schloss ooba.
Im [[Mittelalter|Mittalaltar]] hets immar öppa 1'200 Seela innerhalb vu da Schtattmuura ghaa. Erscht ab 1858 mit am Isabaanbau vu [[Rorschach|Roorschach]] uff Khûr isch d Schtatt rasant gwaggsa. Dua isch au dia aalt Schtattmuura abgrupft khoo. Vu 1970 bis öppa 1990 hät Khûr immer öppa 33'000 Iiwooner ghaa. Nohana het’s denn a Huufa Zuazüüg ggee. Endi 2006 sind’s mee als 35'000 und Endi 2011 über 36'000 Iiwooner gsii.
Uf dr 1. Jänner 2020 hät [[Maladers|Malòòdersch]] mit Khûr fusioniert, uf dr 1. Jänner 2021 [[Haldenstein|Haaldastai]].
== Geografii ==
Khûr liit grad döt im [[Churer Rheintal|Khûrer Rhiital]], wo dr [[Rhein|Rhii]] vum [[Surselva|Oberland]] und vo [[Bonaduz]] här a Khnigg noch Norda in d Bündner Herrschaft macht. D Schtatt isch uffam Schuttkheegl vur [[Plessur]] bbaut. Dia flüüsst vu [[Arosa]] här ds [[Schanfigg|Tschelfigg]] aaba tiräggt dur Khûr in da Rhii. Im Nordoschta khömmen d Hüüser fascht bis an da Fürschtawaald.
Dia höggschta Bärga zringumm sind im Nordweschta dr [[Calanda]] ännet am Rhii, im Oschta dr [[Montalin]] oben a [[Maladers|Malòòders]] und im Süüda dr [[Dreibündenstein|Dreibündaschtai]].
D Nochbergmainda sind im Norda [[Pfäfers|Pfääfers]] (im Kanton Sanggalla), [[Untervaz]] und [[Trimmis|Trümmis]], im Weschta [[Felsberg GR|Feldschpärg]], im Südweschta [[Domat/Ems|Ems]], im Süüda [[Churwalden|Khurwaalda]] und [[Tschiertschen-Praden|Tschiertscha-Praada]] und im Oschta [[Arosa]].
== Würtschaft ==
Z Khûr het’s a paar Induschtriibetriib, Bangga, Versihariga und a Huufa Khliigwärb. Puurabetriib het’s fasch khaini mee, und au Räbbärga sind nu no wenig. Vor allem d Induschtrii häd sich 1963 sehr drfüür iigsetzt, zum dia hüttigi [[Hochschule für Technik und Wirtschaft Chur|Hochschual für Tächnigg und Würtschaft]] gründa.
Di [[Rhätische Bahn|Räätisch Baan]] het Glais vu Khûr us bis uf [[Disentis]], [[Arosa]] und in ds [[Engadin]].
== Galerii ==
<gallery>
Chur.jpg|d Uussicht uf Khûr
Chur_Poststrasse.jpg|d Fuassgängerzoona ir Poschtschtrôss
Chur_Bärenloch.jpg|ds Bääraloch ir mittelalterliha Altschtatt
Chur Kathedrale 1.jpg|d [[Kathedrale St. Mariä Himmelfahrt (Chur)|Bischofskhirha (Khatedraala) im Hof]]
Kantonsschule Graubünden 1.jpg|d Kantontschual
Chur Bus station - panoramio.jpg|dr Busbaanhof
</gallery>
== Inschtituziona ==
* [[Dicziunari Rumantsch Grischun]]
* [[Radiotelevisiun Svizra Rumantscha]]
== Persönlichkaita ==
* [[Valentin Bearth]] (* 1957), en bündner Architekt
* [[Gion Gieri Barbisch]] (1641–1687), Buechtruker, hät vo 1672 bis 1675 z Khuur e Trukerei betribe
* [[Jörg Blaurock]] (* um 1492, † 1529), füerendi Persönlichkait vom früaha [[Täufer]]tum, hät 1525 z Khûr gwürkt
* [[Josias Braun-Blanquet]] (1884–1980), en Botaniker, z Khuur ufgwagse
* [[Alois Brügger]] (1920–2001), en Arzt, z Khuur uf d Wält cho
* [[Jakob Buchli]] (1876–1945), en Konstrukteur im Beraich vom Lokibau, z Khuur uf d Wält cho
* [[Johann Busch (Unternehmer)|Johann Busch]] (1890–1969), en Fabrikant (Busch-Wooga) und Gmaindspolitiker (FDP)
* [[Johann Rudolf Byss]] (1660–1738), en Schwizer Moler, z Khuur uf d Wält cho
* [[Corina Caduff]] (* 1965), e Kulturwüssaschaftlari und Literaturkritikeri, Professori an dr Zürcher Hochschuala vu da Künscht (ZHdK)
* [[Gion Mathias Cavelty]] (* 1974), en Schriftsteller, z Khuur uf d Wält cho
* [[Pieder Cavigelli]] (1913–1996), en Germanischt und Lehrer
* [[Conradin Clavuot]] (* 1962), en Architekt, z Khuur ufgwagse
* [[Johannes Comander]] (1484–1557), en Theolog und Reformator z Chur
* [[Gion Giusep Derungs]], Musiker
* [[Silvana Derungs]], Romanischtin, Lexikografin bim [[Dicziunari Rumantsch Grischun]]
* [[Hansruedi Giger]] (1940–2014), Grafiker und bildenda Künschtler, Oscar-Priisträger
* [[Gimma|Gian-Marco Schmid alias Gimma]], Rapper
* [[Hans Gmür]] (1927–2004), Autor
* [[Wädi Gysi]], Musiker und Iishockeyschpiler
* [[Konstantin Harter]], Iishockeyspiler und Architekt
* [[Alfred Heuß (Musikwissenschaftler)|Alfred Heuss]], tüütscha Musigwüssaschaftler und Musigkritiker
* [[Rudolf Hotzenköcherle]] (1903–1976), Sproochwüssaschaftler
* [[Kurt Huber]], Professer an der Ludwig-Maximilians-Universität z Müncha, Volksliadforscher, Mitgliid vu der ''Weissen Rose''
* [[Anton Huonder]], Kathoolischa Theoloog und Schriftsteller
* [[Britta Huttenlocher]], Moleri
* [[Mario Illien]], Inschinöör
* [[Georg Jäger (Historiker)|Georg Jäger]], Begründer vom Inschtitut für Kulturforschig Graubünda
* [[Jörg Jenatsch]] (1596–1639), Bündner Politiker im [[Dreissigjähriger Krieg|Drissigjähriga Kriag]]
* [[Angelika Kauffmann]], Moleri
* [[Adolfo Kind]], Chemii-Inschinöör und eine vu da Vätter vum Schkiifaara z Italia
* [[Lenz Klotz]], Moler
* [[Susanne Leutenegger Oberholzer]], Nationalröti Kanton Baselland
* [[Kim Lindemann]], Iishockeyspiler
* [[Sven Lindemann]], Iishockeyspiler
* [[Daniel Mahrer]], Schgiirennfaarer
* [[Beat Marti]], Schauspiler
* [[Urs Marti]], Schtadtpräsident
* [[Christian Menn]], Bauingenieur
* [[Martin Meuli]], Arzt und Pionier für Kinder- und Fötaalkhirurgii
* [[Nino Niederreiter]], Iishockeyspiler
* [[Robert Platow]], Würtschaftsschurnalischt, Gründer und Herusgeber vom [[Platow Brief]]
* [[Adolf Hermann Ribi]], Sproochwüsseschaftler und Redakter
* [[Giorgio Rocca]], italienischa Schgiirennfaarer
* [[Yvonne Rüegg]], Schgiirennfaarari
* [[Meinrad Schütter]], Khomponischt
* [[Carli Tomaschett]], Romanischt, Scheffredakter vom [[Dicziunari Rumantsch Grischun]]
* [[Renato Tosio]], Iishockeygooli
* [[Johann Baptista von Tscharner (1815–1879)|Johann Baptista von Tscharner]], Bündner Politiker und Uufkhlärer
* [[Nadine Vinzens]], Miss Schweiz 2002, Model und Schauschpilari
* [[Andreas Walser]], Moler
* [[Brigitte Wolf (Orientierungsläuferin)|Brigitte Wolf]], Orientierigsläufari
* [[Andrea Zinsli]], Schgiirennfaarer
* [[Paul Zinsli]], (1906–2001), Volchskundler und Sproochforscher
* [[Peter Zinsli]] (1934–2011), Volksmusiker und Komponist
* [[Peter Zumthor]] (* 1943), Architekt und [[Pritzker-Architektur-Preis|Pritzker-Prysträger]] 2009
== Luag no ==
* [[Klinik Waldhaus (Chur)|Klinik Waldhuus]]
== Weblink und Literatur ==
{{Commonscat}}
* [https://www.chur.ch/ Khûrer Sitta]
* [https://chur.graubuenden.ch/de Khûrer Turismussitta]
* {{HLS|1581|''Chur (Gemeinde)''|Autor=Jürg Rageth, Anne Hochuli-Gysel, Linus Bühler, Martin Bundi, Jürg Simonett}}.
== Fuessnota ==
<references />
{{NaviBlock
|Navigationsleiste Region Plessur
|Navigationsleiste Kantonshauptorte der Schweiz
}}
{{Normdaten}}
[[Kategorie:Ort (Kanton Graubünde)]]
[[Kategorie:Stadt (Schwiiz)]]
[[Kategorie:Kantonshauptort (Schwiz)]]
[[Kategorie:Chur| ]]
4xmdj3jtwa4l6hi2zusm8wr4h5vaorx
Schweizerdeutsch
0
6221
1089712
1084870
2026-10-22T06:23:36Z
~2026-56380-96
123974
Kleine Ausbesserung von Schreibfehlern. Erster Absatz, 1-25 Wort
1089712
wikitext
text/x-wiki
{{DISPLAYTITLE:Schwyzerdütsch}}
[[Datei:Sprachen CH 2000.png|350px|mini|'''Sproche i de Schwiz; orangsch: Schwyzerdütsch''']]
'''Schwyzerdütsch''' isch e Sammelbezeichnig für di säbe [[Alemannische Dialekte|alemannische]] [[Dialekt]], wo i de [[Schweiz|Schwyz]] gredt wird. In sim Buech «Was ist eigentlich Schweizerdeutsch?» definiärt dr Sprachwüsseschafter [[Arthur Baur]] scho im erschte Satz, dass Schwyzerdütsch d Umgangssproch sig, wo im alemannische Teil vo dr Schwyzerische Eidgenosseschaft allgemein gültig sig. Es sig die diräkti Fortsetzig vom Idiom, wo die [[Alemannen|alemannische]] Ywanderer mit sich broocht heige, wo sii sich in dr Schwyz niidergloo heige.
== Dr Begriff ''Schwyzerdütsch'' in dr Sprochwisseschaft ==
Der Underschid zwüschem schwyzerdütschen und den anderen alemannische Dialäkt isch nid en Underschid im Sprachsystem ([[Syntax]]), sondern im Sprachgebruuch ([[Pragmatik]]). Di schwyzerdütsche Dialäkt underscheide sech also nid daderdür vo den anderen alemannische Dialäkt, das es bestimmti Merkmal oder [[Isoglosse]] gub, wo se vo den andere Dialäkt trennti, sondern daderdür, das ds Schwyzerdütsche fasch ohni Yschränkig als einzigi Umgangssprach bbruucht wird, während im Räschte vom alemannische Sprachgebiet näbem Dialäkt o ds [[Hochdeutsch|Standarddütsche]] bzw. ds [[Französische Sprache|Französische]] gsproche wärde. E Folg dervo isch, das ds Schwyzerdütsche scharff und ohni d Müglechkeit vo Zwüscheforme vom Standarddütsche trennt isch. I de wenige Situatione, wo i d Standardsproch gwächslet wird, passiert dä Wächsel bi vollem Bewusstsy und wird oft o thematisiert.
Das sech ds Schwyzerdütsche nid dür Merkmal im Sprachsystem uszeichnet, isch ir [[Sprachwissenschaft|Sprachwüsseschaft]] unbestritte. So het zum Byspiil dr [[Albert Bachmann (Philologe)|Albert Bachmann]] im ''Geographischen Lexikon der Schweiz'' vor iber 100 Johr gschriibe (äng am dütsche Original agleenti Übersetzig):
:«Es wurd überhaupt schwer falle, irgend e Gränze vonere luutlichi Erschynig z'nenne, wo au nurr uff ei lengeri Streggi mit unsre Landesgränze zämmefalle wurd. Dr Verkeer übere Bodesee und Rhy isch trotz all de politische Gränzpfööl immer und überall läbhaft gnueg gsi, um sprochlichi Wandlige übere und ane z'trage. Wenn mr also charakteristischi Merkmool vom Schwyzerdütsche uffzelle wän, so kas sich nur um Erschiinige handle, wo entwäder s Gebiet vo dr Nochberschaft im Norde oder Oschte mitumfasst oder aber wo sich denn uff en grössere oder chlinere Teil vo dr dütsche Schwyz beschränke.»
Dr [[Rudolf Hotzenköcherle]], dr Rusgäber vum [[Sprachatlas der deutschen Schweiz|Sprochatlas vu dr ditsche Schwiz]], stellt 1984 d Frog, eb noch stränge Massstäb dr Begriff Schwyzerdütsch grächtfertigt sei. Do drzue wär noch sinere Arbet notwendig, dass e gniegendi Azaal vo lutlige, morphologische oder lexikalische Kriterie vorhande wäre, wo im ganze Gebiet vo dr Schwiiz, wo Dütsch gsproche wird, Gültigkeit hette. Des isch nit dr Fall, s git aü fir ihne nit ''e enger-südalemannische, e eigentlich schwiizerdütschi'' Sprochlandschaft. Dr stellt d Frog, wurum sich des im Bewusstsii vu viile Schwizer ''trotz allem mit hartnäckiger Beharrlichkeit bhaupte'' duet. Er fiährt verschiidini Antworte uf:
* S schwizer Schriftditsch het e klari Sonderstellig gegeniber em Ditschland-Schriftditsch. Zu däne hüffe Helvetisme in dr Schwizer Schriftsproch kunnts nit numme wägem Dialäkt, s kunnt aü, wel do meh franzesischi Främdwerter ufghobe wäre wiä z [[Deutschland|Ditschland]] – dr Ditschschwizer verdlehnt liäber ebis üs em [[Französische Sprache|Franzesische]] wiä üs dr [[Standardsprache|Standardsproch]] im Norde. Do drzue kunnt, ass d Schwiz e eige politisch System mit e Hüffe eigene Begriff fir d Institutione usw. het – diä wäre aü in dr Dialäkt ibernumme. D Sonderstellig vum Schwizer Schriftditsch verfiährt drzue, z glaübe, ass aü dr Dialäkt häne am Rhiin e Sonderstellig gegeniber em Dialäkt äne am Rhiin het.
* S git e psychologisch Bedirfnis vum machtpolitisch Schwächere, so schribt dr Hotzenköcherle, sich im Sog un im Druck vum Stärkere gegeniber z behaüpte un abzschirme.
* In dr ditsche Schwyz wird in allene Bevelkerigsschichte un in allene Alltagssituatione dr Dialäkt bewusst un fascht ohni Iischränkig verwändet. Diä Erschiinig ändet im Norde an dr schwizerische Staatsgränz.
Schwizerditsch isch fir dr Hotzenköcherle drum ''e Gefühlsrealität, an däre es em eigentlige linguistische Substrat nid ganz mangle duet''. Schwizerditsch diäg dr Haptteil vum «Südalemannische» üs mache, un dä diäg fir dr Schwizer «erlebnismässig und herkömmlicherweise mit dem Begriff seines Landes selbst» zämme hänke.
Mängisch wird d Meinig güsseret, di höcheri Mobilität und d [[Massenmedien|Massemedie]] füeri derzue, das d Underschide zwüsche de verschidnige schwyzerdütsche Dialäkte nahdisnah verschwindi, so das en Art es ''Einheitsschwyzerdütsch'' am Entstah syg. Es git aber kei Ahaltspünkt für son en Entwicklig. O we sech innerhalb vo de groossen [[Agglomeration|Agglomerationen]] e Nivellierig vo de chlyrüümige Dialäktunderschide lat la beobachte, blybe d Underschide zwüsche de groosse Dialäktrüüm bestah.
In sinem Lehrbuech ''Schwyzertüütsch'' stitzt sich dr Arthur Baur ufs [[Zürichdeutsch|Züritüütsch]]. Des 200-Sitte-Buech het e gnapp 10-sittige Ahang ibers [[Berndeutsch|Bärndütsch]]. Dr Baur wiist druf hii, ass s Züüridütsch in däm Buech ''als pars pro toto s gesamte in dr Schwiiz gsprochene Alemannisch vertritt,'' er verwiist aber aü uf diä andere [[Alemannische Grammatik#Literatür|schwizerditsche Grammatike]]. Des Buech isch scho vor em [[Zweiter Weltkrieg|Zweite Wältkriäg]] erschiine (1939) un isch hit – stark erwitteret – i de Usgob vo 2008 alliwiil no im Handel.
Ass uusgwäscheni Aglomerationsmundarte d Oberhand gwinne, stosst nit iberal in dr Schwiz uf Begeischterig. Do drzue zwoo Stimme üs em [[Berner Oberland|Bärner Oberland]] un enni vu Basel:
* «Es isch e betriblechi Erschynig, das d Oberländer ir Frömdi sehr schnäll d Mundart anäme, während e Mittellandbwoner wo im Bödeli läbt o nach jahrzähntelangem Ufenthalt im Oberland syni Muetersprach nid ufgit. Bsunders schad isch es, das o d Lehrchräft us andere Landesteilen üsi Mundart nid anäme.» (Hans Ulrich Grossniklaus; zitiert nach Ruth Bietenhard-Lehmann, lueg bir Literatur, apasst a ds Alemannische)<!--Schön wär's, we das öpper chönnt i ds Haslidütsche überträge!-->
* «Schlimm steit’s aber umen überlifert Dialäkt im hüt verstedterete [[Meiringen|Meiringe]]. Der Satz ''Mier gää mmooren den embitz ga llöiffen'', tönt bi vile junge Lüt öppe so: ''Mier gää moorn de ebitz ga löiffä'' -, falls überhoupt no haslidütschi Lute z ghöre sy. Alles Haslidütsche het Müej, em Druck vo den Unterländer Mundarte z widerstah!» (Hans Dauwalder, zitiert nach Ruth Bietenhard, apasst a ds Alemannische)<!--U hie o: Schöner wär's uf Haslidütsch, nid uf Bärndütsch!-->
* Dr [[Rudolf Suter]] het in sinem Biächli «Unser Baseldeutsch» e äxtra Kapitili «Sprochwandel und Bedrohig vom Baaseldytsche». Do bschribt dr, wiä s Baseldytsch unter em Iifluss vu dr andere Dialäkt si bsundere Charakter verliärt, aber aü, wiä dr «dytsch Fäärnseeschargon, wo vil vo unsere eidgenessische Sprächerinne, Sprächer und Moderator eso gärn kopiere», d Sproch vu dr Kinder un vu dr Jugendliche veränderet; do drbi diäge Ergäbnis rüskumme, wu nit numme nit Baseldytsch seige, si hebe aü nyt mit Bärn- oder Züriditsch z due.
== Variante ==
[[Sprachwissenschaft|Linguischte]] händ hunderti vun Dütschschwiizer Mundarten oder [[Varietät (Linguistik)|Varietäten]] unterschide. Di starki topografischi Chammerig vode Schwiiz un di gringi Mobilität vo de Lüüt bis zum Aafang vum [[20. Jahrhundert|20. Jarhundert]] händ dezue gfüert, des sich d Dialäkt teilwiis starch tüend unterscheide, mängmal sogar so stark, des au d Schwiizer underänand Voschtändigungsproblem händ. So isch ds [[Walliserdeutsch|Walliserdütsch]] als s süüdlichschti Extrem düütlich verschide vo de Mittelland-Dialäkt.
Vo de grosse Underteilige vom Alemannische findt me i de Schwiiz ali ussert em [[Schwäbisch]]e:
* [[Niederalemannisch|Nideralemannisch]] z Basel
* [[Bodenseealemannisch|Mittelalemannisch]] i gwüsse Gränzregione gäge Tüütschland, [[Liechtenstein|Liechtestäi]] und Ööschterrych (vom Hochalemannisch chuum je klar z tränne),
* [[Hochalemannisch|Höchalemannisch]] im ganze Mittelland, i verschideni Undergruppe gstafflet,
* [[Höchstalemannisch|Höchschtalemannisch]] schliesslich i den [[Alpen|Alpe]] südlech vo Bärn und [[Luzern|Lozärn]]).
Diä Unterteilige wäre nit vu allene Sprochwisseschafler glich vorgnumme – lueg do drzue [[Alemannischer Sprachraum (Gliederung)|dr speziell Artikel]].
* [[Niederalemannisch|Nideralemannisch]]
** [[Baseldeutsch|Baseldytsch]] (Stadt Basel)
* [[Bodenseealemannisch|Mittelalemannisch/Hochalemannisch]]
** [[Liechtensteinerisch|Liachtastäänerisch]]
** Mittelalemannischi Iischleeg häts au i Teil vu de [[Ostschweizerisch|Ostschwizer Dialekt]]
* [[Hochalemannisch]]
** [[Aargauerdeutsch|Argouertüütsch]]
** [[Baselbieterdeutsch|Baselbieterdütsch]]
** [[Berndeutsch|Bärndütsch]]
** [[Luzerndeutsch|Lozärntüütsch]]
** [[Ostschweizerisch|Ostschwizer Dialekt]] (Schaffuuse, Thurgau, Sanggalle, Appezell, Churer Rhiital)
** [[Solothurnerdeutsch|Solethurnisch]]
** [[Zürichdeutsch|Züritüütsch]]
* [[Höchstalemannisch|Höchschtalemannisch]]
** [[Berner Oberländisch|Bärner Oberländisch]]
** [[Glarnerdeutsch|Glarnertüütsch]]
** [[Jaundeutsch|Jùutütsch]]
** [[Senslerisch|Seislertütsch]]
** [[Urschweizerische Dialekt|Urschwyzerisch]]: Urnertiitsch, Schwyzertüütsch, Obwaldnertiitsch ond Nidwaldnerteitsch
** [[Walliserdeutsch|Wallisertiitsch]]
** [[Walser|Walsertüütsch]] – Piemont ([[Südwalserdeutsch|Südwalsertiitsch]]), Tessin ([[Gurinerdeutsch|Gurijnärtitsch]]), Bündnerland, Liechtestäi (Trisebärg), Vorarlberg
== Lueg au under ==
* [[Alemannische Dialekte]]
* [[Alemannische Grammatiken]]
* [[Alemannische Literatur]]
* [[Dieth-Schreibung]]
* [[Liste Alemannischer Wörterbücher]]
* s [[Schweizerisches Idiotikon|Schwiizerischen Idiotikon]]
* [[Schweizerdeutsch in Wisconsin|Schwizerdütsch z Wisconsin]]
* dr [[Sprachatlas der deutschen Schweiz|Sproochatlas vo dr düütsche Schwiiz]]
* dr [[Schweizerischer Verein für die deutsche Sprache|Schwiizerisch Verein für die düütschi Sprooch]]
== Literatur uff Schwiizerdütsch ==
''Lueg au: [[Alemannische Literatur#Schwiiz]]''
Ab em 19. Joorhundert hän e bemärkenswärti Azahl vo Autore uff Schwiizerdütsch gschriibe. Die frieschte Wärch sin uff Luzärndütsch ([[Jost Bernhard Häfliger]] und [[Josef Felix Ineichen]]), uf Glarnerdütsch ([[Cosmus Freuler]]), uf Appezällerdütsch ([[Johannes Merz]]) un uf Züridütsch ([[Johann Martin Usteri]], [[Jakob Stutz]]) gschriibe worde, starchi bärndütschi Yflüss zeige d Wärk vom [[Jeremias Gotthelf]], wo öppe zur gliiche Zyt publiziert worde sin. Do e Uswahl vo wichtige Schwiizerdütsch-Autore und ihrne Hauptwärch:
* [[Anna Maria Bacher]] (* 1947), ''Z Kschpel fam Tzit; Litteri un Schattä; Z Tzit fam Schnee'' ([[Südwalserdeutsch|Südwalsertiitsch]] vo [[Formazza|Pomatt]])
* [[Albert Bächtold]] (1891–1981), ''De goldig Schmid; Wält uhni Liecht; De Studänt Räbme; Pjotr Ivanowitsch'' ([[Ostschweizerisch|Schaffhuuser]] Dialäkt vom [[Klettgau|Chläggi]])
* [[Emil Balmer]] (1890–1966), ''D’Glogge vo Wallere; Sunn- und Schattesyte; Vo chlyne Lüüt; Der Glückshoger; Theater im Dorf; Der Riedhof; Die zwöüti Frou; Der neu Wäg; Ds heilig Füürli; Ds Verspräche'' ([[Berndeutsch|Bäärntütsch]])
* [[Jonas Breitenstein]] (1828–1877), ''Dr Her Ehrli; ’s Vreneli us der Bluemmatt'' ([[Baselbieterdeutsch|Baselbieterdütsch]])
* Theodor Bucher oder [[Zyböri]] (1868–1935), ''Hundert wildi Schoss'' ([[Luzerndeutsch|Luzärntüütsch]])
* [[Ernst Burren]] (* 1944), ''Dr Schtammgascht; Näschtwermi'' ([[Solothurnisch|Soledurnerisch]])
* [[August Corrodi]] (1826–1885), ''De Herr Professer; De Herr Vikari; De Herr Dokter,'' en Übersetzung vom Plautus synere ''Mostellaria'' ([[Zürichdeutsch|Züritüütsch]] us der Stadt)
* [[Barbara Egli]] (1918–2005), ''Wildi Chriesi'' (Züritüütsch vom [[Zürcher Oberland|Züri-Oberland]])
* [[Fritz Enderlin]] (1883–1971), ''De Sonderbunds-Chrieg,'' Übersetzig vo «La Grande Guerre du Sondrebond» vom C. F. Ramuz ([[Ostschweizerisch|Oberthurgauisch]])
* [[Georg Fient]] (1845–1915), ''Lustig Gschichtenä'' (Bündner-[[Walser]]tüütsch us em [[Prättigau]])
* [[Martin Frank]] (* 1950), ''Ter Fögi ische Souhung; La Mort de Chevrolet'' (Bäärntütsch mit Zürcher Yflüss)
* [[Simon Gfeller]] (1868–1943), ''Ämmegrund; Drätti, Müetti u der Chlyn; Seminarzyt'' (Bäärntütsch us em [[Emmental|Ämmitau]])
* [[Jeremias Gotthelf]] (1797–1854), nume Teil vo sim Gsamtwärch sin uff Bärndütsch
* [[Jost Bernhard Häfliger]] (1759–1837), ''Lieder im helvetischen Volkston, nach der Luzernerischen Mundart''
* [[Sophie Haemmerli-Marti]] (1868–1942), ''Mis Chindli; Grossvatter-Liedli; Im Bluescht; Läbessprüch; Mis Aargäu'' ([[Aargauerdeutsch|Aargouertüütsch]])
* [[Paul Haller]] (1882–1920), ''Maria und Robert'' (Aargauertüütsch)
* [[Frida Hilty-Gröbly]] (1893–1957), ''Am aalte Maartplatz z Sant Galle; De hölzig Matroos'' ([[Ostschweizerisch|Stadtsanggalisch]])
* [[Josef Hug]] (1903–1985), ''S Gmaiguet; Dunggli Wolgga ob Salaz'' ([[Graubünden|Bündnertütsch]] us em Rhyntel)
* [[Thomas Hürlimann]] (* 1950), ''Dr Franzos im Ybrig'' ([[Kanton Zug|Zugertüütsch]])
* [[Josef Felix Ineichen]] (1745–1818), ''Lieder vom alten Sepp'' (Luzerntüütsch)
* [[Josef Jörger]] (1860–1933), ''Urchigi Lüt'' (Bündner-Walsertüütsch vo [[Vals GR|Falsch]])
* [[Guy Krneta]] (* 1964), ''Furnier; Zmittst im Gjätt uss; Ursle'' (Bärndütsch)
* [[Gottlieb Jakob Kuhn]] (1775–1849, ''Volkslieder und Gedichte; Sammlung von Schweiz-Kühreihen und alten Volksliedern'' (Bärntütsch)
* [[Michael Kuoni]] (1838–1891), ''Alpinisches Idyll; Bilder aus dem Volksleben des Vorder-Prättigau’s'' (Bündnertütsch us [[Maienfeld|Maiefäld]] und Bündner-Walsertütsch us em Prättigau)
* [[Maria Lauber]] (1891–1973), ''Chüngold; Bletter im Luft; Der jung Schuelmiischter'' (Bärner Oberland)
* [[Pedro Lenz]] (* 1965), ''Plötzlech hets di am Füdle'' (Bärndütsch us em [[Oberaargau|Oberaargou]])
* [[Meinrad Lienert]] (1865–1933), ''Flüeblüemli; 's Mireli; Der Waldvogel'' (Dialäkt vom [[Kanton Schwyz]], Einsidle)
* [[Emilie Locher-Werling]] (1870–1963), ''Wie's ä cha gah!; S Sunneschynli und s Dummerli'' (Züritüütsch)
* [[Carl Albert Loosli]] (1877–1959), ''Mys Dörfli; Mys Ämmitaw; Wi’s öppe geit!'' (Bärntütsch us em [[Emmental|Ämmitau]])
* [[Kurt Marti]] (1921–2017), ''Vierzg Gedicht ir Bärner Umgangssprache; Rosa Loui'' (Bärntütsch us der Stadt)
* [[Werner Marti]] (1920–2013), ''Niklaus und Anna; Dä nid weis, was Liebi heisst'' (Bäärndütsch us em Seeland)
* [[Mani Matter]] (1936–1972), Trubadur und Liedermacher: Lieder uf bäärndütsch (Bäärntütsch us der Stadt)
* [[Traugott Meyer]] (1895–1959), '''s Tunnälldorf; Der Gänneral Sutter'' (Baselbieterdütsch)
* [[Gall Morel]] (1803–1872), ''Dr Franzos im Ybrig'' (Dialäkt vom Kanton Schwyz, Yberg)
* [[Josef Reinhart]] (1875–1957), ''[[Liedli ab em Land]]'' (1897), ''Gschichtli ab em Land; Im grüene Chlee; der Galmisbueb'' (Soledurnerdüütsch)
* [[Josef Roos]] (1851–1909), ''No Fyrobigs'' (Luzärntüütsch)
* [[Viktor Schobinger]] (* 1934), ''Der Ääschme trifft simpatisch Lüüt'' und anderi ''Züri-Krimi'' (Züüritüütsch, vom Zürisee)
* [[Eduard Schönenberger]] (1843–1898), ''Goldene Zeit. Kinderlieder und Idyllen'' (Züritüütsch)
* [[Caspar Streiff]] (1853–1917), ''Der Heiri Jenni im Sunnebärg'' ([[Kanton Glarus|Glarnertüütsch]])
* [[Jakob Stutz]] (1801–1877), ''Gemälde aus dem Volksleben; Ernste und heitere Bilder aus dem Leben unseres Volkes'' (Züritüütsch us em Züri Oberland)
* [[Rudolf von Tavel]] (1866–1934), ''Jä gäll, so geit’s!; Der Houpme Lombach; Götti und Gotteli; Meischter und Ritter; Der Donnergueg'' (Bärntütsch us der Stadt Bärn)
* [[Alfred Tobler]] (1845–1923), ''Näbes oß mine Buebejohre'' ([[Ostschweizerisch|Appezällerisch]])
* [[Johann Martin Usteri]] (1763–1827), ''Dichtungen in Versen und Prosa'' (Züritüütsch)
* [[Hans Valär]] (1871–1947), ''Dr Türligiiger'' (Bündner-Walsertüütsch vo [[Davos|Tafaas]])
* [[Bernhard Wyss]] (1833–1889), ''Schwizerdütsch. Bilder aus dem Stilleben unseres Volkes'' (Soledurnerisch)
Au d Bible isch uf Schwiizerdütsch übersetzt worde, zem Bischpill:
* ''Ds Nöie Teschtamänt bärndütsch'' (Hans und Ruth Bietenhard, 1983)
* ''Ds Alte Teschtamänt bärndütsch'' (Hans und Ruth Bietenhard, 1990)
* ''D Psalme bärndütsch'' (Hans, Ruth und Benedikt Bietenhard, 1994)
* ''S Nöi Teschtamänt Züritüütsch'' (Emil Weber, 1997)
* ''D Psalme Züritüütsch'' (Josua Boesch, 1990)
* ''Der guet Bricht us der Bible uf Baselbieterdütsch'' (1981, 2025)
* ''S Markus Evangelium Luzärntüütsch'' (Walter Haas, 1988)
* ''Markusevangeeli Obwaldnerdytsch'' (Karl Imfeld, 1979)
== Literatur übers Schwiizerdütsch ==
:'''Allgemeines'''
* [[Albert Bachmann (Philologe)|Albert Bachmann]], [[Louis Gauchat]], [[Carlo Salvioni]], R. P.: ''Sprachen und Mundarten.'' In: ''[[Geographisches Lexikon der Schweiz]],'' Band V: ''Schweiz – Tavetsch.'' Attinger, Neuenburg 1908, S. 58–94 ([https://www.idiotikon.ch/Texte/Diverse/Geogr_Lexikon_Sprache_u_Mundarten.pdf Online]; zum Tüütsch und Alemannisch: S. 58–76, zum Französisch und Frankoprovänzalisch: S. 76–86, zum Italiänisch und Lombardisch: S. 86–90, zum Rätoromanisch: S. 90–94).
* [[Arthur Baur]]: ''Was ist eigentlich Schweizerdeutsch?'' Gemsberg-Verlag, Winterthur 1983, ISBN 3-85701-071-1.
* [[Hans Bickel]], [[Robert Schläpfer]] (Hrsg.): ''Die viersprachige Schweiz.'' [[Verlag Sauerländer]], Aarau 2000, ISBN 3-7941-3696-9.
* [[Rudolf Hotzenköcherle]]: ''Die Sprachlandschaften der deutschen Schweiz'', hg. vun [[Niklaus Bigler]] un Robert Schläpfer unter Mitwirkung vun Rudolf Börlin. Sauerländer, Aarau 1984, ISBN 3-7941-2623-8.
* Andreas Lötscher: ''Schweizerdeutsch. Geschichte, Dialekte, Gebrauch.'' Huber, Frauenfeld 1983, ISBN 3-7193-0861-8.
* Georges Lüdi: ''Die Sprachenlandschaft der Schweiz – Eidgenössische Volkszählung 1990.'' Bundesamt für Statistik, Bern 1997, ISBN 3-303-16041-4.
* Georges Lüdi: ''Sprachenlandschaft in der Schweiz – Eidgenössische Volkszählung 2000.'' Bundesamt für Statistik, Neuchâtel 2005, ISBN 3-303-16075-9.
* [[Rudolf Schwarzenbach]]: ''Die Stellung der Mundart in der deutschsprachigen Schweiz. Studien zum Sprachgebrauch der Gegenwart'' (= ''Beiträge zur schweizerdeutschen Mundartforschung.'' Band XVII). Huber, Frauenfeld 1969 ([https://www.e-helvetica.nb.admin.ch/de/view/monografie/991017979625303976/CH-002157-5:5918268 Digitalisat]).
:'''Ainzlfroga'''
* Csaba Földes: ''Deutsch als Sprache mit mehrfacher Regionalität: Die diatopische Variationsbreite''. In: Muttersprache (Wiesbaden) 112 (2002) 3, S. 225–239, {{ISSN|0027-514X}}. [http://www.vein.hu/german/regionalitaet.pdf als pdf-Datei, 260 kB].
* Astrid Krähenmann: ''Quantity and prosodic asymmetries in Alemannic: Synchronic and diachronic perspectives.'' Mouton de Gruyter, Berlin 2003, ISBN 3-11-017680-7.
* Urs Willi: ''Die segmentale Dauer als phonetischer Parameter von'' fortis ''und'' lenis ''bei Plosiven im Zürichdeutschen: Eine akustische und perzeptorische Untersuchung.'' Steiner, Stuttgart 1996, ISBN 3-515-06913-5.
:'''Werderbiecher, Sproachatläs'''
* [http://www.idiotikon.ch ''Schweizerisches Idiotikon''] ''(Schweizerdeutsches Wörterbuch)'' in 17 Bände (bispilswis in Universitätsbibliotheke).
* ''[[Sprachatlas der deutschen Schweiz]]'', hg. vun Rudolf Hotzenköcherle, fortgfyhrt un abgschlosse vun Robert Schläpfer, Rudolf Trüb un Paul Zinsli, 9 Bändi bi Franke, Bern bziehungswis Basel 1962-2003 (bispilswis in Universitätsbibliotheke).
* Isabelle Imhoff: ''Kauderwelsch, Schwiizertüütsch, das Deutsch der Eidgenossen''. Reise Know-How Verlag, Bielefeld 2005, ISBN 3-89416-261-9.
* [[Elvira Glaser]] (Ug.): ''Syntaktischer Atlas der deutschen Schweiz (SADS).'' Band 1: ''Einleitung und Kommentare.'' Band 2: ''Karten.'' Francke, Tübingen 2021, ISBN 978-3-7720-8744-8.
* Adrian Leemann, Carina Steiner, Melanie Studerus, Linus Oberholzer, Péter Jeszenszky, Fabian Tomaschek, Simon Kistler: ''Dialäktatlas. 1950 bis heute.'' vdf Hochschulverlag, Zollikon 2024, ISBN 978-3-7281-4183-5; digital: [https://www.dialäktatlas.ch/downloads Downloads].
* Anja Nützi: ''Wörterbuch Schweizerdeutsch – Deutsch: Anleitung zur Überwindung von Kommunikationspannen''. Haffmanns, Zürich 1998, ISBN 3-251-00417-4.
* [[Franz Joseph Stalder]]: ''Schweizerisches Idiotikon, mit etymologischen Bemerkungen untermischt. Samt einem Anhange der verkürzten Taufnamen.'' [abgschlosse 1832]. Useggëë vom [[Niklaus Bigler]]. Aarau u. a. 1994 (Reihe Sprachlandschaft 14).
* ''Wörterbuch Schweizerdeutsch – Deutsch''. Zweitausendeins, Frankfurt am Main 2005, ISBN 3-86150-558-4.
:'''Sproach lärna'''
* Arthur Baur: ''Schwyzertüütsch. Praktische Sprachlehre des Schweizerdeutschen.'' Gemsberg-Verlag, Winterthur 1985; 13. Uflag. B + M Buch und Medienvertriebs AG Schaffhausen 2008, ISBN 3-85701-002-9.
* Ann Beilstein-Schaufelberger: ''Schweizerdeutsch: ein Lehrmittel für Fremdsprachige.'' Lehrmittel bestehend aus Lehrbuch, 2 Hör-CD und dem Lösungsschlüssel zu den Übungen. Greifensee 2005, ISBN 3-033-00413-X [https://web.archive.org/web/20060520032630/http://www.schweizer-deutsch.ch/ Info bi Schweizer-Deutsch.ch].
* [[Ruth Bietenhard]]: ''Oberländer Mundarten.'' Krebser, Thun 1991, ISBN 3-85777-129-1.
* Renate Egli-Wildi: ''[http://www.spraach.ch/index.php?id=27 Züritüütsch verstaa, Züritüütsch rede.]'' Mundartlehrgang des Vereins Schweizerdeutsch, Gruppe Zürich. 108 Seiten, 2 CD. Küsnacht 2007, ISBN 978-3-033-01382-7.
* [[Rudolf Suter]]: ''Unser Baseldeutsch.'' Buchverlag Basler Zeitung, Basel 1988.
== Ekschterni Syte ==
{{Commonscat|Swiss German language|Schwizerdütsch}}
* [https://www.idiotikon.ch/schweizerdeutsch-info Schwyzertütsch – 18 Frogen und Antworte]
* [https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/024595/2012-04-19/#HDeutschschweiz Artikel zue dä Dütschschwyzer Dialekt im Historische Lexikon vun dä Schwyz]
* [https://www.idiotikon.ch/literatur/dialektwb E Zämmestellig vu Dialäktwörterbüecher]
* [https://web.archive.org/web/20090227022133/http://www.dialektwoerter.ch/ Wörterliischte, gmischti Schwyzer Dialekt]
* [https://www.idiotikon.ch/hoerproben Tonbispiili vu Schwyzer Dialekt]
* [https://web.archive.org/web/20180324150458/http://dialects.from.ch/ Das Chochichästli-Orakel: Identifiziert Schwyzer Dialekt ahand vu zeh Wörter mit hocher Treffsicherheit]
* [http://www.uni-leipzig.de/~siebenh/pdf/Siebenhaar_Voegeli_iPr.pdf Beat Siebenhaar; Walter Vögeli. Mundart und Hochdeutsch im Vergleich.] (bschrybt de Dialekt im Kontrascht zuer Hochsproch)
* [https://bop.unibe.ch/linguistik-online/article/viewFile/1423/2416 Linguistik Online: Dialektologie des Schweizerdeutschen]
* [https://www.drs1.ch/www/de/drs1/themen/mundart.html Mundart-Plattform] uf Schwizer Radio [[DRS 1]]
* [https://www.idiotikon.ch/wortgeschichten ''Wortgeschichten,''] useggää vo de Redaktion vom Schwyzerische Idiotikon.
== Quelle ==
<references />
{{Normdaten}}
[[Kategorie:Alemannischer Dialäkt]]
[[Kategorie:Schwyzerdütsch| ]]
[[Kategorie:Sprooch (Schwiiz)]]
7lp6yh4kmofuf7057j9po6ylnah8g0p
1089713
1089712
2026-10-22T08:29:48Z
Freigut
8945
D Änderig 1089712 vom [[Spezial:Beiträge/~2026-56380-96|~2026-56380-96]] ([[Benutzer Diskussion:~2026-56380-96|Diskussion]]) isch ruckgängig gmacht worre, de Meerzaal isch rächt gsy (Dialäkt isch Plural).
1089713
wikitext
text/x-wiki
{{DISPLAYTITLE:Schwyzerdütsch}}
[[Datei:Sprachen CH 2000.png|350px|mini|'''Sproche i de Schwiz; orangsch: Schwyzerdütsch''']]
'''Schwyzerdütsch''' isch en Sammelbezeichnig für di säbe [[Alemannische Dialekte|alemannische]] [[Dialekt]], wo i de [[Schweiz|Schwyz]] gredt wärdet. In sim Buech «Was ist eigentlich Schweizerdeutsch?» definiärt dr Sprachwüsseschafter [[Arthur Baur]] scho im erschte Satz, dass Schwyzerdütsch d Umgangssproch sig, wo im alemannische Teil vo dr Schwyzerische Eidgenosseschaft allgemein gültig sig. Es sig die diräkti Fortsetzig vom Idiom, wo die [[Alemannen|alemannische]] Ywanderer mit sich broocht heige, wo sii sich in dr Schwyz niidergloo heige.
== Dr Begriff ''Schwyzerdütsch'' in dr Sprochwisseschaft ==
Der Underschid zwüschem schwyzerdütschen und den anderen alemannische Dialäkt isch nid en Underschid im Sprachsystem ([[Syntax]]), sondern im Sprachgebruuch ([[Pragmatik]]). Di schwyzerdütsche Dialäkt underscheide sech also nid daderdür vo den anderen alemannische Dialäkt, das es bestimmti Merkmal oder [[Isoglosse]] gub, wo se vo den andere Dialäkt trennti, sondern daderdür, das ds Schwyzerdütsche fasch ohni Yschränkig als einzigi Umgangssprach bbruucht wird, während im Räschte vom alemannische Sprachgebiet näbem Dialäkt o ds [[Hochdeutsch|Standarddütsche]] bzw. ds [[Französische Sprache|Französische]] gsproche wärde. E Folg dervo isch, das ds Schwyzerdütsche scharff und ohni d Müglechkeit vo Zwüscheforme vom Standarddütsche trennt isch. I de wenige Situatione, wo i d Standardsproch gwächslet wird, passiert dä Wächsel bi vollem Bewusstsy und wird oft o thematisiert.
Das sech ds Schwyzerdütsche nid dür Merkmal im Sprachsystem uszeichnet, isch ir [[Sprachwissenschaft|Sprachwüsseschaft]] unbestritte. So het zum Byspiil dr [[Albert Bachmann (Philologe)|Albert Bachmann]] im ''Geographischen Lexikon der Schweiz'' vor iber 100 Johr gschriibe (äng am dütsche Original agleenti Übersetzig):
:«Es wurd überhaupt schwer falle, irgend e Gränze vonere luutlichi Erschynig z'nenne, wo au nurr uff ei lengeri Streggi mit unsre Landesgränze zämmefalle wurd. Dr Verkeer übere Bodesee und Rhy isch trotz all de politische Gränzpfööl immer und überall läbhaft gnueg gsi, um sprochlichi Wandlige übere und ane z'trage. Wenn mr also charakteristischi Merkmool vom Schwyzerdütsche uffzelle wän, so kas sich nur um Erschiinige handle, wo entwäder s Gebiet vo dr Nochberschaft im Norde oder Oschte mitumfasst oder aber wo sich denn uff en grössere oder chlinere Teil vo dr dütsche Schwyz beschränke.»
Dr [[Rudolf Hotzenköcherle]], dr Rusgäber vum [[Sprachatlas der deutschen Schweiz|Sprochatlas vu dr ditsche Schwiz]], stellt 1984 d Frog, eb noch stränge Massstäb dr Begriff Schwyzerdütsch grächtfertigt sei. Do drzue wär noch sinere Arbet notwendig, dass e gniegendi Azaal vo lutlige, morphologische oder lexikalische Kriterie vorhande wäre, wo im ganze Gebiet vo dr Schwiiz, wo Dütsch gsproche wird, Gültigkeit hette. Des isch nit dr Fall, s git aü fir ihne nit ''e enger-südalemannische, e eigentlich schwiizerdütschi'' Sprochlandschaft. Dr stellt d Frog, wurum sich des im Bewusstsii vu viile Schwizer ''trotz allem mit hartnäckiger Beharrlichkeit bhaupte'' duet. Er fiährt verschiidini Antworte uf:
* S schwizer Schriftditsch het e klari Sonderstellig gegeniber em Ditschland-Schriftditsch. Zu däne hüffe Helvetisme in dr Schwizer Schriftsproch kunnts nit numme wägem Dialäkt, s kunnt aü, wel do meh franzesischi Främdwerter ufghobe wäre wiä z [[Deutschland|Ditschland]] – dr Ditschschwizer verdlehnt liäber ebis üs em [[Französische Sprache|Franzesische]] wiä üs dr [[Standardsprache|Standardsproch]] im Norde. Do drzue kunnt, ass d Schwiz e eige politisch System mit e Hüffe eigene Begriff fir d Institutione usw. het – diä wäre aü in dr Dialäkt ibernumme. D Sonderstellig vum Schwizer Schriftditsch verfiährt drzue, z glaübe, ass aü dr Dialäkt häne am Rhiin e Sonderstellig gegeniber em Dialäkt äne am Rhiin het.
* S git e psychologisch Bedirfnis vum machtpolitisch Schwächere, so schribt dr Hotzenköcherle, sich im Sog un im Druck vum Stärkere gegeniber z behaüpte un abzschirme.
* In dr ditsche Schwyz wird in allene Bevelkerigsschichte un in allene Alltagssituatione dr Dialäkt bewusst un fascht ohni Iischränkig verwändet. Diä Erschiinig ändet im Norde an dr schwizerische Staatsgränz.
Schwizerditsch isch fir dr Hotzenköcherle drum ''e Gefühlsrealität, an däre es em eigentlige linguistische Substrat nid ganz mangle duet''. Schwizerditsch diäg dr Haptteil vum «Südalemannische» üs mache, un dä diäg fir dr Schwizer «erlebnismässig und herkömmlicherweise mit dem Begriff seines Landes selbst» zämme hänke.
Mängisch wird d Meinig güsseret, di höcheri Mobilität und d [[Massenmedien|Massemedie]] füeri derzue, das d Underschide zwüsche de verschidnige schwyzerdütsche Dialäkte nahdisnah verschwindi, so das en Art es ''Einheitsschwyzerdütsch'' am Entstah syg. Es git aber kei Ahaltspünkt für son en Entwicklig. O we sech innerhalb vo de groossen [[Agglomeration|Agglomerationen]] e Nivellierig vo de chlyrüümige Dialäktunderschide lat la beobachte, blybe d Underschide zwüsche de groosse Dialäktrüüm bestah.
In sinem Lehrbuech ''Schwyzertüütsch'' stitzt sich dr Arthur Baur ufs [[Zürichdeutsch|Züritüütsch]]. Des 200-Sitte-Buech het e gnapp 10-sittige Ahang ibers [[Berndeutsch|Bärndütsch]]. Dr Baur wiist druf hii, ass s Züüridütsch in däm Buech ''als pars pro toto s gesamte in dr Schwiiz gsprochene Alemannisch vertritt,'' er verwiist aber aü uf diä andere [[Alemannische Grammatik#Literatür|schwizerditsche Grammatike]]. Des Buech isch scho vor em [[Zweiter Weltkrieg|Zweite Wältkriäg]] erschiine (1939) un isch hit – stark erwitteret – i de Usgob vo 2008 alliwiil no im Handel.
