Wikipedia amiwiki https://ami.wikipedia.org/wiki/Sa%E2%80%99ayayaw_pising_no_tyin-naw MediaWiki 1.47.0-wmf.4 first-letter Mitiya Kasi’iked Kasasowal Midemakay Kasasowal no midemakay Wikipedia Wikipedia a kasasowal Faylo Masasowal to faylo MediaWiki Masasowal to MediaWiki Masalipa Masalipaay a kasasowal Nipadama’ Mipadama’ a masasowal Kasasiwasiw Masasowal to kasasiwasiw TimedText TimedText talk 模組 模組討論 Event Event talk Russia 0 1045 49115 38831 2026-05-30T11:33:39Z Dr-Andr888 2447 /* Rosiya Patatekoan Kitakit 俄羅斯聯邦 */ 49115 wikitext text/x-wiki == Russia([[kuwaping a sowal]]: 俄羅斯) == == Rosiya Patatekoan Kitakit '''俄羅斯聯邦''' == (Rosiya sowal: Российская Федерация;Kuwaping sowal:'''俄羅斯聯邦'''<sup>;</sup> Decdecan: Россия;俄羅斯、俄國) [[Faylo:Flag of Russia.svg|thumb|Hata no Rosiya(Flag of Russia)|alt=Flag of Russia]] [[Faylo:Russian Federation (orthographic projection) - 2014, 2022 Annexed Territories disputed.svg|thumb|Kaitiraan no Rosiya (Location of Russia (green) Russian-administered Crimea (disputed; light green)]] === Takaray sowal(概要): === O Rosiya hananay a kitakit itiraay I saka’amisan no [[Asiya|Aciya]] ato [[Yoropa]] ko aro’ ningra, palociwaay to Yoropa ato Aciya a tosa karopaw, o dadahal no sera ira ko 1,797 ofad km²,o niaro’an a sera ira cecay no kalifalo no polong no cikiw,o sakakahaday ko sera niaro’an i hekal.[1] [2] o sakasiwa ko kaadihay no tamdaw i polong no kitakit, ira ko 1,44 ok ko tamdaw, ilaloma’ no nini to mahaop ko 77% a tamdaw itiraay i Yoropa a pecih. O sakakaay ko kaadihay no kilakilangan ato cecay no kalisepat no fanaw i hekal.[3] Itini I kasado’edo’ no sera malafiyaway ato Nowui,Finlan,Aysaniya,Latowiya,Litawan,Polan,Pirarusi, Ukolan ato Ciyawciya,[4] Asaipaylan, Hasako, Congko, Monko ato Ka’amisay Hanko, polong 14 ko kitakit. Isaka’amis no Rosiya o Ciso’edaay Riyar ato Taypinyang,ka’amis no saka’etip manga’ay pakayra i PolotiRiyar masadak i Tasiyang,i katimol no saka’etip a Kohetingay Riyar tayra i Sifo’an Riyar. I 1917 miheca mapalolol ko Rosiya, patireng to sa’ayaway a o kiwsanto komitekeday a mikowan a kitakit to [[Rosiya Siyakaysiwki Patatekoan Kitakit]]([[Rosiya a sowal|Rosiya sowal]]:''Российская Советская Федеративная Социалистическая Республика'';Roma tilid: ''Rossiyskáya Sovetskáya Federatívnaya Socialistícheskaya Respublika;''Kuwaping sowal: ''俄羅斯蘇維埃聯邦社會主義共和國''),o sarakatay pahapinang i kinpo to Siyakaysiwki kitakit.[5] Isakatosa kalaloodan no polong kitakit, wataay ko ’icel no Rosiya sakapakalowid to sakalala’is. Malepong ko lalood o kafana’an i hekal ko sakakaay a kitakit ko Rosiya, o sakalalifet no Amirika i Li’etecayLalood. Itini i 20 sici ira ko tadamaanay a kaci’epocan dafong, ilaloma’ nonini i,o sarakatay pakasanga’ to nakamayan a fo’is, o sarakatay pakacolo’ to tamdaw tayra i dohaw no kakarayan. I 1990 miheca o sakatosa ko katata’ang a cidafongay kitakit.[6] O sakakaay ko kaadihay no sofitay i hekal, o saadihayay ko sapipatay to tamdaw a dafong. 1991 miheca matekop to ko Patateko’an Kitakitno Rosiya, oya mikapotay a 15 kitakit misiiked a tomireng,nifalic to kinpo ta mala Rosiya Patatekoan Kitakit , itira to a mangay a mirocok to ’icel no kitakit. Tahini to i 2020 miheca, do’edoen ko Kapolongan a Nitayalan a Kaci'epoc(Gross National Product, GNP;國民生產總值) o saka 11 ko kacidafong ko Rosiya,ano pakiraen to pi’aca to dafong i,o saka 6 ko kacidafong ko Rosiya. O sakakaay cisopeday to tadamaanay fokelohato ato ira ko maamaan a kinairaira no pala.[7] O sakakaay a paliwalay to kasolin simal ato palapalaan kaso.[8],[9] O cipakotangay to henen(核子武器). O cecay no lici no Sakarihaday Iinkay no Linheko, o kapot no G20, Sakakay Licikay no Yoropa(European Council), Sakadadama Kayki no [[Faylo:Vladimir_Putin_(2018-03-01)_03_(cropped).jpg|縮圖|Contong ci Fracimir Putin(Vladimir Putin (2018-03-01) 03 (cropped))]] (Ikiris sowal:''Asia-Pacific Economic Cooperation'',Decdecan: APEC; Kuwaping sowal:亞太經濟合作會議), Mapapadangay Kapot no Sanghay(Ikiris sowal:''Shanghai Cooperation Organization;'' Kuwaping sowal:上海合作組織), Sakarihaday ato Sakadadama Lekatep no Yoropa(Ikiris sowal:'''''O'''rganization for '''S'''ecurity and '''C'''ooperation in '''E'''urope'',Decdecan:''OSCE; Kuwaping sowal:'' ''歐洲安全與合作組織,簡稱歐安組織''), Hekalay a malali’acaay Lekatep(Ikiris sowal:''World Trade Organization, WTO;'' Kuwaping sowal:世界貿易組織), ato ’Ekim a Linka kitakit(Ikiris sowal: ''BRIC''; Kuwaping sowal''':'''金磚國家)'''.''' O kakeridan heca no Madadamaay Kitakit a Lekatep(Rosiya sowal:''Содружество Независимых Государств;''Kuwaping sowal:獨立國協),ato mipatirengay to ''Евразийский Экономический Союз,'' ЕАЭС(Kuwaping sowal:歐亞經濟聯盟). === '''Sici'''(政治) === O sici no Rosiya a kitakit i,o patatekoan ko faco no sici, o contong ko tapang no kitakit,6 a mihecaan ko katayalan, manga’ay to pararid to kinacecay, o kalotamdaw ko misinkiway, o kinpo ato rikec ko paranaan no kitakit, o sici ira ko citatodongay misang’ay to rikec a ’icel,o citodongay to pisawkit a ’icel ato citodongay to tayal a ’icel. O contong ko sakakaay a ci’icelay, nawhan i,o kakeridan no matayalay no sifo ato rihaday no kitakit a kayki,iraay ko ’icel a mitoro’ to tapang no sifo ato roma a ikakaay tapang no sifo, nikawrira, i’ayawen  ko pihai no Toma o pikaykian no kitakit. O kakeridan ho no sofitay, manga’ay a patangsol pasadak to rikec.[[Faylo:Map_of_federal_subjects_of_Russia_(2014).svg|縮圖|Kasasilsil no Sakowan(Map of federal subjects of Russia (2014) 22個共和國 <sub>,</sub>46個州,9個邊疆區,4個自治區,1個自治州,3個聯邦直轄市) ]] Pakayni i「kinpo no patekoan kitakit no Rosiya」, o Patekoan kitakit no Rosiya a pikaykian ko mamisanga’ to rikec, Tosaay ko Pikaikian Faco no Kitakit, o Kararemay Pikaikian o Toma hananay, o mitayhiyoway to kasacecay no Patekoan Kitakit, o Fafa'eday Pikaikian o mitayhiyaoway to Patekoan Kitakit. === Kasasilsil no Sakowan(行政區劃) === Ira ko 85 ko kasasiromaroma no sakowan no Rosiya: 3 ko mipatosokan no sakakaay sifo a mikowan a taokay(''города федерального значения/federal cities'')o Mosko Si, Senpitopaw Si ato Sayfanpaw Si. 46 ko etal  sakowan(области/oblasts, "provinces") 9 ko salawacan sakowan(края/krais, "territories") 22 ko niyahpikowan a kitakit(республики/republics) 1 ko niyahpikowan(автономная область/autonomous oblast, "autonomous province") 4 ko niyahpikowan a niyaro’ (автономные округа/autonomous okrugs, "autonomous districts") === '''Kaitiraan pala'''(地理) === O Rosiya a kitakit itiraay i saka’amisan no Aciya ato Yoropa ko aro’ ningra, palociwaay to Yoropa ato Aciya a tosa karopaw, ora saka adihay ko kasasiromaroma no faco no sera ato kakarayan. O polong a sera sahetoay o masadafdafay, mangalefay o itiraay i Yoropa a pecih ato itiraay i Siporiya. Itiraay i sakatimoalan a sera o masadafdafay a rengorengosan pala, o itiraay i saka’amisan a dafdaf i,o kilakilangan. o lotolotokan i,itiraay isakawalian o mingataay to Taypinyang ato isakatimolay, patinako han oya tata’angay a Kawciyaso lotok ato Sayin-Pikal lotok. O lilis no riyar ira ko 37,653 km ko kakaya’, isaka’etip o Tasiyang,   isaka’amis o Ka’amisay a Ciso’edaay Riyar, isakawali o Taypinyang. Adihay ko tata’angay a ’alo, o tadamaanay ’alo i, Folka ’Alo(''Волга''; 伏爾加河),3692 km ko kato’edaw; o sato’edaway itini i Yoropa,[[Russia#%20ftn1|[1]]]  Opi ’Alo(''Обь;''鄂畢河), 3650km ko kato’edaw,''';'''Yienisay ’Alo(''Енисе́й;''葉尼塞河),o polng ira ko 5539km ko kato’edaw; Lina ’Alo(''Ле́на'';'''勒拿河'''),4400 km ko kato’edaw; Amul ’Alo(''Река Амур''''';'''黑龍江),4416km ko kato’edaw. O fanaw i ira ko Pikal Fanaw(''озеро Байкал;''貝加爾湖), ira ko 31494 km² o kakahad,[[Russia#%20ftn2|[2]]] Latolaka Fanaw(''Ладожское озеро;''拉多加湖), o kakahad ira ko 17891 km² , ato Awnika Fanaw(''Онежское озеро''''';'''奧涅加湖), o kakahad ira ko 9700 km². === '''Kakarayan''' (氣候) === O kaitiraan no Rosiya itiraay sakawali no Yoropa ato saka’amis no Aciya, sahetoay itiraay i ka’amisay a dihekoay ato ka’amisay ki’etecay ko romi’ad, masasiromaroma ko romi’ad, o karopaway kakarayan. === '''Nipili’etan Kicay'''(經濟) === I 1997 miheca satapang a comahad ko nipili’etan no Rosiya, nani 1999 miheca tahira i 2001 miheca, ’atekak ko aca no kasolin simal itira to macakat ko nipili’etan kicay no Rosiya, lalen no mihecan mahaop ko 6% ko kacomahadan. I kaleponan no 2005 miheca, o Kapolongan a Nitayalan  'Epoc Ilaloma' no kitakit(Gross National Product: GDP), I 1999 miheca 1570 ok Amirika payso macakat tahira i 7500 ok Amirika payso, tihira to i 2012 miheca tangasa to 2.1 fo’is Amirika payso(2.1兆美元), o tada’ekim a misopedan ’etan i 1998 miheca caay ka paka100 ok Amirika payso macakat tangasa 1822 ok Amirika payso,tahira to i 2006 miheca  matafesiw to ko 2800 ok Amirika payso ko nisopedan, o cecay ihekal ko kaadihay no nisopedan to payso no roma kitakit. === '''Tamdaw''' (人口) === [[Faylo:Ancient_Russian_Clothes_from_Kievan_frescoes-3.jpg|縮圖|To'asan riko' no Rosiya (Ancient Russian Clothes from Kievan frescoes-3)]] Tahira i 2020miheca saka 1 folad saka 2 romi’ad a sa’osi no tamdaw no Rosiya ira ko 146,801,931 ko tamdaw. Ano irairaay ko padahof no sifo to sakaciwawa, nikawrira, racemcem to aca no loma’ sapaising ato sapitilid no wawa, ora saka alacecaay ko kaciwawa no Rosiya tamdaw.o sera sa no Rosiya tadakakahad, ora ko saka matakar ko tamdaw, i Yoropay pecih ko ’alomanay a maro’. I Rosiya adihay ko kasasiromaroma no finacadan, o Rosiya finacadan mahaop ko 77% no polong tamdaw no Rosiya, o roma sato i,ira ko Tatan finacadan(3.8%), Cuwasin Finacadan(1.2%),Pasincir finacadan(1.1%), Ciecien finacadan(0.8%),Mortowa finacadan(0.7%),Utomur finacadan(0.4%),Mali finacadan(0.4%), Awar finacadan(0,3%) polong han 120 ko kaadihay finacadan. Si’enaway ko romi’ad ora saka kali’epah ko faihayan no Rosiya, ora ko kanalikay a mapatay, o fafahiyan to ko ma’osaway sa pangangan ha to 「no mamu a kitakit」. === '''Sowal''' (語言) === O ’edengan a no sifoan sowal ko Rosiya a sowal. O sowal no Rosiya(русский язык)o saadihayay a kalasowalen no Selafu Finacadan, o capa’ no Selafu Finacadan a Sakawaliay Selafu  a sowal ko nini, sahetoay i Rosiya, oya i’ayaway kapot no Solin a kalasowalen, itini tona mikapotay i Solin a kitakit o mitoro’an a sakacecay hatatanamen a sowal, itiya ho i Solin mihecahecaan o kalita’angan a mihatatanam to sowal no Rosiya. Anini sato i,misiiked to kona mikapotay kitakit, nikawrira, matenakay ho ko sowal no Rosiya, mangalefay ano masasowal ato roma a kitakit. === '''Pitooran''' (宗教) === [[Faylo:University_Lomonosov_1991.jpg|縮圖|Mosko Taykak(University Lomonosov 1991)]] Ilaloma’ no pitooran no Rosiya, mipa’adingay ko kinpo naifaloco’ay no kalotamdaw to pitooran, orasaka, caay ka patireng tono kitakit a pitooran, paifaloco’ay sa ko tamdaw mitoor to niharatengan no niyah a pitooran. O pitooran no Rosiya ira ko misakristoay a Saka'etipay So’elinay Kyokai, o cawa ka’aloman  i,Tinsikyo, Fa’elohay Kyokay, Islam Pitooran. Do’edo’en ko 2012 miheca a pisahapinang i,o misakristoay a tamdaw no Rosiya mahaop ko 48.3%( So’elinay Kyokai no Rosiya 41%, oroma a Saka'etipay So’elinay Kyokai 1.5%, away ko kasakumi a misakristoay 4.1%, Tinsikyo ato Fa’elohay kasacinowas Kristoay 1.7%), o away ko pitooran ato cowa ka hapinang ko pitooran mahaop ko 38%(awaay ko patosokan pitooran 25%, cowa ka pakaso’elin to kawas 13%, Islam 6.5%, o Siyaman Cikawasay ato no to’asan pitooran 1.2%, Mipaypayay a Fociyaw 0.5%, o caay ka pahapinang to faloco’ 5.5%.[[Russia#%20ftn3|[3]]] [[Russia#%20ftn4|[4]]] So’elinay Kyokai no Rosiya  o 「Mosko Tatapangan Sikyo Etal」hananay ho a mitahidang, o satata’angay a siikeday So’elinay Kyokai. I rayray no So’elinay Kyokai a Pitooran mido’edo’ay to i Torkiay a Cinstantingpaw(Kirisiya sowal:''Κωνσταντινούπολις Κωνσταντινούπολη;''Latin sowal:''Constantinopolis'';Kuwaping sowal:'''君士坦丁堡),''' i Aykiptoay a Alisanco(Arapiya sowal: الإسكندرية‎;Aykipto sowal: اسكندرية‎; Kuwaping sowal:亞歷山卓), i Torkiay a Antiyawko kyokay(Kirisiya sowal: ''Ἀντιόχεια'' ; Kuwaping sowal:安條克),ato Yielsalim( Hiporay sowal:  יְרוּשָׁלַיִם; Latin sowal:''Yerushaláyim''; Kuwaping sowal:耶路撒冷), o saka 5 ko Mosko. Ila’eno no Rosiya So’elinay Kyokai ira ho ko Payworosu So’elinay Kyokai, Ukolan So’elinay Kyokai, Congko So’elinay Kyokai ato Dipon So’elinay Kyokai. Yo mipasinli ci Rosi i 988 miheca o rarengatan nona kyokai sa ko kafana’ no ’alomanay tamdaw. O Cinstantingpaw mipatenakay to sowal no Kawas a tamdaw 6 so’ot ko mihecaan to pikowan to Rosu Kyokai, o sikyo no Kiyif ato polong no Rosi o makowanay no Cinstantingpaw tahira i 1686 miheca.  Matekop to Solin nga’ patatiko a ira ko kamaro’an i Rosiya Patatekoan Kitakit, o sakakaay a ’icel o Sikyo Saopo. Ona saopo o tayal ko pi’arawan a mikayki, mapolong ko sikyo a mikihatiya mikayki, ano awa ko kayki o Mosko ato polong Rosiya avsakakaay sinpo ko matayalay, o kamaro’an itiraay i Mosko, nani 2009 miheca saka 2 folad ci Kirir(Rosiya sowal:''Кири́лл''; Kuwaping sowal:基里爾) ko citodongay matayal. [[Faylo:L.N.Tolstoy_Prokudin-Gorsky.jpg|縮圖|Torstay (L.N.Tolstoy Prokudin-Gorsky)]] Itira i 2016miheca saka 2 folad saka 12 romi’ad, mihomong ci Kirir tayra i Kupa, toya pihomongan a rakat itira i Hosi Mati ka’eferan no hikoki malalitemoh ato Cuciyaw no tinsikyo ci Fangciko, makaketeon a milekal mapolong ko cimacima a tamdaw mici’a’ang to tatiihay tamdaw. Toya miheca, malacafay ato Sayrwiya So’elinay Kyokai ato Cyawciya So’elinay Kyokai micoker to pitahidang no Cinstantingpaw a kayki. Ikatimolay no Rosiya a Torki finacadan ato Ka’amisay Kawciyaso tamdaw sahetoay o Islam ko pitooran. 1.44 fois ko tamdaw no Rosiya ira ko 940 ofad ko mitooray to Islam, mahaop ko 6.9%. === '''Punka'''(文化) === ==== '''To’asan Rosu''' ==== Kifu punka ono sifo’ay sici a tato’asan konini, o siikedan i: [[Faylo:Vasbla4.jpg|縮圖|Kyokay no So'elinay Pitooran(Vasbla)]] * Matayoay ko kacomaha no punka,tadamarecepay no nitayalan no to’as ato tato’asan. * Misaikeday, mala’idefay. Itiya ho ono palapalan ho ko saka’orip ora ko sakacaay ka palafang ko tamdaw, away ko kakafikafit no ‘orip. * Tangongol ko pirecep no pitooran, ira ko misakristoay, ira ko pakaso’elinay to masamasaan a kawas. Ono aniniay a punka no Rosiya o sapiliyawaw a patireng to no hontian rosiya kitakit a punka, sapiliyawaw heca a patireng, mirocok tono Solin ho a punka. Anini sato icowacowa patireng kyokay, mitiyol heca to to’asan no pitooran, midama to masamaamaanay a to’asan demak.  O roma sato itiya ho i no Solin a mihecahecaan mapatateko kono kawaliay ato sa’etipay a punka,patinako han ono kawaliay a minanom to ociya ato pitangtang ato kaen. O nitiliday to nitilidan ci Torstay(Rosiya sowal:''Лев Николаевич Толстой''; Kuwapingsowal:列夫·尼古拉耶維奇·托爾斯泰), o nitilidan ningra a《lalood ato rihaday》(Rosiya sowal:''Война и мир;'' Kuwaping sowal:《戰爭與和平》,wataay ko pisiwar nona kimad to faloco’ no tamtamdaw.nani 1902 miheca tahira i 1906 miheca kinapinapina a mapasadak ko ngangan i Nopil Kimad Hofi, i 1901 miheca, 1902 ato 1909 miheca mapasadak ko ngangan i Rihaday Hofi no Nopil, nikawrira, cowa ka pakaala to cecacecay a hofi, oninian o tadamaanay a kasowalen i rikisi no hekal.[[Russia#%20ftn5|[5]]] [[Russia#%20ftn6|[6]]]  [[Russia#%20ftn7|[7]]][[Russia#%20ftn8|[8]]] '''Sofitay''' (軍事) Nano to’asan o tadaci’icelay ko sofitay no Rosiya, itiya ho i hotian a miheca misa’icel a micomahad to sofitay, tahira to i Solin a miheca, away to ko pakalawisan to kaci’icel no sofitay, tahanini ko  kaci’icel. Yo matekop ko Solin i 1991 miheca , to cila a miheca i 1992 miheca  saka 5 folad saka 7 romi’ad,mipangangan ci Yiercin contong to Sofitayan Piocor a Tilid no Rosiya Patatekoan Kitakit, o sfitay ato dafong no Solin i, polongen i Rosiya, pangangan han to「Rosiya Patatekoan Kitakit a Cikowangay ’Icel Sofitay」, malaheci ko patireng to sofitay no Rosiya. O contong ko kakridan nona sofitan. Itini i sasera ma’emin o satata’angay cikowangay to cilintokingay pakotang('''核子武器),''' tiri’aen ko nitilidan no sifo no Rosiya, i 2005 miheca ona pakotang ira ko 8547 laco, yo matekop ko Solin marocok no Rosiya ko 89% a ’icel no sofitay. === '''Rosiya ato Ukolayna''' (俄烏關係) === [[Faylo:2010_Moscow_Victory_Day_Parade-5.jpeg|縮圖|2010 Moscow Victory Day Parade-5]] I 2014 miheca Rawraw no Kolimiya(克里米亞危機) ma’eco no Rosiya ko Kolimiya Pecihan Kanatal,i’ayaw i 2008 miheca malalood ato Ciyawciya(俄羅斯-喬治亞戰爭), tonapinapina mihecaan macacoli to kona tosa a kitakit, pakayra i ’aca no palapalan kaso macacoli, i 2021 miheca malalais ko sofitay no Ukolan ato ikawaliay a pala misawidangay to Rosiya a kasafelaw sofitay, damaen no Rosiya konini kasafelaw, tahira to i 2022miheca saka 2 folad saka 24 romi’ad, laheci sato ko kalalood no Rosiya ato Ukolan.[[Russia#%20ftn9|[9]]] ci Safulo. === Tahapinangan Tilid(註腳) === [1] Территория и население Российской Федерации. Greece.mid.ru. [2017-05-23]. (原始內容存檔於2016-04-16). [2] Russia. Nationsencyclopedia.com. 2000-06-12 [2017-05-23]. (原始內容存檔於2017-06-25). [3] Library of Congress. Topography and drainage. [26 December 2007]. (原始內容存檔於2006-09-27). [4] 包括喬治亞宣稱主權但事實獨立的阿布哈茲和南奧塞提亞。 [5] Jonathan R. Adelman; Cristann Lea Gibson. Contemporary Soviet Military Affairs: The Legacy of World War II. Unwin Hyman. 1 July 1989: 4 [15 June 2012]. <nowiki>ISBN 978-0-04-445031-3</nowiki>. (原始內容存檔於2016-09-02). [6] GDP – Million 1990. CIA Factbook. 1991 [30 November 2015]. (原始內容存檔於2015-11-09) [7] Commission of the Russian Federation for UNESCO: Panorama of Russia. Unesco.ru. [29 October 2010]. (原始內容存檔於2016-05-08) [8] International Energy Agency – Oil Market Report 18 January 2012 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館). Retrieved 20 February 2012. [9] Country Comparison :: Natural gas – production (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館). CIA World Factbook. Retrieved 17 February 2012. [10] 地球之靈動 世界著名河流介紹. 右灰文化傳播有限公司. : 128–. GGKEY:003XBQ2XA45. [11] ono Taywan33000 km² ko kakahad no sera. [12] "Arena: Atlas of Religions and Nationalities in Russia" (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館). Sreda, 2012. [13] 2012 Arena Atlas Religion Maps (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館). "Ogonek", № 34 (5243), 27/08/2012. Retrieved 21/04/2017.. [14] [Nomination Database. old.nobelprize.org. [2019-03-08]. (原始內容存檔於2019-10-06). [15] Proclamation sent to Leo Tolstoy after the 1901 year’s presentation of Nobel Prizes. NobelPrize.org. [2019-03-08]. (原始內容存檔於2019-06-20) (美國英語). [16] Nobel Prize Snubs In Literature: 9 Famous Writers Who Should Have Won (PHOTOS). Huffington Post. 2010-10-07 [2019-03-08]. (原始內容存檔於2018-07-31) (美國英語). [17] Hedin, Naboth. Winning the Nobel Prize. The Atlantic. 1950-10-01 [2019-03-08]. (原始內容存檔於2020-10-31) (美國英語). [18] 認定入侵烏克蘭 拜登宣布對俄羅斯首波制裁. 自由時報. 2022-02-23 [2022-02-23] (中文). === Potori'an Tilid (參考文獻) === '''1.^''' Chevalier, Joan F. Russian as the National Language: An Overview of Language Planning in the Russian Federation. Russian Language Journal (American Councils for International Education ACTR / ACCELS). 2006, '''56''': 25–36. JSTOR 43669126. '''2.^''' Вот какие мы -россияне Об итогах Всероссийской переписи населения 2010 года. 俄語:Российская газета. [2012-01-02]. (原始內容存檔於2012-01-05) '''(俄語)'''. 3.^ '''<sup>3.0</sup>''' '''<sup>3.1</sup>''' Арена: Атлас религий и национальностей [Arena: Atlas of Religions and Nationalities] (PDF). Среда (Sreda). 2012 [2022-03-06]. (原始內容存檔於2019-05-08). See also the results' main interactive mapping (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) and the static mappings: Religions in Russia by federal subject (Map). Ogonek '''34''' (5243). 27 August 2012. (原始內容存檔於21 April 2017). The Sreda Arena Atlas was realised in cooperation with the All-Russia Population Census 2010 (Всероссийской переписи населения 2010) (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館), the Russian Ministry of Justice (Минюста РФ) (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館), the Public Opinion Foundation (Фонда Общественного Мнения) and presented among others by the Analytical Department of the Synodal Information Department of the Russian Orthodox Church. See: Проект АРЕНА: Атлас религий и национальностей [Project ARENA: Atlas of religions and nationalities]. Russian Journal. 10 December 2012 [2022-03-06]. (原始內容存檔於2021-02-24). '''4.^''' 俄羅斯10年級聯邦教科書(教科書編者А.Н.Сахаров) '''5.^''' The Russian federation: general characteristics. 俄羅斯聯邦統計局. [2008-04-05]. (原始內容存檔於2011-07-28). '''6.^''' "Население России сократилось впервые за 10 лет".. [2020-01-16]. (原始內容存檔於2019-12-05). 7.^ '''<sup>7.0</sup>''' '''<sup>7.1</sup>''' '''<sup>7.2</sup>''' '''<sup>7.3</sup>''' Russia. World Economic Outlook Database. International Monetary Fund (IMF). October 2016 [2016-11-13]. (原始內容存檔於2016-11-13). '''8.^''' Distribution of family income – Gini index. The World Factbook. 中央情報局. [5 January 2014]. (原始內容存檔於2012-09-16). '''9.^''' Human Development Report 2019 (PDF). UNITED NATIONS DEVELOPMENT PROGRAMME. [2019-12-21]. (原始內容 (PDF)存檔於2018-10-24). '''10.^''' The Constitution of the Russian Federation. (Article 1). [2009-06-29]. (原始內容存檔於2009-04-17) '''(英語)'''. '''11.^''' 俄罗斯国家概况. [2018-02-19]. (原始內容存檔於2018-02-26). '''12.^''' Территория и население Российской Федерации. Greece.mid.ru. [2017-05-23]. (原始內容存檔於2016-04-16). '''13.^''' Russia. Nationsencyclopedia.com. 2000-06-12 [2017-05-23]. (原始內容存檔於2017-06-25). '''14.^''' Library of Congress. Topography and drainage. [26 December 2007]. (原始內容存檔於2006-09-27). '''15.^''' 包括喬治亞宣稱主權但事實獨立的阿布哈茲和南奧塞提亞。 '''16.^''' Russia. Encyclopædia Britannica. [31 January 2008]. (原始內容存檔於2015-04-26). '''17.^''' Excerpted from Glenn E. Curtis (ed.). Russia: A Country Study: Kievan Rus' and Mongol Periods. Washington, D.C.: Federal Research Division of the Library of Congress. 1998 [20 July 2007]. (原始內容存檔於2007年9月27日). '''18.^''' Rein Taagepera. Expansion and Contraction Patterns of Large Polities: Context for Russia. International Studies Quarterly. 1997, '''41''' (3): 475–504. doi:10.1111/0020-8833.00053. '''19.^''' Peter Turchin; Thomas D. Hall; Jonathan M. Adams. East-West Orientation of Historical Empires (PDF). Journal of World-Systems Research, Vol. 12 (no. 2): 219–229. 2006 [2016-09-02]. (原始內容 (PDF)存檔於2007-02-22). '''20.^''' Jonathan R. Adelman; Cristann Lea Gibson. Contemporary Soviet Military Affairs: The Legacy of World War II. Unwin Hyman. 1 July 1989: 4 [15 June 2012]. <nowiki>ISBN 978-0-04-445031-3</nowiki>. (原始內容存檔於2016-09-02). '''21.^''' GDP – Million 1990. CIA Factbook. 1991 [30 November 2015]. (原始內容存檔於2015-11-09). '''22.^''' Commission of the Russian Federation for UNESCO: Panorama of Russia. Unesco.ru. [29 October 2010]. (原始內容存檔於2016-05-08). '''23.^''' International Energy Agency – Oil Market Report 18 January 2012 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館). Retrieved 20 February 2012. '''24.^''' Country Comparison :: Natural gas – production (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館). CIA World Factbook. Retrieved 17 February 2012. '''25.^''' 《俄羅斯國家名稱變遷考》 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館),郭文深著,江淮論壇2010年3期 '''26.^''' 新遺詔聖經仝序. Orthodox.cn. [2017-05-24]. (原始內容存檔於2016-11-01). '''27.^''' [1] (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館)《語義的文化變遷》,馮天瑜、劉建輝[日]、聶長順編,武漢大學出版社,第166頁: 王松 (字友竹)在其刊行於光緒三十一年 (1905)的《台陽詩話》下卷載:「露國黑船東來之始,當年邦人襲用支那所稱,呼曰『俄羅斯』;後乃改稱『魯西亞』,從譯音也。然『魯』字乃愚鈍之意,彼國外交官嫌其侮己,致書於外務省,請以『露』諧音代之;政府乃命各新聞社,凡有涉及『魯西亞』皆宜改用『露西亞』。」 不過,也有觀點認為,「露」字容易讓人聯想到「太陽(=日本)升起來時,露就會消失」。另見關於「露西亞」譯名由來的日文說明:國名の日本語表記の変遷 —— 前はよりロシア語名に近いロシヤと書かれることが少なくなかったが、1980年代ごろからギリシャ語風の(つまりほかのヨーロッパ諸國の名稱に合わせた)ロシアという表記が完全に主流となった。なお1991年(平成3年)の內閣告示『外來語の表記』には、細則的な事項として「イ列・エ列の音の次のアの音に當たるものは、原則として「ア」と書く。」とあり、これに従った場合の表記は「ロシア」になる。現代日本語の漢字表記は露西亜で、略稱は露。江戸時代にはオロシャ、をろしやとも呼ばれた。これは、中國語の「俄羅斯」およびモンゴル語のОрос(オロス)に近い呼び名である。日本の江戸時代から戦前にかけては魯西亜という表記が主流で、1855年に江戸幕府とロシア帝國の間で初めて結ばれた條約は「日本國魯西亜國通好條約」という名稱になった。この漢字表記について1877年(明治10年)にロシア領事館から「魯は魯鈍(愚かなこと・様子)を連想させる」との抗議を受けた當時の日本政府は、ロシア側の希望を受け入れ表記を露西亜とした。しかし、露の字も「日(=日本)が昇ると露(ろ・つゆ)は消える」というマイナスイメージがあることから、このような表記の変更をあえて受け入れたことに當時の対ロシア観が現れているとする見方もある[22]。なお、白川靜の『字統』によると「魯」の原意は「おろか」でなく「よろこび」である。 '''28.^''' 俄罗斯这个译名. 新民晚報. 2014-07-26 [2014-10-29]. (原始內容存檔於2014-10-29). '''29.^''' 舌尖上的俄罗斯:没有沙皇 老毛子还有罗宋汤. 騰訊 (中國青年網). 2014-06-23 [2014-10-29]. (原始內容存檔於2014-10-29). '''30.^''' 舌尖上的俄罗斯:没有沙皇 老毛子还有罗宋汤. 騰訊. 2014-06-23 [2015-01-20]. (原始內容存檔於2015-01-20). '''31.^''' 闲话罗宋汤. 人民日報海外版. 2004-03-27 [2014-10-29]. (原始內容存檔於2015-09-24). '''32.^''' Christian, D. A History of Russia, Central Asia and Mongolia. Blackwell Publishing. 1998: 6–7. '''33.^''' Ukraine: Security Assistance. U.S. Department of State. [27 December 2007]. (原始內容存檔於2009-02-07). '''34.^''' Hamm, M.F. Kiev: A Portrait, 1800–1917. Princeton University Press. 1995. <nowiki>ISBN 978-0-691-02585-8</nowiki>. '''35.^''' Solovyov, S. History of Russia from the Earliest Times '''6'''. AST. 2001: 562–604. <nowiki>ISBN 978-5-17-002142-0</nowiki>. '''36.^''' Skrynnikov, R. Ivan the Terrible. Academic Intl Pr. 1981: 219. <nowiki>ISBN 978-0-87569-039-1</nowiki>. '''37.^''' "Arena: Atlas of Religions and Nationalities in Russia" (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館). Sreda, 2012. '''38.^''' 2012 Arena Atlas Religion Maps (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館). "Ogonek", № 34 (5243), 27/08/2012. Retrieved 21/04/2017.. '''39.^''' 存档副本. [2017-07-28]. (原始內容存檔於2017-12-06). '''40.^''' 超過1百萬人口的城市(Excel文件) (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館). 俄羅斯聯邦統計局'''(俄文)''' '''41.^''' 50萬至100萬人口的城市(Excel文件) (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館). 俄羅斯聯邦統計局'''(俄文)''' '''42.^''' Views of the most popular episode of the animated series "Masha and the Bear" have passed for 3 billion. [2018-07-13]. (原始內容存檔於2018-07-12). '''43.^''' Golden Trailer Awards Nominees: Warner Bros & ‘Lego Batman’ Lead Pack. [2018-07-13]. (原始內容存檔於2018-01-14). '''44.^''' Golden Trailer Award Nominations: ‘The Shape Of Water’, ‘Hitman’s Bodyguard’ Top List. [2018-07-13]. (原始內容存檔於2018-06-15). '''45.^''' Nikolai Kurbatov – Russian film director, trailer editor and poet. [2018-07-13]. (原始內容存檔於2018-06-12). '''46.^''' Perm resident got in the Russian Book of Records for creating a highly rated trailer for the cartoon "The Lion King". [2018-07-13]. (原始內容存檔於2018-06-12). '''47.^''' Videos of inhabitant of Perm for movies "The Revenant" and "The Great Gatsby" was entered into the book of records. [2018-07-13]. (原始內容存檔於2018-09-16). '''48.^''' 日本抗议俄罗斯官员视察北方四岛. [2011-10-09]. (原始內容存檔於2011-11-11) '''(中文(中國大陸))'''. '''49.^''' 日本黑社会成员向俄使馆寄子弹要夺回北方四岛. [2011-10-09]. (原始內容存檔於2011-11-01) '''(中文(中國大陸))'''. '''50.^''' 日本外相抗议日本人持俄罗斯签证赴北方四岛. [2011-10-09]. (原始內容存檔於2010-11-09) '''(中文(中國大陸)'''. === '''外部連結''' === · '''(俄文)'''Gov.ru(頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) - 俄國官方網站 · '''(俄文)'''Kremlin(頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) - 俄羅斯聯邦總統的官方網站 · '''(俄文)'''Federative CouncilArchive.is的存檔,存檔日期2012-08-05 - 上院官方網站 · '''(俄文)'''Duma(頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) - 下院(杜馬)官方網 · [http://www.cia.gov/ CIA] · [http://www.mofa.gov.tw/default.html 外交部] · [[:en:List_of_current_heads_of_state_and_government|List of current heads of state and government]] [[Kasasiwasiw:Pasawalian 'Amis]] [[Kasasiwasiw:Kitakit]] [[Kasasiwasiw:Rosiya]] [[Kasasiwasiw:Asiya]] 0qhoo3hgu334onmzwbf8l4mk3os7d3s Conbodia 0 1591 49071 49067 2026-05-29T12:22:12Z Haratal 3361 49071 wikitext text/x-wiki == Kanpociya Hontian Kitakit(柬埔寨王國) == === ''T'''akaray sowal(概要)''''' === Kanpociya Hontian Kitakit([[kuwaping a sowal]]: 柬埔寨王國) [[Kanpociya sowal]]:高棉語:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; [[Kuwaping sowal]]: 柬埔寨王國), itiraay i [[Faylo:Flag_of_Cambodia.svg|縮圖|Flag of Cambodia]] a Pecihan-Kanatal中南半島,Katimol-Sakawalian Aciya a Korapaw東南亞大陸地區 ko kaitiraan nona [[kitakit]], o syoto tatapangan a tokay o [[Cinpin]](Kanpociya sowal:ក្រុងភ្នំពេញ,Roma a tilid:krong Phnum Pɨñ; Kuwaoing sowal:金邊). O kapot no Linheko ato Katimol-Sakawalian Aciya kitakit a Katatelekan. Isaka’etip no Kanpociya i,malalocokay ato Tayko, isaka’amis no sakawali Malala’eday ato Laoko, isakawali ato sakatimol no sawalian malafiyaw ato Yienan, ikatimol o SinloKihaw(暹羅灣). Hato masadangahay ko pala no Kanpociya,tolo no pasitiraan o tapolo ato tokos, isifo’ o dadahalay a cihenekay dafdaf, ona sera tonini makinatolo no sepat no polong sera no kitakit. Ira ko tata’akay ‘alo Mikong-‘alo(湄公河), ira ho tata’angay a fanaw o Tonglisa-fanaw(Kanpociya sowal:បឹងទន្លេសាប,Roma a tilid:Tonlé Sap; Kuwaping sowal: 洞里薩湖). === '''Nangan no kitakit(國名)''' === O tadangangan no Kanpociya o Kanpociya Hontian Kitakit(Kanpociya sowal:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; Kuwaping sowal:柬埔寨王國)。