Википедия altwiki https://alt.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D3%A7%D1%81_%D0%B1%D3%B1%D0%BA MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter Медиа Аҥылу Шӱӱжӱ Туружаачы Туружаачыны шӱӱжери Википедия Википедияти шӱӱжери Файл Файлды шӱӱжери MediaWiki MediaWiki-ни шӱӱжери Ӱлекер Ӱлекерди шӱӱжери Болуш Болушты шӱӱжери Категория Категорияны шӱӱжери TimedText TimedText talk Модуль Модульды шӱӱжери Event Event talk 0 223 49423 32113 2026-10-17T13:18:03Z Summershell67 4922 /* */ 49423 wikitext text/x-wiki [[Файл:Coat_of_Arms_of_the_Komi_Republic.svg|230px|thumb|Коми Республиканыҥ кебедели]] [[Файл:Flag of Komi (large).svg|230px|thumb|Коми Республиканыҥ маанызы]] '''Коми Республика''' ― [[Россия|Арасей Федерацияга]] кирип турган субъект. Тӧс калазы — [[Сыктывкар]]. == Тайантылар == {{Тыш тайантылар}} [[Категория:Россия Федерациязыныҥ Тергеелери]] 9vsk7qfdrnwuxl16a222h89t9si46yj 10 7756 49424 2026-10-17T17:30:46Z Frhdkazan 290 Јаҥы бӱк: "Grandes Heures Anne de Bretagne Saint Luc.jpg" 49424 wikitext text/x-wiki Grandes Heures Anne de Bretagne Saint Luc.jpg hd88lq8lfgywfotb27xkcabph93m8rh 2 7757 49425 2026-10-18T11:28:59Z Ayazichek 4923 Создано переводом страницы «[[:ru:Special:Redirect/revision/155617560|Турция]]» 49425 wikitext text/x-wiki Турцияныҥ официал тили — тӱрк тил. Турцияныҥ тӧс калазы — Анкара. Эҥ ле јаан калазы — Стамбул. Валютазы — тӱрк лира. Часовой поязы — UTC+3. Президент башкараачызы — Реджеп Тайип Эрдоган. Эл-јонныҥ кӧп кезиги ислам динди тудат. Ороонныҥ калыктар ортодогы телефон коды +90, а интернет-домени .tr болуп јат. Турция (тур. Türkiye), официально — Турция Республика (тур. Türkiye Cumhuriyeti), — Кӱнбадыш Азияда (97 %) ла Тӱштӱк Европада (3 %) јаткан курултай (государство). Эл-јоны — 85 372 377 кижи (2024 јыл, телекейде 19-чы јер), јериниҥ кеми — 783 562 км² (36-чы јер). Турция 14 курултайла кыйалажып јат. Турцияныҥ официал тили — турк тил. mrnl2zfvuolpnlrde3wydd3hsvh7ade 49426 49425 2026-10-18T11:38:17Z Ayazichek 4923 Создано переводом страницы «[[:ru:Special:Redirect/revision/155617560|Турция]]» 49426 wikitext text/x-wiki Турцияныҥ официал тили — тӱрк тил. Турцияныҥ тӧс калазы — Анкара. Эҥ ле јаан калазы — Стамбул. Валютазы — тӱрк лира. Часовой поязы — UTC+3. Президент башкараачызы — Реджеп Тайип Эрдоган. Эл-јонныҥ кӧп кезиги ислам динди тудат. Ороонныҥ калыктар ортодогы телефон коды +90, а интернет-домени .tr болуп јат. Турция (тур. Türkiye), официально — Турция Республика (тур. Türkiye Cumhuriyeti), — Кӱнбадыш Азияда (97 %) ла Тӱштӱк Европада (3 %) јаткан курултай (государство). Эл-јоны — 85 372 377 кижи (2024 јыл, телекейде 19-чы јер), јериниҥ кеми — 783 562 км² (36-чы јер). Турция 14 курултайла кыйалажып јат. Эмдиги Турция 1923 јылда бӱткен. Ол Осман империязы Баштапкы телекейлик јууда јеңдирткен соҥында чачылганыныҥ, тӱрк калыктыҥ калык-јайымдык јуужын бӱдүргениниҥ, монархияны јоголтконыныҥ ла Кӱнчыгыш Фракияныҥ, Кичи Азияныҥ ла Армян нагорьениҥ јеринде тӱрк калыктыҥ орооны тӧзөлгөнзиниҥ турултазы болуп јат. Бу регион Осман империязыныҥ тӧс јери болорынаҥ озо, тӱӱкиниҥ узунына бу карулу тергеелердиҥ: Хетт каандыгыныҥ, Ассирияныҥ, Урартуныҥ, Улу Арменияныҥ, Византияныҥ, Грузияныҥ (Колхида ла Иберияныҥ), Персияныҥ, Римниҥ ле оныҥ да ӧскөлӧриниҥ јаан ла учурлу бӧлӱги болгон. ----Турция — тӱргентимел ӧзӱмдӱ экономикалу индустриал ороон. Кижи бажына шалып кӧрӧр аргазыныҥ паритеди аайынча (ППС) ИДӰ-ниҥ (ВВП) кеми — јылга '''41 887 доллар''' (2023 ј.). 2023 јылда Турцияныҥ номинал аайынча ИДӰ-зи '''1,154 трлн долл.''' болгон; ППС аайынча ИДӰ — '''3,613 трлн долл.'''; кижи бажына келижер номинал ИДӰ-ниҥ кеми — јылга '''13 383 доллар'''. 2026 јылдыҥ чаган айыныҥ 1-кы кӱнине Турцияда эҥ ле ас ишјал — '''33 муҥ лира''' ('''654 евро''' эмезе '''751$'''). 1952 јылдаҥ ала НАТО-ныҥ турчызы, 1949 јылдаҥ ала Европа Совединиҥ турчызы, 1961 јылдаҥ ала ОЭСР-диҥ турчызы, оныла кожо 1999 јылдаҥ бери Евросоюзтыҥ турчыларына кирерге официал кандидат болуп јат. ---- == Этимология == «Турция» деп ат (тӱрк. ''Türkiye''), эмдиги Турция Республикага келижип турган, старофранцуз тилдиҥ ''Turquie'' деп сӧзинеҥ бӱткен. Ол сӧс, бойыныҥ учурында, орто чактардагы латин ''Turchia'', ''Turquia'' ла грек ''Тουρκία'' деп формаларынаҥ бӱдӱп јат. 1299–1922 јылдарда болгон Осман империязын ол туштагы улус база тӱӱл ле «Турция» эмезе «Тӱрк империязы» деп адайтан. Эл-јондык орус ады — «Турция» — польша тилдиҥ ''Turcja'' сӧзи тарый јаҥы латин ''Turcia'' деп сӧзинеҥ келген ----2022 јылда ООН Турцияныҥ республиканыҥ адын бастыра официал документтерде солыыр деп сурагын јәптеген (јөптөгӧн). «Турецкая Республика» (английлап ''Republic of Turkey'', французтап ''République de Turquie'') эмди латиницала '''Türkiye''' (английлап ''Republic of Türkiye'', французтап ''République de Türkiye'') деп бичилер. Ороонныҥ адыныҥ кыска варианты эмди ''Turkey'', ''Turkei'' эмезе ''Turquie'' эмес, а '''Türkiye''' болуп кӧрӱнер. == География == Турция кӱнчыгыш јарымтологоодо (полушариеде) јат. Ороонныҥ јериниҥ кеми (ич сугларын кожо чотозо) — 783 562 км². Турцияныҥ тӧс јери — 97 % — Азияда, а арткан 3 % — Европада јат. === Кыралар === Турцияныҥ 8 кургак јерле ла 6 талайла кӧндӱре