Ass uusgwäscheni Aglomerationsmundarte d Oberhand gwinne, stosst nit iberal in dr Schwiz uf Begeischterig. Do drzue zwoo Stimme üs em [[Berner Oberland|Bärner Oberland]] un enni vu Basel:
* «Es isch e betriblechi Erschynig, das d Oberländer ir Frömdi sehr schnäll d Mundart anäme, während e Mittellandbwoner wo im Bödeli läbt o nach jahrzähntelangem Ufenthalt im Oberland syni Muetersprach nid ufgit. Bsunders schad isch es, das o d Lehrchräft us andere Landesteilen üsi Mundart nid anäme.» (Hans Ulrich Grossniklaus; zitiert nach Ruth Bietenhard-Lehmann, lueg bir Literatur, apasst a ds Alemannische)<!--Schön wär's, we das öpper chönnt i ds Haslidütsche überträge!-->
* «Schlimm steit’s aber umen überlifert Dialäkt im hüt verstedterete [[Meiringen|Meiringe]]. Der Satz ''Mier gää mmooren den embitz ga llöiffen'', tönt bi vile junge Lüt öppe so: ''Mier gää moorn de ebitz ga löiffä'' -, falls überhoupt no haslidütschi Lute z ghöre sy. Alles Haslidütsche het Müej, em Druck vo den Unterländer Mundarte z widerstah!» (Hans Dauwalder, zitiert nach Ruth Bietenhard, apasst a ds Alemannische)<!--U hie o: Schöner wär's uf Haslidütsch, nid uf Bärndütsch!-->
* Dr [[Rudolf Suter]] het in sinem Biächli «Unser Baseldeutsch» e äxtra Kapitili «Sprochwandel und Bedrohig vom Baaseldytsche». Do bschribt dr, wiä s Baseldytsch unter em Iifluss vu dr andere Dialäkt si bsundere Charakter verliärt, aber aü, wiä dr «dytsch Fäärnseeschargon, wo vil vo unsere eidgenessische Sprächerinne, Sprächer und Moderator eso gärn kopiere», d Sproch vu dr Kinder un vu dr Jugendliche veränderet; do drbi diäge Ergäbnis rüskumme, wu nit numme nit Baseldytsch seige, si hebe aü nyt mit Bärn- oder Züriditsch z due.
== Variante ==
[[Sprachwissenschaft|Linguischte]] händ hunderti vun Dütschschwiizer Mundarten oder [[Varietät (Linguistik)|Varietäten]] unterschide. Di starki topografischi Chammerig vode Schwiiz un di gringi Mobilität vo de Lüüt bis zum Aafang vum [[20. Jahrhundert|20. Jarhundert]] händ dezue gfüert, des sich d Dialäkt teilwiis starch tüend unterscheide, mängmal sogar so stark, des au d Schwiizer underänand Voschtändigungsproblem händ. So isch ds [[Walliserdeutsch|Walliserdütsch]] als s süüdlichschti Extrem düütlich verschide vo de Mittelland-Dialäkt.
Vo de grosse Underteilige vom Alemannische findt me i de Schwiiz ali ussert em [[Schwäbisch]]e:
* [[Niederalemannisch|Nideralemannisch]] z Basel
* [[Bodenseealemannisch|Mittelalemannisch]] i gwüsse Gränzregione gäge Tüütschland, [[Liechtenstein|Liechtestäi]] und Ööschterrych (vom Hochalemannisch chuum je klar z tränne),
* [[Hochalemannisch|Höchalemannisch]] im ganze Mittelland, i verschideni Undergruppe gstafflet,
* [[Höchstalemannisch|Höchschtalemannisch]] schliesslich i den [[Alpen|Alpe]] südlech vo Bärn und [[Luzern|Lozärn]]).
Diä Unterteilige wäre nit vu allene Sprochwisseschafler glich vorgnumme – lueg do drzue [[Alemannischer Sprachraum (Gliederung)|dr speziell Artikel]].
* [[Niederalemannisch|Nideralemannisch]]
** [[Baseldeutsch|Baseldytsch]] (Stadt Basel)
* [[Bodenseealemannisch|Mittelalemannisch/Hochalemannisch]]
** [[Liechtensteinerisch|Liachtastäänerisch]]
** Mittelalemannischi Iischleeg häts au i Teil vu de [[Ostschweizerisch|Ostschwizer Dialekt]]
* [[Hochalemannisch]]
** [[Aargauerdeutsch|Argouertüütsch]]
** [[Baselbieterdeutsch|Baselbieterdütsch]]
** [[Berndeutsch|Bärndütsch]]
** [[Luzerndeutsch|Lozärntüütsch]]
** [[Ostschweizerisch|Ostschwizer Dialekt]] (Schaffuuse, Thurgau, Sanggalle, Appezell, Churer Rhiital)
** [[Solothurnerdeutsch|Solethurnisch]]
** [[Zürichdeutsch|Züritüütsch]]
* [[Höchstalemannisch|Höchschtalemannisch]]
** [[Berner Oberländisch|Bärner Oberländisch]]
** [[Glarnerdeutsch|Glarnertüütsch]]
** [[Jaundeutsch|Jùutütsch]]
** [[Senslerisch|Seislertütsch]]
** [[Urschweizerische Dialekt|Urschwyzerisch]]: Urnertiitsch, Schwyzertüütsch, Obwaldnertiitsch ond Nidwaldnerteitsch
** [[Walliserdeutsch|Wallisertiitsch]]
** [[Walser|Walsertüütsch]] – Piemont ([[Südwalserdeutsch|Südwalsertiitsch]]), Tessin ([[Gurinerdeutsch|Gurijnärtitsch]]), Bündnerland, Liechtestäi (Trisebärg), Vorarlberg
== Lueg au under ==
* [[Alemannische Dialekte]]
* [[Alemannische Grammatiken]]
* [[Alemannische Literatur]]
* [[Dieth-Schreibung]]
* [[Liste Alemannischer Wörterbücher]]
* s [[Schweizerisches Idiotikon|Schwiizerischen Idiotikon]]
* [[Schweizerdeutsch in Wisconsin|Schwizerdütsch z Wisconsin]]
* dr [[Sprachatlas der deutschen Schweiz|Sproochatlas vo dr düütsche Schwiiz]]
* dr [[Schweizerischer Verein für die deutsche Sprache|Schwiizerisch Verein für die düütschi Sprooch]]
== Literatur uff Schwiizerdütsch ==
''Lueg au: [[Alemannische Literatur#Schwiiz]]''
Ab em 19. Joorhundert hän e bemärkenswärti Azahl vo Autore uff Schwiizerdütsch gschriibe. Die frieschte Wärch sin uff Luzärndütsch ([[Jost Bernhard Häfliger]] und [[Josef Felix Ineichen]]), uf Glarnerdütsch ([[Cosmus Freuler]]), uf Appezällerdütsch ([[Johannes Merz]]) un uf Züridütsch ([[Johann Martin Usteri]], [[Jakob Stutz]]) gschriibe worde, starchi bärndütschi Yflüss zeige d Wärk vom [[Jeremias Gotthelf]], wo öppe zur gliiche Zyt publiziert worde sin. Do e Uswahl vo wichtige Schwiizerdütsch-Autore und ihrne Hauptwärch:
* [[Anna Maria Bacher]] (* 1947), ''Z Kschpel fam Tzit; Litteri un Schattä; Z Tzit fam Schnee'' ([[Südwalserdeutsch|Südwalsertiitsch]] vo [[Formazza|Pomatt]])
* [[Albert Bächtold]] (1891–1981), ''De goldig Schmid; Wält uhni Liecht; De Studänt Räbme; Pjotr Ivanowitsch'' ([[Ostschweizerisch|Schaffhuuser]] Dialäkt vom [[Klettgau|Chläggi]])
* [[Emil Balmer]] (1890–1966), ''D’Glogge vo Wallere; Sunn- und Schattesyte; Vo chlyne Lüüt; Der Glückshoger; Theater im Dorf; Der Riedhof; Die zwöüti Frou; Der neu Wäg; Ds heilig Füürli; Ds Verspräche'' ([[Berndeutsch|Bäärntütsch]])
* [[Jonas Breitenstein]] (1828–1877), ''Dr Her Ehrli; ’s Vreneli us der Bluemmatt'' ([[Baselbieterdeutsch|Baselbieterdütsch]])
* Theodor Bucher oder [[Zyböri]] (1868–1935), ''Hundert wildi Schoss'' ([[Luzerndeutsch|Luzärntüütsch]])
* [[Ernst Burren]] (* 1944), ''Dr Schtammgascht; Näschtwermi'' ([[Solothurnisch|Soledurnerisch]])
* [[August Corrodi]] (1826–1885), ''De Herr Professer; De Herr Vikari; De Herr Dokter,'' en Übersetzung vom Plautus synere ''Mostellaria'' ([[Zürichdeutsch|Züritüütsch]] us der Stadt)
* [[Barbara Egli]] (1918–2005), ''Wildi Chriesi'' (Züritüütsch vom [[Zürcher Oberland|Züri-Oberland]])
* [[Fritz Enderlin]] (1883–1971), ''De Sonderbunds-Chrieg,'' Übersetzig vo «La Grande Guerre du Sondrebond» vom C. F. Ramuz ([[Ostschweizerisch|Oberthurgauisch]])
* [[Georg Fient]] (1845–1915), ''Lustig Gschichtenä'' (Bündner-[[Walser]]tüütsch us em [[Prättigau]])
* [[Martin Frank]] (* 1950), ''Ter Fögi ische Souhung; La Mort de Chevrolet'' (Bäärntütsch mit Zürcher Yflüss)
* [[Simon Gfeller]] (1868–1943), ''Ämmegrund; Drätti, Müetti u der Chlyn; Seminarzyt'' (Bäärntütsch us em [[Emmental|Ämmitau]])
* [[Jeremias Gotthelf]] (1797–1854), nume Teil vo sim Gsamtwärch sin uff Bärndütsch
* [[Jost Bernhard Häfliger]] (1759–1837), ''Lieder im helvetischen Volkston, nach der Luzernerischen Mundart''
* [[Sophie Haemmerli-Marti]] (1868–1942), ''Mis Chindli; Grossvatter-Liedli; Im Bluescht; Läbessprüch; Mis Aargäu'' ([[Aargauerdeutsch|Aargouertüütsch]])
* [[Paul Haller]] (1882–1920), ''Maria und Robert'' (Aargauertüütsch)
* [[Frida Hilty-Gröbly]] (1893–1957), ''Am aalte Maartplatz z Sant Galle; De hölzig Matroos'' ([[Ostschweizerisch|Stadtsanggalisch]])
* [[Josef Hug]] (1903–1985), ''S Gmaiguet; Dunggli Wolgga ob Salaz'' ([[Graubünden|Bündnertütsch]] us em Rhyntel)
* [[Thomas Hürlimann]] (* 1950), ''Dr Franzos im Ybrig'' ([[Kanton Zug|Zugertüütsch]])
* [[Josef Felix Ineichen]] (1745–1818), ''Lieder vom alten Sepp'' (Luzerntüütsch)
* [[Josef Jörger]] (1860–1933), ''Urchigi Lüt'' (Bündner-Walsertüütsch vo [[Vals GR|Falsch]])
* [[Guy Krneta]] (* 1964), ''Furnier; Zmittst im Gjätt uss; Ursle'' (Bärndütsch)
* [[Gottlieb Jakob Kuhn]] (1775–1849, ''Volkslieder und Gedichte; Sammlung von Schweiz-Kühreihen und alten Volksliedern'' (Bärntütsch)
* [[Michael Kuoni]] (1838–1891), ''Alpinisches Idyll; Bilder aus dem Volksleben des Vorder-Prättigau’s'' (Bündnertütsch us [[Maienfeld|Maiefäld]] und Bündner-Walsertütsch us em Prättigau)
* [[Maria Lauber]] (1891–1973), ''Chüngold; Bletter im Luft; Der jung Schuelmiischter'' (Bärner Oberland)
* [[Pedro Lenz]] (* 1965), ''Plötzlech hets di am Füdle'' (Bärndütsch us em [[Oberaargau|Oberaargou]])
* [[Meinrad Lienert]] (1865–1933), ''Flüeblüemli; 's Mireli; Der Waldvogel'' (Dialäkt vom [[Kanton Schwyz]], Einsidle)
* [[Emilie Locher-Werling]] (1870–1963), ''Wie's ä cha gah!; S Sunneschynli und s Dummerli'' (Züritüütsch)
* [[Carl Albert Loosli]] (1877–1959), ''Mys Dörfli; Mys Ämmitaw; Wi’s öppe geit!'' (Bärntütsch us em [[Emmental|Ämmitau]])
* [[Kurt Marti]] (1921–2017), ''Vierzg Gedicht ir Bärner Umgangssprache; Rosa Loui'' (Bärntütsch us der Stadt)
* [[Werner Marti]] (1920–2013), ''Niklaus und Anna; Dä nid weis, was Liebi heisst'' (Bäärndütsch us em Seeland)
* [[Mani Matter]] (1936–1972), Trubadur und Liedermacher: Lieder uf bäärndütsch (Bäärntütsch us der Stadt)
* [[Traugott Meyer]] (1895–1959), '''s Tunnälldorf; Der Gänneral Sutter'' (Baselbieterdütsch)
* [[Gall Morel]] (1803–1872), ''Dr Franzos im Ybrig'' (Dialäkt vom Kanton Schwyz, Yberg)
* [[Josef Reinhart]] (1875–1957), ''[[Liedli ab em Land]]'' (1897), ''Gschichtli ab em Land; Im grüene Chlee; der Galmisbueb'' (Soledurnerdüütsch)
* [[Josef Roos]] (1851–1909), ''No Fyrobigs'' (Luzärntüütsch)
* [[Viktor Schobinger]] (* 1934), ''Der Ääschme trifft simpatisch Lüüt'' und anderi ''Züri-Krimi'' (Züüritüütsch, vom Zürisee)
* [[Eduard Schönenberger]] (1843–1898), ''Goldene Zeit. Kinderlieder und Idyllen'' (Züritüütsch)
* [[Caspar Streiff]] (1853–1917), ''Der Heiri Jenni im Sunnebärg'' ([[Kanton Glarus|Glarnertüütsch]])
* [[Jakob Stutz]] (1801–1877), ''Gemälde aus dem Volksleben; Ernste und heitere Bilder aus dem Leben unseres Volkes'' (Züritüütsch us em Züri Oberland)
* [[Rudolf von Tavel]] (1866–1934), ''Jä gäll, so geit’s!; Der Houpme Lombach; Götti und Gotteli; Meischter und Ritter; Der Donnergueg'' (Bärntütsch us der Stadt Bärn)
* [[Alfred Tobler]] (1845–1923), ''Näbes oß mine Buebejohre'' ([[Ostschweizerisch|Appezällerisch]])
* [[Johann Martin Usteri]] (1763–1827), ''Dichtungen in Versen und Prosa'' (Züritüütsch)
* [[Hans Valär]] (1871–1947), ''Dr Türligiiger'' (Bündner-Walsertüütsch vo [[Davos|Tafaas]])
* [[Bernhard Wyss]] (1833–1889), ''Schwizerdütsch. Bilder aus dem Stilleben unseres Volkes'' (Soledurnerisch)
Au d Bible isch uf Schwiizerdütsch übersetzt worde, zem Bischpill:
* ''Ds Nöie Teschtamänt bärndütsch'' (Hans und Ruth Bietenhard, 1983)
* ''Ds Alte Teschtamänt bärndütsch'' (Hans und Ruth Bietenhard, 1990)
* ''D Psalme bärndütsch'' (Hans, Ruth und Benedikt Bietenhard, 1994)
* ''S Nöi Teschtamänt Züritüütsch'' (Emil Weber, 1997)
* ''D Psalme Züritüütsch'' (Josua Boesch, 1990)
* ''Der guet Bricht us der Bible uf Baselbieterdütsch'' (1981, 2025)
* ''S Markus Evangelium Luzärntüütsch'' (Walter Haas, 1988)
* ''Markusevangeeli Obwaldnerdytsch'' (Karl Imfeld, 1979)
== Literatur übers Schwiizerdütsch ==
:'''Allgemeines'''
* [[Albert Bachmann (Philologe)|Albert Bachmann]], [[Louis Gauchat]], [[Carlo Salvioni]], R. P.: ''Sprachen und Mundarten.'' In: ''[[Geographisches Lexikon der Schweiz]],'' Band V: ''Schweiz – Tavetsch.'' Attinger, Neuenburg 1908, S. 58–94 ([https://www.idiotikon.ch/Texte/Diverse/Geogr_Lexikon_Sprache_u_Mundarten.pdf Online]; zum Tüütsch und Alemannisch: S. 58–76, zum Französisch und Frankoprovänzalisch: S. 76–86, zum Italiänisch und Lombardisch: S. 86–90, zum Rätoromanisch: S. 90–94).
* [[Arthur Baur]]: ''Was ist eigentlich Schweizerdeutsch?'' Gemsberg-Verlag, Winterthur 1983, ISBN 3-85701-071-1.
* [[Hans Bickel]], [[Robert Schläpfer]] (Hrsg.): ''Die viersprachige Schweiz.'' [[Verlag Sauerländer]], Aarau 2000, ISBN 3-7941-3696-9.
* [[Rudolf Hotzenköcherle]]: ''Die Sprachlandschaften der deutschen Schweiz'', hg. vun [[Niklaus Bigler]] un Robert Schläpfer unter Mitwirkung vun Rudolf Börlin. Sauerländer, Aarau 1984, ISBN 3-7941-2623-8.
* Andreas Lötscher: ''Schweizerdeutsch. Geschichte, Dialekte, Gebrauch.'' Huber, Frauenfeld 1983, ISBN 3-7193-0861-8.
* Georges Lüdi: ''Die Sprachenlandschaft der Schweiz – Eidgenössische Volkszählung 1990.'' Bundesamt für Statistik, Bern 1997, ISBN 3-303-16041-4.
* Georges Lüdi: ''Sprachenlandschaft in der Schweiz – Eidgenössische Volkszählung 2000.'' Bundesamt für Statistik, Neuchâtel 2005, ISBN 3-303-16075-9.
* [[Rudolf Schwarzenbach]]: ''Die Stellung der Mundart in der deutschsprachigen Schweiz. Studien zum Sprachgebrauch der Gegenwart'' (= ''Beiträge zur schweizerdeutschen Mundartforschung.'' Band XVII). Huber, Frauenfeld 1969 ([https://www.e-helvetica.nb.admin.ch/de/view/monografie/991017979625303976/CH-002157-5:5918268 Digitalisat]).
:'''Ainzlfroga'''
* Csaba Földes: ''Deutsch als Sprache mit mehrfacher Regionalität: Die diatopische Variationsbreite''. In: Muttersprache (Wiesbaden) 112 (2002) 3, S. 225–239, {{ISSN|0027-514X}}. [http://www.vein.hu/german/regionalitaet.pdf als pdf-Datei, 260 kB].
* Astrid Krähenmann: ''Quantity and prosodic asymmetries in Alemannic: Synchronic and diachronic perspectives.'' Mouton de Gruyter, Berlin 2003, ISBN 3-11-017680-7.
* Urs Willi: ''Die segmentale Dauer als phonetischer Parameter von'' fortis ''und'' lenis ''bei Plosiven im Zürichdeutschen: Eine akustische und perzeptorische Untersuchung.'' Steiner, Stuttgart 1996, ISBN 3-515-06913-5.
:'''Werderbiecher, Sproachatläs'''
* [http://www.idiotikon.ch ''Schweizerisches Idiotikon''] ''(Schweizerdeutsches Wörterbuch)'' in 17 Bände (bispilswis in Universitätsbibliotheke).
* ''[[Sprachatlas der deutschen Schweiz]]'', hg. vun Rudolf Hotzenköcherle, fortgfyhrt un abgschlosse vun Robert Schläpfer, Rudolf Trüb un Paul Zinsli, 9 Bändi bi Franke, Bern bziehungswis Basel 1962-2003 (bispilswis in Universitätsbibliotheke).
* Isabelle Imhoff: ''Kauderwelsch, Schwiizertüütsch, das Deutsch der Eidgenossen''. Reise Know-How Verlag, Bielefeld 2005, ISBN 3-89416-261-9.
* [[Elvira Glaser]] (Ug.): ''Syntaktischer Atlas der deutschen Schweiz (SADS).'' Band 1: ''Einleitung und Kommentare.'' Band 2: ''Karten.'' Francke, Tübingen 2021, ISBN 978-3-7720-8744-8.
* Adrian Leemann, Carina Steiner, Melanie Studerus, Linus Oberholzer, Péter Jeszenszky, Fabian Tomaschek, Simon Kistler: ''Dialäktatlas. 1950 bis heute.'' vdf Hochschulverlag, Zollikon 2024, ISBN 978-3-7281-4183-5; digital: [https://www.dialäktatlas.ch/downloads Downloads].
* Anja Nützi: ''Wörterbuch Schweizerdeutsch – Deutsch: Anleitung zur Überwindung von Kommunikationspannen''. Haffmanns, Zürich 1998, ISBN 3-251-00417-4.
* [[Franz Joseph Stalder]]: ''Schweizerisches Idiotikon, mit etymologischen Bemerkungen untermischt. Samt einem Anhange der verkürzten Taufnamen.'' [abgschlosse 1832]. Useggëë vom [[Niklaus Bigler]]. Aarau u. a. 1994 (Reihe Sprachlandschaft 14).
* ''Wörterbuch Schweizerdeutsch – Deutsch''. Zweitausendeins, Frankfurt am Main 2005, ISBN 3-86150-558-4.
:'''Sproach lärna'''
* Arthur Baur: ''Schwyzertüütsch. Praktische Sprachlehre des Schweizerdeutschen.'' Gemsberg-Verlag, Winterthur 1985; 13. Uflag. B + M Buch und Medienvertriebs AG Schaffhausen 2008, ISBN 3-85701-002-9.
* Ann Beilstein-Schaufelberger: ''Schweizerdeutsch: ein Lehrmittel für Fremdsprachige.'' Lehrmittel bestehend aus Lehrbuch, 2 Hör-CD und dem Lösungsschlüssel zu den Übungen. Greifensee 2005, ISBN 3-033-00413-X [https://web.archive.org/web/20060520032630/http://www.schweizer-deutsch.ch/ Info bi Schweizer-Deutsch.ch].
* [[Ruth Bietenhard]]: ''Oberländer Mundarten.'' Krebser, Thun 1991, ISBN 3-85777-129-1.
* Renate Egli-Wildi: ''[http://www.spraach.ch/index.php?id=27 Züritüütsch verstaa, Züritüütsch rede.]'' Mundartlehrgang des Vereins Schweizerdeutsch, Gruppe Zürich. 108 Seiten, 2 CD. Küsnacht 2007, ISBN 978-3-033-01382-7.
* [[Rudolf Suter]]: ''Unser Baseldeutsch.'' Buchverlag Basler Zeitung, Basel 1988.
== Ekschterni Syte ==
{{Commonscat|Swiss German language|Schwizerdütsch}}
* [https://www.idiotikon.ch/schweizerdeutsch-info Schwyzertütsch – 18 Frogen und Antworte]
* [https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/024595/2012-04-19/#HDeutschschweiz Artikel zue dä Dütschschwyzer Dialekt im Historische Lexikon vun dä Schwyz]
* [https://www.idiotikon.ch/literatur/dialektwb E Zämmestellig vu Dialäktwörterbüecher]
* [https://web.archive.org/web/20090227022133/http://www.dialektwoerter.ch/ Wörterliischte, gmischti Schwyzer Dialekt]
* [https://www.idiotikon.ch/hoerproben Tonbispiili vu Schwyzer Dialekt]
* [https://web.archive.org/web/20180324150458/http://dialects.from.ch/ Das Chochichästli-Orakel: Identifiziert Schwyzer Dialekt ahand vu zeh Wörter mit hocher Treffsicherheit]
* [http://www.uni-leipzig.de/~siebenh/pdf/Siebenhaar_Voegeli_iPr.pdf Beat Siebenhaar; Walter Vögeli. Mundart und Hochdeutsch im Vergleich.] (bschrybt de Dialekt im Kontrascht zuer Hochsproch)
* [https://bop.unibe.ch/linguistik-online/article/viewFile/1423/2416 Linguistik Online: Dialektologie des Schweizerdeutschen]
* [https://www.drs1.ch/www/de/drs1/themen/mundart.html Mundart-Plattform] uf Schwizer Radio [[DRS 1]]
* [https://www.idiotikon.ch/wortgeschichten ''Wortgeschichten,''] useggää vo de Redaktion vom Schwyzerische Idiotikon.
== Quelle ==
<references />
{{Normdaten}}
[[Kategorie:Alemannischer Dialäkt]]
[[Kategorie:Schwyzerdütsch| ]]
[[Kategorie:Sprooch (Schwiiz)]]
cw9thpvht1owkapkvq5i91soc46pjt9
Wikipedia:Stammtisch
4
17084
1089699
1089692
2026-10-21T17:25:18Z
Horgner
93
1089699
wikitext
text/x-wiki
__NEWSECTIONLINK__
{{Wikipedia-Information}}
<div style="margin-right: 14em;">
{{Wikipedia-Stammtisch}}
</div>
== KI ==
Isch der Artikel [[Rumi Haitami]] mit KI gschribe woorde? Di verschidene Spraachwèrsioone sind ämel idäntisch und der Autor au. Finds intressant, wils nämli fascht fèèlerfrei isch – s schynt em Holder syni Mundart z sy ... :-) --[[Benutzer:Freigut|Freiguet]] ([[Benutzer Diskussion:Freigut|Diskussion]]) 08:39, 9. Apr. 2026 (MESZ)
:Ich glaub scho, ass där mit KI gschribe gsii isch, des haan i jetz scho ne baar mool gsää. Mänkmool dien si verschideni Dialäkt us dr alswiki zäme mischle, do isch d KI schysns druf programmiert gsii, nume myni Artikel z nee. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 09:26, 20. Mai 2026 (MESZ)
::Merci! :-) --[[Benutzer:Freigut|Freiguet]] ([[Benutzer Diskussion:Freigut|Diskussion]]) 23:23, 23. Mai 2026 (MESZ)
Ich haa grad dr aktuäll «Artikel des Tages» us dr dewiki mit ChatGPT uf Bärndütsch ibersetze loo: Luege mol doo [[Benutzer:Holder/Test]] un im Verglych derzue dr [[:de:Ettore Majorana|Orginalartikel]]. LG --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 14:51, 5. Aug. 2026 (MESZ)
:Des isch im Ibrige d Rohfassig, ich haa nyt nookorrigiert, nume d Iberschrifte haan i wikifiziert. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 14:58, 5. Aug. 2026 (MESZ)
Un do het s e [[Benutzer:Holder/Test2|Teschtibersetzig uf Allgaierisch]] („Stil: alter Oberstdorfer Bauer um 1900, Erzählton: ruhig, bodenständig, mit alemannischer Färbung, wie beim Hoigarte in der Stube“), zum Verglych [[:de:Allgäuer Alpen]]. D Iberschrifte haan i nit ibersetze loo. Was do uffallt, isch ass es Sätz het, wu dr Dialäkt guet droffe wird, un anderi, wu no uf Hochdytsch sin. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 08:34, 6. Aug. 2026 (MESZ)
== 200. Dodesdag vum Johann Peter Hebel ==
Liebi Lyt. Am 22. Septämber isch dr 200. Dodesdag vum [[Johann Peter Hebel]]. Ich find, mir sotte doderzue ebis mache. Zum 250. Geburtsdag hämer sällemol ai Monet lang d Houptsyte umgstaltet ghaa un Artikel rund um dr Hebel presäntiert. Villicht chennt mer jo au mol wider e Dräffe mache? --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 09:19, 20. Mai 2026 (MESZ)
:Falls mer is uf es Oort chönd verständige und falls mee weder mir beede chömed ... :-) --[[Benutzer:Freigut|Freiguet]] ([[Benutzer Diskussion:Freigut|Diskussion]]) 23:24, 23. Mai 2026 (MESZ)
::Drii Voorschleg: [[Schwetzingen|Schwetzinge]], [[Hausen im Wiesental|Huise]] [https://www.hausen-im-wiesental.de/pb/Startseite/Kultur+_+Freizeit/hebeljahr+2026.html] oder [[Basel]] [https://hebel2026.hebelstiftung.ch]. --[[Benutzer:B.A.Enz|B.A.Enz]] ([[Benutzer Diskussion:B.A.Enz|Diskussion]]) 11:08, 25. Mai 2026 (MESZ)
== WikiCon 2026 ==
D [[:de:Wikipedia:WikiCon_2026 |WikiCon 2026]] isch vum 18. bis 20. Septämber 2026 im marinaforum z Regensburg. Me cha si scho aamälde un au ne Brogrammbydrag yygee. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 09:21, 20. Mai 2026 (MESZ)
:Sàlut bisàmme! Ihr wisse schun àlli, ass de nächscht Woch ze Bàriss (Pa-riii!) de '''Wikimania''' ésch ("Tärräää!!"), odr? Wii ésch's mejlich ass do nii niemes e Wertl dréwwr gredd het? Wäje wàs wurd dodriwwr nix gsaat? ("Schwowwe-WP" inclu... - do bén-i àwwr nit àn dr Stàmmdésch gànge.)
:Gànz offe gsaat, vrsteh i öi nit ass WMF nit noch emol e Note, e Info - e Inladung (?) do geposchtet het - odr sunschwo... --[[Spezial:Byytreeg/~2026-40184-47|~2026-40184-47]] ([[Benutzer Diskussion:~2026-40184-47|Diskussion]]) 11:21, 17. Jul. 2026 (MESZ) [[Benutzer:Stephele|Stephele]]
::Sali Stephele, villicht lyt s halt aifach au doodraa, ass zum Zytpunkt, wu d Aamäldig offiziäll gmacht woren isch, scho alli Blätz vorab vergee gsii sin. Ganz abgsää dervu, ass d Wikipedia dervu läbt, ass d Lyt sälber mache un nit druf warte, ass anderi mache ;-). --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 15:17, 17. Jul. 2026 (MESZ)
:::Salü [[Benutzer:Stephele|Stephele]], ich ha hüt Abig uf dere Wikipedia verbiiglueget und freu mi uf d Wikimania z Paris. Bisch den du au det? A de WikiCon chani aber nid teilnäh. --[[Benutzer:Pakeha|Pakeha]] ([[Benutzer Diskussion:Pakeha|Diskussion]]) 23:36, 19. Jul. 2026 (MESZ)
::::Sàlut Pakeha, scheen vun Dr ze heere! Ich hàb gedenkt ass-i dert ànne geh - biss-i diss mét de 100 $ glese hàb - un ass's vull ésch un mr sich, schint's, eh numme fr's gànzi inschriwe kànn. Ich hoff doch ass-i noch vrbikomme kànn. Ich bén jetz én dr Bretagne, un ich hàb e Plätzl wo i e Nàcht odr zwei bliwe kànn ze Bàris - un e Auto, wo-i àm Samschdi, 'm 25. métfàhre kànn uff Strosburi. Awwr sunsch ésch no nix grejelt... - Ich hàb's ebe nit gmàcht, wi dr Holder gsàjt het. Ich hàb gwàrt, ass Wikimedia F emol "Püb" màcht - äh "Werbig", e Note gibt.
::::S war süpr wann mr uns noch an de Wikimania kennte sehn! [[Spezial:Byytreeg/~2026-40480-21|~2026-40480-21]] ([[Benutzer Diskussion:~2026-40480-21|Diskussion]]) 16:05, 20. Jul. 2026 (MESZ)
:::::Sàlut [[Benutzer:Pakeha|Pakeha]]! Bisch jetz ''dert''? Un wo bisch? `S schiint, `s blbt e Gheimnis! --[[Spezial:Byytreeg/~2026-41488-69|~2026-41488-69]] ([[Benutzer Diskussion:~2026-41488-69|Diskussion]]) 14:24, 25. Jul. 2026 (MESZ) [[Benutzer:Stephele|Stephele]]
== ISBN ==
Dr [[Benutzer:Jcb|Jcb]] ([[:nl:Gebruiker:Jcb|Gebruiker Jcb]]) tued bi villnä Literatuiragaabä ä frischi ISBN-Voorlag inä ([https://als.wikipedia.org/w/index.php?title=Liste_Alemannischer_Wörterbücher&diff=1084525&oldid=1077529 hiä äs Biischpil]). – Wäis epper, was das bringd? I därä Voorlag isch bis etz ja nid ämaal diä [[Schweizerische Nationalbibliothek|Schwiizerisch Nazionalbibliotheek]] ipundä. [[Benutzer:B.A.Enz|B.A.Enz]] ([[Benutzer Diskussion:B.A.Enz|Diskussion]]) 11:41, 25. Mai 2026 (MESZ)
:Sorry for writing in English. The old magic links will be turned off soon on all Wiki's, see Phabricator [[:phab:T145604|T145604]]. Many Wiki's already have them turned off. The new way to keep the old functionality is this code: <nowiki>{{#isbn:90-6648-632-5}}</nowiki>. Currently this code does exactly the same as the old ''<nowiki>ISBN 90-6648-632-5</nowiki>''. I came across some of those links while doing a few syntax corrections with [https://checkwiki.toolforge.org/cgi-bin/checkwiki.cgi?project=alswiki&view=project Check Wikipedia] and updated the code. [[Benutzer:Jcb|Jcb]] ([[Benutzer Diskussion:Jcb|Diskussion]]) 11:59, 25. Mai 2026 (MESZ)
::Hi [[Benutzer:Jcb|Jcb]], thank you for your support! Best regards --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 20:02, 25. Mai 2026 (MESZ)
:::'''''thx.''''' (Und wiä laad sich die alt-niiw Voorlag apassä, so dass oi diä [[Schweizerische Nationalbibliothek|Schwiizerisch Nazionalbibliotheek]] ipunda isch?) --[[Benutzer:B.A.Enz|B.A.Enz]] ([[Benutzer Diskussion:B.A.Enz|Diskussion]]) 21:15, 25. Mai 2026 (MESZ)
::::[https://als.wikipedia.org/w/index.php?title=Schweizerische_Nationalbibliothek&diff=1084553&oldid=989190 Done]. [[Benutzer:Jcb|Jcb]] ([[Benutzer Diskussion:Jcb|Diskussion]]) 22:05, 25. Mai 2026 (MESZ)
:::::Hi [[Benutzer:Jcb|Jcb]], thanks for that, but I think that wasn't the point of the question. When you click on the ISBN, a page opens with links to various libraries ([https://als.wikipedia.org/wiki/Spezial:ISBN-Suech/3857826967 example]). There's a category called ''I Nationalbibliotheke'' (i.e. in National Libraries). For example, the German National Library and the Library of Congress are listed there, but not the Swiss National Library. Do you know how to fix that? --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 05:14, 26. Mai 2026 (MESZ)
::::::Ah, I get it. I dove into the manual and I found out that you can change this by changing [[Wikipedia:ISBN-Suech]]. I tested it and it worked. [[Benutzer:Jcb|Jcb]] ([[Benutzer Diskussion:Jcb|Diskussion]]) 07:39, 26. Mai 2026 (MESZ)
:::::::Super. Done. '''''thx''''' = Dank häigisch. --[[Benutzer:B.A.Enz|B.A.Enz]] ([[Benutzer Diskussion:B.A.Enz|Diskussion]]) 17:28, 26. Mai 2026 (MESZ)
== Di Badisch Zytig schafft di alemannisch Kolumne ab ==
Am 16. Jänner 1976 het mit em Satz „S isch wyder Mode worde, alemannisch z schwätze - landuff, landab. S git immer weniger Lütt, wo sich schäme im Dialäggt z rede.“ e [[Alemannische Kolumnen|alemannischi Kolumne]] in dr [[Badische Zeitung|Badische Zytig]] aagfange, wu zerscht unter em Titel „Landuff, landab“, syt 1995 derno as „Lueginsland“ erschynt. Jetz het mer aini vu däne fimf Persone, wu aktuell die Kolumne verfasse, gsteckt, ass di Badisch Zytig entschide het, die Kolumne „aus Kostengründen“ abzschaffe. Des basst jo wie ne Fuscht uf s Aug zum 50-jehrige Jubiläum vu dr Kolumne un zum 200. Dodesdag vum Johann Peter Hebel. Eso siht s uus mit em Dialäkt im Badische. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 21:29, 2. Jun. 2026 (MESZ)
:{{S|:(}} <small>(Und graatis schrybe wott niemer, äifach us Fröid a de Spraach?)</small> --[[Benutzer:Freigut|Freiguet]] ([[Benutzer Diskussion:Freigut|Diskussion]]) 12:00, 3. Jun. 2026 (MESZ)
::Ich waiß nit, eb s do um e Honorar fir d Autor*ne goht oder um dr Blatz in dr Zytig. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 13:31, 3. Jun. 2026 (MESZ)
:::Un soo schtìrbt unsra Schprooch. {{Smiley|wüetig}} — [[Benutzer:Mathieu Kappler|Mathieu Kappler]] ([[Benutzer Diskussion:Mathieu Kappler|Diskussion]]) 14:18, 3. Jun. 2026 (MESZ)
No Protescht bietet d Zytig jetz aa, ass d Kolumne nume no all vier Wuche uusechunnt statt wie bishär all Wuche. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 19:15, 5. Jun. 2026 (MESZ)--[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 19:15, 5. Jun. 2026 (MESZ)
::: Unsra Schprooch wìrd numma no 25% weeniger schnall üssschtaarwa! {{S|schädel}} — [[Benutzer:Mathieu Kappler|Mathieu Kappler]] ([[Benutzer Diskussion:Mathieu Kappler|Diskussion]]) 20:52, 8. Jun. 2026 (MESZ)
Het's do irgetöbis öffentlichs dezue gee? Git es kei grössere Uffschrei wäge däm? Wär doch emool en Grund, e Demo z organisiere oder eso... --[[Benutzer:Terfili|Terfili]] ([[Benutzer Diskussion:Terfili|Diskussion]]) 09:23, 10. Jun. 2026 (MESZ)
:Ich glaub, bishär git s do no kai effetligi Mitdailig vu dr Badische Zytig. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 15:33, 10. Jun. 2026 (MESZ)
::Mittlerwyli het s di Badisch Zytig au effetli gmacht. S het e Ufruef zue Protescht gee un schyns hän e Hufe Lyt au wirkli dergege proteschtiert. Uf alli Fäll ladet di Badisch Zytig am negschte Frytig zuen ere effetlige Diskussion zue dr Lueginsland-Kolumne z Fryburg yy. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 10:20, 13. Jul. 2026 (MESZ)
:::Schöön – du gaasch hoffetli, gäll? --[[Benutzer:Freigut|Freiguet]] ([[Benutzer Diskussion:Freigut|Diskussion]]) 14:00, 13. Jul. 2026 (MESZ)
::::Nai, ich haa nit der Zyt fir uf Fryburg fahre am Frytig. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 20:19, 13. Jul. 2026 (MESZ)
:::::Fridaa? = hit? Diss geht nit! Vun Bàriss wàr's e bissele wit gsin - un d'fàlschi Richtung! Di sotte diss Anfang Augscht màche, denn geh i ànne, öi vun Bonn. Odr vun Flensborg odr Zgorzelec! --[[Spezial:Byytreeg/~2026-40184-47|~2026-40184-47]] ([[Benutzer Diskussion:~2026-40184-47|Diskussion]]) 10:22, 17. Jul. 2026 (MESZ) ([[Benutzer:Stephele|Stephele]])
S git gueti Nochrichte: Dä Protescht un sälle Termin am Frytig het eso ne Yydruck uf d Chefredaktion vu dr Badische Zytig gmacht, ass d Kolumne Lueginsland jetzt schyns doch all Wuche blybt! --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 06:35, 3. Aug. 2026 (MESZ)
:Schöön! --[[Benutzer:Freigut|Freiguet]] ([[Benutzer Diskussion:Freigut|Diskussion]]) 06:51, 3. Aug. 2026 (MESZ)
== al-Qamar ==
Hoi zäme. I ha mis alti email-Konto wider chöne uuftaue und chami drum wider do amelde. E liebe Gruez. I werde woll wider echli mee do choge driluege cho, mue mi aber wider a d Wikipedia dragwone. --[[Benutzer:Al-qamar|al-Qamar]] ([[Benutzer Diskussion:Al-qamar|Diskussion]]) 15:13, 12. Jun. 2026 (MESZ)
:Sali [[Benutzer:Al-qamar|al-Qamar]], des frait is alli, wänn du wider mee bi uns dryyluegsch. LG --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 19:16, 14. Jun. 2026 (MESZ)
:Willchumme zrugg! [[Benutzer:Terfili|Terfili]] ([[Benutzer Diskussion:Terfili|Diskussion]]) 23:10, 14. Jun. 2026 (MESZ)
::Fröie mi au ganz gnaret (wie d Prättiger säged)! LG, --[[Benutzer:Freigut|Freiguet]] ([[Benutzer Diskussion:Freigut|Diskussion]]) 10:23, 15. Jun. 2026 (MESZ)
== Charles III. ==
Im Imfochaschte im Artikel ''[[Vereinigtes Königreich|Veräinigts Königrych]]'' isch s Staatsoberhaupt ''Charles III.'' nu en Redlink, deby gits en Artikel über en. Wie cha mer das korigiere? En Gruez vom --[[Benutzer:Freigut|Freiguet]] ([[Benutzer Diskussion:Freigut|Diskussion]]) 22:35, 22. Jul. 2026 (MESZ)
:{{ping|Freigut}} [https://als.wikipedia.org/w/index.php?title=Modul:Wikibase&diff=prev&oldid=1087102 erste Bewegung] + [https://als.wikipedia.org/w/index.php?title=Vereinigtes_K%C3%B6nigreich&diff=prev&oldid=1087104 zweite Bewegung]. Eine umfangreichere Wikidata-Implementierung ist bei der alemannischen Wikipedia nötig. Grüass — [[Benutzer:Mathieu Kappler|Mathieu Kappler]] ([[Benutzer Diskussion:Mathieu Kappler|Diskussion]]) 00:33, 23. Jul. 2026 (MESZ)
::Oaaouuh ! :-) [[Benutzer:Stephele]] [[Spezial:Byytreeg/~2026-41798-26|~2026-41798-26]] ([[Benutzer Diskussion:~2026-41798-26|Diskussion]]) 10:48, 28. Jul. 2026 (MESZ)
== Ortsname im Baselbiet ==
Hoi zämme!
I bi neu do und find's bis jetz ä tolli Sach! I chumm mit e bizeli Erfahrig vom dütschsprochige Wikipedia und ha au do vor, ab und zue öppis mitzhälfe. Jetz isch mir öppis i mim Sprochruum ufgfalle und zwar, dass es paar Ortsname in andere Dialäkt ageh si, as sie regional usgsproche wärde. Jetz hani zerscht do wölle froge:
Daff i grad bi mehrere Ortschafte im Baselbiet anderi Ussprochene drzue tue und villicht au dr Titel vo dene Artikel ändere? Wenn jo, wie sötti das am beste mache, will uf dä vrschidene Artikel, wo die vrlinkt si, müesse sie jo au bearbeitet wärde?
Nit dass i am Schluss es Chrüsimüssi vrursach und euch mit ungsichtete Versione bombardier. ;)
As Quelle würdi die Website bruche: [https://ortsnamen.ch/de/ ortsnamen.ch/de/]. Die isch miner Meinig noch sehr genau und vorallem dokumentiert sie au, us welne Dörfer die Ussprochene chömme.
Bi gspannt uf euchi Ischätzig und e liebe Gruess!
[[Benutzer:Kj-thomy|Kj-thomy]] ([[Benutzer Diskussion:Kj-thomy|Diskussion]]) 18:16, 16. Okt. 2026 (MESZ)
:Hoi ''Kj-thomy''. Diä Quällä darfsch sicher bruichä. Und: Äifach muetig sii und machä. Dank & Gruess --[[Benutzer:B.A.Enz|B.A.Enz]] ([[Benutzer Diskussion:B.A.Enz|Diskussion]]) 22:42, 16. Okt. 2026 (MESZ)
== Iiwohnerzahle 31.12.2025 vom BFS ==
Sali mitenand,
wahrschinli händ ihr da au scho drüber gredt, d`Iiwohnerzahle vo wikidata importiere. Ich han jetzt grad dä import vo de BFS Zahle uuf Wkidata abgschlosse. Jedi Gmeind hät det en Iitrag für 31.12.2025 mit Quällä und allem Brimborium. Ich versueche dä Import i dä nächste paar Jaare amigs zmache.
Mä chönti also sehr guet Zahle vo det übernä wie das die französischi und vor allem die rätoromanische Wikipedia scho macht. Was meind ihr? --[[Benutzer:Horgner|Horgner]] ([[Benutzer Diskussion:Horgner|Diskussion]]) 08:30, 20. Okt. 2026 (MESZ)
:Sälü Horgner, das chönnt me scho mache, ig ha o scho dranne umestudiert. Ig ha de aber gfunde, dases wahrschinlich doch gschider isch, we mes wie uf deWP über Metadate-Vorlage löst ([[:Kategorie:Vorlage:Iiwohnerzahle Schwiiz]]). So cha me anderi Vorlage wie d'Infoboxe 1:1 us der deWP hie überekopiere und es sött grad funktioniere. Das isch vilich für meh Lüt vertraut und si chöi hälfe editiere, als we me hie e Lösig über Wikidata macht. Ig bi no z ful gsi, für alli Metadate-Vorlage von de Kantön mit de 2025er Zahle hie z aktualisiere, will i gfunde ha, das die nume es Bitzeli veraltete Iiwohnerzahle no ds chlinste Problem si vo all dene Gmeindsartikle. Das chönnte me aber mache wenn de 2026er Zahle uf de Metadate-Vorlage ir deWP ipflegt si. [[Benutzer:Uschoen|Uschoen]] ([[Benutzer Diskussion:Uschoen|Diskussion]]) 17:49, 20. Okt. 2026 (MESZ)
:in de sind Zaale scho lang aktuell, fascht scho en Monet. Dank em Tschubby... --[[Benutzer:Horgner|Horgner]] ([[Benutzer Diskussion:Horgner|Diskussion]]) 18:03, 20. Okt. 2026 (MESZ)
:Wänn d Yywohnerzahle in de Artikel deno automatisch aktualisiert wäre, fänd i des guet. Was gnau mießt me do an wellene Vorlage ändere? --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 18:54, 20. Okt. 2026 (MESZ)
::wenn mer uf Werte test u. ä. verzichtet, chan mer dä parameter vo de Iiwohner i de Vorlag mit <nowiki>{{#invoke:Wikidata|claim|P1082|{{{Wikidata-ID}}}|sort=P585|inverse=ja}} <small>{{#invoke:Wikidata|claim|P1082|{{{Wikidata-ID}}}|qualifier=P585|sort=P585|inverse=ja|parameter=time:"("j "da" F Y")"}}</small></nowiki> fülle öppe wies im rm-wiki gmacht wird. Aber so 100% han ich das nöd im Griff, wie die Vorlag im als-wiki funktioniert. --[[Benutzer:Horgner|Horgner]] ([[Benutzer Diskussion:Horgner|Diskussion]]) 19:13, 20. Okt. 2026 (MESZ)
:::I der deWP si d'Zahle i de Metadate-Vorlage aktuell, das isch eso. Aber i der alsWP isch der Stand vo de gliche Dateie e andere:
:::[[:de:Vorlage:Metadaten Einwohnerzahl CH-BE]] isch dank em Tschubby aktuell,<br />
:::[[:als:Vorlage:Metadaten Einwohnerzahl CH-BE]] isch scho es Zytli alt syt em yläse hie.<br />
:::Me müesst eifach der ganz Inhalt vo der deWP Datei für jede Kanton i die glichi Datei-Vorlag i der alsWP kopiere und denn sötts guet sii. Oder me verwyst us der Vorlag ir alsWP diräkt uf d Quelldatei ir deWP, da weisi nid wie/öb das geit. Der Weg über Wikidata isch e anderi Variante. Das isch o müglich, aber me müesst derfür wahrschinlech uf jedere Syte für jedi Gmeind der Quelltext mit em invoke-Befähl ga ändere, dases de o funktioniert. [[Benutzer:Uschoen|Uschoen]] ([[Benutzer Diskussion:Uschoen|Diskussion]]) 22:41, 20. Okt. 2026 (MESZ)
::::Ich haa im Artikel [[Chur]] mol e [[:Vorlage:Infobox Ort in der Schweiz test|Tescht-Vorlag]] un dert dä Link uf Wikidata dryygsetzt, aber so rächt funktioniere duet s nit. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 06:43, 21. Okt. 2026 (MESZ)
:::::Ah, jetz duet s! --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 06:47, 21. Okt. 2026 (MESZ)
::::::Jetzt musst mers nur no i d 'Vorlag Ine bringe...--[[Benutzer:Horgner|Horgner]] ([[Benutzer Diskussion:Horgner|Diskussion]]) 06:59, 21. Okt. 2026 (MESZ)
:::::::Ich haa die Vorlag jetzt umgstellt fir alli Schwyzer Gmaine. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 12:30, 21. Okt. 2026 (MESZ)
::::::::Finden ich super danke! --[[Benutzer:Horgner|Horgner]] ([[Benutzer Diskussion:Horgner|Diskussion]]) 19:25, 21. Okt. 2026 (MESZ)
5nnwermdpmu0u4gda96xxfav5ob6oqd
Burkina Faso
0
18751
1089696
1088542
2026-10-21T14:35:46Z
Ziv
97109
([[c:GR|GR]]) [[File:Coat of arms of Burkina Faso (1984-2025).svg]] → [[File:Coat of arms of Burkina Faso (1997–2025).svg]] → The file was renamed on Commons, but the filename in the language versions was not changed ([[c:c:GR]])
1089696
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Staat
|NAME = <span style="font-size:1.4em">'''Burkina Faso'''</span>
|BILD-FLAGGE = Flag of Burkina Faso.svg
|BILD-WAPPEN = Coat of arms of Burkina Faso (1997–2025).svg
|BILD-WAPPEN-BREITE = 120px
|TEXT-FLAGGE =
|TEXT-WAPPEN =
|WAHLSPRUCH = ''Unité, Progrès, Justice''<br /><small>
(frz., „Eiheit, Fortschritt, Grächtigkeit“</small>)
|AMTSSPRACHE = [[Französische Sprache|Französisch]]
|HAUPTSTADT = [[Ouagadougou]]
|STAATSFORM = [[Republik]]
|REGIERUNGSSYSTEM = Militerregierig
|STAATSOBERHAUPT = {{#property:P35}}
|REGIERUNGSCHEF = {{#property:P6}}
|FLÄCHE = 274.200
|EINWOHNER = 13.730.258 (Zensus 2006)<ref>{{Internetquelle |url=http://www.lefaso.net/article.php3?id_article=20377&id_rubrique=3 |titel=Archivierte Kopie |zugriff=2008-05-04 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20070927192947/http://www.lefaso.net/article.php3?id_article=20377&id_rubrique=3 |archiv-datum=2007-09-27}} ''lefaso.net''. 23. April 2007</ref>
|BEV-DICHTE = 51
|BIP/EINWOHNER = 411 [[US-$]] (2005)
|WÄHRUNG = CFA-Franc BCEAO
|UNABHÄNGIGKEIT = vo [[Frankreich|Frankriich]] am 5. Augschte 1960
|NATIONALHYMNE = ''Le Ditanyè''
|ZEITZONE = [[Coordinated Universal Time|UTC]]
|KFZ-KENNZEICHEN = BF
|INTERNET-TLD = .bf
|TELEFON-VORWAHL = +226
|BILD-LAGE = LocationBurkinaFaso.svg
|BILD1 = Burkina Faso map.png
}}
[[Datei:De Yalgo a Dori Marco Schmidt 0922.jpg|mini|Inselbärg im Norde vu Burkina Faso, zwische Yalgo un Dori]]
[[Datei:Kompiengastausee MS1107.jpg|mini|Stade vum Kompienga-Stausee im Sidoschte]]
[[Datei:Landscape dourtenga.JPG|mini|In dr Räägezyt isch dr sunscht magere Boode vun ere griene Vegetation deckt.]]