O 「ព្រះ」hananay i, fangcalay sanay「神聖的」,o 「រាជាណាចក្រ」hananay i,o honti sanay「王國」, o「កម្ពុជា」hananay i,o Kanpociya sanay「柬埔寨」. Ona ngangan tonini i,nani「कम्बोजदेश」(Kambujadeśa)(Ikiris sowal:Sanskrit; Kuwaping sowal:梵語),o maan ko imi nona sowal han i, o 「sera ni Cinfusa 」[1] sanay. Ona ngangan no Kanpociya itini i rikisi no kuwaping itiraay ho i Tonghan(東漢 25-220 mihecaan)iraay to a matilid,nikawrira adihay ko masasiromaromaay a pangangan, tahira to i Min Wanli a mihecahecaan(明朝萬曆) nga’ sacecay sanay to a pangangan to Kanpociya(柬埔寨) . Itini I nitilidan no Sa’etipay-Kitakit i,o misahinahinamay tamdaw ci [[Faylo:Location_Cambodia_ASEAN.svg|縮圖|Location Cambodia ASEAN]] (Italiya sowal:Antonio Pigafetta; Kuwaping sowal:安東尼奧·皮加費塔) o 「Camogia」[2] hananay ningra a pangangan. === Likisi(歷史) === O to’asan a parayrayan a kitakit i Conan-pan-tao ko Kanpociya, matafesiw to ko tosa a patek (2000) a mihecaan ko likisi nira. '''O nalacolan no Payon: I yiesoan to cecay a sici i, i laloma’ no kitakit no Kanpociya i, ira ko Fnan a kitakit, o India ko nipatirengan nangra to tatapangan a pitooran no kitakit, saka mafiyak ko serangawan no India a malenaf. O tatapangan a pikowannan a ningri no Fnan i, o Viyadatapora (Vyadhapura, sowal no Fan: tokay no mi’adopay), itini i ngataay no Polamyen a sakowan no aniniay. Ira ko Meking a tarawadaw, nani saetip kaamisay pasayra i kawali a pasadak to riyar. I sasifoan no sakapito a sici no yiesoan, mapalahedaw no nani ka’amisan a Cenla ko Fnan, ma’atingid koya wawa no hongti no Fnan tayra i Cawa, itira sato a patireng to Santi a hongtian a kitakit.''' Ikor no nikapalahedaw no Cenla to Fnan i, '''matongal ko ’icel no kitakit. Tahira i pikowanan ni Ceyapoman sakacecay i, pakalowid haca cingra a mi’eco to sifo’ay ato ka’amisan a pala no Lawos. O kasalaled a pala i, i ka’amisan tahira i Nancaw, i katimolan i, tahira i rarem no Meking a tarawadaw, mihaop to aniniay a Kanpociya, Lawos ato katimolan no Yienan. Awaay ko teloc ni Ceyapoman sakacecay mamirayray to pikowanan. I kor no nikapatay nira i, o sona  nira ci Ceyatitaywi ko mamalahongti. Fahal sa milafodes ko kitakit, pangangan han no likisi tonini a demak to "O Tarawadaw a Cenla ato Hadhad a Cenla" a kalaloodan, pakarawraw i laloma'an no kitakit.''' I ka’ayaw kaikor no yiesoan no 787 a mihecaan i, '''oya pikowanan a tokay ci Sanpipora no Cidalay a hontian a kitakit i tarawadaw a Cenla, mapeleng a ma'eco no Saliyentra a hongtian a kitakit. Mapacok a mapatay koya hongti ci Mohipotifaman, malepel haca koya wawa no hongti (oya mamalahongti i ikor ci Ceyapoman sakatosa). Nani itiya ho sato, makowanan no i Cawaay a Saliyentra (Santi) a hongtian a kitakit koya tarawadaw a Cenla, tahira i nikalafac ni Ceyapoman sakatosa nani Cawa, ta misiiked cingra a malahongti. Palacecay ci Ceyapoman sakatosa a mikowan to tarawadaw a Cenla ato hadhad a Cenla. Itira i ka’amisan-kawali no Ankor to paka tolo polo' a kongliay i Lici a lotok, saka mipatireng to Ankor a hontian a kitakit.''' O Ankor a hongtian a kitakit, o pangangan han haca to Kemer a hongtian a kitakit, '''tahira i saka safaw tosa a sici i, tadamatedi'ay ko kitakit, tadamakapahay ko serangawan. O kasalaled a pala nira i, mihaop to polong no aniniay a Kanpociya, ato kasa'etal a pala no Taylen, Lawos ato Yienan. I saka safaw tolo a sici i, matenak ko Sancopo a Fociw (Theravada a Fociw) nani Sililanka a tayni. Itini i saka 1430 a mihecaan (saka-lima a mihecaan no Siyande no Min), midefong ko Sinlo to Kanpociya, milikot to tokay no Ankor to pakapito a folad, o sakaheci ko pakapeleng to Ankor. O nika tadamangata no Ankor to Sinlo i, o sakasawad to Ankor, mafolaw tayra i Kinpen a mipatireng to ningri itira. Nani itiya sato, maroray ko 'icel no Kanpociya, misi'ayaw to ka'ayaw ato kaikolan no Yienan ato Sinlo a tosaay a fiyaw a kitakit a midefong, pangangan han tonini a karawrawan a mihecahecaan to "O to'eman a citay". Micalap ko Yienan to la'enoay a Kanpociya (oya sacumodan no Mikong a tarawadaw a pala), oni ko sakamalala'isan a demak.''' Itini i saka 1296 a mihecaan, miocor ko Yincaw ci Cew-takowan a mihilap to Ankor a hongtian a kitakit, '''pakacecay a mihecaan ko nipihilap nira. Pinokay sato i, mitilid ci Cew-takowan to cecay a codad "Cen-la-fong-to-ci", o pisiwkayan no codad to lekakawa no pikowan, sici ato kicay, saki'orip, palapalaan ato fonka. Caay ko pisiwkayan aca ko pi'arawan nira i, ira ho ko sepat a polo' a tadamaanay a liyad. Tahira sato i saka safaw siwa a sici, falicen no tamdaw ko codad to sowal no France, Germany ato inko ato masamaanay a sowal. I ka'ayaw no pikowanan no Fakong to Ankor, o pakakalimelaan a tadamaanay a likisi a codad no Kanpociya.''' O picowatan no France a pikuwan to Indocina, nani 1863 tahira i 1953 a mihecaan, '''micalap ko France a micingcing tonini a pala (O pidefong no Yoropa ato Amirika a kitakit to ni'ecoan a pala). I 1863 a mihecaan, paci'cien no France ko Kanpociya a micingcing, mala o pisimawan a kitakit. I sakatosa a kalaloodan a hekal, nani 1942 a mihecaan tahira i 1945 a mihecaan, micalap ko Ripon to Kanpociya. Ikol no kalaloodan i, itini i 1953 a mihecaan saka safaw cecay a folad saka siwa a romi'ad, misiiked ko Kanpociya a miliyas to pikowan no France. Satapang i, o pikuwan no hongti, o sakacecayay a hongtian a kitakit no Kanpociya, itini i pikowan ni Siyanoan i, o kitenokay ko sapikowan.''' Miteka i tenok no 1960 a mihecaan, === '''Palapalaan(地理)''' === O dadahal no sera ira ko 181,035 km², o polong no kitakit i,misilsilan maka24 ko etal ato cecay a no Hontian a Tokay, ika’amis malafiyaw ato Tayko, Lyawko, ikatimol i,madado’edo’ ko pala ato Yienan, isakatimol no sa’etipan misi’ayaway to Sinlowan(暹羅灣). O kakaya’ no lislis no riyar ira ko 443 km,ilaloma’ nona kitakit ira ko cecay a fanaw o Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖; Roma a tilid: Tonlé Sap), o pifotingan, pialaan to nanom itini, o saka’orip tamtamdaw.Mahaop ko 20% no polong a sera o liomahan. 24 ko kasaetal sakowan, sepatay aca ko misi’ayaway to riyar a sakowan, tolo ko niyahay pikowan a sakowan, 172 ko mamangay a etal. O tahapinangan a pala i, o isifo’ay nona kitakit a Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖), Pasa ’alo ato nani ka’amis taratimol a mihifalat tona kitakit a Mikong ’alo,isifo’ay no kitakit a dafdaf i,mahaop ko 3/4 no polong a sera no kitakit. O Tonlisa Fanaw ato Mikong ’alo nani tongroh no riyar 100 m ko ka’akawang.sa’akawang sa nani tongroh no riyar i,masakefohkefohay ko pala,o itiraay i sakatimol no sa’etipay a Toko lotok mitifacay to 1500 m ko ka’akawang, nani ka’amisay no sa’etipan taratimol sa no sa’etipan ko do’edo’edo. O itiraay I kawali a Awlar Lotok(Phnom Aural)o sa’akawangay no Kanpociya kitakita, tahiraay to 1771 m ko ka’akawang. === '''Siici(政治)''' === Itiyaay i 1993 mihecan a kinpo tatapangan rikec no kitakit, misetek to faco no kitakit o Hontian Kitakit, masasiiked ko Misanga’ay to rikec, Matayal to Demak ato Misawkitay,toloay ko kasasiiked no sakowan ’icel. O honti i,tahira i patay ko kalasawara’an,kakomodan no sofitay, o tahapinangan no kalacecay no kitakit ato kaira no kitakit a tahadahoc, ira heca ko ’icel mitedal to tata’angay raraw no malofoay tamdaw. Ano cakapakatayal ato ano miholol i romaay kitakit ko honti, o tapang no Fafa’eday Pikaykian no Kitakit ko mamiceror to tayal no honti.Ano mapatay ko honti, o tapang no sifo, kakeridan no tosaay rekad no mipaypayay a Fociyaw, o tapang no Fafa’eday Pikaykian ato Finawlan Pikaykian polong han 9 ko tamdaw misanga’ to iingkay, masasowal a misimsim to mamalahonti nani laloma’an no honti, patireng to fa’elohay a honti. === '''Kicai(經濟)''' === O cecay no polong a cowaho kacomahad ko ’orip a kotakit ko Kanpociya,ira ko 4 a hecek no pili’etanan nona kitakit, oriraan i,o pihololan no lafang, mitelekay to riko’, misaloma ato liomah. Oninian haw i,cowa ka citolas ko fodfod tona kitakit, orasaka, macara ko sapicomahadaw to kicai no kitakit, kalomihecaan a kacomahad no kicai tahiraay aca i 7% ko sa’osi.orasaka, tadamatatifac ko kasasiroma no cipaysoay ato manikaway ko ’orip, o manikaway a tamdaw i,awa ko sapaising, cakapapitilid to ka’emangay,tada awa ko fana’ to maamaan. I 2006 miheca, o mipalafangay a tayni cilafas to 170 ko ofad,[3]2005 miheca makarkar i riyar ko kasolin a simal ato palapalaan a kaso, i 2009 ano ca i 2010 miheca a misatapang paliwal, tata’ang ko pisiwar to kacomahad no kicai no Kanpociya a manga’ay. [1] === '''Tamdaw(人口)''' === O polong a tamdaw no Konpociya ira ko 1550 ofad, o Kanpociya a finacadan mahaop ko 90% ko ka’aloman, ira ho roma a mamangay a finacadan o Kuwaping mahaop ko 1%, o Cing finacadan(Kuwaping a sowal:京族; Roma a tilid:Gin)mahaop ko 9%, o Laos(Kuwaping a sowal:佬族)ato Tay finacadan, ira ho ko masasiromaromaay a mamangay a 20 ko finacadan,oninian i,ira ko ikemoday no lotok a maro’. O lalen no ’orip i, 71.41 ko mihecaan. == '''Sowal(語言)''' == O tamdaw no Kanpociya sahetoay mira’oyay to sowal ato tilid no Kanpociya,ira kono niyah a sa’osi,itini i Kanpociya ikakaay ko katenak no Kanpociya pasasotiri’en ato no Arapiya a sa’osi. O sowal no Kuwaping itini ono Cawco a sowal(Ikiris a sowal: Teochew ano ca Chiuchow),o cecay a sowal no Payrang itini i Taywan.ono niyah a sowal ko hasowal no kasasiromaroma a finacadan. Itiya ho halafin malamicowatan a sokowan no Franso ko Kanpociya, orasaka, o sakatosa a matenakay a sowal ko Franso a sowal, nikawrira, anini sato cowa ka matiya toya i’ayaway ko katenak no Franso a sowal. Tahanini sato i,adihay to ko katayalan cemahad to ko kicai ’aloman ko tayniay a misanga’ to kofa ko Kuwaping a tamadaw, orasaka, matenak ko sowal no Kuwaping ato Ikiris a sowal i Kanpociya. [[Faylo:Kraing_Tbong_VB_01_06_6.JPG|縮圖|[[Faylo:Conbodia2.ogg|縮圖]]niyaro' (Kraing Tbong )]] === '''Pitooran(宗教)''' === O mipaypayay a Fociyaw koni pasetekan malo no kitakit a pitooran, i matini mahaop ko 95% no polong a tamdaw no Kanpociya ko mitooray tonini, sakakaay ko ka’aloman ko mitooray i,o Kanpociya a tamdaw, malecad ato fiyaw a Tayko. O itiniay a Kuwaping ato Cin finacadan o Tacen Fociya(Kuwaping a sowal:大乘佛教;Ikiris a sowal:mahāyāna buddhism), Tinsikyo ato Fa’elohay a Kristoan, o Can finacadan(Kuwaping a sowal:占族;Ikiris a sowal:Urang Campa)[5] [6] o Islan Ciyaw ko pitooran, ira ho cowa ka ’aloman a tamdaw o mitooray to pawidangay. === '''Punka(文化)''' === O sakero no Kanpociya tolo ko kasasiiked:o to’asan sakero, niyaro’ay sakero, ato sapalafang sakero. O tahapinangan no Kanpociya a sakero i,ono to’asan sakero. Adihay ko masariromaromaay a siikeday a pisalaan no lafang itini, o cinganganay i kalokitakit i, itiraay i ka’amis no kitakit a [[Faylo:Fishsale.jpg|縮圖|[[Faylo:Conbodia.ogg|縮圖]]itaminaay paliwal to dafong(Fishsale)]] no hekalay kitakit o Wukoku(Kuwaping a sowal:吳哥窟 [7]Roma a tilid: ʾṅ̥grvt̥t=ʾaṅgaravatta).isasifo’an no kitakit i, tadaadihay ko nipatirengan Fyo pipaypayan, isaka’etipan ira ko Tonlisa Fanaw, o lalen no ’ngongol no nanom ira ko cecay laya’, o kakahad i,ira ko 1,700 km²,manga’ay a pakatamina a minengneng to tataparan. Itini tona fanaw ’aloman ko kalaloma’ hananay ko tamina a ’orip, isakatimol dihekoay ko cidal, toloay ko mihaian no Linheko a rocok no punka no Kanpociya. === '''Tahapinangan a Tilid (參考文獻)''' === [1] 劍浮沙(梵語:Kamboja)是印度列國時代的十六雄國之一,又譯為甘菩遮國。 [2] Relazione del primo viaggio intorno al mondo - Wikisource. it.wikisource.org. [2019-08-07]. (原始內容存檔於2018-11-22) [3] 1.7 million. [2007-07-27]. (原始內容存檔於2013-12-02). [4] 廣西對柬埔寨投資呈爆發式增長 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館)news.xinhuanet.com [5] Andaya, Leonard Y. Leaves of the same tree: trade and ethnicity in the Straits of Melaka. University of Hawaii Press. 2008: 44 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-0-8248-3189-9</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08) [6] Reid, Anthony. Verandah of violence: the background to the Aceh problem. NUS Press. 2006: 8 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-9971-69-331-2</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08). [7] 中國地名委員會. 外国地名译名手册. 商務印書館. 1993: 31. <nowiki>ISBN 7-100-00798-4</nowiki>. Ângkôr Wat 【柬】 吳哥窟; === '''Pikafitan i papotal(外部連結)''' === •(英文)柬埔寨王國 - Cambodia e-Gov •(英文)柬埔寨電子簽證 - Cambodia e-Visa (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(繁體中文)柬埔寨旅遊部官方網站 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(英文)柬埔寨旅遊指南 •(英文)開放式目錄計劃中和柬埔寨相關的內容 •(英文) 維基媒體的柬埔寨地圖集 • 維基導遊上有關柬埔寨(繁體中文)的旅行指南 • 維基導遊上有關柬埔寨(法文)的旅行指南 • 維客旅行上的柬埔寨 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) • OpenStreetMap上有關柬埔寨的地理資訊 •谷歌地圖 rk3m7sup3fatwama0i9fkt58154lmed 49072 49071 2026-05-29T12:22:28Z Haratal 3361 49072 wikitext text/x-wiki == Kanpociya Hontian Kitakit(柬埔寨王國) == === ''T'''akaray sowal(概要)''''' === Kanpociya Hontian Kitakit([[kuwaping a sowal]]: 柬埔寨王國) [[Kanpociya sowal]]:高棉語:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; [[Kuwaping sowal]]: 柬埔寨王國), itiraay i [[Faylo:Flag_of_Cambodia.svg|縮圖|Flag of Cambodia]] a Pecihan-Kanatal中南半島,Katimol-Sakawalian Aciya a Korapaw東南亞大陸地區 ko kaitiraan nona [[kitakit]], o syoto tatapangan a tokay o [[Cinpin]](Kanpociya sowal:ក្រុងភ្នំពេញ,Roma a tilid:krong Phnum Pɨñ; Kuwaoing sowal:金邊). O kapot no Linheko ato Katimol-Sakawalian Aciya kitakit a Katatelekan. Isaka’etip no Kanpociya i,malalocokay ato Tayko, isaka’amis no sakawali Malala’eday ato Laoko, isakawali ato sakatimol no sawalian malafiyaw ato Yienan, ikatimol o SinloKihaw(暹羅灣). Hato masadangahay ko pala no Kanpociya,tolo no pasitiraan o tapolo ato tokos, isifo’ o dadahalay a cihenekay dafdaf, ona sera tonini makinatolo no sepat no polong sera no kitakit. Ira ko tata’akay ‘alo Mikong-‘alo(湄公河), ira ho tata’angay a fanaw o Tonglisa-fanaw(Kanpociya sowal:បឹងទន្លេសាប,Roma a tilid:Tonlé Sap; Kuwaping sowal: 洞里薩湖). === '''Nangan no kitakit(國名)''' === O tadangangan no Kanpociya o Kanpociya Hontian Kitakit(Kanpociya sowal:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; Kuwaping sowal:柬埔寨王國)。O 「ព្រះ」hananay i, fangcalay sanay「神聖的」,o 「រាជាណាចក្រ」hananay i,o honti sanay「王國」, o「កម្ពុជា」hananay i,o Kanpociya sanay「柬埔寨」. Ona ngangan tonini i,nani「कम्बोजदेश」(Kambujadeśa)(Ikiris sowal:Sanskrit; Kuwaping sowal:梵語),o maan ko imi nona sowal han i, o 「sera ni Cinfusa 」[1] sanay. Ona ngangan no Kanpociya itini i rikisi no kuwaping itiraay ho i Tonghan(東漢 25-220 mihecaan)iraay to a matilid,nikawrira adihay ko masasiromaromaay a pangangan, tahira to i Min Wanli a mihecahecaan(明朝萬曆) nga’ sacecay sanay to a pangangan to Kanpociya(柬埔寨) . Itini I nitilidan no Sa’etipay-Kitakit i,o misahinahinamay tamdaw ci [[Faylo:Location_Cambodia_ASEAN.svg|縮圖|Location Cambodia ASEAN]] (Italiya sowal:Antonio Pigafetta; Kuwaping sowal:安東尼奧·皮加費塔) o 「Camogia」[2] hananay ningra a pangangan. === Likisi(歷史) === O to’asan a parayrayan a kitakit i Conan-pan-tao ko Kanpociya, matafesiw to ko tosa a patek (2000) a mihecaan ko likisi nira. '''O nalacolan no Payon: I yiesoan to cecay a sici i, i laloma’ no kitakit no Kanpociya i, ira ko Fnan a kitakit, o India ko nipatirengan nangra to tatapangan a pitooran no kitakit, saka mafiyak ko serangawan no India a malenaf. O tatapangan a pikowannan a ningri no Fnan i, o Viyadatapora (Vyadhapura, sowal no Fan: tokay no mi’adopay), itini i ngataay no Polamyen a sakowan no aniniay. Ira ko Meking a tarawadaw, nani saetip kaamisay pasayra i kawali a pasadak to riyar. I sasifoan no sakapito a sici no yiesoan, mapalahedaw no nani ka’amisan a Cenla ko Fnan, ma’atingid koya wawa no hongti no Fnan tayra i Cawa, itira sato a patireng to Santi a hongtian a kitakit.''' Ikor no nikapalahedaw no Cenla to Fnan i, '''matongal ko ’icel no kitakit. Tahira i pikowanan ni Ceyapoman sakacecay i, pakalowid haca cingra a mi’eco to sifo’ay ato ka’amisan a pala no Lawos. O kasalaled a pala i, i ka’amisan tahira i Nancaw, i katimolan i, tahira i rarem no Meking a tarawadaw, mihaop to aniniay a Kanpociya, Lawos ato katimolan no Yienan. Awaay ko teloc ni Ceyapoman sakacecay mamirayray to pikowanan. I kor no nikapatay nira i, o sona  nira ci Ceyatitaywi ko mamalahongti. Fahal sa milafodes ko kitakit, pangangan han no likisi tonini a demak to "O Tarawadaw a Cenla ato Hadhad a Cenla" a kalaloodan, pakarawraw i laloma'an no kitakit.''' I ka’ayaw kaikor no yiesoan no 787 a mihecaan i, '''oya pikowanan a tokay ci Sanpipora no Cidalay a hontian a kitakit i tarawadaw a Cenla, mapeleng a ma'eco no Saliyentra a hongtian a kitakit. Mapacok a mapatay koya hongti ci Mohipotifaman, malepel haca koya wawa no hongti (oya mamalahongti i ikor ci Ceyapoman sakatosa). Nani itiya ho sato, makowanan no i Cawaay a Saliyentra (Santi) a hongtian a kitakit koya tarawadaw a Cenla, tahira i nikalafac ni Ceyapoman sakatosa nani Cawa, ta misiiked cingra a malahongti. Palacecay ci Ceyapoman sakatosa a mikowan to tarawadaw a Cenla ato hadhad a Cenla. Itira i ka’amisan-kawali no Ankor to paka tolo polo' a kongliay i Lici a lotok, saka mipatireng to Ankor a hontian a kitakit.''' O Ankor a hongtian a kitakit, o pangangan han haca to Kemer a hongtian a kitakit, '''tahira i saka safaw tosa a sici i, tadamatedi'ay ko kitakit, tadamakapahay ko serangawan. O kasalaled a pala nira i, mihaop to polong no aniniay a Kanpociya, ato kasa'etal a pala no Taylen, Lawos ato Yienan. I saka safaw tolo a sici i, matenak ko Sancopo a Fociw (Theravada a Fociw) nani Sililanka a tayni. Itini i saka 1430 a mihecaan (saka-lima a mihecaan no Siyande no Min), midefong ko Sinlo to Kanpociya, milikot to tokay no Ankor to pakapito a folad, o sakaheci ko pakapeleng to Ankor. O nika tadamangata no Ankor to Sinlo i, o sakasawad to Ankor, mafolaw tayra i Kinpen a mipatireng to ningri itira. Nani itiya sato, maroray ko 'icel no Kanpociya, misi'ayaw to ka'ayaw ato kaikolan no Yienan ato Sinlo a tosaay a fiyaw a kitakit a midefong, pangangan han tonini a karawrawan a mihecahecaan to "O to'eman a citay". Micalap ko Yienan to la'enoay a Kanpociya (oya sacumodan no Mikong a tarawadaw a pala), oni ko sakamalala'isan a demak.''' Itini i saka 1296 a mihecaan, miocor ko Yincaw ci Cew-takowan a mihilap to Ankor a hongtian a kitakit, '''pakacecay a mihecaan ko nipihilap nira. Pinokay sato i, mitilid ci Cew-takowan to cecay a codad "Cen-la-fong-to-ci", o pisiwkayan no codad to lekakawa no pikowan, sici ato kicay, saki'orip, palapalaan ato fonka. Caay ko pisiwkayan aca ko pi'arawan nira i, ira ho ko sepat a polo' a tadamaanay a liyad. Tahira sato i saka safaw siwa a sici, falicen no tamdaw ko codad to sowal no France, Germany ato inko ato masamaanay a sowal. I ka'ayaw no pikowanan no Fakong to Ankor, o pakakalimelaan a tadamaanay a likisi a codad no Kanpociya.''' O picowatan no France a pikuwan to Indocina, nani 1863 tahira i 1953 a mihecaan, '''micalap ko France a micingcing tonini a pala (O pidefong no Yoropa ato Amirika a kitakit to ni'ecoan a pala). I 1863 a mihecaan, paci'cien no France ko Kanpociya a micingcing, mala o pisimawan a kitakit. I sakatosa a kalaloodan a hekal, nani 1942 a mihecaan tahira i 1945 a mihecaan, micalap ko Ripon to Kanpociya. Ikol no kalaloodan i, itini i 1953 a mihecaan saka safaw cecay a folad saka siwa a romi'ad, misiiked ko Kanpociya a miliyas to pikowan no France. Satapang i, o pikuwan no hongti, o sakacecayay a hongtian a kitakit no Kanpociya, itini i pikowan ni Siyanoan i, o kitenokay ko sapikowan.''' Miteka i tenok no 1960 a mihecaan, '''ona toloay a ci’icelay a kitakit, o Congko, o Amirika ato o Solin,''' === '''Palapalaan(地理)''' === O dadahal no sera ira ko 181,035 km², o polong no kitakit i,misilsilan maka24 ko etal ato cecay a no Hontian a Tokay, ika’amis malafiyaw ato Tayko, Lyawko, ikatimol i,madado’edo’ ko pala ato Yienan, isakatimol no sa’etipan misi’ayaway to Sinlowan(暹羅灣). O kakaya’ no lislis no riyar ira ko 443 km,ilaloma’ nona kitakit ira ko cecay a fanaw o Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖; Roma a tilid: Tonlé Sap), o pifotingan, pialaan to nanom itini, o saka’orip tamtamdaw.Mahaop ko 20% no polong a sera o liomahan. 24 ko kasaetal sakowan, sepatay aca ko misi’ayaway to riyar a sakowan, tolo ko niyahay pikowan a sakowan, 172 ko mamangay a etal. O tahapinangan a pala i, o isifo’ay nona kitakit a Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖), Pasa ’alo ato nani ka’amis taratimol a mihifalat tona kitakit a Mikong ’alo,isifo’ay no kitakit a dafdaf i,mahaop ko 3/4 no polong a sera no kitakit. O Tonlisa Fanaw ato Mikong ’alo nani tongroh no riyar 100 m ko ka’akawang.sa’akawang sa nani tongroh no riyar i,masakefohkefohay ko pala,o itiraay i sakatimol no sa’etipay a Toko lotok mitifacay to 1500 m ko ka’akawang, nani ka’amisay no sa’etipan taratimol sa no sa’etipan ko do’edo’edo. O itiraay I kawali a Awlar Lotok(Phnom Aural)o sa’akawangay no Kanpociya kitakita, tahiraay to 1771 m ko ka’akawang. === '''Siici(政治)''' === Itiyaay i 1993 mihecan a kinpo tatapangan rikec no kitakit, misetek to faco no kitakit o Hontian Kitakit, masasiiked ko Misanga’ay to rikec, Matayal to Demak ato Misawkitay,toloay ko kasasiiked no sakowan ’icel. O honti i,tahira i patay ko kalasawara’an,kakomodan no sofitay, o tahapinangan no kalacecay no kitakit ato kaira no kitakit a tahadahoc, ira heca ko ’icel mitedal to tata’angay raraw no malofoay tamdaw. Ano cakapakatayal ato ano miholol i romaay kitakit ko honti, o tapang no Fafa’eday Pikaykian no Kitakit ko mamiceror to tayal no honti.Ano mapatay ko honti, o tapang no sifo, kakeridan no tosaay rekad no mipaypayay a Fociyaw, o tapang no Fafa’eday Pikaykian ato Finawlan Pikaykian polong han 9 ko tamdaw misanga’ to iingkay, masasowal a misimsim to mamalahonti nani laloma’an no honti, patireng to fa’elohay a honti. === '''Kicai(經濟)''' === O cecay no polong a cowaho kacomahad ko ’orip a kotakit ko Kanpociya,ira ko 4 a hecek no pili’etanan nona kitakit, oriraan i,o pihololan no lafang, mitelekay to riko’, misaloma ato liomah. Oninian haw i,cowa ka citolas ko fodfod tona kitakit, orasaka, macara ko sapicomahadaw to kicai no kitakit, kalomihecaan a kacomahad no kicai tahiraay aca i 7% ko sa’osi.orasaka, tadamatatifac ko kasasiroma no cipaysoay ato manikaway ko ’orip, o manikaway a tamdaw i,awa ko sapaising, cakapapitilid to ka’emangay,tada awa ko fana’ to maamaan. I 2006 miheca, o mipalafangay a tayni cilafas to 170 ko ofad,[3]2005 miheca makarkar i riyar ko kasolin a simal ato palapalaan a kaso, i 2009 ano ca i 2010 miheca a misatapang paliwal, tata’ang ko pisiwar to kacomahad no kicai no Kanpociya a manga’ay. [1] === '''Tamdaw(人口)''' === O polong a tamdaw no Konpociya ira ko 1550 ofad, o Kanpociya a finacadan mahaop ko 90% ko ka’aloman, ira ho roma a mamangay a finacadan o Kuwaping mahaop ko 1%, o Cing finacadan(Kuwaping a sowal:京族; Roma a tilid:Gin)mahaop ko 9%, o Laos(Kuwaping a sowal:佬族)ato Tay finacadan, ira ho ko masasiromaromaay a mamangay a 20 ko finacadan,oninian i,ira ko ikemoday no lotok a maro’. O lalen no ’orip i, 71.41 ko mihecaan. == '''Sowal(語言)''' == O tamdaw no Kanpociya sahetoay mira’oyay to sowal ato tilid no Kanpociya,ira kono niyah a sa’osi,itini i Kanpociya ikakaay ko katenak no Kanpociya pasasotiri’en ato no Arapiya a sa’osi. O sowal no Kuwaping itini ono Cawco a sowal(Ikiris a sowal: Teochew ano ca Chiuchow),o cecay a sowal no Payrang itini i Taywan.ono niyah a sowal ko hasowal no kasasiromaroma a finacadan. Itiya ho halafin malamicowatan a sokowan no Franso ko Kanpociya, orasaka, o sakatosa a matenakay a sowal ko Franso a sowal, nikawrira, anini sato cowa ka matiya toya i’ayaway ko katenak no Franso a sowal. Tahanini sato i,adihay to ko katayalan cemahad to ko kicai ’aloman ko tayniay a misanga’ to kofa ko Kuwaping a tamadaw, orasaka, matenak ko sowal no Kuwaping ato Ikiris a sowal i Kanpociya. [[Faylo:Kraing_Tbong_VB_01_06_6.JPG|縮圖|[[Faylo:Conbodia2.ogg|縮圖]]niyaro' (Kraing Tbong )]] === '''Pitooran(宗教)''' === O mipaypayay a Fociyaw koni pasetekan malo no kitakit a pitooran, i matini mahaop ko 95% no polong a tamdaw no Kanpociya ko mitooray tonini, sakakaay ko ka’aloman ko mitooray i,o Kanpociya a tamdaw, malecad ato fiyaw a Tayko. O itiniay a Kuwaping ato Cin finacadan o Tacen Fociya(Kuwaping a sowal:大乘佛教;Ikiris a sowal:mahāyāna buddhism), Tinsikyo ato Fa’elohay a Kristoan, o Can finacadan(Kuwaping a sowal:占族;Ikiris a sowal:Urang Campa)[5] [6] o Islan Ciyaw ko pitooran, ira ho cowa ka ’aloman a tamdaw o mitooray to pawidangay. === '''Punka(文化)''' === O sakero no Kanpociya tolo ko kasasiiked:o to’asan sakero, niyaro’ay sakero, ato sapalafang sakero. O tahapinangan no Kanpociya a sakero i,ono to’asan sakero. Adihay ko masariromaromaay a siikeday a pisalaan no lafang itini, o cinganganay i kalokitakit i, itiraay i ka’amis no kitakit a [[Faylo:Fishsale.jpg|縮圖|[[Faylo:Conbodia.ogg|縮圖]]itaminaay paliwal to dafong(Fishsale)]] no hekalay kitakit o Wukoku(Kuwaping a sowal:吳哥窟 [7]Roma a tilid: ʾṅ̥grvt̥t=ʾaṅgaravatta).isasifo’an no kitakit i, tadaadihay ko nipatirengan Fyo pipaypayan, isaka’etipan ira ko Tonlisa Fanaw, o lalen no ’ngongol no nanom ira ko cecay laya’, o kakahad i,ira ko 1,700 km²,manga’ay a pakatamina a minengneng to tataparan. Itini tona fanaw ’aloman ko kalaloma’ hananay ko tamina a ’orip, isakatimol dihekoay ko cidal, toloay ko mihaian no Linheko a rocok no punka no Kanpociya. === '''Tahapinangan a Tilid (參考文獻)''' === [1] 劍浮沙(梵語:Kamboja)是印度列國時代的十六雄國之一,又譯為甘菩遮國。 [2] Relazione del primo viaggio intorno al mondo - Wikisource. it.wikisource.org. [2019-08-07]. (原始內容存檔於2018-11-22) [3] 1.7 million. [2007-07-27]. (原始內容存檔於2013-12-02). [4] 廣西對柬埔寨投資呈爆發式增長 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館)news.xinhuanet.com [5] Andaya, Leonard Y. Leaves of the same tree: trade and ethnicity in the Straits of Melaka. University of Hawaii Press. 2008: 44 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-0-8248-3189-9</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08) [6] Reid, Anthony. Verandah of violence: the background to the Aceh problem. NUS Press. 2006: 8 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-9971-69-331-2</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08). [7] 中國地名委員會. 外国地名译名手册. 商務印書館. 1993: 31. <nowiki>ISBN 7-100-00798-4</nowiki>. Ângkôr Wat 【柬】 吳哥窟; === '''Pikafitan i papotal(外部連結)''' === •(英文)柬埔寨王國 - Cambodia e-Gov •(英文)柬埔寨電子簽證 - Cambodia e-Visa (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(繁體中文)柬埔寨旅遊部官方網站 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(英文)柬埔寨旅遊指南 •(英文)開放式目錄計劃中和柬埔寨相關的內容 •(英文) 維基媒體的柬埔寨地圖集 • 維基導遊上有關柬埔寨(繁體中文)的旅行指南 • 維基導遊上有關柬埔寨(法文)的旅行指南 • 維客旅行上的柬埔寨 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) • OpenStreetMap上有關柬埔寨的地理資訊 •谷歌地圖 2t5bh2h720a8ftou71t15nxhood2cws 49073 49072 2026-05-29T12:22:41Z Haratal 3361 49073 wikitext text/x-wiki == Kanpociya Hontian Kitakit(柬埔寨王國) == === ''T'''akaray sowal(概要)''''' === Kanpociya Hontian Kitakit([[kuwaping a sowal]]: 柬埔寨王國) [[Kanpociya sowal]]:高棉語:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; [[Kuwaping sowal]]: 柬埔寨王國), itiraay i [[Faylo:Flag_of_Cambodia.svg|縮圖|Flag of Cambodia]] a Pecihan-Kanatal中南半島,Katimol-Sakawalian Aciya a Korapaw東南亞大陸地區 ko kaitiraan nona [[kitakit]], o syoto tatapangan a tokay o [[Cinpin]](Kanpociya sowal:ក្រុងភ្នំពេញ,Roma a tilid:krong Phnum Pɨñ; Kuwaoing sowal:金邊). O kapot no Linheko ato Katimol-Sakawalian Aciya kitakit a Katatelekan. Isaka’etip no Kanpociya i,malalocokay ato Tayko, isaka’amis no sakawali Malala’eday ato Laoko, isakawali ato sakatimol no sawalian malafiyaw ato Yienan, ikatimol o SinloKihaw(暹羅灣). Hato masadangahay ko pala no Kanpociya,tolo no pasitiraan o tapolo ato tokos, isifo’ o dadahalay a cihenekay dafdaf, ona sera tonini makinatolo no sepat no polong sera no kitakit. Ira ko tata’akay ‘alo Mikong-‘alo(湄公河), ira ho tata’angay a fanaw o Tonglisa-fanaw(Kanpociya sowal:បឹងទន្លេសាប,Roma a tilid:Tonlé Sap; Kuwaping sowal: 洞里薩湖). === '''Nangan no kitakit(國名)''' === O tadangangan no Kanpociya o Kanpociya Hontian Kitakit(Kanpociya sowal:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; Kuwaping sowal:柬埔寨王國)。O 「ព្រះ」hananay i, fangcalay sanay「神聖的」,o 「រាជាណាចក្រ」hananay i,o honti sanay「王國」, o「កម្ពុជា」hananay i,o Kanpociya sanay「柬埔寨」. Ona ngangan tonini i,nani「कम्बोजदेश」(Kambujadeśa)(Ikiris sowal:Sanskrit; Kuwaping sowal:梵語),o maan ko imi nona sowal han i, o 「sera ni Cinfusa 」[1] sanay. Ona ngangan no Kanpociya itini i rikisi no kuwaping itiraay ho i Tonghan(東漢 25-220 mihecaan)iraay to a matilid,nikawrira adihay ko masasiromaromaay a pangangan, tahira to i Min Wanli a mihecahecaan(明朝萬曆) nga’ sacecay sanay to a pangangan to Kanpociya(柬埔寨) . Itini I nitilidan no Sa’etipay-Kitakit i,o misahinahinamay tamdaw ci [[Faylo:Location_Cambodia_ASEAN.svg|縮圖|Location Cambodia ASEAN]] (Italiya sowal:Antonio Pigafetta; Kuwaping sowal:安東尼奧·皮加費塔) o 「Camogia」[2] hananay ningra a pangangan. === Likisi(歷史) === O to’asan a parayrayan a kitakit i Conan-pan-tao ko Kanpociya, matafesiw to ko tosa a patek (2000) a mihecaan ko likisi nira. '''O nalacolan no Payon: I yiesoan to cecay a sici i, i laloma’ no kitakit no Kanpociya i, ira ko Fnan a kitakit, o India ko nipatirengan nangra to tatapangan a pitooran no kitakit, saka mafiyak ko serangawan no India a malenaf. O tatapangan a pikowannan a ningri no Fnan i, o Viyadatapora (Vyadhapura, sowal no Fan: tokay no mi’adopay), itini i ngataay no Polamyen a sakowan no aniniay. Ira ko Meking a tarawadaw, nani saetip kaamisay pasayra i kawali a pasadak to riyar. I sasifoan no sakapito a sici no yiesoan, mapalahedaw no nani ka’amisan a Cenla ko Fnan, ma’atingid koya wawa no hongti no Fnan tayra i Cawa, itira sato a patireng to Santi a hongtian a kitakit.''' Ikor no nikapalahedaw no Cenla to Fnan i, '''matongal ko ’icel no kitakit. Tahira i pikowanan ni Ceyapoman sakacecay i, pakalowid haca cingra a mi’eco to sifo’ay ato ka’amisan a pala no Lawos. O kasalaled a pala i, i ka’amisan tahira i Nancaw, i katimolan i, tahira i rarem no Meking a tarawadaw, mihaop to aniniay a Kanpociya, Lawos ato katimolan no Yienan. Awaay ko teloc ni Ceyapoman sakacecay mamirayray to pikowanan. I kor no nikapatay nira i, o sona  nira ci Ceyatitaywi ko mamalahongti. Fahal sa milafodes ko kitakit, pangangan han no likisi tonini a demak to "O Tarawadaw a Cenla ato Hadhad a Cenla" a kalaloodan, pakarawraw i laloma'an no kitakit.''' I ka’ayaw kaikor no yiesoan no 787 a mihecaan i, '''oya pikowanan a tokay ci Sanpipora no Cidalay a hontian a kitakit i tarawadaw a Cenla, mapeleng a ma'eco no Saliyentra a hongtian a kitakit. Mapacok a mapatay koya hongti ci Mohipotifaman, malepel haca koya wawa no hongti (oya mamalahongti i ikor ci Ceyapoman sakatosa). Nani itiya ho sato, makowanan no i Cawaay a Saliyentra (Santi) a hongtian a kitakit koya tarawadaw a Cenla, tahira i nikalafac ni Ceyapoman sakatosa nani Cawa, ta misiiked cingra a malahongti. Palacecay ci Ceyapoman sakatosa a mikowan to tarawadaw a Cenla ato hadhad a Cenla. Itira i ka’amisan-kawali no Ankor to paka tolo polo' a kongliay i Lici a lotok, saka mipatireng to Ankor a hontian a kitakit.''' O Ankor a hongtian a kitakit, o pangangan han haca to Kemer a hongtian a kitakit, '''tahira i saka safaw tosa a sici i, tadamatedi'ay ko kitakit, tadamakapahay ko serangawan. O kasalaled a pala nira i, mihaop to polong no aniniay a Kanpociya, ato kasa'etal a pala no Taylen, Lawos ato Yienan. I saka safaw tolo a sici i, matenak ko Sancopo a Fociw (Theravada a Fociw) nani Sililanka a tayni. Itini i saka 1430 a mihecaan (saka-lima a mihecaan no Siyande no Min), midefong ko Sinlo to Kanpociya, milikot to tokay no Ankor to pakapito a folad, o sakaheci ko pakapeleng to Ankor. O nika tadamangata no Ankor to Sinlo i, o sakasawad to Ankor, mafolaw tayra i Kinpen a mipatireng to ningri itira. Nani itiya sato, maroray ko 'icel no Kanpociya, misi'ayaw to ka'ayaw ato kaikolan no Yienan ato Sinlo a tosaay a fiyaw a kitakit a midefong, pangangan han tonini a karawrawan a mihecahecaan to "O to'eman a citay". Micalap ko Yienan to la'enoay a Kanpociya (oya sacumodan no Mikong a tarawadaw a pala), oni ko sakamalala'isan a demak.''' Itini i saka 1296 a mihecaan, miocor ko Yincaw ci Cew-takowan a mihilap to Ankor a hongtian a kitakit, '''pakacecay a mihecaan ko nipihilap nira. Pinokay sato i, mitilid ci Cew-takowan to cecay a codad "Cen-la-fong-to-ci", o pisiwkayan no codad to lekakawa no pikowan, sici ato kicay, saki'orip, palapalaan ato fonka. Caay ko pisiwkayan aca ko pi'arawan nira i, ira ho ko sepat a polo' a tadamaanay a liyad. Tahira sato i saka safaw siwa a sici, falicen no tamdaw ko codad to sowal no France, Germany ato inko ato masamaanay a sowal. I ka'ayaw no pikowanan no Fakong to Ankor, o pakakalimelaan a tadamaanay a likisi a codad no Kanpociya.''' O picowatan no France a pikuwan to Indocina, nani 1863 tahira i 1953 a mihecaan, '''micalap ko France a micingcing tonini a pala (O pidefong no Yoropa ato Amirika a kitakit to ni'ecoan a pala). I 1863 a mihecaan, paci'cien no France ko Kanpociya a micingcing, mala o pisimawan a kitakit. I sakatosa a kalaloodan a hekal, nani 1942 a mihecaan tahira i 1945 a mihecaan, micalap ko Ripon to Kanpociya. Ikol no kalaloodan i, itini i 1953 a mihecaan saka safaw cecay a folad saka siwa a romi'ad, misiiked ko Kanpociya a miliyas to pikowan no France. Satapang i, o pikuwan no hongti, o sakacecayay a hongtian a kitakit no Kanpociya, itini i pikowan ni Siyanoan i, o kitenokay ko sapikowan.''' Miteka i tenok no 1960 a mihecaan, '''ona toloay a ci’icelay a kitakit, o Congko, o Amirika ato o Solin, mapolong a midefong tonini a Indocina a pala a micowat ato mikowan.''' === '''Palapalaan(地理)''' === O dadahal no sera ira ko 181,035 km², o polong no kitakit i,misilsilan maka24 ko etal ato cecay a no Hontian a Tokay, ika’amis malafiyaw ato Tayko, Lyawko, ikatimol i,madado’edo’ ko pala ato Yienan, isakatimol no sa’etipan misi’ayaway to Sinlowan(暹羅灣). O kakaya’ no lislis no riyar ira ko 443 km,ilaloma’ nona kitakit ira ko cecay a fanaw o Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖; Roma a tilid: Tonlé Sap), o pifotingan, pialaan to nanom itini, o saka’orip tamtamdaw.Mahaop ko 20% no polong a sera o liomahan. 