Википедия
altwiki
https://alt.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D3%A7%D1%81_%D0%B1%D3%B1%D0%BA
MediaWiki 1.47.0-wmf.12
first-letter
Медиа
Аҥылу
Шӱӱжӱ
Туружаачы
Туружаачыны шӱӱжери
Википедия
Википедияти шӱӱжери
Файл
Файлды шӱӱжери
MediaWiki
MediaWiki-ни шӱӱжери
Ӱлекер
Ӱлекерди шӱӱжери
Болуш
Болушты шӱӱжери
Категория
Категорияны шӱӱжери
TimedText
TimedText talk
Модуль
Модульды шӱӱжери
Event
Event talk
Сускуныҥ јурт јеезези
0
340
49178
49042
2026-07-28T20:38:10Z
InternetArchiveBot
26
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
49178
wikitext
text/x-wiki
{{Администрациялык бӧлӱк
|Цвет1 = {{Цвет|Россия}}
|Цвет2 =
|Русское название = Сускуныҥ јурт јеезези
|Оригинальное название = {{lang-ru|Соузгинское сельское поселение}}<br>[[Файл:Черемшанский источник.jpg|280px| Майма аймак, Черемшанский источник]]
|Герб =
|Флаг =
|Страна = Россия
|Статус = {{nobr|[[Россияныҥ јурт јеезези]]}}
|Гимн =
|Входит в = {{s|[[Алтай Республика]]да<br>[[Майма аймак]]}}
|Включает = 3 јурт
|Столица = [[Суску]]
|КрупныйГород =
|КрупныеГорода =
|Дата =
|Глава =
|Название главы = [[Глава сельского поселения|Глава сельского поселения]]
|Глава2 =
|Название главы2 =
|ВВП =
|Год ВВП =
|Место по ВВП =
|ВВП на душу населения =
|Место по ВВП на душу населения =
|Язык =
|Языки =орус, алтай
|Население = {{ Эл-јонныҥ тоозы | Соузгинское сельское поселение | тс }}
|Год переписи = {{ Эл-јонныҥ тоозы | Соузгинское сельское поселение | г }}
|Место по населению =
|Плотность =
|Место по плотности =
|Национальный состав = [[орустар]], [[алтайлар]] ла о.ӧ.<ref name="Коряков"/>
|Конфессиональный состав = православныйлар ла о.ӧ.
|Площадь =
|Место по площади =
|Максимальная высота =
|Средняя высота = 664<ref name="Высота н/у моря"/>
|Минимальная высота = 269<ref name="Высота н/у моря"/>
|Широта =
|Долгота =
|Карта =[[Файл:Location Mayminsky District Altai Republic.svg|мини|center| Алтай Республикада, Майма аймак]]<br>{{Сельские поселения Майминского района (карта изображений)|Соузгинское сельское поселение.png|300|center|bottom-right|помехи=да|сдвиг=15}}<br>Майма аймак, Сускуныҥ јурт јеезези
|ЧасовойПояс = [[MSK+7]]
|Аббревиатура =
|ISO =
|FIPS =
|Почтовые индексы = 649115
|Телефонный код = +7 38844
|Код автомобильных номеров = 04
|Сайт = http://www.соузга-адм.рф/
|Параметр1 =
|Название параметра1 =
|Примечания =
}}
'''Сускуныҥ јурт јеезези''' ({{Lang-ru|Соузгинское сельское поселение}}) — [[Россия|Россия Федерацияныҥ]] [[Алтай Республика|Алтай Республикада]] [[Майма аймак|Майма аймагыныҥ]] муниципал тӧзӧлмӧзи.
Администрациялык тӧс јер — [[Суску]]. «Муниципал тӧзӧлмӧлӧрди јӧптӧп, олорго келиштире статус ла гран-кыйулар тургузары» деп [[Алтай Республика|Алтай Республиканыҥ]] 2005 јылда [[чаган айдыҥ 13 кӱни]]нде чыккан Јасагы № 10-Р3 аайынча Сускуныҥ јурт јеезезине статус ла гран-кыйулар тургузылган<ref name="Закон № 10-РЗ">[http://docs.cntd.ru/document/802021155 Закон Республики Алтай от 13 января 2005 года № 10-РЗ «Об образовании муниципальных образований, наделении соответствующим статусом и установлении их границ»]</ref>.