[[Datei:Vitellaria paradoxa MS 6563.JPG|mini|Karitébaum]]
[[Datei:Acacia Bild1086.jpg|mini|Akaziesavanne im Oschte vu Burkina Faso]]
[[Datei:Ms 744 obs natiabouani 02.jpg|mini|Im Schutzbiet Réserve partielle de Pama]]
[[Datei:Savannaburkina.jpg|mini|Druckesavannelandschaft weschtli vu Ouagadougou]]
[[Datei:Bazoule sacred crocodiles MS 6709cropped.JPG|mini|e „Hailig Krokodil“ z Bazoulé (Tanghin-Dassouri)]]
[[Datei:Wreckage of a dam (Dourtenga, 2008).jpg|mini|Bi dr Uuwätter 2007 zerstert Räägeruckhaltebecki im Sidoschte vum Land]]
[[Datei:Burkina Faso - Bobo Micro-enterprise Group.jpg|mini|Burkiner (Burkinabè)]]
[[Datei:Burkina-Faso-Demography.png|mini|Demografischi Entwicklig vu Burkina Faso (Zahlen in Döusert)]]
'''Burkina Faso''' ([{{IPA|b̥ ʊrˌkiːnaˈfaːz̥o}}]; [[Alemannisch|alem.]]: „Land vo de Ufrächte“, dytschi Uussproch: [{{IPA|bʊɐ̯ˌkʰiːnaˈfaːzo}}], franzesischi: [{{IPA|buʁkina faso}}]) isch e Staat z [[Westafrika|Weschtafrika]], wu im Innere vum [[Niger (Fluss)|Nigerboge]] lyt un an [[Mali]], [[Niger]], [[Benin]], [[Togo]], [[Ghana]] un d [[Elfenbeinküste|Elfebaikischte]] gränzt. Di ehmolig [[Frankreich|franzesisch]] [[Kolonie|Kolony]] [[Obervolta]] (franzesisch ''{{lang|fr|Haute-Volta}}'', noch em Fluss [[Volta (Fluss)|Volta]]) isch am 5. Augschte 1960 unter däm Name unabhängig wore. Noch ere Phase vu bolitischer Instabilitet mit zahlryche [[Putsch]] isch s anne 1983 zur Revolution vum [[Panafrikanismus|panafrikanistisch]]-[[Sozialismus|sozialistisch]] orientierte [[Thomas Sankara]] chuu. Unter syre Bresidäntschaft isch dr Name vum Land 4. Augschte 1984 in ''Burkina Faso'' („Land vu dr ehrewärte Mänsche“ oder „Land vo de Ufrächte“) gänderte wore. Administrativi un kulturälli Hauptstadt vum Land mit 16.751.455 Yywohner (Zensus 2011) isch d zäntral gläge Millionestadt [[Ouagadougou]].
Dr Binneschtaat lit in de Savanne vom [[Sudan (Großlandschaft)|sudanische]] Hochplateau und het im Norde Deil am [[Sahelzone|Sahel]]. Burkina Faso ghört zu de [[Armut|ärmschte Länder uf dr Wält]], zeichnet sich aber dur ä gwüssi Schtabilität und die kulturelli Vilfalt vo siine Ethnie, wo friidlig zsämmeläbe, us. D [[Mossi]] si öbbe d Hälfti vo der Bevölkerig. Rägelosi Periode, wo mit groosser Hüfikeit widrchömme, verursache mänggisch groossi Not bi dr Bevölkerig, wo hauptsächlig vom Buure läbt.
Dr Präsident isch vu 1987 bis 2014 dr Blaise Compaoré gsi, wu s Land syt eme Putsch gege dr Thomas Sankara semiautoritär regiert un stabili Verhältnis fir uusländischi Inveschtitione gschaffe ghaa het.
Burkina Faso organisiert under anderem s panafrikanische Filmfestival [[FESPACO]] us, wo alli zwei Johr stattfindet.
== Etymologii ==
Der Name ''Burkina Faso'' isch zweischbrööchig; ''Burkina'' isch [[Mòoré|Moré]] und bedütet öbbe „dr Unbeschtächlig, dr Integer, dr Ufrichtig“. ''Faso'' schtammt us dr Schbrooche [[Dioula]] und heisst „Vaterland“ (''fà:'' „Vater“, ''só:'' „Haus, Dorf'“). ''Burkina Faso'' bedütet aso wörtlig „s Vaterland vo de ufrichtige Mensche“. D Bewohner vo Burkina Faso nenne sich ''[[Burkinabe|Burkinabè]],'' wobii das Wort nit flektiert wird. D Pluraländig ''-bè'' isch us dr dritte Hauptschbrooch vom Land, em Fulfulde (d Schbrooche vo de Fulbe), gnoh. Im amtlige dütsche Schbroochgebruch isch d Iiwohnerbezeichnig ''Burkiner'' vorgschriibe; Kritiker säge, ass eso der Wunsch vo de Burkiner, ass mä au in Fremdschbrooche ihri Eigebezeichnig wurd bruuche, übergange wurd. ''[[Burkinabe]]'' wird mänggisch as [[Synonym]] in nitoffizielle Teggschd bruucht.
== Geografi ==
=== Lag ===
Burkina Faso isch e Binnestaat im Innere vu Weschtafrika mit 274.200 km² Flechi, wu 400 km² dervu Gwässer sin. S lyt sidli vum [[Niger (Fluss)|Nigerboge]] un dr [[Sahara]] un dailt si syni 3.193 km lang Landgränze mit sechs Nochberstaate: im Nordweschten un Norde mit [[Mali]] (1.000 km Lengi), im Oschte mit [[Niger]] (628 km) un im Sidoschte [[Benin]] (306 km) un [[Togo]] (126 km). An Burkina Faso gränze derzue no [[Ghana]] (549 km) im Siden un d [[Elfenbeinküste|Elfebaikischte]] (584 km) im Sidweschte.<ref name="CIA">{{CIA-Factbook|Pfad=|Code=UV|Text=Burkina Faso}} In: Central Intelligence Agency (Herausgeber): ''{{CIA-Factbook|Text=The World Factbook 2008}}. Washington 2008, {{ISSN|1553-8133}}</ref> De grescht Dail vum Land lyt in dr Großlandschaft Sudan, derzue het Burkina Faso im Norden Aadail am [[Sahelzone|Sahel]].
=== Relief ===
Rund drei Viertel vum Land sin bregt vun ere Rumpfflechi, wu zum nidere Mittelabschnitt vu dr Oberguineaschwelle ghert. S handlet si um e flachwälligi Hochebeni, wu ne durschnittligi Hechi het vu 250–350 iber NN un wu Dail vun eme [[Präkambrium|präkambrische]] Sockel us [[Granit]] un [[Gneis]] isch, wu vor rund 2–3 Milliarde Johren entstanden isch. Eppe 32 % (70.778 km²) vu dr Landesflechi ghere zum Zäntralplatoo (no syne Bewohner au Mossiplatoo gnännt).<ref name="nébié">Ousmane Nébié: {{Internetquelle |url=http://publikationen.ub.uni-frankfurt.de/volltexte/2006/3596/ |titel=''Dégradation du milieu et aménagement dans le Plateau central, Burkina Faso |zugriff=2014-11-01 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20070629042507/http://publikationen.ub.uni-frankfurt.de/volltexte/2006/3596/ |archiv-datum=2007-06-29}}''. In: ''Berichte des Sonderforschungsbereiches 268''. Band 7, Frankfurt am Main 1996, S. 149–177</ref> D Landschaft vum Platoo isch in dr Hauptsach flach mit verainzlete Biel, Sanke, Chäpf, Inselbärg un freie Granitstai, wu dr Erosion widerstanden hän. E [[Sandstein|Sandstaidafelland]] bregt dr Sidwescht vu Burkina Faso, wu mit em Tena Kourou, em hechschte Bärg vum Land, uf e Hechi vu 749 m chunnt. Des Massiv, wu in dr Hauptsach d Form vun eme monotone Hochplatoo ufwyst, het e durschnittligi Hechi vu 450 bis 500 m, goht zue dr mit Sedimänt deckte Sockel gääch aabe un bildet doet dr Hechezug Chaîne de Banfora. Die Chette goht bin ere durschnittlige Hechi vu 150 m in Nordoscht-Sidwescht-Richtig. Im Sidoschte lige d Chaîne de Gobnangou, e Massiv, wu villicht 100 m iber s Zäntralplatoo ufferagt. Quartäri Formatione het s vor allem in Form vu Altdine im Norde vum Land, wu uf e Hechi vu bis zue 20 m un e Lengi vu 10–20 km chemme. 40 % vu dr Flechine nerdli vu Markoye sin vu Dine deckt.<ref>Ben Yahmed, S. 63</ref> Dr diefscht Punkt vum Land lyt im Flussdal vum Oti mit 125 m.
=== Gwässer ===
D Wasserlaif z Burkina Faso cha mer drei Beckine zueordne. Vu dänen isch s [[Volta (Fluss)|Voltabecki]] mit ere Flechi vu 120.000 km² s wichtigscht, s umfasst d Beckine vum Mouhoun (Schwarze Volta), vum Nakambé (Wysse Volta) un vum Pendjari. Im Norde vu Ghana nimmt dr Mouhoun s Wasser vu dr gnännte Nääbefliss un vum Nazinon (Rote Volta) uf. Mit 18.000 km² Flechi isch s Becki vum Comoé, wu dr Lauf vun eme dur Stromschnälle un Wasserfell (zem Byschpel dr Cascades de Karfiguéla) unterbroche wird, dytli chlainer. Zum 72.000 km² große Entwässerigssischtem vum [[Niger (Fluss)|Nigerbecki]] zelle di chlaine tämporäre Wasserlaif, wu em Niger im Norde vu Burkina Faso vu rächt s här zuefließe (unter anderem Béli, Gorouol un Sirba).
E Huffe vu dr zahlryche chlaine See un abflusslose Weier, dodrunter Ramsar-Schutzbiet Mare d’Oursi, liige saisonabhängig drucke. Si stelle wichtigi Wasserreservoir fir Mänsch un Vii dar. Di beede greschte natyrlige See vu Burkina Faso, dr Bamsee un dr Demsee, liige rund 100 km nerdli vu Ouagadougou. Zahlrychi Fliss sin zue See gstaut wore, zem Byschpel liigen im Sidoschte dr Kompienga- un im Side dr Bagré-Stausee, wu beedi je ne Spycherchraftwärch aadryybe. Im Nordweschte isch dr Sourou gstaut wore, derwylscht dr Ziga-Stausee syt Juli 2004 di weschtli glääge Hauptstadt mit Wasser versorgt.
=== Klima ===
Burkina Faso het e tropisch Wächselklima, wu primär beyyflusst wird vu dr Wächselwirkig vum weschtafrikanische Monsun un em Passatwind Harmattan, wu dr Regione vum Land en unterschidli langi, aber uusbregti Yydailig in [[Trockenzeit|Drucke-]] un [[Regenzeit|Räägezyt]] bringt.
Vu Nord no Sid het s Land Aadail an dr unterschidlige Vegetationszone vum Sahel un em Sudan. Zue dr Sahelzone gheren eppe 25 % vu dr Landesflechi, wu vu Drickini bregt sin. D Niderschlage chenne do uf unter 300 mm im Johr gheie, d Räägezyt goht zum Dail chirzer wie zwee Monet. D Helfti vum Land unterliigen em Sudan-Sahel-Klima, wu ne Räägezytduur vu vier bis fimf Monet karakteristisch isch. Eppe sechs Monet goht d Räägezyt in dr sim Side glägene Sudan-Zone. Do sin Niderschleg vu bis zue 1300 mm im Johr kai Sältehait. D Durschnittstämperature liige zwische 25 °C un 30 °C. Di niderscht je gmässe Tämperatur isch 5 °C gsii, anne 1971 bi Bobo-Dioulasso un 1975 z Markoye. Dert isch mit 46 °C au di hegscht je gmässe Tämperatur vum Land ufzaichnet wore.<ref>Ben Yahmed, S. 67–68</ref> Merz un April sin di haißeschte Monet, Jänner un Dezämber di cheltschte. In dr Räägezyt streme warmfychti Wind us Sidwescht iber s Land, derwylscht im Winter dr druckehaiß Harmattan Sand un Staub us dr Sahara in Richtig Sidwescht wait. In dr vergangene 35 Johr hän klimatischi Veränderige chenne feschtgstellt wäre, unter anderem e Sinke vu dr Niderschlagswärt un e Aastiig vu dr Tämperature.<ref>Adjima Thiombiano, Dorothea Kampmann (Hrsg.) 2010. Biodiversity Atlas of West Africa. Volume II: Burkina Faso. BIOTA, Ouagadougou & Frankfurt. S. 44-55 [http://www2.uni-frankfurt.de/47616989/BIOTA-Atlas-BF]</ref> Extremi Klimaerschynige wie großi Drickine un Inerschwämmige hän in dr vergangene Johrzehnt au zuegnuu.<ref>Ben Yahmed, S. 68</ref>
<gallery>
Klimadiagramm-metrisch-deutsch-Ouagadougou-Burkina Faso.png|Klimadiagramm Ouagadougou
Klimadiagramm-metrisch-deutsch-Bobo-Dioulasso-Burkina Faso.png|Klimadiagramm Bobo-Dioulasso
</gallery>
=== Vegetation ===
Z Burkina Faso chännt mer 2067 Arte vu hechere Bflanze,<ref>Adjima Thiombiano, Marco Schmidt, Stefan Dressler, Amadé Ouédraogo, Karen Hahn, Georg Zizka. 2012. ''Catalogue des plantes vasculaires du Burkina Faso.'' Boissiera 65, Conservatoire et Jardin Botaniques de la ville de Genève. 391 S. ISBN 978-2-8277-0081-3</ref> dr grescht Aadail dodraa hän [[Süßgräser|Sießgreeser]] un [[Schmetterlingsblütler|Schmätterlingsblietler]].<ref>Marco Schmidt: [http://nbn-resolving.de/urn/resolver.pl?urn:nbn:de:hebis:30-31987 ''Pflanzenvielfalt in Burkina Faso. Analyse, Modellierung und Dokumentation]''. 2006</ref> Zahlrychi Wildbflanze wäre as Raustoff, Viifueter, Nahrig oder Medizin gnutzt. Bsundersch wichtigi Nutzbaim sinzem Byschpel Karitébaum, Afrikanische Affebrotbaum (Baobab) un Néré, aber au Anabaum, Niembaum, Ethiopischi Palmyrapalme un Tamarindebaum. Im Zug vu Nutzigsänderigen un Klimawandel verschiebt si s Areal vun e Huffe sahelische Arte no Side.
Burkina Faso umfasst drei phytogeografischi Zone, wu zum sudanosambesische [[Savanne]]girtel zelle: Sahel im Norde, Sudan im Zäntrum un Sudan-Guinea im Side. D Unterschaidig basiert unter anderem uf dr nidrigere Niderschleg (weniger wie 600 mm Niderschlagsmängi pro Johr) un dr lengere Druckezyt im Norde. In dr Sahelzone herrsche Dornehirschtsavanne vor – zum Dail mit Digerbuschvegetation, wu ne Form vu dr Aabassig an d Drickini darstellt. Baim wachse zmaischt verainzelt, zum Dail zue Hain gruppiert. Arte, wu vorherrsche, sin Verek-Akazie, Duftig Akazie, Wischtedattel, Indischi Jujube un dr fir dr Sahel karakteristisch Afrikanisch Affebrotbaum (Baobab).
D Sudanzone, gchännzaichnet dur Niderschleg im Beraich zwische 600 mm un 1000 mm pro Johr, isch wie dr Sahel vu Akazie un Dorngwächs bregt, unterschaidet si aber unter anderem dur anderi Arte wie Néré, Karitébaum un vor allem Fligelsomegwächs as dominierend Elemänt vu dr sudanesische Savanne. D Baumdichti nimmt zue im Side zues un bildet verainzelt Hain, Wälder un an dr Fliss lang Galerywälder. In dr dichtbsidlete Gegnige vum Zäntralplatoo dominiere dur mänschligen Yyfluss degradierti Savannelandschafte. D Chrutschicht bstoht no Arte un Abundanz zuen eme große Dail us Greeser, doderby nimmt dr Aadail vu hoche un uusduurede Arte no Side zue.<ref>Schmidt M, Thiombiano A, Zizka A, König K, Brunken U, Zizka G (2011) Geographical patterns of functional traits of grasses (Poaceae) in Burkina Faso, West Africa. African Journal of Ecology. doi:10.1111/j.1365-2028.2011.01283.x</ref>
In dr Sudan-Guinea-Zone sin Niderschleg iber 1000 mm pro Johr gängig. Zue dr Arte, wu s au in dr nerdlige Zone het, chunnt do unter anderem d Guineapfluume derzue. In dr Galerywäldern findet mer Arte wie di Braitblettrig Fyyge, dr Weschtafrikanisch Butterbaum, d Elpalme oder d Juckbohne. In dr Galerywälder drieje vor allem Bflanze, wu ne fycht-warm Klima bruuche.
=== Fauna ===
Di maischte vu dr große Suuger, wu in dr Savanne lääbe, findet mer au z Burkina Faso, dur dr enorm Bevelkerigsdruck aber in ihre Lääbesraim bedroht. E Dail Dierarte, wie zum Byschpel [[Giraffe]] un [[Gepard]]e, git s nimi im Land. In dr Schutzbiet lääbe [[Flusspferd]], [[Afrikanischer Elefant|Elifante]], [[Antilope]], [[Affen|Affe]], [[Gazellen]] un [[Leopard]]e, wu dur Jagd dezimiert wore sin. S git Afrikanischi Buschratten un [[Schlangen|Schlange]]. Im Land sin 495 Vogelarte noogwise wore,<ref name="African Bird Club">Yvan Perré: [http://www.africanbirdclub.org/countries/files/BF_checklist.xls ''Liste des oiseaux du Burkina Faso]''. African Birds Club, 2006 (XLS-Datei; 102 KB)</ref> unter anderem dr [[Afrikanischer Strauß|Afrikanisch Struss]], verschideni [[Störche|Storcharte]], rund 50 verschideni [[Greifvögel|Gryfvegel]], [[Nashornvögel|Nashornvegel]], [[Eisvögel|Yysvegel]] un [[Bienenfresser (Familie)|Binefrässer]]. In de See un ''mares'' lääbe [[Krokodile|Krokodil]], wu vu dr Bevelkerig „hailigi Krokodil“ bsundersch verehrt wäre. Fir bstimmti Dierarte het s Jagdverbot.
=== Umwält ===
Zue dr Naturschutzbiet z Burkina Faso zelle vier Nationalpark. Dr Nationalpark Arly lyt wie dr burkinisch Dail vum Nationalpark W im Sidoschte, dr Nationalpark Kaboré-Tambi im Siden un dr Nationalpark Deux Balés im Weschte vum Land. S git au ne [[UNESCO]]-Biosphärereservat Mare aux Hippopotames un e Ramsar-Schutzbiet Mare d’Oursi, derzue e Huffe ''réserves'' un ''forêts classés'' gnännti Schutzbiet.
Dr Klimawandel, wu mer z Burkina Faso syt uugfehr 35 Johr cha beobachte un wu si in all nidrigere Niderschlagswärt un all hechere Tämperatur uusdruckt, un d Buschfyyr, wu vu dr Buure fir d Gwinnig vu Ackerland aagfacht wäre, d Abholzig vu dr Wälder un d Uushagerig vu dr Beede sin Grind fir e all greßeri Desertifikation, wu vum sahelische Norden uusgoht. Anne 1984 isch dr ''Plan national de lutte contre la désertification'' (PNLD) ufgstellt wore, wu dermit di no intakte Naturryym gschitzt, d Praxis vu dr Buschfyyr bekämpft, d Bodequalitet verbesseret un Widerufforschtigsprogramm organisiert wäre solle. Ellai in dr Johr 1996 bis 2000 sin zue däm Zwäck rund 23 Millione Baim gsetzt wore. Raini Eukalyptusplantasche macht mer hite nimi, wie no in dr 1960er-Johr fir di schnäll Gwinnig vu Fyyrholz.
Bi dr schwären Uuwätter, wu in dr Räägezyt 2007 in zahlryche weschtafrikanische Länder zue Iberfluetige gfiert hän, isch s au z Burkina Faso zue Schäde chuu. Eppe 9000 Hyyser sin zerstert un 28.000 Mänschen obdachlos wore, 51 Mänsche sin gstorbe. E Huffe Stroße un Brugge sin bschedigt wore. Dr Uusfall bi dr Ärne wird mit 13.268 Tonnen aagee.<ref>[http://www.irinnews.org/Report.aspx?ReportId=75043 ''IRIN News'', 29. Oktober 2007]</ref>
== Bevelkerig ==
Vu dr Zahle här sin di sterkscht Ethnie d Mossi (40 %), wu d Vorfahre vun ene eppen im 15. Johrhundert us em Siden yygwandert gsii sin un sich im Lauf vu dr Zyt mit dr altyygsässene Bewohner, dodrunter dr Yonyoose, assimiliert hän. Des Gmisch us autochthone Gruppe (''tẽng-biisi'' gnännt) un Eroberer ''(nakombse)'' het dur gmainsami Sproch, Grindigsmythe, Ritual un hierarchisch organisierte Machtstrukture ne ethnischi Identitet entwicklet<ref>Noraogo Dominique Nacanabo: ''Le Moogo au XIXe siècle: aspect politique et administratif''. In: Madiéga, Nao 2003, S. 341</ref> mit em Moogo naaba as gaischtigem Oberhaupt un het hite ne bolitisch dominierendi Roll z Burkina Faso.<ref>In: ''The Africa Report 2007. Africa in 2007''. S. 185</ref> Äng verwandt mit ene sin d Gulmancema, wu im Oschte lääbe 8 % der Bevölkerung). Noch em Grindigsmythos vu baide Velker stamme di jewylige Stammväter – dr Ouédraogo bi dr Mossi un dr Diaba Lompo bi dr Gulmancema – us dernämlige Familie. En anderi Bevelkerigsgruppe sin d Fulbe (5 %), wu in dr Hauptsach im Norde as sidle, as Viizucht-Nomade aber im ganze Land aazdräffe sin. Si stammen urspringlig us em Fouta Toro im hitige Senegal. Au nomadisch lääbe hoch im Norden, im Sahel, d Tuareg (7 %). Sprochlig äng mitenander verwandt sin d Bissa im side un d Sana im Nordweschte. Dr Sidweschte vum Land isch ethnisch weniger homogen: näbe Bobo (14 %), Senufo (9 %), Lobi (6 %) un Bwaba lääbe dert zahlrychi chlaineri ehtnischi Gruppe. Unter Uusdruck ''Gurunsi'' het mer friejer unter anderem d Kassena, d Nuna un d Lyéla zämmegfasst. Di draditionälle Schärzbeziehige ''(parenté à plaisanterie)'' zwische dr verschidene Gruppe liaschte ne wichtige Bydrag zum fridlige Zämmelääbe. Bstimmte Ethnie derfe si doderby no feschtglaite Regle gegesytig uze, zum Byschpel d Mossi un d Sanan oder d Fulbe un d Bobo.
Rund 3200 Franzose lääbe duurhaft z Burkina Faso, doderzue chemmen eppe 20.000, wu sich unter anderem im Ramme vu Projäkt vu dr Entwickligszämmearbet zytwys im Land ufhalte.<ref>[http://www.ambafrance-bf.org/article.php3?id_article=263 Franzesischi Botschaft z Burkina Faso]</ref> Di wirtschaftli wichtig [[Libanon|libanesisch]] Gmainschaft zellt uugfehr 600 Mitglider.<ref>[http://www.lepays.bf/exarticle2.php?numj=3318&codeart=6630 ''Le Pays'', 18. Februar 2005]{{Toter Link|date=2017-09 |bot=InternetArchiveBot |url=http://www.lepays.bf/exarticle2.php?numj=3318&codeart=6630}}</ref>
In dr letschte Johr isch d Bevelkerigszahl gumphaft aagstige (pro Johr um 2,4 %). Dur di nider Lääbeserwartig (52 Johr) un dr hoch Geburtenrote isch dr Aadail vu junge Mänsche an dr Gsamtyywohnerzahl relativ hoch.
=== Sproche ===
[[Datei:Languages of Burkina Faso.png|mini|Regionalsproche z Burkina Faso]]
No dr Unabhängigkeit isch d Sproch vu dr ehmolige Kolonialherre, [[Französische Sprache|Franzesisch]], d ellainig Amtssproch blibe. Wel nume ne Minderhait vu dr Bevelkerig Franzesisch beherrscht, git s Alphabetisierigskurs fir diejenige, wu nie uf e Grundschuel gange sin, unter anderem in dr Nationalsproche Mòoré (dr Sproch vu dr Mossi), Dioula un Fulfulde (dr Sproch vu dr Fulbe). Dioula isch e wichtigi Verchehrs- un Handelssproch im sprochli heterogene Weschte vum Land. Au [[Arabische Sprache|Arabisch]] het s Funktion as Handelssproch un wird unter anderem an Koranschuele glehrt.
SIL International fiert insgsamt 69 Sproche uf, wu z Burkina Faso gschwätzt wäre<ref>[http://www.ethnologue.com/country/BF/languages Ethnologue report for Burkina Faso]</ref>:
* d Niger-Kongo-Sproche Biali (1.500 Sprächer), Birifor, Malba (108.000), Bisa (350.000), Sid-Bobo Madaré (160.000), Bolon (17.000), Bomu (56.000), Buamu (186.000), Bwamu, Cwi (24.000), Bwamu, Láá Láá (69.200), Cerma (61.400), Dagaari Dioula (21.000), Nord-Dagara (388.000), Dogon, Jamsay, Dogon, Tomo Kan, Dogosé (20.000), Dogoso (9.000), Dyan (14.100), Dzùùngoo (13.400), Fulfulde (750.000), Gourmanchéma (600.000), Jalkunan (500), Jula (1.000.000), Kaansa (6.000), Kalamsé (9570), Oscht-Karaboro (35.000), Wescht-Karaboro (30.200), Kasem (120.000), Khe (1300), Khisa (3.000), Konabéré (35.000), Koromfé (196.000), Kpeego (2.000), Kusaal (17.000), Lobi (286.000), Lyélé (30.000), Marka (200.000), Moba (1.800), Mòoré (5.000.000), Natioro (2.400), Ninkare (25.100), N’ko, Nord-Nuni (45.000), Sid-Nuni (168.000), Paleni (260), Pana (5.000), Phuie (14.300), Samo-Matya (105.000), Samo-Maya (38.000), Sid-Samo (85.000), Seeku (17.000), Sénoufo-Nanerigé (50.000), Sénoufo-Senara (50.000), Sénoufo-Sìcìté (35.000), Siamou (20.000), Sininkere (6.000), Sissala (13.000), Téén (2.000), Tiéfo (1.000), Nord-Toussian (19.500), Sid-Toussian (19.500), Turka (37.000), Viemo (8.000), Wara (4.500), Winyé (20.000)
* di nilo-saharanische Sproche Songhay (10.000), Zarma (600)
* d Berbersproch Tamasheq-Kidal (31.200)
* d tschadisch Sproch Hausa (500)
=== Religion ===
[[Datei:Old Mosque of Bobo.jpg|mini|Großi Moschee vu Bobo-Dioulasso]]
[[Datei:Cathedrale Ouagadougou.jpg|mini|Kathedral vu Ouagadougou]]
D Bedytig vu dr draditionälle Religione vu dr ainzelne ethnische Gruppe het si bis hite sterker chenne halte wie in andere Staate, uugfehr 15,3 % vu dr Burkiner sin Aahänger vun ere [[Afrikanische Religionen|indigene Religion]]. Des hangt vor allem dodermit zämme, ass si d Mossi dr [[Islamisierung|Islamisierig]] us em Norde lang widersetzt ghaa hän. Im draditionälle Glaube vu dr Mossi git s e Gott ''Wẽnde'', wu s Universum gschaffe het un si derno vu dr Mänsche zruckzoge het. As Vermittler hän si derno an verschidene Blätz, in Objäkt un Dier verschideni Gaischter aasgsidlet. Ahneverehrig het bi dr Mossi e großi Bedytig. Erscht am Änd vum 18. Johrhundert isch dr Moogo naaba Doulgou zum Islam konvertiert.
Mit 60,5 % sin´hite iber d Helfti vu dr Burkiner Muslime. Bis hite wird im Land en undogmatisch-pragmatischi Variante vum Islam gläbt, wu Elemänt vum [[Animismus]] yybeziet.<ref name="janin167">Janin S. 167</ref> Dur intensivi Mission wachst dr Aadail vu dr Muslim.<ref>{{Literatur|Titel=Meyers Großes Länderlexikon|Verlag=Meyers Lexikonverlag|Ort=Mannheim|Jahr=2004|ISBN=|Seiten=106}}</ref> Sammelverband vu dr burkinische Muslime isch d ''Communauté musulmane du Burkina Faso'' (CMBF), grindet anne 1962.
D Zahl vu dr [[Christentum|Chrischte]] wird mit 23,2 % aagee, in dr Meezahl [[Römisch-katholische Kirche|Katholike]] (19 %), un Aagherigi vu verschidene [[Protestantismus|proteschtantische]] Glaubesrichtige (4,2 %). Di chlai libanesisch Gmainschaft isch zue 90 % chrischtli. S git 13 katholischi [[Diözese|Bischtimer]], dodervu drei Erzbischtimer, wu in dr Bischofskonferänz vu Burkina Faso un Niger organisiert sin. Erzbischof vu Ouagadougou isch dr Philippe Ouédraogo.
Mit Uusnahm unter anderem vu dr Fulbe im Norde sin di ethnische Gruppe religies heterogen. Vor allem d Hauptstadt Ouagadougou isch religies durmischt, derwylscht d Wirtschaftsmetropole Bobo-Dioulasso meehaitli muslimisch isch.<ref name="irfr">United States Department of State: {{Webarchiv|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90084.htm |wayback=20120114212931 |text=''International Religious Freedom Report 2007'' |archiv-bot=2019-05-31 20:47:23 InternetArchiveBot}}</ref> Nit nume in dr Theory, au in dr Praxis git s d Freihait vu dr Religionswahl un -uusiebig, un au im alldäglige Zämmelääbe chunnt s nit zue Brobläm.<ref name="irfr"/> Des wird dr draditionäll hoche religiese Toleranz vu dr Burkiner zuegschribe.<ref name="janin167"/>
== Gschicht ==
=== Vor- un Friegschicht ===
Rund 400.000 Johr alti Hackwärchzyyg («Chopping Tools») sin im Norde vum Land bi Markoye gfunde wore.<ref>Jean-Baptiste Kiéthéga, Yénouyaba Georges Madiéga: [http://www.histoire-afrique.org/IMG/pdf/breve_intro_histoire.pdf ''Une brève introduction à l’histoire du Burkina Faso''] {{Webarchiv|text=Archivlink |url=http://www.histoire-afrique.org/IMG/pdf/breve_intro_histoire.pdf |wayback=20121019112811}}. (PDF-Datei; 430 KB)</ref> Anne 1973 het mer e Huffe Artefakt vu Jeeger un Sammler gfunde, wu vor rund 14.000 Johr im Nordweschte vum hitige Burkina Faso gläbt ghaa hän, zem Byschpel Maißel un Schaber. Zwische 3600 un 2600 v. Chr. hän [[Later Stone Age|jungstaizytligi]] Kulture scho buurt. Fir d Zyt vor rund 3000–3500 Johr isch dr Gebruuch vu Yysenobjäkt un Keramik noogwiise wore.<ref>{{Internetquelle |titel=''www.ambaburkina.dk'' |url=http://www.ambaburkina.dk/prehistoire.html |zugriff=2014-11-03 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20160305021009/http://www.ambaburkina.dk/prehistoire.html |archiv-datum=2016-03-05 }}</ref> Vor eppe 3000 Johr hän Mänsche bi Tin-Akoff Perlhirse aaböue.
Fundstelle vu friezytligen Artefakt het s vor allem in dr Gegnig vu dr Pics de Sindou im Sidweschten un am Mare d'Oursi im Norde vum Land. S sin e Huffe Felsmolereie entdeckt wore mit Darstellige vu Aidechsli, Schildchrotte, Ross un Antilope. Bsundersch in dr Gegnig um Markoye im Sahel sin vyl Felszaichnige entdeckt wore.
=== Präkoloniali Ära ===
<gallery>
Ghana successor map 1200.png|Weschtafrika im Johr 1200
WestAfrica1350.png|Weschtafrika im Johr 1350
WestAfrica1530.png|Weschtafrika im Johr 1530
WestAfrica1625.png|Weschtafrika im Johr 1625
Guillaume Delisle North West Africa 1707.jpg|Charte vu Weschtafrika vu 1707
Map of Africa 1742 - Carte de la barbarie le la Nigritie et del la Guinée.jpg|Charte vu Weschtafrika vu 1742
</gallery>
E Dail vu dr Ethnie, wu hite z Burkina Faso lääbe, zem Byschpel d [[Dogon]], sin scho am Änd vum erschte Johrdöusert no Chrischtus uf em hitige Biet gwohnt un in autonome Gmainschaften organisiert gsii. Um s 12. Johrhundert het d Zyt vu dr große Wanderige, wu nodno do ethnische Gruppe vu [[Ghana]] oder [[Mali]] in s Land brocht hän, wu bis hite di burkinisch Bevelkerig uusmache.
==== Rych vu dr Mossi ====
[[Datei:Boukary Koutou, also known as Wobgho, Mossi King of Ouagadougou with cavalry, Burkina Faso, 1892.jpg|mini|Kavallerie vu dr Mossi um 1890]]
Im 15. Johrhundert sin d [[Mossi]] us em Norde vum hitige Ghana in dr Norde zoge. No ihre Mythology het des eso stattgfunde: d Prinzässin Yennenga isch in Richtig Norde zoge go si em Yyfluss vu ihre Familie z entzie un het mit em Jeeger Rialé e Bue mit Name Ouédraogo iberchuu, wu speter us em Dorf, wu syni Eltere grindet hän, s Rych Tenkodogo gschaffe het, s eltscht vu dr Mossirych. In däm sträng hierarchisch strukturierte Staat isch d Basis fir d Macht vu dr Mossiherrscher in dr negschte Johrhundert gsii. Em Ouédraogo sy Suhn Oubri isch speter wyterzoge in Richtig Weschten un isch uf s Sidligsbiet vu dr Nyonyonsé droffe. Är het d Hauptstadt Kombentinga vu däne eroberet un het Wogodogo grindet, s speter Ouagadougou. Är het si zum Moogho Naba ernännt, em Herrscher iber d Mossi un het dodermit d Dynaschty vu Oubritenga grindet. D Nyonyonsé hän si mit dr Zyt mit dr Mossi assimiliert.
Nume fir e churzi Period am Aafang vum 16. Johrhundert cha mer vu aim Mossi-Rych schwätze, gnännt ''Moogho'', bis im Norde vu Naaba Yadega s Rych Yatenga grindet woren isch. Dodermit het s e nei unabhängig Rych gee, wu dr Moogho Naaba praktisch kai Yyflus driber ghaa het. E ainig Mossi-Rych het s derno nimi gee. Des isch unter anderem an intärne dynastische Probläm gläge, an Chrieg zwische Nochberrych un dr Gegesätz vu dr Mossi un dr ibrigen Ethnie vu dr Region. S Moogho definiert si uf kulturällem Biet, nit uf dr Basis vun ere bolitische Ainhait: dr gmainsam Grindigsmythos, di sozioethnisch Integration, d Assimilation vu Främden un di gmainsame Draditionen un religiese Vorstellige bilde s Band, wu d Mossirych verbindet. E zäntrali Herrschaft dur dr Moogho Naaba het s nit gee. Mer goht insgsamt vu 19 Mossistaaten uus.
Iber Johrhundert hän d Mossi si chenne behaupten un dr Yyfluss vum Islam us em Norden abwehre. Erscht anne 1785 isch dr erscht Moogho Naba zum Islam iberdrätte, di draditionälle Glaubesvorstelligen un Bryych sin aber nit ufgee wore. Im 18. Johrhundert het dr Naaba Kango 30 Johr lang z Yatenga regiert, nodäm er mit Hilf vu andere Ethnie dr verlore Droon het chenne wider zruck erobere. No sym Dod isch s Rych in e Huffe Dynaschtie versplittert. Die Schwechig het dr Franzose bi dr Eroberig ghulfe. D Mossirych hän ihri Macht un Bedytig bhalte bis zue dr Aachumft vu dr [[Frankreich|Franzose]] am Änd vum 19. Johrhundert. Noch em Dod vum Naaba Koutou anne 1871 hän syni Sihn um d Macht gstritte, dr elter het schließlig as Naaba Sanem regiert bis 1890. No sym Dod isch sy jinger Brueder Boukary dur Drohige zum neie Naaba, Naaba Wobgo, gwehlt wore. Är het schließli vergäbes versuecht s Rych gege d Franzose z verdaidige.
Im Oschte het s Rych Gulmu vu dr Gourmantché (Gurma) gee, wu äng mit dr Mossi verwandt sin un wu urspringli au us em Norde vu Ghana chuu sin. Dr legendär Grinder vum Rych, dr Diaba Lompo, soll mit em Ouédraogo verwandt gsii syy. Au Gulmu isch hierarchisch organisiert gsii, het Aagriff vu dr Fulbe un dr Hausa chennen abwehre un het am Sturz vum Mali-Rych mitgwirkt. Im 18. Johrhundert isch d Hauptstadt vum Rych vu Pama uf Noungou z Fada N’Gourma verlait wore. Intärni Stryt um d Macht hän Gulmu im 19. Johrhundert bregt. Anne 1895 het dr Naaba Batchande e Protektoratsverdrag mit dr Franzosen unterzaichnet, go syni Rivale z besige, dodermit het er aber schließli d Macht an Frankrych verlore.
==== Kong, „Gwiriko“ un Kénédougou ====
Im Weschten isch im 18. Johrhundert d Dynaschty vu dr Ouattara ufchuu, aini vu dr Chriegerdynaschtie, wu mit militerischer Macht iber d Ethnien in dr Region un dr Handel gherrscht. E Gegner vum Sékou († 1745) un sym Brueder Famagan († 1750) isch dr Tiéba vu Sikasso gsii. E bstimmt Territorium bolitisch z verwalte, isch nit in ihrem Inträssi gläge. Ai Machtzäntrum isch Kong gsii, en ander im Mouhounboge isch in dr Gschichtsschrybig Gwiriko gnännt wore. Di zmaischt akephale Gsellschafte vu dr autonomen Derfer hän unterschidlige Beziehige zue dr ''maisons de guerre'' ghalte. Zum Dail isch dr Uusdruck „Rych“ in dr Lteratur bruucht wore, was aber nit dr wisseschaftli gsicherete Chänntnis entspricht. Au d Näme Gwiriko oder Kénédougou sin nit sicher. Ethnien im Yyflussbiet vu dr Ouattara sin unter anderem Bwa, Samo oder Lobi gsii.
==== Fulbe un Tuareg im Norde ====
Im 15. Johrhundert sin d Fulbe us em Biet vum hitige Senegal in dr hit burkinische Sahel zoge. Si hän si iberall dert in chlaine Gruppe nidergloo, wu ihri Rinderhärde Wasser gfunde hän. Anne 1810 hän di muslimische Fulbe dr Machtaaspruch vu dr Gourmantché chenne abwehren un s Emirat Liptako as unabhängige Staat mit dr Hauptstadt Dori errichte. Im Gegesatz zue dr beede erschte Emir, wu em Emirat en Identitet hän chenne gee, sin dr Sori Hamma un syni Noofolger mit Chriegszig bscheftigt gsii, mit Uusnahm vum Seeku Saalu (1860–1887). Wu dr [[Heinrich Barth]] anne 1853 uf Dori chuu isch, isch er dert uf Armuet un Anarchy gstoße. Weschtli vu Liptako het s s Emirat Djelgodji mit dr Hauptstadt Djibo gee. Liptako het anne 1891 e Protektoratsverdrag mit Frankrych abgschlosse.
D [[Tuareg]], wu us em Norde chuu sin un d Fulbe aagriffe hän, sin vu däne zruckgschlaa wore un hän derno nerdli vu Liptako ihre Rych Oudalan grindet. D Tuareg sin aafangs 20. Johrhundert vu dr Franzose militerisch bsigt wore.
=== Franzesischi Kolonialzyt ===
[[Datei:Kongokonferenz.jpg|mini|Kongokonfereäz z Berlin (1884/85)]]
Dr erscht Europäer, wu in s hitig Burkina Faso graist isch, isch dr Dytsch Heinrich Barth gsii, wu anne 1853 vu Norde här in s Emirat Liptako chuu isch un uf em Wäg uf [[Timbuktu]] fir ai Wuche d Stadt Dori bsuecht het.
Uf dr Kongokonferänz z Berlin (1884/85) sin d Ramebedingige vum „Wettlauf um Afrika“ verhandlet wore, unter anderem dr Kampf um Yyfluss im nonig kolonialisierte weschtafrikanische Hinterland. D Rych vu dr Mossi sin uf s Inträssi vu dr Kolonialmächt Frankrych, Dytschland un Großbritannie gstoße, unter anderem wäg ihrem Rychtum an potänziälle Arbeiskchreft un dr hierarchische Herrschaftsstrukture, wu ähnli gschine sin zue europäische Verhältnis. Frankrych het die umstrtittene Biet vu dr Mossi as Bindeglid fir syni Bsitzige im Sahel un an dr Kischte welle nutze. Dr Dytsch Gottlob Krause, wu uf ere wisseschaftlige Mission gsii isch, isch am 24. Septämber 1886 dr erscht Europäer gsii, wu noowysli uf Ouagadougou chuu isch, wun er vu dr Prinzässin Baouré Sandwidi behärbärgt woren isch. Anne 1888 het dr Curt von François bim Versuech s Biet vu dr dytsche Koloni Togo no Norde uuszwyte im Biet vu dr Bissa mieße umchehre, wäge Hunger un dr Fyndseligkait vu dr yyhaimische Bevelkerig. Dr Hans Gruner isch anne 1894 mit eme ähnligen Ufdrag unterwägs gsii, e vum Ernst von Carnap-Quernheimb gfierti Gruppe vu dr Mission het aber z Kombissiri mieße umchehre, wu ene e Bott vum Moogho Naaba däm sy kategorischi Ablähnig vun eme Bsuech z Ouagadougou iberchuu hän.
[[Datei:Mittelholzer-ouagadougou.jpg|mini|Luftufnahm vu Ouagadougou (1930/31)]]
Schließli hän d Franzose anne 1896 mit militerischer Gwalt Ouagadougou chennen yynee un dr Moogo naaba zur Flucht zwinge. Dur e Huffe Protektoratsverdreg isch derno s ganz Biet vum hitige Burkina Faso unter Kontroll brocht un unter Militärverwaltig gstellt wore. Anne 1904 isch s Dail vu dr Kolony [[Obersenegal und Niger|Obersenegal un Niger]] wore un 1919 isch e neji Kolony [[Obervolta]] (franzesisch ''La Haute Volta'', noch em Fluss [[Volta (Fluss)|Rio Volta]]) gschaffe wore, wu zue [[Französisch-Westafrika|Franzesisch-Weschtafrika]] ghert het. Dr Versuech vun ere wirtschaftlige Entwicklig unter em Guverneur Édouard Hesling isch erfolglos gsii un wel si d Kolony nit räntiert het, isch s Territorium 1932 unter dr Nochberkolonie [[Französisch-Sudan|Franzesisch-Sudan]] (s hitig Mali), Niger un Elfebaikischte ufdailt. Dodermit het unter anderem dr Yysatz vu Zwangsarbaiter uf dr Plantaschen an dr Kischte sotte lychter wäre. Obervolta het wäg syre relativ hoche Bevelkerigszahl as Reservoir fir Arbetschreft dient. Wie im [[Erster Weltkrieg|Erschte]] sin au im [[Zweiter Weltkrieg|Zweete Wätchrieg]] Obervoltaer as Soldate bi dr Ainhalte vu dr sognännte Senegalschitze ''(tirailleurs sénégalais)'' fir Frankrych derby gsii.
Noch em Chrieg isch di franzesisch Kolonialornig unter em [[Charles de Gaulle]] mit dr Grindig vu dr ''Union française'' nei gstaltet wore. Vor allem d Mossi unter dr Fierig vum Moogo naaba Koom II. hän uf d Widerhärstellig vu Obervolta in dr Gränze vu 1932 drängt, un eso isch Obervolta 1947 Iberseeterritorium ''(territoire d’outre-mer, TOM)'' wore. In dr Johr druf het si s bolitisch Lääben entwicklet, un Obervoltaer sin im Barlemänt vum Mueterland t Paris verdrätte gsii (Nazi Boni, Joseph Conombo, Henri Guissou, Gérard Kango Ouédraogo un Mamadou Ouédraogo). Barteie hän aber chuum programmatischi Unterschid bote un sin vor allem uf d Persenligkaite vu dr Barteifierer orientiert gsii. Zue dr wichtigschte Bartei in ere konfliktryche un vu Spaltgen un Zämmeschliss bregte Barteielandschaft het si di obervoltaisch Sektion vum interkoloniale Barteiebindnis ''Rassemblement démocratique africain'' (RDA) unter em Daniel Ouezzin Coulibaly un no däm sym Dod Maurice Yaméogo entwicklet.<ref name="marx" /> In däne Johr sin d Waiche gstellt wore fir d Unabhängigkait. Mit em loi-cadre Defferre vu 1956 het d Kolonialverwaltig Macht an Territorialversammligen un –regierigen abgee, wu nei hän mieße gwehlt wäre. Mit em Referendum 1958 isch s im Ramme vu dr ''Communauté française'' zuen ere Assoziation mit Frankrych as autonomer Republik chuu. Doch schließli het au Obervolta im „Afrikanische Johr 1960“ sy Unabhängigkait verchindet.
=== Unabhängigkait vu Obervolta 1960 ===
[[Datei:Maurice Yaméogo - Golda Meir 1961.jpg|mini|dr Maurice Yaméogo mit dr Golda Meir, 1961]]
Dr erscht Bresidänt vum unabhängige Obervolta isch dr Maurice Yaméogo wore, wu derno ne Aibarteiediktatur vum RDA yygrichtet het. Sy verschwänderische Regierigsstil, Korruption un wirtschaftligi Fählentwicklig hän schließli zuen eme Volksufstand gfiert. Dr Yaméogo het no Stroßeprotescht unter em Druck vu Gwerkschaften un dr Untergrundopposition im Jänner 1966 abdankt. Sy Noofolger isch dr Sangoulé Lamizana wore, dr Oberbefählshaber vu dr Armee. Unter dr Militärregierig vum Lamizana, wu pragmatischer un beschaidener ufdrätten isch, isch e neji Verfassig uusgschafft wore, wu noch eme Referändum 1970 im Jänner 1971 di Zwoot Republik gschaffe het. No dr Barlemäntswahle, dr erschte freie Mehbarteiewahle z Weschtafrika<ref>Janin, S. 101</ref> isch dr Gérard Kango Ouédraogo (RDA) Premierminischter wore. Dr Inner Stryt in dr Bartei het derzue gfiert, ass anne 1974 wider s Militär d Macht ibernuu het un d ''Gouvernement du renouveau national'' (GRN: „Regierig vu dr nationale Erneierig“) gschaffe het. Wäg dr Uuzfridehait vu dr Bevelkerig wäg dr wirtschaftligen un soziale Probläm Mitti 1970er-Johr het dr Lamizana ne Regierig vu dr nationale Ainhait ernännt, wu ne neji Verfassig het solle uuschaffe. Wu die per Referändum aagnuu woren isch, isch dr Lamizana bi dr Wahle 1978 zum Bresidänt vu dr Dritte Republik gwehlt wore. Zum Premierminischter het er dr Joseph Conombo ernännt. Au die Regierig isch wäge intärne Querele handligsuufähig gsii, un noch eme Streik vu Lehrern het am 25. Septämber 1980 e Gruppe vu Militär um dr Saye Zerbo [[Putsch|butscht]], wu derno Bresidänt woren isch. Im Ruggblick wären em Lamizana sy Uusglychfähigkaite zguet ghalte un ass es unter ihm kaini bolitische Gfangene gee het..<ref>Janin, S. 101–102.</ref> Ender zuefellig an d Macht grote, het s Militer unter em Lamizana allmee Gfallen an dr Macht gfunde.<ref name="marx" />
Mit em Butsch vu 1980 isch Obervolta fir drei Johr in e Chaos gstirzt, wu verursacht woren isch dur dr Machtkampf vu dr alte Garde vum Militer un ere Gruppe vu jungen Offizier, wu dr Stillstand vum Land hän wellen iberwinde. Dr Zerbo het s Land mit eme ''Comité militaire de redressement pour le progrès national'' (CMRPN) regiert, het dur uupopuläri Maßnahme – dodrunter em Verbot vu Straik – waidli syni Popularitet verlore. Um des Zyt het dr Ufstiig vum karismatische linksgrichtete Thomas Sankara aagfange. Schließlig isch s am 7. Novämber 1982 wider zuen eme Militerbutsch chuu. Wel dr Sankara, wu hinter em Butsch gstäckt isch, d Macht aber nit aagsträbt het, isch dr Militerdokter Jean-Baptiste Ouédraogo Bresidänt wore. Derwylscht d Ruggchehr zuen ere verfassigsgmäßen Ornig aagsträbt woren isch, het dr Sankara as Premierminischter Kontakt zum antiweschtlige Reschiim vum [[Muammar al-Gaddafi]] z [[Libyen]] ufgnuu. Des het em Ouédraogo nit gfalle, wu d Bindige zue Frankrych un zue dr gmäßigte Staate vu Afrika het wellen ufrächthalte, un sy Macht gfährdet gsääne het.<ref>Lejeal, S. 113</ref> Dr Sankara isch schließli feschtgnuu wore, was derno Uurueje bim Militer un Protescht in dr Bevelkerig uusgleest het. Wu dr Offizier Blaise Compaoré mit syre Fallschirmspringerainhait uf Ouagadougou zogen isch go sy Freind Sankara z befreien, isch s am 4. Augschte 1983 zum e Butsch chuu, wu speter Revolution gnännt woren isch, un dr Sankara an d Macht brocht het.