24 ko kasaetal sakowan, sepatay aca ko misi’ayaway to riyar a sakowan, tolo ko niyahay pikowan a sakowan, 172 ko mamangay a etal. O tahapinangan a pala i, o isifo’ay nona kitakit a Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖), Pasa ’alo ato nani ka’amis taratimol a mihifalat tona kitakit a Mikong ’alo,isifo’ay no kitakit a dafdaf i,mahaop ko 3/4 no polong a sera no kitakit. O Tonlisa Fanaw ato Mikong ’alo nani tongroh no riyar 100 m ko ka’akawang.sa’akawang sa nani tongroh no riyar i,masakefohkefohay ko pala,o itiraay i sakatimol no sa’etipay a Toko lotok mitifacay to 1500 m ko ka’akawang, nani ka’amisay no sa’etipan taratimol sa no sa’etipan ko do’edo’edo. O itiraay I kawali a Awlar Lotok(Phnom Aural)o sa’akawangay no Kanpociya kitakita, tahiraay to 1771 m ko ka’akawang. === '''Siici(政治)''' === Itiyaay i 1993 mihecan a kinpo tatapangan rikec no kitakit, misetek to faco no kitakit o Hontian Kitakit, masasiiked ko Misanga’ay to rikec, Matayal to Demak ato Misawkitay,toloay ko kasasiiked no sakowan ’icel. O honti i,tahira i patay ko kalasawara’an,kakomodan no sofitay, o tahapinangan no kalacecay no kitakit ato kaira no kitakit a tahadahoc, ira heca ko ’icel mitedal to tata’angay raraw no malofoay tamdaw. Ano cakapakatayal ato ano miholol i romaay kitakit ko honti, o tapang no Fafa’eday Pikaykian no Kitakit ko mamiceror to tayal no honti.Ano mapatay ko honti, o tapang no sifo, kakeridan no tosaay rekad no mipaypayay a Fociyaw, o tapang no Fafa’eday Pikaykian ato Finawlan Pikaykian polong han 9 ko tamdaw misanga’ to iingkay, masasowal a misimsim to mamalahonti nani laloma’an no honti, patireng to fa’elohay a honti. === '''Kicai(經濟)''' === O cecay no polong a cowaho kacomahad ko ’orip a kotakit ko Kanpociya,ira ko 4 a hecek no pili’etanan nona kitakit, oriraan i,o pihololan no lafang, mitelekay to riko’, misaloma ato liomah. Oninian haw i,cowa ka citolas ko fodfod tona kitakit, orasaka, macara ko sapicomahadaw to kicai no kitakit, kalomihecaan a kacomahad no kicai tahiraay aca i 7% ko sa’osi.orasaka, tadamatatifac ko kasasiroma no cipaysoay ato manikaway ko ’orip, o manikaway a tamdaw i,awa ko sapaising, cakapapitilid to ka’emangay,tada awa ko fana’ to maamaan. I 2006 miheca, o mipalafangay a tayni cilafas to 170 ko ofad,[3]2005 miheca makarkar i riyar ko kasolin a simal ato palapalaan a kaso, i 2009 ano ca i 2010 miheca a misatapang paliwal, tata’ang ko pisiwar to kacomahad no kicai no Kanpociya a manga’ay. [1] === '''Tamdaw(人口)''' === O polong a tamdaw no Konpociya ira ko 1550 ofad, o Kanpociya a finacadan mahaop ko 90% ko ka’aloman, ira ho roma a mamangay a finacadan o Kuwaping mahaop ko 1%, o Cing finacadan(Kuwaping a sowal:京族; Roma a tilid:Gin)mahaop ko 9%, o Laos(Kuwaping a sowal:佬族)ato Tay finacadan, ira ho ko masasiromaromaay a mamangay a 20 ko finacadan,oninian i,ira ko ikemoday no lotok a maro’. O lalen no ’orip i, 71.41 ko mihecaan. == '''Sowal(語言)''' == O tamdaw no Kanpociya sahetoay mira’oyay to sowal ato tilid no Kanpociya,ira kono niyah a sa’osi,itini i Kanpociya ikakaay ko katenak no Kanpociya pasasotiri’en ato no Arapiya a sa’osi. O sowal no Kuwaping itini ono Cawco a sowal(Ikiris a sowal: Teochew ano ca Chiuchow),o cecay a sowal no Payrang itini i Taywan.ono niyah a sowal ko hasowal no kasasiromaroma a finacadan. Itiya ho halafin malamicowatan a sokowan no Franso ko Kanpociya, orasaka, o sakatosa a matenakay a sowal ko Franso a sowal, nikawrira, anini sato cowa ka matiya toya i’ayaway ko katenak no Franso a sowal. Tahanini sato i,adihay to ko katayalan cemahad to ko kicai ’aloman ko tayniay a misanga’ to kofa ko Kuwaping a tamadaw, orasaka, matenak ko sowal no Kuwaping ato Ikiris a sowal i Kanpociya. [[Faylo:Kraing_Tbong_VB_01_06_6.JPG|縮圖|[[Faylo:Conbodia2.ogg|縮圖]]niyaro' (Kraing Tbong )]] === '''Pitooran(宗教)''' === O mipaypayay a Fociyaw koni pasetekan malo no kitakit a pitooran, i matini mahaop ko 95% no polong a tamdaw no Kanpociya ko mitooray tonini, sakakaay ko ka’aloman ko mitooray i,o Kanpociya a tamdaw, malecad ato fiyaw a Tayko. O itiniay a Kuwaping ato Cin finacadan o Tacen Fociya(Kuwaping a sowal:大乘佛教;Ikiris a sowal:mahāyāna buddhism), Tinsikyo ato Fa’elohay a Kristoan, o Can finacadan(Kuwaping a sowal:占族;Ikiris a sowal:Urang Campa)[5] [6] o Islan Ciyaw ko pitooran, ira ho cowa ka ’aloman a tamdaw o mitooray to pawidangay. === '''Punka(文化)''' === O sakero no Kanpociya tolo ko kasasiiked:o to’asan sakero, niyaro’ay sakero, ato sapalafang sakero. O tahapinangan no Kanpociya a sakero i,ono to’asan sakero. Adihay ko masariromaromaay a siikeday a pisalaan no lafang itini, o cinganganay i kalokitakit i, itiraay i ka’amis no kitakit a [[Faylo:Fishsale.jpg|縮圖|[[Faylo:Conbodia.ogg|縮圖]]itaminaay paliwal to dafong(Fishsale)]] no hekalay kitakit o Wukoku(Kuwaping a sowal:吳哥窟 [7]Roma a tilid: ʾṅ̥grvt̥t=ʾaṅgaravatta).isasifo’an no kitakit i, tadaadihay ko nipatirengan Fyo pipaypayan, isaka’etipan ira ko Tonlisa Fanaw, o lalen no ’ngongol no nanom ira ko cecay laya’, o kakahad i,ira ko 1,700 km²,manga’ay a pakatamina a minengneng to tataparan. Itini tona fanaw ’aloman ko kalaloma’ hananay ko tamina a ’orip, isakatimol dihekoay ko cidal, toloay ko mihaian no Linheko a rocok no punka no Kanpociya. === '''Tahapinangan a Tilid (參考文獻)''' === [1] 劍浮沙(梵語:Kamboja)是印度列國時代的十六雄國之一,又譯為甘菩遮國。 [2] Relazione del primo viaggio intorno al mondo - Wikisource. it.wikisource.org. [2019-08-07]. (原始內容存檔於2018-11-22) [3] 1.7 million. [2007-07-27]. (原始內容存檔於2013-12-02). [4] 廣西對柬埔寨投資呈爆發式增長 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館)news.xinhuanet.com [5] Andaya, Leonard Y. Leaves of the same tree: trade and ethnicity in the Straits of Melaka. University of Hawaii Press. 2008: 44 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-0-8248-3189-9</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08) [6] Reid, Anthony. Verandah of violence: the background to the Aceh problem. NUS Press. 2006: 8 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-9971-69-331-2</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08). [7] 中國地名委員會. 外国地名译名手册. 商務印書館. 1993: 31. <nowiki>ISBN 7-100-00798-4</nowiki>. Ângkôr Wat 【柬】 吳哥窟; === '''Pikafitan i papotal(外部連結)''' === •(英文)柬埔寨王國 - Cambodia e-Gov •(英文)柬埔寨電子簽證 - Cambodia e-Visa (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(繁體中文)柬埔寨旅遊部官方網站 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(英文)柬埔寨旅遊指南 •(英文)開放式目錄計劃中和柬埔寨相關的內容 •(英文) 維基媒體的柬埔寨地圖集 • 維基導遊上有關柬埔寨(繁體中文)的旅行指南 • 維基導遊上有關柬埔寨(法文)的旅行指南 • 維客旅行上的柬埔寨 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) • OpenStreetMap上有關柬埔寨的地理資訊 •谷歌地圖 64xc55oz557x0wj2t1urdgdrgnfkmld 49074 49073 2026-05-29T12:22:55Z Haratal 3361 49074 wikitext text/x-wiki == Kanpociya Hontian Kitakit(柬埔寨王國) == === ''T'''akaray sowal(概要)''''' === Kanpociya Hontian Kitakit([[kuwaping a sowal]]: 柬埔寨王國) [[Kanpociya sowal]]:高棉語:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; [[Kuwaping sowal]]: 柬埔寨王國), itiraay i [[Faylo:Flag_of_Cambodia.svg|縮圖|Flag of Cambodia]] a Pecihan-Kanatal中南半島,Katimol-Sakawalian Aciya a Korapaw東南亞大陸地區 ko kaitiraan nona [[kitakit]], o syoto tatapangan a tokay o [[Cinpin]](Kanpociya sowal:ក្រុងភ្នំពេញ,Roma a tilid:krong Phnum Pɨñ; Kuwaoing sowal:金邊). O kapot no Linheko ato Katimol-Sakawalian Aciya kitakit a Katatelekan. Isaka’etip no Kanpociya i,malalocokay ato Tayko, isaka’amis no sakawali Malala’eday ato Laoko, isakawali ato sakatimol no sawalian malafiyaw ato Yienan, ikatimol o SinloKihaw(暹羅灣). Hato masadangahay ko pala no Kanpociya,tolo no pasitiraan o tapolo ato tokos, isifo’ o dadahalay a cihenekay dafdaf, ona sera tonini makinatolo no sepat no polong sera no kitakit. Ira ko tata’akay ‘alo Mikong-‘alo(湄公河), ira ho tata’angay a fanaw o Tonglisa-fanaw(Kanpociya sowal:បឹងទន្លេសាប,Roma a tilid:Tonlé Sap; Kuwaping sowal: 洞里薩湖). === '''Nangan no kitakit(國名)''' === O tadangangan no Kanpociya o Kanpociya Hontian Kitakit(Kanpociya sowal:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; Kuwaping sowal:柬埔寨王國)。O 「ព្រះ」hananay i, fangcalay sanay「神聖的」,o 「រាជាណាចក្រ」hananay i,o honti sanay「王國」, o「កម្ពុជា」hananay i,o Kanpociya sanay「柬埔寨」. Ona ngangan tonini i,nani「कम्बोजदेश」(Kambujadeśa)(Ikiris sowal:Sanskrit; Kuwaping sowal:梵語),o maan ko imi nona sowal han i, o 「sera ni Cinfusa 」[1] sanay. Ona ngangan no Kanpociya itini i rikisi no kuwaping itiraay ho i Tonghan(東漢 25-220 mihecaan)iraay to a matilid,nikawrira adihay ko masasiromaromaay a pangangan, tahira to i Min Wanli a mihecahecaan(明朝萬曆) nga’ sacecay sanay to a pangangan to Kanpociya(柬埔寨) . Itini I nitilidan no Sa’etipay-Kitakit i,o misahinahinamay tamdaw ci [[Faylo:Location_Cambodia_ASEAN.svg|縮圖|Location Cambodia ASEAN]] (Italiya sowal:Antonio Pigafetta; Kuwaping sowal:安東尼奧·皮加費塔) o 「Camogia」[2] hananay ningra a pangangan. === Likisi(歷史) === O to’asan a parayrayan a kitakit i Conan-pan-tao ko Kanpociya, matafesiw to ko tosa a patek (2000) a mihecaan ko likisi nira. '''O nalacolan no Payon: I yiesoan to cecay a sici i, i laloma’ no kitakit no Kanpociya i, ira ko Fnan a kitakit, o India ko nipatirengan nangra to tatapangan a pitooran no kitakit, saka mafiyak ko serangawan no India a malenaf. O tatapangan a pikowannan a ningri no Fnan i, o Viyadatapora (Vyadhapura, sowal no Fan: tokay no mi’adopay), itini i ngataay no Polamyen a sakowan no aniniay. Ira ko Meking a tarawadaw, nani saetip kaamisay pasayra i kawali a pasadak to riyar. I sasifoan no sakapito a sici no yiesoan, mapalahedaw no nani ka’amisan a Cenla ko Fnan, ma’atingid koya wawa no hongti no Fnan tayra i Cawa, itira sato a patireng to Santi a hongtian a kitakit.''' Ikor no nikapalahedaw no Cenla to Fnan i, '''matongal ko ’icel no kitakit. Tahira i pikowanan ni Ceyapoman sakacecay i, pakalowid haca cingra a mi’eco to sifo’ay ato ka’amisan a pala no Lawos. O kasalaled a pala i, i ka’amisan tahira i Nancaw, i katimolan i, tahira i rarem no Meking a tarawadaw, mihaop to aniniay a Kanpociya, Lawos ato katimolan no Yienan. Awaay ko teloc ni Ceyapoman sakacecay mamirayray to pikowanan. I kor no nikapatay nira i, o sona  nira ci Ceyatitaywi ko mamalahongti. Fahal sa milafodes ko kitakit, pangangan han no likisi tonini a demak to "O Tarawadaw a Cenla ato Hadhad a Cenla" a kalaloodan, pakarawraw i laloma'an no kitakit.''' I ka’ayaw kaikor no yiesoan no 787 a mihecaan i, '''oya pikowanan a tokay ci Sanpipora no Cidalay a hontian a kitakit i tarawadaw a Cenla, mapeleng a ma'eco no Saliyentra a hongtian a kitakit. Mapacok a mapatay koya hongti ci Mohipotifaman, malepel haca koya wawa no hongti (oya mamalahongti i ikor ci Ceyapoman sakatosa). Nani itiya ho sato, makowanan no i Cawaay a Saliyentra (Santi) a hongtian a kitakit koya tarawadaw a Cenla, tahira i nikalafac ni Ceyapoman sakatosa nani Cawa, ta misiiked cingra a malahongti. Palacecay ci Ceyapoman sakatosa a mikowan to tarawadaw a Cenla ato hadhad a Cenla. Itira i ka’amisan-kawali no Ankor to paka tolo polo' a kongliay i Lici a lotok, saka mipatireng to Ankor a hontian a kitakit.''' O Ankor a hongtian a kitakit, o pangangan han haca to Kemer a hongtian a kitakit, '''tahira i saka safaw tosa a sici i, tadamatedi'ay ko kitakit, tadamakapahay ko serangawan. O kasalaled a pala nira i, mihaop to polong no aniniay a Kanpociya, ato kasa'etal a pala no Taylen, Lawos ato Yienan. I saka safaw tolo a sici i, matenak ko Sancopo a Fociw (Theravada a Fociw) nani Sililanka a tayni. Itini i saka 1430 a mihecaan (saka-lima a mihecaan no Siyande no Min), midefong ko Sinlo to Kanpociya, milikot to tokay no Ankor to pakapito a folad, o sakaheci ko pakapeleng to Ankor. O nika tadamangata no Ankor to Sinlo i, o sakasawad to Ankor, mafolaw tayra i Kinpen a mipatireng to ningri itira. Nani itiya sato, maroray ko 'icel no Kanpociya, misi'ayaw to ka'ayaw ato kaikolan no Yienan ato Sinlo a tosaay a fiyaw a kitakit a midefong, pangangan han tonini a karawrawan a mihecahecaan to "O to'eman a citay". Micalap ko Yienan to la'enoay a Kanpociya (oya sacumodan no Mikong a tarawadaw a pala), oni ko sakamalala'isan a demak.''' Itini i saka 1296 a mihecaan, miocor ko Yincaw ci Cew-takowan a mihilap to Ankor a hongtian a kitakit, '''pakacecay a mihecaan ko nipihilap nira. Pinokay sato i, mitilid ci Cew-takowan to cecay a codad "Cen-la-fong-to-ci", o pisiwkayan no codad to lekakawa no pikowan, sici ato kicay, saki'orip, palapalaan ato fonka. Caay ko pisiwkayan aca ko pi'arawan nira i, ira ho ko sepat a polo' a tadamaanay a liyad. Tahira sato i saka safaw siwa a sici, falicen no tamdaw ko codad to sowal no France, Germany ato inko ato masamaanay a sowal. I ka'ayaw no pikowanan no Fakong to Ankor, o pakakalimelaan a tadamaanay a likisi a codad no Kanpociya.''' O picowatan no France a pikuwan to Indocina, nani 1863 tahira i 1953 a mihecaan, '''micalap ko France a micingcing tonini a pala (O pidefong no Yoropa ato Amirika a kitakit to ni'ecoan a pala). I 1863 a mihecaan, paci'cien no France ko Kanpociya a micingcing, mala o pisimawan a kitakit. I sakatosa a kalaloodan a hekal, nani 1942 a mihecaan tahira i 1945 a mihecaan, micalap ko Ripon to Kanpociya. Ikol no kalaloodan i, itini i 1953 a mihecaan saka safaw cecay a folad saka siwa a romi'ad, misiiked ko Kanpociya a miliyas to pikowan no France. Satapang i, o pikuwan no hongti, o sakacecayay a hongtian a kitakit no Kanpociya, itini i pikowan ni Siyanoan i, o kitenokay ko sapikowan.''' Miteka i tenok no 1960 a mihecaan, '''ona toloay a ci’icelay a kitakit, o Congko, o Amirika ato o Solin, mapolong a midefong tonini a Indocina a pala a micowat ato mikowan. Mafiyok ko nikakemet no kasakitakit ato kalaloodan no Vietnam i,''' === '''Palapalaan(地理)''' === O dadahal no sera ira ko 181,035 km², o polong no kitakit i,misilsilan maka24 ko etal ato cecay a no Hontian a Tokay, ika’amis malafiyaw ato Tayko, Lyawko, ikatimol i,madado’edo’ ko pala ato Yienan, isakatimol no sa’etipan misi’ayaway to Sinlowan(暹羅灣). O kakaya’ no lislis no riyar ira ko 443 km,ilaloma’ nona kitakit ira ko cecay a fanaw o Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖; Roma a tilid: Tonlé Sap), o pifotingan, pialaan to nanom itini, o saka’orip tamtamdaw.Mahaop ko 20% no polong a sera o liomahan. 24 ko kasaetal sakowan, sepatay aca ko misi’ayaway to riyar a sakowan, tolo ko niyahay pikowan a sakowan, 172 ko mamangay a etal. O tahapinangan a pala i, o isifo’ay nona kitakit a Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖), Pasa ’alo ato nani ka’amis taratimol a mihifalat tona kitakit a Mikong ’alo,isifo’ay no kitakit a dafdaf i,mahaop ko 3/4 no polong a sera no kitakit. O Tonlisa Fanaw ato Mikong ’alo nani tongroh no riyar 100 m ko ka’akawang.sa’akawang sa nani tongroh no riyar i,masakefohkefohay ko pala,o itiraay i sakatimol no sa’etipay a Toko lotok mitifacay to 1500 m ko ka’akawang, nani ka’amisay no sa’etipan taratimol sa no sa’etipan ko do’edo’edo. O itiraay I kawali a Awlar Lotok(Phnom Aural)o sa’akawangay no Kanpociya kitakita, tahiraay to 1771 m ko ka’akawang. === '''Siici(政治)''' === Itiyaay i 1993 mihecan a kinpo tatapangan rikec no kitakit, misetek to faco no kitakit o Hontian Kitakit, masasiiked ko Misanga’ay to rikec, Matayal to Demak ato Misawkitay,toloay ko kasasiiked no sakowan ’icel. O honti i,tahira i patay ko kalasawara’an,kakomodan no sofitay, o tahapinangan no kalacecay no kitakit ato kaira no kitakit a tahadahoc, ira heca ko ’icel mitedal to tata’angay raraw no malofoay tamdaw. Ano cakapakatayal ato ano miholol i romaay kitakit ko honti, o tapang no Fafa’eday Pikaykian no Kitakit ko mamiceror to tayal no honti.Ano mapatay ko honti, o tapang no sifo, kakeridan no tosaay rekad no mipaypayay a Fociyaw, o tapang no Fafa’eday Pikaykian ato Finawlan Pikaykian polong han 9 ko tamdaw misanga’ to iingkay, masasowal a misimsim to mamalahonti nani laloma’an no honti, patireng to fa’elohay a honti. === '''Kicai(經濟)''' === O cecay no polong a cowaho kacomahad ko ’orip a kotakit ko Kanpociya,ira ko 4 a hecek no pili’etanan nona kitakit, oriraan i,o pihololan no lafang, mitelekay to riko’, misaloma ato liomah. Oninian haw i,cowa ka citolas ko fodfod tona kitakit, orasaka, macara ko sapicomahadaw to kicai no kitakit, kalomihecaan a kacomahad no kicai tahiraay aca i 7% ko sa’osi.orasaka, tadamatatifac ko kasasiroma no cipaysoay ato manikaway ko ’orip, o manikaway a tamdaw i,awa ko sapaising, cakapapitilid to ka’emangay,tada awa ko fana’ to maamaan. I 2006 miheca, o mipalafangay a tayni cilafas to 170 ko ofad,[3]2005 miheca makarkar i riyar ko kasolin a simal ato palapalaan a kaso, i 2009 ano ca i 2010 miheca a misatapang paliwal, tata’ang ko pisiwar to kacomahad no kicai no Kanpociya a manga’ay. [1] === '''Tamdaw(人口)''' === O polong a tamdaw no Konpociya ira ko 1550 ofad, o Kanpociya a finacadan mahaop ko 90% ko ka’aloman, ira ho roma a mamangay a finacadan o Kuwaping mahaop ko 1%, o Cing finacadan(Kuwaping a sowal:京族; Roma a tilid:Gin)mahaop ko 9%, o Laos(Kuwaping a sowal:佬族)ato Tay finacadan, ira ho ko masasiromaromaay a mamangay a 20 ko finacadan,oninian i,ira ko ikemoday no lotok a maro’. O lalen no ’orip i, 71.41 ko mihecaan. == '''Sowal(語言)''' == O tamdaw no Kanpociya sahetoay mira’oyay to sowal ato tilid no Kanpociya,ira kono niyah a sa’osi,itini i Kanpociya ikakaay ko katenak no Kanpociya pasasotiri’en ato no Arapiya a sa’osi. O sowal no Kuwaping itini ono Cawco a sowal(Ikiris a sowal: Teochew ano ca Chiuchow),o cecay a sowal no Payrang itini i Taywan.ono niyah a sowal ko hasowal no kasasiromaroma a finacadan. Itiya ho halafin malamicowatan a sokowan no Franso ko Kanpociya, orasaka, o sakatosa a matenakay a sowal ko Franso a sowal, nikawrira, anini sato cowa ka matiya toya i’ayaway ko katenak no Franso a sowal. Tahanini sato i,adihay to ko katayalan cemahad to ko kicai ’aloman ko tayniay a misanga’ to kofa ko Kuwaping a tamadaw, orasaka, matenak ko sowal no Kuwaping ato Ikiris a sowal i Kanpociya. [[Faylo:Kraing_Tbong_VB_01_06_6.JPG|縮圖|[[Faylo:Conbodia2.ogg|縮圖]]niyaro' (Kraing Tbong )]] === '''Pitooran(宗教)''' === O mipaypayay a Fociyaw koni pasetekan malo no kitakit a pitooran, i matini mahaop ko 95% no polong a tamdaw no Kanpociya ko mitooray tonini, sakakaay ko ka’aloman ko mitooray i,o Kanpociya a tamdaw, malecad ato fiyaw a Tayko. O itiniay a Kuwaping ato Cin finacadan o Tacen Fociya(Kuwaping a sowal:大乘佛教;Ikiris a sowal:mahāyāna buddhism), Tinsikyo ato Fa’elohay a Kristoan, o Can finacadan(Kuwaping a sowal:占族;Ikiris a sowal:Urang Campa)[5] [6] o Islan Ciyaw ko pitooran, ira ho cowa ka ’aloman a tamdaw o mitooray to pawidangay. === '''Punka(文化)''' === O sakero no Kanpociya tolo ko kasasiiked:o to’asan sakero, niyaro’ay sakero, ato sapalafang sakero. O tahapinangan no Kanpociya a sakero i,ono to’asan sakero. Adihay ko masariromaromaay a siikeday a pisalaan no lafang itini, o cinganganay i kalokitakit i, itiraay i ka’amis no kitakit a [[Faylo:Fishsale.jpg|縮圖|[[Faylo:Conbodia.ogg|縮圖]]itaminaay paliwal to dafong(Fishsale)]] no hekalay kitakit o Wukoku(Kuwaping a sowal:吳哥窟 [7]Roma a tilid: ʾṅ̥grvt̥t=ʾaṅgaravatta).isasifo’an no kitakit i, tadaadihay ko nipatirengan Fyo pipaypayan, isaka’etipan ira ko Tonlisa Fanaw, o lalen no ’ngongol no nanom ira ko cecay laya’, o kakahad i,ira ko 1,700 km²,manga’ay a pakatamina a minengneng to tataparan. Itini tona fanaw ’aloman ko kalaloma’ hananay ko tamina a ’orip, isakatimol dihekoay ko cidal, toloay ko mihaian no Linheko a rocok no punka no Kanpociya. === '''Tahapinangan a Tilid (參考文獻)''' === [1] 劍浮沙(梵語:Kamboja)是印度列國時代的十六雄國之一,又譯為甘菩遮國。 [2] Relazione del primo viaggio intorno al mondo - Wikisource. it.wikisource.org. [2019-08-07]. (原始內容存檔於2018-11-22) [3] 1.7 million. [2007-07-27]. (原始內容存檔於2013-12-02). [4] 廣西對柬埔寨投資呈爆發式增長 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館)news.xinhuanet.com [5] Andaya, Leonard Y. Leaves of the same tree: trade and ethnicity in the Straits of Melaka. University of Hawaii Press. 2008: 44 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-0-8248-3189-9</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08) [6] Reid, Anthony. Verandah of violence: the background to the Aceh problem. NUS Press. 2006: 8 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-9971-69-331-2</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08). [7] 中國地名委員會. 外国地名译名手册. 商務印書館. 1993: 31. <nowiki>ISBN 7-100-00798-4</nowiki>. Ângkôr Wat 【柬】 吳哥窟; === '''Pikafitan i papotal(外部連結)''' === •(英文)柬埔寨王國 - Cambodia e-Gov •(英文)柬埔寨電子簽證 - Cambodia e-Visa (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(繁體中文)柬埔寨旅遊部官方網站 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(英文)柬埔寨旅遊指南 •(英文)開放式目錄計劃中和柬埔寨相關的內容 •(英文) 維基媒體的柬埔寨地圖集 • 維基導遊上有關柬埔寨(繁體中文)的旅行指南 • 維基導遊上有關柬埔寨(法文)的旅行指南 • 維客旅行上的柬埔寨 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) • OpenStreetMap上有關柬埔寨的地理資訊 •谷歌地圖 q6c3oxftlllkqchb70eukyz4dcmted2 49075 49074 2026-05-29T12:23:14Z Haratal 3361 49075 wikitext text/x-wiki == Kanpociya Hontian Kitakit(柬埔寨王國) == === ''T'''akaray sowal(概要)''''' === Kanpociya Hontian Kitakit([[kuwaping a sowal]]: 柬埔寨王國) [[Kanpociya sowal]]:高棉語:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; [[Kuwaping sowal]]: 柬埔寨王國), itiraay i [[Faylo:Flag_of_Cambodia.svg|縮圖|Flag of Cambodia]] a Pecihan-Kanatal中南半島,Katimol-Sakawalian Aciya a Korapaw東南亞大陸地區 ko kaitiraan nona [[kitakit]], o syoto tatapangan a tokay o [[Cinpin]](Kanpociya sowal:ក្រុងភ្នំពេញ,Roma a tilid:krong Phnum Pɨñ; Kuwaoing sowal:金邊). O kapot no Linheko ato Katimol-Sakawalian Aciya kitakit a Katatelekan. Isaka’etip no Kanpociya i,malalocokay ato Tayko, isaka’amis no sakawali Malala’eday ato Laoko, isakawali ato sakatimol no sawalian malafiyaw ato Yienan, ikatimol o SinloKihaw(暹羅灣). Hato masadangahay ko pala no Kanpociya,tolo no pasitiraan o tapolo ato tokos, isifo’ o dadahalay a cihenekay dafdaf, ona sera tonini makinatolo no sepat no polong sera no kitakit. Ira ko tata’akay ‘alo Mikong-‘alo(湄公河), ira ho tata’angay a fanaw o Tonglisa-fanaw(Kanpociya sowal:បឹងទន្លេសាប,Roma a tilid:Tonlé Sap; Kuwaping sowal: 洞里薩湖). === '''Nangan no kitakit(國名)''' === O tadangangan no Kanpociya o Kanpociya Hontian Kitakit(Kanpociya sowal:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; Kuwaping sowal:柬埔寨王國)。O 「ព្រះ」hananay i, fangcalay sanay「神聖的」,o 「រាជាណាចក្រ」hananay i,o honti sanay「王國」, o「កម្ពុជា」hananay i,o Kanpociya sanay「柬埔寨」. Ona ngangan tonini i,nani「कम्बोजदेश」(Kambujadeśa)(Ikiris sowal:Sanskrit; Kuwaping sowal:梵語),o maan ko imi nona sowal han i, o 「sera ni Cinfusa 」[1] sanay. Ona ngangan no Kanpociya itini i rikisi no kuwaping itiraay ho i Tonghan(東漢 25-220 mihecaan)iraay to a matilid,nikawrira adihay ko masasiromaromaay a pangangan, tahira to i Min Wanli a mihecahecaan(明朝萬曆) nga’ sacecay sanay to a pangangan to Kanpociya(柬埔寨) . Itini I nitilidan no Sa’etipay-Kitakit i,o misahinahinamay tamdaw ci [[Faylo:Location_Cambodia_ASEAN.svg|縮圖|Location Cambodia ASEAN]] (Italiya sowal:Antonio Pigafetta; Kuwaping sowal:安東尼奧·皮加費塔) o 「Camogia」[2] hananay ningra a pangangan. === Likisi(歷史) === O to’asan a parayrayan a kitakit i Conan-pan-tao ko Kanpociya, matafesiw to ko tosa a patek (2000) a mihecaan ko likisi nira. '''O nalacolan no Payon: I yiesoan to cecay a sici i, i laloma’ no kitakit no Kanpociya i, ira ko Fnan a kitakit, o India ko nipatirengan nangra to tatapangan a pitooran no kitakit, saka mafiyak ko serangawan no India a malenaf. O tatapangan a pikowannan a ningri no Fnan i, o Viyadatapora (Vyadhapura, sowal no Fan: tokay no mi’adopay), itini i ngataay no Polamyen a sakowan no aniniay. Ira ko Meking a tarawadaw, nani saetip kaamisay pasayra i kawali a pasadak to riyar. I sasifoan no sakapito a sici no yiesoan, mapalahedaw no nani ka’amisan a Cenla ko Fnan, ma’atingid koya wawa no hongti no Fnan tayra i Cawa, itira sato a patireng to Santi a hongtian a kitakit.''' Ikor no nikapalahedaw no Cenla to Fnan i, '''matongal ko ’icel no kitakit. Tahira i pikowanan ni Ceyapoman sakacecay i, pakalowid haca cingra a mi’eco to sifo’ay ato ka’amisan a pala no Lawos. O kasalaled a pala i, i ka’amisan tahira i Nancaw, i katimolan i, tahira i rarem no Meking a tarawadaw, mihaop to aniniay a Kanpociya, Lawos ato katimolan no Yienan. Awaay ko teloc ni Ceyapoman sakacecay mamirayray to pikowanan. I kor no nikapatay nira i, o sona  nira ci Ceyatitaywi ko mamalahongti. Fahal sa milafodes ko kitakit, pangangan han no likisi tonini a demak to "O Tarawadaw a Cenla ato Hadhad a Cenla" a kalaloodan, pakarawraw i laloma'an no kitakit.''' I ka’ayaw kaikor no yiesoan no 787 a mihecaan i, '''oya pikowanan a tokay ci Sanpipora no Cidalay a hontian a kitakit i tarawadaw a Cenla, mapeleng a ma'eco no Saliyentra a hongtian a kitakit. Mapacok a mapatay koya hongti ci Mohipotifaman, malepel haca koya wawa no hongti (oya mamalahongti i ikor ci Ceyapoman sakatosa). Nani itiya ho sato, makowanan no i Cawaay a Saliyentra (Santi) a hongtian a kitakit koya tarawadaw a Cenla, tahira i nikalafac ni Ceyapoman sakatosa nani Cawa, ta misiiked cingra a malahongti. Palacecay ci Ceyapoman sakatosa a mikowan to tarawadaw a Cenla ato hadhad a Cenla. Itira i ka’amisan-kawali no Ankor to paka tolo polo' a kongliay i Lici a lotok, saka mipatireng to Ankor a hontian a kitakit.''' O Ankor a hongtian a kitakit, o pangangan han haca to Kemer a hongtian a kitakit, '''tahira i saka safaw tosa a sici i, tadamatedi'ay ko kitakit, tadamakapahay ko serangawan. O kasalaled a pala nira i, mihaop to polong no aniniay a Kanpociya, ato kasa'etal a pala no Taylen, Lawos ato Yienan. I saka safaw tolo a sici i, matenak ko Sancopo a Fociw (Theravada a Fociw) nani Sililanka a tayni. Itini i saka 1430 a mihecaan (saka-lima a mihecaan no Siyande no Min), midefong ko Sinlo to Kanpociya, milikot to tokay no Ankor to pakapito a folad, o sakaheci ko pakapeleng to Ankor. O nika tadamangata no Ankor to Sinlo i, o sakasawad to Ankor, mafolaw tayra i Kinpen a mipatireng to ningri itira. Nani itiya sato, maroray ko 'icel no Kanpociya, misi'ayaw to ka'ayaw ato kaikolan no Yienan ato Sinlo a tosaay a fiyaw a kitakit a midefong, pangangan han tonini a karawrawan a mihecahecaan to "O to'eman a citay". Micalap ko Yienan to la'enoay a Kanpociya (oya sacumodan no Mikong a tarawadaw a pala), oni ko sakamalala'isan a demak.''' Itini i saka 1296 a mihecaan, miocor ko Yincaw ci Cew-takowan a mihilap to Ankor a hongtian a kitakit, '''pakacecay a mihecaan ko nipihilap nira. Pinokay sato i, mitilid ci Cew-takowan to cecay a codad "Cen-la-fong-to-ci", o pisiwkayan no codad to lekakawa no pikowan, sici ato kicay, saki'orip, palapalaan ato fonka. Caay ko pisiwkayan aca ko pi'arawan nira i, ira ho ko sepat a polo' a tadamaanay a liyad. Tahira sato i saka safaw siwa a sici, falicen no tamdaw ko codad to sowal no France, Germany ato inko ato masamaanay a sowal. I ka'ayaw no pikowanan no Fakong to Ankor, o pakakalimelaan a tadamaanay a likisi a codad no Kanpociya.''' O picowatan no France a pikuwan to Indocina, nani 1863 tahira i 1953 a mihecaan, '''micalap ko France a micingcing tonini a pala (O pidefong no Yoropa ato Amirika a kitakit to ni'ecoan a pala). I 1863 a mihecaan, paci'cien no France ko Kanpociya a micingcing, mala o pisimawan a kitakit. I sakatosa a kalaloodan a hekal, nani 1942 a mihecaan tahira i 1945 a mihecaan, micalap ko Ripon to Kanpociya. Ikol no kalaloodan i, itini i 1953 a mihecaan saka safaw cecay a folad saka siwa a romi'ad, misiiked ko Kanpociya a miliyas to pikowan no France. Satapang i, o pikuwan no hongti, o sakacecayay a hongtian a kitakit no Kanpociya, itini i pikowan ni Siyanoan i, o kitenokay ko sapikowan.''' Miteka i tenok no 1960 a mihecaan, '''ona toloay a ci’icelay a kitakit, o Congko, o Amirika ato o Solin, mapolong a midefong tonini a Indocina a pala a micowat ato mikowan. Mafiyok ko nikakemet no kasakitakit ato kalaloodan no Vietnam i, malalood ko laloma'ay no Kanpociya. Itini i 1970 a mihecaan saka tolo a folad saka safaw falo a romi'ad,''' === '''Palapalaan(地理)''' === O dadahal no sera ira ko 181,035 km², o polong no kitakit i,misilsilan maka24 ko etal ato cecay a no Hontian a Tokay, ika’amis malafiyaw ato Tayko, Lyawko, ikatimol i,madado’edo’ ko pala ato Yienan, isakatimol no sa’etipan misi’ayaway to Sinlowan(暹羅灣). O kakaya’ no lislis no riyar ira ko 443 km,ilaloma’ nona kitakit ira ko cecay a fanaw o Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖; Roma a tilid: Tonlé Sap), o pifotingan, pialaan to nanom itini, o saka’orip tamtamdaw.Mahaop ko 20% no polong a sera o liomahan. 