== Географиязы ==
Јурт јеезезиниҥ јерлери [[Туулу Алтай|Туулу Алтайдыҥ]] тӱндӱк-кӱнбадыш келтейинде, [[Кадын]] сууныҥ јарадында, [[Чуйдыҥ трагы|Чуйдыҥ трагында]], [[Алтай кырай|Алтай кырайдыҥ]] гранына јуук јерде јадат. Айландыра кырлары койу агашла бӱркелген: аспак, карагай, мӧш, чиби, кайыҥ, јойгон, терек, јодро, беле, тал. Мында мааланыҥ, јердиҥ ажы јакшы ӧзӱп, тӱжӱм берет: алама, груша, беле, кара-бӧкӧ, казылган, уйкӧс, јыдукара, кайаҥат, карагат, кызылгат, чычырана ла јодро<ref>"Кучин флора и фауна>''Кучин А. П.'' Всемирный фонд дикой природы. Флора и фауна Алтая. — Горно-Алтайск: [б.и.], 2001</ref>. Агаш аразында оок аҥдардаҥ тӱлкӱ, койон, калазак, кӧрӱк, јорокон, тийиҥ, јоонмойын ла элик бар. Јӱзӱн куштар уйа базат баарчык, каргаа, кускун, ӱкӱ, бечиртке, кӱӱк, тарал ла торлоо. Сууда балыктар астаган да болзо, кезик бӱдӱмдер эмдиге бар: чортон, бел, јылмай, чараган, сӧлӧм.
Климады орто-континентал. Тӱштӱк аймактарга кӧрӧ мында ай — кӱн эмеш јымжак, чык јеткилинче тӱжер, јут-кардыҥ орто кеми 700—750 мм кире бар. Салкынныҥ ортојылдык кеми 4,5 м/сек болот. Чаган айда тыҥ ла соок дегени −30..38 °C, јаан изӱ айда изӱ ле деген кӱн +30..+35 °C. Кыска јай ла узун кыш. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 269—664 метрге бийик<ref name="Высота н/у моря">[https://foto-planeta.com/region/765/3/mayminskiy-rayon.html Майминский район]</ref>.
== Јурт јеезеге кирет ==
{| class="wikitable"
|-
! № !! Јон јаткан јер !! Јон јаткан јердиҥ бӱдӱми !! Эл-јонныҥ тоозы
|-
| 1 || [[Суску]] || јурт, административный тӧс јер || {{ Население | Соузга | тс }} кижи
|-
| 2 || [[Калбалу]] || јурт || {{ Население | Черемшанка (Республика Алтай) | тс }} кижи
|-
| 3 || [[Турбаза «Юность»]] || јурт || {{ Население | Турбаза «Юность» | тс }} кижи
|}
== Эл-јон ==
{{ Эл-јонныҥ тоозы | Соузгинское сельское поселение| Столбцов=15 }}
{{ Эл-јонныҥ тоозы | Соузгинское сельское поселение| график}}
Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 1160 кижи болгон, олордыҥ [[орустар]], [[алтайлар]] ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон<ref name="Коряков">[http://www.lingvarium.org/russia/settlem-database.shtml Коряков Ю. Б. База данных «Этно-языковой состав населённых пунктов России».]</ref>.
Окылу тил: орус, алтай<ref name="Закон РА о языках">[http://docs.cntd.ru/document/802008526/ Закон Республики Алтай от 3 марта 1993 года N 9-6 «О языках народов, проживающих на территории Республики Алтай» (с изменениями на 27 ноября 2020 года)]</ref>.
== Инфраструктуразы ==
<div style="-moz-column-count: 4; -webkit-column-count: 4; -o-column-count: 4; -ms-column-count: 4; column-count: 4;">
* Јурт јеезениҥ администрациязы;
* Орто ӱредӱлӱ школ — 1;
* Баштамы школ — 2;
* Балдардыҥ туразы — 2;
* Культура байзыҥы — 3;
* Библиотека —2;
* Спортзал — 3;
* Почта — 1;
* Магазин — 4;
* Конор тура — 3;
* Турбаза — 6;
* Кӧӧлик јазаар јер — 2;
* АЗС −2.
