Википедия altwiki https://alt.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D3%A7%D1%81_%D0%B1%D3%B1%D0%BA MediaWiki 1.47.0-wmf.4 first-letter Медиа Аҥылу Шӱӱжӱ Туружаачы Туружаачыны шӱӱжери Википедия Википедияти шӱӱжери Файл Файлды шӱӱжери MediaWiki MediaWiki-ни шӱӱжери Ӱлекер Ӱлекерди шӱӱжери Болуш Болушты шӱӱжери Категория Категорияны шӱӱжери TimedText TimedText talk Модуль Модульды шӱӱжери Event Event talk 0 262 48956 48430 2026-06-02T08:59:13Z Quinlan83 1059 /* Јуруктардыҥ кӧмзӧзи */ fix 48956 wikitext text/x-wiki {{ЈЈЈ+Россия |статус = Јурт |русское название = Кӧл-Јик |оригинальное название = {{lang-ru|Озерное}} |герб = |флаг = | изображение = | описание изображения = |lat_deg = 51 |lat_min = 48 |lat_sec = 51.646 |lon_deg = 85 |lon_min = 47 |lon_sec = 47.756 |CoordAddon = type:city(180)_region:RU |CoordScale = 20000 |страна = Россия |регион = Алтай Республика |район = Майма аймак |район в таблице = Майма аймак{{!}}Майма |вид поселения = Јурт јеезе |поселение = Ман-Јӱректиҥ јурт јеезези |поселение в таблице = Ман-Јӱректиҥ јурт јеезези{{!}}Ман-Јӱректиҥ |внутреннее деление = |вид главы = |глава = |дата основания = |первое упоминание = |прежние имена = |статус с = |площадь = |вид высоты = |высота центра НП = 374<ref name="Высота н/у моря"/> |климат = орто-континентал |население = {{ Эл-јонныҥ тоозы | Озёрное (Майминский район) | тс }} |год переписи = {{ Эл-јонныҥ тоозы | Озёрное (Майминский район)| г }} |плотность = |агломерация = |национальный состав = [[орустар]] 95 %<ref name="Коряков"/> |конфессиональный состав = |часовой пояс = |телефонный код = 38841 |почтовый индекс = |почтовые индексы = |автомобильный код = |цифровой идентификатор = |цифровой идентификатор 2 = |категория в Commons = |сайт = }} '''Кӧл-Јик''' ({{Lang-ru|Озерное}}) јурт [[Россия]]да [[Алтай Республика|Алтай Республиканыҥ]] [[Майма аймак|Майма аймагында]] [[Ман-Јӱректиҥ јурт јеезези]]не кирет. == Этимологиязы == Кӧл-Јик {{Lang-ru|лог с озером}}<ref name="Топонимика">{{книга |автор = Молчанова О. Т. |часть = |ссылка часть = |заглавие = Топонимический словарь Горного Алтая |оригинал = |ссылка = http://www.nskdiggers.ru/archive/toponim/toponim.pdf |викитека = |ответственный = А.Т. Тыбыкова |издание = |место = Горно-Алтайск |издательство = Горно-Алт. отд. Алт.кн.изд-ва |год = 1979 |том = |страницы = |столбцы = |страниц = 397 |серия = |isbn = }}</ref>. == Физико-географиялык темдектери == === Географиязы === Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 374 метрге бийик<ref name="Высота н/у моря">[https://foto-planeta.com/np/1000005516/ozernoe.html Озёрное (Кӧл-Јик)]</ref>. Јурт [[Туулу Алтай|Туулу Алтайдыҥ]] тӱндӱк-кӱнбадыш келтейинде, Ман-Јӱректиҥ јанында, Чаҥкыр, Сӱӱри ле Таскырга курчаткан турат. === Климады === Климады орто-континентал. Соок ло узун кыш, кыска ла серӱӱн јай. Тӱштӱк аймактарга кӧрӧ климат јымжак, кыш карлу болот, јер тыҥ тоҥбойт. Кейдиҥ ортојылдык температуразы +1,0 °С, изӱ кӱндердиҥ температуразыныҥ ӱстӱги бажы +36 °С, эҥ ле соок температураныҥ алтыгы учы −49 °С, јердиҥ ортојылдык температуразы +2 °С, јыл ичинде калганчы соок кӱн ле баштапкы соок кӱн 24.05/17.09, јыл