кыралары бар. '''Кургак јердеги кыралары:''' * Болгария, Греция, Грузия, Армения, Азербайджан, Иран, Ирак (Курдистан регион), Сирия. '''Талайдагы кыралары:''' * Россия, Румыния, Украина, Кипр, Тӱндӱк Кипр, Абхазия Республиказы. === Тузалу казындылар === Турцияныҥ јеринде '''100-теҥ ажыра кӧмӱр-таш, руда ла ӧскӧ дӧ байлыктардыҥ''' (полезные ископаемые) бӱдӱмдери бар. Ороондо рудалу, горно-химический, от-кууат (топливно-энергетический) сырьёныҥ кӧп бӱдӱмдери бар. Баштапкы ларатта хромныҥ, вольфрамныҥ, јестиҥ рудаларын, бораттарды, мраморды, кӧмӱрди ле ӧскөлӧрин адаар керек. Тӱрк ороонго телекейдеги '''ртутьтыҥ бастыра корумыныҥ 25 %-ти''' келижет. 2022 јылдыҥ јаҥар айында Турцияныҥ тӱштӱк-кӱнчыгыш јанында, Ширнак илдеги Габар кырдыҥ јеринде, јерӱстиндеги нефтьтӱ јер табылган. Бу јердиҥ нефть карымы '''150 млн баррельге''' јуук деп чотолот. ---- sqq5suyukjc9tt7vcarvw6j3amc6xd1 49427 49426 2026-10-18T11:54:04Z Ayazichek 4923 49427 wikitext text/x-wiki '''Турция''' (тӱрк тилде — ''Türkiye''), официал ады — '''Турция Республикасы''' (тӱрк тилде ''Türkiye Cumhuriyeti'') — Кӱнбадыш Азияда (97 %) ла Тӱштӱк Европада (3 %) јаткан ороон. 2025 јылдыҥ 31 декабрине карай Турцияда '''86 092 168''' кижи јаткан. Ороонныҥ текши јериниҥ аянды — '''783 562 км²'''. Турцияныҥ мамлекеттик тили — тӱрк тил. Баш калазы — Анкара, эҥ јаан калазы — Стамбул. Акча бирлиги — тӱрк лиразы. Саат поязы — UTC+3. Президент — Реджеп Тайип Эрдоган. Эл-јонныҥ кӧп кезиги ислам динди тудат. Ороонныҥ эл аралык телефон коды — +90, internet-домени — .tr. Турция — индустриязы ӧскӧн, экономиказы тӱргентимел ӧзӱп турган ороон. Турцияныҥ кургактагы кӧршӱ ороондоры — сегис: Болгария, Греция, Грузия, Армения, Азербайджанныҥ Нахчыван автономиялу республиказы, Иран, Ирак ла Сирия. 2023 јылдагы эсептер аайынча, Турцияныҥ ички дӧлӧн продукт (ИДӰ-зи) номинал аайынча '''1,154 трлн''' АКШ доллары, ал эми акча сатып алар аргазыныҥ паритети (ППС) аайынча '''3,613 трлн''' АКШ доллары болгон. Кижи бажына номинал ИДӰ '''13 383''' долларга, ППС аайынча ИДӰ '''41 887''' долларга тен болгон. 2026 јылдыҥ 1 јанварынан 31 декабрине че минимал айлык акы кармалмалары алынбаган брутто сумма аайынча '''33 030''' лира, ал эми колго тийер нетто сумма аайынча '''28 075,50''' лира болуп бекитилген. Турция 1952 јылда НАТО-ныҥ члени болгон. 1949 јылдан бери Европа Совединиҥ, 1961 јылдан бери Экономикалык кызматташтык ла ӧзӱмдӱлик организациязыныҥ (ОЭСР) члени болуп јат. 1999 јылдан бери Европа Союзына кирерге официал кандидат болуп јат. == Этимология == «Турция» деп орус тилдеги аталыш польша тилдеги ''Turcja'' сӧзинеҥ келип чыккан, ол неолатин ''Turcia'' формазына байланышкан. Европа тилдериндеги башка варианттарга старофранцуз ''Turquie'', орто чактагы латин ''Turchia'', ''Turquia'' ла грек ''Τουρκία'' кирет. Тӱрк тилде ороонды ''Türkiye'' деп адайт, рас ады — ''Türkiye Cumhuriyeti''. 