</div>
== Јуруктардыҥ кӧмзӧзи ==
== Ајарулар ==
{{Ајарулар}}
== Тайантылар ==
* [https://web.archive.org/web/20150905100656/http://maima-altai.ru/ Официальный сайт Майминского района]
{{Тыш тайантылар}}
{{Майма аймактыҥ муниципал тӧзӧлмӧлӧри}}
{{Майма аймактыҥ јон јаткан јерлери}}
[[Категория:Майма аймактыҥ муниципал тӧзӧлмӧзи]]
[[Категория:Алтай Республиканыҥ јурт јеезези]]
ene5bi9mjkrtxe98cyhgbs5vgtq5cfy
Чочкина, Мая Петровна
0
422
49179
45234
2026-07-29T02:20:45Z
InternetArchiveBot
26
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
49179
wikitext
text/x-wiki
{{Кижи
| род деятельности = таскадаачы
| дата рождения = 1962
| дата смерти = 19.01.2023
| место смерти = {{МестоСмерти|Улалу|Улалуда}}
}}
'''Чочкина Мая Петровна''' (1962 — 19.01.2023, [[Улалу]]) — таскадаачы, филология билимдердиҥ кандидады (1995), доцент, [[Горно-Алтайский государственный университет]]тиҥ алтаистика ла тюркология факультединиҥ баш ӱредӱчизи (2002—2023). Горно-Алтайский педагогический институттыҥ тӱӱки-филологиялык факультедин божоткон (1985)
== Биографиязы ==
Чочкина Майя Петровна — филологиялык билимдердиҥ кандидады, доцент, алтай филология ла востоковедениениҥ кафедразыныҥ јааны Горно-Алтайски государственный университеттиҥ<ref>[https://www.niialt.ru/novosti/648-pamyati-uchenogo-folklorista-kandidata-filologicheskikh-nauk-maji-petrovny-chochkinoj-1962-2023 Чочкина М. П. ПАМЯТИ УЧЕНОГО-ФОЛЬКЛОРИСТА]</ref>.
== Ижи ==
Кӧп тоолу бичиктер ле методикалык пособиелердиҥ авторы<ref>{{Cite web |title=Чочкина М. П. ГАГУ электронная библиотека |url=https://elib.gasu.ru/index.php?option=com_abook&view=author&id=280:majya-petrovna-chochkina&Itemid=115 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231002044021/https://elib.gasu.ru/index.php?option=com_abook&view=author&id=280:majya-petrovna-chochkina&Itemid=115 |archivedate=1696221621 |deadlink=yes |accessdate=1695558268 }}</ref>
* Алтай элдиҥ оос кееркедим чӱмдемели (авторлоры М. А. Демчинова, Т. М. Садалова, К. Е. Укачина, Майя Петровна Чочкина, Елизавета Еркиновна Ямаева) УЧЕБНОЕ ПОСОБИЕ. 2022 јыл.
* Балдардыҥ алтай литературазы. Алтайская детская литература. Литературоведение. УЧЕБНОЕ ПОСОБИЕ. 2017
* Алтай кай чорчок ло јебрен турк литература (Алтайский героический эпос и древнетюркская литература). Литературоведение. УЧЕБНОЕ ПОСОБИЕ. 1266
* Алтайский детский фольклор. Литературоведение. КУРС ЛЕКЦИЙ. 2014
* Алтайский речевой этикет. Авторлоры Сурна Борисовна Сарбашева, Майя Петровна Чочкина. УЧЕБНОЕ ПОСОБИЕ. 2012
* Поэтиканын сурактары. Литературоведение. УЧЕБНОЕ ПОСОБИЕ. 2014
* Балдардын алтай литературазы. Литературоведение. УЧЕБНОЕ ПОСОБИЕ. 2014
* Балдарды кееркедим телекейле таныштырары: ӱренер бичик. (Литературное развитие дошкольников.) Литературоведение. 2014
* Фольклорды ӱредер методиканын сурактары: ӱренер бичик. (Методика преподавания фольклора). Педагогика. Психология. 2014
* Алтай элдин оос кееркедим чумделгези. Устное народное творчество (алтайское). Авторлоры М. А. Демчинова, Т. М. Садалова, К. Е. Укачина, Майя Петровна Чочкина, Елизавета Еркиновна Ямаева. Литературоведение. КУРС ЛЕКЦИЙ. 2014
* Алтай элдин оос кееркедим чумделгези. Устное народное творчество (алтайское). Авторлоры М. А. Демчинова, Т. М. Садалова, К. Е. Укачина, Майя Петровна Чочкина, Елизавета Еркиновна Ямаева. Литературоведение. КУРС ЛЕКЦИЙ..2011
== Кайралдары ==
== Јуруктардыҥ кӧмзӧзи ==
== Ајарулар ==
{{Ајарулар}}
== Тайантылар ==
{{Тыш тайантылар}}
[[Категория:Алфавит аайынча кижилер]]
lnwixjtfhoow2t4iar4mhyjthma4bgy
Ыныныҥ јурт јеезези
0
444
49180
49044
2026-07-29T02:56:40Z
InternetArchiveBot
26