24 ko kasaetal sakowan, sepatay aca ko misi’ayaway to riyar a sakowan, tolo ko niyahay pikowan a sakowan, 172 ko mamangay a etal. O tahapinangan a pala i, o isifo’ay nona kitakit a Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖), Pasa ’alo ato nani ka’amis taratimol a mihifalat tona kitakit a Mikong ’alo,isifo’ay no kitakit a dafdaf i,mahaop ko 3/4 no polong a sera no kitakit. O Tonlisa Fanaw ato Mikong ’alo nani tongroh no riyar 100 m ko ka’akawang.sa’akawang sa nani tongroh no riyar i,masakefohkefohay ko pala,o itiraay i sakatimol no sa’etipay a Toko lotok mitifacay to 1500 m ko ka’akawang, nani ka’amisay no sa’etipan taratimol sa no sa’etipan ko do’edo’edo. O itiraay I kawali a Awlar Lotok(Phnom Aural)o sa’akawangay no Kanpociya kitakita, tahiraay to 1771 m ko ka’akawang. === '''Siici(政治)''' === Itiyaay i 1993 mihecan a kinpo tatapangan rikec no kitakit, misetek to faco no kitakit o Hontian Kitakit, masasiiked ko Misanga’ay to rikec, Matayal to Demak ato Misawkitay,toloay ko kasasiiked no sakowan ’icel. O honti i,tahira i patay ko kalasawara’an,kakomodan no sofitay, o tahapinangan no kalacecay no kitakit ato kaira no kitakit a tahadahoc, ira heca ko ’icel mitedal to tata’angay raraw no malofoay tamdaw. Ano cakapakatayal ato ano miholol i romaay kitakit ko honti, o tapang no Fafa’eday Pikaykian no Kitakit ko mamiceror to tayal no honti.Ano mapatay ko honti, o tapang no sifo, kakeridan no tosaay rekad no mipaypayay a Fociyaw, o tapang no Fafa’eday Pikaykian ato Finawlan Pikaykian polong han 9 ko tamdaw misanga’ to iingkay, masasowal a misimsim to mamalahonti nani laloma’an no honti, patireng to fa’elohay a honti. === '''Kicai(經濟)''' === O cecay no polong a cowaho kacomahad ko ’orip a kotakit ko Kanpociya,ira ko 4 a hecek no pili’etanan nona kitakit, oriraan i,o pihololan no lafang, mitelekay to riko’, misaloma ato liomah. Oninian haw i,cowa ka citolas ko fodfod tona kitakit, orasaka, macara ko sapicomahadaw to kicai no kitakit, kalomihecaan a kacomahad no kicai tahiraay aca i 7% ko sa’osi.orasaka, tadamatatifac ko kasasiroma no cipaysoay ato manikaway ko ’orip, o manikaway a tamdaw i,awa ko sapaising, cakapapitilid to ka’emangay,tada awa ko fana’ to maamaan. I 2006 miheca, o mipalafangay a tayni cilafas to 170 ko ofad,[3]2005 miheca makarkar i riyar ko kasolin a simal ato palapalaan a kaso, i 2009 ano ca i 2010 miheca a misatapang paliwal, tata’ang ko pisiwar to kacomahad no kicai no Kanpociya a manga’ay. [1] === '''Tamdaw(人口)''' === O polong a tamdaw no Konpociya ira ko 1550 ofad, o Kanpociya a finacadan mahaop ko 90% ko ka’aloman, ira ho roma a mamangay a finacadan o Kuwaping mahaop ko 1%, o Cing finacadan(Kuwaping a sowal:京族; Roma a tilid:Gin)mahaop ko 9%, o Laos(Kuwaping a sowal:佬族)ato Tay finacadan, ira ho ko masasiromaromaay a mamangay a 20 ko finacadan,oninian i,ira ko ikemoday no lotok a maro’. O lalen no ’orip i, 71.41 ko mihecaan. == '''Sowal(語言)''' == O tamdaw no Kanpociya sahetoay mira’oyay to sowal ato tilid no Kanpociya,ira kono niyah a sa’osi,itini i Kanpociya ikakaay ko katenak no Kanpociya pasasotiri’en ato no Arapiya a sa’osi. O sowal no Kuwaping itini ono Cawco a sowal(Ikiris a sowal: Teochew ano ca Chiuchow),o cecay a sowal no Payrang itini i Taywan.ono niyah a sowal ko hasowal no kasasiromaroma a finacadan. Itiya ho halafin malamicowatan a sokowan no Franso ko Kanpociya, orasaka, o sakatosa a matenakay a sowal ko Franso a sowal, nikawrira, anini sato cowa ka matiya toya i’ayaway ko katenak no Franso a sowal. Tahanini sato i,adihay to ko katayalan cemahad to ko kicai ’aloman ko tayniay a misanga’ to kofa ko Kuwaping a tamadaw, orasaka, matenak ko sowal no Kuwaping ato Ikiris a sowal i Kanpociya. [[Faylo:Kraing_Tbong_VB_01_06_6.JPG|縮圖|[[Faylo:Conbodia2.ogg|縮圖]]niyaro' (Kraing Tbong )]] === '''Pitooran(宗教)''' === O mipaypayay a Fociyaw koni pasetekan malo no kitakit a pitooran, i matini mahaop ko 95% no polong a tamdaw no Kanpociya ko mitooray tonini, sakakaay ko ka’aloman ko mitooray i,o Kanpociya a tamdaw, malecad ato fiyaw a Tayko. O itiniay a Kuwaping ato Cin finacadan o Tacen Fociya(Kuwaping a sowal:大乘佛教;Ikiris a sowal:mahāyāna buddhism), Tinsikyo ato Fa’elohay a Kristoan, o Can finacadan(Kuwaping a sowal:占族;Ikiris a sowal:Urang Campa)[5] [6] o Islan Ciyaw ko pitooran, ira ho cowa ka ’aloman a tamdaw o mitooray to pawidangay. === '''Punka(文化)''' === O sakero no Kanpociya tolo ko kasasiiked:o to’asan sakero, niyaro’ay sakero, ato sapalafang sakero. O tahapinangan no Kanpociya a sakero i,ono to’asan sakero. Adihay ko masariromaromaay a siikeday a pisalaan no lafang itini, o cinganganay i kalokitakit i, itiraay i ka’amis no kitakit a [[Faylo:Fishsale.jpg|縮圖|[[Faylo:Conbodia.ogg|縮圖]]itaminaay paliwal to dafong(Fishsale)]] no hekalay kitakit o Wukoku(Kuwaping a sowal:吳哥窟 [7]Roma a tilid: ʾṅ̥grvt̥t=ʾaṅgaravatta).isasifo’an no kitakit i, tadaadihay ko nipatirengan Fyo pipaypayan, isaka’etipan ira ko Tonlisa Fanaw, o lalen no ’ngongol no nanom ira ko cecay laya’, o kakahad i,ira ko 1,700 km²,manga’ay a pakatamina a minengneng to tataparan. Itini tona fanaw ’aloman ko kalaloma’ hananay ko tamina a ’orip, isakatimol dihekoay ko cidal, toloay ko mihaian no Linheko a rocok no punka no Kanpociya. === '''Tahapinangan a Tilid (參考文獻)''' === [1] 劍浮沙(梵語:Kamboja)是印度列國時代的十六雄國之一,又譯為甘菩遮國。 [2] Relazione del primo viaggio intorno al mondo - Wikisource. it.wikisource.org. [2019-08-07]. (原始內容存檔於2018-11-22) [3] 1.7 million. [2007-07-27]. (原始內容存檔於2013-12-02). [4] 廣西對柬埔寨投資呈爆發式增長 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館)news.xinhuanet.com [5] Andaya, Leonard Y. Leaves of the same tree: trade and ethnicity in the Straits of Melaka. University of Hawaii Press. 2008: 44 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-0-8248-3189-9</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08) [6] Reid, Anthony. Verandah of violence: the background to the Aceh problem. NUS Press. 2006: 8 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-9971-69-331-2</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08). [7] 中國地名委員會. 外国地名译名手册. 商務印書館. 1993: 31. <nowiki>ISBN 7-100-00798-4</nowiki>. Ângkôr Wat 【柬】 吳哥窟; === '''Pikafitan i papotal(外部連結)''' === •(英文)柬埔寨王國 - Cambodia e-Gov •(英文)柬埔寨電子簽證 - Cambodia e-Visa (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(繁體中文)柬埔寨旅遊部官方網站 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(英文)柬埔寨旅遊指南 •(英文)開放式目錄計劃中和柬埔寨相關的內容 •(英文) 維基媒體的柬埔寨地圖集 • 維基導遊上有關柬埔寨(繁體中文)的旅行指南 • 維基導遊上有關柬埔寨(法文)的旅行指南 • 維客旅行上的柬埔寨 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) • OpenStreetMap上有關柬埔寨的地理資訊 •谷歌地圖 6n7wdyr3ri6qham8wuslqp0pfdf274i 49076 49075 2026-05-29T12:23:30Z Haratal 3361 49076 wikitext text/x-wiki == Kanpociya Hontian Kitakit(柬埔寨王國) == === ''T'''akaray sowal(概要)''''' === Kanpociya Hontian Kitakit([[kuwaping a sowal]]: 柬埔寨王國) [[Kanpociya sowal]]:高棉語:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; [[Kuwaping sowal]]: 柬埔寨王國), itiraay i [[Faylo:Flag_of_Cambodia.svg|縮圖|Flag of Cambodia]] a Pecihan-Kanatal中南半島,Katimol-Sakawalian Aciya a Korapaw東南亞大陸地區 ko kaitiraan nona [[kitakit]], o syoto tatapangan a tokay o [[Cinpin]](Kanpociya sowal:ក្រុងភ្នំពេញ,Roma a tilid:krong Phnum Pɨñ; Kuwaoing sowal:金邊). O kapot no Linheko ato Katimol-Sakawalian Aciya kitakit a Katatelekan. Isaka’etip no Kanpociya i,malalocokay ato Tayko, isaka’amis no sakawali Malala’eday ato Laoko, isakawali ato sakatimol no sawalian malafiyaw ato Yienan, ikatimol o SinloKihaw(暹羅灣). Hato masadangahay ko pala no Kanpociya,tolo no pasitiraan o tapolo ato tokos, isifo’ o dadahalay a cihenekay dafdaf, ona sera tonini makinatolo no sepat no polong sera no kitakit. Ira ko tata’akay ‘alo Mikong-‘alo(湄公河), ira ho tata’angay a fanaw o Tonglisa-fanaw(Kanpociya sowal:បឹងទន្លេសាប,Roma a tilid:Tonlé Sap; Kuwaping sowal: 洞里薩湖). === '''Nangan no kitakit(國名)''' === O tadangangan no Kanpociya o Kanpociya Hontian Kitakit(Kanpociya sowal:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; Kuwaping sowal:柬埔寨王國)。O 「ព្រះ」hananay i, fangcalay sanay「神聖的」,o 「រាជាណាចក្រ」hananay i,o honti sanay「王國」, o「កម្ពុជា」hananay i,o Kanpociya sanay「柬埔寨」. Ona ngangan tonini i,nani「कम्बोजदेश」(Kambujadeśa)(Ikiris sowal:Sanskrit; Kuwaping sowal:梵語),o maan ko imi nona sowal han i, o 「sera ni Cinfusa 」[1] sanay. Ona ngangan no Kanpociya itini i rikisi no kuwaping itiraay ho i Tonghan(東漢 25-220 mihecaan)iraay to a matilid,nikawrira adihay ko masasiromaromaay a pangangan, tahira to i Min Wanli a mihecahecaan(明朝萬曆) nga’ sacecay sanay to a pangangan to Kanpociya(柬埔寨) . Itini I nitilidan no Sa’etipay-Kitakit i,o misahinahinamay tamdaw ci [[Faylo:Location_Cambodia_ASEAN.svg|縮圖|Location Cambodia ASEAN]] (Italiya sowal:Antonio Pigafetta; Kuwaping sowal:安東尼奧·皮加費塔) o 「Camogia」[2] hananay ningra a pangangan. === Likisi(歷史) === O to’asan a parayrayan a kitakit i Conan-pan-tao ko Kanpociya, matafesiw to ko tosa a patek (2000) a mihecaan ko likisi nira. '''O nalacolan no Payon: I yiesoan to cecay a sici i, i laloma’ no kitakit no Kanpociya i, ira ko Fnan a kitakit, o India ko nipatirengan nangra to tatapangan a pitooran no kitakit, saka mafiyak ko serangawan no India a malenaf. O tatapangan a pikowannan a ningri no Fnan i, o Viyadatapora (Vyadhapura, sowal no Fan: tokay no mi’adopay), itini i ngataay no Polamyen a sakowan no aniniay. Ira ko Meking a tarawadaw, nani saetip kaamisay pasayra i kawali a pasadak to riyar. I sasifoan no sakapito a sici no yiesoan, mapalahedaw no nani ka’amisan a Cenla ko Fnan, ma’atingid koya wawa no hongti no Fnan tayra i Cawa, itira sato a patireng to Santi a hongtian a kitakit.''' Ikor no nikapalahedaw no Cenla to Fnan i, '''matongal ko ’icel no kitakit. Tahira i pikowanan ni Ceyapoman sakacecay i, pakalowid haca cingra a mi’eco to sifo’ay ato ka’amisan a pala no Lawos. O kasalaled a pala i, i ka’amisan tahira i Nancaw, i katimolan i, tahira i rarem no Meking a tarawadaw, mihaop to aniniay a Kanpociya, Lawos ato katimolan no Yienan. Awaay ko teloc ni Ceyapoman sakacecay mamirayray to pikowanan. I kor no nikapatay nira i, o sona  nira ci Ceyatitaywi ko mamalahongti. Fahal sa milafodes ko kitakit, pangangan han no likisi tonini a demak to "O Tarawadaw a Cenla ato Hadhad a Cenla" a kalaloodan, pakarawraw i laloma'an no kitakit.''' I ka’ayaw kaikor no yiesoan no 787 a mihecaan i, '''oya pikowanan a tokay ci Sanpipora no Cidalay a hontian a kitakit i tarawadaw a Cenla, mapeleng a ma'eco no Saliyentra a hongtian a kitakit. Mapacok a mapatay koya hongti ci Mohipotifaman, malepel haca koya wawa no hongti (oya mamalahongti i ikor ci Ceyapoman sakatosa). Nani itiya ho sato, makowanan no i Cawaay a Saliyentra (Santi) a hongtian a kitakit koya tarawadaw a Cenla, tahira i nikalafac ni Ceyapoman sakatosa nani Cawa, ta misiiked cingra a malahongti. Palacecay ci Ceyapoman sakatosa a mikowan to tarawadaw a Cenla ato hadhad a Cenla. Itira i ka’amisan-kawali no Ankor to paka tolo polo' a kongliay i Lici a lotok, saka mipatireng to Ankor a hontian a kitakit.''' O Ankor a hongtian a kitakit, o pangangan han haca to Kemer a hongtian a kitakit, '''tahira i saka safaw tosa a sici i, tadamatedi'ay ko kitakit, tadamakapahay ko serangawan. O kasalaled a pala nira i, mihaop to polong no aniniay a Kanpociya, ato kasa'etal a pala no Taylen, Lawos ato Yienan. I saka safaw tolo a sici i, matenak ko Sancopo a Fociw (Theravada a Fociw) nani Sililanka a tayni. Itini i saka 1430 a mihecaan (saka-lima a mihecaan no Siyande no Min), midefong ko Sinlo to Kanpociya, milikot to tokay no Ankor to pakapito a folad, o sakaheci ko pakapeleng to Ankor. O nika tadamangata no Ankor to Sinlo i, o sakasawad to Ankor, mafolaw tayra i Kinpen a mipatireng to ningri itira. Nani itiya sato, maroray ko 'icel no Kanpociya, misi'ayaw to ka'ayaw ato kaikolan no Yienan ato Sinlo a tosaay a fiyaw a kitakit a midefong, pangangan han tonini a karawrawan a mihecahecaan to "O to'eman a citay". Micalap ko Yienan to la'enoay a Kanpociya (oya sacumodan no Mikong a tarawadaw a pala), oni ko sakamalala'isan a demak.''' Itini i saka 1296 a mihecaan, miocor ko Yincaw ci Cew-takowan a mihilap to Ankor a hongtian a kitakit, '''pakacecay a mihecaan ko nipihilap nira. Pinokay sato i, mitilid ci Cew-takowan to cecay a codad "Cen-la-fong-to-ci", o pisiwkayan no codad to lekakawa no pikowan, sici ato kicay, saki'orip, palapalaan ato fonka. Caay ko pisiwkayan aca ko pi'arawan nira i, ira ho ko sepat a polo' a tadamaanay a liyad. Tahira sato i saka safaw siwa a sici, falicen no tamdaw ko codad to sowal no France, Germany ato inko ato masamaanay a sowal. I ka'ayaw no pikowanan no Fakong to Ankor, o pakakalimelaan a tadamaanay a likisi a codad no Kanpociya.''' O picowatan no France a pikuwan to Indocina, nani 1863 tahira i 1953 a mihecaan, '''micalap ko France a micingcing tonini a pala (O pidefong no Yoropa ato Amirika a kitakit to ni'ecoan a pala). I 1863 a mihecaan, paci'cien no France ko Kanpociya a micingcing, mala o pisimawan a kitakit. I sakatosa a kalaloodan a hekal, nani 1942 a mihecaan tahira i 1945 a mihecaan, micalap ko Ripon to Kanpociya. Ikol no kalaloodan i, itini i 1953 a mihecaan saka safaw cecay a folad saka siwa a romi'ad, misiiked ko Kanpociya a miliyas to pikowan no France. Satapang i, o pikuwan no hongti, o sakacecayay a hongtian a kitakit no Kanpociya, itini i pikowan ni Siyanoan i, o kitenokay ko sapikowan.''' Miteka i tenok no 1960 a mihecaan, '''ona toloay a ci’icelay a kitakit, o Congko, o Amirika ato o Solin, mapolong a midefong tonini a Indocina a pala a micowat ato mikowan. Mafiyok ko nikakemet no kasakitakit ato kalaloodan no Vietnam i, malalood ko laloma'ay no Kanpociya. Itini i 1970 a mihecaan saka tolo a folad saka safaw falo a romi'ad, ci Lon Nol a Ciyancin, oya mikiAmirikaay ko faloco' nira,''' === '''Palapalaan(地理)''' === O dadahal no sera ira ko 181,035 km², o polong no kitakit i,misilsilan maka24 ko etal ato cecay a no Hontian a Tokay, ika’amis malafiyaw ato Tayko, Lyawko, ikatimol i,madado’edo’ ko pala ato Yienan, isakatimol no sa’etipan misi’ayaway to Sinlowan(暹羅灣). O kakaya’ no lislis no riyar ira ko 443 km,ilaloma’ nona kitakit ira ko cecay a fanaw o Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖; Roma a tilid: Tonlé Sap), o pifotingan, pialaan to nanom itini, o saka’orip tamtamdaw.Mahaop ko 20% no polong a sera o liomahan. 24 ko kasaetal sakowan, sepatay aca ko misi’ayaway to riyar a sakowan, tolo ko niyahay pikowan a sakowan, 172 ko mamangay a etal. O tahapinangan a pala i, o isifo’ay nona kitakit a Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖), Pasa ’alo ato nani ka’amis taratimol a mihifalat tona kitakit a Mikong ’alo,isifo’ay no kitakit a dafdaf i,mahaop ko 3/4 no polong a sera no kitakit. O Tonlisa Fanaw ato Mikong ’alo nani tongroh no riyar 100 m ko ka’akawang.sa’akawang sa nani tongroh no riyar i,masakefohkefohay ko pala,o itiraay i sakatimol no sa’etipay a Toko lotok mitifacay to 1500 m ko ka’akawang, nani ka’amisay no sa’etipan taratimol sa no sa’etipan ko do’edo’edo. O itiraay I kawali a Awlar Lotok(Phnom Aural)o sa’akawangay no Kanpociya kitakita, tahiraay to 1771 m ko ka’akawang. === '''Siici(政治)''' === Itiyaay i 1993 mihecan a kinpo tatapangan rikec no kitakit, misetek to faco no kitakit o Hontian Kitakit, masasiiked ko Misanga’ay to rikec, Matayal to Demak ato Misawkitay,toloay ko kasasiiked no sakowan ’icel. O honti i,tahira i patay ko kalasawara’an,kakomodan no sofitay, o tahapinangan no kalacecay no kitakit ato kaira no kitakit a tahadahoc, ira heca ko ’icel mitedal to tata’angay raraw no malofoay tamdaw. Ano cakapakatayal ato ano miholol i romaay kitakit ko honti, o tapang no Fafa’eday Pikaykian no Kitakit ko mamiceror to tayal no honti.Ano mapatay ko honti, o tapang no sifo, kakeridan no tosaay rekad no mipaypayay a Fociyaw, o tapang no Fafa’eday Pikaykian ato Finawlan Pikaykian polong han 9 ko tamdaw misanga’ to iingkay, masasowal a misimsim to mamalahonti nani laloma’an no honti, patireng to fa’elohay a honti. === '''Kicai(經濟)''' === O cecay no polong a cowaho kacomahad ko ’orip a kotakit ko Kanpociya,ira ko 4 a hecek no pili’etanan nona kitakit, oriraan i,o pihololan no lafang, mitelekay to riko’, misaloma ato liomah. Oninian haw i,cowa ka citolas ko fodfod tona kitakit, orasaka, macara ko sapicomahadaw to kicai no kitakit, kalomihecaan a kacomahad no kicai tahiraay aca i 7% ko sa’osi.orasaka, tadamatatifac ko kasasiroma no cipaysoay ato manikaway ko ’orip, o manikaway a tamdaw i,awa ko sapaising, cakapapitilid to ka’emangay,tada awa ko fana’ to maamaan. I 2006 miheca, o mipalafangay a tayni cilafas to 170 ko ofad,[3]2005 miheca makarkar i riyar ko kasolin a simal ato palapalaan a kaso, i 2009 ano ca i 2010 miheca a misatapang paliwal, tata’ang ko pisiwar to kacomahad no kicai no Kanpociya a manga’ay. [1] === '''Tamdaw(人口)''' === O polong a tamdaw no Konpociya ira ko 1550 ofad, o Kanpociya a finacadan mahaop ko 90% ko ka’aloman, ira ho roma a mamangay a finacadan o Kuwaping mahaop ko 1%, o Cing finacadan(Kuwaping a sowal:京族; Roma a tilid:Gin)mahaop ko 9%, o Laos(Kuwaping a sowal:佬族)ato Tay finacadan, ira ho ko masasiromaromaay a mamangay a 20 ko finacadan,oninian i,ira ko ikemoday no lotok a maro’. O lalen no ’orip i, 71.41 ko mihecaan. == '''Sowal(語言)''' == O tamdaw no Kanpociya sahetoay mira’oyay to sowal ato tilid no Kanpociya,ira kono niyah a sa’osi,itini i Kanpociya ikakaay ko katenak no Kanpociya pasasotiri’en ato no Arapiya a sa’osi. O sowal no Kuwaping itini ono Cawco a sowal(Ikiris a sowal: Teochew ano ca Chiuchow),o cecay a sowal no Payrang itini i Taywan.ono niyah a sowal ko hasowal no kasasiromaroma a finacadan. Itiya ho halafin malamicowatan a sokowan no Franso ko Kanpociya, orasaka, o sakatosa a matenakay a sowal ko Franso a sowal, nikawrira, anini sato cowa ka matiya toya i’ayaway ko katenak no Franso a sowal. Tahanini sato i,adihay to ko katayalan cemahad to ko kicai ’aloman ko tayniay a misanga’ to kofa ko Kuwaping a tamadaw, orasaka, matenak ko sowal no Kuwaping ato Ikiris a sowal i Kanpociya. [[Faylo:Kraing_Tbong_VB_01_06_6.JPG|縮圖|[[Faylo:Conbodia2.ogg|縮圖]]niyaro' (Kraing Tbong )]] === '''Pitooran(宗教)''' === O mipaypayay a Fociyaw koni pasetekan malo no kitakit a pitooran, i matini mahaop ko 95% no polong a tamdaw no Kanpociya ko mitooray tonini, sakakaay ko ka’aloman ko mitooray i,o Kanpociya a tamdaw, malecad ato fiyaw a Tayko. O itiniay a Kuwaping ato Cin finacadan o Tacen Fociya(Kuwaping a sowal:大乘佛教;Ikiris a sowal:mahāyāna buddhism), Tinsikyo ato Fa’elohay a Kristoan, o Can finacadan(Kuwaping a sowal:占族;Ikiris a sowal:Urang Campa)[5] [6] o Islan Ciyaw ko pitooran, ira ho cowa ka ’aloman a tamdaw o mitooray to pawidangay. === '''Punka(文化)''' === O sakero no Kanpociya tolo ko kasasiiked:o to’asan sakero, niyaro’ay sakero, ato sapalafang sakero. O tahapinangan no Kanpociya a sakero i,ono to’asan sakero. Adihay ko masariromaromaay a siikeday a pisalaan no lafang itini, o cinganganay i kalokitakit i, itiraay i ka’amis no kitakit a [[Faylo:Fishsale.jpg|縮圖|[[Faylo:Conbodia.ogg|縮圖]]itaminaay paliwal to dafong(Fishsale)]] no hekalay kitakit o Wukoku(Kuwaping a sowal:吳哥窟 [7]Roma a tilid: ʾṅ̥grvt̥t=ʾaṅgaravatta).isasifo’an no kitakit i, tadaadihay ko nipatirengan Fyo pipaypayan, isaka’etipan ira ko Tonlisa Fanaw, o lalen no ’ngongol no nanom ira ko cecay laya’, o kakahad i,ira ko 1,700 km²,manga’ay a pakatamina a minengneng to tataparan. Itini tona fanaw ’aloman ko kalaloma’ hananay ko tamina a ’orip, isakatimol dihekoay ko cidal, toloay ko mihaian no Linheko a rocok no punka no Kanpociya. === '''Tahapinangan a Tilid (參考文獻)''' === [1] 劍浮沙(梵語:Kamboja)是印度列國時代的十六雄國之一,又譯為甘菩遮國。 [2] Relazione del primo viaggio intorno al mondo - Wikisource. it.wikisource.org. [2019-08-07]. (原始內容存檔於2018-11-22) [3] 1.7 million. [2007-07-27]. (原始內容存檔於2013-12-02). [4] 廣西對柬埔寨投資呈爆發式增長 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館)news.xinhuanet.com [5] Andaya, Leonard Y. Leaves of the same tree: trade and ethnicity in the Straits of Melaka. University of Hawaii Press. 2008: 44 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-0-8248-3189-9</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08) [6] Reid, Anthony. Verandah of violence: the background to the Aceh problem. NUS Press. 2006: 8 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-9971-69-331-2</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08). [7] 中國地名委員會. 外国地名译名手册. 商務印書館. 1993: 31. <nowiki>ISBN 7-100-00798-4</nowiki>. Ângkôr Wat 【柬】 吳哥窟; === '''Pikafitan i papotal(外部連結)''' === •(英文)柬埔寨王國 - Cambodia e-Gov •(英文)柬埔寨電子簽證 - Cambodia e-Visa (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(繁體中文)柬埔寨旅遊部官方網站 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(英文)柬埔寨旅遊指南 •(英文)開放式目錄計劃中和柬埔寨相關的內容 •(英文) 維基媒體的柬埔寨地圖集 • 維基導遊上有關柬埔寨(繁體中文)的旅行指南 • 維基導遊上有關柬埔寨(法文)的旅行指南 • 維客旅行上的柬埔寨 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) • OpenStreetMap上有關柬埔寨的地理資訊 •谷歌地圖 oxpaii9fztd1guffiyx7dyu7xun9mvd 49077 49076 2026-05-29T12:23:44Z Haratal 3361 49077 wikitext text/x-wiki == Kanpociya Hontian Kitakit(柬埔寨王國) == === ''T'''akaray sowal(概要)''''' === Kanpociya Hontian Kitakit([[kuwaping a sowal]]: 柬埔寨王國) [[Kanpociya sowal]]:高棉語:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; [[Kuwaping sowal]]: 柬埔寨王國), itiraay i [[Faylo:Flag_of_Cambodia.svg|縮圖|Flag of Cambodia]] a Pecihan-Kanatal中南半島,Katimol-Sakawalian Aciya a Korapaw東南亞大陸地區 ko kaitiraan nona [[kitakit]], o syoto tatapangan a tokay o [[Cinpin]](Kanpociya sowal:ក្រុងភ្នំពេញ,Roma a tilid:krong Phnum Pɨñ; Kuwaoing sowal:金邊). O kapot no Linheko ato Katimol-Sakawalian Aciya kitakit a Katatelekan. Isaka’etip no Kanpociya i,malalocokay ato Tayko, isaka’amis no sakawali Malala’eday ato Laoko, isakawali ato sakatimol no sawalian malafiyaw ato Yienan, ikatimol o SinloKihaw(暹羅灣). Hato masadangahay ko pala no Kanpociya,tolo no pasitiraan o tapolo ato tokos, isifo’ o dadahalay a cihenekay dafdaf, ona sera tonini makinatolo no sepat no polong sera no kitakit. Ira ko tata’akay ‘alo Mikong-‘alo(湄公河), ira ho tata’angay a fanaw o Tonglisa-fanaw(Kanpociya sowal:បឹងទន្លេសាប,Roma a tilid:Tonlé Sap; Kuwaping sowal: 洞里薩湖). === '''Nangan no kitakit(國名)''' === O tadangangan no Kanpociya o Kanpociya Hontian Kitakit(Kanpociya sowal:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; Kuwaping sowal:柬埔寨王國)。O 「ព្រះ」hananay i, fangcalay sanay「神聖的」,o 「រាជាណាចក្រ」hananay i,o honti sanay「王國」, o「កម្ពុជា」hananay i,o Kanpociya sanay「柬埔寨」. Ona ngangan tonini i,nani「कम्बोजदेश」(Kambujadeśa)(Ikiris sowal:Sanskrit; Kuwaping sowal:梵語),o maan ko imi nona sowal han i, o 「sera ni Cinfusa 」[1] sanay. Ona ngangan no Kanpociya itini i rikisi no kuwaping itiraay ho i Tonghan(東漢 25-220 mihecaan)iraay to a matilid,nikawrira adihay ko masasiromaromaay a pangangan, tahira to i Min Wanli a mihecahecaan(明朝萬曆) nga’ sacecay sanay to a pangangan to Kanpociya(柬埔寨) . Itini I nitilidan no Sa’etipay-Kitakit i,o misahinahinamay tamdaw ci [[Faylo:Location_Cambodia_ASEAN.svg|縮圖|Location Cambodia ASEAN]] (Italiya sowal:Antonio Pigafetta; Kuwaping sowal:安東尼奧·皮加費塔) o 「Camogia」[2] hananay ningra a pangangan. === Likisi(歷史) === O to’asan a parayrayan a kitakit i Conan-pan-tao ko Kanpociya, matafesiw to ko tosa a patek (2000) a mihecaan ko likisi nira. '''O nalacolan no Payon: I yiesoan to cecay a sici i, i laloma’ no kitakit no Kanpociya i, ira ko Fnan a kitakit, o India ko nipatirengan nangra to tatapangan a pitooran no kitakit, saka mafiyak ko serangawan no India a malenaf. O tatapangan a pikowannan a ningri no Fnan i, o Viyadatapora (Vyadhapura, sowal no Fan: tokay no mi’adopay), itini i ngataay no Polamyen a sakowan no aniniay. Ira ko Meking a tarawadaw, nani saetip kaamisay pasayra i kawali a pasadak to riyar. I sasifoan no sakapito a sici no yiesoan, mapalahedaw no nani ka’amisan a Cenla ko Fnan, ma’atingid koya wawa no hongti no Fnan tayra i Cawa, itira sato a patireng to Santi a hongtian a kitakit.''' Ikor no nikapalahedaw no Cenla to Fnan i, '''matongal ko ’icel no kitakit. Tahira i pikowanan ni Ceyapoman sakacecay i, pakalowid haca cingra a mi’eco to sifo’ay ato ka’amisan a pala no Lawos. O kasalaled a pala i, i ka’amisan tahira i Nancaw, i katimolan i, tahira i rarem no Meking a tarawadaw, mihaop to aniniay a Kanpociya, Lawos ato katimolan no Yienan. Awaay ko teloc ni Ceyapoman sakacecay mamirayray to pikowanan. I kor no nikapatay nira i, o sona  nira ci Ceyatitaywi ko mamalahongti. Fahal sa milafodes ko kitakit, pangangan han no likisi tonini a demak to "O Tarawadaw a Cenla ato Hadhad a Cenla" a kalaloodan, pakarawraw i laloma'an no kitakit.''' I ka’ayaw kaikor no yiesoan no 787 a mihecaan i, '''oya pikowanan a tokay ci Sanpipora no Cidalay a hontian a kitakit i tarawadaw a Cenla, mapeleng a ma'eco no Saliyentra a hongtian a kitakit. Mapacok a mapatay koya hongti ci Mohipotifaman, malepel haca koya wawa no hongti (oya mamalahongti i ikor ci Ceyapoman sakatosa). Nani itiya ho sato, makowanan no i Cawaay a Saliyentra (Santi) a hongtian a kitakit koya tarawadaw a Cenla, tahira i nikalafac ni Ceyapoman sakatosa nani Cawa, ta misiiked cingra a malahongti. Palacecay ci Ceyapoman sakatosa a mikowan to tarawadaw a Cenla ato hadhad a Cenla. Itira i ka’amisan-kawali no Ankor to paka tolo polo' a kongliay i Lici a lotok, saka mipatireng to Ankor a hontian a kitakit.''' O Ankor a hongtian a kitakit, o pangangan han haca to Kemer a hongtian a kitakit, '''tahira i saka safaw tosa a sici i, tadamatedi'ay ko kitakit, tadamakapahay ko serangawan. O kasalaled a pala nira i, mihaop to polong no aniniay a Kanpociya, ato kasa'etal a pala no Taylen, Lawos ato Yienan. I saka safaw tolo a sici i, matenak ko Sancopo a Fociw (Theravada a Fociw) nani Sililanka a tayni. Itini i saka 1430 a mihecaan (saka-lima a mihecaan no Siyande no Min), midefong ko Sinlo to Kanpociya, milikot to tokay no Ankor to pakapito a folad, o sakaheci ko pakapeleng to Ankor. O nika tadamangata no Ankor to Sinlo i, o sakasawad to Ankor, mafolaw tayra i Kinpen a mipatireng to ningri itira. Nani itiya sato, maroray ko 'icel no Kanpociya, misi'ayaw to ka'ayaw ato kaikolan no Yienan ato Sinlo a tosaay a fiyaw a kitakit a midefong, pangangan han tonini a karawrawan a mihecahecaan to "O to'eman a citay". Micalap ko Yienan to la'enoay a Kanpociya (oya sacumodan no Mikong a tarawadaw a pala), oni ko sakamalala'isan a demak.''' Itini i saka 1296 a mihecaan, miocor ko Yincaw ci Cew-takowan a mihilap to Ankor a hongtian a kitakit, '''pakacecay a mihecaan ko nipihilap nira. Pinokay sato i, mitilid ci Cew-takowan to cecay a codad "Cen-la-fong-to-ci", o pisiwkayan no codad to lekakawa no pikowan, sici ato kicay, saki'orip, palapalaan ato fonka. Caay ko pisiwkayan aca ko pi'arawan nira i, ira ho ko sepat a polo' a tadamaanay a liyad. Tahira sato i saka safaw siwa a sici, falicen no tamdaw ko codad to sowal no France, Germany ato inko ato masamaanay a sowal. I ka'ayaw no pikowanan no Fakong to Ankor, o pakakalimelaan a tadamaanay a likisi a codad no Kanpociya.''' O picowatan no France a pikuwan to Indocina, nani 1863 tahira i 1953 a mihecaan, '''micalap ko France a micingcing tonini a pala (O pidefong no Yoropa ato Amirika a kitakit to ni'ecoan a pala). I 1863 a mihecaan, paci'cien no France ko Kanpociya a micingcing, mala o pisimawan a kitakit. I sakatosa a kalaloodan a hekal, nani 1942 a mihecaan tahira i 1945 a mihecaan, micalap ko Ripon to Kanpociya. Ikol no kalaloodan i, itini i 1953 a mihecaan saka safaw cecay a folad saka siwa a romi'ad, misiiked ko Kanpociya a miliyas to pikowan no France. Satapang i, o pikuwan no hongti, o sakacecayay a hongtian a kitakit no Kanpociya, itini i pikowan ni Siyanoan i, o kitenokay ko sapikowan.''' Miteka i tenok no 1960 a mihecaan, '''ona toloay a ci’icelay a kitakit, o Congko, o Amirika ato o Solin, mapolong a midefong tonini a Indocina a pala a micowat ato mikowan. Mafiyok ko nikakemet no kasakitakit ato kalaloodan no Vietnam i, malalood ko laloma'ay no Kanpociya. Itini i 1970 a mihecaan saka tolo a folad saka safaw falo a romi'ad, ci Lon Nol a Ciyancin, oya mikiAmirikaay ko faloco' nira, mifodfod to sifo, mipalasawad to sakahontian a patireng to Kapolongan a Kitakit no Khmer.''' === '''Palapalaan(地理)''' === O dadahal no sera ira ko 181,035 km², o polong no kitakit i,misilsilan maka24 ko etal ato cecay a no Hontian a Tokay, ika’amis malafiyaw ato Tayko, Lyawko, ikatimol i,madado’edo’ ko pala ato Yienan, isakatimol no sa’etipan misi’ayaway to Sinlowan(暹羅灣). O kakaya’ no lislis no riyar ira ko 443 km,ilaloma’ nona kitakit ira ko cecay a fanaw o Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖; Roma a tilid: Tonlé Sap), o pifotingan, pialaan to nanom itini, o saka’orip tamtamdaw.Mahaop ko 20% no polong a sera o liomahan. 