1299–1922 јылдарда Осман империязы болуп турган. Ол тушта кӧп улус бу ороонды «Турция» эмезе «Тӱрк империязы» деп адатан. 2022 јылда Бириккен Улуттар Уюмы (БУУ) Турцияныҥ суранызы боюнча англис тилдеги официал документтерде ''Turkey'' деп эмес, ''Türkiye'' деп бичип баштаган. Орус тилдеги адалыжы «Турция» болуп арткан. == География == Турция кӱнчыгыш јарымтогоодо (полушариеде) јат. Ороонныҥ јериниҥ кеми (ич сугларын кожо чотозо) — '''783 562 км²'''. Турцияныҥ тӧс јери — 97 % — Азияда, а арткан 3 % — Европада јат. === Кыралар === Турцияныҥ 8 кургак јерлик ле 6 талайлык кыразы бар. '''Кургак јердеги кӧршӱ ороондоры:''' * Болгария, Греция, Грузия, Армения, Азербайджан (Нахчыван автономиялу республиказы), Иран, Ирак ла Сирия. '''Талайдагы кыралары:''' * Россия, Румыния, Украина, Кипр, Тӱндӱк Кипр, Абхазия Республиказы. === Тузалу казындылар === Турцияныҥ јеринде '''100-теҥ ажыра кӧмӱр-таш, руда ла ӧскӧ дӧ байлыктардыҥ''' бӱдӱмдери бар. Ороондо рудалу, горно-химический, от-кууат (топливно-энергетический) сырьёныҥ кӧп бӱдӱмдери бар. Баштапкы ларатта хромныҥ, вольфрамныҥ, јестиҥ рудаларын, бораттарды, мраморды, кӧмӱрди ле ӧскөлӧрин адаар керек. Тӱрк ороонго телекейдеги '''ртутьтыҥ бастыра корумыныҥ 25 %-ти''' келижет. 2022 јылдыҥ јаҥар айында Турцияныҥ тӱштӱк-кӱнчыгыш јанында, Ширнак илдеги Габар кырдыҥ јеринде, јерӱстиндеги нефтьтӱ јер табылган. Бу јердиҥ нефть карымы '''150 млн баррельге''' јуук деп чотолот. blxab7joecidfl9s55ri6k4ts8gmj22 49428 49427 2026-10-18T11:57:56Z Ayazichek 4923 49428 wikitext text/x-wiki '''Турция''' (тӱрк тилде — ''Türkiye''), официал ады — '''Турция Республикасы''' (тӱрк тилде ''Türkiye Cumhuriyeti'') — Кӱнбадыш Азияда (97 %) ла Тӱштӱк Европада (3 %) јаткан ороон. 2025 јылдыҥ 31 декабрине карай Турцияда '''86 092 168''' кижи јаткан. Ороонныҥ текши јериниҥ аянды — '''783 562 км²'''. Турцияныҥ мамлекеттик тили — тӱрк тил. Баш калазы — Анкара, эҥ јаан калазы — Стамбул. Акча бирлиги — тӱрк лиразы. Саат поязы — UTC+3. Президент — Реджеп Тайип Эрдоган. Эл-јонныҥ кӧп кезиги ислам динди тудат. Ороонныҥ эл аралык телефон коды — +90, internet-домени — .tr. Турция — индустриязы ӧскӧн, экономиказы тӱргентимел ӧзӱп турган ороон. Турцияныҥ кургактагы кӧршӱ ороондоры — сегис: Болгария, Греция, Грузия, Армения, Азербайджанныҥ Нахчыван автономиялу республиказы, Иран, Ирак ла Сирия. 