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
49180
wikitext
text/x-wiki
{{Администрациялык бӧлӱк
|Цвет1 = {{Цвет|Россия}}
|Цвет2 =
|Русское название = Ыныныҥ јурт јеезези
|Оригинальное название = {{lang-ru|Усть-Мунинское сельское поселение}}<br>[[Файл:Устье реки Муны село Усть-Муны Республика Алтай.jpg|280px| Майма аймак, Ыныныҥ јурт, впадение реки Муны в Катунь]]
|Герб =
|Флаг =
|Страна = Россия
|Статус = {{nobr|[[Россияныҥ јурт јеезези]]}}
|Гимн =
|Входит в = {{s|[[Алтай Республика]]да<br>[[Майма аймак]]}}
|Включает = 4 јурт
|Столица = [[Ыны]]
|КрупныйГород =
|КрупныеГорода =
|Дата =
|Глава =
|Название главы = [[Глава сельского поселения|Глава сельского поселения]]
|Глава2 =
|Название главы2 =
|ВВП =
|Год ВВП =
|Место по ВВП =
|ВВП на душу населения =
|Место по ВВП на душу населения =
|Язык =
|Языки =орус, алтай
|Население = {{ Эл-јонныҥ тоозы | Усть-Мунинское сельское поселение | тс }}
|Год переписи = {{ Эл-јонныҥ тоозы | Усть-Мунинское сельское поселение | г }}
|Место по населению =
|Плотность =
|Место по плотности =
|Национальный состав = [[орустар]], [[алтайлар]] ла о.ӧ.<ref name="Коряков"/>
|Конфессиональный состав = православныйлар ла о.ӧ.
|Площадь = 160<ref>http://www.maima-altai.ru/admin/poselenia/ust-muni.php Усть – Мунинское сельское поселение</ref>
|Место по площади =
|Максимальная высота =
|Средняя высота = 891<ref name="Высота н/у моря"/>
|Минимальная высота = 360<ref name="Высота н/у моря"/>
|Широта =
|Долгота =
|Карта =[[Файл:Location Mayminsky District Altai Republic.svg|мини|center| Алтай Республикада, Майма аймак]]<br>{{Сельские поселения Майминского района (карта изображений)|Усть-Мунинское сельское поселение.png|300|center|bottom-right|помехи=да|сдвиг=15}}<br>Майма аймак, Ыныныҥ јурт јеезези
|ЧасовойПояс = [[MSK+7]]
|Аббревиатура =
|ISO =
|FIPS =
|Почтовые индексы = 649104
|Телефонный код = +7 38844
|Код автомобильных номеров = 04
|Сайт = https://www.усть-мунинское.рф/
|Параметр1 =
|Название параметра1 =
|Примечания =
}}
'''Ыныныҥ јурт јеезези''' ({{Lang-ru|Усть-Мунинское сельское поселение}}) — [[Россия|Россия Федерацияныҥ]] [[Алтай Республика|Алтай Республикада]] [[Майма аймак|Майма аймагыныҥ]] муниципал тӧзӧлмӧзи.
Администрациялык тӧс јер — [[Ыны]]. «Муниципал тӧзӧлмӧлӧрди јӧптӧп, олорго келиштире статус ла гран-кыйулар тургузары» деп [[Алтай Республика|Алтай Республиканыҥ]] 2005 јылда [[чаган айдыҥ 13 кӱни]]нде чыккан Јасагы № 10-Р3 аайынча Ыныныҥ јурт јеезезине статус ла гран-кыйулар тургузылган<ref name="Закон № 10-РЗ">[http://docs.cntd.ru/document/802021155 Закон Республики Алтай от 13 января 2005 года № 10-РЗ «Об образовании муниципальных образований, наделении соответствующим статусом и установлении их границ»]</ref>.
== Географиязы ==
Јурт јеезезиниҥ јерлери [[Туулу Алтай|Туулу Алтайдыҥ]] тӱндӱк-кӱнбадыш келтейинде, [[Кадын]] сууныҥ јарадында, [[Чуйдыҥ трагы|Чуйдыҥ трагында]], [[Алтай кырай|Алтай кырайдыҥ]] гранына јуук јерде јадат. Айландыра кырлары койу агашла бӱркелген: аспак, карагай, мӧш, чиби, кайыҥ, јойгон, терек, јодро, беле, тал. Мында мааланыҥ, јердиҥ ажы јакшы ӧзӱп, тӱжӱм берет: алама, груша, беле, кара-бӧкӧ, казылган, уйкӧс, јыдукара, кайаҥат, карагат, кызылгат, чычырана ла јодро<ref>"Кучин флора и фауна>''Кучин А. П.'' Всемирный фонд дикой природы. Флора и фауна Алтая. — Горно-Алтайск: [б.и.], 2001</ref>.. Агаш аразында оок аҥдардаҥ тӱлкӱ, койон, калазак, кӧрӱк, јорокон, тийиҥ, јоонмойын ла элик бар. Јӱзӱн куштар уйа базат баарчык, каргаа, кускун, ӱкӱ, бечиртке, кӱӱк, тарал ла торлоо. Сууда балыктар астаган да болзо, кезик бӱдӱмдер эмдиге бар: чортон, бел, јылмай, чараган, сӧлӧм.