=== Revolution 1983 ===
[[Datei:Monument place de la revolution Ouaga.jpg|mini|Monument de la révolution z Ouagadougou]]
[[Datei:Pionniers de la révolution.jpg|mini|„Pionier vu dr Revolution“ (1987)]]
Dr Sankara het e linksgrichteti Militerdiktatur mit em ''Conseil national de la révolution'' (CNR: „Nationaler Revolutionsrat“) as Exekutivorgan errichtet, het en energischi Sozial- un Entwickligsbolitik bedribe, wu dr ländli Ruum sterker het solle ferdere zue Uugunschte vu dr Stadtbevelkerig un dr Staatsklasse, un het d Glychstellig vu dr Fraue forciert.<ref name="marx">Christoph Marx: ''Geschichte Afrikas. Von 1800 bis zur Gegenwart''. Ferdinand Schöningh, Paderborn 2004, S. 287, ISBN 3-8252-2566-6</ref> Sy Ziil isch e radikali Umgstaltig vu dr Gsellschaft gsii<ref>Lejeal, S. 115</ref> un en Änd vu dr Anhängigkait vum Uusland. Bi me Gegebutschversuech sin in dr Nacht vum 9. uf dr 10. Augschte zwee vu däjenige, wu derby gsii sin, um s Läbe chuu. Dodermit isch s z Obervolta zum erschte Mol bi me Umsturzversuech zuen eme Bluetvergieße chuu. In dr Folg het dr Sankara ''Comités de défense de la révolution'' (CDR: „Komitee fir d Verdaidigung vu dr Revolution“) gschaffe, wu in allene Ort vum Land dr Verlauf un dr Furtbstand vu dr Revolution hän solle gwehrlaischten un iberwache. D CDR hän erfolgrych mitmgacht bi ne Huffe Entwickligskampagne, wie me großaaglaite, vu [[Weltgesundheitsorganisation|WHO]] un [[UNICEF]] unterstitzte Programm zue dr Impfig vu Chinder oder em ''bataille du rail'' gnännt Uusböu vu dr Yysebahnstrecki. In dr Aafangsphase vu dr Revolution isch s zue Verhaftigen un Denunzierig vu Persone chuu, wu verdächtigt wore sin, ass si ne Gegerevolution aasträbe, dodrunter dr Joseph Ki-Zerbo. Am Spitz vum Staat isch e Gruppe, wu näb em Sankara au dr Blaise Compaoré, dr Henri Zongo un dr Jean-Baptiste Lingani derzue ghert hän.
Am 2. Oktober 1983 het dr Sankara dr Bevelkerung in ere ''discours d’orientation politique'' (DPO) gnännte Red di bolitische Ziil vu dr Revolution bresäntiert. Ziil sei s, di mit em [[Imperialismus]] verbunde Bourgeoisie zue Gunschte vu dr Klasse, wu schaffe, z neutralisieren un di landwirtschaftli Sälbschtversorgig megli z mache. Doderzue sin Grund un Bode verstaatligt wore, wu d Nutzig vun ene dervor vu traditionällen Autoriteten in dr Derfer organisiert wore sin. Alphabetisierig un Glychstellig vu dr Gschlächter si anderi Schwärpinkt vum Sankara gsii. Vor d ''tribunaux populaires de la révolution'' (TPR: „Volkstribunal vu dr Revolution“) hän si ehmoligi Bolitiker un Beamti wäge Vergoh wie Korruption un Unterschlagig vu effetlige Gälder mieße verantworte. Dr Ex-Bresidänt Zerbo het mit 15 Johr Haft, dodervu siben uf Bewehrig, di hegscht Strof iberchuu. Anne 1985 sain di uusgsprochene Urdail wider ufghobe wore. Zum mit dr koloniale Vergangehait z bräche, het dr Sankara dr Staat anne 1984 in ''Burkina Faso'' („Land vu dr ehrewärte Mänsche“) umgnännt, het e neji Fahne in dr panafrikanische Farbe schaffe loo un het e neji, vu ihm sälber verfassti Nationalhymne ''(Ditanyè)'' yygfiert. Im Mai 1984 si sibe Persone wägen eme versuechte Butsch verurdailt un hiigrichtet wore. Die Gwalt het d Bevelkerig vergelschteret,<ref>Lejeal, S. 126</ref> wie au d Brandstiftig in dr Ryym vu dr unabhängige Zytig ''L’Observateur'' (hite ''L’Observateur paalga''), wu derno ihre Erschyne het mießen yystelle. Dr anne 1985 uusbroche Gränzchrieg mit Mali um e schmale Gränzstraifen im Sahel het mit ere militerische Niderlag vu dr dytli unterlägene Burkiner ufghert<ref>Lejeal, S. 128</ref> un eme Richterspruch vum [[Internationaler Gerichtshof|Internationale Grichtshof]]. Vor däm Konflikt het dr Sankara zuen ere Revolution z Mail ufgruefe, wu unter em Diktator Moussa Traoré „im Dienscht vum amerikanische Imperialismus handle diei“. Gege Mali het dr Sankara versuecht, Burkina Faso in ere Weschtafrikanische Union mit Ghana zämmezschließe. In eme Klima vu Verdächtigunge, Machtmissbruuch vu dr CDR un bolitische Gfangenahme bis zue Folter un Dod<ref>Lejeal, S. 131</ref> isch d Uuzfridehait vu dr Lyt gwachse. Dr repressiv Karakter vum Reschiim het d Bevelkerig vum Projäkt vu dr Revolution entfrämdet. In dr CNR isch s zue Mainigsverschidehaite zue dr Gschwindigkait vu wytere Reformen un dr Art vu ihre Umsetzig chuu. Em Thomas Sankara isch vorgworfe wore, är diei in Dogmatismus schlyfere un d Revolution verrote. Bi me Butsch am 15. Oktober 1987 isch er mit rund 30 andere Persone verschosse wore. Dr Blaise Compaoré isch neie Bresidänt vu Burkina Faso wore, d Blän zuen ere Union mit Ghana sin verworfe wore.
=== syt 1987 ===
[[Datei:Blaise Compaoré.jpeg|mini|Bresidänt vu 1987 bis 2014: Blaise Compaoré]]
[[Datei:Roch Marc Christian Kaboré.jpg|mini|Roch Marc Kaboré]]
Dr Compaoré het s Land zerscht an dr Sptiz vun ere ''Front populaire'' (FP: „Volksfront“) an dr Syte vum Zongo un em Lingani regiert. In ere ''rectification'' („Verbesserig“) gnännte Entwicklig hätt s zuen ere Normalisierig un bolitische Effnig sotte chuu, noch em Umsturz isch s Lag aber arg instabil gsii, s het drei Butschversuech gee un e Huffe Doti in eme repressive Klima,<ref>Lejeal, S. 146</ref> dodrunter au dr Zongo un dr Lingani, wu 1989 verschosse wore sin. Die Barteien un Organisatione, wu dr Compaoré unterstitzt hän, hän si in dr ''Organisation pour la démocratie populaire-Mouvement du travail'' (ODP-MT) zämmegschlosse, dr Vorgängeri vu dr hitige Regierungsbartei ''Congrès pour la démocratie et le progrès'' (CDP). Unter em Yyfluss vu dr wältbolitische Umwälzige 1990/91 isch s au z Burkina Faso zuen eme Brozäss vun ere formalen Demokratisierig chuu. Dr Compaoré lhet e Verfassig uusschaffe loo, wu 1991 in eme Referändum vu dr Bevelkerig aagnuu woren isch. D Bresidäntschaftswahle, wu derno chuu sin, sin vu dr Opposition boykottiert un mit ere Wahlbedailigung vu nume 27 % zue eme Misserfolg fir dr Compaoré wore. In dr Johr derno isch e gsellschaftligi un wirtschaftligi Stabilisierig glunge, drotz ass dr CFA-Franc anne 1994 massiv abgwärtet woren isch. Wu dr Compaoré bi dr Wahle vu 1998 im Amt bstetigt woren isch, isch s no dr Ermordig vum kritische Schurnalischt Norbert Zongo zue ere große Krise mit zum Dail gwaltdätige Protescht chuu. Bi dr Barlemäntswahle 2002 het d Regierigsbartei CDP e Huffe Sitz an di versplitteret Opposition verlore. Dur e umstritteni Verfassigsänderig het dr Compaoré 2005 wider zum Bresidänt chenne gwehlt wäre.
Schwäri Vorwirf, ass s Land bi dr Burgerchrieg [[Liberia]] un [[Sierra Leone]] mitgmacht het un vum Handel mit Waffen un dr sognännte „Bluetdiamante“ profitiert heb, hän bishär nit chenne bewise wäre.<ref>Lejeal, S. 205</ref> Dr ehmolig liberianische Bresidänt Charles Taylor, wu as Freind vum Compaorés giltet, het sy Aagriff vu Burkina Faso uus organisiert, wun em Asyl gwährt gha het.
Mit em Burgerchrieg in dr [[Elfenbeinküste|Elfebaikischte]] isch s zue dr wohl schwärschte ussebolitische Krise vum Land chuu, wu Burkina Faso vum Nochberland bschuldigt woren isch, ass es d Rebälle unterstitze diei. D Normalisierig vu dr Beziehig un d Vermittlig vum Verdrag vu Ouagadougou, wu em ivorische Burgerchrieg en Änd gmacht het, gälten as Erfolg vu dr Diplomaty vu Burkina Faso un vum Compaoré.
E blanti Verfassigsänderig, wu em Compaoré e fimfti Amtszyt hätt sotte megli mache, het aafangs 2014 zue dr greschte Demonschtration syt langem gfiert. Ändi Oktober hän si die Protescht uusgwytet un hän zue Uusschrytige gfiert. D Gwerkschafte un d Opptisition hän zue Straik ufgruefe. Am 30. Oktober 2014, em Dag vu dr blanten Abstimmig, het s Militer d Regierig entmachtet un s Barlemänt ufglest.<ref>[http://www.dw.de/milit%C3%A4r-%C3%BCbernimmt-macht-in-burkina-faso/a-18030785 ''Militär übernimmt Macht in Burkina Faso''], dw.de vom 30. Oktober 2014, abgerufen am 30. Oktober 2014.</ref> Am Dag derno isch dr Compaoré offiziäll as Bresidänt zruggdrätte un isch in d Elfebaikischte gflichtet. No Machtkämpf im Militer het schließli am 1. Novämber dr Oberscht Isaac Zida d Macht im Land ibernuu. Am 16. Novämber isch dr Michel Kafando as zivile Ibergangsbresidänt fir ai Johr beruefe wore, dr Zida het s Amt vum Premierminischter ibernuu. Freii Barlemänts- un Bresidäntschaftswahle sin fir dr 11. Oktober 2015 aagsetzt wore. Am 16. Septämber 2015 isch s zuen eme Militerbutsch vu dr Bresidäntgarde gege d Ibergangsregierig un dr Ibergangsbresidänt chuu. Wel d Bevelkerig, großi Dail vum Militer un au di [[Afrikanische Union|Afrikanisch Union]] un d [[Westafrikanische Wirtschaftsgemeinschaft|ECOWAS]] dää Butsch aber nit anerkänt hän, hän d Militer d Macht wider abgee un dr Michel Kafando isch wider as Ibergangsbresidänt yygsetzt wore. D Wahl sin derno um e baar Wuche verschibe wore. Am 29. Novämber 2015 isch schließli dr Roch Marc Kaboré in dr erschte freie Wahl syt 1978 scho im erschte Durgang zum Bresidänt gwehlt wore.
== Verwaltigsgliderig ==
Burkina Faso isch in 13 Regione ''(régions)'' unterdailt, wu vu Gouverneur verwaltet wäre. Die Regione glidere sich in 45 Provinze ''(provinces),'' wu Hochkommissar vorstehn. Dodrunter chemme 350 vu Präfekte verwalteti Departement ''(départements),'' wu si decke mit dr im Ramme vu dr Dezentralisierigsmaßnamme gschaffene Gmaine (''communes urbaines'' un ''communes rurales''). No dr Kommunalwahle anne 2006 git s uf em ganze Territorium vum Land jetz basisdemokratisch organisierti Verwaltigsainhaite mit Gmaindsreet un Burgermaischter.
=== Regione ===
{| class="wikitable"
! Karte
! Nr
! Region
! Hauptstadt
! Provinzen
|-
| rowspan="13" |{{Imagemap BurkinaFaso1|Burkina Faso, administrative divisions - de - colored.svg|300px|Regione vu Burkina Faso}}
| 1
| [[Boucle du Mouhoun]]
| [[Dédougou]]
| [[Balé]], [[Banwa]], [[Kossi]], [[Mouhoun (Provinz)|Mouhoun]], [[Nayala]], [[Sourou]]
|-
| 2
| [[Cascades (Burkina Faso)|Cascades]]
| [[Banfora]]
| [[Comoé (Provinz)|Comoé]], [[Léraba]]
|-
| 3
| [[Centre (Burkina Faso)|Centre]]
| [[Ouagadougou]]
| [[Kadiogo]]
|-
| 4
| [[Centre-Est]]
| [[Tenkodogo]]
| [[Boulgou]], [[Koulpélogo]], [[Kouritenga]]
|-
| 5
| [[Centre-Nord]]
| [[Kaya (Burkina Faso)|Kaya]]
| [[Bam (Burkina Faso)|Bam]], [[Namentenga]], [[Sanmatenga]]
|-
| 6
| [[Centre-Ouest]]
| [[Koudougou]]
| [[Boulkiemdé]], [[Sanguié]], [[Sissili]], [[Ziro (Burkina Faso)|Ziro]]
|-
| 7
| [[Centre-Sud]]
| [[Manga (Burkina Faso)|Manga]]
| [[Bazèga]], [[Nahouri (Provinz)|Nahouri]], [[Zoundwéogo]]
|-
| 8
| [[Est (Burkina Faso)|Est]]
| [[Fada N’Gourma]]
| [[Gnagna]], [[Gourma (Burkina Faso)|Gourma]], [[Tapoa]], [[Kompienga (Provinz)|Kompienga]], [[Komondjari]]
|-
| 9
| [[Hauts-Bassins]]
| [[Bobo-Dioulasso]]
| [[Houet]], [[Kénédougou (Provinz)|Kénédougou]], [[Tuy (Burkina Faso)|Tuy]]
|-
| 10
| [[Nord (Burkina Faso)|Nord]]
| [[Ouahigouya]]
| [[Loroum]], [[Passoré]], [[Yatenga (Provinz)|Yatenga]], [[Zondoma]]
|-
| 11
| [[Plateau Central]]
| [[Ziniaré]]
| [[Ganzourgou]], [[Kourwéogo]], [[Oubritenga]]
|-
| 12
| [[Sahel (Burkina Faso)|Sahel]]
| [[Dori (Burkina Faso)|Dori]]
| [[Oudalan]], [[Séno]], [[Soum]], [[Yagha]],
|-
| 13
| [[Sud-Ouest (Burkina Faso)|Sud-Ouest]]
| [[Gaoua]]
| [[Bougouriba]], [[Ioba]], [[Noumbiel]], [[Poni]]
|}
=== Stedt ===
[[Datei:Ouaga aerial view.jpg|mini|Stadtdail im Sidweschte vu Ouagadougou]]
[[Datei:Ouagadougou place nations unies.JPG|mini|right|''Place des Nations-Unies'' im Zäntrum vu Ouagadougou]]
Di zeh greschte Stedt vum Land, links no Yywohnerzahl vu dr Chärnstadt, rächts no Yywohnerzahl vum Gmaindsbiet:<ref name="insd">{{Webarchiv|url=http://www.insd.bf/Documents/Publications/INSD/Publications/Resultats_enquetes/Autres%20enq/Rapport_preliminaire_RGPH06.pdf |wayback=20150721185435 |text=Vorlaifigi Ergebnis vum Zensus 2006 |archiv-bot=2019-08-31 07:04:09 InternetArchiveBot }} (PDF-Datei; 3,2 MB)</ref>
{| class="wikitable sortable" style="text-align:right;"
! rowspan="1" align="center" bgcolor="#ABCDEF"| Rang
! rowspan="1" align="center" bgcolor="#ABCDEF"| Name
! rowspan="1" align="center" bgcolor="#ABCDEF"| Yywohner
! rowspan="1" align="center" bgcolor="#ABCDEF"| Rang
! rowspan="1" align="center" bgcolor="#ABCDEF"| Name
! rowspan="1" align="center" bgcolor="#ABCDEF"| Yywohner
|-
|1. || align="left" | [[Ouagadougou]] || 1.181.702
|1. || align="left" | [[Ouagadougou]] || 1.273.355
|-
|2. || align="left" | [[Bobo-Dioulasso]] || 435.543
|2. || align="left" | [[Bobo-Dioulasso]] || 497.462
|-
|3. || align="left" | [[Koudougou]] || 82.720
|3. || align="left" | [[Koudougou]] || 131.825
|-
|4. || align="left" | [[Banfora]] || 72.144
|4. || align="left" | [[Tenkodogo]] || 124.053
|-
|5. || align="left" | [[Ouahigouya]] || 70.957
|5. || align="left" | [[Fada N’Gourma]] || 123.594
|-
|6. || align="left" | [[Kaya (Burkina Faso)|Kaya]] || 51.778
|6. || align="left" | [[Ouahigouya]] || 122.677
|-
|7. || align="left" | [[Tenkodogo]] || 40.839
|7. || align="left" | [[Solenzo]] || 118.424
|-
|8. || align="left" | [[Fada N’Gourma]] || 40.815
|8. || align="left" | [[Kaya (Burkina Faso)|Kaya]] || 114.807
|-
|9. || align="left" | [[Dédougou]] || 37.793
|9. || align="left" | [[Banfora]] || 106.815
|-
|10. || align="left" | [[Houndé]] || 34.669
|10. || align="left" | [[Gorom-Gorom]] || 104.587
|}
== Literatur ==
* Frédéric Lejeal: ''Le Burkina Faso''. Karthala, Paris 2002, ISBN 2-84586-143-5
* Danielle Ben Yahmed (Herausgeberin): ''Atlas du Burkina Faso''. J.A., Paris 2005, ISBN 2-86950-397-0
* Sylviane Janin: ''Burkina Faso''. 2. Auflage. Olizane, Genf 2003, ISBN 2-88086-292-2
* Yénouyaba Georges Madiéga, Oumarou Nao (Herausgeber): ''Burkina Faso. Cent ans d’histoire, 1895–1995''. (2 Bände). Karthala, Paris 2003, ISBN 978-2-84586-431-3
* Richard Kuba, Carola Lentz, Nurukyor Claude Somda (Herausgeber): ''Histoire du peuplement et relations interethniques au Burkina Faso''. Karthala, Paris 2003, ISBN 2-84586-459-0
* Erich Schmitz: ''Politische Herrschaft in Burkina Faso. Von der Unabhängigkeit bis zum Sturz Thomas Sankaras, 1960–1987''. Arnold-Bergstraesser-Institut, Freiburg 1990, ISBN 3-9801944-7-7
* Raimund Hörburger, Helmut Nehr, Sabine Neuweg: ''Burkina Faso. Unterentwicklung und Selbsthilfe in einem Sahel-Land''. Brandes & Apsel, Frankfurt 1991 ISBN 3-925798-49-8
* Jacques Barrat, Derek El Zein, Nicolas Lambret: ''Géopolitique du Burkina Faso''. SEM, Paris 2008, ISBN 2-35764-044-8
* Michel Izard: ''Moogo. L’émergence d’un espace étatique ouest-africain au XVIe siècle''. Karthala, Paris 2003, ISBN 2-84586-449-3
* Gabriel Massa, Yénouyaba Georges Madiéga: ''La Haute-Volta coloniale''. Karthala, Paris 1995, ISBN 2-86537-480-7
* René Otayek, Michel Sawadogo, Jean-Pierre Guingané: ''Le Burkina entre révolution et démocratie, 1983–1993''. Karthala, Paris 1996, ISBN 2-86537-702-4
* Salaka Sanou, Jean-Marie Grassin: ''La Littérature burkinabè. L’histoire, les hommes, les oeuvres''. Presses universitaires de Limoges 2000, ISBN 2-84287-190-1
* Vladimír Sattran, Urbain Wenmenga: ''Géologie du Burkina Faso/Geology of Burkina Faso''. Czech Geological Survey 2002, ISBN 80-7075-516-4
* Auguste Ferdinand Kaboret, Oger Kaboré: ''Histoire de la musique moderne du Burkina Faso. Genèse, évolution et perspectives''. EDIPAP International 2004, ISBN 2-914707-31-2
* Katrin Langewiesche: ''Mobilité religieuse. Changements religieux au Burkina Faso''. LIT 2003, ISBN 3-8258-5679-8
* Marietta Mayrhofer-Deák: ''Sprache-Macht-Schule. Neokoloniale Erfahrungen in Burkina Faso''. VDM Verlag, Saarbrücken 2009, ISBN 3-639-20159-0
== Weblink ==
{{Commonscat}}
* [https://web.archive.org/web/20090702013831/http://www.primature.gov.bf/burkina/ Informationen iber Burkina Faso] uf dr Websyte vu dr Regierig
* [http://www.diplo.de/BurkinaFaso Länderübersicht Burkina Faso] uf dr Websyte vum dytsche Uuswärtiten Amt
* {{GIGAGEO|RF01.12}}
* [https://web.archive.org/web/20080507010159/http://www.lefaso.net/ ''LeFaso.net'' – Portal mit Nochrichte vu Burkina Faso]
* [https://web.archive.org/web/20120503091610/http://liportal.inwent.org/burkina-faso.html ''Burkina Faso''], LIPortal vu dr Dytsche Gsellschaft fir internationali Zämmenarbet
* [http://www.columbia.edu/cu/lweb/indiv/africa/cuvl/Burkina.html Linksammlig vu dr ''Columbia University Libraries'']
== Quälle ==
<references/>
{{Koordinate Artikel|12_16_N_2_4_W_type:country_region:BF|12° 16' N, 2° 4' W}}
{{NaviBlock
|Navigationsleiste Staaten in Afrika
|Navigationsleiste AU-Staaten
|Navigationsleiste Mitgliedstaaten OIC
}}
{{Übersetzungshinweis|de|Burkina_Faso|dütsch|135430002}}
{{Normdaten}}
[[Kategorie:Staat in Afrika]]
[[Kategorie:Land]]
[[Kategorie:Mitgliid i der UNO]]
l53wgi2b2z9ahbzvu2zn4z6fuwcp59s
Vorlage:Wechselkursdaten/EZB
10
53385
1089703
1089657
2026-10-21T18:07:39Z
LkhBot
98539
Bot: Aktualisierung
1089703
wikitext
text/x-wiki
<includeonly>{{#switch: {{{1|}}}
|STAND=2026-10-21
|USD = 1.1234
|JPY = 177.36
|BGN = 1.9558
|CZK = 24.262
|DKK = 7.4746
|GBP = 0.83825
|HUF = 365
|PLN = 4.3635
|RON = 5.3365
|SEK = 11.0975
|CHF = 0.9256
|ISK = 136.2
|NOK = 10.512
|HRK = 7.5365
|RUB = 117.2010
|TRY = 55.7233
|AUD = 1.5971
|BRL = 5.6432
|CAD = 1.5779
|CNY = 7.4999
|HKD = 8.8155
|IDR = 20269.17
|ILS = 3.4726
|INR = 106.1265
|KRW = 1489.15
|MXN = 20.7632
|MYR = 4.5843
|NZD = 1.9735
|PHP = 71.121
|SGD = 1.4348
|THB = 37.718
|QUELLE=[http://www.ecb.europa.eu/stats/eurofxref/eurofxref-daily.xml EZB Euro foreign exchange reference rates]
}}</includeonly><noinclude>
Liefert den Gegenwert von 1 EUR in einer Fremdwährung. Datenquelle: http://www.ecb.int/stats/exchange/eurofxref/html/index.en.html
[[Kategorie:Vorlage:Metadaten|Wechselkursdaten/EZB]]
</noinclude>
taai8x6da19lhkzzye20nw15yoozcav
Pestalozzi-Bibliothek Zürich
0
69950
1089694
1089678
2026-10-21T12:06:04Z
Freigut
8945
1089694
wikitext
text/x-wiki
{{Dialekt|Zürichdeutsch|Züritüütsch|Züritüütsch}}
{{Infobox Bibliothek
|Name = PBZ Pestalozzi-Bibliothek Zürich
|Bild = [[Datei:Pestalozzi-bibliothek-logo.gif]]
|Bild-Titel =
|Bibliothekstyp = Öffentlich Biblioteek
|ISO-Region = CH-ZH
|Ort = Züri
|Gründung = 1896
|ISIL = CH-000083-0
|Bestand = über 500'000 Meedie
|Leitung = Felix Hüppi und Yvonne Vultier (Co-Gschäftsläitig)
|Website = [https://www.pbz.ch/ www.pbz.ch ]
}}
[[Datei:Zürich-pbz-pestalozzihaus1932.jpg|miniatur|s Pestalozzihuus im Stadtzäntrum öpe 1932]]
D '''Pestalozzi-Biblioteek Zürich''' (abgchürzt: PBZ) isch e [[Bibliothek|Biblioteek]] mit 14 Standort i dr Stadt [[Zürich|Züri]].
== Aagibott ==
D Pestalozzi-Biblioteek Züri büütet zum äinte wie jedi klassisch Biblioteek Meedia zum Uusleenen aa, dezue ane Kataloogreschersche, Internetzuegang, Läsiplätz und söttig zum schaffen und leere. Hüt hät d Biblioteek aber au en umfangrychi digitaali Bibliotheek, d Open Library, mit lengere Zuegangszyte<ref> https://www.pbz.ch/open-library/</ref> und sit 2026 d «Biblioteek vo de Ding»<ref>https://www.pbz.ch/bibliothek-der-dinge/</ref>. Zum anderen anngaschiert si sich aber au i de Läsiförderig, si büütet Veraastaltige für Chind aa und füert Läsige dure. All Jaar git s über 1'400 Event, under anderem Läsige, Workshop und Spraachkafi. Rund d Helfti vo den Event sind für Chind und Jugetlichi.
== Gschicht ==
Wo men ane [[1896]] s hundertfüfzgischt Jaar sit de Geburt vom [[Schweiz|Schwyzer]] Pedagoog [[Johann Heinrich Pestalozzi]] gfyret hät, isch z Züri uf Iniziatyve vo de Gmäinnützige Gsellschaft vom Bezirk Züri de Veräin «Pestalozzigsellschaft» ggründet woorde. De eerscht Presidänt isch de Johann Caspar Grob (1841–1901) woorde, wo Stadtraat und de Läiter vo de Schuele vo Züri gsy isch;<ref>{{HLS|9026|Johann Caspar Grob|Autor=Hans-Ulrich Grunder}}</ref> au de [[Hermann Escher]], wo Läiter vo der Stadtbiblioteek gsy und gly drufabe der eerscht Tiräkter vo de nöie [[Zentralbibliothek Zürich|Zäntralbiblioteek Züri]] woorden isch, und de Hans Bodmer (1863–1948), wo ane 1882 de Läsizirkel vo Hottige gründet hät und Sekretèèr vo de [[Schweizerische Schillerstiftung|Schwyzerische Schillerstiftig]] gsy isch, händ zum Vorstand vo de Pestalozzigsellschaft ghöört. De Hermann Escher hät d Biblioteekskommissioon vo de Pestalozzigsellschaft gläitet. Die Organisazioon hät vo de Stadt d Uufgaab ghaa, Biblioteeke z bilde, wo für ali Lüüt seled offe sy, also richtigi Volchsbiblioteeke zum für verschideni Gruppe vo de Bevölcherig [[Buch|Büecher]] paraat z mache und au Sääl aazbüüte, wo me i de Schrifte cha lääse. Z Züri hät’s scho früener d Biblioteek vom [[Grütliverein|Grütliveräin]] und sit churzem d «Arbäiterläsisääl» vo de Gmäinnützige Gsellschaft i der Altstadt und z Ussersyl ggèè.
Im Jaar 1896 hät d Pestalozzigsellschaft d Läsisääl vo de Gmäinnützige Gsellschaft und d Büecher vo verschidenen andere Lokaal übernaa, und ane 1897 hät si im groosse Schuelhuus Schanzegraabe, wo ane 1893 grad eerscht poue woorden isch,<ref>[https://www.stadt-zuerich.ch/schulen/de/hirschengraben/ueberuns/portrait/geschichte.html Gschicht vom Schuelhuus Schanzegraabe] uf stadt-zuerich.ch</ref> di eerscht äiget Biblioteek und 1898 en nöie Läsisaal z Understraass uuftaa. Vo 1898 bis 1932 hät si en Läsisaal im Zoufthuus zum Rüde am Rathuusggèè gha.
Ane 1897 hät d Pestalozzigsellschaft aagfange en äigeni Zytschrift usegèè, wo «Am häuslichen Herd» ghäisse hät; d Redakzioon hät de Fritz Marti ghaa. 1925 hät sich d Gsellschaft vo dère Zytschrift aber wider tränt.<ref>Ruth Fassbind-Eigenheer: ''Die Pestalozzigesellschaft in Zürich. Eine Institution im Dienste der Volksbildung – 1896 gegründet.'' I: Schweizerisches Archiv für Volkskunde, 91, 1992, S. 1–20. S. 13.</ref>
Nach den eerschte Lokaal vo de Biblioteek im Stadtzäntrum sind gly Ussestele in andere Kwartier dezuechoo.
* Nöimöischter, 1902
* [[Unterstrass|Understraass]], 1904
* Ussersyl, 1907 (früener im zwäite Stock vom neue Volchshuus, hüt i de Zweierstrass 50)
* [[Enge|Ängi]], 1925
1932 isch s «Pestalozzihuus» a de Zähringerstraass uufggange, wo d Verwaltig vo de Biblioteek und en groosse Läsisaal drin gsi sind. Hüt isch d Verwaltig i de PBZ Schütze a de Heinrichstraass 238.
Wo d Stadt Züri bi de groosse «zwäite Ygmäindig ane 1934 grad sächs Naachbergmäinde als nöii Stadtkwartier dezueggune hät, sind d Gmäindbiblioteeke, wo’s i dènen Oort ggèè hät, a d Pestalozzigsellschaft choo:
* [[Albisrieden|Albisriede]]
* [[Altstetten (Stadt Zürich)|Altstette]]
* [[Höngg]]
* [[Oerlikon|Öörlike]]
* [[Schwamendingen|Schwamedinge]]
* [[Witikon|Witike]]
Ane 2009 isch di interkulturell Biblioteek Hardau mit Büecher i verschidene Spraachen ufggange. Wyteri Standoort vo de Pestalozzibiblioteek sind:
* z [[Affoltern (Stadt Zürich)|Affoltere]]
* im Sylcity
* z [[Leimbach (Stadt Zürich)|Läibach]]
* z [[Riesbach]]
* uf em Schützen-Areal
D Kwartierbiblioteeke vo Höiried, wo de Veräin ane 1965 ygrichtet hät, und i der [[Enge|Ängi]] sind 2007 zuetaa woorde, wo d PBZ defüür en gröösseri Biblioteek im Shopping- und Freizytzänter Sylcity uuftaa hät.<ref>Matthias Böhni: [https://www.nzz.ch/articleER5A0-1.84415 ''Weniger, dafür grössere Bibliotheken''] uf nzz.ch</ref> Die Veränderig hät doozmaal i de ganze Stadt und au im Zürcher Gmäindraat z diskutiere ggèè. Wil me tänkt hät, as no anderi Kwartierbiblioteeke chöntet zuetaa wèèrde, hät sich ane 2008 en «Inträssegmäinschaft Pestalozzi-Biblioteeke i d Kwartier!» pildet.<ref>[http://www.umweltnetz.ch/pbz/Pestalozzi-Bibliotheken_ins_Quartier_MM080127.pdf ''Interessen-Gemeinschaft Pestalozzi-Bibliotheken ins Quartier!'']{{Toter Link|url=http://www.umweltnetz.ch/pbz/Pestalozzi-Bibliotheken_ins_Quartier_MM080127.pdf |date=2019-08 }} uf umweltnetz.ch</ref> De Standoort z [[Wipkingen|Wipkinge]] isch zuetaa zuegmacht worde.
D Pestalozzibiblioteek Züri isch di föfentlich Biblioteek vo de Stadt Züri, wo de Betriib zum grööschte Täil zaalt. De Veräin, wo d Biblioteek füert, ghäisst sit 2012 offiziell «PBZ Pestalozzi-Bibliothek Zürich».
Ane 2016 hät d Biblioteek s Jubilèèum «120 Jaar PBZ» gfyret und dezue es Fäscht und d Fotiuusstelig «Die PBZ damals und heute» gmacht.<ref>Jahresbericht 2016 Pestalozzibibliothek, S. 11.</ref> 2026 hät de Verein 50'500 Mitglider ghaa, und d Samlig vo Büecher und [[Medium|Meedie]] vo de ganze Biblioteeksgruppe hät jetz mee as e halbi Millioon Wèèrch.<ref>[https://www.pbz.ch/jahresberichte/ Jahresberichte]</ref> D Presidänti vom Veräin isch d Marianne Aubert, de Felix Hüppi und d Yvonne Vultier bilded e Co-Gschäftsläitig.
== Literatuur ==
* Pestalozzi-Bibliothek Zürich: ''100 Jahre Pestalozzi-Bibliothek, Festschrift zum Jubiläum der Pestalozzi-Bibliothek Zürich.'' Züri 1996.
* Bernhard Bertelmann: ''«Oral History» der Pestalozzi-Bibliothek in Zürich.'' Zürich 1994.
* Ruth Fassbind-Eigenheer: ''Die Pestalozzigesellschaft in Zürich. Eine Institution im Dienste der Volksbildung – 1896 gegründet.'' In: Schweizerisches Archiv für Volkskunde, 91, 1992, S. 1–20.
* {{HLS|9026|Autor=Hans-Ulrich Grunder}}
* ''Heinrich Pestalozzi im Lichte der Volksbildungsbestrebungen der Pestalozzigesellschaft in Zürich. Gedenkblätter zur 100. Wiederkehr des Todestages Heinrich Pestalozzis, 17. Februar 1927'' (= Schriften der Pestalozzigesellschaft in Zürich). Zürich 1927.
== Weblink ==
{{Commonscat|Pestalozzi-Bibliothek}}
* [https://www.pbz.ch/ Website vo de Pestalozzi-Biblioteek Züri]
== Fuessnoote ==
<references />
{{Normdaten}}
[[Kategorie:Bibliothek i de Schwiz]]
[[Kategorie:Kultur i de Stadt Züri]]
ds04vltkq0a9u4o2epw07fkfeg3mlp7
1089716
1089694
2026-10-22T09:34:33Z
Pestalozzi-Bibliothek
122998
Wortwiederholungen gelöscht und korrigiert
1089716
wikitext
text/x-wiki
{{Dialekt|Zürichdeutsch|Züritüütsch|Züritüütsch}}
{{Infobox Bibliothek
|Name = PBZ Pestalozzi-Bibliothek Zürich
|Bild = [[Datei:Pestalozzi-bibliothek-logo.gif]]
|Bild-Titel =
|Bibliothekstyp = Öffentlich Biblioteek
|ISO-Region = CH-ZH
|Ort = Züri
|Gründung = 1896
|ISIL = CH-000083-0
|Bestand = über 500'000 Meedie
|Leitung = Felix Hüppi und Yvonne Vultier (Co-Gschäftsläitig)
|Website = [https://www.pbz.ch/ www.pbz.ch ]
}}
[[Datei:Zürich-pbz-pestalozzihaus1932.jpg|miniatur|s Pestalozzihuus im Stadtzäntrum öpe 1932]]
D '''Pestalozzi-Biblioteek Zürich''' (abgchürzt: PBZ) isch e [[Bibliothek|Biblioteek]] mit 14 Standort i dr Stadt [[Zürich|Züri]].
== Aagibott ==
D Pestalozzi-Biblioteek Züri büütet zum äinte wie jedi klassisch Biblioteek Meedia zum Uusleenen aa, dezue ane Kataloogreschersche, Internetzuegang, Läsiplätz und söttig zum schaffen und leere. Zum anderen hät hüt d Biblioteek aber au en umfangrychi digitaali Bibliotheek, d Open Library, mit lengere Zuegangszyte<ref> https://www.pbz.ch/open-library/</ref> und sit 2026 d «Biblioteek vo de Ding»<ref>https://www.pbz.ch/bibliothek-der-dinge/</ref>. D PBZ anngaschiert sich au i de Läsiförderig. All Jaar git s über 1'400 Event, under anderem Läsige, Workshop und Spraachkafi. Rund d Helfti vo den Event sind für Chind und Jugetlichi.
== Gschicht ==
Wo men ane [[1896]] s hundertfüfzgischt Jaar sit de Geburt vom [[Schweiz|Schwyzer]] Pedagoog [[Johann Heinrich Pestalozzi]] gfyret hät, isch z Züri uf Iniziatyve vo de Gmäinnützige Gsellschaft vom Bezirk Züri de Veräin «Pestalozzigsellschaft» ggründet woorde. De eerscht Presidänt isch de Johann Caspar Grob (1841–1901) woorde, wo Stadtraat und de Läiter vo de Schuele vo Züri gsy isch;<ref>{{HLS|9026|Johann Caspar Grob|Autor=Hans-Ulrich Grunder}}</ref> au de [[Hermann Escher]], wo Läiter vo der Stadtbiblioteek gsy und gly drufabe der eerscht Tiräkter vo de nöie [[Zentralbibliothek Zürich|Zäntralbiblioteek Züri]] woorden isch, und de Hans Bodmer (1863–1948), wo ane 1882 de Läsizirkel vo Hottige gründet hät und Sekretèèr vo de [[Schweizerische Schillerstiftung|Schwyzerische Schillerstiftig]] gsy isch, händ zum Vorstand vo de Pestalozzigsellschaft ghöört. De Hermann Escher hät d Biblioteekskommissioon vo de Pestalozzigsellschaft gläitet. Die Organisazioon hät vo de Stadt d Uufgaab ghaa, Biblioteeke z bilde, wo für ali Lüüt seled offe sy, also richtigi Volchsbiblioteeke zum für verschideni Gruppe vo de Bevölcherig [[Buch|Büecher]] paraat z mache und au Sääl aazbüüte, wo me i de Schrifte cha lääse. Z Züri hät’s scho früener d Biblioteek vom [[Grütliverein|Grütliveräin]] und sit churzem d «Arbäiterläsisääl» vo de Gmäinnützige Gsellschaft i der Altstadt und z Ussersyl ggèè.
Im Jaar 1896 hät d Pestalozzigsellschaft d Läsisääl vo de Gmäinnützige Gsellschaft und d Büecher vo verschidenen andere Lokaal übernaa, und ane 1897 hät si im groosse Schuelhuus Schanzegraabe, wo ane 1893 grad eerscht poue woorden isch,<ref>[https://www.stadt-zuerich.ch/schulen/de/hirschengraben/ueberuns/portrait/geschichte.html Gschicht vom Schuelhuus Schanzegraabe] uf stadt-zuerich.ch</ref> di eerscht äiget Biblioteek und 1898 en nöie Läsisaal z Understraass uuftaa. Vo 1898 bis 1932 hät si en Läsisaal im Zoufthuus zum Rüde am Rathuusggèè gha.
Ane 1897 hät d Pestalozzigsellschaft aagfange en äigeni Zytschrift usegèè, wo «Am häuslichen Herd» ghäisse hät; d Redakzioon hät de Fritz Marti ghaa. 1925 hät sich d Gsellschaft vo dère Zytschrift aber wider tränt.<ref>Ruth Fassbind-Eigenheer: ''Die Pestalozzigesellschaft in Zürich. Eine Institution im Dienste der Volksbildung – 1896 gegründet.'' I: Schweizerisches Archiv für Volkskunde, 91, 1992, S. 1–20. S. 13.</ref>
Nach den eerschte Lokaal vo de Biblioteek im Stadtzäntrum sind gly Ussestele in andere Kwartier dezuechoo.
* Nöimöischter, 1902
* [[Unterstrass|Understraass]], 1904
* Ussersyl, 1907 (früener im zwäite Stock vom neue Volchshuus, hüt i de Zweierstrass 50)
* [[Enge|Ängi]], 1925
1932 isch s «Pestalozzihuus» a de Zähringerstraass uufggange, wo d Verwaltig vo de Biblioteek und en groosse Läsisaal drin gsi sind. Hüt isch d Verwaltig i de PBZ Schütze a de Heinrichstraass 238.
Wo d Stadt Züri bi de groosse «zwäite Ygmäindig ane 1934 grad sächs Naachbergmäinde als nöii Stadtkwartier dezueggune hät, sind d Gmäindbiblioteeke, wo’s i dènen Oort ggèè hät, a d Pestalozzigsellschaft choo:
* [[Albisrieden|Albisriede]]
* [[Altstetten (Stadt Zürich)|Altstette]]
* [[Höngg]]
* [[Oerlikon|Öörlike]]
* [[Schwamendingen|Schwamedinge]]
* [[Witikon|Witike]]
Ane 2009 isch di interkulturell Biblioteek Hardau mit Büecher i verschidene Spraachen ufggange. Wyteri Standoort vo de Pestalozzibiblioteek sind:
* z [[Affoltern (Stadt Zürich)|Affoltere]]
* im Sylcity
* z [[Leimbach (Stadt Zürich)|Läibach]]
* z [[Riesbach]]
* uf em Schützen-Areal
D Kwartierbiblioteeke vo Höiried, wo de Veräin ane 1965 ygrichtet hät, und i der [[Enge|Ängi]] sind 2007 zuetaa woorde, wo d PBZ defüür en gröösseri Biblioteek im Shopping- und Freizytzänter Sylcity uuftaa hät.<ref>Matthias Böhni: [https://www.nzz.ch/articleER5A0-1.84415 ''Weniger, dafür grössere Bibliotheken''] uf nzz.ch</ref> Die Veränderig hät doozmaal i de ganze Stadt und au im Zürcher Gmäindraat z diskutiere ggèè. Wil me tänkt hät, as no anderi Kwartierbiblioteeke chöntet zuetaa wèèrde, hät sich ane 2008 en «Inträssegmäinschaft Pestalozzi-Biblioteeke i d Kwartier!» pildet.<ref>[http://www.umweltnetz.ch/pbz/Pestalozzi-Bibliotheken_ins_Quartier_MM080127.pdf ''Interessen-Gemeinschaft Pestalozzi-Bibliotheken ins Quartier!'']{{Toter Link|url=http://www.umweltnetz.ch/pbz/Pestalozzi-Bibliotheken_ins_Quartier_MM080127.pdf |date=2019-08 }} uf umweltnetz.ch</ref> De Standoort z [[Wipkingen|Wipkinge]] isch zuetaa worde.
D Pestalozzibiblioteek Züri isch di föfentlich Biblioteek vo de Stadt Züri, wo de Betriib zum grööschte Täil zaalt. De Veräin, wo d Biblioteek füert, ghäisst sit 2012 offiziell «PBZ Pestalozzi-Bibliothek Zürich».
Ane 2016 hät d Biblioteek s Jubilèèum «120 Jaar PBZ» gfyret und dezue es Fäscht und d Fotiuusstelig «Die PBZ damals und heute» gmacht.<ref>Jahresbericht 2016 Pestalozzibibliothek, S. 11.</ref> 2026 hät de Verein 50'500 Mitglider ghaa, und d Samlig vo Büecher und [[Medium|Meedie]] vo de ganze Biblioteeksgruppe hät jetz mee as e halbi Millioon Wèèrch.<ref>[https://www.pbz.ch/jahresberichte/ Jahresberichte]</ref> D Presidänti vom Veräin isch d Marianne Aubert, de Felix Hüppi und d Yvonne Vultier bilded e Co-Gschäftsläitig.
== Literatuur ==
* Pestalozzi-Bibliothek Zürich: ''100 Jahre Pestalozzi-Bibliothek, Festschrift zum Jubiläum der Pestalozzi-Bibliothek Zürich.'' Züri 1996.
* Bernhard Bertelmann: ''«Oral History» der Pestalozzi-Bibliothek in Zürich.'' Zürich 1994.
* Ruth Fassbind-Eigenheer: ''Die Pestalozzigesellschaft in Zürich. Eine Institution im Dienste der Volksbildung – 1896 gegründet.'' In: Schweizerisches Archiv für Volkskunde, 91, 1992, S. 1–20.
* {{HLS|9026|Autor=Hans-Ulrich Grunder}}
* ''Heinrich Pestalozzi im Lichte der Volksbildungsbestrebungen der Pestalozzigesellschaft in Zürich. Gedenkblätter zur 100. Wiederkehr des Todestages Heinrich Pestalozzis, 17. Februar 1927'' (= Schriften der Pestalozzigesellschaft in Zürich). Zürich 1927.
== Weblink ==
{{Commonscat|Pestalozzi-Bibliothek}}
* [https://www.pbz.ch/ Website vo de Pestalozzi-Biblioteek Züri]
== Fuessnoote ==
<references />
{{Normdaten}}
[[Kategorie:Bibliothek i de Schwiz]]
[[Kategorie:Kultur i de Stadt Züri]]
tmy4zee6r66sp80xwxjzpq3n36knc69
1089717
1089716
2026-10-22T09:36:31Z
Pestalozzi-Bibliothek
122998
Jahreszahl ergänzt
1089717
wikitext
text/x-wiki
{{Dialekt|Zürichdeutsch|Züritüütsch|Züritüütsch}}
{{Infobox Bibliothek
|Name = PBZ Pestalozzi-Bibliothek Zürich
|Bild = [[Datei:Pestalozzi-bibliothek-logo.gif]]
|Bild-Titel =
|Bibliothekstyp = Öffentlich Biblioteek
|ISO-Region = CH-ZH
|Ort = Züri
|Gründung = 1896
|ISIL = CH-000083-0
|Bestand = über 500'000 Meedie
|Leitung = Felix Hüppi und Yvonne Vultier (Co-Gschäftsläitig)
|Website = [https://www.pbz.ch/ www.pbz.ch ]
}}
[[Datei:Zürich-pbz-pestalozzihaus1932.jpg|miniatur|s Pestalozzihuus im Stadtzäntrum öpe 1932]]
D '''Pestalozzi-Biblioteek Zürich''' (abgchürzt: PBZ) isch e [[Bibliothek|Biblioteek]] mit 14 Standort i dr Stadt [[Zürich|Züri]].
== Aagibott ==
D Pestalozzi-Biblioteek Züri büütet zum äinte wie jedi klassisch Biblioteek Meedia zum Uusleenen aa, dezue ane Kataloogreschersche, Internetzuegang, Läsiplätz und söttig zum schaffen und leere. Zum anderen hät hüt d Biblioteek aber au en umfangrychi digitaali Bibliotheek, d Open Library, mit lengere Zuegangszyte<ref> https://www.pbz.ch/open-library/</ref> und sit 2026 d «Biblioteek vo de Ding»<ref>https://www.pbz.ch/bibliothek-der-dinge/</ref>. D PBZ anngaschiert sich au i de Läsiförderig. All Jaar git s über 1'400 Event, under anderem Läsige, Workshop und Spraachkafi. Rund d Helfti vo den Event sind für Chind und Jugetlichi.
== Gschicht ==
Wo men ane [[1896]] s hundertfüfzgischt Jaar sit de Geburt vom [[Schweiz|Schwyzer]] Pedagoog [[Johann Heinrich Pestalozzi]] gfyret hät, isch z Züri uf Iniziatyve vo de Gmäinnützige Gsellschaft vom Bezirk Züri de Veräin «Pestalozzigsellschaft» ggründet woorde. De eerscht Presidänt isch de Johann Caspar Grob (1841–1901) woorde, wo Stadtraat und de Läiter vo de Schuele vo Züri gsy isch;<ref>{{HLS|9026|Johann Caspar Grob|Autor=Hans-Ulrich Grunder}}</ref> au de [[Hermann Escher]], wo Läiter vo der Stadtbiblioteek gsy und gly drufabe der eerscht Tiräkter vo de nöie [[Zentralbibliothek Zürich|Zäntralbiblioteek Züri]] woorden isch, und de Hans Bodmer (1863–1948), wo ane 1882 de Läsizirkel vo Hottige gründet hät und Sekretèèr vo de [[Schweizerische Schillerstiftung|Schwyzerische Schillerstiftig]] gsy isch, händ zum Vorstand vo de Pestalozzigsellschaft ghöört. De Hermann Escher hät d Biblioteekskommissioon vo de Pestalozzigsellschaft gläitet. Die Organisazioon hät vo de Stadt d Uufgaab ghaa, Biblioteeke z bilde, wo für ali Lüüt seled offe sy, also richtigi Volchsbiblioteeke zum für verschideni Gruppe vo de Bevölcherig [[Buch|Büecher]] paraat z mache und au Sääl aazbüüte, wo me i de Schrifte cha lääse. Z Züri hät’s scho früener d Biblioteek vom [[Grütliverein|Grütliveräin]] und sit churzem d «Arbäiterläsisääl» vo de Gmäinnützige Gsellschaft i der Altstadt und z Ussersyl ggèè.