2023 јылдагы эсептер аайынча, Турцияныҥ ички дӧлӧн продукт (ИДӰ) номинал аайынча '''1,154 трлн''' АКШ доллары, ал эми акча сатып алар аргазыныҥ паритети (ППС) аайынча '''3,613 трлн''' АКШ доллары болгон. Кижи бажына номинал ИДӰ '''13 383''' долларга, ППС аайынча ИДӰ '''41 887''' долларга тен болгон. 2026 јылдыҥ 1 јанварынан 31 декабрине че минимал айлык акы кармалмалары алынбаган брутто сумма аайынча '''33 030''' лира, ал эми колго тийер нетто сумма аайынча '''28 075,50''' лира болуп бекитилген. Турция 1952 јылда НАТО-ныҥ члени болгон. 1949 јылдан бери Европа Совединиҥ, 1961 јылдан бери Экономикалык кызматташтык ла ӧзӱмдӱлик организациязыныҥ (ОЭСР) члени болуп јат. 1999 јылдан бери Европа Союзына кирерге официал кандидат болуп јат. == Этимология == «Турция» деп орус тилдеги аталыш польша тилдеги ''Turcja'' сӧзинеҥ келип чыккан, ол неолатин ''Turcia'' формазына байланышкан. Европа тилдериндеги башка варианттарга старофранцуз ''Turquie'', орто чактагы латин ''Turchia'', ''Turquia'' ла грек ''Τουρκία'' кирет. Тӱрк тилде ороонды ''Türkiye'' деп адайт, рас ады — ''Türkiye Cumhuriyeti''. 1299–1922 јылдарда Осман империязы болуп турган. Ол тушта кӧп улус бу ороонды «Турция» эмезе «Тӱрк империязы» деп адатан. 2022 јылда Бириккен Улуттар Уюмы (БУУ) Турцияныҥ суранызы боюнча англис тилдеги официал документтерде ''Turkey'' деп эмес, ''Türkiye'' деп бичип баштаган. Орус тилдеги адалыжы «Турция» болуп арткан. == География == Турция кӱнчыгыш јарымтогоодо (полушариеде) јат. Ороонныҥ јериниҥ кеми (ич сугларын кожо чотозо) — '''783 562 км²'''. Турцияныҥ тӧс јери — 97 % — Азияда, а арткан 3 % — Европада јат. === Кыралар === Турцияныҥ 8 кургак јерлик ле 6 талайлык кыразы бар. '''Кургак јердеги кӧршӱ ороондоры:''' * Болгария, Греция, Грузия, Армения, Азербайджан (Нахчыван автономиялу республиказы), Иран, Ирак ла Сирия. '''Талайдагы кыралары:''' * Россия, Румыния, Украина, Кипр, Тӱндӱк Кипр, Абхазия Республиказы. === Тузалу казындылар === Турцияныҥ јеринде '''100-теҥ ажыра кӧмӱр-таш, руда ла ӧскӧ дӧ байлыктардыҥ''' бӱдӱмдери бар. Ороондо рудалу, горно-химический, от-кууат (топливно-энергетический) сырьёныҥ кӧп бӱдӱмдери бар. Баштапкы ларатта хромныҥ, вольфрамныҥ, јестиҥ рудаларын, бораттарды, мраморды, кӧмӱрди ле ӧскөлӧрин адаар керек. Тӱрк ороонго телекейдеги '''ртутьтыҥ бастыра корумыныҥ 25 %-ти''' келижет. 2022 јылдыҥ јаҥар айында Турцияныҥ тӱштӱк-кӱнчыгыш јанында, Ширнак илдеги Габар кырдыҥ јеринде, јерӱстиндеги нефтьтӱ јер табылган. Бу јердиҥ нефть карымы '''150 млн баррельге''' јуук деп чотолот. 5fdsncmo7rmwp8geb7pgzw2xcoi9t6i