Климады орто-континентал. Тӱштӱк аймактарга кӧрӧ мында ай — кӱн эмеш јымжак, чык јеткилинче тӱжер, јут-кардыҥ орто кеми 700—750 мм кире бар. Салкынныҥ ортојылдык кеми 4,5 м/сек болот. Чаган айда тыҥ ла соок дегени −30..−38 °C, јаан изӱ айда изӱ ле деген кӱн −30..−35 °C. Кыска јай ла узун кыш. Талайдыҥ кемјӱзинеҥ 360—891 метрге бийик<ref name="Высота н/у моря">[https://foto-planeta.com/region/765/3/mayminskiy-rayon.html Майминский район]</ref>.
== Јурт јеезеге кирет ==
{| class="wikitable"
|-
! № !! Јон јаткан јер !! Јон јаткан јердиҥ бӱдӱми !! Эл-јонныҥ тоозы
|-
| 1 || [[Ыны]] || јурт, административный тӧс јер || {{ Население | Усть-Муны | тс }} кижи
|-
| 2 || [[Бараан-Коол]] || јурт || {{ Население | Барангол | тс }} кижи
|-
| 3 || [[Карым]] || јурт || {{ Население | Карым (Республика Алтай) | тс }} кижи
|-
| 4 || [[Череттӱ]] || јурт ||{{ Население | Известковый (Республика Алтай) | тс }} кижи
|}
== Эл-јон ==
{{ Эл-јонныҥ тоозы | Усть-Мунинское сельское поселение| Столбцов=15 }}
{{ Эл-јонныҥ тоозы | Усть-Мунинское сельское поселение | график}}
Јуртта 2002 јылдыҥ тооалыжы аайынча 631 кижи болгон, олордыҥ [[орустар]], [[алтайлар]] ла оноҥ до ӧскӧ укту улус болгон<ref name="Коряков">[http://www.lingvarium.org/russia/settlem-database.shtml Коряков Ю. Б. База данных «Этно-языковой состав населённых пунктов России».]</ref>.
Окылу тил: орус, алтай<ref name="Закон РА о языках">[http://docs.cntd.ru/document/802008526/ Закон Республики Алтай от 3 марта 1993 года N 9-6 «О языках народов, проживающих на территории Республики Алтай» (с изменениями на 27 ноября 2020 года)]</ref>.
== Инфраструктуразы ==
<div style="-moz-column-count: 4; -webkit-column-count: 4; -o-column-count: 4; -ms-column-count: 4; column-count: 4;">
* јурт јеезениҥ администрациязы;
* орто ӱредӱлӱ школ — 1;
* баштамы школ — 1;
* балдардыҥ туразы — 1;
* культура байзыҥы — 1, јурттыҥ клубы — 3;
* библиотека — 1;
* спортзал — 2;
* почта — 2;
* магазин — 6;
* калаш быжырар јер — 2;
* конор тура — 4;
* турбаза — 5.
</div>
== Јуруктардыҥ кӧмзӧзи ==
== Ајарулар ==
{{Ајарулар}}
== Тайантылар ==
* [https://web.archive.org/web/20150905100656/http://maima-altai.ru/ Официальный сайт Майминского района]
{{Тыш тайантылар}}
{{Майма аймактыҥ муниципал тӧзӧлмӧлӧри}}
{{Майма аймактыҥ јон јаткан јерлери}}
[[Категория:Майма аймактыҥ муниципал тӧзӧлмӧзи]]
[[Категория:Алтай Республиканыҥ јурт јеезези]]
g3xch3uhpmlbjxkybcjf3cqcmic0c02
Ӱлекер:Potd/2026-07-29
10
7659
49177
2026-07-28T17:55:36Z
Frhdkazan
290
Јаҥы бӱк: "St. Wolfgang kath. Pfarrkirche Pacher-Altar Lazarus 01.jpg"
49177
wikitext
text/x-wiki
St. Wolfgang kath. Pfarrkirche Pacher-Altar Lazarus 01.jpg
c0yb2uly9hmnbgqhusz7qo8myeixp8g