Im Jaar 1896 hät d Pestalozzigsellschaft d Läsisääl vo de Gmäinnützige Gsellschaft und d Büecher vo verschidenen andere Lokaal übernaa, und ane 1897 hät si im groosse Schuelhuus Schanzegraabe, wo ane 1893 grad eerscht poue woorden isch,<ref>[https://www.stadt-zuerich.ch/schulen/de/hirschengraben/ueberuns/portrait/geschichte.html Gschicht vom Schuelhuus Schanzegraabe] uf stadt-zuerich.ch</ref> di eerscht äiget Biblioteek und 1898 en nöie Läsisaal z Understraass uuftaa. Vo 1898 bis 1932 hät si en Läsisaal im Zoufthuus zum Rüde am Rathuusggèè gha.
Ane 1897 hät d Pestalozzigsellschaft aagfange en äigeni Zytschrift usegèè, wo «Am häuslichen Herd» ghäisse hät; d Redakzioon hät de Fritz Marti ghaa. 1925 hät sich d Gsellschaft vo dère Zytschrift aber wider tränt.<ref>Ruth Fassbind-Eigenheer: ''Die Pestalozzigesellschaft in Zürich. Eine Institution im Dienste der Volksbildung – 1896 gegründet.'' I: Schweizerisches Archiv für Volkskunde, 91, 1992, S. 1–20. S. 13.</ref>
Nach den eerschte Lokaal vo de Biblioteek im Stadtzäntrum sind gly Ussestele in andere Kwartier dezuechoo.
* Nöimöischter, 1902
* [[Unterstrass|Understraass]], 1904
* Ussersyl, 1907 (früener im zwäite Stock vom neue Volchshuus, hüt i de Zweierstrass 50)
* [[Enge|Ängi]], 1925
1932 isch s «Pestalozzihuus» a de Zähringerstraass uufggange, wo d Verwaltig vo de Biblioteek und en groosse Läsisaal drin gsi sind. Hüt isch d Verwaltig i de PBZ Schütze a de Heinrichstraass 238.
Wo d Stadt Züri bi de groosse «zwäite Ygmäindig ane 1934 grad sächs Naachbergmäinde als nöii Stadtkwartier dezueggune hät, sind d Gmäindbiblioteeke, wo’s i dènen Oort ggèè hät, a d Pestalozzigsellschaft choo:
* [[Albisrieden|Albisriede]]
* [[Altstetten (Stadt Zürich)|Altstette]]
* [[Höngg]]
* [[Oerlikon|Öörlike]]
* [[Schwamendingen|Schwamedinge]]
* [[Witikon|Witike]]
Ane 2009 isch di interkulturell Biblioteek Hardau mit Büecher i verschidene Spraachen ufggange. Wyteri Standoort vo de Pestalozzibiblioteek sind:
* z [[Affoltern (Stadt Zürich)|Affoltere]]
* im Sylcity
* z [[Leimbach (Stadt Zürich)|Läibach]]
* z [[Riesbach]]
* uf em Schützen-Areal
D Kwartierbiblioteeke vo Höiried, wo de Veräin ane 1965 ygrichtet hät, und i der [[Enge|Ängi]] sind 2007 zuetaa woorde, wo d PBZ defüür en gröösseri Biblioteek im Shopping- und Freizytzänter Sylcity uuftaa hät.<ref>Matthias Böhni: [https://www.nzz.ch/articleER5A0-1.84415 ''Weniger, dafür grössere Bibliotheken''] uf nzz.ch</ref> Die Veränderig hät doozmaal i de ganze Stadt und au im Zürcher Gmäindraat z diskutiere ggèè. Wil me tänkt hät, as no anderi Kwartierbiblioteeke chöntet zuetaa wèèrde, hät sich ane 2008 en «Inträssegmäinschaft Pestalozzi-Biblioteeke i d Kwartier!» pildet.<ref>[http://www.umweltnetz.ch/pbz/Pestalozzi-Bibliotheken_ins_Quartier_MM080127.pdf ''Interessen-Gemeinschaft Pestalozzi-Bibliotheken ins Quartier!'']{{Toter Link|url=http://www.umweltnetz.ch/pbz/Pestalozzi-Bibliotheken_ins_Quartier_MM080127.pdf |date=2019-08 }} uf umweltnetz.ch</ref> De Standoort z [[Wipkingen|Wipkinge]] isch zuetaa worde, defüür isch 2019 d PBZ Schütze ufggange.
D Pestalozzibiblioteek Züri isch di föfentlich Biblioteek vo de Stadt Züri, wo de Betriib zum grööschte Täil zaalt. De Veräin, wo d Biblioteek füert, ghäisst sit 2012 offiziell «PBZ Pestalozzi-Bibliothek Zürich».
Ane 2016 hät d Biblioteek s Jubilèèum «120 Jaar PBZ» gfyret und dezue es Fäscht und d Fotiuusstelig «Die PBZ damals und heute» gmacht.<ref>Jahresbericht 2016 Pestalozzibibliothek, S. 11.</ref> 2026 hät de Verein 50'500 Mitglider ghaa, und d Samlig vo Büecher und [[Medium|Meedie]] vo de ganze Biblioteeksgruppe hät jetz mee as e halbi Millioon Wèèrch.<ref>[https://www.pbz.ch/jahresberichte/ Jahresberichte]</ref> D Presidänti vom Veräin isch d Marianne Aubert, de Felix Hüppi und d Yvonne Vultier bilded e Co-Gschäftsläitig.
== Literatuur ==
* Pestalozzi-Bibliothek Zürich: ''100 Jahre Pestalozzi-Bibliothek, Festschrift zum Jubiläum der Pestalozzi-Bibliothek Zürich.'' Züri 1996.
* Bernhard Bertelmann: ''«Oral History» der Pestalozzi-Bibliothek in Zürich.'' Zürich 1994.
* Ruth Fassbind-Eigenheer: ''Die Pestalozzigesellschaft in Zürich. Eine Institution im Dienste der Volksbildung – 1896 gegründet.'' In: Schweizerisches Archiv für Volkskunde, 91, 1992, S. 1–20.
* {{HLS|9026|Autor=Hans-Ulrich Grunder}}
* ''Heinrich Pestalozzi im Lichte der Volksbildungsbestrebungen der Pestalozzigesellschaft in Zürich. Gedenkblätter zur 100. Wiederkehr des Todestages Heinrich Pestalozzis, 17. Februar 1927'' (= Schriften der Pestalozzigesellschaft in Zürich). Zürich 1927.
== Weblink ==
{{Commonscat|Pestalozzi-Bibliothek}}
* [https://www.pbz.ch/ Website vo de Pestalozzi-Biblioteek Züri]
== Fuessnoote ==
<references />
{{Normdaten}}
[[Kategorie:Bibliothek i de Schwiz]]
[[Kategorie:Kultur i de Stadt Züri]]
n6ar1kllyega6yd8ty7xn6kgwkm956l
1089719
1089717
2026-10-22T10:10:53Z
Freigut
8945
1089719
wikitext
text/x-wiki
{{Dialekt|Zürichdeutsch|Züritüütsch|Züritüütsch}}
{{Infobox Bibliothek
|Name = PBZ Pestalozzi-Bibliothek Zürich
|Bild = [[Datei:Pestalozzi-bibliothek-logo.gif]]
|Bild-Titel =
|Bibliothekstyp = Öffentlich Biblioteek
|ISO-Region = CH-ZH
|Ort = Züri
|Gründung = 1896
|ISIL = CH-000083-0
|Bestand = über 500'000 Meedie
|Leitung = Felix Hüppi und Yvonne Vultier (Co-Gschäftsläitig)
|Website = [https://www.pbz.ch/ www.pbz.ch ]
}}
[[Datei:Zürich-pbz-pestalozzihaus1932.jpg|miniatur|s Pestalozzihuus im Stadtzäntrum öpe 1932]]
D '''Pestalozzi-Biblioteek Zürich''' (abgchürzt: PBZ) isch e [[Bibliothek|Biblioteek]] mit 14 Standort i dr Stadt [[Zürich|Züri]].
== Aagibott ==
D Pestalozzi-Biblioteek Züri büütet zum äinte wie jedi klassisch Biblioteek Meedia zum Uusleenen aa, dezue ane Kataloogreschersche, Internetzuegang, Läsiplätz und söttig zum schaffen und leere. Zum andere hät hüt d Biblioteek aber au en umfangrychi digitaali Bibliotheek, d Open Library, mit lengere Zuegangszyte<ref> https://www.pbz.ch/open-library/</ref> und sit 2026 d «Biblioteek vo de Ding»<ref>https://www.pbz.ch/bibliothek-der-dinge/</ref>. D PBZ anngaschiert sich au i de Läsiförderig. All Jaar git s über 1'400 Event, under anderem Läsige, Workshop und Spraachkafi. Rund d Helfti vo den Event sind für Chind und Jugetlichi.
== Gschicht ==
Wo men ane [[1896]] s hundertfüfzgischt Jaar sit de Geburt vom [[Schweiz|Schwyzer]] Pedagoog [[Johann Heinrich Pestalozzi]] gfyret hät, isch z Züri uf Iniziatyve vo de Gmäinnützige Gsellschaft vom Bezirk Züri de Veräin «Pestalozzigsellschaft» ggründet woorde. De eerscht Presidänt isch de Johann Caspar Grob (1841–1901) woorde, wo Stadtraat und de Läiter vo de Schuele vo Züri gsy isch;<ref>{{HLS|9026|Johann Caspar Grob|Autor=Hans-Ulrich Grunder}}</ref> au de [[Hermann Escher]], wo Läiter vo der Stadtbiblioteek gsy und gly drufabe der eerscht Tiräkter vo de nöie [[Zentralbibliothek Zürich|Zäntralbiblioteek Züri]] woorden isch, und de Hans Bodmer (1863–1948), wo ane 1882 de Läsizirkel vo Hottige gründet hät und Sekretèèr vo de [[Schweizerische Schillerstiftung|Schwyzerische Schillerstiftig]] gsy isch, händ zum Vorstand vo de Pestalozzigsellschaft ghöört. De Hermann Escher hät d Biblioteekskommissioon vo de Pestalozzigsellschaft gläitet. Die Organisazioon hät vo de Stadt d Uufgaab ghaa, Biblioteeke z bilde, wo für ali Lüüt seled offe sy, also richtigi Volchsbiblioteeke zum für verschideni Gruppe vo de Bevölcherig [[Buch|Büecher]] paraat z mache und au Sääl aazbüüte, wo me i de Schrifte cha lääse. Z Züri hät’s scho früener d Biblioteek vom [[Grütliverein|Grütliveräin]] und sit churzem d «Arbäiterläsisääl» vo de Gmäinnützige Gsellschaft i der Altstadt und z Ussersyl ggèè.
Im Jaar 1896 hät d Pestalozzigsellschaft d Läsisääl vo de Gmäinnützige Gsellschaft und d Büecher vo verschidenen andere Lokaal übernaa, und ane 1897 hät si im groosse Schuelhuus Schanzegraabe, wo ane 1893 grad eerscht poue woorden isch,<ref>[https://www.stadt-zuerich.ch/schulen/de/hirschengraben/ueberuns/portrait/geschichte.html Gschicht vom Schuelhuus Schanzegraabe] uf stadt-zuerich.ch</ref> di eerscht äiget Biblioteek und 1898 en nöie Läsisaal z Understraass uuftaa. Vo 1898 bis 1932 hät si en Läsisaal im Zoufthuus zum Rüde am Rathuusggèè gha.
Ane 1897 hät d Pestalozzigsellschaft aagfange en äigeni Zytschrift usegèè, wo «Am häuslichen Herd» ghäisse hät; d Redakzioon hät de Fritz Marti ghaa. 1925 hät sich d Gsellschaft vo dère Zytschrift aber wider tränt.<ref>Ruth Fassbind-Eigenheer: ''Die Pestalozzigesellschaft in Zürich. Eine Institution im Dienste der Volksbildung – 1896 gegründet.'' I: Schweizerisches Archiv für Volkskunde, 91, 1992, S. 1–20. S. 13.</ref>
Nach den eerschte Lokaal vo de Biblioteek im Stadtzäntrum sind gly Ussestele in andere Kwartier dezuechoo.
* Nöimöischter, 1902
* [[Unterstrass|Understraass]], 1904
* Ussersyl, 1907 (früener im zwäite Stock vom neue Volchshuus, hüt i de Zweierstrass 50)
* [[Enge|Ängi]], 1925
1932 isch s «Pestalozzihuus» a de Zähringerstraass uufggange, wo d Verwaltig vo de Biblioteek und en groosse Läsisaal drin gsi sind. Hüt isch d Verwaltig i de PBZ Schütze a de Heinrichstraass 238.
Wo d Stadt Züri bi de groosse «zwäite Ygmäindig ane 1934 grad sächs Naachbergmäinde als nöii Stadtkwartier dezueggune hät, sind d Gmäindbiblioteeke, wo’s i dènen Oort ggèè hät, a d Pestalozzigsellschaft choo:
* [[Albisrieden|Albisriede]]
* [[Altstetten (Stadt Zürich)|Altstette]]
* [[Höngg]]
* [[Oerlikon|Öörlike]]
* [[Schwamendingen|Schwamedinge]]
* [[Witikon|Witike]]
Ane 2009 isch di interkulturell Biblioteek Hardau mit Büecher i verschidene Spraachen uufggange. Wyteri Standoort vo de Pestalozzibiblioteek sind:
* z [[Affoltern (Stadt Zürich)|Affoltere]]
* im Sylcity
* z [[Leimbach (Stadt Zürich)|Läibach]]
* z [[Riesbach]]
* uf em Schützen-Areal
D Kwartierbiblioteeke vo Höiried, wo de Veräin ane 1965 ygrichtet hät, und i der [[Enge|Ängi]] sind 2007 zuetaa woorde, wo d PBZ defüür en gröösseri Biblioteek im Shopping- und Freizytzänter Sylcity uuftaa hät.<ref>Matthias Böhni: [https://www.nzz.ch/articleER5A0-1.84415 ''Weniger, dafür grössere Bibliotheken''] uf nzz.ch</ref> Die Veränderig hät doozmaal i de ganze Stadt und au im Zürcher Gmäindraat z diskutiere ggèè. Wil me tänkt hät, as no anderi Kwartierbiblioteeke chöntet zuetaa wèèrde, hät sich ane 2008 en «Inträssegmäinschaft Pestalozzi-Biblioteeke i d Kwartier!» pildet.<ref>[http://www.umweltnetz.ch/pbz/Pestalozzi-Bibliotheken_ins_Quartier_MM080127.pdf ''Interessen-Gemeinschaft Pestalozzi-Bibliotheken ins Quartier!'']{{Toter Link|url=http://www.umweltnetz.ch/pbz/Pestalozzi-Bibliotheken_ins_Quartier_MM080127.pdf |date=2019-08 }} uf umweltnetz.ch</ref> De Standoort z [[Wipkingen|Wipkinge]] isch zuetaa worde, defüür isch 2019 d PBZ Schütze uufggange.
D Pestalozzibiblioteek Züri isch di föfentlich Biblioteek vo de Stadt Züri, wo de Betriib zum grööschte Täil zaalt. De Veräin, wo d Biblioteek füert, ghäisst sit 2012 offiziell «PBZ Pestalozzi-Bibliothek Zürich».
Ane 2016 hät d Biblioteek s Jubilèèum «120 Jaar PBZ» gfyret und dezue es Fäscht und d Fotiuusstelig «Die PBZ damals und heute» gmacht.<ref>Jahresbericht 2016 Pestalozzibibliothek, S. 11.</ref> 2026 hät de Verein 50'500 Mitglider ghaa, und d Samlig vo Büecher und [[Medium|Meedie]] vo de ganze Biblioteeksgruppe hät jetz mee as e halbi Millioon Wèèrch.<ref>[https://www.pbz.ch/jahresberichte/ Jahresberichte]</ref> D Presidänti vom Veräin isch d Marianne Aubert, de Felix Hüppi und d Yvonne Vultier bilded e Co-Gschäftsläitig.
== Literatuur ==
* Pestalozzi-Bibliothek Zürich: ''100 Jahre Pestalozzi-Bibliothek, Festschrift zum Jubiläum der Pestalozzi-Bibliothek Zürich.'' Züri 1996.
* Bernhard Bertelmann: ''«Oral History» der Pestalozzi-Bibliothek in Zürich.'' Zürich 1994.
* Ruth Fassbind-Eigenheer: ''Die Pestalozzigesellschaft in Zürich. Eine Institution im Dienste der Volksbildung – 1896 gegründet.'' In: Schweizerisches Archiv für Volkskunde, 91, 1992, S. 1–20.
* {{HLS|9026|Autor=Hans-Ulrich Grunder}}
* ''Heinrich Pestalozzi im Lichte der Volksbildungsbestrebungen der Pestalozzigesellschaft in Zürich. Gedenkblätter zur 100. Wiederkehr des Todestages Heinrich Pestalozzis, 17. Februar 1927'' (= Schriften der Pestalozzigesellschaft in Zürich). Zürich 1927.
== Weblink ==
{{Commonscat|Pestalozzi-Bibliothek}}
* [https://www.pbz.ch/ Website vo de Pestalozzi-Biblioteek Züri]
== Fuessnoote ==
<references />
{{Normdaten}}
[[Kategorie:Bibliothek i de Schwiz]]
[[Kategorie:Kultur i de Stadt Züri]]
p9denzf1setonlpi97rbjn2vtqyl693
1089720
1089719
2026-10-22T10:11:41Z
Freigut
8945
1089720
wikitext
text/x-wiki
{{Dialekt|Zürichdeutsch|Züritüütsch|Züritüütsch}}
{{Infobox Bibliothek
|Name = PBZ Pestalozzi-Bibliothek Zürich
|Bild = [[Datei:Pestalozzi-bibliothek-logo.gif]]
|Bild-Titel =
|Bibliothekstyp = Öffentlich Biblioteek
|ISO-Region = CH-ZH
|Ort = Züri
|Gründung = 1896
|ISIL = CH-000083-0
|Bestand = über 500'000 Meedie
|Leitung = Felix Hüppi und Yvonne Vultier (Co-Gschäftsläitig)
|Website = [https://www.pbz.ch/ www.pbz.ch ]
}}
[[Datei:Zürich-pbz-pestalozzihaus1932.jpg|miniatur|s Pestalozzihuus im Stadtzäntrum öpe 1932]]
D '''Pestalozzi-Biblioteek Zürich''' (abgchürzt: PBZ) isch e [[Bibliothek|Biblioteek]] mit 14 Standort i dr Stadt [[Zürich|Züri]].
== Aagibott ==
D Pestalozzi-Biblioteek Züri büütet zum äinte wie jedi klassisch Biblioteek Meedia zum Uusleenen aa, dezue ane Kataloogreschersche, Internetzuegang, Läsiplätz und söttig zum schaffen und leere. Zum andere hät hüt d Biblioteek aber au en umfangrychi digitaali Bibliotheek, d Open Library, mit lengere Zuegangszyte<ref> https://www.pbz.ch/open-library/</ref> und sit 2026 d «Biblioteek vo de Ding»<ref>https://www.pbz.ch/bibliothek-der-dinge/</ref>. D PBZ anngaschiert sich au i de Läsiförderig. All Jaar git s über 1'400 Event, under anderem Läsige, Workshop und Spraachkafi. Rund d Helfti vo den Event sind für Chind und Jugetlichi.
== Gschicht ==
Wo men ane [[1896]] s hundertfüfzgischt Jaar sit de Geburt vom [[Schweiz|Schwyzer]] Pedagoog [[Johann Heinrich Pestalozzi]] gfyret hät, isch z Züri uf Iniziatyve vo de Gmäinnützige Gsellschaft vom Bezirk Züri de Veräin «Pestalozzigsellschaft» ggründet woorde. De eerscht Presidänt isch de Johann Caspar Grob (1841–1901) woorde, wo Stadtraat und de Läiter vo de Schuele vo Züri gsy isch;<ref>{{HLS|9026|Johann Caspar Grob|Autor=Hans-Ulrich Grunder}}</ref> au de [[Hermann Escher]], wo Läiter vo der Stadtbiblioteek gsy und gly drufabe der eerscht Tiräkter vo de nöie [[Zentralbibliothek Zürich|Zäntralbiblioteek Züri]] woorden isch, und de Hans Bodmer (1863–1948), wo ane 1882 de Läsizirkel vo Hottige gründet hät und Sekretèèr vo de [[Schweizerische Schillerstiftung|Schwyzerische Schillerstiftig]] gsy isch, händ zum Vorstand vo de Pestalozzigsellschaft ghöört. De Hermann Escher hät d Biblioteekskommissioon vo de Pestalozzigsellschaft gläitet. Die Organisazioon hät vo de Stadt d Uufgaab ghaa, Biblioteeke z bilde, wo für ali Lüüt seled offe sy, also richtigi Volchsbiblioteeke zum für verschideni Gruppe vo de Bevölcherig [[Buch|Büecher]] paraat z mache und au Sääl aazbüüte, wo me i de Schrifte cha lääse. Z Züri hät’s scho früener d Biblioteek vom [[Grütliverein|Grütliveräin]] und sit churzem d «Arbäiterläsisääl» vo de Gmäinnützige Gsellschaft i der Altstadt und z Ussersyl ggèè.
Im Jaar 1896 hät d Pestalozzigsellschaft d Läsisääl vo de Gmäinnützige Gsellschaft und d Büecher vo verschidenen andere Lokaal übernaa, und ane 1897 hät si im groosse Schuelhuus Schanzegraabe, wo ane 1893 grad eerscht poue woorden isch,<ref>[https://www.stadt-zuerich.ch/schulen/de/hirschengraben/ueberuns/portrait/geschichte.html Gschicht vom Schuelhuus Schanzegraabe] uf stadt-zuerich.ch</ref> di eerscht äiget Biblioteek und 1898 en nöie Läsisaal z Understraass uuftaa. Vo 1898 bis 1932 hät si en Läsisaal im Zoufthuus zum Rüde am Rathuusggèè gha.
Ane 1897 hät d Pestalozzigsellschaft aagfange en äigeni Zytschrift usegèè, wo «Am häuslichen Herd» ghäisse hät; d Redakzioon hät de Fritz Marti ghaa. 1925 hät sich d Gsellschaft vo dère Zytschrift aber wider tränt.<ref>Ruth Fassbind-Eigenheer: ''Die Pestalozzigesellschaft in Zürich. Eine Institution im Dienste der Volksbildung – 1896 gegründet.'' I: Schweizerisches Archiv für Volkskunde, 91, 1992, S. 1–20. S. 13.</ref>
Nach den eerschte Lokaal vo de Biblioteek im Stadtzäntrum sind gly Ussestele in andere Kwartier dezuechoo.
* Nöimöischter, 1902
* [[Unterstrass|Understraass]], 1904
* Ussersyl, 1907 (früener im zwäite Stock vom neue Volchshuus, hüt i de Zweierstrass 50)
* [[Enge|Ängi]], 1925
1932 isch s «Pestalozzihuus» a de Zähringerstraass uufggange, wo d Verwaltig vo de Biblioteek und en groosse Läsisaal drin gsi sind. Hüt isch d Verwaltig i de PBZ Schütze a de Heinrichstraass 238.
Wo d Stadt Züri bi de groosse «zwäite Ygmäindig ane 1934 grad sächs Naachbergmäinde als nöii Stadtkwartier dezueggune hät, sind d Gmäindbiblioteeke, wo’s i dènen Oort ggèè hät, a d Pestalozzigsellschaft choo:
* [[Albisrieden|Albisriede]]
* [[Altstetten (Stadt Zürich)|Altstette]]
* [[Höngg]]
* [[Oerlikon|Öörlike]]
* [[Schwamendingen|Schwamedinge]]
* [[Witikon|Witike]]
Ane 2009 isch di interkulturell Biblioteek Hardau mit Büecher i verschidene Spraachen uufggange. Wyteri Standoort vo de Pestalozzibiblioteek sind:
* z [[Affoltern (Stadt Zürich)|Affoltere]]
* im Sylcity
* z [[Leimbach (Stadt Zürich)|Läibach]]
* z [[Riesbach]]
* uf em Schützen-Areal
D Kwartierbiblioteeke vo Höiried, wo de Veräin ane 1965 ygrichtet hät, und i der [[Enge|Ängi]] sind 2007 zuetaa woorde, wo d PBZ defüür en gröösseri Biblioteek im Shopping- und Freizytzänter Sylcity uuftaa hät.<ref>Matthias Böhni: [https://www.nzz.ch/articleER5A0-1.84415 ''Weniger, dafür grössere Bibliotheken''] uf nzz.ch</ref> Die Veränderig hät doozmaal i de ganze Stadt und au im Zürcher Gmäindraat z diskutiere ggèè. Wil me tänkt hät, as no anderi Kwartierbiblioteeke chöntet zuetaa wèèrde, hät sich ane 2008 en «Inträssegmäinschaft Pestalozzi-Biblioteeke i d Kwartier!» pildet.<ref>[http://www.umweltnetz.ch/pbz/Pestalozzi-Bibliotheken_ins_Quartier_MM080127.pdf ''Interessen-Gemeinschaft Pestalozzi-Bibliotheken ins Quartier!'']{{Toter Link|url=http://www.umweltnetz.ch/pbz/Pestalozzi-Bibliotheken_ins_Quartier_MM080127.pdf |date=2019-08 }} uf umweltnetz.ch</ref> De Standoort z [[Wipkingen|Wipkinge]] isch zuetaa worde, defüür isch 2019 d PBZ Schütze uufggange.
D Pestalozzibiblioteek Züri isch di föfentlich Biblioteek vo de Stadt Züri, wo de Betriib zum grööschte Täil zaalt. De Veräin, wo d Biblioteek füert, ghäisst sit 2012 offiziell «PBZ Pestalozzi-Bibliothek Zürich».
Ane 2016 hät d Biblioteek s Jubilèèum «120 Jaar PBZ» gfyret und dezue es Fäscht und d Fotiuusstelig «Die PBZ damals und heute» gmacht.<ref>Jahresbericht 2016 Pestalozzibibliothek, S. 11.</ref> 2026 hät de Veräin 50'500 aktyvi Chundinen und Chunde ghaa, und d Samlig vo Büecher und [[Medium|Meedie]] vo de ganze Biblioteeksgruppe hät jetz mee as e halbi Millioon Wèèrch.<ref>[https://www.pbz.ch/jahresberichte/ Jahresberichte]</ref> D Presidänti vom Veräin isch d Marianne Aubert, de Felix Hüppi und d Yvonne Vultier bilded e Co-Gschäftsläitig.
== Literatuur ==
* Pestalozzi-Bibliothek Zürich: ''100 Jahre Pestalozzi-Bibliothek, Festschrift zum Jubiläum der Pestalozzi-Bibliothek Zürich.'' Züri 1996.
* Bernhard Bertelmann: ''«Oral History» der Pestalozzi-Bibliothek in Zürich.'' Zürich 1994.
* Ruth Fassbind-Eigenheer: ''Die Pestalozzigesellschaft in Zürich. Eine Institution im Dienste der Volksbildung – 1896 gegründet.'' In: Schweizerisches Archiv für Volkskunde, 91, 1992, S. 1–20.
* {{HLS|9026|Autor=Hans-Ulrich Grunder}}
* ''Heinrich Pestalozzi im Lichte der Volksbildungsbestrebungen der Pestalozzigesellschaft in Zürich. Gedenkblätter zur 100. Wiederkehr des Todestages Heinrich Pestalozzis, 17. Februar 1927'' (= Schriften der Pestalozzigesellschaft in Zürich). Zürich 1927.
== Weblink ==
{{Commonscat|Pestalozzi-Bibliothek}}
* [https://www.pbz.ch/ Website vo de Pestalozzi-Biblioteek Züri]
== Fuessnoote ==
<references />
{{Normdaten}}
[[Kategorie:Bibliothek i de Schwiz]]
[[Kategorie:Kultur i de Stadt Züri]]
cjffemd0xewuj65r0yyj0g7p1svo3kw
1089721
1089720
2026-10-22T10:11:53Z
Freigut
8945
1089721
wikitext
text/x-wiki
{{Dialekt|Zürichdeutsch|Züritüütsch|Züritüütsch}}
{{Infobox Bibliothek
|Name = PBZ Pestalozzi-Bibliothek Zürich
|Bild = [[Datei:Pestalozzi-bibliothek-logo.gif]]
|Bild-Titel =
|Bibliothekstyp = Öffentlich Biblioteek
|ISO-Region = CH-ZH
|Ort = Züri
|Gründung = 1896
|ISIL = CH-000083-0
|Bestand = über 500'000 Meedie
|Leitung = Felix Hüppi und Yvonne Vultier (Co-Gschäftsläitig)
|Website = [https://www.pbz.ch/ www.pbz.ch ]
}}
[[Datei:Zürich-pbz-pestalozzihaus1932.jpg|miniatur|s Pestalozzihuus im Stadtzäntrum öpe 1932]]
D '''Pestalozzi-Biblioteek Zürich''' (abgchürzt: PBZ) isch e [[Bibliothek|Biblioteek]] mit 14 Standort i dr Stadt [[Zürich|Züri]].
== Aagibott ==
D Pestalozzi-Biblioteek Züri büütet zum äinte wie jedi klassisch Biblioteek Meedia zum Uusleenen aa, dezue ane Kataloogreschersche, Internetzuegang, Läsiplätz und söttig zum schaffen und leere. Zum andere hät hüt d Biblioteek aber au en umfangrychi digitaali Bibliotheek, d Open Library, mit lengere Zuegangszyte<ref> https://www.pbz.ch/open-library/</ref> und sit 2026 d «Biblioteek vo de Ding»<ref>https://www.pbz.ch/bibliothek-der-dinge/</ref>. D PBZ anngaschiert sich au i de Läsiförderig. All Jaar git s über 1'400 Event, under anderem Läsige, Workshop und Spraachkafi. Rund d Helfti vo den Event sind für Chind und Jugetlichi.
== Gschicht ==
Wo men ane [[1896]] s hundertfüfzgischt Jaar sit de Geburt vom [[Schweiz|Schwyzer]] Pedagoog [[Johann Heinrich Pestalozzi]] gfyret hät, isch z Züri uf Iniziatyve vo de Gmäinnützige Gsellschaft vom Bezirk Züri de Veräin «Pestalozzigsellschaft» ggründet woorde. De eerscht Presidänt isch de Johann Caspar Grob (1841–1901) woorde, wo Stadtraat und de Läiter vo de Schuele vo Züri gsy isch;<ref>{{HLS|9026|Johann Caspar Grob|Autor=Hans-Ulrich Grunder}}</ref> au de [[Hermann Escher]], wo Läiter vo der Stadtbiblioteek gsy und gly drufabe der eerscht Tiräkter vo de nöie [[Zentralbibliothek Zürich|Zäntralbiblioteek Züri]] woorden isch, und de Hans Bodmer (1863–1948), wo ane 1882 de Läsizirkel vo Hottige gründet hät und Sekretèèr vo de [[Schweizerische Schillerstiftung|Schwyzerische Schillerstiftig]] gsy isch, händ zum Vorstand vo de Pestalozzigsellschaft ghöört. De Hermann Escher hät d Biblioteekskommissioon vo de Pestalozzigsellschaft gläitet. Die Organisazioon hät vo de Stadt d Uufgaab ghaa, Biblioteeke z bilde, wo für ali Lüüt seled offe sy, also richtigi Volchsbiblioteeke zum für verschideni Gruppe vo de Bevölcherig [[Buch|Büecher]] paraat z mache und au Sääl aazbüüte, wo me i de Schrifte cha lääse. Z Züri hät’s scho früener d Biblioteek vom [[Grütliverein|Grütliveräin]] und sit churzem d «Arbäiterläsisääl» vo de Gmäinnützige Gsellschaft i der Altstadt und z Ussersyl ggèè.
Im Jaar 1896 hät d Pestalozzigsellschaft d Läsisääl vo de Gmäinnützige Gsellschaft und d Büecher vo verschidenen andere Lokaal übernaa, und ane 1897 hät si im groosse Schuelhuus Schanzegraabe, wo ane 1893 grad eerscht poue woorden isch,<ref>[https://www.stadt-zuerich.ch/schulen/de/hirschengraben/ueberuns/portrait/geschichte.html Gschicht vom Schuelhuus Schanzegraabe] uf stadt-zuerich.ch</ref> di eerscht äiget Biblioteek und 1898 en nöie Läsisaal z Understraass uuftaa. Vo 1898 bis 1932 hät si en Läsisaal im Zoufthuus zum Rüde am Rathuusggèè gha.
Ane 1897 hät d Pestalozzigsellschaft aagfange en äigeni Zytschrift usegèè, wo «Am häuslichen Herd» ghäisse hät; d Redakzioon hät de Fritz Marti ghaa. 1925 hät sich d Gsellschaft vo dère Zytschrift aber wider tränt.<ref>Ruth Fassbind-Eigenheer: ''Die Pestalozzigesellschaft in Zürich. Eine Institution im Dienste der Volksbildung – 1896 gegründet.'' I: Schweizerisches Archiv für Volkskunde, 91, 1992, S. 1–20. S. 13.</ref>
Nach den eerschte Lokaal vo de Biblioteek im Stadtzäntrum sind gly Ussestele in andere Kwartier dezuechoo.
* Nöimöischter, 1902
* [[Unterstrass|Understraass]], 1904
* Ussersyl, 1907 (früener im zwäite Stock vom neue Volchshuus, hüt i de Zweierstrass 50)
* [[Enge|Ängi]], 1925
1932 isch s «Pestalozzihuus» a de Zähringerstraass uufggange, wo d Verwaltig vo de Biblioteek und en groosse Läsisaal drin gsi sind. Hüt isch d Verwaltig i de PBZ Schütze a de Heinrichstraass 238.
Wo d Stadt Züri bi de groosse «zwäite Ygmäindig ane 1934 grad sächs Naachbergmäinde als nöii Stadtkwartier dezueggune hät, sind d Gmäindbiblioteeke, wo’s i dènen Oort ggèè hät, a d Pestalozzigsellschaft choo:
* [[Albisrieden|Albisriede]]
* [[Altstetten (Stadt Zürich)|Altstette]]
* [[Höngg]]
* [[Oerlikon|Öörlike]]
* [[Schwamendingen|Schwamedinge]]
* [[Witikon|Witike]]
Ane 2009 isch di interkulturell Biblioteek Hardau mit Büecher i verschidene Spraachen uufggange. Wyteri Standoort vo de Pestalozzibiblioteek sind:
* z [[Affoltern (Stadt Zürich)|Affoltere]]
* im Sylcity
* z [[Leimbach (Stadt Zürich)|Läibach]]
* z [[Riesbach]]
* uf em Schützen-Areal
D Kwartierbiblioteeke vo Höiried, wo de Veräin ane 1965 ygrichtet hät, und i der [[Enge|Ängi]] sind 2007 zuetaa woorde, wo d PBZ defüür en gröösseri Biblioteek im Shopping- und Freizytzänter Sylcity uuftaa hät.<ref>Matthias Böhni: [https://www.nzz.ch/articleER5A0-1.84415 ''Weniger, dafür grössere Bibliotheken''] uf nzz.ch</ref> Die Veränderig hät doozmaal i de ganze Stadt und au im Zürcher Gmäindraat z diskutiere ggèè. Wil me tänkt hät, as no anderi Kwartierbiblioteeke chöntet zuetaa wèèrde, hät sich ane 2008 en «Inträssegmäinschaft Pestalozzi-Biblioteeke i d Kwartier!» pildet.<ref>[http://www.umweltnetz.ch/pbz/Pestalozzi-Bibliotheken_ins_Quartier_MM080127.pdf ''Interessen-Gemeinschaft Pestalozzi-Bibliotheken ins Quartier!'']{{Toter Link|url=http://www.umweltnetz.ch/pbz/Pestalozzi-Bibliotheken_ins_Quartier_MM080127.pdf |date=2019-08 }} uf umweltnetz.ch</ref> De Standoort z [[Wipkingen|Wipkinge]] isch zuetaa worde, defüür isch 2019 d PBZ Schütze uufggange.
D Pestalozzibiblioteek Züri isch di föfentlich Biblioteek vo de Stadt Züri, wo de Betriib zum grööschte Täil zaalt. De Veräin, wo d Biblioteek füert, ghäisst sit 2012 offiziell «PBZ Pestalozzi-Bibliothek Zürich».
Ane 2016 hät d Biblioteek s Jubilèèum «120 Jaar PBZ» gfyret und dezue es Fäscht und d Fotiuusstelig «Die PBZ damals und heute» gmacht.<ref>Jahresbericht 2016 Pestalozzibibliothek, S. 11.</ref> 2026 hät de Veräin 50'500 Chundinen und Chunde ghaa, und d Samlig vo Büecher und [[Medium|Meedie]] vo de ganze Biblioteeksgruppe hät jetz mee as e halbi Millioon Wèèrch.<ref>[https://www.pbz.ch/jahresberichte/ Jahresberichte]</ref> D Presidänti vom Veräin isch d Marianne Aubert, de Felix Hüppi und d Yvonne Vultier bilded e Co-Gschäftsläitig.
== Literatuur ==
* Pestalozzi-Bibliothek Zürich: ''100 Jahre Pestalozzi-Bibliothek, Festschrift zum Jubiläum der Pestalozzi-Bibliothek Zürich.'' Züri 1996.
* Bernhard Bertelmann: ''«Oral History» der Pestalozzi-Bibliothek in Zürich.'' Zürich 1994.
* Ruth Fassbind-Eigenheer: ''Die Pestalozzigesellschaft in Zürich. Eine Institution im Dienste der Volksbildung – 1896 gegründet.'' In: Schweizerisches Archiv für Volkskunde, 91, 1992, S. 1–20.
* {{HLS|9026|Autor=Hans-Ulrich Grunder}}
* ''Heinrich Pestalozzi im Lichte der Volksbildungsbestrebungen der Pestalozzigesellschaft in Zürich. Gedenkblätter zur 100. Wiederkehr des Todestages Heinrich Pestalozzis, 17. Februar 1927'' (= Schriften der Pestalozzigesellschaft in Zürich). Zürich 1927.
== Weblink ==
{{Commonscat|Pestalozzi-Bibliothek}}
* [https://www.pbz.ch/ Website vo de Pestalozzi-Biblioteek Züri]
== Fuessnoote ==
<references />
{{Normdaten}}
[[Kategorie:Bibliothek i de Schwiz]]
[[Kategorie:Kultur i de Stadt Züri]]
0cqspy8xs9infcwxys2v77lzcgvsrjn
1089722
1089721
2026-10-22T10:12:42Z
Freigut
8945
/* Gschicht */
1089722
wikitext
text/x-wiki
{{Dialekt|Zürichdeutsch|Züritüütsch|Züritüütsch}}
{{Infobox Bibliothek
|Name = PBZ Pestalozzi-Bibliothek Zürich
|Bild = [[Datei:Pestalozzi-bibliothek-logo.gif]]
|Bild-Titel =
|Bibliothekstyp = Öffentlich Biblioteek
|ISO-Region = CH-ZH
|Ort = Züri
|Gründung = 1896
|ISIL = CH-000083-0
|Bestand = über 500'000 Meedie
|Leitung = Felix Hüppi und Yvonne Vultier (Co-Gschäftsläitig)
|Website = [https://www.pbz.ch/ www.pbz.ch ]
}}
[[Datei:Zürich-pbz-pestalozzihaus1932.jpg|miniatur|s Pestalozzihuus im Stadtzäntrum öpe 1932]]
D '''Pestalozzi-Biblioteek Zürich''' (abgchürzt: PBZ) isch e [[Bibliothek|Biblioteek]] mit 14 Standort i dr Stadt [[Zürich|Züri]].
== Aagibott ==
D Pestalozzi-Biblioteek Züri büütet zum äinte wie jedi klassisch Biblioteek Meedia zum Uusleenen aa, dezue ane Kataloogreschersche, Internetzuegang, Läsiplätz und söttig zum schaffen und leere. Zum andere hät hüt d Biblioteek aber au en umfangrychi digitaali Bibliotheek, d Open Library, mit lengere Zuegangszyte<ref> https://www.pbz.ch/open-library/</ref> und sit 2026 d «Biblioteek vo de Ding»<ref>https://www.pbz.ch/bibliothek-der-dinge/</ref>. D PBZ anngaschiert sich au i de Läsiförderig. All Jaar git s über 1'400 Event, under anderem Läsige, Workshop und Spraachkafi. Rund d Helfti vo den Event sind für Chind und Jugetlichi.
== Gschicht ==
Wo men ane [[1896]] s hundertfüfzgischt Jaar sit de Geburt vom [[Schweiz|Schwyzer]] Pedagoog [[Johann Heinrich Pestalozzi]] gfyret hät, isch z Züri uf Iniziatyve vo de Gmäinnützige Gsellschaft vom Bezirk Züri de Veräin «Pestalozzigsellschaft» ggründet woorde. De eerscht Presidänt isch de Johann Caspar Grob (1841–1901) woorde, wo Stadtraat und de Läiter vo de Schuele vo Züri gsy isch;<ref>{{HLS|9026|Johann Caspar Grob|Autor=Hans-Ulrich Grunder}}</ref> au de [[Hermann Escher]], wo Läiter vo der Stadtbiblioteek gsy und gly drufabe der eerscht Tiräkter vo de nöie [[Zentralbibliothek Zürich|Zäntralbiblioteek Züri]] woorden isch, und de Hans Bodmer (1863–1948), wo ane 1882 de Läsizirkel vo Hottige gründet hät und Sekretèèr vo de [[Schweizerische Schillerstiftung|Schwyzerische Schillerstiftig]] gsy isch, händ zum Vorstand vo de Pestalozzigsellschaft ghöört. De Hermann Escher hät d Biblioteekskommissioon vo de Pestalozzigsellschaft gläitet. Die Organisazioon hät vo de Stadt d Uufgaab ghaa, Biblioteeke z bilde, wo für ali Lüüt seled offe sy, also richtigi Volchsbiblioteeke zum für verschideni Gruppe vo de Bevölcherig [[Buch|Büecher]] paraat z mache und au Sääl aazbüüte, wo me i de Schrifte cha lääse. Z Züri hät’s scho früener d Biblioteek vom [[Grütliverein|Grütliveräin]] und sit churzem d «Arbäiterläsisääl» vo de Gmäinnützige Gsellschaft i der Altstadt und z Ussersyl ggèè.
Im Jaar 1896 hät d Pestalozzigsellschaft d Läsisääl vo de Gmäinnützige Gsellschaft und d Büecher vo verschidenen andere Lokaal übernaa, und ane 1897 hät si im groosse Schuelhuus Schanzegraabe, wo ane 1893 grad eerscht poue woorden isch,<ref>[https://www.stadt-zuerich.ch/schulen/de/hirschengraben/ueberuns/portrait/geschichte.html Gschicht vom Schuelhuus Schanzegraabe] uf stadt-zuerich.ch</ref> di eerscht äiget Biblioteek und 1898 en nöie Läsisaal z Understraass uuftaa. Vo 1898 bis 1932 hät si en Läsisaal im Zoufthuus zum Rüde am Rathuusggèè gha.
Ane 1897 hät d Pestalozzigsellschaft aagfange en äigeni Zytschrift usegèè, wo «Am häuslichen Herd» ghäisse hät; d Redakzioon hät de Fritz Marti ghaa. 1925 hät sich d Gsellschaft vo dère Zytschrift aber wider tränt.<ref>Ruth Fassbind-Eigenheer: ''Die Pestalozzigesellschaft in Zürich. Eine Institution im Dienste der Volksbildung – 1896 gegründet.'' I: Schweizerisches Archiv für Volkskunde, 91, 1992, S. 1–20. S. 13.</ref>
Nach den eerschte Lokaal vo de Biblioteek im Stadtzäntrum sind gly Ussestele in andere Kwartier dezuechoo.
* Nöimöischter, 1902
* [[Unterstrass|Understraass]], 1904
* Ussersyl, 1907 (früener im zwäite Stock vom neue Volchshuus, hüt i de Zweierstrass 50)
* [[Enge|Ängi]], 1925
1932 isch s «Pestalozzihuus» a de Zähringerstraass uufggange, wo d Verwaltig vo de Biblioteek und en groosse Läsisaal drin gsi sind. Hüt isch d Verwaltig i de PBZ Schütze a de Heinrichstraass 238.
Wo d Stadt Züri bi de groosse «zwäite Ygmäindig ane 1934 grad sächs Naachbergmäinde als nöii Stadtkwartier dezueggune hät, sind d Gmäindbiblioteeke, wo’s i dènen Oort ggèè hät, a d Pestalozzigsellschaft choo:
* [[Albisrieden|Albisriede]]
* [[Altstetten (Stadt Zürich)|Altstette]]
* [[Höngg]]
* [[Oerlikon|Öörlike]]
* [[Schwamendingen|Schwamedinge]]
* [[Witikon|Witike]]
Ane 2009 isch di interkulturell Biblioteek Hardau mit Büecher i verschidene Spraachen uufggange. Wyteri Standoort vo de Pestalozzibiblioteek sind:
* z [[Affoltern (Stadt Zürich)|Affoltere]]
* im Sylcity
* z [[Leimbach (Stadt Zürich)|Läibach]]
* z [[Riesbach]]
* uf em Schützen-Areal
D Kwartierbiblioteeke vo Höiried, wo de Veräin ane 1965 ygrichtet hät, und i der [[Enge|Ängi]] sind 2007 zuetaa woorde, wo d PBZ defüür en gröösseri Biblioteek im Shopping- und Freizytzänter Sylcity uuftaa hät.<ref>Matthias Böhni: [https://www.nzz.ch/articleER5A0-1.84415 ''Weniger, dafür grössere Bibliotheken''] uf nzz.ch</ref> Die Veränderig hät doozmaal i de ganze Stadt und au im Zürcher Gmäindraat z diskutiere ggèè. Wil me tänkt hät, as no anderi Kwartierbiblioteeke chöntet zuetaa wèèrde, hät sich ane 2008 en «Inträssegmäinschaft Pestalozzi-Biblioteeke i d Kwartier!» pildet.<ref>[http://www.umweltnetz.ch/pbz/Pestalozzi-Bibliotheken_ins_Quartier_MM080127.pdf ''Interessen-Gemeinschaft Pestalozzi-Bibliotheken ins Quartier!'']{{Toter Link|url=http://www.umweltnetz.ch/pbz/Pestalozzi-Bibliotheken_ins_Quartier_MM080127.pdf |date=2019-08 }} uf umweltnetz.ch</ref> De Standoort z [[Wipkingen|Wipkinge]] isch zuetaa worde, defüür isch 2019 d PBZ Schütze uufggange.
D Pestalozzibiblioteek Züri isch di föfentlich Biblioteek vo de Stadt Züri, wo de Betriib zum grööschte Täil zaalt. De Veräin, wo d Biblioteek füert, ghäisst sit 2012 offiziell «PBZ Pestalozzi-Bibliothek Zürich».
Ane 2016 hät d Biblioteek s Jubilèèum «120 Jaar PBZ» gfyret und dezue es Fäscht und d Fotiuusstelig «Die PBZ damals und heute» gmacht.<ref>Jahresbericht 2016 Pestalozzibibliothek, S. 11.</ref> 2025 hät de Veräin 50'500 Chundinen und Chunde ghaa, und d Samlig vo Büecher und [[Medium|Meedie]] vo de ganze Biblioteeksgruppe hät jetz mee as e halbi Millioon Wèèrch.<ref>[https://www.pbz.ch/jahresberichte/ Jahresberichte]</ref> D Presidänti vom Veräin isch d Marianne Aubert, de Felix Hüppi und d Yvonne Vultier bilded e Co-Gschäftsläitig.
== Literatuur ==
* Pestalozzi-Bibliothek Zürich: ''100 Jahre Pestalozzi-Bibliothek, Festschrift zum Jubiläum der Pestalozzi-Bibliothek Zürich.'' Züri 1996.
* Bernhard Bertelmann: ''«Oral History» der Pestalozzi-Bibliothek in Zürich.'' Zürich 1994.
* Ruth Fassbind-Eigenheer: ''Die Pestalozzigesellschaft in Zürich. Eine Institution im Dienste der Volksbildung – 1896 gegründet.'' In: Schweizerisches Archiv für Volkskunde, 91, 1992, S. 1–20.
* {{HLS|9026|Autor=Hans-Ulrich Grunder}}
* ''Heinrich Pestalozzi im Lichte der Volksbildungsbestrebungen der Pestalozzigesellschaft in Zürich. Gedenkblätter zur 100. Wiederkehr des Todestages Heinrich Pestalozzis, 17. Februar 1927'' (= Schriften der Pestalozzigesellschaft in Zürich). Zürich 1927.
== Weblink ==
{{Commonscat|Pestalozzi-Bibliothek}}
* [https://www.pbz.ch/ Website vo de Pestalozzi-Biblioteek Züri]
== Fuessnoote ==
<references />
{{Normdaten}}
[[Kategorie:Bibliothek i de Schwiz]]
[[Kategorie:Kultur i de Stadt Züri]]
20j734tyejtoa05vy4b5vdglx5gpg74
ASC Biesheim
0
93490
1089707
1077202
2026-10-22T04:37:59Z
Holder
491
1089707
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Fußballklub
| image =
| kurzname = ASC Biesheim
| langname = Association sportive et culturelle de Biesheim
| spitzname =
| gegründet = 1938
| stadion = Stade municipal de Biesheim
| plätze =
| präsident = Vincent Schmitt
| trainer = Vincent Rychen
| homepage = [https://ascbiesheim-foot.fr/ ascbiesheim-foot.fr]
| manager =
| adresse = 1 Route de l'industrie <br /> 668600 Biesheim
| liga = N2
| saison =
| rang =
| pattern_la1=
| shorts2 = FFFFFF
| socks2 = FFFFFF
}}
{{Dialekt|Elsässisch|Milhüserisch|Mìlhüüserisch}}
D’r '''ASC Biesheim''' isch e [[Elsässisch|elsässische]] Fuessbàllclub wu 1968 z’[[Biesheim]] (Owerèlsass) gründt wor isch, un zwar unterm erschte Nòmme ''Entente rhénane de Biesheim'' „Rhinsche Entente vu Bièse“. Dr Club het in de 1990er Jòhr mehri regionale Erfolig gha. Sit dr Sàison 2023-2024 schpìelt er in dr National 2, wu die vierthöchsti Liga isch ìm französische [[Fußball|Fuessbàll]]<ref>[https://www.dna.fr/edition-de-colmar/2018/09/22/les-50-ans-de-l-ascb-foot dna.fr//2018/09/22/les-50-ans-de-l-ascb-foot]</ref>.