24 ko kasaetal sakowan, sepatay aca ko misi’ayaway to riyar a sakowan, tolo ko niyahay pikowan a sakowan, 172 ko mamangay a etal. O tahapinangan a pala i, o isifo’ay nona kitakit a Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖), Pasa ’alo ato nani ka’amis taratimol a mihifalat tona kitakit a Mikong ’alo,isifo’ay no kitakit a dafdaf i,mahaop ko 3/4 no polong a sera no kitakit. O Tonlisa Fanaw ato Mikong ’alo nani tongroh no riyar 100 m ko ka’akawang.sa’akawang sa nani tongroh no riyar i,masakefohkefohay ko pala,o itiraay i sakatimol no sa’etipay a Toko lotok mitifacay to 1500 m ko ka’akawang, nani ka’amisay no sa’etipan taratimol sa no sa’etipan ko do’edo’edo. O itiraay I kawali a Awlar Lotok(Phnom Aural)o sa’akawangay no Kanpociya kitakita, tahiraay to 1771 m ko ka’akawang. === '''Siici(政治)''' === Itiyaay i 1993 mihecan a kinpo tatapangan rikec no kitakit, misetek to faco no kitakit o Hontian Kitakit, masasiiked ko Misanga’ay to rikec, Matayal to Demak ato Misawkitay,toloay ko kasasiiked no sakowan ’icel. O honti i,tahira i patay ko kalasawara’an,kakomodan no sofitay, o tahapinangan no kalacecay no kitakit ato kaira no kitakit a tahadahoc, ira heca ko ’icel mitedal to tata’angay raraw no malofoay tamdaw. Ano cakapakatayal ato ano miholol i romaay kitakit ko honti, o tapang no Fafa’eday Pikaykian no Kitakit ko mamiceror to tayal no honti.Ano mapatay ko honti, o tapang no sifo, kakeridan no tosaay rekad no mipaypayay a Fociyaw, o tapang no Fafa’eday Pikaykian ato Finawlan Pikaykian polong han 9 ko tamdaw misanga’ to iingkay, masasowal a misimsim to mamalahonti nani laloma’an no honti, patireng to fa’elohay a honti. === '''Kicai(經濟)''' === O cecay no polong a cowaho kacomahad ko ’orip a kotakit ko Kanpociya,ira ko 4 a hecek no pili’etanan nona kitakit, oriraan i,o pihololan no lafang, mitelekay to riko’, misaloma ato liomah. Oninian haw i,cowa ka citolas ko fodfod tona kitakit, orasaka, macara ko sapicomahadaw to kicai no kitakit, kalomihecaan a kacomahad no kicai tahiraay aca i 7% ko sa’osi.orasaka, tadamatatifac ko kasasiroma no cipaysoay ato manikaway ko ’orip, o manikaway a tamdaw i,awa ko sapaising, cakapapitilid to ka’emangay,tada awa ko fana’ to maamaan. I 2006 miheca, o mipalafangay a tayni cilafas to 170 ko ofad,[3]2005 miheca makarkar i riyar ko kasolin a simal ato palapalaan a kaso, i 2009 ano ca i 2010 miheca a misatapang paliwal, tata’ang ko pisiwar to kacomahad no kicai no Kanpociya a manga’ay. [1] === '''Tamdaw(人口)''' === O polong a tamdaw no Konpociya ira ko 1550 ofad, o Kanpociya a finacadan mahaop ko 90% ko ka’aloman, ira ho roma a mamangay a finacadan o Kuwaping mahaop ko 1%, o Cing finacadan(Kuwaping a sowal:京族; Roma a tilid:Gin)mahaop ko 9%, o Laos(Kuwaping a sowal:佬族)ato Tay finacadan, ira ho ko masasiromaromaay a mamangay a 20 ko finacadan,oninian i,ira ko ikemoday no lotok a maro’. O lalen no ’orip i, 71.41 ko mihecaan. == '''Sowal(語言)''' == O tamdaw no Kanpociya sahetoay mira’oyay to sowal ato tilid no Kanpociya,ira kono niyah a sa’osi,itini i Kanpociya ikakaay ko katenak no Kanpociya pasasotiri’en ato no Arapiya a sa’osi. O sowal no Kuwaping itini ono Cawco a sowal(Ikiris a sowal: Teochew ano ca Chiuchow),o cecay a sowal no Payrang itini i Taywan.ono niyah a sowal ko hasowal no kasasiromaroma a finacadan. Itiya ho halafin malamicowatan a sokowan no Franso ko Kanpociya, orasaka, o sakatosa a matenakay a sowal ko Franso a sowal, nikawrira, anini sato cowa ka matiya toya i’ayaway ko katenak no Franso a sowal. Tahanini sato i,adihay to ko katayalan cemahad to ko kicai ’aloman ko tayniay a misanga’ to kofa ko Kuwaping a tamadaw, orasaka, matenak ko sowal no Kuwaping ato Ikiris a sowal i Kanpociya. [[Faylo:Kraing_Tbong_VB_01_06_6.JPG|縮圖|[[Faylo:Conbodia2.ogg|縮圖]]niyaro' (Kraing Tbong )]] === '''Pitooran(宗教)''' === O mipaypayay a Fociyaw koni pasetekan malo no kitakit a pitooran, i matini mahaop ko 95% no polong a tamdaw no Kanpociya ko mitooray tonini, sakakaay ko ka’aloman ko mitooray i,o Kanpociya a tamdaw, malecad ato fiyaw a Tayko. O itiniay a Kuwaping ato Cin finacadan o Tacen Fociya(Kuwaping a sowal:大乘佛教;Ikiris a sowal:mahāyāna buddhism), Tinsikyo ato Fa’elohay a Kristoan, o Can finacadan(Kuwaping a sowal:占族;Ikiris a sowal:Urang Campa)[5] [6] o Islan Ciyaw ko pitooran, ira ho cowa ka ’aloman a tamdaw o mitooray to pawidangay. === '''Punka(文化)''' === O sakero no Kanpociya tolo ko kasasiiked:o to’asan sakero, niyaro’ay sakero, ato sapalafang sakero. O tahapinangan no Kanpociya a sakero i,ono to’asan sakero. Adihay ko masariromaromaay a siikeday a pisalaan no lafang itini, o cinganganay i kalokitakit i, itiraay i ka’amis no kitakit a [[Faylo:Fishsale.jpg|縮圖|[[Faylo:Conbodia.ogg|縮圖]]itaminaay paliwal to dafong(Fishsale)]] no hekalay kitakit o Wukoku(Kuwaping a sowal:吳哥窟 [7]Roma a tilid: ʾṅ̥grvt̥t=ʾaṅgaravatta).isasifo’an no kitakit i, tadaadihay ko nipatirengan Fyo pipaypayan, isaka’etipan ira ko Tonlisa Fanaw, o lalen no ’ngongol no nanom ira ko cecay laya’, o kakahad i,ira ko 1,700 km²,manga’ay a pakatamina a minengneng to tataparan. Itini tona fanaw ’aloman ko kalaloma’ hananay ko tamina a ’orip, isakatimol dihekoay ko cidal, toloay ko mihaian no Linheko a rocok no punka no Kanpociya. === '''Tahapinangan a Tilid (參考文獻)''' === [1] 劍浮沙(梵語:Kamboja)是印度列國時代的十六雄國之一,又譯為甘菩遮國。 [2] Relazione del primo viaggio intorno al mondo - Wikisource. it.wikisource.org. [2019-08-07]. (原始內容存檔於2018-11-22) [3] 1.7 million. [2007-07-27]. (原始內容存檔於2013-12-02). [4] 廣西對柬埔寨投資呈爆發式增長 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館)news.xinhuanet.com [5] Andaya, Leonard Y. Leaves of the same tree: trade and ethnicity in the Straits of Melaka. University of Hawaii Press. 2008: 44 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-0-8248-3189-9</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08) [6] Reid, Anthony. Verandah of violence: the background to the Aceh problem. NUS Press. 2006: 8 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-9971-69-331-2</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08). [7] 中國地名委員會. 外国地名译名手册. 商務印書館. 1993: 31. <nowiki>ISBN 7-100-00798-4</nowiki>. Ângkôr Wat 【柬】 吳哥窟; === '''Pikafitan i papotal(外部連結)''' === •(英文)柬埔寨王國 - Cambodia e-Gov •(英文)柬埔寨電子簽證 - Cambodia e-Visa (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(繁體中文)柬埔寨旅遊部官方網站 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(英文)柬埔寨旅遊指南 •(英文)開放式目錄計劃中和柬埔寨相關的內容 •(英文) 維基媒體的柬埔寨地圖集 • 維基導遊上有關柬埔寨(繁體中文)的旅行指南 • 維基導遊上有關柬埔寨(法文)的旅行指南 • 維客旅行上的柬埔寨 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) • OpenStreetMap上有關柬埔寨的地理資訊 •谷歌地圖 t0l428lbc3h21s0zypxs93wijc7qsow 49078 49077 2026-05-29T12:23:58Z Haratal 3361 49078 wikitext text/x-wiki == Kanpociya Hontian Kitakit(柬埔寨王國) == === ''T'''akaray sowal(概要)''''' === Kanpociya Hontian Kitakit([[kuwaping a sowal]]: 柬埔寨王國) [[Kanpociya sowal]]:高棉語:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; [[Kuwaping sowal]]: 柬埔寨王國), itiraay i [[Faylo:Flag_of_Cambodia.svg|縮圖|Flag of Cambodia]] a Pecihan-Kanatal中南半島,Katimol-Sakawalian Aciya a Korapaw東南亞大陸地區 ko kaitiraan nona [[kitakit]], o syoto tatapangan a tokay o [[Cinpin]](Kanpociya sowal:ក្រុងភ្នំពេញ,Roma a tilid:krong Phnum Pɨñ; Kuwaoing sowal:金邊). O kapot no Linheko ato Katimol-Sakawalian Aciya kitakit a Katatelekan. Isaka’etip no Kanpociya i,malalocokay ato Tayko, isaka’amis no sakawali Malala’eday ato Laoko, isakawali ato sakatimol no sawalian malafiyaw ato Yienan, ikatimol o SinloKihaw(暹羅灣). Hato masadangahay ko pala no Kanpociya,tolo no pasitiraan o tapolo ato tokos, isifo’ o dadahalay a cihenekay dafdaf, ona sera tonini makinatolo no sepat no polong sera no kitakit. Ira ko tata’akay ‘alo Mikong-‘alo(湄公河), ira ho tata’angay a fanaw o Tonglisa-fanaw(Kanpociya sowal:បឹងទន្លេសាប,Roma a tilid:Tonlé Sap; Kuwaping sowal: 洞里薩湖). === '''Nangan no kitakit(國名)''' === O tadangangan no Kanpociya o Kanpociya Hontian Kitakit(Kanpociya sowal:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; Kuwaping sowal:柬埔寨王國)。O 「ព្រះ」hananay i, fangcalay sanay「神聖的」,o 「រាជាណាចក្រ」hananay i,o honti sanay「王國」, o「កម្ពុជា」hananay i,o Kanpociya sanay「柬埔寨」. Ona ngangan tonini i,nani「कम्बोजदेश」(Kambujadeśa)(Ikiris sowal:Sanskrit; Kuwaping sowal:梵語),o maan ko imi nona sowal han i, o 「sera ni Cinfusa 」[1] sanay. Ona ngangan no Kanpociya itini i rikisi no kuwaping itiraay ho i Tonghan(東漢 25-220 mihecaan)iraay to a matilid,nikawrira adihay ko masasiromaromaay a pangangan, tahira to i Min Wanli a mihecahecaan(明朝萬曆) nga’ sacecay sanay to a pangangan to Kanpociya(柬埔寨) . Itini I nitilidan no Sa’etipay-Kitakit i,o misahinahinamay tamdaw ci [[Faylo:Location_Cambodia_ASEAN.svg|縮圖|Location Cambodia ASEAN]] (Italiya sowal:Antonio Pigafetta; Kuwaping sowal:安東尼奧·皮加費塔) o 「Camogia」[2] hananay ningra a pangangan. === Likisi(歷史) === O to’asan a parayrayan a kitakit i Conan-pan-tao ko Kanpociya, matafesiw to ko tosa a patek (2000) a mihecaan ko likisi nira. '''O nalacolan no Payon: I yiesoan to cecay a sici i, i laloma’ no kitakit no Kanpociya i, ira ko Fnan a kitakit, o India ko nipatirengan nangra to tatapangan a pitooran no kitakit, saka mafiyak ko serangawan no India a malenaf. O tatapangan a pikowannan a ningri no Fnan i, o Viyadatapora (Vyadhapura, sowal no Fan: tokay no mi’adopay), itini i ngataay no Polamyen a sakowan no aniniay. Ira ko Meking a tarawadaw, nani saetip kaamisay pasayra i kawali a pasadak to riyar. I sasifoan no sakapito a sici no yiesoan, mapalahedaw no nani ka’amisan a Cenla ko Fnan, ma’atingid koya wawa no hongti no Fnan tayra i Cawa, itira sato a patireng to Santi a hongtian a kitakit.''' Ikor no nikapalahedaw no Cenla to Fnan i, '''matongal ko ’icel no kitakit. Tahira i pikowanan ni Ceyapoman sakacecay i, pakalowid haca cingra a mi’eco to sifo’ay ato ka’amisan a pala no Lawos. O kasalaled a pala i, i ka’amisan tahira i Nancaw, i katimolan i, tahira i rarem no Meking a tarawadaw, mihaop to aniniay a Kanpociya, Lawos ato katimolan no Yienan. Awaay ko teloc ni Ceyapoman sakacecay mamirayray to pikowanan. I kor no nikapatay nira i, o sona  nira ci Ceyatitaywi ko mamalahongti. Fahal sa milafodes ko kitakit, pangangan han no likisi tonini a demak to "O Tarawadaw a Cenla ato Hadhad a Cenla" a kalaloodan, pakarawraw i laloma'an no kitakit.''' I ka’ayaw kaikor no yiesoan no 787 a mihecaan i, '''oya pikowanan a tokay ci Sanpipora no Cidalay a hontian a kitakit i tarawadaw a Cenla, mapeleng a ma'eco no Saliyentra a hongtian a kitakit. Mapacok a mapatay koya hongti ci Mohipotifaman, malepel haca koya wawa no hongti (oya mamalahongti i ikor ci Ceyapoman sakatosa). Nani itiya ho sato, makowanan no i Cawaay a Saliyentra (Santi) a hongtian a kitakit koya tarawadaw a Cenla, tahira i nikalafac ni Ceyapoman sakatosa nani Cawa, ta misiiked cingra a malahongti. Palacecay ci Ceyapoman sakatosa a mikowan to tarawadaw a Cenla ato hadhad a Cenla. Itira i ka’amisan-kawali no Ankor to paka tolo polo' a kongliay i Lici a lotok, saka mipatireng to Ankor a hontian a kitakit.''' O Ankor a hongtian a kitakit, o pangangan han haca to Kemer a hongtian a kitakit, '''tahira i saka safaw tosa a sici i, tadamatedi'ay ko kitakit, tadamakapahay ko serangawan. O kasalaled a pala nira i, mihaop to polong no aniniay a Kanpociya, ato kasa'etal a pala no Taylen, Lawos ato Yienan. I saka safaw tolo a sici i, matenak ko Sancopo a Fociw (Theravada a Fociw) nani Sililanka a tayni. Itini i saka 1430 a mihecaan (saka-lima a mihecaan no Siyande no Min), midefong ko Sinlo to Kanpociya, milikot to tokay no Ankor to pakapito a folad, o sakaheci ko pakapeleng to Ankor. O nika tadamangata no Ankor to Sinlo i, o sakasawad to Ankor, mafolaw tayra i Kinpen a mipatireng to ningri itira. Nani itiya sato, maroray ko 'icel no Kanpociya, misi'ayaw to ka'ayaw ato kaikolan no Yienan ato Sinlo a tosaay a fiyaw a kitakit a midefong, pangangan han tonini a karawrawan a mihecahecaan to "O to'eman a citay". Micalap ko Yienan to la'enoay a Kanpociya (oya sacumodan no Mikong a tarawadaw a pala), oni ko sakamalala'isan a demak.''' Itini i saka 1296 a mihecaan, miocor ko Yincaw ci Cew-takowan a mihilap to Ankor a hongtian a kitakit, '''pakacecay a mihecaan ko nipihilap nira. Pinokay sato i, mitilid ci Cew-takowan to cecay a codad "Cen-la-fong-to-ci", o pisiwkayan no codad to lekakawa no pikowan, sici ato kicay, saki'orip, palapalaan ato fonka. Caay ko pisiwkayan aca ko pi'arawan nira i, ira ho ko sepat a polo' a tadamaanay a liyad. Tahira sato i saka safaw siwa a sici, falicen no tamdaw ko codad to sowal no France, Germany ato inko ato masamaanay a sowal. I ka'ayaw no pikowanan no Fakong to Ankor, o pakakalimelaan a tadamaanay a likisi a codad no Kanpociya.''' O picowatan no France a pikuwan to Indocina, nani 1863 tahira i 1953 a mihecaan, '''micalap ko France a micingcing tonini a pala (O pidefong no Yoropa ato Amirika a kitakit to ni'ecoan a pala). I 1863 a mihecaan, paci'cien no France ko Kanpociya a micingcing, mala o pisimawan a kitakit. I sakatosa a kalaloodan a hekal, nani 1942 a mihecaan tahira i 1945 a mihecaan, micalap ko Ripon to Kanpociya. Ikol no kalaloodan i, itini i 1953 a mihecaan saka safaw cecay a folad saka siwa a romi'ad, misiiked ko Kanpociya a miliyas to pikowan no France. Satapang i, o pikuwan no hongti, o sakacecayay a hongtian a kitakit no Kanpociya, itini i pikowan ni Siyanoan i, o kitenokay ko sapikowan.''' Miteka i tenok no 1960 a mihecaan, '''ona toloay a ci’icelay a kitakit, o Congko, o Amirika ato o Solin, mapolong a midefong tonini a Indocina a pala a micowat ato mikowan. Mafiyok ko nikakemet no kasakitakit ato kalaloodan no Vietnam i, malalood ko laloma'ay no Kanpociya. Itini i 1970 a mihecaan saka tolo a folad saka safaw falo a romi'ad, ci Lon Nol a Ciyancin, oya mikiAmirikaay ko faloco' nira, mifodfod to sifo, mipalasawad to sakahontian a patireng to Kapolongan a Kitakit no Khmer. Roma i, o mikiCongkoay ci Siyano a honti i, pasonolay tarira i Beijing a maro'.''' === '''Palapalaan(地理)''' === O dadahal no sera ira ko 181,035 km², o polong no kitakit i,misilsilan maka24 ko etal ato cecay a no Hontian a Tokay, ika’amis malafiyaw ato Tayko, Lyawko, ikatimol i,madado’edo’ ko pala ato Yienan, isakatimol no sa’etipan misi’ayaway to Sinlowan(暹羅灣). O kakaya’ no lislis no riyar ira ko 443 km,ilaloma’ nona kitakit ira ko cecay a fanaw o Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖; Roma a tilid: Tonlé Sap), o pifotingan, pialaan to nanom itini, o saka’orip tamtamdaw.Mahaop ko 20% no polong a sera o liomahan. 24 ko kasaetal sakowan, sepatay aca ko misi’ayaway to riyar a sakowan, tolo ko niyahay pikowan a sakowan, 172 ko mamangay a etal. O tahapinangan a pala i, o isifo’ay nona kitakit a Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖), Pasa ’alo ato nani ka’amis taratimol a mihifalat tona kitakit a Mikong ’alo,isifo’ay no kitakit a dafdaf i,mahaop ko 3/4 no polong a sera no kitakit. O Tonlisa Fanaw ato Mikong ’alo nani tongroh no riyar 100 m ko ka’akawang.sa’akawang sa nani tongroh no riyar i,masakefohkefohay ko pala,o itiraay i sakatimol no sa’etipay a Toko lotok mitifacay to 1500 m ko ka’akawang, nani ka’amisay no sa’etipan taratimol sa no sa’etipan ko do’edo’edo. O itiraay I kawali a Awlar Lotok(Phnom Aural)o sa’akawangay no Kanpociya kitakita, tahiraay to 1771 m ko ka’akawang. === '''Siici(政治)''' === Itiyaay i 1993 mihecan a kinpo tatapangan rikec no kitakit, misetek to faco no kitakit o Hontian Kitakit, masasiiked ko Misanga’ay to rikec, Matayal to Demak ato Misawkitay,toloay ko kasasiiked no sakowan ’icel. O honti i,tahira i patay ko kalasawara’an,kakomodan no sofitay, o tahapinangan no kalacecay no kitakit ato kaira no kitakit a tahadahoc, ira heca ko ’icel mitedal to tata’angay raraw no malofoay tamdaw. Ano cakapakatayal ato ano miholol i romaay kitakit ko honti, o tapang no Fafa’eday Pikaykian no Kitakit ko mamiceror to tayal no honti.Ano mapatay ko honti, o tapang no sifo, kakeridan no tosaay rekad no mipaypayay a Fociyaw, o tapang no Fafa’eday Pikaykian ato Finawlan Pikaykian polong han 9 ko tamdaw misanga’ to iingkay, masasowal a misimsim to mamalahonti nani laloma’an no honti, patireng to fa’elohay a honti. === '''Kicai(經濟)''' === O cecay no polong a cowaho kacomahad ko ’orip a kotakit ko Kanpociya,ira ko 4 a hecek no pili’etanan nona kitakit, oriraan i,o pihololan no lafang, mitelekay to riko’, misaloma ato liomah. Oninian haw i,cowa ka citolas ko fodfod tona kitakit, orasaka, macara ko sapicomahadaw to kicai no kitakit, kalomihecaan a kacomahad no kicai tahiraay aca i 7% ko sa’osi.orasaka, tadamatatifac ko kasasiroma no cipaysoay ato manikaway ko ’orip, o manikaway a tamdaw i,awa ko sapaising, cakapapitilid to ka’emangay,tada awa ko fana’ to maamaan. I 2006 miheca, o mipalafangay a tayni cilafas to 170 ko ofad,[3]2005 miheca makarkar i riyar ko kasolin a simal ato palapalaan a kaso, i 2009 ano ca i 2010 miheca a misatapang paliwal, tata’ang ko pisiwar to kacomahad no kicai no Kanpociya a manga’ay. [1] === '''Tamdaw(人口)''' === O polong a tamdaw no Konpociya ira ko 1550 ofad, o Kanpociya a finacadan mahaop ko 90% ko ka’aloman, ira ho roma a mamangay a finacadan o Kuwaping mahaop ko 1%, o Cing finacadan(Kuwaping a sowal:京族; Roma a tilid:Gin)mahaop ko 9%, o Laos(Kuwaping a sowal:佬族)ato Tay finacadan, ira ho ko masasiromaromaay a mamangay a 20 ko finacadan,oninian i,ira ko ikemoday no lotok a maro’. O lalen no ’orip i, 71.41 ko mihecaan. == '''Sowal(語言)''' == O tamdaw no Kanpociya sahetoay mira’oyay to sowal ato tilid no Kanpociya,ira kono niyah a sa’osi,itini i Kanpociya ikakaay ko katenak no Kanpociya pasasotiri’en ato no Arapiya a sa’osi. O sowal no Kuwaping itini ono Cawco a sowal(Ikiris a sowal: Teochew ano ca Chiuchow),o cecay a sowal no Payrang itini i Taywan.ono niyah a sowal ko hasowal no kasasiromaroma a finacadan. Itiya ho halafin malamicowatan a sokowan no Franso ko Kanpociya, orasaka, o sakatosa a matenakay a sowal ko Franso a sowal, nikawrira, anini sato cowa ka matiya toya i’ayaway ko katenak no Franso a sowal. Tahanini sato i,adihay to ko katayalan cemahad to ko kicai ’aloman ko tayniay a misanga’ to kofa ko Kuwaping a tamadaw, orasaka, matenak ko sowal no Kuwaping ato Ikiris a sowal i Kanpociya. [[Faylo:Kraing_Tbong_VB_01_06_6.JPG|縮圖|[[Faylo:Conbodia2.ogg|縮圖]]niyaro' (Kraing Tbong )]] === '''Pitooran(宗教)''' === O mipaypayay a Fociyaw koni pasetekan malo no kitakit a pitooran, i matini mahaop ko 95% no polong a tamdaw no Kanpociya ko mitooray tonini, sakakaay ko ka’aloman ko mitooray i,o Kanpociya a tamdaw, malecad ato fiyaw a Tayko. O itiniay a Kuwaping ato Cin finacadan o Tacen Fociya(Kuwaping a sowal:大乘佛教;Ikiris a sowal:mahāyāna buddhism), Tinsikyo ato Fa’elohay a Kristoan, o Can finacadan(Kuwaping a sowal:占族;Ikiris a sowal:Urang Campa)[5] [6] o Islan Ciyaw ko pitooran, ira ho cowa ka ’aloman a tamdaw o mitooray to pawidangay. === '''Punka(文化)''' === O sakero no Kanpociya tolo ko kasasiiked:o to’asan sakero, niyaro’ay sakero, ato sapalafang sakero. O tahapinangan no Kanpociya a sakero i,ono to’asan sakero. Adihay ko masariromaromaay a siikeday a pisalaan no lafang itini, o cinganganay i kalokitakit i, itiraay i ka’amis no kitakit a [[Faylo:Fishsale.jpg|縮圖|[[Faylo:Conbodia.ogg|縮圖]]itaminaay paliwal to dafong(Fishsale)]] no hekalay kitakit o Wukoku(Kuwaping a sowal:吳哥窟 [7]Roma a tilid: ʾṅ̥grvt̥t=ʾaṅgaravatta).isasifo’an no kitakit i, tadaadihay ko nipatirengan Fyo pipaypayan, isaka’etipan ira ko Tonlisa Fanaw, o lalen no ’ngongol no nanom ira ko cecay laya’, o kakahad i,ira ko 1,700 km²,manga’ay a pakatamina a minengneng to tataparan. Itini tona fanaw ’aloman ko kalaloma’ hananay ko tamina a ’orip, isakatimol dihekoay ko cidal, toloay ko mihaian no Linheko a rocok no punka no Kanpociya. === '''Tahapinangan a Tilid (參考文獻)''' === [1] 劍浮沙(梵語:Kamboja)是印度列國時代的十六雄國之一,又譯為甘菩遮國。 [2] Relazione del primo viaggio intorno al mondo - Wikisource. it.wikisource.org. [2019-08-07]. (原始內容存檔於2018-11-22) [3] 1.7 million. [2007-07-27]. (原始內容存檔於2013-12-02). [4] 廣西對柬埔寨投資呈爆發式增長 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館)news.xinhuanet.com [5] Andaya, Leonard Y. Leaves of the same tree: trade and ethnicity in the Straits of Melaka. University of Hawaii Press. 2008: 44 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-0-8248-3189-9</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08) [6] Reid, Anthony. Verandah of violence: the background to the Aceh problem. NUS Press. 2006: 8 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-9971-69-331-2</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08). [7] 中國地名委員會. 外国地名译名手册. 商務印書館. 1993: 31. <nowiki>ISBN 7-100-00798-4</nowiki>. Ângkôr Wat 【柬】 吳哥窟; === '''Pikafitan i papotal(外部連結)''' === •(英文)柬埔寨王國 - Cambodia e-Gov •(英文)柬埔寨電子簽證 - Cambodia e-Visa (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(繁體中文)柬埔寨旅遊部官方網站 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(英文)柬埔寨旅遊指南 •(英文)開放式目錄計劃中和柬埔寨相關的內容 •(英文) 維基媒體的柬埔寨地圖集 • 維基導遊上有關柬埔寨(繁體中文)的旅行指南 • 維基導遊上有關柬埔寨(法文)的旅行指南 • 維客旅行上的柬埔寨 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) • OpenStreetMap上有關柬埔寨的地理資訊 •谷歌地圖 3bvnwq39l2uea3lyqfa1t2tdtll6lvi 49079 49078 2026-05-29T12:24:12Z Haratal 3361 49079 wikitext text/x-wiki == Kanpociya Hontian Kitakit(柬埔寨王國) == === ''T'''akaray sowal(概要)''''' === Kanpociya Hontian Kitakit([[kuwaping a sowal]]: 柬埔寨王國) [[Kanpociya sowal]]:高棉語:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; [[Kuwaping sowal]]: 柬埔寨王國), itiraay i [[Faylo:Flag_of_Cambodia.svg|縮圖|Flag of Cambodia]] a Pecihan-Kanatal中南半島,Katimol-Sakawalian Aciya a Korapaw東南亞大陸地區 ko kaitiraan nona [[kitakit]], o syoto tatapangan a tokay o [[Cinpin]](Kanpociya sowal:ក្រុងភ្នំពេញ,Roma a tilid:krong Phnum Pɨñ; Kuwaoing sowal:金邊). O kapot no Linheko ato Katimol-Sakawalian Aciya kitakit a Katatelekan. Isaka’etip no Kanpociya i,malalocokay ato Tayko, isaka’amis no sakawali Malala’eday ato Laoko, isakawali ato sakatimol no sawalian malafiyaw ato Yienan, ikatimol o SinloKihaw(暹羅灣). Hato masadangahay ko pala no Kanpociya,tolo no pasitiraan o tapolo ato tokos, isifo’ o dadahalay a cihenekay dafdaf, ona sera tonini makinatolo no sepat no polong sera no kitakit. Ira ko tata’akay ‘alo Mikong-‘alo(湄公河), ira ho tata’angay a fanaw o Tonglisa-fanaw(Kanpociya sowal:បឹងទន្លេសាប,Roma a tilid:Tonlé Sap; Kuwaping sowal: 洞里薩湖). === '''Nangan no kitakit(國名)''' === O tadangangan no Kanpociya o Kanpociya Hontian Kitakit(Kanpociya sowal:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; Kuwaping sowal:柬埔寨王國)。O 「ព្រះ」hananay i, fangcalay sanay「神聖的」,o 「រាជាណាចក្រ」hananay i,o honti sanay「王國」, o「កម្ពុជា」hananay i,o Kanpociya sanay「柬埔寨」. Ona ngangan tonini i,nani「कम्बोजदेश」(Kambujadeśa)(Ikiris sowal:Sanskrit; Kuwaping sowal:梵語),o maan ko imi nona sowal han i, o 「sera ni Cinfusa 」[1] sanay. Ona ngangan no Kanpociya itini i rikisi no kuwaping itiraay ho i Tonghan(東漢 25-220 mihecaan)iraay to a matilid,nikawrira adihay ko masasiromaromaay a pangangan, tahira to i Min Wanli a mihecahecaan(明朝萬曆) nga’ sacecay sanay to a pangangan to Kanpociya(柬埔寨) . Itini I nitilidan no Sa’etipay-Kitakit i,o misahinahinamay tamdaw ci [[Faylo:Location_Cambodia_ASEAN.svg|縮圖|Location Cambodia ASEAN]] (Italiya sowal:Antonio Pigafetta; Kuwaping sowal:安東尼奧·皮加費塔) o 「Camogia」[2] hananay ningra a pangangan. === Likisi(歷史) === O to’asan a parayrayan a kitakit i Conan-pan-tao ko Kanpociya, matafesiw to ko tosa a patek (2000) a mihecaan ko likisi nira. '''O nalacolan no Payon: I yiesoan to cecay a sici i, i laloma’ no kitakit no Kanpociya i, ira ko Fnan a kitakit, o India ko nipatirengan nangra to tatapangan a pitooran no kitakit, saka mafiyak ko serangawan no India a malenaf. O tatapangan a pikowannan a ningri no Fnan i, o Viyadatapora (Vyadhapura, sowal no Fan: tokay no mi’adopay), itini i ngataay no Polamyen a sakowan no aniniay. Ira ko Meking a tarawadaw, nani saetip kaamisay pasayra i kawali a pasadak to riyar. I sasifoan no sakapito a sici no yiesoan, mapalahedaw no nani ka’amisan a Cenla ko Fnan, ma’atingid koya wawa no hongti no Fnan tayra i Cawa, itira sato a patireng to Santi a hongtian a kitakit.''' Ikor no nikapalahedaw no Cenla to Fnan i, '''matongal ko ’icel no kitakit. Tahira i pikowanan ni Ceyapoman sakacecay i, pakalowid haca cingra a mi’eco to sifo’ay ato ka’amisan a pala no Lawos. O kasalaled a pala i, i ka’amisan tahira i Nancaw, i katimolan i, tahira i rarem no Meking a tarawadaw, mihaop to aniniay a Kanpociya, Lawos ato katimolan no Yienan. Awaay ko teloc ni Ceyapoman sakacecay mamirayray to pikowanan. I kor no nikapatay nira i, o sona  nira ci Ceyatitaywi ko mamalahongti. Fahal sa milafodes ko kitakit, pangangan han no likisi tonini a demak to "O Tarawadaw a Cenla ato Hadhad a Cenla" a kalaloodan, pakarawraw i laloma'an no kitakit.''' I ka’ayaw kaikor no yiesoan no 787 a mihecaan i, '''oya pikowanan a tokay ci Sanpipora no Cidalay a hontian a kitakit i tarawadaw a Cenla, mapeleng a ma'eco no Saliyentra a hongtian a kitakit. Mapacok a mapatay koya hongti ci Mohipotifaman, malepel haca koya wawa no hongti (oya mamalahongti i ikor ci Ceyapoman sakatosa). Nani itiya ho sato, makowanan no i Cawaay a Saliyentra (Santi) a hongtian a kitakit koya tarawadaw a Cenla, tahira i nikalafac ni Ceyapoman sakatosa nani Cawa, ta misiiked cingra a malahongti. Palacecay ci Ceyapoman sakatosa a mikowan to tarawadaw a Cenla ato hadhad a Cenla. Itira i ka’amisan-kawali no Ankor to paka tolo polo' a kongliay i Lici a lotok, saka mipatireng to Ankor a hontian a kitakit.''' O Ankor a hongtian a kitakit, o pangangan han haca to Kemer a hongtian a kitakit, '''tahira i saka safaw tosa a sici i, tadamatedi'ay ko kitakit, tadamakapahay ko serangawan. O kasalaled a pala nira i, mihaop to polong no aniniay a Kanpociya, ato kasa'etal a pala no Taylen, Lawos ato Yienan. I saka safaw tolo a sici i, matenak ko Sancopo a Fociw (Theravada a Fociw) nani Sililanka a tayni. Itini i saka 1430 a mihecaan (saka-lima a mihecaan no Siyande no Min), midefong ko Sinlo to Kanpociya, milikot to tokay no Ankor to pakapito a folad, o sakaheci ko pakapeleng to Ankor. O nika tadamangata no Ankor to Sinlo i, o sakasawad to Ankor, mafolaw tayra i Kinpen a mipatireng to ningri itira. Nani itiya sato, maroray ko 'icel no Kanpociya, misi'ayaw to ka'ayaw ato kaikolan no Yienan ato Sinlo a tosaay a fiyaw a kitakit a midefong, pangangan han tonini a karawrawan a mihecahecaan to "O to'eman a citay". Micalap ko Yienan to la'enoay a Kanpociya (oya sacumodan no Mikong a tarawadaw a pala), oni ko sakamalala'isan a demak.''' Itini i saka 1296 a mihecaan, miocor ko Yincaw ci Cew-takowan a mihilap to Ankor a hongtian a kitakit, '''pakacecay a mihecaan ko nipihilap nira. Pinokay sato i, mitilid ci Cew-takowan to cecay a codad "Cen-la-fong-to-ci", o pisiwkayan no codad to lekakawa no pikowan, sici ato kicay, saki'orip, palapalaan ato fonka. Caay ko pisiwkayan aca ko pi'arawan nira i, ira ho ko sepat a polo' a tadamaanay a liyad. Tahira sato i saka safaw siwa a sici, falicen no tamdaw ko codad to sowal no France, Germany ato inko ato masamaanay a sowal. I ka'ayaw no pikowanan no Fakong to Ankor, o pakakalimelaan a tadamaanay a likisi a codad no Kanpociya.''' O picowatan no France a pikuwan to Indocina, nani 1863 tahira i 1953 a mihecaan, '''micalap ko France a micingcing tonini a pala (O pidefong no Yoropa ato Amirika a kitakit to ni'ecoan a pala). I 1863 a mihecaan, paci'cien no France ko Kanpociya a micingcing, mala o pisimawan a kitakit. I sakatosa a kalaloodan a hekal, nani 1942 a mihecaan tahira i 1945 a mihecaan, micalap ko Ripon to Kanpociya. Ikol no kalaloodan i, itini i 1953 a mihecaan saka safaw cecay a folad saka siwa a romi'ad, misiiked ko Kanpociya a miliyas to pikowan no France. Satapang i, o pikuwan no hongti, o sakacecayay a hongtian a kitakit no Kanpociya, itini i pikowan ni Siyanoan i, o kitenokay ko sapikowan.''' Miteka i tenok no 1960 a mihecaan, '''ona toloay a ci’icelay a kitakit, o Congko, o Amirika ato o Solin, mapolong a midefong tonini a Indocina a pala a micowat ato mikowan. Mafiyok ko nikakemet no kasakitakit ato kalaloodan no Vietnam i, malalood ko laloma'ay no Kanpociya. Itini i 1970 a mihecaan saka tolo a folad saka safaw falo a romi'ad, ci Lon Nol a Ciyancin, oya mikiAmirikaay ko faloco' nira, mifodfod to sifo, mipalasawad to sakahontian a patireng to Kapolongan a Kitakit no Khmer. Roma i, o mikiCongkoay ci Siyano a honti i, pasonolay tarira i Beijing a maro'. I kalaloodan no Vietnam i, malala'is ko hitay no timolay a Vietnam,''' === '''Palapalaan(地理)''' === O dadahal no sera ira ko 181,035 km², o polong no kitakit i,misilsilan maka24 ko etal ato cecay a no Hontian a Tokay, ika’amis malafiyaw ato Tayko, Lyawko, ikatimol i,madado’edo’ ko pala ato Yienan, isakatimol no sa’etipan misi’ayaway to Sinlowan(暹羅灣). O kakaya’ no lislis no riyar ira ko 443 km,ilaloma’ nona kitakit ira ko cecay a fanaw o Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖; Roma a tilid: Tonlé Sap), o pifotingan, pialaan to nanom itini, o saka’orip tamtamdaw.Mahaop ko 20% no polong a sera o liomahan. 24 ko kasaetal sakowan, sepatay aca ko misi’ayaway to riyar a sakowan, tolo ko niyahay pikowan a sakowan, 172 ko mamangay a etal. O tahapinangan a pala i, o isifo’ay nona kitakit a Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖), Pasa ’alo ato nani ka’amis taratimol a mihifalat tona kitakit a Mikong ’alo,isifo’ay no kitakit a dafdaf i,mahaop ko 3/4 no polong a sera no kitakit. O Tonlisa Fanaw ato Mikong ’alo nani tongroh no riyar 100 m ko ka’akawang.sa’akawang sa nani tongroh no riyar i,masakefohkefohay ko pala,o itiraay i sakatimol no sa’etipay a Toko lotok mitifacay to 1500 m ko ka’akawang, nani ka’amisay no sa’etipan taratimol sa no sa’etipan ko do’edo’edo. O itiraay I kawali a Awlar Lotok(Phnom Aural)o sa’akawangay no Kanpociya kitakita, tahiraay to 1771 m ko ka’akawang. === '''Siici(政治)''' === Itiyaay i 1993 mihecan a kinpo tatapangan rikec no kitakit, misetek to faco no kitakit o Hontian Kitakit, masasiiked ko Misanga’ay to rikec, Matayal to Demak ato Misawkitay,toloay ko kasasiiked no sakowan ’icel. O honti i,tahira i patay ko kalasawara’an,kakomodan no sofitay, o tahapinangan no kalacecay no kitakit ato kaira no kitakit a tahadahoc, ira heca ko ’icel mitedal to tata’angay raraw no malofoay tamdaw. Ano cakapakatayal ato ano miholol i romaay kitakit ko honti, o tapang no Fafa’eday Pikaykian no Kitakit ko mamiceror to tayal no honti.Ano mapatay ko honti, o tapang no sifo, kakeridan no tosaay rekad no mipaypayay a Fociyaw, o tapang no Fafa’eday Pikaykian ato Finawlan Pikaykian polong han 9 ko tamdaw misanga’ to iingkay, masasowal a misimsim to mamalahonti nani laloma’an no honti, patireng to fa’elohay a honti. === '''Kicai(經濟)''' === O cecay no polong a cowaho kacomahad ko ’orip a kotakit ko Kanpociya,ira ko 4 a hecek no pili’etanan nona kitakit, oriraan i,o pihololan no lafang, mitelekay to riko’, misaloma ato liomah. Oninian haw i,cowa ka citolas ko fodfod tona kitakit, orasaka, macara ko sapicomahadaw to kicai no kitakit, kalomihecaan a kacomahad no kicai tahiraay aca i 7% ko sa’osi.orasaka, tadamatatifac ko kasasiroma no cipaysoay ato manikaway ko ’orip, o manikaway a tamdaw i,awa ko sapaising, cakapapitilid to ka’emangay,tada awa ko fana’ to maamaan. I 2006 miheca, o mipalafangay a tayni cilafas to 170 ko ofad,[3]2005 miheca makarkar i riyar ko kasolin a simal ato palapalaan a kaso, i 2009 ano ca i 2010 miheca a misatapang paliwal, tata’ang ko pisiwar to kacomahad no kicai no Kanpociya a manga’ay. [1] === '''Tamdaw(人口)''' === O polong a tamdaw no Konpociya ira ko 1550 ofad, o Kanpociya a finacadan mahaop ko 90% ko ka’aloman, ira ho roma a mamangay a finacadan o Kuwaping mahaop ko 1%, o Cing finacadan(Kuwaping a sowal:京族; Roma a tilid:Gin)mahaop ko 9%, o Laos(Kuwaping a sowal:佬族)ato Tay finacadan, ira ho ko masasiromaromaay a mamangay a 20 ko finacadan,oninian i,ira ko ikemoday no lotok a maro’. O lalen no ’orip i, 71.41 ko mihecaan. == '''Sowal(語言)''' == O tamdaw no Kanpociya sahetoay mira’oyay to sowal ato tilid no Kanpociya,ira kono niyah a sa’osi,itini i Kanpociya ikakaay ko katenak no Kanpociya pasasotiri’en ato no Arapiya a sa’osi. O sowal no Kuwaping itini ono Cawco a sowal(Ikiris a sowal: Teochew ano ca Chiuchow),o cecay a sowal no Payrang itini i Taywan.ono niyah a sowal ko hasowal no kasasiromaroma a finacadan. Itiya ho halafin malamicowatan a sokowan no Franso ko Kanpociya, orasaka, o sakatosa a matenakay a sowal ko Franso a sowal, nikawrira, anini sato cowa ka matiya toya i’ayaway ko katenak no Franso a sowal. Tahanini sato i,adihay to ko katayalan cemahad to ko kicai ’aloman ko tayniay a misanga’ to kofa ko Kuwaping a tamadaw, orasaka, matenak ko sowal no Kuwaping ato Ikiris a sowal i Kanpociya. [[Faylo:Kraing_Tbong_VB_01_06_6.JPG|縮圖|[[Faylo:Conbodia2.ogg|縮圖]]niyaro' (Kraing Tbong )]] === '''Pitooran(宗教)''' === O mipaypayay a Fociyaw koni pasetekan malo no kitakit a pitooran, i matini mahaop ko 95% no polong a tamdaw no Kanpociya ko mitooray tonini, sakakaay ko ka’aloman ko mitooray i,o Kanpociya a tamdaw, malecad ato fiyaw a Tayko. O itiniay a Kuwaping ato Cin finacadan o Tacen Fociya(Kuwaping a sowal:大乘佛教;Ikiris a sowal:mahāyāna buddhism), Tinsikyo ato Fa’elohay a Kristoan, o Can finacadan(Kuwaping a sowal:占族;Ikiris a sowal:Urang Campa)[5] [6] o Islan Ciyaw ko pitooran, ira ho cowa ka ’aloman a tamdaw o mitooray to pawidangay. === '''Punka(文化)''' === O sakero no Kanpociya tolo ko kasasiiked:o to’asan sakero, niyaro’ay sakero, ato sapalafang sakero. O tahapinangan no Kanpociya a sakero i,ono to’asan sakero. Adihay ko masariromaromaay a siikeday a pisalaan no lafang itini, o cinganganay i kalokitakit i, itiraay i ka’amis no kitakit a [[Faylo:Fishsale.jpg|縮圖|[[Faylo:Conbodia.ogg|縮圖]]itaminaay paliwal to dafong(Fishsale)]] no hekalay kitakit o Wukoku(Kuwaping a sowal:吳哥窟 [7]Roma a tilid: ʾṅ̥grvt̥t=ʾaṅgaravatta).isasifo’an no kitakit i, tadaadihay ko nipatirengan Fyo pipaypayan, isaka’etipan ira ko Tonlisa Fanaw, o lalen no ’ngongol no nanom ira ko cecay laya’, o kakahad i,ira ko 1,700 km²,manga’ay a pakatamina a minengneng to tataparan. Itini tona fanaw ’aloman ko kalaloma’ hananay ko tamina a ’orip, isakatimol dihekoay ko cidal, toloay ko mihaian no Linheko a rocok no punka no Kanpociya. === '''Tahapinangan a Tilid (參考文獻)''' === [1] 劍浮沙(梵語:Kamboja)是印度列國時代的十六雄國之一,又譯為甘菩遮國。 [2] Relazione del primo viaggio intorno al mondo - Wikisource. it.wikisource.org. [2019-08-07]. (原始內容存檔於2018-11-22) [3] 1.7 million. [2007-07-27]. (原始內容存檔於2013-12-02). [4] 廣西對柬埔寨投資呈爆發式增長 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館)news.xinhuanet.com [5] Andaya, Leonard Y. Leaves of the same tree: trade and ethnicity in the Straits of Melaka. University of Hawaii Press. 2008: 44 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-0-8248-3189-9</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08) [6] Reid, Anthony. Verandah of violence: the background to the Aceh problem. NUS Press. 2006: 8 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-9971-69-331-2</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08). [7] 中國地名委員會. 外国地名译名手册. 商務印書館. 1993: 31. <nowiki>ISBN 7-100-00798-4</nowiki>. Ângkôr Wat 【柬】 吳哥窟; === '''Pikafitan i papotal(外部連結)''' === •(英文)柬埔寨王國 - Cambodia e-Gov •(英文)柬埔寨電子簽證 - Cambodia e-Visa (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(繁體中文)柬埔寨旅遊部官方網站 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(英文)柬埔寨旅遊指南 •(英文)開放式目錄計劃中和柬埔寨相關的內容 •(英文) 維基媒體的柬埔寨地圖集 • 維基導遊上有關柬埔寨(繁體中文)的旅行指南 • 維基導遊上有關柬埔寨(法文)的旅行指南 • 維客旅行上的柬埔寨 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) • OpenStreetMap上有關柬埔寨的地理資訊 •谷歌地圖 mi6m8lhg794m667so4tkihpveep0k2z 49080 49079 2026-05-29T12:24:26Z Haratal 3361 49080 wikitext text/x-wiki == Kanpociya Hontian Kitakit(柬埔寨王國) == === ''T'''akaray sowal(概要)''''' === Kanpociya Hontian Kitakit([[kuwaping a sowal]]: 柬埔寨王國) [[Kanpociya sowal]]:高棉語:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; [[Kuwaping sowal]]: 柬埔寨王國), itiraay i [[Faylo:Flag_of_Cambodia.svg|縮圖|Flag of Cambodia]] a Pecihan-Kanatal中南半島,Katimol-Sakawalian Aciya a Korapaw東南亞大陸地區 ko kaitiraan nona [[kitakit]], o syoto tatapangan a tokay o [[Cinpin]](Kanpociya sowal:ក្រុងភ្នំពេញ,Roma a tilid:krong Phnum Pɨñ; Kuwaoing sowal:金邊). O kapot no Linheko ato Katimol-Sakawalian Aciya kitakit a Katatelekan. Isaka’etip no Kanpociya i,malalocokay ato Tayko, isaka’amis no sakawali Malala’eday ato Laoko, isakawali ato sakatimol no sawalian malafiyaw ato Yienan, ikatimol o SinloKihaw(暹羅灣). Hato masadangahay ko pala no Kanpociya,tolo no pasitiraan o tapolo ato tokos, isifo’ o dadahalay a cihenekay dafdaf, ona sera tonini makinatolo no sepat no polong sera no kitakit. Ira ko tata’akay ‘alo Mikong-‘alo(湄公河), ira ho tata’angay a fanaw o Tonglisa-fanaw(Kanpociya sowal:បឹងទន្លេសាប,Roma a tilid:Tonlé Sap; Kuwaping sowal: 洞里薩湖). === '''Nangan no kitakit(國名)''' === O tadangangan no Kanpociya o Kanpociya Hontian Kitakit(Kanpociya sowal:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; Kuwaping sowal:柬埔寨王國)。O 「ព្រះ」hananay i, fangcalay sanay「神聖的」,o 「រាជាណាចក្រ」hananay i,o honti sanay「王國」, o「កម្ពុជា」hananay i,o Kanpociya sanay「柬埔寨」. Ona ngangan tonini i,nani「कम्बोजदेश」(Kambujadeśa)(Ikiris sowal:Sanskrit; Kuwaping sowal:梵語),o maan ko imi nona sowal han i, o 「sera ni Cinfusa 」[1] sanay. Ona ngangan no Kanpociya itini i rikisi no kuwaping itiraay ho i Tonghan(東漢 25-220 mihecaan)iraay to a matilid,nikawrira adihay ko masasiromaromaay a pangangan, tahira to i Min Wanli a mihecahecaan(明朝萬曆) nga’ sacecay sanay to a pangangan to Kanpociya(柬埔寨) . Itini I nitilidan no Sa’etipay-Kitakit i,o misahinahinamay tamdaw ci [[Faylo:Location_Cambodia_ASEAN.svg|縮圖|Location Cambodia ASEAN]] (Italiya sowal:Antonio Pigafetta; Kuwaping sowal:安東尼奧·皮加費塔) o 「Camogia」[2] hananay ningra a pangangan. === Likisi(歷史) === O to’asan a parayrayan a kitakit i Conan-pan-tao ko Kanpociya, matafesiw to ko tosa a patek (2000) a mihecaan ko likisi nira. '''O nalacolan no Payon: I yiesoan to cecay a sici i, i laloma’ no kitakit no Kanpociya i, ira ko Fnan a kitakit, o India ko nipatirengan nangra to tatapangan a pitooran no kitakit, saka mafiyak ko serangawan no India a malenaf. O tatapangan a pikowannan a ningri no Fnan i, o Viyadatapora (Vyadhapura, sowal no Fan: tokay no mi’adopay), itini i ngataay no Polamyen a sakowan no aniniay. Ira ko Meking a tarawadaw, nani saetip kaamisay pasayra i kawali a pasadak to riyar. I sasifoan no sakapito a sici no yiesoan, mapalahedaw no nani ka’amisan a Cenla ko Fnan, ma’atingid koya wawa no hongti no Fnan tayra i Cawa, itira sato a patireng to Santi a hongtian a kitakit.''' Ikor no nikapalahedaw no Cenla to Fnan i, '''matongal ko ’icel no kitakit. Tahira i pikowanan ni Ceyapoman sakacecay i, pakalowid haca cingra a mi’eco to sifo’ay ato ka’amisan a pala no Lawos. O kasalaled a pala i, i ka’amisan tahira i Nancaw, i katimolan i, tahira i rarem no Meking a tarawadaw, mihaop to aniniay a Kanpociya, Lawos ato katimolan no Yienan. Awaay ko teloc ni Ceyapoman sakacecay mamirayray to pikowanan. I kor no nikapatay nira i, o sona  nira ci Ceyatitaywi ko mamalahongti. Fahal sa milafodes ko kitakit, pangangan han no likisi tonini a demak to "O Tarawadaw a Cenla ato Hadhad a Cenla" a kalaloodan, pakarawraw i laloma'an no kitakit.''' I ka’ayaw kaikor no yiesoan no 787 a mihecaan i, '''oya pikowanan a tokay ci Sanpipora no Cidalay a hontian a kitakit i tarawadaw a Cenla, mapeleng a ma'eco no Saliyentra a hongtian a kitakit. Mapacok a mapatay koya hongti ci Mohipotifaman, malepel haca koya wawa no hongti (oya mamalahongti i ikor ci Ceyapoman sakatosa). Nani itiya ho sato, makowanan no i Cawaay a Saliyentra (Santi) a hongtian a kitakit koya tarawadaw a Cenla, tahira i nikalafac ni Ceyapoman sakatosa nani Cawa, ta misiiked cingra a malahongti. Palacecay ci Ceyapoman sakatosa a mikowan to tarawadaw a Cenla ato hadhad a Cenla. Itira i ka’amisan-kawali no Ankor to paka tolo polo' a kongliay i Lici a lotok, saka mipatireng to Ankor a hontian a kitakit.''' O Ankor a hongtian a kitakit, o pangangan han haca to Kemer a hongtian a kitakit, '''tahira i saka safaw tosa a sici i, tadamatedi'ay ko kitakit, tadamakapahay ko serangawan. O kasalaled a pala nira i, mihaop to polong no aniniay a Kanpociya, ato kasa'etal a pala no Taylen, Lawos ato Yienan. I saka safaw tolo a sici i, matenak ko Sancopo a Fociw (Theravada a Fociw) nani Sililanka a tayni. Itini i saka 1430 a mihecaan (saka-lima a mihecaan no Siyande no Min), midefong ko Sinlo to Kanpociya, milikot to tokay no Ankor to pakapito a folad, o sakaheci ko pakapeleng to Ankor. O nika tadamangata no Ankor to Sinlo i, o sakasawad to Ankor, mafolaw tayra i Kinpen a mipatireng to ningri itira. Nani itiya sato, maroray ko 'icel no Kanpociya, misi'ayaw to ka'ayaw ato kaikolan no Yienan ato Sinlo a tosaay a fiyaw a kitakit a midefong, pangangan han tonini a karawrawan a mihecahecaan to "O to'eman a citay". Micalap ko Yienan to la'enoay a Kanpociya (oya sacumodan no Mikong a tarawadaw a pala), oni ko sakamalala'isan a demak.''' Itini i saka 1296 a mihecaan, miocor ko Yincaw ci Cew-takowan a mihilap to Ankor a hongtian a kitakit, '''pakacecay a mihecaan ko nipihilap nira. Pinokay sato i, mitilid ci Cew-takowan to cecay a codad "Cen-la-fong-to-ci", o pisiwkayan no codad to lekakawa no pikowan, sici ato kicay, saki'orip, palapalaan ato fonka. Caay ko pisiwkayan aca ko pi'arawan nira i, ira ho ko sepat a polo' a tadamaanay a liyad. Tahira sato i saka safaw siwa a sici, falicen no tamdaw ko codad to sowal no France, Germany ato inko ato masamaanay a sowal. I ka'ayaw no pikowanan no Fakong to Ankor, o pakakalimelaan a tadamaanay a likisi a codad no Kanpociya.''' O picowatan no France a pikuwan to Indocina, nani 1863 tahira i 1953 a mihecaan, '''micalap ko France a micingcing tonini a pala (O pidefong no Yoropa ato Amirika a kitakit to ni'ecoan a pala). I 1863 a mihecaan, paci'cien no France ko Kanpociya a micingcing, mala o pisimawan a kitakit. I sakatosa a kalaloodan a hekal, nani 1942 a mihecaan tahira i 1945 a mihecaan, micalap ko Ripon to Kanpociya. Ikol no kalaloodan i, itini i 1953 a mihecaan saka safaw cecay a folad saka siwa a romi'ad, misiiked ko Kanpociya a miliyas to pikowan no France. Satapang i, o pikuwan no hongti, o sakacecayay a hongtian a kitakit no Kanpociya, itini i pikowan ni Siyanoan i, o kitenokay ko sapikowan.''' Miteka i tenok no 1960 a mihecaan, '''ona toloay a ci’icelay a kitakit, o Congko, o Amirika ato o Solin, mapolong a midefong tonini a Indocina a pala a micowat ato mikowan. Mafiyok ko nikakemet no kasakitakit ato kalaloodan no Vietnam i, malalood ko laloma'ay no Kanpociya. Itini i 1970 a mihecaan saka tolo a folad saka safaw falo a romi'ad, ci Lon Nol a Ciyancin, oya mikiAmirikaay ko faloco' nira, mifodfod to sifo, mipalasawad to sakahontian a patireng to Kapolongan a Kitakit no Khmer. Roma i, o mikiCongkoay ci Siyano a honti i, pasonolay tarira i Beijing a maro'. I kalaloodan no Vietnam i, malala'is ko hitay no timolay a Vietnam, hitay no Amirika, sifoay ni Lon Nol a hitay ato hitay no amisay a Vietnam (o Kahengangay a Khmer a hitay),''' === '''Palapalaan(地理)''' === O dadahal no sera ira ko 181,035 km², o polong no kitakit i,misilsilan maka24 ko etal ato cecay a no Hontian a Tokay, ika’amis malafiyaw ato Tayko, Lyawko, ikatimol i,madado’edo’ ko pala ato Yienan, isakatimol no sa’etipan misi’ayaway to Sinlowan(暹羅灣). O kakaya’ no lislis no riyar ira ko 443 km,ilaloma’ nona kitakit ira ko cecay a fanaw o Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖; Roma a tilid: Tonlé Sap), o pifotingan, pialaan to nanom itini, o saka’orip tamtamdaw.Mahaop ko 20% no polong a sera o liomahan. 24 ko kasaetal sakowan, sepatay aca ko misi’ayaway to riyar a sakowan, tolo ko niyahay pikowan a sakowan, 172 ko mamangay a etal. O tahapinangan a pala i, o isifo’ay nona kitakit a Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖), Pasa ’alo ato nani ka’amis taratimol a mihifalat tona kitakit a Mikong ’alo,isifo’ay no kitakit a dafdaf i,mahaop ko 3/4 no polong a sera no kitakit. O Tonlisa Fanaw ato Mikong ’alo nani tongroh no riyar 100 m ko ka’akawang.sa’akawang sa nani tongroh no riyar i,masakefohkefohay ko pala,o itiraay i sakatimol no sa’etipay a Toko lotok mitifacay to 1500 m ko ka’akawang, nani ka’amisay no sa’etipan taratimol sa no sa’etipan ko do’edo’edo. O itiraay I kawali a Awlar Lotok(Phnom Aural)o sa’akawangay no Kanpociya kitakita, tahiraay to 1771 m ko ka’akawang. === '''Siici(政治)''' === Itiyaay i 1993 mihecan a kinpo tatapangan rikec no kitakit, misetek to faco no kitakit o Hontian Kitakit, masasiiked ko Misanga’ay to rikec, Matayal to Demak ato Misawkitay,toloay ko kasasiiked no sakowan ’icel. O honti i,tahira i patay ko kalasawara’an,kakomodan no sofitay, o tahapinangan no kalacecay no kitakit ato kaira no kitakit a tahadahoc, ira heca ko ’icel mitedal to tata’angay raraw no malofoay tamdaw. Ano cakapakatayal ato ano miholol i romaay kitakit ko honti, o tapang no Fafa’eday Pikaykian no Kitakit ko mamiceror to tayal no honti.Ano mapatay ko honti, o tapang no sifo, kakeridan no tosaay rekad no mipaypayay a Fociyaw, o tapang no Fafa’eday Pikaykian ato Finawlan Pikaykian polong han 9 ko tamdaw misanga’ to iingkay, masasowal a misimsim to mamalahonti nani laloma’an no honti, patireng to fa’elohay a honti. === '''Kicai(經濟)''' === O cecay no polong a cowaho kacomahad ko ’orip a kotakit ko Kanpociya,ira ko 4 a hecek no pili’etanan nona kitakit, oriraan i,o pihololan no lafang, mitelekay to riko’, misaloma ato liomah. Oninian haw i,cowa ka citolas ko fodfod tona kitakit, orasaka, macara ko sapicomahadaw to kicai no kitakit, kalomihecaan a kacomahad no kicai tahiraay aca i 7% ko sa’osi.orasaka, tadamatatifac ko kasasiroma no cipaysoay ato manikaway ko ’orip, o manikaway a tamdaw i,awa ko sapaising, cakapapitilid to ka’emangay,tada awa ko fana’ to maamaan. I 2006 miheca, o mipalafangay a tayni cilafas to 170 ko ofad,[3]2005 miheca makarkar i riyar ko kasolin a simal ato palapalaan a kaso, i 2009 ano ca i 2010 miheca a misatapang paliwal, tata’ang ko pisiwar to kacomahad no kicai no Kanpociya a manga’ay. [1] === '''Tamdaw(人口)''' === O polong a tamdaw no Konpociya ira ko 1550 ofad, o Kanpociya a finacadan mahaop ko 90% ko ka’aloman, ira ho roma a mamangay a finacadan o Kuwaping mahaop ko 1%, o Cing finacadan(Kuwaping a sowal:京族; Roma a tilid:Gin)mahaop ko 9%, o Laos(Kuwaping a sowal:佬族)ato Tay finacadan, ira ho ko masasiromaromaay a mamangay a 20 ko finacadan,oninian i,ira ko ikemoday no lotok a maro’. O lalen no ’orip i, 71.41 ko mihecaan. == '''Sowal(語言)''' == O tamdaw no Kanpociya sahetoay mira’oyay to sowal ato tilid no Kanpociya,ira kono niyah a sa’osi,itini i Kanpociya ikakaay ko katenak no Kanpociya pasasotiri’en ato no Arapiya a sa’osi. O sowal no Kuwaping itini ono Cawco a sowal(Ikiris a sowal: Teochew ano ca Chiuchow),o cecay a sowal no Payrang itini i Taywan.ono niyah a sowal ko hasowal no kasasiromaroma a finacadan. Itiya ho halafin malamicowatan a sokowan no Franso ko Kanpociya, orasaka, o sakatosa a matenakay a sowal ko Franso a sowal, nikawrira, anini sato cowa ka matiya toya i’ayaway ko katenak no Franso a sowal. Tahanini sato i,adihay to ko katayalan cemahad to ko kicai ’aloman ko tayniay a misanga’ to kofa ko Kuwaping a tamadaw, orasaka, matenak ko sowal no Kuwaping ato Ikiris a sowal i Kanpociya. [[Faylo:Kraing_Tbong_VB_01_06_6.JPG|縮圖|[[Faylo:Conbodia2.ogg|縮圖]]niyaro' (Kraing Tbong )]] === '''Pitooran(宗教)''' === O mipaypayay a Fociyaw koni pasetekan malo no kitakit a pitooran, i matini mahaop ko 95% no polong a tamdaw no Kanpociya ko mitooray tonini, sakakaay ko ka’aloman ko mitooray i,o Kanpociya a tamdaw, malecad ato fiyaw a Tayko. O itiniay a Kuwaping ato Cin finacadan o Tacen Fociya(Kuwaping a sowal:大乘佛教;Ikiris a sowal:mahāyāna buddhism), Tinsikyo ato Fa’elohay a Kristoan, o Can finacadan(Kuwaping a sowal:占族;Ikiris a sowal:Urang Campa)[5] [6] o Islan Ciyaw ko pitooran, ira ho cowa ka ’aloman a tamdaw o mitooray to pawidangay. === '''Punka(文化)''' === O sakero no Kanpociya tolo ko kasasiiked:o to’asan sakero, niyaro’ay sakero, ato sapalafang sakero. O tahapinangan no Kanpociya a sakero i,ono to’asan sakero. Adihay ko masariromaromaay a siikeday a pisalaan no lafang itini, o cinganganay i kalokitakit i, itiraay i ka’amis no kitakit a [[Faylo:Fishsale.jpg|縮圖|[[Faylo:Conbodia.ogg|縮圖]]itaminaay paliwal to dafong(Fishsale)]] no hekalay kitakit o Wukoku(Kuwaping a sowal:吳哥窟 [7]Roma a tilid: ʾṅ̥grvt̥t=ʾaṅgaravatta).isasifo’an no kitakit i, tadaadihay ko nipatirengan Fyo pipaypayan, isaka’etipan ira ko Tonlisa Fanaw, o lalen no ’ngongol no nanom ira ko cecay laya’, o kakahad i,ira ko 1,700 km²,manga’ay a pakatamina a minengneng to tataparan. Itini tona fanaw ’aloman ko kalaloma’ hananay ko tamina a ’orip, isakatimol dihekoay ko cidal, toloay ko mihaian no Linheko a rocok no punka no Kanpociya. === '''Tahapinangan a Tilid (參考文獻)''' === [1] 劍浮沙(梵語:Kamboja)是印度列國時代的十六雄國之一,又譯為甘菩遮國。 [2] Relazione del primo viaggio intorno al mondo - Wikisource. it.wikisource.org. [2019-08-07]. (原始內容存檔於2018-11-22) [3] 1.7 million. [2007-07-27]. (原始內容存檔於2013-12-02). [4] 廣西對柬埔寨投資呈爆發式增長 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館)news.xinhuanet.com [5] Andaya, Leonard Y. Leaves of the same tree: trade and ethnicity in the Straits of Melaka. University of Hawaii Press. 2008: 44 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-0-8248-3189-9</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08) [6] Reid, Anthony. Verandah of violence: the background to the Aceh problem. NUS Press. 2006: 8 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-9971-69-331-2</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08). [7] 中國地名委員會. 外国地名译名手册. 商務印書館. 1993: 31. <nowiki>ISBN 7-100-00798-4</nowiki>. Ângkôr Wat 【柬】 吳哥窟; === '''Pikafitan i papotal(外部連結)''' === •(英文)柬埔寨王國 - Cambodia e-Gov •(英文)柬埔寨電子簽證 - Cambodia e-Visa (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(繁體中文)柬埔寨旅遊部官方網站 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(英文)柬埔寨旅遊指南 •(英文)開放式目錄計劃中和柬埔寨相關的內容 •(英文) 維基媒體的柬埔寨地圖集 • 維基導遊上有關柬埔寨(繁體中文)的旅行指南 • 維基導遊上有關柬埔寨(法文)的旅行指南 • 維客旅行上的柬埔寨 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) • OpenStreetMap上有關柬埔寨的地理資訊 •谷歌地圖 td9mf0mx8e75umvm38lu34lvneu73kw 49081 49080 2026-05-29T12:24:42Z Haratal 3361 49081 wikitext text/x-wiki == Kanpociya Hontian Kitakit(柬埔寨王國) == === ''T'''akaray sowal(概要)''''' === Kanpociya Hontian Kitakit([[kuwaping a sowal]]: 柬埔寨王國) [[Kanpociya sowal]]:高棉語:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; [[Kuwaping sowal]]: 柬埔寨王國), itiraay i [[Faylo:Flag_of_Cambodia.svg|縮圖|Flag of Cambodia]] a Pecihan-Kanatal中南半島,Katimol-Sakawalian Aciya a Korapaw東南亞大陸地區 ko kaitiraan nona [[kitakit]], o syoto tatapangan a tokay o [[Cinpin]](Kanpociya sowal:ក្រុងភ្នំពេញ,Roma a tilid:krong Phnum Pɨñ; Kuwaoing sowal:金邊). O kapot no Linheko ato Katimol-Sakawalian Aciya kitakit a Katatelekan. Isaka’etip no Kanpociya i,malalocokay ato Tayko, isaka’amis no sakawali Malala’eday ato Laoko, isakawali ato sakatimol no sawalian malafiyaw ato Yienan, ikatimol o SinloKihaw(暹羅灣). Hato masadangahay ko pala no Kanpociya,tolo no pasitiraan o tapolo ato tokos, isifo’ o dadahalay a cihenekay dafdaf, ona sera tonini makinatolo no sepat no polong sera no kitakit. Ira ko tata’akay ‘alo Mikong-‘alo(湄公河), ira ho tata’angay a fanaw o Tonglisa-fanaw(Kanpociya sowal:បឹងទន្លេសាប,Roma a tilid:Tonlé Sap; Kuwaping sowal: 洞里薩湖). === '''Nangan no kitakit(國名)''' === O tadangangan no Kanpociya o Kanpociya Hontian Kitakit(Kanpociya sowal:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; Kuwaping sowal:柬埔寨王國)。O 「ព្រះ」hananay i, fangcalay sanay「神聖的」,o 「រាជាណាចក្រ」hananay i,o honti sanay「王國」, o「កម្ពុជា」hananay i,o Kanpociya sanay「柬埔寨」. Ona ngangan tonini i,nani「कम्बोजदेश」(Kambujadeśa)(Ikiris sowal:Sanskrit; Kuwaping sowal:梵語),o maan ko imi nona sowal han i, o 「sera ni Cinfusa 」[1] sanay. Ona ngangan no Kanpociya itini i rikisi no kuwaping itiraay ho i Tonghan(東漢 25-220 mihecaan)iraay to a matilid,nikawrira adihay ko masasiromaromaay a pangangan, tahira to i Min Wanli a mihecahecaan(明朝萬曆) nga’ sacecay sanay to a pangangan to Kanpociya(柬埔寨) . Itini I nitilidan no Sa’etipay-Kitakit i,o misahinahinamay tamdaw ci [[Faylo:Location_Cambodia_ASEAN.svg|縮圖|Location Cambodia ASEAN]] (Italiya sowal:Antonio Pigafetta; Kuwaping sowal:安東尼奧·皮加費塔) o 「Camogia」[2] hananay ningra a pangangan. === Likisi(歷史) === O to’asan a parayrayan a kitakit i Conan-pan-tao ko Kanpociya, matafesiw to ko tosa a patek (2000) a mihecaan ko likisi nira. '''O nalacolan no Payon: I yiesoan to cecay a sici i, i laloma’ no kitakit no Kanpociya i, ira ko Fnan a kitakit, o India ko nipatirengan nangra to tatapangan a pitooran no kitakit, saka mafiyak ko serangawan no India a malenaf. O tatapangan a pikowannan a ningri no Fnan i, o Viyadatapora (Vyadhapura, sowal no Fan: tokay no mi’adopay), itini i ngataay no Polamyen a sakowan no aniniay. Ira ko Meking a tarawadaw, nani saetip kaamisay pasayra i kawali a pasadak to riyar. I sasifoan no sakapito a sici no yiesoan, mapalahedaw no nani ka’amisan a Cenla ko Fnan, ma’atingid koya wawa no hongti no Fnan tayra i Cawa, itira sato a patireng to Santi a hongtian a kitakit.''' Ikor no nikapalahedaw no Cenla to Fnan i, '''matongal ko ’icel no kitakit. Tahira i pikowanan ni Ceyapoman sakacecay i, pakalowid haca cingra a mi’eco to sifo’ay ato ka’amisan a pala no Lawos. O kasalaled a pala i, i ka’amisan tahira i Nancaw, i katimolan i, tahira i rarem no Meking a tarawadaw, mihaop to aniniay a Kanpociya, Lawos ato katimolan no Yienan. Awaay ko teloc ni Ceyapoman sakacecay mamirayray to pikowanan. I kor no nikapatay nira i, o sona  nira ci Ceyatitaywi ko mamalahongti. Fahal sa milafodes ko kitakit, pangangan han no likisi tonini a demak to "O Tarawadaw a Cenla ato Hadhad a Cenla" a kalaloodan, pakarawraw i laloma'an no kitakit.''' I ka’ayaw kaikor no yiesoan no 787 a mihecaan i, '''oya pikowanan a tokay ci Sanpipora no Cidalay a hontian a kitakit i tarawadaw a Cenla, mapeleng a ma'eco no Saliyentra a hongtian a kitakit. Mapacok a mapatay koya hongti ci Mohipotifaman, malepel haca koya wawa no hongti (oya mamalahongti i ikor ci Ceyapoman sakatosa). Nani itiya ho sato, makowanan no i Cawaay a Saliyentra (Santi) a hongtian a kitakit koya tarawadaw a Cenla, tahira i nikalafac ni Ceyapoman sakatosa nani Cawa, ta misiiked cingra a malahongti. Palacecay ci Ceyapoman sakatosa a mikowan to tarawadaw a Cenla ato hadhad a Cenla. Itira i ka’amisan-kawali no Ankor to paka tolo polo' a kongliay i Lici a lotok, saka mipatireng to Ankor a hontian a kitakit.''' O Ankor a hongtian a kitakit, o pangangan han haca to Kemer a hongtian a kitakit, '''tahira i saka safaw tosa a sici i, tadamatedi'ay ko kitakit, tadamakapahay ko serangawan. O kasalaled a pala nira i, mihaop to polong no aniniay a Kanpociya, ato kasa'etal a pala no Taylen, Lawos ato Yienan. I saka safaw tolo a sici i, matenak ko Sancopo a Fociw (Theravada a Fociw) nani Sililanka a tayni. Itini i saka 1430 a mihecaan (saka-lima a mihecaan no Siyande no Min), midefong ko Sinlo to Kanpociya, milikot to tokay no Ankor to pakapito a folad, o sakaheci ko pakapeleng to Ankor. O nika tadamangata no Ankor to Sinlo i, o sakasawad to Ankor, mafolaw tayra i Kinpen a mipatireng to ningri itira. Nani itiya sato, maroray ko 'icel no Kanpociya, misi'ayaw to ka'ayaw ato kaikolan no Yienan ato Sinlo a tosaay a fiyaw a kitakit a midefong, pangangan han tonini a karawrawan a mihecahecaan to "O to'eman a citay". Micalap ko Yienan to la'enoay a Kanpociya (oya sacumodan no Mikong a tarawadaw a pala), oni ko sakamalala'isan a demak.''' Itini i saka 1296 a mihecaan, miocor ko Yincaw ci Cew-takowan a mihilap to Ankor a hongtian a kitakit, '''pakacecay a mihecaan ko nipihilap nira. Pinokay sato i, mitilid ci Cew-takowan to cecay a codad "Cen-la-fong-to-ci", o pisiwkayan no codad to lekakawa no pikowan, sici ato kicay, saki'orip, palapalaan ato fonka. Caay ko pisiwkayan aca ko pi'arawan nira i, ira ho ko sepat a polo' a tadamaanay a liyad. Tahira sato i saka safaw siwa a sici, falicen no tamdaw ko codad to sowal no France, Germany ato inko ato masamaanay a sowal. I ka'ayaw no pikowanan no Fakong to Ankor, o pakakalimelaan a tadamaanay a likisi a codad no Kanpociya.''' O picowatan no France a pikuwan to Indocina, nani 1863 tahira i 1953 a mihecaan, '''micalap ko France a micingcing tonini a pala (O pidefong no Yoropa ato Amirika a kitakit to ni'ecoan a pala). I 1863 a mihecaan, paci'cien no France ko Kanpociya a micingcing, mala o pisimawan a kitakit. I sakatosa a kalaloodan a hekal, nani 1942 a mihecaan tahira i 1945 a mihecaan, micalap ko Ripon to Kanpociya. Ikol no kalaloodan i, itini i 1953 a mihecaan saka safaw cecay a folad saka siwa a romi'ad, misiiked ko Kanpociya a miliyas to pikowan no France. Satapang i, o pikuwan no hongti, o sakacecayay a hongtian a kitakit no Kanpociya, itini i pikowan ni Siyanoan i, o kitenokay ko sapikowan.''' Miteka i tenok no 1960 a mihecaan, '''ona toloay a ci’icelay a kitakit, o Congko, o Amirika ato o Solin, mapolong a midefong tonini a Indocina a pala a micowat ato mikowan. Mafiyok ko nikakemet no kasakitakit ato kalaloodan no Vietnam i, malalood ko laloma'ay no Kanpociya. Itini i 1970 a mihecaan saka tolo a folad saka safaw falo a romi'ad, ci Lon Nol a Ciyancin, oya mikiAmirikaay ko faloco' nira, mifodfod to sifo, mipalasawad to sakahontian a patireng to Kapolongan a Kitakit no Khmer. Roma i, o mikiCongkoay ci Siyano a honti i, pasonolay tarira i Beijing a maro'. I kalaloodan no Vietnam i, malala'is ko hitay no timolay a Vietnam, hitay no Amirika, sifoay ni Lon Nol a hitay ato hitay no amisay a Vietnam (o Kahengangay a Khmer a hitay), ta pakatati'ih to 'orip no finawlan i laloma' no Kanpociya.''' === '''Palapalaan(地理)''' === O dadahal no sera ira ko 181,035 km², o polong no kitakit i,misilsilan maka24 ko etal ato cecay a no Hontian a Tokay, ika’amis malafiyaw ato Tayko, Lyawko, ikatimol i,madado’edo’ ko pala ato Yienan, isakatimol no sa’etipan misi’ayaway to Sinlowan(暹羅灣). O kakaya’ no lislis no riyar ira ko 443 km,ilaloma’ nona kitakit ira ko cecay a fanaw o Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖; Roma a tilid: Tonlé Sap), o pifotingan, pialaan to nanom itini, o saka’orip tamtamdaw.Mahaop ko 20% no polong a sera o liomahan. 24 ko kasaetal sakowan, sepatay aca ko misi’ayaway to riyar a sakowan, tolo ko niyahay pikowan a sakowan, 172 ko mamangay a etal. O tahapinangan a pala i, o isifo’ay nona kitakit a Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖), Pasa ’alo ato nani ka’amis taratimol a mihifalat tona kitakit a Mikong ’alo,isifo’ay no kitakit a dafdaf i,mahaop ko 3/4 no polong a sera no kitakit. O Tonlisa Fanaw ato Mikong ’alo nani tongroh no riyar 100 m ko ka’akawang.sa’akawang sa nani tongroh no riyar i,masakefohkefohay ko pala,o itiraay i sakatimol no sa’etipay a Toko lotok mitifacay to 1500 m ko ka’akawang, nani ka’amisay no sa’etipan taratimol sa no sa’etipan ko do’edo’edo. O itiraay I kawali a Awlar Lotok(Phnom Aural)o sa’akawangay no Kanpociya kitakita, tahiraay to 1771 m ko ka’akawang. === '''Siici(政治)''' === Itiyaay i 1993 mihecan a kinpo tatapangan rikec no kitakit, misetek to faco no kitakit o Hontian Kitakit, masasiiked ko Misanga’ay to rikec, Matayal to Demak ato Misawkitay,toloay ko kasasiiked no sakowan ’icel. O honti i,tahira i patay ko kalasawara’an,kakomodan no sofitay, o tahapinangan no kalacecay no kitakit ato kaira no kitakit a tahadahoc, ira heca ko ’icel mitedal to tata’angay raraw no malofoay tamdaw. Ano cakapakatayal ato ano miholol i romaay kitakit ko honti, o tapang no Fafa’eday Pikaykian no Kitakit ko mamiceror to tayal no honti.Ano mapatay ko honti, o tapang no sifo, kakeridan no tosaay rekad no mipaypayay a Fociyaw, o tapang no Fafa’eday Pikaykian ato Finawlan Pikaykian polong han 9 ko tamdaw misanga’ to iingkay, masasowal a misimsim to mamalahonti nani laloma’an no honti, patireng to fa’elohay a honti. === '''Kicai(經濟)''' === O cecay no polong a cowaho kacomahad ko ’orip a kotakit ko Kanpociya,ira ko 4 a hecek no pili’etanan nona kitakit, oriraan i,o pihololan no lafang, mitelekay to riko’, misaloma ato liomah. Oninian haw i,cowa ka citolas ko fodfod tona kitakit, orasaka, macara ko sapicomahadaw to kicai no kitakit, kalomihecaan a kacomahad no kicai tahiraay aca i 7% ko sa’osi.orasaka, tadamatatifac ko kasasiroma no cipaysoay ato manikaway ko ’orip, o manikaway a tamdaw i,awa ko sapaising, cakapapitilid to ka’emangay,tada awa ko fana’ to maamaan. I 2006 miheca, o mipalafangay a tayni cilafas to 170 ko ofad,[3]2005 miheca makarkar i riyar ko kasolin a simal ato palapalaan a kaso, i 2009 ano ca i 2010 miheca a misatapang paliwal, tata’ang ko pisiwar to kacomahad no kicai no Kanpociya a manga’ay. [1] === '''Tamdaw(人口)''' === O polong a tamdaw no Konpociya ira ko 1550 ofad, o Kanpociya a finacadan mahaop ko 90% ko ka’aloman, ira ho roma a mamangay a finacadan o Kuwaping mahaop ko 1%, o Cing finacadan(Kuwaping a sowal:京族; Roma a tilid:Gin)mahaop ko 9%, o Laos(Kuwaping a sowal:佬族)ato Tay finacadan, ira ho ko masasiromaromaay a mamangay a 20 ko finacadan,oninian i,ira ko ikemoday no lotok a maro’. O lalen no ’orip i, 71.41 ko mihecaan. == '''Sowal(語言)''' == O tamdaw no Kanpociya sahetoay mira’oyay to sowal ato tilid no Kanpociya,ira kono niyah a sa’osi,itini i Kanpociya ikakaay ko katenak no Kanpociya pasasotiri’en ato no Arapiya a sa’osi. O sowal no Kuwaping itini ono Cawco a sowal(Ikiris a sowal: Teochew ano ca Chiuchow),o cecay a sowal no Payrang itini i Taywan.ono niyah a sowal ko hasowal no kasasiromaroma a finacadan. Itiya ho halafin malamicowatan a sokowan no Franso ko Kanpociya, orasaka, o sakatosa a matenakay a sowal ko Franso a sowal, nikawrira, anini sato cowa ka matiya toya i’ayaway ko katenak no Franso a sowal. Tahanini sato i,adihay to ko katayalan cemahad to ko kicai ’aloman ko tayniay a misanga’ to kofa ko Kuwaping a tamadaw, orasaka, matenak ko sowal no Kuwaping ato Ikiris a sowal i Kanpociya. [[Faylo:Kraing_Tbong_VB_01_06_6.JPG|縮圖|[[Faylo:Conbodia2.ogg|縮圖]]niyaro' (Kraing Tbong )]] === '''Pitooran(宗教)''' === O mipaypayay a Fociyaw koni pasetekan malo no kitakit a pitooran, i matini mahaop ko 95% no polong a tamdaw no Kanpociya ko mitooray tonini, sakakaay ko ka’aloman ko mitooray i,o Kanpociya a tamdaw, malecad ato fiyaw a Tayko. O itiniay a Kuwaping ato Cin finacadan o Tacen Fociya(Kuwaping a sowal:大乘佛教;Ikiris a sowal:mahāyāna buddhism), Tinsikyo ato Fa’elohay a Kristoan, o Can finacadan(Kuwaping a sowal:占族;Ikiris a sowal:Urang Campa)[5] [6] o Islan Ciyaw ko pitooran, ira ho cowa ka ’aloman a tamdaw o mitooray to pawidangay. === '''Punka(文化)''' === O sakero no Kanpociya tolo ko kasasiiked:o to’asan sakero, niyaro’ay sakero, ato sapalafang sakero. O tahapinangan no Kanpociya a sakero i,ono to’asan sakero. Adihay ko masariromaromaay a siikeday a pisalaan no lafang itini, o cinganganay i kalokitakit i, itiraay i ka’amis no kitakit a [[Faylo:Fishsale.jpg|縮圖|[[Faylo:Conbodia.ogg|縮圖]]itaminaay paliwal to dafong(Fishsale)]] no hekalay kitakit o Wukoku(Kuwaping a sowal:吳哥窟 [7]Roma a tilid: ʾṅ̥grvt̥t=ʾaṅgaravatta).isasifo’an no kitakit i, tadaadihay ko nipatirengan Fyo pipaypayan, isaka’etipan ira ko Tonlisa Fanaw, o lalen no ’ngongol no nanom ira ko cecay laya’, o kakahad i,ira ko 1,700 km²,manga’ay a pakatamina a minengneng to tataparan. Itini tona fanaw ’aloman ko kalaloma’ hananay ko tamina a ’orip, isakatimol dihekoay ko cidal, toloay ko mihaian no Linheko a rocok no punka no Kanpociya. === '''Tahapinangan a Tilid (參考文獻)''' === [1] 劍浮沙(梵語:Kamboja)是印度列國時代的十六雄國之一,又譯為甘菩遮國。 [2] Relazione del primo viaggio intorno al mondo - Wikisource. it.wikisource.org. [2019-08-07]. (原始內容存檔於2018-11-22) [3] 1.7 million. [2007-07-27]. (原始內容存檔於2013-12-02). [4] 廣西對柬埔寨投資呈爆發式增長 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館)news.xinhuanet.com [5] Andaya, Leonard Y. Leaves of the same tree: trade and ethnicity in the Straits of Melaka. University of Hawaii Press. 2008: 44 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-0-8248-3189-9</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08) [6] Reid, Anthony. Verandah of violence: the background to the Aceh problem. NUS Press. 2006: 8 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-9971-69-331-2</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08). [7] 中國地名委員會. 外国地名译名手册. 商務印書館. 1993: 31. <nowiki>ISBN 7-100-00798-4</nowiki>. Ângkôr Wat 【柬】 吳哥窟; === '''Pikafitan i papotal(外部連結)''' === •(英文)柬埔寨王國 - Cambodia e-Gov •(英文)柬埔寨電子簽證 - Cambodia e-Visa (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(繁體中文)柬埔寨旅遊部官方網站 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(英文)柬埔寨旅遊指南 •(英文)開放式目錄計劃中和柬埔寨相關的內容 •(英文) 維基媒體的柬埔寨地圖集 • 維基導遊上有關柬埔寨(繁體中文)的旅行指南 • 維基導遊上有關柬埔寨(法文)的旅行指南 • 維客旅行上的柬埔寨 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) • OpenStreetMap上有關柬埔寨的地理資訊 •谷歌地圖 46t8farqwn6b1dfzzq78bm7wfcpnd5z 49082 49081 2026-05-29T12:25:01Z Haratal 3361 49082 wikitext text/x-wiki == Kanpociya Hontian Kitakit(柬埔寨王國) == === ''T'''akaray sowal(概要)''''' === Kanpociya Hontian Kitakit([[kuwaping a sowal]]: 柬埔寨王國) [[Kanpociya sowal]]:高棉語:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; [[Kuwaping sowal]]: 柬埔寨王國), itiraay i [[Faylo:Flag_of_Cambodia.svg|縮圖|Flag of Cambodia]] a Pecihan-Kanatal中南半島,Katimol-Sakawalian Aciya a Korapaw東南亞大陸地區 ko kaitiraan nona [[kitakit]], o syoto tatapangan a tokay o [[Cinpin]](Kanpociya sowal:ក្រុងភ្នំពេញ,Roma a tilid:krong Phnum Pɨñ; Kuwaoing sowal:金邊). O kapot no Linheko ato Katimol-Sakawalian Aciya kitakit a Katatelekan. Isaka’etip no Kanpociya i,malalocokay ato Tayko, isaka’amis no sakawali Malala’eday ato Laoko, isakawali ato sakatimol no sawalian malafiyaw ato Yienan, ikatimol o SinloKihaw(暹羅灣). Hato masadangahay ko pala no Kanpociya,tolo no pasitiraan o tapolo ato tokos, isifo’ o dadahalay a cihenekay dafdaf, ona sera tonini makinatolo no sepat no polong sera no kitakit. Ira ko tata’akay ‘alo Mikong-‘alo(湄公河), ira ho tata’angay a fanaw o Tonglisa-fanaw(Kanpociya sowal:បឹងទន្លេសាប,Roma a tilid:Tonlé Sap; Kuwaping sowal: 洞里薩湖). === '''Nangan no kitakit(國名)''' === O tadangangan no Kanpociya o Kanpociya Hontian Kitakit(Kanpociya sowal:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; Kuwaping sowal:柬埔寨王國)。O 「ព្រះ」hananay i, fangcalay sanay「神聖的」,o 「រាជាណាចក្រ」hananay i,o honti sanay「王國」, o「កម្ពុជា」hananay i,o Kanpociya sanay「柬埔寨」. Ona ngangan tonini i,nani「कम्बोजदेश」(Kambujadeśa)(Ikiris sowal:Sanskrit; Kuwaping sowal:梵語),o maan ko imi nona sowal han i, o 「sera ni Cinfusa 」[1] sanay. Ona ngangan no Kanpociya itini i rikisi no kuwaping itiraay ho i Tonghan(東漢 25-220 mihecaan)iraay to a matilid,nikawrira adihay ko masasiromaromaay a pangangan, tahira to i Min Wanli a mihecahecaan(明朝萬曆) nga’ sacecay sanay to a pangangan to Kanpociya(柬埔寨) . Itini I nitilidan no Sa’etipay-Kitakit i,o misahinahinamay tamdaw ci [[Faylo:Location_Cambodia_ASEAN.svg|縮圖|Location Cambodia ASEAN]] (Italiya sowal:Antonio Pigafetta; Kuwaping sowal:安東尼奧·皮加費塔) o 「Camogia」[2] hananay ningra a pangangan. === Likisi(歷史) === O to’asan a parayrayan a kitakit i Conan-pan-tao ko Kanpociya, matafesiw to ko tosa a patek (2000) a mihecaan ko likisi nira. '''O nalacolan no Payon: I yiesoan to cecay a sici i, i laloma’ no kitakit no Kanpociya i, ira ko Fnan a kitakit, o India ko nipatirengan nangra to tatapangan a pitooran no kitakit, saka mafiyak ko serangawan no India a malenaf. O tatapangan a pikowannan a ningri no Fnan i, o Viyadatapora (Vyadhapura, sowal no Fan: tokay no mi’adopay), itini i ngataay no Polamyen a sakowan no aniniay. Ira ko Meking a tarawadaw, nani saetip kaamisay pasayra i kawali a pasadak to riyar. I sasifoan no sakapito a sici no yiesoan, mapalahedaw no nani ka’amisan a Cenla ko Fnan, ma’atingid koya wawa no hongti no Fnan tayra i Cawa, itira sato a patireng to Santi a hongtian a kitakit.''' Ikor no nikapalahedaw no Cenla to Fnan i, '''matongal ko ’icel no kitakit. Tahira i pikowanan ni Ceyapoman sakacecay i, pakalowid haca cingra a mi’eco to sifo’ay ato ka’amisan a pala no Lawos. O kasalaled a pala i, i ka’amisan tahira i Nancaw, i katimolan i, tahira i rarem no Meking a tarawadaw, mihaop to aniniay a Kanpociya, Lawos ato katimolan no Yienan. Awaay ko teloc ni Ceyapoman sakacecay mamirayray to pikowanan. I kor no nikapatay nira i, o sona  nira ci Ceyatitaywi ko mamalahongti. Fahal sa milafodes ko kitakit, pangangan han no likisi tonini a demak to "O Tarawadaw a Cenla ato Hadhad a Cenla" a kalaloodan, pakarawraw i laloma'an no kitakit.''' I ka’ayaw kaikor no yiesoan no 787 a mihecaan i, '''oya pikowanan a tokay ci Sanpipora no Cidalay a hontian a kitakit i tarawadaw a Cenla, mapeleng a ma'eco no Saliyentra a hongtian a kitakit. Mapacok a mapatay koya hongti ci Mohipotifaman, malepel haca koya wawa no hongti (oya mamalahongti i ikor ci Ceyapoman sakatosa). Nani itiya ho sato, makowanan no i Cawaay a Saliyentra (Santi) a hongtian a kitakit koya tarawadaw a Cenla, tahira i nikalafac ni Ceyapoman sakatosa nani Cawa, ta misiiked cingra a malahongti. Palacecay ci Ceyapoman sakatosa a mikowan to tarawadaw a Cenla ato hadhad a Cenla. Itira i ka’amisan-kawali no Ankor to paka tolo polo' a kongliay i Lici a lotok, saka mipatireng to Ankor a hontian a kitakit.''' O Ankor a hongtian a kitakit, o pangangan han haca to Kemer a hongtian a kitakit, '''tahira i saka safaw tosa a sici i, tadamatedi'ay ko kitakit, tadamakapahay ko serangawan. O kasalaled a pala nira i, mihaop to polong no aniniay a Kanpociya, ato kasa'etal a pala no Taylen, Lawos ato Yienan. I saka safaw tolo a sici i, matenak ko Sancopo a Fociw (Theravada a Fociw) nani Sililanka a tayni. Itini i saka 1430 a mihecaan (saka-lima a mihecaan no Siyande no Min), midefong ko Sinlo to Kanpociya, milikot to tokay no Ankor to pakapito a folad, o sakaheci ko pakapeleng to Ankor. O nika tadamangata no Ankor to Sinlo i, o sakasawad to Ankor, mafolaw tayra i Kinpen a mipatireng to ningri itira. Nani itiya sato, maroray ko 'icel no Kanpociya, misi'ayaw to ka'ayaw ato kaikolan no Yienan ato Sinlo a tosaay a fiyaw a kitakit a midefong, pangangan han tonini a karawrawan a mihecahecaan to "O to'eman a citay". Micalap ko Yienan to la'enoay a Kanpociya (oya sacumodan no Mikong a tarawadaw a pala), oni ko sakamalala'isan a demak.''' Itini i saka 1296 a mihecaan, miocor ko Yincaw ci Cew-takowan a mihilap to Ankor a hongtian a kitakit, '''pakacecay a mihecaan ko nipihilap nira. Pinokay sato i, mitilid ci Cew-takowan to cecay a codad "Cen-la-fong-to-ci", o pisiwkayan no codad to lekakawa no pikowan, sici ato kicay, saki'orip, palapalaan ato fonka. Caay ko pisiwkayan aca ko pi'arawan nira i, ira ho ko sepat a polo' a tadamaanay a liyad. Tahira sato i saka safaw siwa a sici, falicen no tamdaw ko codad to sowal no France, Germany ato inko ato masamaanay a sowal. I ka'ayaw no pikowanan no Fakong to Ankor, o pakakalimelaan a tadamaanay a likisi a codad no Kanpociya.''' O picowatan no France a pikuwan to Indocina, nani 1863 tahira i 1953 a mihecaan, '''micalap ko France a micingcing tonini a pala (O pidefong no Yoropa ato Amirika a kitakit to ni'ecoan a pala). I 1863 a mihecaan, paci'cien no France ko Kanpociya a micingcing, mala o pisimawan a kitakit. I sakatosa a kalaloodan a hekal, nani 1942 a mihecaan tahira i 1945 a mihecaan, micalap ko Ripon to Kanpociya. Ikol no kalaloodan i, itini i 1953 a mihecaan saka safaw cecay a folad saka siwa a romi'ad, misiiked ko Kanpociya a miliyas to pikowan no France. Satapang i, o pikuwan no hongti, o sakacecayay a hongtian a kitakit no Kanpociya, itini i pikowan ni Siyanoan i, o kitenokay ko sapikowan.''' Miteka i tenok no 1960 a mihecaan, '''ona toloay a ci’icelay a kitakit, o Congko, o Amirika ato o Solin, mapolong a midefong tonini a Indocina a pala a micowat ato mikowan. Mafiyok ko nikakemet no kasakitakit ato kalaloodan no Vietnam i, malalood ko laloma'ay no Kanpociya. Itini i 1970 a mihecaan saka tolo a folad saka safaw falo a romi'ad, ci Lon Nol a Ciyancin, oya mikiAmirikaay ko faloco' nira, mifodfod to sifo, mipalasawad to sakahontian a patireng to Kapolongan a Kitakit no Khmer. Roma i, o mikiCongkoay ci Siyano a honti i, pasonolay tarira i Beijing a maro'. I kalaloodan no Vietnam i, malala'is ko hitay no timolay a Vietnam, hitay no Amirika, sifoay ni Lon Nol a hitay ato hitay no amisay a Vietnam (o Kahengangay a Khmer a hitay), ta pakatati'ih to 'orip no finawlan i laloma' no Kanpociya.''' Itini i 1975 a mihecaan saka sepat a folad saka safaw pito a romi'ad, === '''Palapalaan(地理)''' === O dadahal no sera ira ko 181,035 km², o polong no kitakit i,misilsilan maka24 ko etal ato cecay a no Hontian a Tokay, ika’amis malafiyaw ato Tayko, Lyawko, ikatimol i,madado’edo’ ko pala ato Yienan, isakatimol no sa’etipan misi’ayaway to Sinlowan(暹羅灣). O kakaya’ no lislis no riyar ira ko 443 km,ilaloma’ nona kitakit ira ko cecay a fanaw o Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖; Roma a tilid: Tonlé Sap), o pifotingan, pialaan to nanom itini, o saka’orip tamtamdaw.Mahaop ko 20% no polong a sera o liomahan. 24 ko kasaetal sakowan, sepatay aca ko misi’ayaway to riyar a sakowan, tolo ko niyahay pikowan a sakowan, 172 ko mamangay a etal. O tahapinangan a pala i, o isifo’ay nona kitakit a Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖), Pasa ’alo ato nani ka’amis taratimol a mihifalat tona kitakit a Mikong ’alo,isifo’ay no kitakit a dafdaf i,mahaop ko 3/4 no polong a sera no kitakit. O Tonlisa Fanaw ato Mikong ’alo nani tongroh no riyar 100 m ko ka’akawang.sa’akawang sa nani tongroh no riyar i,masakefohkefohay ko pala,o itiraay i sakatimol no sa’etipay a Toko lotok mitifacay to 1500 m ko ka’akawang, nani ka’amisay no sa’etipan taratimol sa no sa’etipan ko do’edo’edo. O itiraay I kawali a Awlar Lotok(Phnom Aural)o sa’akawangay no Kanpociya kitakita, tahiraay to 1771 m ko ka’akawang. === '''Siici(政治)''' === Itiyaay i 1993 mihecan a kinpo tatapangan rikec no kitakit, misetek to faco no kitakit o Hontian Kitakit, masasiiked ko Misanga’ay to rikec, Matayal to Demak ato Misawkitay,toloay ko kasasiiked no sakowan ’icel. O honti i,tahira i patay ko kalasawara’an,kakomodan no sofitay, o tahapinangan no kalacecay no kitakit ato kaira no kitakit a tahadahoc, ira heca ko ’icel mitedal to tata’angay raraw no malofoay tamdaw. Ano cakapakatayal ato ano miholol i romaay kitakit ko honti, o tapang no Fafa’eday Pikaykian no Kitakit ko mamiceror to tayal no honti.Ano mapatay ko honti, o tapang no sifo, kakeridan no tosaay rekad no mipaypayay a Fociyaw, o tapang no Fafa’eday Pikaykian ato Finawlan Pikaykian polong han 9 ko tamdaw misanga’ to iingkay, masasowal a misimsim to mamalahonti nani laloma’an no honti, patireng to fa’elohay a honti. === '''Kicai(經濟)''' === O cecay no polong a cowaho kacomahad ko ’orip a kotakit ko Kanpociya,ira ko 4 a hecek no pili’etanan nona kitakit, oriraan i,o pihololan no lafang, mitelekay to riko’, misaloma ato liomah. Oninian haw i,cowa ka citolas ko fodfod tona kitakit, orasaka, macara ko sapicomahadaw to kicai no kitakit, kalomihecaan a kacomahad no kicai tahiraay aca i 7% ko sa’osi.orasaka, tadamatatifac ko kasasiroma no cipaysoay ato manikaway ko ’orip, o manikaway a tamdaw i,awa ko sapaising, cakapapitilid to ka’emangay,tada awa ko fana’ to maamaan. I 2006 miheca, o mipalafangay a tayni cilafas to 170 ko ofad,[3]2005 miheca makarkar i riyar ko kasolin a simal ato palapalaan a kaso, i 2009 ano ca i 2010 miheca a misatapang paliwal, tata’ang ko pisiwar to kacomahad no kicai no Kanpociya a manga’ay. [1] === '''Tamdaw(人口)''' === O polong a tamdaw no Konpociya ira ko 1550 ofad, o Kanpociya a finacadan mahaop ko 90% ko ka’aloman, ira ho roma a mamangay a finacadan o Kuwaping mahaop ko 1%, o Cing finacadan(Kuwaping a sowal:京族; Roma a tilid:Gin)mahaop ko 9%, o Laos(Kuwaping a sowal:佬族)ato Tay finacadan, ira ho ko masasiromaromaay a mamangay a 20 ko finacadan,oninian i,ira ko ikemoday no lotok a maro’. O lalen no ’orip i, 71.41 ko mihecaan. == '''Sowal(語言)''' == O tamdaw no Kanpociya sahetoay mira’oyay to sowal ato tilid no Kanpociya,ira kono niyah a sa’osi,itini i Kanpociya ikakaay ko katenak no Kanpociya pasasotiri’en ato no Arapiya a sa’osi. O sowal no Kuwaping itini ono Cawco a sowal(Ikiris a sowal: Teochew ano ca Chiuchow),o cecay a sowal no Payrang itini i Taywan.ono niyah a sowal ko hasowal no kasasiromaroma a finacadan. Itiya ho halafin malamicowatan a sokowan no Franso ko Kanpociya, orasaka, o sakatosa a matenakay a sowal ko Franso a sowal, nikawrira, anini sato cowa ka matiya toya i’ayaway ko katenak no Franso a sowal. Tahanini sato i,adihay to ko katayalan cemahad to ko kicai ’aloman ko tayniay a misanga’ to kofa ko Kuwaping a tamadaw, orasaka, matenak ko sowal no Kuwaping ato Ikiris a sowal i Kanpociya. [[Faylo:Kraing_Tbong_VB_01_06_6.JPG|縮圖|[[Faylo:Conbodia2.ogg|縮圖]]niyaro' (Kraing Tbong )]] === '''Pitooran(宗教)''' === O mipaypayay a Fociyaw koni pasetekan malo no kitakit a pitooran, i matini mahaop ko 95% no polong a tamdaw no Kanpociya ko mitooray tonini, sakakaay ko ka’aloman ko mitooray i,o Kanpociya a tamdaw, malecad ato fiyaw a Tayko. O itiniay a Kuwaping ato Cin finacadan o Tacen Fociya(Kuwaping a sowal:大乘佛教;Ikiris a sowal:mahāyāna buddhism), Tinsikyo ato Fa’elohay a Kristoan, o Can finacadan(Kuwaping a sowal:占族;Ikiris a sowal:Urang Campa)[5] [6] o Islan Ciyaw ko pitooran, ira ho cowa ka ’aloman a tamdaw o mitooray to pawidangay. === '''Punka(文化)''' === O sakero no Kanpociya tolo ko kasasiiked:o to’asan sakero, niyaro’ay sakero, ato sapalafang sakero. O tahapinangan no Kanpociya a sakero i,ono to’asan sakero. Adihay ko masariromaromaay a siikeday a pisalaan no lafang itini, o cinganganay i kalokitakit i, itiraay i ka’amis no kitakit a [[Faylo:Fishsale.jpg|縮圖|[[Faylo:Conbodia.ogg|縮圖]]itaminaay paliwal to dafong(Fishsale)]] no hekalay kitakit o Wukoku(Kuwaping a sowal:吳哥窟 [7]Roma a tilid: ʾṅ̥grvt̥t=ʾaṅgaravatta).isasifo’an no kitakit i, tadaadihay ko nipatirengan Fyo pipaypayan, isaka’etipan ira ko Tonlisa Fanaw, o lalen no ’ngongol no nanom ira ko cecay laya’, o kakahad i,ira ko 1,700 km²,manga’ay a pakatamina a minengneng to tataparan. Itini tona fanaw ’aloman ko kalaloma’ hananay ko tamina a ’orip, isakatimol dihekoay ko cidal, toloay ko mihaian no Linheko a rocok no punka no Kanpociya. === '''Tahapinangan a Tilid (參考文獻)''' === [1] 劍浮沙(梵語:Kamboja)是印度列國時代的十六雄國之一,又譯為甘菩遮國。 [2] Relazione del primo viaggio intorno al mondo - Wikisource. it.wikisource.org. [2019-08-07]. (原始內容存檔於2018-11-22) [3] 1.7 million. [2007-07-27]. (原始內容存檔於2013-12-02). [4] 廣西對柬埔寨投資呈爆發式增長 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館)news.xinhuanet.com [5] Andaya, Leonard Y. Leaves of the same tree: trade and ethnicity in the Straits of Melaka. University of Hawaii Press. 2008: 44 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-0-8248-3189-9</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08) [6] Reid, Anthony. Verandah of violence: the background to the Aceh problem. NUS Press. 2006: 8 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-9971-69-331-2</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08). [7] 中國地名委員會. 外国地名译名手册. 商務印書館. 1993: 31. <nowiki>ISBN 7-100-00798-4</nowiki>. Ângkôr Wat 【柬】 吳哥窟; === '''Pikafitan i papotal(外部連結)''' === •(英文)柬埔寨王國 - Cambodia e-Gov •(英文)柬埔寨電子簽證 - Cambodia e-Visa (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(繁體中文)柬埔寨旅遊部官方網站 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(英文)柬埔寨旅遊指南 •(英文)開放式目錄計劃中和柬埔寨相關的內容 •(英文) 維基媒體的柬埔寨地圖集 • 維基導遊上有關柬埔寨(繁體中文)的旅行指南 • 維基導遊上有關柬埔寨(法文)的旅行指南 • 維客旅行上的柬埔寨 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) • OpenStreetMap上有關柬埔寨的地理資訊 •谷歌地圖 ksnmiockwybch6a09s3yof3lkwzvefs 49083 49082 2026-05-29T12:25:14Z Haratal 3361 49083 wikitext text/x-wiki == Kanpociya Hontian Kitakit(柬埔寨王國) == === ''T'''akaray sowal(概要)''''' === Kanpociya Hontian Kitakit([[kuwaping a sowal]]: 柬埔寨王國) [[Kanpociya sowal]]:高棉語:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; [[Kuwaping sowal]]: 柬埔寨王國), itiraay i [[Faylo:Flag_of_Cambodia.svg|縮圖|Flag of Cambodia]] a Pecihan-Kanatal中南半島,Katimol-Sakawalian Aciya a Korapaw東南亞大陸地區 ko kaitiraan nona [[kitakit]], o syoto tatapangan a tokay o [[Cinpin]](Kanpociya sowal:ក្រុងភ្នំពេញ,Roma a tilid:krong Phnum Pɨñ; Kuwaoing sowal:金邊). O kapot no Linheko ato Katimol-Sakawalian Aciya kitakit a Katatelekan. Isaka’etip no Kanpociya i,malalocokay ato Tayko, isaka’amis no sakawali Malala’eday ato Laoko, isakawali ato sakatimol no sawalian malafiyaw ato Yienan, ikatimol o SinloKihaw(暹羅灣). Hato masadangahay ko pala no Kanpociya,tolo no pasitiraan o tapolo ato tokos, isifo’ o dadahalay a cihenekay dafdaf, ona sera tonini makinatolo no sepat no polong sera no kitakit. Ira ko tata’akay ‘alo Mikong-‘alo(湄公河), ira ho tata’angay a fanaw o Tonglisa-fanaw(Kanpociya sowal:បឹងទន្លេសាប,Roma a tilid:Tonlé Sap; Kuwaping sowal: 洞里薩湖). === '''Nangan no kitakit(國名)''' === O tadangangan no Kanpociya o Kanpociya Hontian Kitakit(Kanpociya sowal:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; Kuwaping sowal:柬埔寨王國)。O 「ព្រះ」hananay i, fangcalay sanay「神聖的」,o 「រាជាណាចក្រ」hananay i,o honti sanay「王國」, o「កម្ពុជា」hananay i,o Kanpociya sanay「柬埔寨」. Ona ngangan tonini i,nani「कम्बोजदेश」(Kambujadeśa)(Ikiris sowal:Sanskrit; Kuwaping sowal:梵語),o maan ko imi nona sowal han i, o 「sera ni Cinfusa 」[1] sanay. Ona ngangan no Kanpociya itini i rikisi no kuwaping itiraay ho i Tonghan(東漢 25-220 mihecaan)iraay to a matilid,nikawrira adihay ko masasiromaromaay a pangangan, tahira to i Min Wanli a mihecahecaan(明朝萬曆) nga’ sacecay sanay to a pangangan to Kanpociya(柬埔寨) . Itini I nitilidan no Sa’etipay-Kitakit i,o misahinahinamay tamdaw ci [[Faylo:Location_Cambodia_ASEAN.svg|縮圖|Location Cambodia ASEAN]] (Italiya sowal:Antonio Pigafetta; Kuwaping sowal:安東尼奧·皮加費塔) o 「Camogia」[2] hananay ningra a pangangan. === Likisi(歷史) === O to’asan a parayrayan a kitakit i Conan-pan-tao ko Kanpociya, matafesiw to ko tosa a patek (2000) a mihecaan ko likisi nira. '''O nalacolan no Payon: I yiesoan to cecay a sici i, i laloma’ no kitakit no Kanpociya i, ira ko Fnan a kitakit, o India ko nipatirengan nangra to tatapangan a pitooran no kitakit, saka mafiyak ko serangawan no India a malenaf. O tatapangan a pikowannan a ningri no Fnan i, o Viyadatapora (Vyadhapura, sowal no Fan: tokay no mi’adopay), itini i ngataay no Polamyen a sakowan no aniniay. Ira ko Meking a tarawadaw, nani saetip kaamisay pasayra i kawali a pasadak to riyar. I sasifoan no sakapito a sici no yiesoan, mapalahedaw no nani ka’amisan a Cenla ko Fnan, ma’atingid koya wawa no hongti no Fnan tayra i Cawa, itira sato a patireng to Santi a hongtian a kitakit.''' Ikor no nikapalahedaw no Cenla to Fnan i, '''matongal ko ’icel no kitakit. Tahira i pikowanan ni Ceyapoman sakacecay i, pakalowid haca cingra a mi’eco to sifo’ay ato ka’amisan a pala no Lawos. O kasalaled a pala i, i ka’amisan tahira i Nancaw, i katimolan i, tahira i rarem no Meking a tarawadaw, mihaop to aniniay a Kanpociya, Lawos ato katimolan no Yienan. Awaay ko teloc ni Ceyapoman sakacecay mamirayray to pikowanan. I kor no nikapatay nira i, o sona  nira ci Ceyatitaywi ko mamalahongti. Fahal sa milafodes ko kitakit, pangangan han no likisi tonini a demak to "O Tarawadaw a Cenla ato Hadhad a Cenla" a kalaloodan, pakarawraw i laloma'an no kitakit.''' I ka’ayaw kaikor no yiesoan no 787 a mihecaan i, '''oya pikowanan a tokay ci Sanpipora no Cidalay a hontian a kitakit i tarawadaw a Cenla, mapeleng a ma'eco no Saliyentra a hongtian a kitakit. Mapacok a mapatay koya hongti ci Mohipotifaman, malepel haca koya wawa no hongti (oya mamalahongti i ikor ci Ceyapoman sakatosa). Nani itiya ho sato, makowanan no i Cawaay a Saliyentra (Santi) a hongtian a kitakit koya tarawadaw a Cenla, tahira i nikalafac ni Ceyapoman sakatosa nani Cawa, ta misiiked cingra a malahongti. Palacecay ci Ceyapoman sakatosa a mikowan to tarawadaw a Cenla ato hadhad a Cenla. Itira i ka’amisan-kawali no Ankor to paka tolo polo' a kongliay i Lici a lotok, saka mipatireng to Ankor a hontian a kitakit.''' O Ankor a hongtian a kitakit, o pangangan han haca to Kemer a hongtian a kitakit, '''tahira i saka safaw tosa a sici i, tadamatedi'ay ko kitakit, tadamakapahay ko serangawan. O kasalaled a pala nira i, mihaop to polong no aniniay a Kanpociya, ato kasa'etal a pala no Taylen, Lawos ato Yienan. I saka safaw tolo a sici i, matenak ko Sancopo a Fociw (Theravada a Fociw) nani Sililanka a tayni. Itini i saka 1430 a mihecaan (saka-lima a mihecaan no Siyande no Min), midefong ko Sinlo to Kanpociya, milikot to tokay no Ankor to pakapito a folad, o sakaheci ko pakapeleng to Ankor. O nika tadamangata no Ankor to Sinlo i, o sakasawad to Ankor, mafolaw tayra i Kinpen a mipatireng to ningri itira. Nani itiya sato, maroray ko 'icel no Kanpociya, misi'ayaw to ka'ayaw ato kaikolan no Yienan ato Sinlo a tosaay a fiyaw a kitakit a midefong, pangangan han tonini a karawrawan a mihecahecaan to "O to'eman a citay". Micalap ko Yienan to la'enoay a Kanpociya (oya sacumodan no Mikong a tarawadaw a pala), oni ko sakamalala'isan a demak.''' Itini i saka 1296 a mihecaan, miocor ko Yincaw ci Cew-takowan a mihilap to Ankor a hongtian a kitakit, '''pakacecay a mihecaan ko nipihilap nira. Pinokay sato i, mitilid ci Cew-takowan to cecay a codad "Cen-la-fong-to-ci", o pisiwkayan no codad to lekakawa no pikowan, sici ato kicay, saki'orip, palapalaan ato fonka. Caay ko pisiwkayan aca ko pi'arawan nira i, ira ho ko sepat a polo' a tadamaanay a liyad. Tahira sato i saka safaw siwa a sici, falicen no tamdaw ko codad to sowal no France, Germany ato inko ato masamaanay a sowal. I ka'ayaw no pikowanan no Fakong to Ankor, o pakakalimelaan a tadamaanay a likisi a codad no Kanpociya.''' O picowatan no France a pikuwan to Indocina, nani 1863 tahira i 1953 a mihecaan, '''micalap ko France a micingcing tonini a pala (O pidefong no Yoropa ato Amirika a kitakit to ni'ecoan a pala). I 1863 a mihecaan, paci'cien no France ko Kanpociya a micingcing, mala o pisimawan a kitakit. I sakatosa a kalaloodan a hekal, nani 1942 a mihecaan tahira i 1945 a mihecaan, micalap ko Ripon to Kanpociya. Ikol no kalaloodan i, itini i 1953 a mihecaan saka safaw cecay a folad saka siwa a romi'ad, misiiked ko Kanpociya a miliyas to pikowan no France. Satapang i, o pikuwan no hongti, o sakacecayay a hongtian a kitakit no Kanpociya, itini i pikowan ni Siyanoan i, o kitenokay ko sapikowan.''' Miteka i tenok no 1960 a mihecaan, '''ona toloay a ci’icelay a kitakit, o Congko, o Amirika ato o Solin, mapolong a midefong tonini a Indocina a pala a micowat ato mikowan. Mafiyok ko nikakemet no kasakitakit ato kalaloodan no Vietnam i, malalood ko laloma'ay no Kanpociya. Itini i 1970 a mihecaan saka tolo a folad saka safaw falo a romi'ad, ci Lon Nol a Ciyancin, oya mikiAmirikaay ko faloco' nira, mifodfod to sifo, mipalasawad to sakahontian a patireng to Kapolongan a Kitakit no Khmer. Roma i, o mikiCongkoay ci Siyano a honti i, pasonolay tarira i Beijing a maro'. I kalaloodan no Vietnam i, malala'is ko hitay no timolay a Vietnam, hitay no Amirika, sifoay ni Lon Nol a hitay ato hitay no amisay a Vietnam (o Kahengangay a Khmer a hitay), ta pakatati'ih to 'orip no finawlan i laloma' no Kanpociya.''' Itini i 1975 a mihecaan saka sepat a folad saka safaw pito a romi'ad, '''ikor no piliyas no hitay no Amirika to ningri no Kanpociya i Phnom Penh i,''' === '''Palapalaan(地理)''' === O dadahal no sera ira ko 181,035 km², o polong no kitakit i,misilsilan maka24 ko etal ato cecay a no Hontian a Tokay, ika’amis malafiyaw ato Tayko, Lyawko, ikatimol i,madado’edo’ ko pala ato Yienan, isakatimol no sa’etipan misi’ayaway to Sinlowan(暹羅灣). O kakaya’ no lislis no riyar ira ko 443 km,ilaloma’ nona kitakit ira ko cecay a fanaw o Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖; Roma a tilid: Tonlé Sap), o pifotingan, pialaan to nanom itini, o saka’orip tamtamdaw.Mahaop ko 20% no polong a sera o liomahan. 24 ko kasaetal sakowan, sepatay aca ko misi’ayaway to riyar a sakowan, tolo ko niyahay pikowan a sakowan, 172 ko mamangay a etal. O tahapinangan a pala i, o isifo’ay nona kitakit a Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖), Pasa ’alo ato nani ka’amis taratimol a mihifalat tona kitakit a Mikong ’alo,isifo’ay no kitakit a dafdaf i,mahaop ko 3/4 no polong a sera no kitakit. O Tonlisa Fanaw ato Mikong ’alo nani tongroh no riyar 100 m ko ka’akawang.sa’akawang sa nani tongroh no riyar i,masakefohkefohay ko pala,o itiraay i sakatimol no sa’etipay a Toko lotok mitifacay to 1500 m ko ka’akawang, nani ka’amisay no sa’etipan taratimol sa no sa’etipan ko do’edo’edo. O itiraay I kawali a Awlar Lotok(Phnom Aural)o sa’akawangay no Kanpociya kitakita, tahiraay to 1771 m ko ka’akawang. === '''Siici(政治)''' === Itiyaay i 1993 mihecan a kinpo tatapangan rikec no kitakit, misetek to faco no kitakit o Hontian Kitakit, masasiiked ko Misanga’ay to rikec, Matayal to Demak ato Misawkitay,toloay ko kasasiiked no sakowan ’icel. O honti i,tahira i patay ko kalasawara’an,kakomodan no sofitay, o tahapinangan no kalacecay no kitakit ato kaira no kitakit a tahadahoc, ira heca ko ’icel mitedal to tata’angay raraw no malofoay tamdaw. Ano cakapakatayal ato ano miholol i romaay kitakit ko honti, o tapang no Fafa’eday Pikaykian no Kitakit ko mamiceror to tayal no honti.Ano mapatay ko honti, o tapang no sifo, kakeridan no tosaay rekad no mipaypayay a Fociyaw, o tapang no Fafa’eday Pikaykian ato Finawlan Pikaykian polong han 9 ko tamdaw misanga’ to iingkay, masasowal a misimsim to mamalahonti nani laloma’an no honti, patireng to fa’elohay a honti. === '''Kicai(經濟)''' === O cecay no polong a cowaho kacomahad ko ’orip a kotakit ko Kanpociya,ira ko 4 a hecek no pili’etanan nona kitakit, oriraan i,o pihololan no lafang, mitelekay to riko’, misaloma ato liomah. Oninian haw i,cowa ka citolas ko fodfod tona kitakit, orasaka, macara ko sapicomahadaw to kicai no kitakit, kalomihecaan a kacomahad no kicai tahiraay aca i 7% ko sa’osi.orasaka, tadamatatifac ko kasasiroma no cipaysoay ato manikaway ko ’orip, o manikaway a tamdaw i,awa ko sapaising, cakapapitilid to ka’emangay,tada awa ko fana’ to maamaan. I 2006 miheca, o mipalafangay a tayni cilafas to 170 ko ofad,[3]2005 miheca makarkar i riyar ko kasolin a simal ato palapalaan a kaso, i 2009 ano ca i 2010 miheca a misatapang paliwal, tata’ang ko pisiwar to kacomahad no kicai no Kanpociya a manga’ay. [1] === '''Tamdaw(人口)''' === O polong a tamdaw no Konpociya ira ko 1550 ofad, o Kanpociya a finacadan mahaop ko 90% ko ka’aloman, ira ho roma a mamangay a finacadan o Kuwaping mahaop ko 1%, o Cing finacadan(Kuwaping a sowal:京族; Roma a tilid:Gin)mahaop ko 9%, o Laos(Kuwaping a sowal:佬族)ato Tay finacadan, ira ho ko masasiromaromaay a mamangay a 20 ko finacadan,oninian i,ira ko ikemoday no lotok a maro’. O lalen no ’orip i, 71.41 ko mihecaan. == '''Sowal(語言)''' == O tamdaw no Kanpociya sahetoay mira’oyay to sowal ato tilid no Kanpociya,ira kono niyah a sa’osi,itini i Kanpociya ikakaay ko katenak no Kanpociya pasasotiri’en ato no Arapiya a sa’osi. O sowal no Kuwaping itini ono Cawco a sowal(Ikiris a sowal: Teochew ano ca Chiuchow),o cecay a sowal no Payrang itini i Taywan.ono niyah a sowal ko hasowal no kasasiromaroma a finacadan. Itiya ho halafin malamicowatan a sokowan no Franso ko Kanpociya, orasaka, o sakatosa a matenakay a sowal ko Franso a sowal, nikawrira, anini sato cowa ka matiya toya i’ayaway ko katenak no Franso a sowal. Tahanini sato i,adihay to ko katayalan cemahad to ko kicai ’aloman ko tayniay a misanga’ to kofa ko Kuwaping a tamadaw, orasaka, matenak ko sowal no Kuwaping ato Ikiris a sowal i Kanpociya. [[Faylo:Kraing_Tbong_VB_01_06_6.JPG|縮圖|[[Faylo:Conbodia2.ogg|縮圖]]niyaro' (Kraing Tbong )]] === '''Pitooran(宗教)''' === O mipaypayay a Fociyaw koni pasetekan malo no kitakit a pitooran, i matini mahaop ko 95% no polong a tamdaw no Kanpociya ko mitooray tonini, sakakaay ko ka’aloman ko mitooray i,o Kanpociya a tamdaw, malecad ato fiyaw a Tayko. O itiniay a Kuwaping ato Cin finacadan o Tacen Fociya(Kuwaping a sowal:大乘佛教;Ikiris a sowal:mahāyāna buddhism), Tinsikyo ato Fa’elohay a Kristoan, o Can finacadan(Kuwaping a sowal:占族;Ikiris a sowal:Urang Campa)[5] [6] o Islan Ciyaw ko pitooran, ira ho cowa ka ’aloman a tamdaw o mitooray to pawidangay. === '''Punka(文化)''' === O sakero no Kanpociya tolo ko kasasiiked:o to’asan sakero, niyaro’ay sakero, ato sapalafang sakero. O tahapinangan no Kanpociya a sakero i,ono to’asan sakero. Adihay ko masariromaromaay a siikeday a pisalaan no lafang itini, o cinganganay i kalokitakit i, itiraay i ka’amis no kitakit a [[Faylo:Fishsale.jpg|縮圖|[[Faylo:Conbodia.ogg|縮圖]]itaminaay paliwal to dafong(Fishsale)]] no hekalay kitakit o Wukoku(Kuwaping a sowal:吳哥窟 [7]Roma a tilid: ʾṅ̥grvt̥t=ʾaṅgaravatta).isasifo’an no kitakit i, tadaadihay ko nipatirengan Fyo pipaypayan, isaka’etipan ira ko Tonlisa Fanaw, o lalen no ’ngongol no nanom ira ko cecay laya’, o kakahad i,ira ko 1,700 km²,manga’ay a pakatamina a minengneng to tataparan. Itini tona fanaw ’aloman ko kalaloma’ hananay ko tamina a ’orip, isakatimol dihekoay ko cidal, toloay ko mihaian no Linheko a rocok no punka no Kanpociya. === '''Tahapinangan a Tilid (參考文獻)''' === [1] 劍浮沙(梵語:Kamboja)是印度列國時代的十六雄國之一,又譯為甘菩遮國。 [2] Relazione del primo viaggio intorno al mondo - Wikisource. it.wikisource.org. [2019-08-07]. (原始內容存檔於2018-11-22) [3] 1.7 million. [2007-07-27]. (原始內容存檔於2013-12-02). [4] 廣西對柬埔寨投資呈爆發式增長 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館)news.xinhuanet.com [5] Andaya, Leonard Y. Leaves of the same tree: trade and ethnicity in the Straits of Melaka. University of Hawaii Press. 2008: 44 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-0-8248-3189-9</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08) [6] Reid, Anthony. Verandah of violence: the background to the Aceh problem. NUS Press. 