ичинде соок јок кӱндердиҥ тоозы 116, јут-чыктыҥ кеми бир јылга 711 мм, салкынныҥ ортојылдык тӱргени 1,7, тыҥ салкынду кӱндердиҥ тоозы 9,1 (15 м/с тӱрген салкынду)<ref>Майма. Климат[https://e-lib.gasu.ru/eposobia/altai/maima/klim.html.] </ref>. Кадын орой тоҥот, тӱштӱкте чылап тыҥ салкындар сокпойт. === Аҥ-куштары === Кӧл-Јиктиҥ јанында јӱзӱн-јӱӱр аҥдар јӱрет: тӱлкӱ, койон, јеекен, агас, албаа, јоонмойын, кӧрӱк, јараа<ref name="Собанский звери">''Собанский Г. Г.'' Звери Алтая. — Барнаул: [б.и.], 2005.</ref>. Куштардаҥ кедери тарал, каргаа, ӱкӱ, кӱӱк, тейлеген, талеҥко, мӱркӱт, карчага, јелечи, мечиртке, чай, торлоо, бӧднӧ, кӱртӱк. Алтай Республиканыҥ кызыл бичигине кирген куштар: ала ылаачын, ӱкӱ, шоҥкор, боро ылаачын<ref name="Торбоков звери">''Торбоков Т.'' Алтайдыҥ аҥ-куштары. Звери и птицы Алтая. — Горно-Алтайск: АУ РА "Литературно-издательский Дом «Алтын-Туу», 2020.</ref>. Сууда балык кезем астаган да болзо, чараган, бел, чортон, ускуч, јылмай ла база кезик бӱдӱм балык бар. === Ӧзӱмдери === Эбире турган кырлар агашла бӱркелген, ӧскӧн агаштардыҥ кӧп нургуны карагай, јойгон агаш. Суујакалай чиби, тал, каргана, кайыҥ агаштар ӧзӧт, бийиктей тытла кожо мӧш ӧзӧт<ref name="Торбоков флора">''Торбоков Т.'' Алтайдыҥ ӧзӱмдери. Растения Алтая. — Горно-Алтайск: АУ РА "Литературно-издательский Дом «Алтын-Туу», 2020.</ref>. Тайга -тажы јиилектӱ, бороҥот, уйкӧс, тийиҥкат, кызылгат, тайабаш, калба, кӧжнӧ дӧ кӧп ӧзӧт<ref name="Торбоков флора"/>. Чыкту ла кӧлӧткӧлӧй јерде ӧлӧҥ бийик болуп ӧзӧт, комургай, кулузын, кылбыш, башка-башка чечектер: буланат, балузын, быркырууш, саргай, кандык, кӱӱктаман, кӱнкајы ла о.ӧ. «Алтай Республиканыҥ Кызыл бичигине» кирген ӧзӱмдер кӧп, олордыҥ тоозында: арчын, алтын тазыл, марал чечек, кызыл тазыл ла о.ӧ.<ref name="Кр книга растения РА 2017">[https://icdlib.nspu.ru/views/icdlib/6253/read.php ''Красная книга Республики Алтай: растения''] / Горно-Алтайский гос. ун-т. СО РАН. Центральный сиб. бот. сад. Горно-Алтайский бот. сад. — 3-е изд., перераб. и доп. — Горно-Алтайск: ГАГУ, 2017. — 267 с.: ил. — Библиогр.: с. 233—256. — {{#isbn:978-5-93809-086-6}}. — Текст: электронный</ref>. === Јери ле јолдоры === Јурт 39 ором: Мешкел, Айас јалаҥ, Канатту, Јалаҥду, С. Л. Шефердиҥ, Кӱнет јалаҥ, Јииттердиҥ, Амыр-энчӱниҥ, Меесте, Серӱӱн ле о.ӧ. {| class="wikitable" | COLSPAN="2" ALIGN="center" | '''Кӧл-Јик јурттаҥ ала ӧскӧ јурттарга јетире''' |- | Администрациялык тӧс јер [[Ман-Јӱрек]]|| 4 км |- | Аймактыҥ тӧс јери [[Майма]] || 35 км |- | Республикан тӧс кала [[Улалу]] || 39 км |- | [[Јаш-Тура|Јаш-Тураныҥ]] темир јолыныҥ вокзалы || 130 км |- | Тергеениҥ тӧс калазы [[Москва]] ||3800 км |- | [[Чуйдыҥ трагы]] (Р-256) 474, км-деҥ ||1,3 км |} == Тӱӱкизи == Јурт 1860 јылдарда тӧзӧлгӧн. Аймактыҥ кӧп јурттары Алтайский миссия келип, тургун алтайларды креске тӱжӱрип, кудайдыҥ православный јаҥына кийдирип, туралар, јолдор тудуп, серкпелер ачып, церковно-приходской школдор ачып, ӱредӱ берип турган ӧйдӧ тӧзӧлгӧн. == Эл-јон == {{ Эл-јонныҥ тоозы | Озёрное (Майминский район)| Столбцов=10}} == Ук-калыктары == Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 156 кижи болгон, олордыҥ 85 % орустар ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон<ref name="Коряков">[http://www.lingvarium.org/russia/settlem-database.shtml Коряков Ю. Б. База данных «Этно-языковой состав населённых пунктов России».]