== Referanz ==
<references />
[[Kategorie:Französische Fuessballclub|Biesheim]]
[[Kategorie:Owerelsass]]
[[Kategorie:Sport im Elsass]]
iwhq8qko3657nkyh56juiobj8o0omin
1089708
1089707
2026-10-22T04:38:13Z
Holder
491
1089708
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Fußballklub
| image =
| kurzname = ASC Biesheim
| langname = Association sportive et culturelle de Biesheim
| spitzname =
| gegründet = 1938
| stadion = Stade municipal de Biesheim
| plätze =
| präsident = Vincent Schmitt
| trainer = Vincent Rychen
| homepage = [https://ascbiesheim-foot.fr/ ascbiesheim-foot.fr]
| manager =
| adresse = 1 Route de l'industrie <br /> 668600 Biesheim
| liga = N2
| saison =
| rang =
| pattern_la1=
| shorts2 = FFFFFF
| socks2 = FFFFFF
}}
{{Dialekt|Elsässisch|Milhüserisch|Mìlhüüserisch}}
D’r '''ASC Biesheim''' isch e [[Elsässisch|elsässische]] Fuessbàllclub wu 1968 z’[[Biesheim]] (Owerèlsass) gründt wor isch, un zwar unterm erschte Nòmme ''Entente rhénane de Biesheim'' („Rhinsche Entente vu Bièse“). Dr Club het in de 1990er Jòhr mehri regionale Erfolig gha. Sit dr Sàison 2023-2024 schpìelt er in dr National 2, wu die vierthöchsti Liga isch ìm französische [[Fußball|Fuessbàll]]<ref>[https://www.dna.fr/edition-de-colmar/2018/09/22/les-50-ans-de-l-ascb-foot dna.fr//2018/09/22/les-50-ans-de-l-ascb-foot]</ref>.
== Referanz ==
<references />
[[Kategorie:Französische Fuessballclub|Biesheim]]
[[Kategorie:Owerelsass]]
[[Kategorie:Sport im Elsass]]
84gnfhwethqlnczjzsy8pwcfwhj26fn
Diskussion:Pestalozzi-Bibliothek Zürich
1
94999
1089718
1089652
2026-10-22T09:39:21Z
Pestalozzi-Bibliothek
122998
/* Veraltete Angaben / weiteres Vorgehen */ Antwort
1089718
wikitext
text/x-wiki
== Veraltete Angaben / weiteres Vorgehen ==
Guten Tag zusammen
Ich bin bei der PBZ Pestalozzi-Bibliothek Zürich für die Kommunikation verantwortlich und möchte meinen Interessenkonflikt deshalb gleich transparent machen.
Wir sind auf diesen Artikel aufmerksam geworden, weil er bei Google-Suche nach der PBZ prominent erscheint. Ein grosser Teil der Angaben ist inzwischen allerdings veraltet und entspricht nicht mehr dem heutigen Stand der PBZ. Dies betrifft unter anderem die Leitung, Kennzahlen, Angebote und weitere Angaben zur Organisation.
Da wir als PBZ den Wikipedia-Artikel aufgrund unseres Interessenkonflikts nicht selbst redaktionell betreuen möchten, würde ich gerne fragen, wie wir hier am besten vorgehen. Gibt es aus Sicht der Community Interesse, den Artikel zu aktualisieren? Aktuelle Informationen und Quellen stellen wir dafür gerne zur Verfügung.
Alternativ möchten wir gerne zur Diskussion stellen, ob eine Löschung des veralteten Artikels infrage kommt. Für uns ist insbesondere problematisch, dass der Artikel über Suchmaschinen prominent gefunden wird und Nutzer*innen dadurch auf Informationen stossen, die nicht mehr korrekt sind.
Vielen Dank für eure Einschätzung und Unterstützung. [[Benutzer:Pestalozzi-Bibliothek|Pestalozzi-Bibliothek]] ([[Benutzer Diskussion:Pestalozzi-Bibliothek|Diskussion]]) 18:23, 24. Sep. 2026 (MESZ)
:Hallo [[Benutzer:Pestalozzi-Bibliothek|Pestalozzi-Bibliothek]], danke für deine Anfrage. Wenn du uns sagst, welche Informationen veraltet sind und was die aktuellen wären, können wir den Artikel gerne schnell aktualisieren. Gruss --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 20:58, 24. Sep. 2026 (MESZ)
::Lieber Holder
::Vielen Dank für deine schnelle Rückmeldung und das Angebot, den Artikel zu aktualisieren. Ich habe folgende Punkte gefunden, die nicht mehr dem heutigen Stand entsprechen:
::'''1. Leitung und Organisation'''
::Im letzten Absatz des Abschnitts «Gschicht» werden noch die damaligen Verantwortlichen aus dem Jahr 2016 genannt. Diese Angaben sind inzwischen veraltet, auch die Organisationsstruktur hat sich verändert.
::Die heutige Vereinspräsidentin ist Marianne Aubert. Die PBZ wird von Felix Hüppi und Yvonne Vultier in einer Co-Geschäftsleitung geführt. Die übrigen genannten Personen und Funktionen können entfernt werden.
::'''2. Veranstaltungen'''
::Im Abschnitt «Aagibott» werden rund 400 Veranstaltungen für Kinder und Jugendliche sowie 200 für Erwachsene pro Jahr genannt. Diese Zahlen sind nicht mehr aktuell.
::Heute führt die PBZ jährlich über 1'400 Veranstaltungen durch, darunter Lesungen, Workshops, Sprachcafés sowie Angebote für Kinder und Familien. Rund die Hälfte der Veranstaltungen richtet sich weiterhin an Kinder und Jugendliche.
::'''3. Standorte'''
::Die PBZ hat weiterhin 14 Standorte in der Stadt Zürich. In der historischen Aufzählung wird allerdings noch die PBZ Wipkingen erwähnt. Diese wurde 2019 geschlossen, gleichzeitig eröffnete die neue PBZ Schütze.
::Auch die Angabe zur PBZ Aussersihl in Klammern («sid 1910 im zwäite Stock vom neue Volchshuus») ist als Beschreibung des heutigen Standorts nicht mehr korrekt. Die PBZ Aussersihl befindet sich mittlerweile an der Zweierstrasse 50.
::Ausserdem befindet sich die Verwaltung der PBZ heute in der PBZ Schütze an der Heinrichstrasse 238 und nicht mehr an der Zähringerstrasse.
::'''4. Angebot'''
::Die Beschreibung des Angebots bildet die heutige PBZ nur noch teilweise ab. Neben der klassischen Medienausleihe gehören inzwischen auch eine umfangreiche Digitale Bibliothek, die Open Library mit erweiterten Zugangszeiten und seit 2026 die «Bibliothek der Dinge» dazu. Ausserdem sind die Bibliotheken wichtige Lern-, Arbeits- und Aufenthaltsorte in der Stadt Zürich.
::'''5. Kennzahlen'''
::Die im Artikel genannte Mitgliederzahl stammt von Ende 2016 und ist nicht mehr aktuell. Ich würde empfehlen, sie durch die heutige Kennzahl zu ersetzen: Die PBZ zählt rund 50'500 aktive Kund*innen, einschliesslich Kinder und Jugendlicher. Der Medienbestand von über 500'000 Medien stimmt hingegen weiterhin.
::Hier findest du aktuelle Informationen und Quellen:
::• PBZ im Überblick: https://www.pbz.ch/ueber-uns/
::• Jahresberichte: https://www.pbz.ch/jahresberichte/
::• Standorte: https://www.pbz.ch/alle-standorte/
::• Open Library: https://www.pbz.ch/open-library/
::• Bibliothek der Dinge: https://www.pbz.ch/bibliothek-der-dinge/
::Der historische Teil des Artikels kann aus meiner Sicht weitgehend bestehen bleiben. Uns geht es vor allem darum, dass die Angaben zur heutigen PBZ wieder korrekt sind.
::Ich hoffe, diese Übersicht hilft dir weiter. Falls du zusätzliche Informationen oder Quellen benötigst, stelle ich sie gerne zur Verfügung.
::Vielen Dank nochmals für deine Unterstützung.
::Liebe Grüsse [[Benutzer:Pestalozzi-Bibliothek|Pestalozzi-Bibliothek]] ([[Benutzer Diskussion:Pestalozzi-Bibliothek|Diskussion]]) 16:58, 20. Okt. 2026 (MESZ)
:::Hallo [[Benutzer:Pestalozzi-Bibliothek|Pestalozzi-Bibliothek]], vielen Dank für die Zusammenstellung. Ich habe nun versucht, die Informationen zu aktualisieren, kannst du bitte noch einmal drüber schauen, ob ich alles habe? Viele Grüsse --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 18:52, 20. Okt. 2026 (MESZ)
::::Hallo Holder
::::Sieht gut aus, danke dir. Etwas stimmt noch nicht ganz: Der Satz «2026 hät de Verein 50'500 Mitglider ghaa.» müsste korrekterweise lauten: «2025 hat die PBZ 50'500 aktive Kund*innen gehabt». Es sind keine Vereinsmitglieder.
::::Lieben Gruss [[Benutzer:Pestalozzi-Bibliothek|Pestalozzi-Bibliothek]] ([[Benutzer Diskussion:Pestalozzi-Bibliothek|Diskussion]]) 11:39, 22. Okt. 2026 (MESZ)
1phdsjn3dblz1bdh6he0eyzffbbm7gy
1089723
1089718
2026-10-22T10:13:02Z
Freigut
8945
/* Veraltete Angaben / weiteres Vorgehen */ Antwort
1089723
wikitext
text/x-wiki
== Veraltete Angaben / weiteres Vorgehen ==
Guten Tag zusammen
Ich bin bei der PBZ Pestalozzi-Bibliothek Zürich für die Kommunikation verantwortlich und möchte meinen Interessenkonflikt deshalb gleich transparent machen.
Wir sind auf diesen Artikel aufmerksam geworden, weil er bei Google-Suche nach der PBZ prominent erscheint. Ein grosser Teil der Angaben ist inzwischen allerdings veraltet und entspricht nicht mehr dem heutigen Stand der PBZ. Dies betrifft unter anderem die Leitung, Kennzahlen, Angebote und weitere Angaben zur Organisation.
Da wir als PBZ den Wikipedia-Artikel aufgrund unseres Interessenkonflikts nicht selbst redaktionell betreuen möchten, würde ich gerne fragen, wie wir hier am besten vorgehen. Gibt es aus Sicht der Community Interesse, den Artikel zu aktualisieren? Aktuelle Informationen und Quellen stellen wir dafür gerne zur Verfügung.
Alternativ möchten wir gerne zur Diskussion stellen, ob eine Löschung des veralteten Artikels infrage kommt. Für uns ist insbesondere problematisch, dass der Artikel über Suchmaschinen prominent gefunden wird und Nutzer*innen dadurch auf Informationen stossen, die nicht mehr korrekt sind.
Vielen Dank für eure Einschätzung und Unterstützung. [[Benutzer:Pestalozzi-Bibliothek|Pestalozzi-Bibliothek]] ([[Benutzer Diskussion:Pestalozzi-Bibliothek|Diskussion]]) 18:23, 24. Sep. 2026 (MESZ)
:Hallo [[Benutzer:Pestalozzi-Bibliothek|Pestalozzi-Bibliothek]], danke für deine Anfrage. Wenn du uns sagst, welche Informationen veraltet sind und was die aktuellen wären, können wir den Artikel gerne schnell aktualisieren. Gruss --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 20:58, 24. Sep. 2026 (MESZ)
::Lieber Holder
::Vielen Dank für deine schnelle Rückmeldung und das Angebot, den Artikel zu aktualisieren. Ich habe folgende Punkte gefunden, die nicht mehr dem heutigen Stand entsprechen:
::'''1. Leitung und Organisation'''
::Im letzten Absatz des Abschnitts «Gschicht» werden noch die damaligen Verantwortlichen aus dem Jahr 2016 genannt. Diese Angaben sind inzwischen veraltet, auch die Organisationsstruktur hat sich verändert.
::Die heutige Vereinspräsidentin ist Marianne Aubert. Die PBZ wird von Felix Hüppi und Yvonne Vultier in einer Co-Geschäftsleitung geführt. Die übrigen genannten Personen und Funktionen können entfernt werden.
::'''2. Veranstaltungen'''
::Im Abschnitt «Aagibott» werden rund 400 Veranstaltungen für Kinder und Jugendliche sowie 200 für Erwachsene pro Jahr genannt. Diese Zahlen sind nicht mehr aktuell.
::Heute führt die PBZ jährlich über 1'400 Veranstaltungen durch, darunter Lesungen, Workshops, Sprachcafés sowie Angebote für Kinder und Familien. Rund die Hälfte der Veranstaltungen richtet sich weiterhin an Kinder und Jugendliche.
::'''3. Standorte'''
::Die PBZ hat weiterhin 14 Standorte in der Stadt Zürich. In der historischen Aufzählung wird allerdings noch die PBZ Wipkingen erwähnt. Diese wurde 2019 geschlossen, gleichzeitig eröffnete die neue PBZ Schütze.
::Auch die Angabe zur PBZ Aussersihl in Klammern («sid 1910 im zwäite Stock vom neue Volchshuus») ist als Beschreibung des heutigen Standorts nicht mehr korrekt. Die PBZ Aussersihl befindet sich mittlerweile an der Zweierstrasse 50.
::Ausserdem befindet sich die Verwaltung der PBZ heute in der PBZ Schütze an der Heinrichstrasse 238 und nicht mehr an der Zähringerstrasse.
::'''4. Angebot'''
::Die Beschreibung des Angebots bildet die heutige PBZ nur noch teilweise ab. Neben der klassischen Medienausleihe gehören inzwischen auch eine umfangreiche Digitale Bibliothek, die Open Library mit erweiterten Zugangszeiten und seit 2026 die «Bibliothek der Dinge» dazu. Ausserdem sind die Bibliotheken wichtige Lern-, Arbeits- und Aufenthaltsorte in der Stadt Zürich.
::'''5. Kennzahlen'''
::Die im Artikel genannte Mitgliederzahl stammt von Ende 2016 und ist nicht mehr aktuell. Ich würde empfehlen, sie durch die heutige Kennzahl zu ersetzen: Die PBZ zählt rund 50'500 aktive Kund*innen, einschliesslich Kinder und Jugendlicher. Der Medienbestand von über 500'000 Medien stimmt hingegen weiterhin.
::Hier findest du aktuelle Informationen und Quellen:
::• PBZ im Überblick: https://www.pbz.ch/ueber-uns/
::• Jahresberichte: https://www.pbz.ch/jahresberichte/
::• Standorte: https://www.pbz.ch/alle-standorte/
::• Open Library: https://www.pbz.ch/open-library/
::• Bibliothek der Dinge: https://www.pbz.ch/bibliothek-der-dinge/
::Der historische Teil des Artikels kann aus meiner Sicht weitgehend bestehen bleiben. Uns geht es vor allem darum, dass die Angaben zur heutigen PBZ wieder korrekt sind.
::Ich hoffe, diese Übersicht hilft dir weiter. Falls du zusätzliche Informationen oder Quellen benötigst, stelle ich sie gerne zur Verfügung.
::Vielen Dank nochmals für deine Unterstützung.
::Liebe Grüsse [[Benutzer:Pestalozzi-Bibliothek|Pestalozzi-Bibliothek]] ([[Benutzer Diskussion:Pestalozzi-Bibliothek|Diskussion]]) 16:58, 20. Okt. 2026 (MESZ)
:::Hallo [[Benutzer:Pestalozzi-Bibliothek|Pestalozzi-Bibliothek]], vielen Dank für die Zusammenstellung. Ich habe nun versucht, die Informationen zu aktualisieren, kannst du bitte noch einmal drüber schauen, ob ich alles habe? Viele Grüsse --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 18:52, 20. Okt. 2026 (MESZ)
::::Hallo Holder
::::Sieht gut aus, danke dir. Etwas stimmt noch nicht ganz: Der Satz «2026 hät de Verein 50'500 Mitglider ghaa.» müsste korrekterweise lauten: «2025 hat die PBZ 50'500 aktive Kund*innen gehabt». Es sind keine Vereinsmitglieder.
::::Lieben Gruss [[Benutzer:Pestalozzi-Bibliothek|Pestalozzi-Bibliothek]] ([[Benutzer Diskussion:Pestalozzi-Bibliothek|Diskussion]]) 11:39, 22. Okt. 2026 (MESZ)
:::::Merci – ha s korigiert. --[[Benutzer:Freigut|Freiguet]] ([[Benutzer Diskussion:Freigut|Diskussion]]) 12:13, 22. Okt. 2026 (MESZ)
ifc7zsbqoue2hq6piocvbp0howuf2a4
Emma (Zeitschrift)
0
95074
1089697
2026-10-21T15:54:16Z
Holder
491
emol en Aafang
1089697
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Publikation
|titel = Emma
|bild = [[Datei:Emma Logo.svg|300px|Logo]]
|beschreibung = Frauemagazin
|fachgebiet = Frauerächt
|sprache = Dytsch
|verlag = Emma Frauenverlags GmbH
|land = Dytschland
|hauptsitz = [[Köln]]
|erstausgabe_tag = 26. Jänner
|erstausgabe_jahr = 1977
|gründer =
|erscheint = all zwee Monet (<small>1977–2009</small>)<br /> all drei Monet (<small>2010–2012</small>)<br /> all zwee Monet (<small>ab 2013</small>)<ref>[https://www.horizont.net/aktuell/medien/pages/protected/Alice-Schwarzers-Emma-kommt-wieder-im-Zwei-Monats-Takt_111541.html ''Alice Schwarzers „Emma“ kommt wieder im Zwei-Monats-Takt.''] In: ''horizont.net.'' 22. Novämber 2012.</ref>
|auflage_quelle =
|auflage_zahl =
|verbreitung_quelle = Emma Mediadate fir 2023<ref name="aufl23" />
|verbreitung_zahl = 25.660
|reichweite_quelle =
|reichweite_zahl =
|chefred =
|herausgeber =
|herausgeberin = [[Alice Schwarzer]]
|weblink = [https://www.emma.de/ www.emma.de]
|archiv =
|issn-print = 0721-9741
|issn-online =
}}
'''Emma''' isch e dytschsprochigi [[Feminismus|feministischi]] Zytschrift. Si isch anne 1977 vun eme Kollektiv um d Schurnalischti [[Alice Schwarzer]] grindet wore, wu d Emma uusegit un au Gschäftsfiereri isch. Langjehrigi Mitarbaiterne sin d Franziska Becker (syt 1977), d Margitta Hösel (syt 1982), d Chantal Louis (syt 1994), d Angelika Mallmann (syt 1998), d Annett Keller (syt 2001), d Silvia Kretschmer (syt 2002), d Irina Rasimus (syt 2005) un d Annika Ross (syt 2019).<ref>{{Internetquelle |url=https://www.emma.de/artikel/alice-wird-80-hoch-sollst-du-leben-339937|titel=Alice wird 80-hoch-sollst-du-leben |werk=Emma |datum=2022-12-03 |abruf=2022-12-21}}</ref> Si chunnt alli zwee Monet uuse, s lethsct Mol im Dezämber 2026. Anne 2023 isch d Druckuflag bi 34.300 Exemplar gläge.<ref name="aufl23">{{Internetquelle |url=https://www.emma.de/sites/default/files/emma-mediadaten_2023.pdf |titel=Mediadaten Nr. 38 |werk=Emma |datum=2022-11-30 |abruf=2024-01-25}}</ref> D Redaktion isch iber d Stiftig ''FrauenMediaTurm'' vu dr Schwarzer im [[Köln]]er Bayendurm.
Im Oktober 2026 het d Alice Schwarzer aagchindet, ass s Magazin per Ändi Johr yygstellt wid.
== Literatur ==
* Lea Susemichel, Saskya Rudigier, Gabi Horak (Hrsg.): ''Feministische Medien. Öffentlichkeiten jenseits des Malestream''. Ulrike Helmer Verlag, Königstein im Taunus 2008, ISBN 978-3-89741-265-1.
* Alexandra Kühte: ''Das Frauenbild der feministischen Zeitschrift Emma. Eine Untersuchung über die Darstellung von Frauen und die Behandlung frauenspezifischer Themen.'' wvb, Wissenschaftlicher Verlag Berlin, Berlin 2005, ISBN 978-3-86573-056-5 (zgl. Dissertation an dr Uniwersitet Osnabrück 2004).
* Alice Schwarzer: ''Emma. Die ersten 30 Jahre.'' Collection Rolf Heyne, München 2007, ISBN 978-3-89910-358-8.
* Alice Schwarzer: ''PorNO. Opfer & Täter, Gegenwehr & Backlash, Verantwortung & Gesetz.'' In: ''Ein Emma-Buch.'' KiWi 338, Köln 1994, ISBN 3-462-02323-3.
* Alice Schwarzer: ''Es reicht! Gegen Sexismus im Beruf.'' Köln 2013, ISBN 978-3-462-04588-8.
== Weblink ==
{{Commonscat|Emma (magazine)|Emma (Zytschrift)}}
* {{DNB-Portal|4243844-5}}
* [https://www.emma.de/ Websyte vu dr ''Emma'']
== Fueßnote ==
<references responsive />
{{Normdaten}}
[[Kategorie:Zitschrift]]
[[Kategorie:Frauesache]]
jxuyvj1ye3tbco92isdhc380wujuu84
1089698
1089697
2026-10-21T15:55:15Z
Holder
491
1089698
wikitext
text/x-wiki
{{DISPLAYTITLE:Emma (Zytschrift)}}
{{Infobox Publikation
|titel = Emma
|bild = [[Datei:Emma Logo.svg|300px|Logo]]
|beschreibung = Frauemagazin
|fachgebiet = Frauerächt
|sprache = Dytsch
|verlag = Emma Frauenverlags GmbH
|land = Dytschland
|hauptsitz = [[Köln]]
|erstausgabe_tag = 26. Jänner
|erstausgabe_jahr = 1977
|gründer =
|erscheint = all zwee Monet (<small>1977–2009</small>)<br /> all drei Monet (<small>2010–2012</small>)<br /> all zwee Monet (<small>ab 2013</small>)<ref>[https://www.horizont.net/aktuell/medien/pages/protected/Alice-Schwarzers-Emma-kommt-wieder-im-Zwei-Monats-Takt_111541.html ''Alice Schwarzers „Emma“ kommt wieder im Zwei-Monats-Takt.''] In: ''horizont.net.'' 22. Novämber 2012.</ref>
|auflage_quelle =
|auflage_zahl =
|verbreitung_quelle = Emma Mediadate fir 2023<ref name="aufl23" />
|verbreitung_zahl = 25.660
|reichweite_quelle =
|reichweite_zahl =
|chefred =
|herausgeber =
|herausgeberin = [[Alice Schwarzer]]
|weblink = [https://www.emma.de/ www.emma.de]
|archiv =
|issn-print = 0721-9741
|issn-online =
}}
'''Emma''' isch e dytschsprochigi [[Feminismus|feministischi]] Zytschrift. Si isch anne 1977 vun eme Kollektiv um d Schurnalischti [[Alice Schwarzer]] grindet wore, wu d Emma uusegit un au Gschäftsfiereri isch. Langjehrigi Mitarbaiterne sin d Franziska Becker (syt 1977), d Margitta Hösel (syt 1982), d Chantal Louis (syt 1994), d Angelika Mallmann (syt 1998), d Annett Keller (syt 2001), d Silvia Kretschmer (syt 2002), d Irina Rasimus (syt 2005) un d Annika Ross (syt 2019).<ref>{{Internetquelle |url=https://www.emma.de/artikel/alice-wird-80-hoch-sollst-du-leben-339937|titel=Alice wird 80-hoch-sollst-du-leben |werk=Emma |datum=2022-12-03 |abruf=2022-12-21}}</ref> Si chunnt alli zwee Monet uuse, s lethsct Mol im Dezämber 2026. Anne 2023 isch d Druckuflag bi 34.300 Exemplar gläge.<ref name="aufl23">{{Internetquelle |url=https://www.emma.de/sites/default/files/emma-mediadaten_2023.pdf |titel=Mediadaten Nr. 38 |werk=Emma |datum=2022-11-30 |abruf=2024-01-25}}</ref> D Redaktion isch iber d Stiftig ''FrauenMediaTurm'' vu dr Schwarzer im [[Köln]]er Bayendurm.
Im Oktober 2026 het d Alice Schwarzer aagchindet, ass s Magazin per Ändi Johr yygstellt wid.
== Literatur ==
* Lea Susemichel, Saskya Rudigier, Gabi Horak (Hrsg.): ''Feministische Medien. Öffentlichkeiten jenseits des Malestream''. Ulrike Helmer Verlag, Königstein im Taunus 2008, ISBN 978-3-89741-265-1.
* Alexandra Kühte: ''Das Frauenbild der feministischen Zeitschrift Emma. Eine Untersuchung über die Darstellung von Frauen und die Behandlung frauenspezifischer Themen.'' wvb, Wissenschaftlicher Verlag Berlin, Berlin 2005, ISBN 978-3-86573-056-5 (zgl. Dissertation an dr Uniwersitet Osnabrück 2004).
* Alice Schwarzer: ''Emma. Die ersten 30 Jahre.'' Collection Rolf Heyne, München 2007, ISBN 978-3-89910-358-8.
* Alice Schwarzer: ''PorNO. Opfer & Täter, Gegenwehr & Backlash, Verantwortung & Gesetz.'' In: ''Ein Emma-Buch.'' KiWi 338, Köln 1994, ISBN 3-462-02323-3.
* Alice Schwarzer: ''Es reicht! Gegen Sexismus im Beruf.'' Köln 2013, ISBN 978-3-462-04588-8.
== Weblink ==
{{Commonscat|Emma (magazine)|Emma (Zytschrift)}}
* {{DNB-Portal|4243844-5}}
* [https://www.emma.de/ Websyte vu dr ''Emma'']
== Fueßnote ==
<references responsive />
{{Normdaten}}
[[Kategorie:Zitschrift]]
[[Kategorie:Frauesache]]
2aqm8bgcfnt100vsiyo58fch44yd4tg
1089700
1089698
2026-10-21T17:49:37Z
Holder
491
1089700
wikitext
text/x-wiki
{{DISPLAYTITLE:Emma (Zytschrift)}}
{{Infobox Publikation
|titel = Emma
|bild = [[Datei:Emma Logo.svg|300px|Logo]]
|beschreibung = Frauemagazin
|fachgebiet = Frauerächt
|sprache = Dytsch
|verlag = Emma Frauenverlags GmbH
|land = Dytschland
|hauptsitz = [[Köln]]
|erstausgabe_tag = 26. Jänner
|erstausgabe_jahr = 1977
|gründer =
|erscheint = all zwee Monet (<small>1977–2009</small>)<br /> all drei Monet (<small>2010–2012</small>)<br /> all zwee Monet (<small>ab 2013</small>)<ref>[https://www.horizont.net/aktuell/medien/pages/protected/Alice-Schwarzers-Emma-kommt-wieder-im-Zwei-Monats-Takt_111541.html ''Alice Schwarzers „Emma“ kommt wieder im Zwei-Monats-Takt.''] In: ''horizont.net.'' 22. Novämber 2012.</ref>
|auflage_quelle =
|auflage_zahl =
|verbreitung_quelle = Emma Mediadate fir 2023<ref name="aufl23" />
|verbreitung_zahl = 25.660
|reichweite_quelle =
|reichweite_zahl =
|chefred =
|herausgeber =
|herausgeberin = [[Alice Schwarzer]]
|weblink = [https://www.emma.de/ www.emma.de]
|archiv =
|issn-print = 0721-9741
|issn-online =
}}
'''Emma''' isch e dytschsprochigi [[Feminismus|feministischi]] Zytschrift. Si isch anne 1977 vun eme Kollektiv um d Schurnalischti [[Alice Schwarzer]] grindet wore, wu d Emma uusegit un au Gschäftsfiereri isch. Langjehrigi Mitarbaiterne sin d Franziska Becker (syt 1977), d Margitta Hösel (syt 1982), d Chantal Louis (syt 1994), d Angelika Mallmann (syt 1998), d Annett Keller (syt 2001), d Silvia Kretschmer (syt 2002), d Irina Rasimus (syt 2005) un d Annika Ross (syt 2019).<ref>{{Internetquelle |url=https://www.emma.de/artikel/alice-wird-80-hoch-sollst-du-leben-339937|titel=Alice wird 80-hoch-sollst-du-leben |werk=Emma |datum=2022-12-03 |abruf=2022-12-21}}</ref> Si chunnt alli zwee Monet uuse, s lethsct Mol im Dezämber 2026. Anne 2023 isch d Druckuflag bi 34.300 Exemplar gläge.<ref name="aufl23">{{Internetquelle |url=https://www.emma.de/sites/default/files/emma-mediadaten_2023.pdf |titel=Mediadaten Nr. 38 |werk=Emma |datum=2022-11-30 |abruf=2024-01-25}}</ref> D Redaktion isch iber d Stiftig ''FrauenMediaTurm'' vu dr Schwarzer im [[Köln]]er Bayendurm.
Im Oktober 2026 het d Alice Schwarzer aagchindet, ass s Magazin per Ändi Johr yygstellt wid.
== Entwicklig ==
Di erscht Uusgab vu dr ''Emma'' isch am 26. Jänner 1977 uusechuu mit ere Uflag vu rund 200.000 Exemplar. Dr Start vum Magazin het d Alice Schwarzer mit 250.000 [[Deutsche Mark|Mark]] us ihre Autornehonorar finanziert<ref>Alice Schwarzer: ''Alice im Männerland.'' Kiepenheuer & Witsch, Köln 2002.</ref> un mit 20.000 Mark us Kredit vu zwoo Mitarbaiterne.<ref>{{Internetquelle |autor=Alice Schwarzer |url=https://www.aliceschwarzer.de/artikel/mein-leben-kuerze-264781 |titel=Mein Leben in Kürze |werk=aliceschwarzer.de |datum=2010-03-01 |sprache=de |abruf=2022-06-06}}</ref> D ''Emma'' giltet syt dr erschte Uusgab as Laitblatt vum [[Feminismus]] im dytschsprochige Ruum. In dr erschte Redaktion sin d Alice Schwarzer, d Färnsehredakteuri Angelika Wittlich, d Lokalredakteuri Sabine Schruff un d Christiane Ensslin ghockt.<ref>In: ''SR 2 Kulturradio ZeitZeichen.'' 26. Jänner 1977</ref> Vu 1979 bis 1986 het d Ingrid Strobl dr Redaktion aaghert.<ref>{{Internetquelle |autor=Doris Akrap |url=https://taz.de/Ingrid-Strobl-ueber-Knast-und-Klasse/!5671159/|titel=„Ich wusste, wofür der Wecker war“ |werk=taz.de |datum=2020-03-28 |abruf=2024-02-08}}</ref>
D Zytschrift het si uusdrucli as bolitisch un wirtschaftli unabhängig positioniert; no aigene Aagabe cha si fascht alles dur dr Kioskverchauf un Abonnemänt finanziere un isch nit uf Aazaige aagwise.
Am 21. Oktober 2026 het d Redaktion verchindet, ass dy Zytschrift am 8. Dezämber 2026 yygstellt wird.<ref>{{Internetquelle |autor=[[Alice Schwarzer]] |url=https://www.emma.de/artikel/pressemitteilung-emma-geht-342849 |titel=Pressemitteilung: EMMA geht |werk=emma.de |datum=2026-10-21 |abruf=2026-10-21 }}</ref><ref>{{Internetquelle |url=https://taz.de/Feministisches-Magazin-Emma-wird-eingestellt-Was-steckt-dahinter/!6223094/ |titel=Bedeutendes und umstrittenes Magazin. Ciao, „Emma“! |werk=taz.de |datum=2026-10-21 |abruf=2026-10-21}}</ref><ref name="Schwarzer-1">{{Internetquelle |url=https://www.spiegel.de/kultur/alice-schwarzer-stellt-magazin-emma-ein-a-1f57462f-765e-48a3-95f0-b2d7ba6c09ad |titel=Alice Schwarzer stellt Magazin „Emma“ ein |werk=Der Spiegel |datum=2026-10-21 |abruf=2026-10-21}}</ref>
== Literatur ==
* Lea Susemichel, Saskya Rudigier, Gabi Horak (Hrsg.): ''Feministische Medien. Öffentlichkeiten jenseits des Malestream''. Ulrike Helmer Verlag, Königstein im Taunus 2008, ISBN 978-3-89741-265-1.
* Alexandra Kühte: ''Das Frauenbild der feministischen Zeitschrift Emma. Eine Untersuchung über die Darstellung von Frauen und die Behandlung frauenspezifischer Themen.'' wvb, Wissenschaftlicher Verlag Berlin, Berlin 2005, ISBN 978-3-86573-056-5 (zgl. Dissertation an dr Uniwersitet Osnabrück 2004).
* Alice Schwarzer: ''Emma. Die ersten 30 Jahre.'' Collection Rolf Heyne, München 2007, ISBN 978-3-89910-358-8.
* Alice Schwarzer: ''PorNO. Opfer & Täter, Gegenwehr & Backlash, Verantwortung & Gesetz.'' In: ''Ein Emma-Buch.'' KiWi 338, Köln 1994, ISBN 3-462-02323-3.
* Alice Schwarzer: ''Es reicht! Gegen Sexismus im Beruf.'' Köln 2013, ISBN 978-3-462-04588-8.
== Weblink ==
{{Commonscat|Emma (magazine)|Emma (Zytschrift)}}
* {{DNB-Portal|4243844-5}}
* [https://www.emma.de/ Websyte vu dr ''Emma'']
== Fueßnote ==
<references responsive />
{{Normdaten}}
[[Kategorie:Zitschrift]]
[[Kategorie:Frauesache]]
5dz832rf6xmmequ1fy684rdyzw54ebk
1089701
1089700
2026-10-21T18:02:40Z
Holder
491
1089701
wikitext
text/x-wiki
{{DISPLAYTITLE:Emma (Zytschrift)}}
{{Infobox Publikation
|titel = Emma
|bild = [[Datei:Emma Logo.svg|300px|Logo]]
|beschreibung = Frauemagazin
|fachgebiet = Frauerächt
|sprache = Dytsch
|verlag = Emma Frauenverlags GmbH
|land = Dytschland
|hauptsitz = [[Köln]]
|erstausgabe_tag = 26. Jänner
|erstausgabe_jahr = 1977
|gründer =
|erscheint = all zwee Monet (<small>1977–2009</small>)<br /> all drei Monet (<small>2010–2012</small>)<br /> all zwee Monet (<small>ab 2013</small>)<ref>[https://www.horizont.net/aktuell/medien/pages/protected/Alice-Schwarzers-Emma-kommt-wieder-im-Zwei-Monats-Takt_111541.html ''Alice Schwarzers „Emma“ kommt wieder im Zwei-Monats-Takt.''] In: ''horizont.net.'' 22. Novämber 2012.</ref>
|auflage_quelle =
|auflage_zahl =
|verbreitung_quelle = Emma Mediadate fir 2023<ref name="aufl23" />
|verbreitung_zahl = 25.660
|reichweite_quelle =
|reichweite_zahl =
|chefred =
|herausgeber =
|herausgeberin = [[Alice Schwarzer]]
|weblink = [https://www.emma.de/ www.emma.de]
|archiv =
|issn-print = 0721-9741
|issn-online =
}}
'''Emma''' isch e dytschsprochigi [[Feminismus|feministischi]] Zytschrift. Si isch anne 1977 vun eme Kollektiv um d Schurnalischti [[Alice Schwarzer]] grindet wore, wu d Emma uusegit un au Gschäftsfiereri isch. Langjehrigi Mitarbaiterne sin d Franziska Becker (syt 1977), d Margitta Hösel (syt 1982), d Chantal Louis (syt 1994), d Angelika Mallmann (syt 1998), d Annett Keller (syt 2001), d Silvia Kretschmer (syt 2002), d Irina Rasimus (syt 2005) un d Annika Ross (syt 2019).<ref>{{Internetquelle |url=https://www.emma.de/artikel/alice-wird-80-hoch-sollst-du-leben-339937|titel=Alice wird 80-hoch-sollst-du-leben |werk=Emma |datum=2022-12-03 |abruf=2022-12-21}}</ref> Si chunnt alli zwee Monet uuse, s lethsct Mol im Dezämber 2026. Anne 2023 isch d Druckuflag bi 34.300 Exemplar gläge.<ref name="aufl23">{{Internetquelle |url=https://www.emma.de/sites/default/files/emma-mediadaten_2023.pdf |titel=Mediadaten Nr. 38 |werk=Emma |datum=2022-11-30 |abruf=2024-01-25}}</ref> D Redaktion isch iber d Stiftig ''FrauenMediaTurm'' vu dr Schwarzer im [[Köln]]er Bayendurm.
Im Oktober 2026 het d Alice Schwarzer aagchindet, ass s Magazin per Ändi Johr yygstellt wid.
== Entwicklig ==
Di erscht Uusgab vu dr ''Emma'' isch am 26. Jänner 1977 uusechuu mit ere Uflag vu rund 200.000 Exemplar. Dr Start vum Magazin het d Alice Schwarzer mit 250.000 [[Deutsche Mark|Mark]] us ihre Autornehonorar finanziert<ref>Alice Schwarzer: ''Alice im Männerland.'' Kiepenheuer & Witsch, Köln 2002.</ref> un mit 20.000 Mark us Kredit vu zwoo Mitarbaiterne.<ref>{{Internetquelle |autor=Alice Schwarzer |url=https://www.aliceschwarzer.de/artikel/mein-leben-kuerze-264781 |titel=Mein Leben in Kürze |werk=aliceschwarzer.de |datum=2010-03-01 |sprache=de |abruf=2022-06-06}}</ref> D ''Emma'' giltet syt dr erschte Uusgab as Laitblatt vum [[Feminismus]] im dytschsprochige Ruum. In dr erschte Redaktion sin d Alice Schwarzer, d Färnsehredakteuri Angelika Wittlich, d Lokalredakteuri Sabine Schruff un d Christiane Ensslin ghockt.<ref>In: ''SR 2 Kulturradio ZeitZeichen.'' 26. Jänner 1977</ref> Vu 1979 bis 1986 het d Ingrid Strobl dr Redaktion aaghert.<ref>{{Internetquelle |autor=Doris Akrap |url=https://taz.de/Ingrid-Strobl-ueber-Knast-und-Klasse/!5671159/|titel=„Ich wusste, wofür der Wecker war“ |werk=taz.de |datum=2020-03-28 |abruf=2024-02-08}}</ref>
D Zytschrift het si uusdrucli as bolitisch un wirtschaftli unabhängig positioniert; no aigene Aagabe cha si fascht alles dur dr Kioskverchauf un Abonnemänt finanziere un isch nit uf Aazaige aagwise.
Am 21. Oktober 2026 het d Redaktion verchindet, ass dy Zytschrift am 8. Dezämber 2026 yygstellt wird.<ref>{{Internetquelle |autor=[[Alice Schwarzer]] |url=https://www.emma.de/artikel/pressemitteilung-emma-geht-342849 |titel=Pressemitteilung: EMMA geht |werk=emma.de |datum=2026-10-21 |abruf=2026-10-21 }}</ref><ref>{{Internetquelle |url=https://taz.de/Feministisches-Magazin-Emma-wird-eingestellt-Was-steckt-dahinter/!6223094/ |titel=Bedeutendes und umstrittenes Magazin. Ciao, „Emma“! |werk=taz.de |datum=2026-10-21 |abruf=2026-10-21}}</ref><ref name="Schwarzer-1">{{Internetquelle |url=https://www.spiegel.de/kultur/alice-schwarzer-stellt-magazin-emma-ein-a-1f57462f-765e-48a3-95f0-b2d7ba6c09ad |titel=Alice Schwarzer stellt Magazin „Emma“ ein |werk=Der Spiegel |datum=2026-10-21 |abruf=2026-10-21}}</ref>
S Archiv vu dr Redaktion isch ans Dytsch Literaturarchiv z [[Marbach]] gee wore.<ref name="Schwarzer-1" />
== Inhalt ==
D ''Emma'' schybt zue Theme wie Uusbildig, Familie, Bolitik, Arbetswelt, Kultur, Medie un Religion. Noch ere Untersuechig vu 2005 mache Bolitik, brivati Rolleverdailig un Medie di maischte Artikel uus. Dodermit diei si d ''Emma'' dytli vu kunväntionälle Frauezytschrifte unterschaide un diei e bsunderi Stellig in dr dytsche Medielandschaft yynee.<ref>Alexandra Kühte: ''Das Frauenbild der feministischen Zeitschrift EMMA: eine Untersuchung über die Darstellung von Frauen und die Behandlung frauenspezifischer Themen''. Wissenschaftlicher Verlag Berlin, Berlin 2005, ISBN 978-3-86573-056-5.</ref>
D ''Emma'' setzt si no aigene Uussage fir Fraue un fir uuyygschränkti Schancenglychi vu Fraue un Manne yy, unter anderem in kunkrete Brojäkt un Kampagne, wu vu dr ''Emma'' unterstitzt oder initiiert wore sin, zum Byschpel:
* Brotescht gege Klitorisverstummelig (1977)
* Thematisierig un kunkreti Hilfsaktione bi sexuällem Missbruuch (1978)<ref>[https://www.emma.de/kampagnen/grosse-themen-sexueller-missbrau Große Emma-Themen ''Missbrauch'']</ref>
* Aktione gege Pornografy (ab 1978) un PorNO-Kampagne<ref>[https://www.emma.de/kampagnen/grosse-themen-pornografie Große Emma-Themen ''Pornografie'']</ref>
* Diskussione un Kampagne gege fundamentalistische Islamismus un Chopfduech (ab 1979)<ref>[https://www.emma.de/kampagnen/kampagne-islamismus Große Emma-Themen ''Islamismus'']</ref>
* Forderig no Ganzdagsschuele un Ganzdagsbedreiig (ab de 1980er)<ref>[https://www.emma.de/kampagnen/grosse-themen-ganztagsschule0 Große Emma-Themen ''Ganztagsschule'']</ref>
* ''Emma''-Kampagne fir Frauefueßball (1998)<ref>{{Internetquelle |url=https://www.emma.de/artikel/fussball-kampagne-1-die-haelfte-vom-ball-fuer-die-frauen-263614 |titel=Fußball-Kampagne 1: Die Hälfte vom Ball für die Frauen! |sprache=de |abruf=2022-06-06}}</ref>
* Unterstützig vum Girls’ Day (ab 1999)<ref>{{Internetquelle |url=https://www.emma.de/artikel/girlsday-vaeter-tut-was-329967 |titel=Girlsday: Väter, tut was! |sprache=de |abruf=2022-06-06}}</ref>
D Zytschrift thematisiert all Ritt au (sälbscht)kritisch d Kuntroverse in dr modärne Frauebewegig un Theme wie „Missbruuch mit em Missbruuch“ un Wehrbflicht fir Fraue.
Syt dr Grindig vu dr Zytschrift sin di satirische Cartoon vu dr Franziska Becker e feschte Bstanddail vu dr ''Emma''. Mit ihre Bildergschichte duet d Becker in jedere Uusgab feministischi Theme un d Wält vu Fraue un Manne kummentiere.
D ''Emma'' stoht z Dytschland fir Forme vun ere feministische Medieneffetligkait, mit ihre Positione zum Byschpel zur Pornografy oder Frauen im [[Islam]] isch si im feministische Diskurs uf Zuestimmig un au uf Widerstand gstoße. Wie anderi internationali feministischi Medie het d Zytschrift Theme in di gsellschaftli Diskussion brocht, wu vorhär kai Effetligkait gfunde hän.<ref>Margreth Lünenborg, Tanja Maier: ''Gender Media Studies. Eine Einführung.'' UTB, Stuttgart 2013, ISBN 978-3-8252-3872-8, S. 67</ref>
== Literatur ==
* Lea Susemichel, Saskya Rudigier, Gabi Horak (Hrsg.): ''Feministische Medien. Öffentlichkeiten jenseits des Malestream''. Ulrike Helmer Verlag, Königstein im Taunus 2008, ISBN 978-3-89741-265-1.
* Alexandra Kühte: ''Das Frauenbild der feministischen Zeitschrift Emma. Eine Untersuchung über die Darstellung von Frauen und die Behandlung frauenspezifischer Themen.'' wvb, Wissenschaftlicher Verlag Berlin, Berlin 2005, ISBN 978-3-86573-056-5 (zgl. Dissertation an dr Uniwersitet Osnabrück 2004).
* Alice Schwarzer: ''Emma. Die ersten 30 Jahre.'' Collection Rolf Heyne, München 2007, ISBN 978-3-89910-358-8.
* Alice Schwarzer: ''PorNO. Opfer & Täter, Gegenwehr & Backlash, Verantwortung & Gesetz.'' In: ''Ein Emma-Buch.'' KiWi 338, Köln 1994, ISBN 3-462-02323-3.
* Alice Schwarzer: ''Es reicht! Gegen Sexismus im Beruf.'' Köln 2013, ISBN 978-3-462-04588-8.
== Weblink ==
{{Commonscat|Emma (magazine)|Emma (Zytschrift)}}
* {{DNB-Portal|4243844-5}}
* [https://www.emma.de/ Websyte vu dr ''Emma'']
== Fueßnote ==
<references responsive />
{{Normdaten}}
[[Kategorie:Zitschrift]]
[[Kategorie:Frauesache]]
dh276dxqmspdumrer8uqir49bav6edj
1089702
1089701
2026-10-21T18:03:42Z
Holder
491
1089702
wikitext
text/x-wiki
{{DISPLAYTITLE:Emma (Zytschrift)}}
{{Infobox Publikation
|titel = Emma
|bild = [[Datei:Emma Logo.svg|300px|Logo]]
|beschreibung = Frauemagazin
|fachgebiet = Frauerächt
|sprache = Dytsch
|verlag = Emma Frauenverlags GmbH
|land = Dytschland
|hauptsitz = [[Köln]]
|erstausgabe_tag = 26. Jänner
|erstausgabe_jahr = 1977
|gründer =
|erscheint = all zwee Monet (<small>1977–2009</small>)<br /> all drei Monet (<small>2010–2012</small>)<br /> all zwee Monet (<small>ab 2013</small>)<ref>[https://www.horizont.net/aktuell/medien/pages/protected/Alice-Schwarzers-Emma-kommt-wieder-im-Zwei-Monats-Takt_111541.html ''Alice Schwarzers „Emma“ kommt wieder im Zwei-Monats-Takt.''] In: ''horizont.net.'' 22. Novämber 2012.</ref>
|auflage_quelle =
|auflage_zahl =
|verbreitung_quelle = Emma Mediadate fir 2023<ref name="aufl23" />
|verbreitung_zahl = 25.660
|reichweite_quelle =
|reichweite_zahl =
|chefred =
|herausgeber =
|herausgeberin = [[Alice Schwarzer]]
|weblink = [https://www.emma.de/ www.emma.de]
|archiv =
|issn-print = 0721-9741
|issn-online =
}}
'''Emma''' isch e dytschsprochigi [[Feminismus|feministischi]] Zytschrift. Si isch anne 1977 vun eme Kollektiv um d Schurnalischti [[Alice Schwarzer]] grindet wore, wu d Emma uusegit un au Gschäftsfiereri isch. Langjehrigi Mitarbaiterne sin d Franziska Becker (syt 1977), d Margitta Hösel (syt 1982), d Chantal Louis (syt 1994), d Angelika Mallmann (syt 1998), d Annett Keller (syt 2001), d Silvia Kretschmer (syt 2002), d Irina Rasimus (syt 2005) un d Annika Ross (syt 2019).<ref>{{Internetquelle |url=https://www.emma.de/artikel/alice-wird-80-hoch-sollst-du-leben-339937|titel=Alice wird 80-hoch-sollst-du-leben |werk=Emma |datum=2022-12-03 |abruf=2022-12-21}}</ref> Si chunnt alli zwee Monet uuse, s lethsct Mol im Dezämber 2026. Anne 2023 isch d Druckuflag bi 34.300 Exemplar gläge.<ref name="aufl23">{{Internetquelle |url=https://www.emma.de/sites/default/files/emma-mediadaten_2023.pdf |titel=Mediadaten Nr. 38 |werk=Emma |datum=2022-11-30 |abruf=2024-01-25}}</ref> D Redaktion isch iber d Stiftig ''FrauenMediaTurm'' vu dr Schwarzer im [[Köln]]er Bayendurm.
Im Oktober 2026 het d Alice Schwarzer aagchindet, ass s Magazin per Ändi Johr yygstellt wid.
== Entwicklig ==
Di erscht Uusgab vu dr ''Emma'' isch am 26. Jänner 1977 uusechuu mit ere Uflag vu rund 200.000 Exemplar. Dr Start vum Magazin het d Alice Schwarzer mit 250.000 [[Deutsche Mark|Mark]] us ihre Autornehonorar finanziert<ref>Alice Schwarzer: ''Alice im Männerland.'' Kiepenheuer & Witsch, Köln 2002.</ref> un mit 20.000 Mark us Kredit vu zwoo Mitarbaiterne.<ref>{{Internetquelle |autor=Alice Schwarzer |url=https://www.aliceschwarzer.de/artikel/mein-leben-kuerze-264781 |titel=Mein Leben in Kürze |werk=aliceschwarzer.de |datum=2010-03-01 |sprache=de |abruf=2022-06-06}}</ref> D ''Emma'' giltet syt dr erschte Uusgab as Laitblatt vum [[Feminismus]] im dytschsprochige Ruum. In dr erschte Redaktion sin d Alice Schwarzer, d Färnsehredakteuri Angelika Wittlich, d Lokalredakteuri Sabine Schruff un d Christiane Ensslin ghockt.<ref>In: ''SR 2 Kulturradio ZeitZeichen.'' 26. Jänner 1977</ref> Vu 1979 bis 1986 het d Ingrid Strobl dr Redaktion aaghert.<ref>{{Internetquelle |autor=Doris Akrap |url=https://taz.de/Ingrid-Strobl-ueber-Knast-und-Klasse/!5671159/|titel=„Ich wusste, wofür der Wecker war“ |werk=taz.de |datum=2020-03-28 |abruf=2024-02-08}}</ref>
D Zytschrift het si uusdrucli as bolitisch un wirtschaftli unabhängig positioniert; no aigene Aagabe cha si fascht alles dur dr Kioskverchauf un Abonnemänt finanziere un isch nit uf Aazaige aagwise.
Am 21. Oktober 2026 het d Redaktion verchindet, ass dy Zytschrift am 8. Dezämber 2026 yygstellt wird.<ref>{{Internetquelle |autor=[[Alice Schwarzer]] |url=https://www.emma.de/artikel/pressemitteilung-emma-geht-342849 |titel=Pressemitteilung: EMMA geht |werk=emma.de |datum=2026-10-21 |abruf=2026-10-21 }}</ref><ref>{{Internetquelle |url=https://taz.de/Feministisches-Magazin-Emma-wird-eingestellt-Was-steckt-dahinter/!6223094/ |titel=Bedeutendes und umstrittenes Magazin. Ciao, „Emma“! |werk=taz.de |datum=2026-10-21 |abruf=2026-10-21}}</ref><ref name="Schwarzer-1">{{Internetquelle |url=https://www.spiegel.de/kultur/alice-schwarzer-stellt-magazin-emma-ein-a-1f57462f-765e-48a3-95f0-b2d7ba6c09ad |titel=Alice Schwarzer stellt Magazin „Emma“ ein |werk=Der Spiegel |datum=2026-10-21 |abruf=2026-10-21}}</ref>
S Archiv vu dr Redaktion isch ans Dytsch Literaturarchiv z [[Marbach]] gee wore.<ref name="Schwarzer-1" />
== Inhalt ==
D ''Emma'' schybt zue Theme wie Uusbildig, Familie, Bolitik, Arbetswelt, Kultur, Medie un Religion. Noch ere Untersuechig vu 2005 mache Bolitik, brivati Rolleverdailig un Medie di maischte Artikel uus. Dodermit diei si d ''Emma'' dytli vu kunväntionälle Frauezytschrifte unterschaide un diei e bsunderi Stellig in dr dytsche Medielandschaft yynee.<ref>Alexandra Kühte: ''Das Frauenbild der feministischen Zeitschrift EMMA: eine Untersuchung über die Darstellung von Frauen und die Behandlung frauenspezifischer Themen''. Wissenschaftlicher Verlag Berlin, Berlin 2005, ISBN 978-3-86573-056-5.</ref>
D ''Emma'' setzt si no aigene Uussage fir Fraue un fir uuyygschränkti Schancenglychi vu Fraue un Manne yy, unter anderem in kunkrete Brojäkt un Kampagne, wu vu dr ''Emma'' unterstitzt oder initiiert wore sin, zum Byschpel:
* Brotescht gege Klitorisverstummelig (1977)
* Thematisierig un kunkreti Hilfsaktione bi sexuällem Missbruuch (1978)<ref>[https://www.emma.de/kampagnen/grosse-themen-sexueller-missbrau Große Emma-Themen ''Missbrauch'']</ref>
* Aktione gege Pornografy (ab 1978) un PorNO-Kampagne<ref>[https://www.emma.de/kampagnen/grosse-themen-pornografie Große Emma-Themen ''Pornografie'']</ref>
* Diskussione un Kampagne gege fundamentalistische Islamismus un Chopfduech (ab 1979)<ref>[https://www.emma.de/kampagnen/kampagne-islamismus Große Emma-Themen ''Islamismus'']</ref>
* Forderig no Ganzdagsschuele un Ganzdagsbedreiig (ab de 1980er)<ref>[https://www.emma.de/kampagnen/grosse-themen-ganztagsschule0 Große Emma-Themen ''Ganztagsschule'']</ref>
* ''Emma''-Kampagne fir Frauefueßball (1998)<ref>{{Internetquelle |url=https://www.emma.de/artikel/fussball-kampagne-1-die-haelfte-vom-ball-fuer-die-frauen-263614 |titel=Fußball-Kampagne 1: Die Hälfte vom Ball für die Frauen! |sprache=de |abruf=2022-06-06}}</ref>
* Unterstützig vum Girls’ Day (ab 1999)<ref>{{Internetquelle |url=https://www.emma.de/artikel/girlsday-vaeter-tut-was-329967 |titel=Girlsday: Väter, tut was! |sprache=de |abruf=2022-06-06}}</ref>
D Zytschrift thematisiert all Ritt au (sälbscht)kritisch d Kuntroverse in dr modärne Frauebewegig un Theme wie „Missbruuch mit em Missbruuch“ un Wehrbflicht fir Fraue.
Syt dr Grindig vu dr Zytschrift sin di satirische Cartoon vu dr Franziska Becker e feschte Bstanddail vu dr ''Emma''. Mit ihre Bildergschichte duet d Becker in jedere Uusgab feministischi Theme un d Wält vu Fraue un Manne kummentiere.
D ''Emma'' stoht z Dytschland fir Forme vun ere feministische Medieneffetligkait, mit ihre Positione zum Byschpel zur Pornografy oder Frauen im [[Islam]] isch si im feministische Diskurs uf Zuestimmig un au uf Widerstand gstoße. Wie anderi internationali feministischi Medie het d Zytschrift Theme in di gsellschaftli Diskussion brocht, wu vorhär kai Effetligkait gfunde hän.<ref>Margreth Lünenborg, Tanja Maier: ''Gender Media Studies. Eine Einführung.'' UTB, Stuttgart 2013, ISBN 978-3-8252-3872-8, S. 67</ref>
== Literatur ==
* Lea Susemichel, Saskya Rudigier, Gabi Horak (Hrsg.): ''Feministische Medien. Öffentlichkeiten jenseits des Malestream''. Ulrike Helmer Verlag, Königstein im Taunus 2008, ISBN 978-3-89741-265-1.
* Alexandra Kühte: ''Das Frauenbild der feministischen Zeitschrift Emma. Eine Untersuchung über die Darstellung von Frauen und die Behandlung frauenspezifischer Themen.'' wvb, Wissenschaftlicher Verlag Berlin, Berlin 2005, ISBN 978-3-86573-056-5 (zgl. Dissertation an dr Uniwersitet Osnabrück 2004).
* Alice Schwarzer: ''Emma. Die ersten 30 Jahre.'' Collection Rolf Heyne, München 2007, ISBN 978-3-89910-358-8.
* Alice Schwarzer: ''PorNO. Opfer & Täter, Gegenwehr & Backlash, Verantwortung & Gesetz.'' In: ''Ein Emma-Buch.'' KiWi 338, Köln 1994, ISBN 3-462-02323-3.
* Alice Schwarzer: ''Es reicht! Gegen Sexismus im Beruf.'' Köln 2013, ISBN 978-3-462-04588-8.
== Weblink ==
{{Commonscat|Emma (magazine)|Emma (Zytschrift)}}
* {{DNB-Portal|4243844-5}}
* [https://www.emma.de/ Websyte vu dr ''Emma'']
== Fueßnote ==
<references responsive />
{{Normdaten}}
{{Übersetzungshinweis|1 = de |2 = Emma_(Zeitschrift) |3 = dütsch |4 = 271510130 }}
[[Kategorie:Zitschrift]]
[[Kategorie:Frauesache]]
2y4e6jm1qn9xf3lgcsyacuasbyyexez
Olivier Favre
0
95075
1089704
2026-10-21T22:12:16Z
Nicoleon
55581
Olivier Favre
1089704
wikitext
text/x-wiki
'''Olivier Favre''' (1943–5. Juni 2026) ìsch e franzesischer Unternehmer üs em [[Elsass]]. Er ìsch vor allem dur sin Beitrag zur Entwicklung vum [[Parc Oméga]], eme Tierpark in [[Québec]] in Kanada, bekannt worre.<ref name="ForestTime">{{Internetquelle |titel=Entretien avec Olivier Favre « Le Parc Oméga ou le projet d’une vie » |url=https://www.the-forest-time.com/fr/entretien-avec-olivier-favre-le-parc-omega-ou-le-projet-dune-vie |werk=The Forest Time |datum=2018-03-01 |zugriff=2026-10-22}}</ref><ref>{{Internetquelle |titel=Olivier FAVRE |url=https://carnetdujour.lefigaro.fr/annonce/print/640413997/ |werk=Le Figaro, Carnet du jour |datum=2026-06-09 |zugriff=2026-10-22}}</ref>
== Läwe un Werdegang ==
=== Herkunft un Usbìldung ===
Olivier Favre stammt üs [[Mìlhüüse]] im Elsass. Er ghert ere Familie aa, wu mit dr Industriegeschichte vun dr Region verbunde ìsch. Er ìsch dr Urenkel vum Gaston Favre, wu im 19. Johrhundert an dr Entwicklung vun dr Textilindustrie in Mìlhüüse beteiligt worre ìsch. Sin Mueter stammt üs ere Familie, wu mit dr Brauereibranche verbunde ìsch.<ref name="Portrait2016">{{Internetquelle |titel=Il faut inventer sa vie plutôt que de rester coincé dedans |url=https://www.alsacemonde.org/wp-content/uploads/2016/10/PORTRAITS-2016-1-24-Olivier-Favre.pdf |werk=Portraits d’Alsaciens dans le monde |datum=2016 |format=PDF |zugriff=2026-10-22}}</ref>
E Teil vun sinere Kindheit het er in [[Eschentzwiller]] im [[Oberelsass]] verbrocht. Dert het sini Familie e Huus besesse, wu sini Großeltere kauft hän. Spöter ìsch er widder dert ane gezöje un het dert sin Wohnsitz ghaa.<ref name="AlsaceMonde2022">{{Internetquelle |titel=Olivier Favre, entrepreneur entre Alsace et Québec |url=https://www.alsacemonde.org/wp-content/uploads/LAlsace-dans-le-monde-n%C2%B070-Printemps-2022.pdf |werk=L’Alsace dans le monde |datum=2022 |seiten=12–13 |format=PDF |zugriff=2026-10-22}}</ref>
In sinere Jugend het er vorghaa, in [[Montréal]] z'studiere. Er ìsch awer im Elsass geblìbe, um s Familienunternehme ze iwwernehme. In [[Strossburi]] het er Recht un Politikwìssenschafte studiert un e Maîtrise-Abschluss erworbe.<ref name="DNA2013">{{Internetquelle |titel=Le rêve québécois |url=https://www.alsacemonde.org/wp-content/uploads/2013/06/Canada-Olivier-Favre.pdf |werk=Dernières Nouvelles d’Alsace |datum=2013-06-09 |format=PDF |zugriff=2026-10-22}}</ref>
=== Karriere in dr Versicherungsbranche ===
Mit 23 Johr het Olivier Favre noch em Tod vum Vatter s familiäre Versicherungsbüro iwwernoh. Er het s Unternehmen im Bereich Versicherungsbrokerage fer Unternehmen erweitert. Noch eme Porträt, wu 2016 veröffentlìcht worre ìsch, ìsch d Zahl vun de Mitarbeiter vun ungefähr zehn uf rund 70 gstìje. Dr Betrieb het sich so zu eme wichtige Versicherungsbroker im östliche Frankrich entwickelt.<ref name="Portrait2016" />
Noch ungefähr dreißig Johr in dr Versicherungsbranche het er s Unternehmen verkauft un sich beruflich neu orientiert. Nochher ìsch er Präsident vun dr [[Société industrielle de Mulhouse]] worre. In dere Funktion het er unter anderem bi dr Renovation vum Sitz vum Verein mitgmacht.<ref name="AlsaceMonde2022" />
=== Entwicklung vum Parc Oméga ===
1996 het sich Olivier Favre mit de Brüeder Paul un Alexis Spengler zämmegetan, um dr Parc Oméga z'entwickle. Dr Tierpark lyt in dr Näj vun [[Montebello (Québec)|Montebello]] in dr Region [[Outaouais (Québec)|Outaouais]] in Québec. D Brüeder Spengler hän s Gelände ursprünglich fer Jagdaktivitäte erworbe. Spöter ìsch dr Ort zu eme Park entwickelt worre, wu d Besucher d nordamerikanisch Tierwelt entdecke könne.<ref name="DNA2013" />
2001 het Olivier Favre d Anteile vun sine Partner kauft un ìsch so zum alleinige Besitzer vum Park worre.<ref name="DNA2013" /> Nochher het er in d Infrastruktur investiert un s Angebot fer d Besucher erweitert. Dr Park verbindet d Beobachtung vun de Tier mit dr Entdeckung vun dr Landschaft, em Wald un verschidene Aspekt vun dr Geschichte un Kultur Québecs.<ref name="ForestTime" />
Im Park könne unter anderem Wapitis, Elche, Bisons, Bäre un Wölf beobachtet wäre. Kulturelli Installatioune un Übernachtungsmöglichkeite ergänze s touristische Angebot.<ref name="ForestTime" />
2019 het Olivier Favre dr Parc Oméga an d europäisch Immobiliengruppe [[Batipart]] verkauft. Als Grund het er sin Alter, s Fehle vun ere familiäre Nochfolg un sin Wunsch genannt, d langfristigi Zukunft vum Park ze sichere.<ref name="LeDroit2021">{{Internetquelle |titel=Un quart de siècle à la tête du Parc Oméga |url=https://www.ledroit.com/ |autor=Benoit Sabourin |werk=Le Droit |datum=2021-11-26 |zugriff=2026-10-22}}</ref>
2021 ìsch sin Buech ''La Passion d'un créateur'' erschiene. In dem illüstrierte Buech mit 176 Site beschreibt er sin Erfahrunge an dr Spitze vum Park un d wichtigschte Etappe vun sinere Entwicklung.<ref name="LeDroit2021" />
=== Engagement fer d québecerisch Volkskunscht ===
Noch em Verkauf vum Parc Oméga het sich Olivier Favre unter anderem fer d Förderung vun dr québecerische [[Volkskunst]] eingesetzt. 2021 het er zämme mit Adrien Levasseur d Maison des créateurs d'art populaire du Québec in [[Plaisance (Québec)|Plaisance]] in dr Region Outaouais mitbegründet.
D Institution ìsch in eme ehemalige Pfarrhuus untergebracht. Ihr Ziel ìsch, d Werke vun Volkskünstler un autodidaktische Künstler üs Québec z'präsentiere un bekannter ze mache.<ref name="LeDroit2021" /><ref name="DH2026">{{Internetquelle |titel=Le Québec pleure la disparition d'un bâtisseur exceptionnel |url=https://www.derniereheureqc.com/divertissement/vedette/le-quebec-pleure-la-disparition-d-un-batisseur-exceptionnel |werk=Dernière Heure Qc |datum=2026-06-06 |zugriff=2026-10-22}}</ref>
== Priise un Uuszeichnunge ==
2014 het Olivier Favre bi de Grands Prix du tourisme de l’Outaouais dr Titel « Personnalité touristique 2014 » bekumme.<ref>{{Internetquelle |titel=De gestionnaire à créateur de beauté |url=https://www.ledroit.com/2014/04/14/de-gestionnaire-a-createur-de-beaute-2c819b649a6c0e0ce15e1d89efd75d96/ |autor=Benoit Sabourin |werk=Le Droit |datum=2014-04-14 |zugriff=2026-10-22}}</ref>
== Buecher ==
* 2021: ''La Passion d'un créateur''.<ref>{{Internetquelle |titel=De nouveaux outils promotionnels pour une saison touristique hivernale achalandée |url=https://mrcpapineau.com/de-nouveaux-outils-promotionnels-pour-une-saison-touristique-hivernale-achalandee/ |werk=MRC de Papineau |zugriff=2026-10-22}}</ref>
== Filmografie ==
* ''L'Aventure québécoise'', e Dokumentarfilm vun 52 Minute.<ref>{{Internetquelle |titel=L'Aventure Québécoise |url=https://www.allocine.fr/film/fichefilm_gen_cfilm=268412.html |werk=AlloCiné |zugriff=2026-10-17}}</ref>
== Nochwiis ==
<references />
== Weblinks ==
* [https://www.parcomega.ca/ Offizielli Website vum Parc Oméga]
* [https://www.the-forest-time.com/fr/entretien-avec-olivier-favre-le-parc-omega-ou-le-projet-dune-vie Interview mit Olivier Favre], ''The Forest Time'', 1. März 2018.
{{liens}}
gb0hz3nrdogaesrg12vdc9gcbhg7w4i
1089705
1089704
2026-10-21T22:12:27Z
Nicoleon
55581
/* Weblinks */
1089705
wikitext
text/x-wiki
'''Olivier Favre''' (1943–5. Juni 2026) ìsch e franzesischer Unternehmer üs em [[Elsass]]. Er ìsch vor allem dur sin Beitrag zur Entwicklung vum [[Parc Oméga]], eme Tierpark in [[Québec]] in Kanada, bekannt worre.<ref name="ForestTime">{{Internetquelle |titel=Entretien avec Olivier Favre « Le Parc Oméga ou le projet d’une vie » |url=https://www.the-forest-time.com/fr/entretien-avec-olivier-favre-le-parc-omega-ou-le-projet-dune-vie |werk=The Forest Time |datum=2018-03-01 |zugriff=2026-10-22}}</ref><ref>{{Internetquelle |titel=Olivier FAVRE |url=https://carnetdujour.lefigaro.fr/annonce/print/640413997/ |werk=Le Figaro, Carnet du jour |datum=2026-06-09 |zugriff=2026-10-22}}</ref>
== Läwe un Werdegang ==
=== Herkunft un Usbìldung ===
Olivier Favre stammt üs [[Mìlhüüse]] im Elsass. Er ghert ere Familie aa, wu mit dr Industriegeschichte vun dr Region verbunde ìsch. Er ìsch dr Urenkel vum Gaston Favre, wu im 19. Johrhundert an dr Entwicklung vun dr Textilindustrie in Mìlhüüse beteiligt worre ìsch. Sin Mueter stammt üs ere Familie, wu mit dr Brauereibranche verbunde ìsch.<ref name="Portrait2016">{{Internetquelle |titel=Il faut inventer sa vie plutôt que de rester coincé dedans |url=https://www.alsacemonde.org/wp-content/uploads/2016/10/PORTRAITS-2016-1-24-Olivier-Favre.pdf |werk=Portraits d’Alsaciens dans le monde |datum=2016 |format=PDF |zugriff=2026-10-22}}</ref>
E Teil vun sinere Kindheit het er in [[Eschentzwiller]] im [[Oberelsass]] verbrocht. Dert het sini Familie e Huus besesse, wu sini Großeltere kauft hän. Spöter ìsch er widder dert ane gezöje un het dert sin Wohnsitz ghaa.<ref name="AlsaceMonde2022">{{Internetquelle |titel=Olivier Favre, entrepreneur entre Alsace et Québec |url=https://www.alsacemonde.org/wp-content/uploads/LAlsace-dans-le-monde-n%C2%B070-Printemps-2022.pdf |werk=L’Alsace dans le monde |datum=2022 |seiten=12–13 |format=PDF |zugriff=2026-10-22}}</ref>
In sinere Jugend het er vorghaa, in [[Montréal]] z'studiere. Er ìsch awer im Elsass geblìbe, um s Familienunternehme ze iwwernehme. In [[Strossburi]] het er Recht un Politikwìssenschafte studiert un e Maîtrise-Abschluss erworbe.<ref name="DNA2013">{{Internetquelle |titel=Le rêve québécois |url=https://www.alsacemonde.org/wp-content/uploads/2013/06/Canada-Olivier-Favre.pdf |werk=Dernières Nouvelles d’Alsace |datum=2013-06-09 |format=PDF |zugriff=2026-10-22}}</ref>
=== Karriere in dr Versicherungsbranche ===
Mit 23 Johr het Olivier Favre noch em Tod vum Vatter s familiäre Versicherungsbüro iwwernoh. Er het s Unternehmen im Bereich Versicherungsbrokerage fer Unternehmen erweitert. Noch eme Porträt, wu 2016 veröffentlìcht worre ìsch, ìsch d Zahl vun de Mitarbeiter vun ungefähr zehn uf rund 70 gstìje. Dr Betrieb het sich so zu eme wichtige Versicherungsbroker im östliche Frankrich entwickelt.<ref name="Portrait2016" />
Noch ungefähr dreißig Johr in dr Versicherungsbranche het er s Unternehmen verkauft un sich beruflich neu orientiert. Nochher ìsch er Präsident vun dr [[Société industrielle de Mulhouse]] worre. In dere Funktion het er unter anderem bi dr Renovation vum Sitz vum Verein mitgmacht.<ref name="AlsaceMonde2022" />
=== Entwicklung vum Parc Oméga ===
1996 het sich Olivier Favre mit de Brüeder Paul un Alexis Spengler zämmegetan, um dr Parc Oméga z'entwickle. Dr Tierpark lyt in dr Näj vun [[Montebello (Québec)|Montebello]] in dr Region [[Outaouais (Québec)|Outaouais]] in Québec. D Brüeder Spengler hän s Gelände ursprünglich fer Jagdaktivitäte erworbe. Spöter ìsch dr Ort zu eme Park entwickelt worre, wu d Besucher d nordamerikanisch Tierwelt entdecke könne.<ref name="DNA2013" />
2001 het Olivier Favre d Anteile vun sine Partner kauft un ìsch so zum alleinige Besitzer vum Park worre.<ref name="DNA2013" /> Nochher het er in d Infrastruktur investiert un s Angebot fer d Besucher erweitert. Dr Park verbindet d Beobachtung vun de Tier mit dr Entdeckung vun dr Landschaft, em Wald un verschidene Aspekt vun dr Geschichte un Kultur Québecs.<ref name="ForestTime" />
Im Park könne unter anderem Wapitis, Elche, Bisons, Bäre un Wölf beobachtet wäre. Kulturelli Installatioune un Übernachtungsmöglichkeite ergänze s touristische Angebot.<ref name="ForestTime" />
2019 het Olivier Favre dr Parc Oméga an d europäisch Immobiliengruppe [[Batipart]] verkauft. Als Grund het er sin Alter, s Fehle vun ere familiäre Nochfolg un sin Wunsch genannt, d langfristigi Zukunft vum Park ze sichere.<ref name="LeDroit2021">{{Internetquelle |titel=Un quart de siècle à la tête du Parc Oméga |url=https://www.ledroit.com/ |autor=Benoit Sabourin |werk=Le Droit |datum=2021-11-26 |zugriff=2026-10-22}}</ref>
2021 ìsch sin Buech ''La Passion d'un créateur'' erschiene. In dem illüstrierte Buech mit 176 Site beschreibt er sin Erfahrunge an dr Spitze vum Park un d wichtigschte Etappe vun sinere Entwicklung.<ref name="LeDroit2021" />
=== Engagement fer d québecerisch Volkskunscht ===
Noch em Verkauf vum Parc Oméga het sich Olivier Favre unter anderem fer d Förderung vun dr québecerische [[Volkskunst]] eingesetzt. 2021 het er zämme mit Adrien Levasseur d Maison des créateurs d'art populaire du Québec in [[Plaisance (Québec)|Plaisance]] in dr Region Outaouais mitbegründet.
D Institution ìsch in eme ehemalige Pfarrhuus untergebracht. Ihr Ziel ìsch, d Werke vun Volkskünstler un autodidaktische Künstler üs Québec z'präsentiere un bekannter ze mache.<ref name="LeDroit2021" /><ref name="DH2026">{{Internetquelle |titel=Le Québec pleure la disparition d'un bâtisseur exceptionnel |url=https://www.derniereheureqc.com/divertissement/vedette/le-quebec-pleure-la-disparition-d-un-batisseur-exceptionnel |werk=Dernière Heure Qc |datum=2026-06-06 |zugriff=2026-10-22}}</ref>
== Priise un Uuszeichnunge ==
2014 het Olivier Favre bi de Grands Prix du tourisme de l’Outaouais dr Titel « Personnalité touristique 2014 » bekumme.<ref>{{Internetquelle |titel=De gestionnaire à créateur de beauté |url=https://www.ledroit.com/2014/04/14/de-gestionnaire-a-createur-de-beaute-2c819b649a6c0e0ce15e1d89efd75d96/ |autor=Benoit Sabourin |werk=Le Droit |datum=2014-04-14 |zugriff=2026-10-22}}</ref>
== Buecher ==
* 2021: ''La Passion d'un créateur''.<ref>{{Internetquelle |titel=De nouveaux outils promotionnels pour une saison touristique hivernale achalandée |url=https://mrcpapineau.com/de-nouveaux-outils-promotionnels-pour-une-saison-touristique-hivernale-achalandee/ |werk=MRC de Papineau |zugriff=2026-10-22}}</ref>
== Filmografie ==
* ''L'Aventure québécoise'', e Dokumentarfilm vun 52 Minute.<ref>{{Internetquelle |titel=L'Aventure Québécoise |url=https://www.allocine.fr/film/fichefilm_gen_cfilm=268412.html |werk=AlloCiné |zugriff=2026-10-17}}</ref>
== Nochwiis ==
<references />
== Weblinks ==
* [https://www.parcomega.ca/ Offizielli Website vum Parc Oméga]
* [https://www.the-forest-time.com/fr/entretien-avec-olivier-favre-le-parc-omega-ou-le-projet-dune-vie Interview mit Olivier Favre], ''The Forest Time'', 1. März 2018.
jonyu13uztgwgeqr4e8ee8x7ei29jqn
1089706
1089705
2026-10-21T22:16:22Z
Nicoleon
55581
1089706
wikitext
text/x-wiki
'''Olivier Favre''' (1943–5. Juni 2026) ìsch e franzesischer Unternehmer üs em [[Elsass]]. Er ìsch vor allem dur sin Beitrag zur Entwicklung vum [[Parc Oméga]], eme Tierpark in [[Québec]] in Kanada, bekannt worre.<ref name="ForestTime">{{Internetquelle |titel=Entretien avec Olivier Favre « Le Parc Oméga ou le projet d’une vie » |url=https://www.the-forest-time.com/fr/entretien-avec-olivier-favre-le-parc-omega-ou-le-projet-dune-vie |werk=The Forest Time |datum=2018-03-01 |zugriff=2026-10-22}}</ref><ref>{{Internetquelle |titel=Olivier FAVRE |url=https://carnetdujour.lefigaro.fr/annonce/print/640413997/ |werk=Le Figaro, Carnet du jour |datum=2026-06-09 |zugriff=2026-10-22}}</ref>
== Läwe un Werdegang ==
=== Herkunft un Usbìldung ===
Olivier Favre stammt üs [[Mìlhüüse]] im Elsass. Er ghert ere Familie aa, wu mit dr Industriegeschichte vun dr Region verbunde ìsch. Er ìsch dr Urenkel vum Gaston Favre, wu im 19. Johrhundert an dr Entwicklung vun dr Textilindustrie in Mìlhüüse beteiligt worre ìsch. Sin Mueter stammt üs ere Familie, wu mit dr Brauereibranche verbunde ìsch.<ref name="Portrait2016">{{Internetquelle |titel=Il faut inventer sa vie plutôt que de rester coincé dedans |url=https://www.alsacemonde.org/wp-content/uploads/2016/10/PORTRAITS-2016-1-24-Olivier-Favre.pdf |werk=Portraits d’Alsaciens dans le monde |datum=2016 |format=PDF |zugriff=2026-10-22}}</ref>
E Teil vun sinere Kindheit het er in [[Eschentzwiller]] im [[Oberelsass]] verbrocht. Dert het sini Familie e Huus besesse, wu sini Großeltere kauft hän. Spöter ìsch er widder dert ane gezöje un het dert sin Wohnsitz ghaa.<ref name="AlsaceMonde2022">{{Internetquelle |titel=Olivier Favre, entrepreneur entre Alsace et Québec |url=https://www.alsacemonde.org/wp-content/uploads/LAlsace-dans-le-monde-n%C2%B070-Printemps-2022.pdf |werk=L’Alsace dans le monde |datum=2022 |seiten=12–13 |format=PDF |zugriff=2026-10-22}}</ref>
In sinere Jugend het er vorghaa, in [[Montréal]] z'studiere. Er ìsch awer im Elsass geblìbe, um s Familienunternehme ze iwwernehme. In [[Strossburi]] het er Recht un Politikwìssenschafte studiert un e Maîtrise-Abschluss erworbe.<ref name="DNA2013">{{Internetquelle |titel=Le rêve québécois |url=https://www.alsacemonde.org/wp-content/uploads/2013/06/Canada-Olivier-Favre.pdf |werk=Dernières Nouvelles d’Alsace |datum=2013-06-09 |format=PDF |zugriff=2026-10-22}}</ref>
=== Karriere in dr Versicherungsbranche ===
Mit 23 Johr het Olivier Favre noch em Tod vum Vatter s familiäre Versicherungsbüro iwwernoh. Er het s Unternehmen im Bereich Versicherungsbrokerage fer Unternehmen erweitert. Noch eme Porträt, wu 2016 veröffentlìcht worre ìsch, ìsch d Zahl vun de Mitarbeiter vun ungefähr zehn uf rund 70 gstìje. Dr Betrieb het sich so zu eme wichtige Versicherungsbroker im östliche Frankrich entwickelt.<ref name="Portrait2016" />
Noch ungefähr dreißig Johr in dr Versicherungsbranche het er s Unternehmen verkauft un sich beruflich neu orientiert. Nochher ìsch er Präsident vun dr [[Société industrielle de Mulhouse]] worre. In dere Funktion het er unter anderem bi dr Renovation vum Sitz vum Verein mitgmacht.<ref name="AlsaceMonde2022" />
=== Entwicklung vum Parc Oméga ===
1996 het sich Olivier Favre mit de Brüeder Paul un Alexis Spengler zämmegetan, um dr Parc Oméga z'entwickle. Dr Tierpark lyt in dr Näj vun [[Montebello (Québec)|Montebello]] in dr Region [[Outaouais (Québec)|Outaouais]] in Québec. D Brüeder Spengler hän s Gelände ursprünglich fer Jagdaktivitäte erworbe. Spöter ìsch dr Ort zu eme Park entwickelt worre, wu d Besucher d nordamerikanisch Tierwelt entdecke könne.<ref name="DNA2013" />
2001 het Olivier Favre d Anteile vun sine Partner kauft un ìsch so zum alleinige Besitzer vum Park worre.<ref name="DNA2013" /> Nochher het er in d Infrastruktur investiert un s Angebot fer d Besucher erweitert. Dr Park verbindet d Beobachtung vun de Tier mit dr Entdeckung vun dr Landschaft, em Wald un verschidene Aspekt vun dr Geschichte un Kultur Québecs.<ref name="ForestTime" />
Im Park könne unter anderem Wapitis, Elche, Bisons, Bäre un Wölf beobachtet wäre. Kulturelli Installatioune un Übernachtungsmöglichkeite ergänze s touristische Angebot.<ref name="ForestTime" />
2019 het Olivier Favre dr Parc Oméga an d europäisch Immobiliengruppe [[Batipart]] verkauft. Als Grund het er sin Alter, s Fehle vun ere familiäre Nochfolg un sin Wunsch genannt, d langfristigi Zukunft vum Park ze sichere.<ref name="LeDroit2021">{{Internetquelle |titel=Un quart de siècle à la tête du Parc Oméga |url=https://www.ledroit.com/ |autor=Benoit Sabourin |werk=Le Droit |datum=2021-11-26 |zugriff=2026-10-22}}</ref>
2021 ìsch sin Buech ''La Passion d'un créateur'' erschiene. In dem illüstrierte Buech mit 176 Site beschreibt er sin Erfahrunge an dr Spitze vum Park un d wichtigschte Etappe vun sinere Entwicklung.<ref name="LeDroit2021" />
=== Engagement fer d québecerisch Volkskunscht ===
Noch em Verkauf vum Parc Oméga het sich Olivier Favre unter anderem fer d Förderung vun dr québecerische [[Volkskunst]] eingesetzt. 2021 het er zämme mit Adrien Levasseur d Maison des créateurs d'art populaire du Québec in [[Plaisance (Québec)|Plaisance]] in dr Region Outaouais mitbegründet.
D Institution ìsch in eme ehemalige Pfarrhuus untergebracht. Ihr Ziel ìsch, d Werke vun Volkskünstler un autodidaktische Künstler üs Québec z'präsentiere un bekannter ze mache.<ref name="LeDroit2021" /><ref name="DH2026">{{Internetquelle |titel=Le Québec pleure la disparition d'un bâtisseur exceptionnel |url=https://www.derniereheureqc.com/divertissement/vedette/le-quebec-pleure-la-disparition-d-un-batisseur-exceptionnel |werk=Dernière Heure Qc |datum=2026-06-06 |zugriff=2026-10-22}}</ref>
== Priise un Uuszeichnunge ==
2014 het Olivier Favre bi de Grands Prix du tourisme de l’Outaouais dr Titel « Personnalité touristique 2014 » bekumme.<ref>{{Internetquelle |titel=De gestionnaire à créateur de beauté |url=https://www.ledroit.com/2014/04/14/de-gestionnaire-a-createur-de-beaute-2c819b649a6c0e0ce15e1d89efd75d96/ |autor=Benoit Sabourin |werk=Le Droit |datum=2014-04-14 |zugriff=2026-10-22}}</ref>
== Buecher ==
* 2021: ''La Passion d'un créateur''.<ref>{{Internetquelle |titel=De nouveaux outils promotionnels pour une saison touristique hivernale achalandée |url=https://mrcpapineau.com/de-nouveaux-outils-promotionnels-pour-une-saison-touristique-hivernale-achalandee/ |werk=MRC de Papineau |zugriff=2026-10-22}}</ref>
== Filmografie ==
* ''L'Aventure québécoise'', e Dokumentarfilm vun 52 Minute.<ref>{{Internetquelle |titel=L'Aventure Québécoise |url=https://www.allocine.fr/film/fichefilm_gen_cfilm=268412.html |werk=AlloCiné |zugriff=2026-10-17}}</ref>
== Nochwiis ==
<references />
== Weblinks ==
* [https://www.parcomega.ca/ Offizielli Website vum Parc Oméga]
* [https://www.the-forest-time.com/fr/entretien-avec-olivier-favre-le-parc-omega-ou-le-projet-dune-vie Interview mit Olivier Favre], ''The Forest Time'', 1. März 2018.
[[Kategorie:Maa]]
ikokzpxzlazm3uz6792ghcuiyn2t1al
1089709
1089706
2026-10-22T04:42:45Z
Holder
491
1089709
wikitext
text/x-wiki
Dr '''Olivier Favre''' ([[1943]]–[[5. Juni]] [[2026]]) ìsch e [[Frankreich|franzesischer]] Unternehmer üs em [[Elsass]]. Er ìsch vor allem dur sin Beitrag zur Entwicklung vum [[Parc Oméga]], eme Tierpark in [[Québec]] in Kanada, bekannt worre.<ref name="ForestTime">{{Internetquelle |titel=Entretien avec Olivier Favre « Le Parc Oméga ou le projet d’une vie » |url=https://www.the-forest-time.com/fr/entretien-avec-olivier-favre-le-parc-omega-ou-le-projet-dune-vie |werk=The Forest Time |datum=2018-03-01 |zugriff=2026-10-22}}</ref><ref>{{Internetquelle |titel=Olivier FAVRE |url=https://carnetdujour.lefigaro.fr/annonce/print/640413997/ |werk=Le Figaro, Carnet du jour |datum=2026-06-09 |zugriff=2026-10-22}}</ref>
== Läwe un Werdegang ==
=== Herkunft un Üsbìldung ===
Dr Olivier Favre stammt üs [[Mìlhüüse]] im Elsass. Er ghert ere Familie aa, wu mit dr Industriegeschichte vun dr Region verbunde ìsch. Er ìsch dr Urenkel vum Gaston Favre, wu im 19. Johrhundert an dr Entwicklung vun dr Textilindustrie in Mìlhüüse beteiligt worre ìsch. Sin Mueter stammt üs ere Familie, wu mit dr Brauereibranche verbunde ìsch.<ref name="Portrait2016">{{Internetquelle |titel=Il faut inventer sa vie plutôt que de rester coincé dedans |url=https://www.alsacemonde.org/wp-content/uploads/2016/10/PORTRAITS-2016-1-24-Olivier-Favre.pdf |werk=Portraits d’Alsaciens dans le monde |datum=2016 |format=PDF |zugriff=2026-10-22}}</ref>
E Teil vun sinere Kindheit het er in [[Eschentzwiller]] im [[Oberelsass|Owerelsass]] verbrocht. Dert het sini Familie e Hüüs besesse, wu sini Großeltere kauft hän. Spöter ìsch er widder dert ane gezöje un het dert sin Wohnsitz ghaa.<ref name="AlsaceMonde2022">{{Internetquelle |titel=Olivier Favre, entrepreneur entre Alsace et Québec |url=https://www.alsacemonde.org/wp-content/uploads/LAlsace-dans-le-monde-n%C2%B070-Printemps-2022.pdf |werk=L’Alsace dans le monde |datum=2022 |seiten=12–13 |format=PDF |zugriff=2026-10-22}}</ref>
In sinere Jugend het er vorghaa, in [[Montréal]] z'studiere. Er ìsch awer im Elsass geblìwe, um s Familienunternehme ze iwwernehme. In [[Strossburi]] het er Recht un Politikwìssenschafte studiert un e Maîtrise-Abschluss erworbe.<ref name="DNA2013">{{Internetquelle |titel=Le rêve québécois |url=https://www.alsacemonde.org/wp-content/uploads/2013/06/Canada-Olivier-Favre.pdf |werk=Dernières Nouvelles d’Alsace |datum=2013-06-09 |format=PDF |zugriff=2026-10-22}}</ref>
=== Karriere in dr Versicherungsbranche ===
Mit 23 Johr het Olivier Favre noch em Tod vum Vatter s familiäre Versicherungsbüro iwwernoh. Er het s Unternehmen im Bereich Versicherungsbrokerage fer Unternehme erweitert. Noch eme Porträt, wu 2016 veröffentlìcht worre ìsch, ìsch d Zahl vun de Mitarbeiter vun ungefähr zehn uf rund 70 gstìje. Dr Betrieb het sich so zu eme wichtige Versicherungsbroker im östliche Frankrich entwickelt.<ref name="Portrait2016" />
Noch ungefähr drissig Johr in dr Versicherungsbranche het er s Unternehmen verkauft un sich berueflich nei orientiert. Nochher ìsch er Präsident vun dr [[Société industrielle de Mulhouse]] worre. In dere Funktion het er unter anderem bi dr Renovation vum Sitz vum Verein mitgmacht.<ref name="AlsaceMonde2022" />
=== Entwicklung vum Parc Oméga ===
1996 het sich Olivier Favre mit de Brüeder Paul un Alexis Spengler zämmegetan, um dr Parc Oméga z'entwickle. Dr Tierpark lyt in dr Näj vun [[Montebello (Québec)|Montebello]] in dr Region [[Outaouais (Québec)|Outaouais]] in Québec. D Brüeder Spengler hän s Gelände ursprünglich fer Jagdaktivitäte erworbe. Spöter ìsch dr Ort zu eme Park entwickelt worre, wu d Besucher d nordamerikanisch Tierwelt entdecke könne.<ref name="DNA2013" />
2001 het Olivier Favre d Anteile vun sine Partner kauft un ìsch so zum alleinige Besitzer vum Park worre.<ref name="DNA2013" /> Nochher het er in d Infrastruktur investiert un s Angebot fer d Besucher erweitert. Dr Park verbindet d Beobachtung vun de Tier mit dr Entdeckung vun dr Landschaft, em Wald un verschidene Aspekt vun dr Geschichte un Kultur Québecs.<ref name="ForestTime" />
Im Park könne unter anderem Wapitis, Elche, Bisons, Bäre un Wölf beobachtet wäre. Kulturelli Installatioune un Übernachtungsmöglichkeite ergänze s touristische Angebot.<ref name="ForestTime" />
2019 het dr Olivier Favre dr Parc Oméga an d europäisch Immobiliengruppe [[Batipart]] verkauft. Als Grund het er sin Alter, s Fehle vun ere familiäre Nochfolg un sin Wunsch genannt, d langfristigi Zukunft vum Park ze sichere.<ref name="LeDroit2021">{{Internetquelle |titel=Un quart de siècle à la tête du Parc Oméga |url=https://www.ledroit.com/ |autor=Benoit Sabourin |werk=Le Droit |datum=2021-11-26 |zugriff=2026-10-22}}</ref>
2021 ìsch sin Buech ''La Passion d'un créateur'' erschiene. In dem illüstrierte Buech mit 176 Site beschreibt er sin Erfahrunge an dr Spitze vum Park un d wichtigschte Etappe vun sinere Entwicklung.<ref name="LeDroit2021" />
=== Engagement fer d québecerisch Volkskunscht ===
Noch em Verkauf vum Parc Oméga het sich dr Olivier Favre unter anderem fer d Förderung vun dr québecerische [[Volkskunst]] eingesetzt. 2021 het er zämme mit Adrien Levasseur d Maison des créateurs d'art populaire du Québec in [[Plaisance (Québec)|Plaisance]] in dr Region Outaouais mitbegründet.
D Institution ìsch in eme ehemalige Pfarrhuus untergebracht. Ihr Ziel ìsch, d Werke vun Volkskünstler un autodidaktische Künstler üs Québec z'präsentiere un bekannter ze mache.<ref name="LeDroit2021" /><ref name="DH2026">{{Internetquelle |titel=Le Québec pleure la disparition d'un bâtisseur exceptionnel |url=https://www.derniereheureqc.com/divertissement/vedette/le-quebec-pleure-la-disparition-d-un-batisseur-exceptionnel |werk=Dernière Heure Qc |datum=2026-06-06 |zugriff=2026-10-22}}</ref>
== Priise un Üüszeichnunge ==
2014 het Olivier Favre bi de Grands Prix du tourisme de l’Outaouais dr Titel « Personnalité touristique 2014 » bekumme.<ref>{{Internetquelle |titel=De gestionnaire à créateur de beauté |url=https://www.ledroit.com/2014/04/14/de-gestionnaire-a-createur-de-beaute-2c819b649a6c0e0ce15e1d89efd75d96/ |autor=Benoit Sabourin |werk=Le Droit |datum=2014-04-14 |zugriff=2026-10-22}}</ref>
== Büecher ==
* 2021: ''La Passion d'un créateur''.<ref>{{Internetquelle |titel=De nouveaux outils promotionnels pour une saison touristique hivernale achalandée |url=https://mrcpapineau.com/de-nouveaux-outils-promotionnels-pour-une-saison-touristique-hivernale-achalandee/ |werk=MRC de Papineau |zugriff=2026-10-22}}</ref>
== Filmografie ==
* ''L'Aventure québécoise'', e Dokumentarfilm vun 52 Minute.<ref>{{Internetquelle |titel=L'Aventure Québécoise |url=https://www.allocine.fr/film/fichefilm_gen_cfilm=268412.html |werk=AlloCiné |zugriff=2026-10-17}}</ref>
== Nochwiis ==
<references />
== Weblinks ==
* [https://www.parcomega.ca/ Offizielli Website vum Parc Oméga]
* [https://www.the-forest-time.com/fr/entretien-avec-olivier-favre-le-parc-omega-ou-le-projet-dune-vie Interview mit Olivier Favre], ''The Forest Time'', 1. März 2018.
[[Kategorie:Maa]]
3a0o09j03aqfmxw6rzj8k8rh2x1x4nf
1089710
1089709
2026-10-22T04:45:26Z
Holder
491
1089710
wikitext
text/x-wiki
Dr '''Olivier Favre''' ([[1943]]–[[5. Juni]] [[2026]]) ìsch e [[Frankreich|franzesischer]] Unternehmer üs em [[Elsass]]. Er ìsch vor allem dur sin Beitrag zur Entwicklung vum [[Parc Oméga]], eme Tierpark in [[Québec]] in Kanada, bekannt worre.<ref name="ForestTime">{{Internetquelle |titel=Entretien avec Olivier Favre « Le Parc Oméga ou le projet d’une vie » |url=https://www.the-forest-time.com/fr/entretien-avec-olivier-favre-le-parc-omega-ou-le-projet-dune-vie |werk=The Forest Time |datum=2018-03-01 |zugriff=2026-10-22}}</ref><ref>{{Internetquelle |titel=Olivier FAVRE |url=https://carnetdujour.lefigaro.fr/annonce/print/640413997/ |werk=Le Figaro, Carnet du jour |datum=2026-06-09 |zugriff=2026-10-22}}</ref>
== Läwe un Werdegang ==
=== Herkunft un Üsbìldung ===
Dr Olivier Favre stammt üs [[Mülhausen|Mìlhüüse]] im Elsass. Er ghert ere Familie aa, wu mit dr Industriegschicht vun dr Region verbunde ìsch. Er ìsch dr Urenkel vum Gaston Favre, wu im 19. Johrhundert an dr Entwicklung vun dr Textilindustrie in Mìlhüüse beteiligt worre ìsch. Sin Mueter stammt üs ere Familie, wu mit dr Brauereibranche verbunde ìsch.<ref name="Portrait2016">{{Internetquelle |titel=Il faut inventer sa vie plutôt que de rester coincé dedans |url=https://www.alsacemonde.org/wp-content/uploads/2016/10/PORTRAITS-2016-1-24-Olivier-Favre.pdf |werk=Portraits d’Alsaciens dans le monde |datum=2016 |format=PDF |zugriff=2026-10-22}}</ref>
E Teil vun sinere Kindheit het er in [[Eschentzwiller]] im [[Oberelsass|Owerelsass]] verbrocht. Dert het sini Familie e Hüüs besesse, wu sini Großeltere kauft hän. Spöter ìsch er widder dert ane gezöje un het dert sin Wohnsitz ghaa.<ref name="AlsaceMonde2022">{{Internetquelle |titel=Olivier Favre, entrepreneur entre Alsace et Québec |url=https://www.alsacemonde.org/wp-content/uploads/LAlsace-dans-le-monde-n%C2%B070-Printemps-2022.pdf |werk=L’Alsace dans le monde |datum=2022 |seiten=12–13 |format=PDF |zugriff=2026-10-22}}</ref>
In sinere Jugend het er vorghaa, in [[Montréal]] z'studiere. Er ìsch awer im Elsass geblìwe, um s Familienunternehme ze iwwernehme. In [[Strossburi]] het er Recht un Politikwìssenschafte studiert un e Maîtrise-Abschluss erworbe.<ref name="DNA2013">{{Internetquelle |titel=Le rêve québécois |url=https://www.alsacemonde.org/wp-content/uploads/2013/06/Canada-Olivier-Favre.pdf |werk=Dernières Nouvelles d’Alsace |datum=2013-06-09 |format=PDF |zugriff=2026-10-22}}</ref>
=== Karriere in dr Versicherungsbranche ===
Mit 23 Johr het dr Olivier Favre noch em Tod vum Vatter s familiäre Versicherungsbüro iwwernoh. Er het s Unternehmen im Bereich Versicherungsbrokerage fer Unternehme erweitert. Noch eme Porträt, wu 2016 veröffentlìcht worre ìsch, ìsch d Zahl vun de Mitarbeiter vun ungefähr zehn uf rund 70 gstìje. Dr Betrieb het sich so zu eme wichtige Versicherungsbroker im östliche Frankrich entwickelt.<ref name="Portrait2016" />
Noch ungefähr drissig Johr in dr Versicherungsbranche het er s Unternehmen verkauft un sich berueflich nei orientiert. Nochher ìsch er Präsident vun dr [[Société industrielle de Mulhouse]] worre. In dere Funktion het er unter anderem bi dr Renovation vum Sitz vum Verein mitgmacht.<ref name="AlsaceMonde2022" />
=== Entwicklung vum Parc Oméga ===
1996 het sich dr Olivier Favre mit de Brüeder Paul un Alexis Spengler zämmegetan, um dr Parc Oméga z'entwickle. Dr Tierpark lyt in dr Näj vun [[Montebello (Québec)|Montebello]] in dr Region [[Outaouais (Québec)|Outaouais]] in Québec. D Brüeder Spengler hän s Gelände ursprünglich fer Jagdaktivitäte erworbe. Spöter ìsch dr Ort zu eme Park entwickelt worre, wu d Besucher d nordamerikanisch Tierwelt entdecke könne.<ref name="DNA2013" />
2001 het dr Olivier Favre d Anteile vun sine Partner kauft un ìsch so zum alleinige Besitzer vum Park worre.<ref name="DNA2013" /> Nochher het er in d Infrastruktur investiert un s Angebot fer d Besucher erweitert. Dr Park verbindet d Beobachtung vun de Tier mit dr Entdeckung vun dr Landschaft, em Wald un verschidene Aspekt vun dr Geschichte un Kultur Québecs.<ref name="ForestTime" />
Im Park könne unter anderem Wapitis, Elche, Bisons, Bäre un Wölf beobachtet wäre. Kulturelli Installatioune un Iwwernachtungsmeglichkeite ergänze s touristische Angebot.<ref name="ForestTime" />
2019 het dr Olivier Favre dr Parc Oméga an d europäisch Immobiliengruppe [[Batipart]] verkauft. Als Grund het er sin Alter, s Fehle vun ere familiäre Nochfolg un sin Wunsch genannt, d langfristigi Zukunft vum Park ze sichere.<ref name="LeDroit2021">{{Internetquelle |titel=Un quart de siècle à la tête du Parc Oméga |url=https://www.ledroit.com/ |autor=Benoit Sabourin |werk=Le Droit |datum=2021-11-26 |zugriff=2026-10-22}}</ref>
2021 ìsch sin Buech ''La Passion d'un créateur'' erschiene. In dem illüstrierte Buech mit 176 Site beschribt er sin Erfahrunge an dr Spitze vum Park un d wichtigschte Etappe vun sinere Entwicklung.<ref name="LeDroit2021" />
=== Engagement fer d québecerisch Volkskunscht ===
Noch em Verkauf vum Parc Oméga het sich dr Olivier Favre unter anderem fer d Förderung vun dr québecerische [[Volkskunst]] eingesetzt. 2021 het er zämme mit Adrien Levasseur d Maison des créateurs d'art populaire du Québec in [[Plaisance (Québec)|Plaisance]] in dr Region Outaouais mitbegründet.