</ref>. == Инфраструктуразы == <div style="-moz-column-count: 3; -webkit-column-count: 3; -o-column-count: 3; -ms-column-count: 3; column-count: 3;"> * баштамы школ; * јурттыҥ клубы; * магазин; * калаш быжырар јер; * конор туралар; * турбаза; * чанаатрасса; * Чаҥкыр кырга чыгар эдим; * парапланла учары; * сувенир садар јер; * кӧлдӧ туристтерге јазамал (кеме, Катамаран); * кӧӧликтер јазаар јер; * АЗС; * агашкезим. </div> == Экономиказы == Кажы ла биле таҥынаҥ ээлемдӱ. Мал азыраары. Сад ла маала отургызары. Туризм. == Кереестер == === Тӱӱкилик === === Археологиялык === === Ар-бӱткендик === * Бабырган тодоштордыҥ байлу туузы (39)<ref name="Ойношев свод"/>; * Ман-Јӱректиҥ кӧли ()<ref name="Ойношев свод"/>; * Чаптыган кыр байлу (46)<ref name="Ойношев свод"/>; * [[Аржан (суу)|Аржан суу]] (62)<ref name="Ойношев свод"/>; * Чаҥкыр туу ()<ref name="Ойношев свод"/>. Скобканыҥ ичинде кереестиҥ аҥылу темдек-тоозы кӧргӱзилген «Кереестердиҥ текши тоозы» деп бичикте<ref name="Ойношев свод">''Ойношев В. П.'', ''Урбанова С. Е.'' Свод обьектов культурного наследия Республики Алтай. — Горно-Алтайск: АУ РА «АКИН РА», 2013.</ref>. == Јуруктардыҥ кӧмзӧзи == <gallery perrow=6 widths="200px" heights="170px"> Файл:Манжерок.JPG|Ман-Јӱректиҥ кӧли, Кӧл-Јик јурттаҥ тӱндӱк кӱнчыгыш јаар 0,5км </gallery> == Јарлу улузы == == Ајарулар == {{Ајарулар}} == Тайантылар == {{Тыш тайантылар}} {{Майма аймактыҥ јон јаткан јерлери}} [[Категория:Майма аймактыҥ јурттары]] [[Категория:Алфавит аайынча јон јаткан јерлери]] [[Категория:Алтай Республиканыҥ јон јаткан јерлери алфавитле]] ptbp5iklh3np44ysvd8405db8wc4p8n 0 7551 48955 48806 2026-06-02T08:58:26Z Quinlan83 1059 Fix 48955 wikitext text/x-wiki [[Файл:Mendoza Ciudad.jpg|thumb]] '''Мендоса''' — [[Аргентина]]ныҥ калазы ла Мендоса провинцияныҥ тӧс калазы. Ол Анды туулардыҥ эдегинде, [[Буэнос-Айрес]]теҥ кӱнбатыш јаар 987 км ыраакта, Чилиниҥ кыйузына јуук јадат. 2010 јылда калада 115 041 кижи јуртаган, а оныҥ кала јанындагы јерлериле кожо 900 000 кижиге јуук болгон. n9kidbmk8v5d6fir4zu1sr38von5w8s 10 7595 48953 2026-06-01T16:59:45Z Radmir Far 339 + 48953 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Potd/Month|Year=2026|Month=06}}</includeonly><noinclude>{{Potd/2026-06}}[[Категория:Ӱлекерлер:Кӱнниҥ кӧргӱзӱзи]]</noinclude> gte1nehqycuaditru5m4owdo5498ky1 10 7596 48954 2026-06-01T19:25:28Z Frhdkazan 290 Јаҥы бӱк: "Statue of Yaksha supporting one of the Two Golden Chedi of Wat Phra Kaew, Bangkok, Thailand.jpg" 48954 wikitext text/x-wiki Statue of Yaksha supporting one of the Two Golden Chedi of Wat Phra Kaew, Bangkok, Thailand.jpg i9k1llhq2azp86zjc3dx2p68iigbni9 10 7597 48957 2026-06-02T09:15:52Z Frhdkazan 290 Јаҥы бӱк: "Illuminated wooden shelf with many glass jars containing cookies for sale in Tokyo.jpg" 48957 wikitext text/x-wiki Illuminated wooden shelf with many glass jars containing cookies for sale in Tokyo.jpg mb0zvk7vj1rmwnkj1d2o34nny3h2gbw