D Institution ìsch in eme ehemalige Pfarrhüüs untergebracht. Ihr Ziel ìsch, d Werke vun Volkskünstler un autodidaktische Künstler üs Québec z'präsentiere un bekannter ze mache.<ref name="LeDroit2021" /><ref name="DH2026">{{Internetquelle |titel=Le Québec pleure la disparition d'un bâtisseur exceptionnel |url=https://www.derniereheureqc.com/divertissement/vedette/le-quebec-pleure-la-disparition-d-un-batisseur-exceptionnel |werk=Dernière Heure Qc |datum=2026-06-06 |zugriff=2026-10-22}}</ref>
== Priise un Üüszeichnunge ==
2014 het dr Olivier Favre bi de Grands Prix du tourisme de l’Outaouais dr Titel « Personnalité touristique 2014 » bekumme.<ref>{{Internetquelle |titel=De gestionnaire à créateur de beauté |url=https://www.ledroit.com/2014/04/14/de-gestionnaire-a-createur-de-beaute-2c819b649a6c0e0ce15e1d89efd75d96/ |autor=Benoit Sabourin |werk=Le Droit |datum=2014-04-14 |zugriff=2026-10-22}}</ref>
== Büecher ==
* 2021: ''La Passion d'un créateur''.<ref>{{Internetquelle |titel=De nouveaux outils promotionnels pour une saison touristique hivernale achalandée |url=https://mrcpapineau.com/de-nouveaux-outils-promotionnels-pour-une-saison-touristique-hivernale-achalandee/ |werk=MRC de Papineau |zugriff=2026-10-22}}</ref>
== Filmografie ==
* ''L'Aventure québécoise'', e Dokumentarfilm vun 52 Minute.<ref>{{Internetquelle |titel=L'Aventure Québécoise |url=https://www.allocine.fr/film/fichefilm_gen_cfilm=268412.html |werk=AlloCiné |zugriff=2026-10-17}}</ref>
== Nochwiis ==
<references />
== Weblinks ==
* [https://www.parcomega.ca/ Offizielli Website vum Parc Oméga]
* [https://www.the-forest-time.com/fr/entretien-avec-olivier-favre-le-parc-omega-ou-le-projet-dune-vie Interview mit Olivier Favre], ''The Forest Time'', 1. März 2018.
[[Kategorie:Maa]]
rr74zszir0xlpn6il2ajwnupu59wj4f
1089711
1089710
2026-10-22T04:47:14Z
Holder
491
1089711
wikitext
text/x-wiki
Dr '''Olivier Favre''' ([[1943]]–[[5. Juni]] [[2026]]) ìsch e [[Frankreich|franzesischer]] Unternehmer üs em [[Elsass]]. Er ìsch vor allem dur sin Beitrag zur Entwicklung vum [[Parc Oméga]], eme Tierpark in [[Québec]] in Kanada, bekannt worre.<ref name="ForestTime">{{Internetquelle |titel=Entretien avec Olivier Favre « Le Parc Oméga ou le projet d’une vie » |url=https://www.the-forest-time.com/fr/entretien-avec-olivier-favre-le-parc-omega-ou-le-projet-dune-vie |werk=The Forest Time |datum=2018-03-01 |zugriff=2026-10-22}}</ref><ref>{{Internetquelle |titel=Olivier FAVRE |url=https://carnetdujour.lefigaro.fr/annonce/print/640413997/ |werk=Le Figaro, Carnet du jour |datum=2026-06-09 |zugriff=2026-10-22}}</ref>
== Läwe un Werdegang ==
=== Herkunft un Üsbìldung ===
Dr Olivier Favre stammt üs [[Mülhausen|Mìlhüüse]] im Elsass. Er ghert ere Familie aa, wu mit dr Industriegschicht vun dr Region verbunde ìsch. Er ìsch dr Urenkel vum Gaston Favre, wu im 19. Johrhundert an dr Entwicklung vun dr Textilindustrie in Mìlhüüse beteiligt worre ìsch. Sin Mueter stammt üs ere Familie, wu mit dr Brauereibranche verbunde ìsch.<ref name="Portrait2016">{{Internetquelle |titel=Il faut inventer sa vie plutôt que de rester coincé dedans |url=https://www.alsacemonde.org/wp-content/uploads/2016/10/PORTRAITS-2016-1-24-Olivier-Favre.pdf |werk=Portraits d’Alsaciens dans le monde |datum=2016 |format=PDF |zugriff=2026-10-22}}</ref>
E Teil vun sinere Kindheit het er in [[Eschentzwiller]] im [[Oberelsass|Owerelsass]] verbrocht. Dert het sini Familie e Hüüs besesse, wu sini Großeltere kauft hän. Spöter ìsch er widder dert ane gezöje un het dert sin Wohnsitz ghaa.<ref name="AlsaceMonde2022">{{Internetquelle |titel=Olivier Favre, entrepreneur entre Alsace et Québec |url=https://www.alsacemonde.org/wp-content/uploads/LAlsace-dans-le-monde-n%C2%B070-Printemps-2022.pdf |werk=L’Alsace dans le monde |datum=2022 |seiten=12–13 |format=PDF |zugriff=2026-10-22}}</ref>
In sinere Jugend het er vorghaa, in [[Montréal]] z'studiere. Er ìsch awer im Elsass geblìwe, um s Familienunternehme ze iwwernehme. In [[Strossburi]] het er Recht un Politikwìssenschafte studiert un e Maîtrise-Abschluss erworbe.<ref name="DNA2013">{{Internetquelle |titel=Le rêve québécois |url=https://www.alsacemonde.org/wp-content/uploads/2013/06/Canada-Olivier-Favre.pdf |werk=Dernières Nouvelles d’Alsace |datum=2013-06-09 |format=PDF |zugriff=2026-10-22}}</ref>
=== Karriere in dr Versicherungsbranche ===
Mit 23 Johr het dr Olivier Favre noch em Tod vum Vatter s familiäre Versicherungsbüro iwwernoh. Er het s Unternehmen im Bereich Versicherungsbrokerage fer Unternehme erweitert. Noch eme Porträt, wu 2016 veröffentlìcht worre ìsch, ìsch d Zahl vun de Mitarbeiter vun ungefähr zehn uf rund 70 gstìje. Dr Betrieb het sich so zu eme wichtige Versicherungsbroker im östliche Frankrich entwickelt.<ref name="Portrait2016" />
Noch ungefähr drissig Johr in dr Versicherungsbranche het er s Unternehmen verkauft un sich berueflich nei orientiert. Nochher ìsch er Präsident vun dr [[Société industrielle de Mulhouse]] worre. In dere Funktion het er unter anderem bi dr Renovation vum Sitz vum Verein mitgmacht.<ref name="AlsaceMonde2022" />
=== Entwicklung vum Parc Oméga ===
1996 het sich dr Olivier Favre mit de Brüeder Paul un Alexis Spengler zämmegetan, um dr Parc Oméga z'entwickle. Dr Tierpark lyt in dr Näj vun [[Montebello (Québec)|Montebello]] in dr Region [[Outaouais (Québec)|Outaouais]] in Québec. D Brüeder Spengler hän s Gelände ursprünglich fer Jagdaktivitäte erworbe. Spöter ìsch dr Ort zu eme Park entwickelt worre, wu d Besucher d nordamerikanisch Tierwelt entdecke könne.<ref name="DNA2013" />
2001 het dr Olivier Favre d Anteile vun sine Partner kauft un ìsch so zum alleinige Besitzer vum Park worre.<ref name="DNA2013" /> Nochher het er in d Infrastruktur investiert un s Angebot fer d Besucher erweitert. Dr Park verbindet d Beobachtung vun de Tier mit dr Entdeckung vun dr Landschaft, em Wald un verschidene Aspekt vun dr Geschichte un Kultur Québecs.<ref name="ForestTime" />
Im Park könne unter anderem Wapitis, Elche, Bisons, Bäre un Wölf beobachtet wäre. Kulturelli Installatioune un Iwwernachtungsmeglichkeite ergänze s touristische Angebot.<ref name="ForestTime" />
2019 het dr Olivier Favre dr Parc Oméga an d europäisch Immobiliengruppe [[Batipart]] verkauft. Als Grund het er sin Alter, s Fehle vun ere familiäre Nochfolg un sin Wunsch genannt, d langfristigi Zukunft vum Park ze sichere.<ref name="LeDroit2021">{{Internetquelle |titel=Un quart de siècle à la tête du Parc Oméga |url=https://www.ledroit.com/ |autor=Benoit Sabourin |werk=Le Droit |datum=2021-11-26 |zugriff=2026-10-22}}</ref>
2021 ìsch sin Buech ''La Passion d'un créateur'' erschiene. In dem illüstrierte Buech mit 176 Site beschribt er sin Erfahrunge an dr Spitze vum Park un d wichtigschte Etappe vun sinere Entwicklung.<ref name="LeDroit2021" />
=== Engagement fer d québecerisch Volkskunscht ===
Noch em Verkauf vum Parc Oméga het sich dr Olivier Favre unter anderem fer d Förderung vun dr québecerische [[Volkskunst]] eingesetzt. 2021 het er zämme mit Adrien Levasseur d Maison des créateurs d'art populaire du Québec in [[Plaisance (Québec)|Plaisance]] in dr Region Outaouais mitbegründet.
D Institution ìsch in eme ehemalige Pfarrhüüs untergebracht. Ihr Ziel ìsch, d Werke vun Volkskünstler un autodidaktische Künstler üs Québec z'präsentiere un bekannter ze mache.<ref name="LeDroit2021" /><ref name="DH2026">{{Internetquelle |titel=Le Québec pleure la disparition d'un bâtisseur exceptionnel |url=https://www.derniereheureqc.com/divertissement/vedette/le-quebec-pleure-la-disparition-d-un-batisseur-exceptionnel |werk=Dernière Heure Qc |datum=2026-06-06 |zugriff=2026-10-22}}</ref>
== Priise un Üüszeichnunge ==
2014 het dr Olivier Favre bi de Grands Prix du tourisme de l’Outaouais dr Titel « Personnalité touristique 2014 » bekumme.<ref>{{Internetquelle |titel=De gestionnaire à créateur de beauté |url=https://www.ledroit.com/2014/04/14/de-gestionnaire-a-createur-de-beaute-2c819b649a6c0e0ce15e1d89efd75d96/ |autor=Benoit Sabourin |werk=Le Droit |datum=2014-04-14 |zugriff=2026-10-22}}</ref>
== Büecher ==
* 2021: ''La Passion d'un créateur''.<ref>{{Internetquelle |titel=De nouveaux outils promotionnels pour une saison touristique hivernale achalandée |url=https://mrcpapineau.com/de-nouveaux-outils-promotionnels-pour-une-saison-touristique-hivernale-achalandee/ |werk=MRC de Papineau |zugriff=2026-10-22}}</ref>
== Filmografie ==
* ''L'Aventure québécoise'', e Dokumentarfilm vun 52 Minute.<ref>{{Internetquelle |titel=L'Aventure Québécoise |url=https://www.allocine.fr/film/fichefilm_gen_cfilm=268412.html |werk=AlloCiné |zugriff=2026-10-17}}</ref>
== Weblinks ==
* [https://www.parcomega.ca/ Offizielli Website vum Parc Oméga]
* [https://www.the-forest-time.com/fr/entretien-avec-olivier-favre-le-parc-omega-ou-le-projet-dune-vie Interview mit Olivier Favre], ''The Forest Time'', 1. März 2018.
== Nochwiis ==
<references />
[[Kategorie:Französische Unternäämer]]
[[Kategorie:Person (Milhüüsa)]]
[[Kategorie:Elsässer]]
[[Kategorie:Franzoos]]
[[Kategorie:Maa]]
24k36ezeexv482t8s588q7xohpanef4
1089714
1089711
2026-10-22T08:56:55Z
Pakeha
455
üb
1089714
wikitext
text/x-wiki
Dr '''Olivier Favre''' (* [[1943]]; † [[5. Juni]] [[2026]]) ìsch e [[Frankreich|franzesischer]] Unternehmer üs em [[Elsass]]. Er ìsch vor allem dur sin Beitrag zur Entwicklung vum [[Parc Oméga]], eme Tierpark in [[Québec]] in Kanada, bekannt worre.<ref name="ForestTime">{{Internetquelle |titel=Entretien avec Olivier Favre « Le Parc Oméga ou le projet d’une vie » |url=https://www.the-forest-time.com/fr/entretien-avec-olivier-favre-le-parc-omega-ou-le-projet-dune-vie |werk=The Forest Time |datum=2018-03-01 |zugriff=2026-10-22}}</ref><ref>{{Internetquelle |titel=Olivier FAVRE |url=https://carnetdujour.lefigaro.fr/annonce/print/640413997/ |werk=Le Figaro, Carnet du jour |datum=2026-06-09 |zugriff=2026-10-22}}</ref>
== Läwe un Werdegang ==
=== Herkunft un Üsbìldung ===
Dr Olivier Favre stammt üs [[Mülhausen|Mìlhüüse]] im Elsass. Er ghert ere Familie aa, wu mit dr Industriegschicht vun dr Region verbunde ìsch. Er ìsch dr Urenkel vum Gaston Favre, wu im 19. Johrhundert an dr Entwicklung vun dr Textilindustrie in Mìlhüüse beteiligt worre ìsch. Sin Mueter stammt üs ere Familie, wu mit dr Brauereibranche verbunde ìsch.<ref name="Portrait2016">{{Internetquelle |titel=Il faut inventer sa vie plutôt que de rester coincé dedans |url=https://www.alsacemonde.org/wp-content/uploads/2016/10/PORTRAITS-2016-1-24-Olivier-Favre.pdf |werk=Portraits d’Alsaciens dans le monde |datum=2016 |format=PDF |zugriff=2026-10-22}}</ref>
E Teil vun sinere Kindheit het er in [[Eschentzwiller]] im [[Oberelsass|Owerelsass]] verbrocht. Dert het sini Familie e Hüüs besesse, wu sini Großeltere kauft hän. Spöter ìsch er widder dert ane gezöje un het dert sin Wohnsitz ghaa.<ref name="AlsaceMonde2022">{{Internetquelle |titel=Olivier Favre, entrepreneur entre Alsace et Québec |url=https://www.alsacemonde.org/wp-content/uploads/LAlsace-dans-le-monde-n%C2%B070-Printemps-2022.pdf |werk=L’Alsace dans le monde |datum=2022 |seiten=12–13 |format=PDF |zugriff=2026-10-22}}</ref>
In sinere Jugend het er vorghaa, in [[Montréal]] z'studiere. Er ìsch awer im Elsass geblìwe, um s Familienunternehme ze iwwernehme. In [[Strossburi]] het er Recht un Politikwìssenschafte studiert un e Maîtrise-Abschluss erworbe.<ref name="DNA2013">{{Internetquelle |titel=Le rêve québécois |url=https://www.alsacemonde.org/wp-content/uploads/2013/06/Canada-Olivier-Favre.pdf |werk=Dernières Nouvelles d’Alsace |datum=2013-06-09 |format=PDF |zugriff=2026-10-22}}</ref>
=== Karriere in dr Versicherungsbranche ===
Mit 23 Johr het dr Olivier Favre noch em Tod vum Vatter s familiäre Versicherungsbüro iwwernoh. Er het s Unternehmen im Bereich Versicherungsbrokerage fer Unternehme erweitert. Noch eme Porträt, wu 2016 veröffentlìcht worre ìsch, ìsch d Zahl vun de Mitarbeiter vun ungefähr zehn uf rund 70 gstìje. Dr Betrieb het sich so zu eme wichtige Versicherungsbroker im östliche Frankrich entwickelt.<ref name="Portrait2016" />
Noch ungefähr drissig Johr in dr Versicherungsbranche het er s Unternehmen verkauft un sich berueflich nei orientiert. Nochher ìsch er Präsident vun dr [[Société industrielle de Mulhouse]] worre. In dere Funktion het er unter anderem bi dr Renovation vum Sitz vum Verein mitgmacht.<ref name="AlsaceMonde2022" />
=== Entwicklung vum Parc Oméga ===
1996 het sich dr Olivier Favre mit de Brüeder Paul un Alexis Spengler zämmegetan, um dr Parc Oméga z'entwickle. Dr Tierpark lyt in dr Näj vun [[Montebello (Québec)|Montebello]] in dr Region [[Outaouais (Québec)|Outaouais]] in Québec. D Brüeder Spengler hän s Gelände ursprünglich fer Jagdaktivitäte erworbe. Spöter ìsch dr Ort zu eme Park entwickelt worre, wu d Besucher d nordamerikanisch Tierwelt entdecke könne.<ref name="DNA2013" />
2001 het dr Olivier Favre d Anteile vun sine Partner kauft un ìsch so zum alleinige Besitzer vum Park worre.<ref name="DNA2013" /> Nochher het er in d Infrastruktur investiert un s Angebot fer d Besucher erweitert. Dr Park verbindet d Beobachtung vun de Tier mit dr Entdeckung vun dr Landschaft, em Wald un verschidene Aspekt vun dr Geschichte un Kultur Québecs.<ref name="ForestTime" />
Im Park könne unter anderem Wapitis, Elche, Bisons, Bäre un Wölf beobachtet wäre. Kulturelli Installatioune un Iwwernachtungsmeglichkeite ergänze s touristische Angebot.<ref name="ForestTime" />
2019 het dr Olivier Favre dr Parc Oméga an d europäisch Immobiliengruppe [[Batipart]] verkauft. Als Grund het er sin Alter, s Fehle vun ere familiäre Nochfolg un sin Wunsch genannt, d langfristigi Zukunft vum Park ze sichere.<ref name="LeDroit2021">{{Internetquelle |titel=Un quart de siècle à la tête du Parc Oméga |url=https://www.ledroit.com/ |autor=Benoit Sabourin |werk=Le Droit |datum=2021-11-26 |zugriff=2026-10-22}}</ref>
2021 ìsch sin Buech ''La Passion d'un créateur'' erschiene. In dem illüstrierte Buech mit 176 Site beschribt er sin Erfahrunge an dr Spitze vum Park un d wichtigschte Etappe vun sinere Entwicklung.<ref name="LeDroit2021" />
=== Engagement fer d québecerisch Volkskunscht ===
Noch em Verkauf vum Parc Oméga het sich dr Olivier Favre unter anderem fer d Förderung vun dr québecerische [[Volkskunst]] eingesetzt. 2021 het er zämme mit Adrien Levasseur d Maison des créateurs d'art populaire du Québec in [[Plaisance (Québec)|Plaisance]] in dr Region Outaouais mitbegründet.
D Institution ìsch in eme ehemalige Pfarrhüüs untergebracht. Ihr Ziel ìsch, d Werke vun Volkskünstler un autodidaktische Künstler üs Québec z'präsentiere un bekannter ze mache.<ref name="LeDroit2021" /><ref name="DH2026">{{Internetquelle |titel=Le Québec pleure la disparition d'un bâtisseur exceptionnel |url=https://www.derniereheureqc.com/divertissement/vedette/le-quebec-pleure-la-disparition-d-un-batisseur-exceptionnel |werk=Dernière Heure Qc |datum=2026-06-06 |zugriff=2026-10-22}}</ref>
== Priise un Üüszeichnunge ==
2014 het dr Olivier Favre bi de Grands Prix du tourisme de l’Outaouais dr Titel « Personnalité touristique 2014 » bekumme.<ref>{{Internetquelle |titel=De gestionnaire à créateur de beauté |url=https://www.ledroit.com/2014/04/14/de-gestionnaire-a-createur-de-beaute-2c819b649a6c0e0ce15e1d89efd75d96/ |autor=Benoit Sabourin |werk=Le Droit |datum=2014-04-14 |zugriff=2026-10-22}}</ref>
== Büecher ==
* 2021: ''La Passion d'un créateur''.<ref>{{Internetquelle |titel=De nouveaux outils promotionnels pour une saison touristique hivernale achalandée |url=https://mrcpapineau.com/de-nouveaux-outils-promotionnels-pour-une-saison-touristique-hivernale-achalandee/ |werk=MRC de Papineau |zugriff=2026-10-22}}</ref>
== Filmografie ==
* ''L'Aventure québécoise'', e Dokumentarfilm vun 52 Minute.<ref>{{Internetquelle |titel=L'Aventure Québécoise |url=https://www.allocine.fr/film/fichefilm_gen_cfilm=268412.html |werk=AlloCiné |zugriff=2026-10-17}}</ref>
== Weblinks ==
* [https://www.parcomega.ca/ Offizielli Website vum Parc Oméga]
* [https://www.the-forest-time.com/fr/entretien-avec-olivier-favre-le-parc-omega-ou-le-projet-dune-vie Interview mit Olivier Favre], ''The Forest Time'', 1. März 2018.
== Nochwiis ==
<references />
{{SORTIERUNG:Favre, Olivier}}
[[Kategorie:Französische Unternäämer]]
[[Kategorie:Person (Milhüüsa)]]
[[Kategorie:Elsässer]]
[[Kategorie:Franzoos]]
[[Kategorie:Maa]]
1v4y09ll2yqnq23gxdth68klwu5gixw
1089715
1089714
2026-10-22T09:00:24Z
Pakeha
455
1089715
wikitext
text/x-wiki
Dr '''Olivier Favre''' (* [[1943]]; † [[5. Juni]] [[2026]]) ìsch e [[Frankreich|franzesischer]] Unternehmer üs em [[Elsass]] gsi. Er ìsch vor allem dur sin Beitrag zur Entwicklung vum [[Parc Oméga]], eme Tierpark in [[Québec]] in Kanada, bekannt worre.<ref name="ForestTime">{{Internetquelle |titel=Entretien avec Olivier Favre « Le Parc Oméga ou le projet d’une vie » |url=https://www.the-forest-time.com/fr/entretien-avec-olivier-favre-le-parc-omega-ou-le-projet-dune-vie |werk=The Forest Time |datum=2018-03-01 |zugriff=2026-10-22}}</ref><ref>{{Internetquelle |titel=Olivier FAVRE |url=https://carnetdujour.lefigaro.fr/annonce/print/640413997/ |werk=Le Figaro, Carnet du jour |datum=2026-06-09 |zugriff=2026-10-22}}</ref>
== Läwe un Werdegang ==
=== Herkunft un Üsbìldung ===
Dr Olivier Favre stammt üs [[Mülhausen|Mìlhüüse]] im Elsass. Er ghert ere Familie aa, wu mit dr Industriegschicht vun dr Region verbunde ìsch. Er ìsch dr Urenkel vum Gaston Favre, wu im 19. Johrhundert an dr Entwicklung vun dr Textilindustrie in Mìlhüüse beteiligt worre ìsch. Sin Mueter stammt üs ere Familie, wu mit dr Brauereibranche verbunde ìsch.<ref name="Portrait2016">{{Internetquelle |titel=Il faut inventer sa vie plutôt que de rester coincé dedans |url=https://www.alsacemonde.org/wp-content/uploads/2016/10/PORTRAITS-2016-1-24-Olivier-Favre.pdf |werk=Portraits d’Alsaciens dans le monde |datum=2016 |format=PDF |zugriff=2026-10-22}}</ref>
E Teil vun sinere Kindheit het er in [[Eschentzwiller]] im [[Oberelsass|Owerelsass]] verbrocht. Dert het sini Familie e Hüüs besesse, wu sini Großeltere kauft hän. Spöter ìsch er widder dert ane gezöje un het dert sin Wohnsitz ghaa.<ref name="AlsaceMonde2022">{{Internetquelle |titel=Olivier Favre, entrepreneur entre Alsace et Québec |url=https://www.alsacemonde.org/wp-content/uploads/LAlsace-dans-le-monde-n%C2%B070-Printemps-2022.pdf |werk=L’Alsace dans le monde |datum=2022 |seiten=12–13 |format=PDF |zugriff=2026-10-22}}</ref>
In sinere Jugend het er vorghaa, in [[Montréal]] z'studiere. Er ìsch awer im Elsass geblìwe, um s Familienunternehme ze iwwernehme. In [[Strossburi]] het er Recht un Politikwìssenschafte studiert un e Maîtrise-Abschluss erworbe.<ref name="DNA2013">{{Internetquelle |titel=Le rêve québécois |url=https://www.alsacemonde.org/wp-content/uploads/2013/06/Canada-Olivier-Favre.pdf |werk=Dernières Nouvelles d’Alsace |datum=2013-06-09 |format=PDF |zugriff=2026-10-22}}</ref>
=== Karriere in dr Versicherungsbranche ===
Mit 23 Johr het dr Olivier Favre noch em Tod vum Vatter s familiäre Versicherungsbüro iwwernoh. Er het s Unternehmen im Bereich Versicherungsbrokerage fer Unternehme erweitert. Noch eme Porträt, wu 2016 veröffentlìcht worre ìsch, ìsch d Zahl vun de Mitarbeiter vun ungefähr zehn uf rund 70 gstìje. Dr Betrieb het sich so zu eme wichtige Versicherungsbroker im östliche Frankrich entwickelt.<ref name="Portrait2016" />
Noch ungefähr drissig Johr in dr Versicherungsbranche het er s Unternehmen verkauft un sich berueflich nei orientiert. Nochher ìsch er Präsident vun dr [[Société industrielle de Mulhouse]] worre. In dere Funktion het er unter anderem bi dr Renovation vum Sitz vum Verein mitgmacht.<ref name="AlsaceMonde2022" />
=== Entwicklung vum Parc Oméga ===
1996 het sich dr Olivier Favre mit de Brüeder Paul un Alexis Spengler zämmegetan, um dr Parc Oméga z'entwickle. Dr Tierpark lyt in dr Näj vun [[Montebello (Québec)|Montebello]] in dr Region [[Outaouais (Québec)|Outaouais]] in Québec. D Brüeder Spengler hän s Gelände ursprünglich fer Jagdaktivitäte erworbe. Spöter ìsch dr Ort zu eme Park entwickelt worre, wu d Besucher d nordamerikanisch Tierwelt entdecke könne.<ref name="DNA2013" />
2001 het dr Olivier Favre d Anteile vun sine Partner kauft un ìsch so zum alleinige Besitzer vum Park worre.<ref name="DNA2013" /> Nochher het er in d Infrastruktur investiert un s Angebot fer d Besucher erweitert. Dr Park verbindet d Beobachtung vun de Tier mit dr Entdeckung vun dr Landschaft, em Wald un verschidene Aspekt vun dr Geschichte un Kultur Québecs.<ref name="ForestTime" />
Im Park könne unter anderem Wapitis, Elche, Bisons, Bäre un Wölf beobachtet wäre. Kulturelli Installatioune un Iwwernachtungsmeglichkeite ergänze s touristische Angebot.<ref name="ForestTime" />
2019 het dr Olivier Favre dr Parc Oméga an d europäisch Immobiliengruppe [[Batipart]] verkauft. Als Grund het er sin Alter, s Fehle vun ere familiäre Nochfolg un sin Wunsch genannt, d langfristigi Zukunft vum Park ze sichere.<ref name="LeDroit2021">{{Internetquelle |titel=Un quart de siècle à la tête du Parc Oméga |url=https://www.ledroit.com/ |autor=Benoit Sabourin |werk=Le Droit |datum=2021-11-26 |zugriff=2026-10-22}}</ref>
2021 ìsch sin Buech ''La Passion d'un créateur'' erschiene. In dem illüstrierte Buech mit 176 Site beschribt er sin Erfahrunge an dr Spitze vum Park un d wichtigschte Etappe vun sinere Entwicklung.<ref name="LeDroit2021" />
=== Engagement fer d québecerisch Volkskunscht ===
Noch em Verkauf vum Parc Oméga het sich dr Olivier Favre unter anderem fer d Förderung vun dr québecerische [[Volkskunst]] eingesetzt. 2021 het er zämme mit Adrien Levasseur d Maison des créateurs d'art populaire du Québec in [[Plaisance (Québec)|Plaisance]] in dr Region Outaouais mitbegründet.
D Institution ìsch in eme ehemalige Pfarrhüüs untergebracht. Ihr Ziel ìsch, d Werke vun Volkskünstler un autodidaktische Künstler üs Québec z'präsentiere un bekannter ze mache.<ref name="LeDroit2021" /><ref name="DH2026">{{Internetquelle |titel=Le Québec pleure la disparition d'un bâtisseur exceptionnel |url=https://www.derniereheureqc.com/divertissement/vedette/le-quebec-pleure-la-disparition-d-un-batisseur-exceptionnel |werk=Dernière Heure Qc |datum=2026-06-06 |zugriff=2026-10-22}}</ref>
== Priise un Üüszeichnunge ==
2014 het dr Olivier Favre bi de Grands Prix du tourisme de l’Outaouais dr Titel « Personnalité touristique 2014 » bekumme.<ref>{{Internetquelle |titel=De gestionnaire à créateur de beauté |url=https://www.ledroit.com/2014/04/14/de-gestionnaire-a-createur-de-beaute-2c819b649a6c0e0ce15e1d89efd75d96/ |autor=Benoit Sabourin |werk=Le Droit |datum=2014-04-14 |zugriff=2026-10-22}}</ref>
== Büecher ==
* 2021: ''La Passion d'un créateur''.<ref>{{Internetquelle |titel=De nouveaux outils promotionnels pour une saison touristique hivernale achalandée |url=https://mrcpapineau.com/de-nouveaux-outils-promotionnels-pour-une-saison-touristique-hivernale-achalandee/ |werk=MRC de Papineau |zugriff=2026-10-22}}</ref>
== Filmografie ==
* ''L'Aventure québécoise'', e Dokumentarfilm vun 52 Minute.<ref>{{Internetquelle |titel=L'Aventure Québécoise |url=https://www.allocine.fr/film/fichefilm_gen_cfilm=268412.html |werk=AlloCiné |zugriff=2026-10-17}}</ref>
== Weblinks ==
* [https://www.parcomega.ca/ Offizielli Website vum Parc Oméga]
* [https://www.the-forest-time.com/fr/entretien-avec-olivier-favre-le-parc-omega-ou-le-projet-dune-vie Interview mit Olivier Favre], ''The Forest Time'', 1. März 2018.
== Nochwiis ==
<references />
{{SORTIERUNG:Favre, Olivier}}
[[Kategorie:Französische Unternäämer]]
[[Kategorie:Person (Milhüüsa)]]
[[Kategorie:Elsässer]]
[[Kategorie:Franzoos]]
[[Kategorie:Maa]]
cua0z3v5cgf88c39762jkt66vj44j0j
1089724
1089715
2026-10-22T10:45:05Z
Freigut
8945
/* Nochwiis */ Übersetzigshiiwiis
1089724
wikitext
text/x-wiki
Dr '''Olivier Favre''' (* [[1943]]; † [[5. Juni]] [[2026]]) ìsch e [[Frankreich|franzesischer]] Unternehmer üs em [[Elsass]] gsi. Er ìsch vor allem dur sin Beitrag zur Entwicklung vum [[Parc Oméga]], eme Tierpark in [[Québec]] in Kanada, bekannt worre.<ref name="ForestTime">{{Internetquelle |titel=Entretien avec Olivier Favre « Le Parc Oméga ou le projet d’une vie » |url=https://www.the-forest-time.com/fr/entretien-avec-olivier-favre-le-parc-omega-ou-le-projet-dune-vie |werk=The Forest Time |datum=2018-03-01 |zugriff=2026-10-22}}</ref><ref>{{Internetquelle |titel=Olivier FAVRE |url=https://carnetdujour.lefigaro.fr/annonce/print/640413997/ |werk=Le Figaro, Carnet du jour |datum=2026-06-09 |zugriff=2026-10-22}}</ref>
== Läwe un Werdegang ==
=== Herkunft un Üsbìldung ===
Dr Olivier Favre stammt üs [[Mülhausen|Mìlhüüse]] im Elsass. Er ghert ere Familie aa, wu mit dr Industriegschicht vun dr Region verbunde ìsch. Er ìsch dr Urenkel vum Gaston Favre, wu im 19. Johrhundert an dr Entwicklung vun dr Textilindustrie in Mìlhüüse beteiligt worre ìsch. Sin Mueter stammt üs ere Familie, wu mit dr Brauereibranche verbunde ìsch.<ref name="Portrait2016">{{Internetquelle |titel=Il faut inventer sa vie plutôt que de rester coincé dedans |url=https://www.alsacemonde.org/wp-content/uploads/2016/10/PORTRAITS-2016-1-24-Olivier-Favre.pdf |werk=Portraits d’Alsaciens dans le monde |datum=2016 |format=PDF |zugriff=2026-10-22}}</ref>
E Teil vun sinere Kindheit het er in [[Eschentzwiller]] im [[Oberelsass|Owerelsass]] verbrocht. Dert het sini Familie e Hüüs besesse, wu sini Großeltere kauft hän. Spöter ìsch er widder dert ane gezöje un het dert sin Wohnsitz ghaa.<ref name="AlsaceMonde2022">{{Internetquelle |titel=Olivier Favre, entrepreneur entre Alsace et Québec |url=https://www.alsacemonde.org/wp-content/uploads/LAlsace-dans-le-monde-n%C2%B070-Printemps-2022.pdf |werk=L’Alsace dans le monde |datum=2022 |seiten=12–13 |format=PDF |zugriff=2026-10-22}}</ref>
In sinere Jugend het er vorghaa, in [[Montréal]] z'studiere. Er ìsch awer im Elsass geblìwe, um s Familienunternehme ze iwwernehme. In [[Strossburi]] het er Recht un Politikwìssenschafte studiert un e Maîtrise-Abschluss erworbe.<ref name="DNA2013">{{Internetquelle |titel=Le rêve québécois |url=https://www.alsacemonde.org/wp-content/uploads/2013/06/Canada-Olivier-Favre.pdf |werk=Dernières Nouvelles d’Alsace |datum=2013-06-09 |format=PDF |zugriff=2026-10-22}}</ref>
=== Karriere in dr Versicherungsbranche ===
Mit 23 Johr het dr Olivier Favre noch em Tod vum Vatter s familiäre Versicherungsbüro iwwernoh. Er het s Unternehmen im Bereich Versicherungsbrokerage fer Unternehme erweitert. Noch eme Porträt, wu 2016 veröffentlìcht worre ìsch, ìsch d Zahl vun de Mitarbeiter vun ungefähr zehn uf rund 70 gstìje. Dr Betrieb het sich so zu eme wichtige Versicherungsbroker im östliche Frankrich entwickelt.<ref name="Portrait2016" />
Noch ungefähr drissig Johr in dr Versicherungsbranche het er s Unternehmen verkauft un sich berueflich nei orientiert. Nochher ìsch er Präsident vun dr [[Société industrielle de Mulhouse]] worre. In dere Funktion het er unter anderem bi dr Renovation vum Sitz vum Verein mitgmacht.<ref name="AlsaceMonde2022" />
=== Entwicklung vum Parc Oméga ===
1996 het sich dr Olivier Favre mit de Brüeder Paul un Alexis Spengler zämmegetan, um dr Parc Oméga z'entwickle. Dr Tierpark lyt in dr Näj vun [[Montebello (Québec)|Montebello]] in dr Region [[Outaouais (Québec)|Outaouais]] in Québec. D Brüeder Spengler hän s Gelände ursprünglich fer Jagdaktivitäte erworbe. Spöter ìsch dr Ort zu eme Park entwickelt worre, wu d Besucher d nordamerikanisch Tierwelt entdecke könne.<ref name="DNA2013" />
2001 het dr Olivier Favre d Anteile vun sine Partner kauft un ìsch so zum alleinige Besitzer vum Park worre.<ref name="DNA2013" /> Nochher het er in d Infrastruktur investiert un s Angebot fer d Besucher erweitert. Dr Park verbindet d Beobachtung vun de Tier mit dr Entdeckung vun dr Landschaft, em Wald un verschidene Aspekt vun dr Geschichte un Kultur Québecs.<ref name="ForestTime" />
Im Park könne unter anderem Wapitis, Elche, Bisons, Bäre un Wölf beobachtet wäre. Kulturelli Installatioune un Iwwernachtungsmeglichkeite ergänze s touristische Angebot.<ref name="ForestTime" />
2019 het dr Olivier Favre dr Parc Oméga an d europäisch Immobiliengruppe [[Batipart]] verkauft. Als Grund het er sin Alter, s Fehle vun ere familiäre Nochfolg un sin Wunsch genannt, d langfristigi Zukunft vum Park ze sichere.<ref name="LeDroit2021">{{Internetquelle |titel=Un quart de siècle à la tête du Parc Oméga |url=https://www.ledroit.com/ |autor=Benoit Sabourin |werk=Le Droit |datum=2021-11-26 |zugriff=2026-10-22}}</ref>
2021 ìsch sin Buech ''La Passion d'un créateur'' erschiene. In dem illüstrierte Buech mit 176 Site beschribt er sin Erfahrunge an dr Spitze vum Park un d wichtigschte Etappe vun sinere Entwicklung.<ref name="LeDroit2021" />
=== Engagement fer d québecerisch Volkskunscht ===
Noch em Verkauf vum Parc Oméga het sich dr Olivier Favre unter anderem fer d Förderung vun dr québecerische [[Volkskunst]] eingesetzt. 2021 het er zämme mit Adrien Levasseur d Maison des créateurs d'art populaire du Québec in [[Plaisance (Québec)|Plaisance]] in dr Region Outaouais mitbegründet.
D Institution ìsch in eme ehemalige Pfarrhüüs untergebracht. Ihr Ziel ìsch, d Werke vun Volkskünstler un autodidaktische Künstler üs Québec z'präsentiere un bekannter ze mache.<ref name="LeDroit2021" /><ref name="DH2026">{{Internetquelle |titel=Le Québec pleure la disparition d'un bâtisseur exceptionnel |url=https://www.derniereheureqc.com/divertissement/vedette/le-quebec-pleure-la-disparition-d-un-batisseur-exceptionnel |werk=Dernière Heure Qc |datum=2026-06-06 |zugriff=2026-10-22}}</ref>
== Priise un Üüszeichnunge ==
2014 het dr Olivier Favre bi de Grands Prix du tourisme de l’Outaouais dr Titel « Personnalité touristique 2014 » bekumme.<ref>{{Internetquelle |titel=De gestionnaire à créateur de beauté |url=https://www.ledroit.com/2014/04/14/de-gestionnaire-a-createur-de-beaute-2c819b649a6c0e0ce15e1d89efd75d96/ |autor=Benoit Sabourin |werk=Le Droit |datum=2014-04-14 |zugriff=2026-10-22}}</ref>
== Büecher ==
* 2021: ''La Passion d'un créateur''.<ref>{{Internetquelle |titel=De nouveaux outils promotionnels pour une saison touristique hivernale achalandée |url=https://mrcpapineau.com/de-nouveaux-outils-promotionnels-pour-une-saison-touristique-hivernale-achalandee/ |werk=MRC de Papineau |zugriff=2026-10-22}}</ref>
== Filmografie ==
* ''L'Aventure québécoise'', e Dokumentarfilm vun 52 Minute.<ref>{{Internetquelle |titel=L'Aventure Québécoise |url=https://www.allocine.fr/film/fichefilm_gen_cfilm=268412.html |werk=AlloCiné |zugriff=2026-10-17}}</ref>
== Weblinks ==
* [https://www.parcomega.ca/ Offizielli Website vum Parc Oméga]
* [https://www.the-forest-time.com/fr/entretien-avec-olivier-favre-le-parc-omega-ou-le-projet-dune-vie Interview mit Olivier Favre], ''The Forest Time'', 1. März 2018.
== Nochwiis ==
<references />
{{Normdaten}}
{{Übersetzungshinweis|1 = fr|2 = Olivier_Favre|3 = französisch|4 = 240480176}}
{{SORTIERUNG:Favre, Olivier}}
[[Kategorie:Französische Unternäämer]]
[[Kategorie:Person (Milhüüsa)]]
[[Kategorie:Elsässer]]
[[Kategorie:Franzoos]]
[[Kategorie:Maa]]
05189j3gnanfbc4q35rvk99edgbrhih
1089725
1089724
2026-10-22T10:46:32Z
Freigut
8945
/* Nochwiis */
1089725
wikitext
text/x-wiki
Dr '''Olivier Favre''' (* [[1943]]; † [[5. Juni]] [[2026]]) ìsch e [[Frankreich|franzesischer]] Unternehmer üs em [[Elsass]] gsi. Er ìsch vor allem dur sin Beitrag zur Entwicklung vum [[Parc Oméga]], eme Tierpark in [[Québec]] in Kanada, bekannt worre.<ref name="ForestTime">{{Internetquelle |titel=Entretien avec Olivier Favre « Le Parc Oméga ou le projet d’une vie » |url=https://www.the-forest-time.com/fr/entretien-avec-olivier-favre-le-parc-omega-ou-le-projet-dune-vie |werk=The Forest Time |datum=2018-03-01 |zugriff=2026-10-22}}</ref><ref>{{Internetquelle |titel=Olivier FAVRE |url=https://carnetdujour.lefigaro.fr/annonce/print/640413997/ |werk=Le Figaro, Carnet du jour |datum=2026-06-09 |zugriff=2026-10-22}}</ref>
== Läwe un Werdegang ==
=== Herkunft un Üsbìldung ===
Dr Olivier Favre stammt üs [[Mülhausen|Mìlhüüse]] im Elsass. Er ghert ere Familie aa, wu mit dr Industriegschicht vun dr Region verbunde ìsch. Er ìsch dr Urenkel vum Gaston Favre, wu im 19. Johrhundert an dr Entwicklung vun dr Textilindustrie in Mìlhüüse beteiligt worre ìsch. Sin Mueter stammt üs ere Familie, wu mit dr Brauereibranche verbunde ìsch.<ref name="Portrait2016">{{Internetquelle |titel=Il faut inventer sa vie plutôt que de rester coincé dedans |url=https://www.alsacemonde.org/wp-content/uploads/2016/10/PORTRAITS-2016-1-24-Olivier-Favre.pdf |werk=Portraits d’Alsaciens dans le monde |datum=2016 |format=PDF |zugriff=2026-10-22}}</ref>
E Teil vun sinere Kindheit het er in [[Eschentzwiller]] im [[Oberelsass|Owerelsass]] verbrocht. Dert het sini Familie e Hüüs besesse, wu sini Großeltere kauft hän. Spöter ìsch er widder dert ane gezöje un het dert sin Wohnsitz ghaa.<ref name="AlsaceMonde2022">{{Internetquelle |titel=Olivier Favre, entrepreneur entre Alsace et Québec |url=https://www.alsacemonde.org/wp-content/uploads/LAlsace-dans-le-monde-n%C2%B070-Printemps-2022.pdf |werk=L’Alsace dans le monde |datum=2022 |seiten=12–13 |format=PDF |zugriff=2026-10-22}}</ref>
In sinere Jugend het er vorghaa, in [[Montréal]] z'studiere. Er ìsch awer im Elsass geblìwe, um s Familienunternehme ze iwwernehme. In [[Strossburi]] het er Recht un Politikwìssenschafte studiert un e Maîtrise-Abschluss erworbe.<ref name="DNA2013">{{Internetquelle |titel=Le rêve québécois |url=https://www.alsacemonde.org/wp-content/uploads/2013/06/Canada-Olivier-Favre.pdf |werk=Dernières Nouvelles d’Alsace |datum=2013-06-09 |format=PDF |zugriff=2026-10-22}}</ref>
=== Karriere in dr Versicherungsbranche ===
Mit 23 Johr het dr Olivier Favre noch em Tod vum Vatter s familiäre Versicherungsbüro iwwernoh. Er het s Unternehmen im Bereich Versicherungsbrokerage fer Unternehme erweitert. Noch eme Porträt, wu 2016 veröffentlìcht worre ìsch, ìsch d Zahl vun de Mitarbeiter vun ungefähr zehn uf rund 70 gstìje. Dr Betrieb het sich so zu eme wichtige Versicherungsbroker im östliche Frankrich entwickelt.<ref name="Portrait2016" />
Noch ungefähr drissig Johr in dr Versicherungsbranche het er s Unternehmen verkauft un sich berueflich nei orientiert. Nochher ìsch er Präsident vun dr [[Société industrielle de Mulhouse]] worre. In dere Funktion het er unter anderem bi dr Renovation vum Sitz vum Verein mitgmacht.<ref name="AlsaceMonde2022" />
=== Entwicklung vum Parc Oméga ===
1996 het sich dr Olivier Favre mit de Brüeder Paul un Alexis Spengler zämmegetan, um dr Parc Oméga z'entwickle. Dr Tierpark lyt in dr Näj vun [[Montebello (Québec)|Montebello]] in dr Region [[Outaouais (Québec)|Outaouais]] in Québec. D Brüeder Spengler hän s Gelände ursprünglich fer Jagdaktivitäte erworbe. Spöter ìsch dr Ort zu eme Park entwickelt worre, wu d Besucher d nordamerikanisch Tierwelt entdecke könne.<ref name="DNA2013" />
2001 het dr Olivier Favre d Anteile vun sine Partner kauft un ìsch so zum alleinige Besitzer vum Park worre.<ref name="DNA2013" /> Nochher het er in d Infrastruktur investiert un s Angebot fer d Besucher erweitert. Dr Park verbindet d Beobachtung vun de Tier mit dr Entdeckung vun dr Landschaft, em Wald un verschidene Aspekt vun dr Geschichte un Kultur Québecs.<ref name="ForestTime" />
Im Park könne unter anderem Wapitis, Elche, Bisons, Bäre un Wölf beobachtet wäre. Kulturelli Installatioune un Iwwernachtungsmeglichkeite ergänze s touristische Angebot.<ref name="ForestTime" />
2019 het dr Olivier Favre dr Parc Oméga an d europäisch Immobiliengruppe [[Batipart]] verkauft. Als Grund het er sin Alter, s Fehle vun ere familiäre Nochfolg un sin Wunsch genannt, d langfristigi Zukunft vum Park ze sichere.<ref name="LeDroit2021">{{Internetquelle |titel=Un quart de siècle à la tête du Parc Oméga |url=https://www.ledroit.com/ |autor=Benoit Sabourin |werk=Le Droit |datum=2021-11-26 |zugriff=2026-10-22}}</ref>
2021 ìsch sin Buech ''La Passion d'un créateur'' erschiene. In dem illüstrierte Buech mit 176 Site beschribt er sin Erfahrunge an dr Spitze vum Park un d wichtigschte Etappe vun sinere Entwicklung.<ref name="LeDroit2021" />
=== Engagement fer d québecerisch Volkskunscht ===
Noch em Verkauf vum Parc Oméga het sich dr Olivier Favre unter anderem fer d Förderung vun dr québecerische [[Volkskunst]] eingesetzt. 2021 het er zämme mit Adrien Levasseur d Maison des créateurs d'art populaire du Québec in [[Plaisance (Québec)|Plaisance]] in dr Region Outaouais mitbegründet.
D Institution ìsch in eme ehemalige Pfarrhüüs untergebracht. Ihr Ziel ìsch, d Werke vun Volkskünstler un autodidaktische Künstler üs Québec z'präsentiere un bekannter ze mache.<ref name="LeDroit2021" /><ref name="DH2026">{{Internetquelle |titel=Le Québec pleure la disparition d'un bâtisseur exceptionnel |url=https://www.derniereheureqc.com/divertissement/vedette/le-quebec-pleure-la-disparition-d-un-batisseur-exceptionnel |werk=Dernière Heure Qc |datum=2026-06-06 |zugriff=2026-10-22}}</ref>
== Priise un Üüszeichnunge ==
2014 het dr Olivier Favre bi de Grands Prix du tourisme de l’Outaouais dr Titel « Personnalité touristique 2014 » bekumme.<ref>{{Internetquelle |titel=De gestionnaire à créateur de beauté |url=https://www.ledroit.com/2014/04/14/de-gestionnaire-a-createur-de-beaute-2c819b649a6c0e0ce15e1d89efd75d96/ |autor=Benoit Sabourin |werk=Le Droit |datum=2014-04-14 |zugriff=2026-10-22}}</ref>
== Büecher ==
* 2021: ''La Passion d'un créateur''.<ref>{{Internetquelle |titel=De nouveaux outils promotionnels pour une saison touristique hivernale achalandée |url=https://mrcpapineau.com/de-nouveaux-outils-promotionnels-pour-une-saison-touristique-hivernale-achalandee/ |werk=MRC de Papineau |zugriff=2026-10-22}}</ref>
== Filmografie ==
* ''L'Aventure québécoise'', e Dokumentarfilm vun 52 Minute.<ref>{{Internetquelle |titel=L'Aventure Québécoise |url=https://www.allocine.fr/film/fichefilm_gen_cfilm=268412.html |werk=AlloCiné |zugriff=2026-10-17}}</ref>
== Weblinks ==
* [https://www.parcomega.ca/ Offizielli Website vum Parc Oméga]
* [https://www.the-forest-time.com/fr/entretien-avec-olivier-favre-le-parc-omega-ou-le-projet-dune-vie Interview mit Olivier Favre], ''The Forest Time'', 1. März 2018.
== Nochwiis ==
<references />
{{Normdaten}}
{{Übersetzungshinweis|1 = fr|2 = Olivier_Favre|3 = französisch|4 = 240480176}}
{{SORTIERUNG:Favre, Olivier}}
[[Kategorie:Französische Unternäämer]]
[[Kategorie:Person (Milhüüsa)]]
[[Kategorie:Elsässer]]
[[Kategorie:Person (Kanada)]]
[[Kategorie:Franzoos]]
[[Kategorie:Maa]]
9n9e2lz95ef9fa1evq1yznhyn55wris