2006: 8 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-9971-69-331-2</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08). [7] 中國地名委員會. 外国地名译名手册. 商務印書館. 1993: 31. <nowiki>ISBN 7-100-00798-4</nowiki>. Ângkôr Wat 【柬】 吳哥窟; === '''Pikafitan i papotal(外部連結)''' === •(英文)柬埔寨王國 - Cambodia e-Gov •(英文)柬埔寨電子簽證 - Cambodia e-Visa (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(繁體中文)柬埔寨旅遊部官方網站 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(英文)柬埔寨旅遊指南 •(英文)開放式目錄計劃中和柬埔寨相關的內容 •(英文) 維基媒體的柬埔寨地圖集 • 維基導遊上有關柬埔寨(繁體中文)的旅行指南 • 維基導遊上有關柬埔寨(法文)的旅行指南 • 維客旅行上的柬埔寨 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) • OpenStreetMap上有關柬埔寨的地理資訊 •谷歌地圖 ouftwsdseifdygp98ub74d9g5ega4fv 49084 49083 2026-05-29T12:25:31Z Haratal 3361 49084 wikitext text/x-wiki == Kanpociya Hontian Kitakit(柬埔寨王國) == === ''T'''akaray sowal(概要)''''' === Kanpociya Hontian Kitakit([[kuwaping a sowal]]: 柬埔寨王國) [[Kanpociya sowal]]:高棉語:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; [[Kuwaping sowal]]: 柬埔寨王國), itiraay i [[Faylo:Flag_of_Cambodia.svg|縮圖|Flag of Cambodia]] a Pecihan-Kanatal中南半島,Katimol-Sakawalian Aciya a Korapaw東南亞大陸地區 ko kaitiraan nona [[kitakit]], o syoto tatapangan a tokay o [[Cinpin]](Kanpociya sowal:ក្រុងភ្នំពេញ,Roma a tilid:krong Phnum Pɨñ; Kuwaoing sowal:金邊). O kapot no Linheko ato Katimol-Sakawalian Aciya kitakit a Katatelekan. Isaka’etip no Kanpociya i,malalocokay ato Tayko, isaka’amis no sakawali Malala’eday ato Laoko, isakawali ato sakatimol no sawalian malafiyaw ato Yienan, ikatimol o SinloKihaw(暹羅灣). Hato masadangahay ko pala no Kanpociya,tolo no pasitiraan o tapolo ato tokos, isifo’ o dadahalay a cihenekay dafdaf, ona sera tonini makinatolo no sepat no polong sera no kitakit. Ira ko tata’akay ‘alo Mikong-‘alo(湄公河), ira ho tata’angay a fanaw o Tonglisa-fanaw(Kanpociya sowal:បឹងទន្លេសាប,Roma a tilid:Tonlé Sap; Kuwaping sowal: 洞里薩湖). === '''Nangan no kitakit(國名)''' === O tadangangan no Kanpociya o Kanpociya Hontian Kitakit(Kanpociya sowal:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; Kuwaping sowal:柬埔寨王國)。O 「ព្រះ」hananay i, fangcalay sanay「神聖的」,o 「រាជាណាចក្រ」hananay i,o honti sanay「王國」, o「កម្ពុជា」hananay i,o Kanpociya sanay「柬埔寨」. Ona ngangan tonini i,nani「कम्बोजदेश」(Kambujadeśa)(Ikiris sowal:Sanskrit; Kuwaping sowal:梵語),o maan ko imi nona sowal han i, o 「sera ni Cinfusa 」[1] sanay. Ona ngangan no Kanpociya itini i rikisi no kuwaping itiraay ho i Tonghan(東漢 25-220 mihecaan)iraay to a matilid,nikawrira adihay ko masasiromaromaay a pangangan, tahira to i Min Wanli a mihecahecaan(明朝萬曆) nga’ sacecay sanay to a pangangan to Kanpociya(柬埔寨) . Itini I nitilidan no Sa’etipay-Kitakit i,o misahinahinamay tamdaw ci [[Faylo:Location_Cambodia_ASEAN.svg|縮圖|Location Cambodia ASEAN]] (Italiya sowal:Antonio Pigafetta; Kuwaping sowal:安東尼奧·皮加費塔) o 「Camogia」[2] hananay ningra a pangangan. === Likisi(歷史) === O to’asan a parayrayan a kitakit i Conan-pan-tao ko Kanpociya, matafesiw to ko tosa a patek (2000) a mihecaan ko likisi nira. '''O nalacolan no Payon: I yiesoan to cecay a sici i, i laloma’ no kitakit no Kanpociya i, ira ko Fnan a kitakit, o India ko nipatirengan nangra to tatapangan a pitooran no kitakit, saka mafiyak ko serangawan no India a malenaf. O tatapangan a pikowannan a ningri no Fnan i, o Viyadatapora (Vyadhapura, sowal no Fan: tokay no mi’adopay), itini i ngataay no Polamyen a sakowan no aniniay. Ira ko Meking a tarawadaw, nani saetip kaamisay pasayra i kawali a pasadak to riyar. I sasifoan no sakapito a sici no yiesoan, mapalahedaw no nani ka’amisan a Cenla ko Fnan, ma’atingid koya wawa no hongti no Fnan tayra i Cawa, itira sato a patireng to Santi a hongtian a kitakit.''' Ikor no nikapalahedaw no Cenla to Fnan i, '''matongal ko ’icel no kitakit. Tahira i pikowanan ni Ceyapoman sakacecay i, pakalowid haca cingra a mi’eco to sifo’ay ato ka’amisan a pala no Lawos. O kasalaled a pala i, i ka’amisan tahira i Nancaw, i katimolan i, tahira i rarem no Meking a tarawadaw, mihaop to aniniay a Kanpociya, Lawos ato katimolan no Yienan. Awaay ko teloc ni Ceyapoman sakacecay mamirayray to pikowanan. I kor no nikapatay nira i, o sona  nira ci Ceyatitaywi ko mamalahongti. Fahal sa milafodes ko kitakit, pangangan han no likisi tonini a demak to "O Tarawadaw a Cenla ato Hadhad a Cenla" a kalaloodan, pakarawraw i laloma'an no kitakit.''' I ka’ayaw kaikor no yiesoan no 787 a mihecaan i, '''oya pikowanan a tokay ci Sanpipora no Cidalay a hontian a kitakit i tarawadaw a Cenla, mapeleng a ma'eco no Saliyentra a hongtian a kitakit. Mapacok a mapatay koya hongti ci Mohipotifaman, malepel haca koya wawa no hongti (oya mamalahongti i ikor ci Ceyapoman sakatosa). Nani itiya ho sato, makowanan no i Cawaay a Saliyentra (Santi) a hongtian a kitakit koya tarawadaw a Cenla, tahira i nikalafac ni Ceyapoman sakatosa nani Cawa, ta misiiked cingra a malahongti. Palacecay ci Ceyapoman sakatosa a mikowan to tarawadaw a Cenla ato hadhad a Cenla. Itira i ka’amisan-kawali no Ankor to paka tolo polo' a kongliay i Lici a lotok, saka mipatireng to Ankor a hontian a kitakit.''' O Ankor a hongtian a kitakit, o pangangan han haca to Kemer a hongtian a kitakit, '''tahira i saka safaw tosa a sici i, tadamatedi'ay ko kitakit, tadamakapahay ko serangawan. O kasalaled a pala nira i, mihaop to polong no aniniay a Kanpociya, ato kasa'etal a pala no Taylen, Lawos ato Yienan. I saka safaw tolo a sici i, matenak ko Sancopo a Fociw (Theravada a Fociw) nani Sililanka a tayni. Itini i saka 1430 a mihecaan (saka-lima a mihecaan no Siyande no Min), midefong ko Sinlo to Kanpociya, milikot to tokay no Ankor to pakapito a folad, o sakaheci ko pakapeleng to Ankor. O nika tadamangata no Ankor to Sinlo i, o sakasawad to Ankor, mafolaw tayra i Kinpen a mipatireng to ningri itira. Nani itiya sato, maroray ko 'icel no Kanpociya, misi'ayaw to ka'ayaw ato kaikolan no Yienan ato Sinlo a tosaay a fiyaw a kitakit a midefong, pangangan han tonini a karawrawan a mihecahecaan to "O to'eman a citay". Micalap ko Yienan to la'enoay a Kanpociya (oya sacumodan no Mikong a tarawadaw a pala), oni ko sakamalala'isan a demak.''' Itini i saka 1296 a mihecaan, miocor ko Yincaw ci Cew-takowan a mihilap to Ankor a hongtian a kitakit, '''pakacecay a mihecaan ko nipihilap nira. Pinokay sato i, mitilid ci Cew-takowan to cecay a codad "Cen-la-fong-to-ci", o pisiwkayan no codad to lekakawa no pikowan, sici ato kicay, saki'orip, palapalaan ato fonka. Caay ko pisiwkayan aca ko pi'arawan nira i, ira ho ko sepat a polo' a tadamaanay a liyad. Tahira sato i saka safaw siwa a sici, falicen no tamdaw ko codad to sowal no France, Germany ato inko ato masamaanay a sowal. I ka'ayaw no pikowanan no Fakong to Ankor, o pakakalimelaan a tadamaanay a likisi a codad no Kanpociya.''' O picowatan no France a pikuwan to Indocina, nani 1863 tahira i 1953 a mihecaan, '''micalap ko France a micingcing tonini a pala (O pidefong no Yoropa ato Amirika a kitakit to ni'ecoan a pala). I 1863 a mihecaan, paci'cien no France ko Kanpociya a micingcing, mala o pisimawan a kitakit. I sakatosa a kalaloodan a hekal, nani 1942 a mihecaan tahira i 1945 a mihecaan, micalap ko Ripon to Kanpociya. Ikol no kalaloodan i, itini i 1953 a mihecaan saka safaw cecay a folad saka siwa a romi'ad, misiiked ko Kanpociya a miliyas to pikowan no France. Satapang i, o pikuwan no hongti, o sakacecayay a hongtian a kitakit no Kanpociya, itini i pikowan ni Siyanoan i, o kitenokay ko sapikowan.''' Miteka i tenok no 1960 a mihecaan, '''ona toloay a ci’icelay a kitakit, o Congko, o Amirika ato o Solin, mapolong a midefong tonini a Indocina a pala a micowat ato mikowan. Mafiyok ko nikakemet no kasakitakit ato kalaloodan no Vietnam i, malalood ko laloma'ay no Kanpociya. Itini i 1970 a mihecaan saka tolo a folad saka safaw falo a romi'ad, ci Lon Nol a Ciyancin, oya mikiAmirikaay ko faloco' nira, mifodfod to sifo, mipalasawad to sakahontian a patireng to Kapolongan a Kitakit no Khmer. Roma i, o mikiCongkoay ci Siyano a honti i, pasonolay tarira i Beijing a maro'. I kalaloodan no Vietnam i, malala'is ko hitay no timolay a Vietnam, hitay no Amirika, sifoay ni Lon Nol a hitay ato hitay no amisay a Vietnam (o Kahengangay a Khmer a hitay), ta pakatati'ih to 'orip no finawlan i laloma' no Kanpociya.''' Itini i 1975 a mihecaan saka sepat a folad saka safaw pito a romi'ad, '''ikor no piliyas no hitay no Amirika to ningri no Kanpociya i Phnom Penh i, mi'eco ko nikeridan ni Pol Pot a congsoci no Kyosanto no Kanpociya a Kahengangay a Khmer toya ningri,''' === '''Palapalaan(地理)''' === O dadahal no sera ira ko 181,035 km², o polong no kitakit i,misilsilan maka24 ko etal ato cecay a no Hontian a Tokay, ika’amis malafiyaw ato Tayko, Lyawko, ikatimol i,madado’edo’ ko pala ato Yienan, isakatimol no sa’etipan misi’ayaway to Sinlowan(暹羅灣). O kakaya’ no lislis no riyar ira ko 443 km,ilaloma’ nona kitakit ira ko cecay a fanaw o Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖; Roma a tilid: Tonlé Sap), o pifotingan, pialaan to nanom itini, o saka’orip tamtamdaw.Mahaop ko 20% no polong a sera o liomahan. 24 ko kasaetal sakowan, sepatay aca ko misi’ayaway to riyar a sakowan, tolo ko niyahay pikowan a sakowan, 172 ko mamangay a etal. O tahapinangan a pala i, o isifo’ay nona kitakit a Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖), Pasa ’alo ato nani ka’amis taratimol a mihifalat tona kitakit a Mikong ’alo,isifo’ay no kitakit a dafdaf i,mahaop ko 3/4 no polong a sera no kitakit. O Tonlisa Fanaw ato Mikong ’alo nani tongroh no riyar 100 m ko ka’akawang.sa’akawang sa nani tongroh no riyar i,masakefohkefohay ko pala,o itiraay i sakatimol no sa’etipay a Toko lotok mitifacay to 1500 m ko ka’akawang, nani ka’amisay no sa’etipan taratimol sa no sa’etipan ko do’edo’edo. O itiraay I kawali a Awlar Lotok(Phnom Aural)o sa’akawangay no Kanpociya kitakita, tahiraay to 1771 m ko ka’akawang. === '''Siici(政治)''' === Itiyaay i 1993 mihecan a kinpo tatapangan rikec no kitakit, misetek to faco no kitakit o Hontian Kitakit, masasiiked ko Misanga’ay to rikec, Matayal to Demak ato Misawkitay,toloay ko kasasiiked no sakowan ’icel. O honti i,tahira i patay ko kalasawara’an,kakomodan no sofitay, o tahapinangan no kalacecay no kitakit ato kaira no kitakit a tahadahoc, ira heca ko ’icel mitedal to tata’angay raraw no malofoay tamdaw. Ano cakapakatayal ato ano miholol i romaay kitakit ko honti, o tapang no Fafa’eday Pikaykian no Kitakit ko mamiceror to tayal no honti.Ano mapatay ko honti, o tapang no sifo, kakeridan no tosaay rekad no mipaypayay a Fociyaw, o tapang no Fafa’eday Pikaykian ato Finawlan Pikaykian polong han 9 ko tamdaw misanga’ to iingkay, masasowal a misimsim to mamalahonti nani laloma’an no honti, patireng to fa’elohay a honti. === '''Kicai(經濟)''' === O cecay no polong a cowaho kacomahad ko ’orip a kotakit ko Kanpociya,ira ko 4 a hecek no pili’etanan nona kitakit, oriraan i,o pihololan no lafang, mitelekay to riko’, misaloma ato liomah. Oninian haw i,cowa ka citolas ko fodfod tona kitakit, orasaka, macara ko sapicomahadaw to kicai no kitakit, kalomihecaan a kacomahad no kicai tahiraay aca i 7% ko sa’osi.orasaka, tadamatatifac ko kasasiroma no cipaysoay ato manikaway ko ’orip, o manikaway a tamdaw i,awa ko sapaising, cakapapitilid to ka’emangay,tada awa ko fana’ to maamaan. I 2006 miheca, o mipalafangay a tayni cilafas to 170 ko ofad,[3]2005 miheca makarkar i riyar ko kasolin a simal ato palapalaan a kaso, i 2009 ano ca i 2010 miheca a misatapang paliwal, tata’ang ko pisiwar to kacomahad no kicai no Kanpociya a manga’ay. [1] === '''Tamdaw(人口)''' === O polong a tamdaw no Konpociya ira ko 1550 ofad, o Kanpociya a finacadan mahaop ko 90% ko ka’aloman, ira ho roma a mamangay a finacadan o Kuwaping mahaop ko 1%, o Cing finacadan(Kuwaping a sowal:京族; Roma a tilid:Gin)mahaop ko 9%, o Laos(Kuwaping a sowal:佬族)ato Tay finacadan, ira ho ko masasiromaromaay a mamangay a 20 ko finacadan,oninian i,ira ko ikemoday no lotok a maro’. O lalen no ’orip i, 71.41 ko mihecaan. == '''Sowal(語言)''' == O tamdaw no Kanpociya sahetoay mira’oyay to sowal ato tilid no Kanpociya,ira kono niyah a sa’osi,itini i Kanpociya ikakaay ko katenak no Kanpociya pasasotiri’en ato no Arapiya a sa’osi. O sowal no Kuwaping itini ono Cawco a sowal(Ikiris a sowal: Teochew ano ca Chiuchow),o cecay a sowal no Payrang itini i Taywan.ono niyah a sowal ko hasowal no kasasiromaroma a finacadan. Itiya ho halafin malamicowatan a sokowan no Franso ko Kanpociya, orasaka, o sakatosa a matenakay a sowal ko Franso a sowal, nikawrira, anini sato cowa ka matiya toya i’ayaway ko katenak no Franso a sowal. Tahanini sato i,adihay to ko katayalan cemahad to ko kicai ’aloman ko tayniay a misanga’ to kofa ko Kuwaping a tamadaw, orasaka, matenak ko sowal no Kuwaping ato Ikiris a sowal i Kanpociya. [[Faylo:Kraing_Tbong_VB_01_06_6.JPG|縮圖|[[Faylo:Conbodia2.ogg|縮圖]]niyaro' (Kraing Tbong )]] === '''Pitooran(宗教)''' === O mipaypayay a Fociyaw koni pasetekan malo no kitakit a pitooran, i matini mahaop ko 95% no polong a tamdaw no Kanpociya ko mitooray tonini, sakakaay ko ka’aloman ko mitooray i,o Kanpociya a tamdaw, malecad ato fiyaw a Tayko. O itiniay a Kuwaping ato Cin finacadan o Tacen Fociya(Kuwaping a sowal:大乘佛教;Ikiris a sowal:mahāyāna buddhism), Tinsikyo ato Fa’elohay a Kristoan, o Can finacadan(Kuwaping a sowal:占族;Ikiris a sowal:Urang Campa)[5] [6] o Islan Ciyaw ko pitooran, ira ho cowa ka ’aloman a tamdaw o mitooray to pawidangay. === '''Punka(文化)''' === O sakero no Kanpociya tolo ko kasasiiked:o to’asan sakero, niyaro’ay sakero, ato sapalafang sakero. O tahapinangan no Kanpociya a sakero i,ono to’asan sakero. Adihay ko masariromaromaay a siikeday a pisalaan no lafang itini, o cinganganay i kalokitakit i, itiraay i ka’amis no kitakit a [[Faylo:Fishsale.jpg|縮圖|[[Faylo:Conbodia.ogg|縮圖]]itaminaay paliwal to dafong(Fishsale)]] no hekalay kitakit o Wukoku(Kuwaping a sowal:吳哥窟 [7]Roma a tilid: ʾṅ̥grvt̥t=ʾaṅgaravatta).isasifo’an no kitakit i, tadaadihay ko nipatirengan Fyo pipaypayan, isaka’etipan ira ko Tonlisa Fanaw, o lalen no ’ngongol no nanom ira ko cecay laya’, o kakahad i,ira ko 1,700 km²,manga’ay a pakatamina a minengneng to tataparan. Itini tona fanaw ’aloman ko kalaloma’ hananay ko tamina a ’orip, isakatimol dihekoay ko cidal, toloay ko mihaian no Linheko a rocok no punka no Kanpociya. === '''Tahapinangan a Tilid (參考文獻)''' === [1] 劍浮沙(梵語:Kamboja)是印度列國時代的十六雄國之一,又譯為甘菩遮國。 [2] Relazione del primo viaggio intorno al mondo - Wikisource. it.wikisource.org. [2019-08-07]. (原始內容存檔於2018-11-22) [3] 1.7 million. [2007-07-27]. (原始內容存檔於2013-12-02). [4] 廣西對柬埔寨投資呈爆發式增長 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館)news.xinhuanet.com [5] Andaya, Leonard Y. Leaves of the same tree: trade and ethnicity in the Straits of Melaka. University of Hawaii Press. 2008: 44 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-0-8248-3189-9</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08) [6] Reid, Anthony. Verandah of violence: the background to the Aceh problem. NUS Press. 2006: 8 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-9971-69-331-2</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08). [7] 中國地名委員會. 外国地名译名手册. 商務印書館. 1993: 31. <nowiki>ISBN 7-100-00798-4</nowiki>. Ângkôr Wat 【柬】 吳哥窟; === '''Pikafitan i papotal(外部連結)''' === •(英文)柬埔寨王國 - Cambodia e-Gov •(英文)柬埔寨電子簽證 - Cambodia e-Visa (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(繁體中文)柬埔寨旅遊部官方網站 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(英文)柬埔寨旅遊指南 •(英文)開放式目錄計劃中和柬埔寨相關的內容 •(英文) 維基媒體的柬埔寨地圖集 • 維基導遊上有關柬埔寨(繁體中文)的旅行指南 • 維基導遊上有關柬埔寨(法文)的旅行指南 • 維客旅行上的柬埔寨 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) • OpenStreetMap上有關柬埔寨的地理資訊 •谷歌地圖 3ymwrie8tqz9ohq4tpmdw954wof4krx 49085 49084 2026-05-29T12:25:51Z Haratal 3361 49085 wikitext text/x-wiki == Kanpociya Hontian Kitakit(柬埔寨王國) == === ''T'''akaray sowal(概要)''''' === Kanpociya Hontian Kitakit([[kuwaping a sowal]]: 柬埔寨王國) [[Kanpociya sowal]]:高棉語:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; [[Kuwaping sowal]]: 柬埔寨王國), itiraay i [[Faylo:Flag_of_Cambodia.svg|縮圖|Flag of Cambodia]] a Pecihan-Kanatal中南半島,Katimol-Sakawalian Aciya a Korapaw東南亞大陸地區 ko kaitiraan nona [[kitakit]], o syoto tatapangan a tokay o [[Cinpin]](Kanpociya sowal:ក្រុងភ្នំពេញ,Roma a tilid:krong Phnum Pɨñ; Kuwaoing sowal:金邊). O kapot no Linheko ato Katimol-Sakawalian Aciya kitakit a Katatelekan. Isaka’etip no Kanpociya i,malalocokay ato Tayko, isaka’amis no sakawali Malala’eday ato Laoko, isakawali ato sakatimol no sawalian malafiyaw ato Yienan, ikatimol o SinloKihaw(暹羅灣). Hato masadangahay ko pala no Kanpociya,tolo no pasitiraan o tapolo ato tokos, isifo’ o dadahalay a cihenekay dafdaf, ona sera tonini makinatolo no sepat no polong sera no kitakit. Ira ko tata’akay ‘alo Mikong-‘alo(湄公河), ira ho tata’angay a fanaw o Tonglisa-fanaw(Kanpociya sowal:បឹងទន្លេសាប,Roma a tilid:Tonlé Sap; Kuwaping sowal: 洞里薩湖). === '''Nangan no kitakit(國名)''' === O tadangangan no Kanpociya o Kanpociya Hontian Kitakit(Kanpociya sowal:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; Kuwaping sowal:柬埔寨王國)。O 「ព្រះ」hananay i, fangcalay sanay「神聖的」,o 「រាជាណាចក្រ」hananay i,o honti sanay「王國」, o「កម្ពុជា」hananay i,o Kanpociya sanay「柬埔寨」. Ona ngangan tonini i,nani「कम्बोजदेश」(Kambujadeśa)(Ikiris sowal:Sanskrit; Kuwaping sowal:梵語),o maan ko imi nona sowal han i, o 「sera ni Cinfusa 」[1] sanay. Ona ngangan no Kanpociya itini i rikisi no kuwaping itiraay ho i Tonghan(東漢 25-220 mihecaan)iraay to a matilid,nikawrira adihay ko masasiromaromaay a pangangan, tahira to i Min Wanli a mihecahecaan(明朝萬曆) nga’ sacecay sanay to a pangangan to Kanpociya(柬埔寨) . Itini I nitilidan no Sa’etipay-Kitakit i,o misahinahinamay tamdaw ci [[Faylo:Location_Cambodia_ASEAN.svg|縮圖|Location Cambodia ASEAN]] (Italiya sowal:Antonio Pigafetta; Kuwaping sowal:安東尼奧·皮加費塔) o 「Camogia」[2] hananay ningra a pangangan. === Likisi(歷史) === O to’asan a parayrayan a kitakit i Conan-pan-tao ko Kanpociya, matafesiw to ko tosa a patek (2000) a mihecaan ko likisi nira. '''O nalacolan no Payon: I yiesoan to cecay a sici i, i laloma’ no kitakit no Kanpociya i, ira ko Fnan a kitakit, o India ko nipatirengan nangra to tatapangan a pitooran no kitakit, saka mafiyak ko serangawan no India a malenaf. O tatapangan a pikowannan a ningri no Fnan i, o Viyadatapora (Vyadhapura, sowal no Fan: tokay no mi’adopay), itini i ngataay no Polamyen a sakowan no aniniay. Ira ko Meking a tarawadaw, nani saetip kaamisay pasayra i kawali a pasadak to riyar. I sasifoan no sakapito a sici no yiesoan, mapalahedaw no nani ka’amisan a Cenla ko Fnan, ma’atingid koya wawa no hongti no Fnan tayra i Cawa, itira sato a patireng to Santi a hongtian a kitakit.''' Ikor no nikapalahedaw no Cenla to Fnan i, '''matongal ko ’icel no kitakit. Tahira i pikowanan ni Ceyapoman sakacecay i, pakalowid haca cingra a mi’eco to sifo’ay ato ka’amisan a pala no Lawos. O kasalaled a pala i, i ka’amisan tahira i Nancaw, i katimolan i, tahira i rarem no Meking a tarawadaw, mihaop to aniniay a Kanpociya, Lawos ato katimolan no Yienan. Awaay ko teloc ni Ceyapoman sakacecay mamirayray to pikowanan. I kor no nikapatay nira i, o sona  nira ci Ceyatitaywi ko mamalahongti. Fahal sa milafodes ko kitakit, pangangan han no likisi tonini a demak to "O Tarawadaw a Cenla ato Hadhad a Cenla" a kalaloodan, pakarawraw i laloma'an no kitakit.''' I ka’ayaw kaikor no yiesoan no 787 a mihecaan i, '''oya pikowanan a tokay ci Sanpipora no Cidalay a hontian a kitakit i tarawadaw a Cenla, mapeleng a ma'eco no Saliyentra a hongtian a kitakit. Mapacok a mapatay koya hongti ci Mohipotifaman, malepel haca koya wawa no hongti (oya mamalahongti i ikor ci Ceyapoman sakatosa). Nani itiya ho sato, makowanan no i Cawaay a Saliyentra (Santi) a hongtian a kitakit koya tarawadaw a Cenla, tahira i nikalafac ni Ceyapoman sakatosa nani Cawa, ta misiiked cingra a malahongti. Palacecay ci Ceyapoman sakatosa a mikowan to tarawadaw a Cenla ato hadhad a Cenla. Itira i ka’amisan-kawali no Ankor to paka tolo polo' a kongliay i Lici a lotok, saka mipatireng to Ankor a hontian a kitakit.''' O Ankor a hongtian a kitakit, o pangangan han haca to Kemer a hongtian a kitakit, '''tahira i saka safaw tosa a sici i, tadamatedi'ay ko kitakit, tadamakapahay ko serangawan. O kasalaled a pala nira i, mihaop to polong no aniniay a Kanpociya, ato kasa'etal a pala no Taylen, Lawos ato Yienan. I saka safaw tolo a sici i, matenak ko Sancopo a Fociw (Theravada a Fociw) nani Sililanka a tayni. Itini i saka 1430 a mihecaan (saka-lima a mihecaan no Siyande no Min), midefong ko Sinlo to Kanpociya, milikot to tokay no Ankor to pakapito a folad, o sakaheci ko pakapeleng to Ankor. O nika tadamangata no Ankor to Sinlo i, o sakasawad to Ankor, mafolaw tayra i Kinpen a mipatireng to ningri itira. Nani itiya sato, maroray ko 'icel no Kanpociya, misi'ayaw to ka'ayaw ato kaikolan no Yienan ato Sinlo a tosaay a fiyaw a kitakit a midefong, pangangan han tonini a karawrawan a mihecahecaan to "O to'eman a citay". Micalap ko Yienan to la'enoay a Kanpociya (oya sacumodan no Mikong a tarawadaw a pala), oni ko sakamalala'isan a demak.''' Itini i saka 1296 a mihecaan, miocor ko Yincaw ci Cew-takowan a mihilap to Ankor a hongtian a kitakit, '''pakacecay a mihecaan ko nipihilap nira. Pinokay sato i, mitilid ci Cew-takowan to cecay a codad "Cen-la-fong-to-ci", o pisiwkayan no codad to lekakawa no pikowan, sici ato kicay, saki'orip, palapalaan ato fonka. Caay ko pisiwkayan aca ko pi'arawan nira i, ira ho ko sepat a polo' a tadamaanay a liyad. Tahira sato i saka safaw siwa a sici, falicen no tamdaw ko codad to sowal no France, Germany ato inko ato masamaanay a sowal. I ka'ayaw no pikowanan no Fakong to Ankor, o pakakalimelaan a tadamaanay a likisi a codad no Kanpociya.''' O picowatan no France a pikuwan to Indocina, nani 1863 tahira i 1953 a mihecaan, '''micalap ko France a micingcing tonini a pala (O pidefong no Yoropa ato Amirika a kitakit to ni'ecoan a pala). I 1863 a mihecaan, paci'cien no France ko Kanpociya a micingcing, mala o pisimawan a kitakit. I sakatosa a kalaloodan a hekal, nani 1942 a mihecaan tahira i 1945 a mihecaan, micalap ko Ripon to Kanpociya. Ikol no kalaloodan i, itini i 1953 a mihecaan saka safaw cecay a folad saka siwa a romi'ad, misiiked ko Kanpociya a miliyas to pikowan no France. Satapang i, o pikuwan no hongti, o sakacecayay a hongtian a kitakit no Kanpociya, itini i pikowan ni Siyanoan i, o kitenokay ko sapikowan.''' Miteka i tenok no 1960 a mihecaan, '''ona toloay a ci’icelay a kitakit, o Congko, o Amirika ato o Solin, mapolong a midefong tonini a Indocina a pala a micowat ato mikowan. Mafiyok ko nikakemet no kasakitakit ato kalaloodan no Vietnam i, malalood ko laloma'ay no Kanpociya. Itini i 1970 a mihecaan saka tolo a folad saka safaw falo a romi'ad, ci Lon Nol a Ciyancin, oya mikiAmirikaay ko faloco' nira, mifodfod to sifo, mipalasawad to sakahontian a patireng to Kapolongan a Kitakit no Khmer. Roma i, o mikiCongkoay ci Siyano a honti i, pasonolay tarira i Beijing a maro'. I kalaloodan no Vietnam i, malala'is ko hitay no timolay a Vietnam, hitay no Amirika, sifoay ni Lon Nol a hitay ato hitay no amisay a Vietnam (o Kahengangay a Khmer a hitay), ta pakatati'ih to 'orip no finawlan i laloma' no Kanpociya.''' Itini i 1975 a mihecaan saka sepat a folad saka safaw pito a romi'ad, '''ikor no piliyas no hitay no Amirika to ningri no Kanpociya i Phnom Penh i, mi'eco ko nikeridan ni Pol Pot a congsoci no Kyosanto no Kanpociya a Kahengangay a Khmer toya ningri, patireng to Mincoay a Kanpociya a sifo. Oya hongti ci Siyano i,''' === '''Palapalaan(地理)''' === O dadahal no sera ira ko 181,035 km², o polong no kitakit i,misilsilan maka24 ko etal ato cecay a no Hontian a Tokay, ika’amis malafiyaw ato Tayko, Lyawko, ikatimol i,madado’edo’ ko pala ato Yienan, isakatimol no sa’etipan misi’ayaway to Sinlowan(暹羅灣). O kakaya’ no lislis no riyar ira ko 443 km,ilaloma’ nona kitakit ira ko cecay a fanaw o Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖; Roma a tilid: Tonlé Sap), o pifotingan, pialaan to nanom itini, o saka’orip tamtamdaw.Mahaop ko 20% no polong a sera o liomahan. 24 ko kasaetal sakowan, sepatay aca ko misi’ayaway to riyar a sakowan, tolo ko niyahay pikowan a sakowan, 172 ko mamangay a etal. O tahapinangan a pala i, o isifo’ay nona kitakit a Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖), Pasa ’alo ato nani ka’amis taratimol a mihifalat tona kitakit a Mikong ’alo,isifo’ay no kitakit a dafdaf i,mahaop ko 3/4 no polong a sera no kitakit. O Tonlisa Fanaw ato Mikong ’alo nani tongroh no riyar 100 m ko ka’akawang.sa’akawang sa nani tongroh no riyar i,masakefohkefohay ko pala,o itiraay i sakatimol no sa’etipay a Toko lotok mitifacay to 1500 m ko ka’akawang, nani ka’amisay no sa’etipan taratimol sa no sa’etipan ko do’edo’edo. O itiraay I kawali a Awlar Lotok(Phnom Aural)o sa’akawangay no Kanpociya kitakita, tahiraay to 1771 m ko ka’akawang. === '''Siici(政治)''' === Itiyaay i 1993 mihecan a kinpo tatapangan rikec no kitakit, misetek to faco no kitakit o Hontian Kitakit, masasiiked ko Misanga’ay to rikec, Matayal to Demak ato Misawkitay,toloay ko kasasiiked no sakowan ’icel. O honti i,tahira i patay ko kalasawara’an,kakomodan no sofitay, o tahapinangan no kalacecay no kitakit ato kaira no kitakit a tahadahoc, ira heca ko ’icel mitedal to tata’angay raraw no malofoay tamdaw. Ano cakapakatayal ato ano miholol i romaay kitakit ko honti, o tapang no Fafa’eday Pikaykian no Kitakit ko mamiceror to tayal no honti.Ano mapatay ko honti, o tapang no sifo, kakeridan no tosaay rekad no mipaypayay a Fociyaw, o tapang no Fafa’eday Pikaykian ato Finawlan Pikaykian polong han 9 ko tamdaw misanga’ to iingkay, masasowal a misimsim to mamalahonti nani laloma’an no honti, patireng to fa’elohay a honti. === '''Kicai(經濟)''' === O cecay no polong a cowaho kacomahad ko ’orip a kotakit ko Kanpociya,ira ko 4 a hecek no pili’etanan nona kitakit, oriraan i,o pihololan no lafang, mitelekay to riko’, misaloma ato liomah. Oninian haw i,cowa ka citolas ko fodfod tona kitakit, orasaka, macara ko sapicomahadaw to kicai no kitakit, kalomihecaan a kacomahad no kicai tahiraay aca i 7% ko sa’osi.orasaka, tadamatatifac ko kasasiroma no cipaysoay ato manikaway ko ’orip, o manikaway a tamdaw i,awa ko sapaising, cakapapitilid to ka’emangay,tada awa ko fana’ to maamaan. I 2006 miheca, o mipalafangay a tayni cilafas to 170 ko ofad,[3]2005 miheca makarkar i riyar ko kasolin a simal ato palapalaan a kaso, i 2009 ano ca i 2010 miheca a misatapang paliwal, tata’ang ko pisiwar to kacomahad no kicai no Kanpociya a manga’ay. [1] === '''Tamdaw(人口)''' === O polong a tamdaw no Konpociya ira ko 1550 ofad, o Kanpociya a finacadan mahaop ko 90% ko ka’aloman, ira ho roma a mamangay a finacadan o Kuwaping mahaop ko 1%, o Cing finacadan(Kuwaping a sowal:京族; Roma a tilid:Gin)mahaop ko 9%, o Laos(Kuwaping a sowal:佬族)ato Tay finacadan, ira ho ko masasiromaromaay a mamangay a 20 ko finacadan,oninian i,ira ko ikemoday no lotok a maro’. O lalen no ’orip i, 71.41 ko mihecaan. == '''Sowal(語言)''' == O tamdaw no Kanpociya sahetoay mira’oyay to sowal ato tilid no Kanpociya,ira kono niyah a sa’osi,itini i Kanpociya ikakaay ko katenak no Kanpociya pasasotiri’en ato no Arapiya a sa’osi. O sowal no Kuwaping itini ono Cawco a sowal(Ikiris a sowal: Teochew ano ca Chiuchow),o cecay a sowal no Payrang itini i Taywan.ono niyah a sowal ko hasowal no kasasiromaroma a finacadan. Itiya ho halafin malamicowatan a sokowan no Franso ko Kanpociya, orasaka, o sakatosa a matenakay a sowal ko Franso a sowal, nikawrira, anini sato cowa ka matiya toya i’ayaway ko katenak no Franso a sowal. Tahanini sato i,adihay to ko katayalan cemahad to ko kicai ’aloman ko tayniay a misanga’ to kofa ko Kuwaping a tamadaw, orasaka, matenak ko sowal no Kuwaping ato Ikiris a sowal i Kanpociya. [[Faylo:Kraing_Tbong_VB_01_06_6.JPG|縮圖|[[Faylo:Conbodia2.ogg|縮圖]]niyaro' (Kraing Tbong )]] === '''Pitooran(宗教)''' === O mipaypayay a Fociyaw koni pasetekan malo no kitakit a pitooran, i matini mahaop ko 95% no polong a tamdaw no Kanpociya ko mitooray tonini, sakakaay ko ka’aloman ko mitooray i,o Kanpociya a tamdaw, malecad ato fiyaw a Tayko. O itiniay a Kuwaping ato Cin finacadan o Tacen Fociya(Kuwaping a sowal:大乘佛教;Ikiris a sowal:mahāyāna buddhism), Tinsikyo ato Fa’elohay a Kristoan, o Can finacadan(Kuwaping a sowal:占族;Ikiris a sowal:Urang Campa)[5] [6] o Islan Ciyaw ko pitooran, ira ho cowa ka ’aloman a tamdaw o mitooray to pawidangay. === '''Punka(文化)''' === O sakero no Kanpociya tolo ko kasasiiked:o to’asan sakero, niyaro’ay sakero, ato sapalafang sakero. O tahapinangan no Kanpociya a sakero i,ono to’asan sakero. Adihay ko masariromaromaay a siikeday a pisalaan no lafang itini, o cinganganay i kalokitakit i, itiraay i ka’amis no kitakit a [[Faylo:Fishsale.jpg|縮圖|[[Faylo:Conbodia.ogg|縮圖]]itaminaay paliwal to dafong(Fishsale)]] no hekalay kitakit o Wukoku(Kuwaping a sowal:吳哥窟 [7]Roma a tilid: ʾṅ̥grvt̥t=ʾaṅgaravatta).isasifo’an no kitakit i, tadaadihay ko nipatirengan Fyo pipaypayan, isaka’etipan ira ko Tonlisa Fanaw, o lalen no ’ngongol no nanom ira ko cecay laya’, o kakahad i,ira ko 1,700 km²,manga’ay a pakatamina a minengneng to tataparan. Itini tona fanaw ’aloman ko kalaloma’ hananay ko tamina a ’orip, isakatimol dihekoay ko cidal, toloay ko mihaian no Linheko a rocok no punka no Kanpociya. === '''Tahapinangan a Tilid (參考文獻)''' === [1] 劍浮沙(梵語:Kamboja)是印度列國時代的十六雄國之一,又譯為甘菩遮國。 [2] Relazione del primo viaggio intorno al mondo - Wikisource. it.wikisource.org. [2019-08-07]. (原始內容存檔於2018-11-22) [3] 1.7 million. [2007-07-27]. (原始內容存檔於2013-12-02). [4] 廣西對柬埔寨投資呈爆發式增長 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館)news.xinhuanet.com [5] Andaya, Leonard Y. Leaves of the same tree: trade and ethnicity in the Straits of Melaka. University of Hawaii Press. 2008: 44 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-0-8248-3189-9</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08) [6] Reid, Anthony. Verandah of violence: the background to the Aceh problem. NUS Press. 2006: 8 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-9971-69-331-2</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08). [7] 中國地名委員會. 外国地名译名手册. 商務印書館. 1993: 31. <nowiki>ISBN 7-100-00798-4</nowiki>. Ângkôr Wat 【柬】 吳哥窟; === '''Pikafitan i papotal(外部連結)''' === •(英文)柬埔寨王國 - Cambodia e-Gov •(英文)柬埔寨電子簽證 - Cambodia e-Visa (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(繁體中文)柬埔寨旅遊部官方網站 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(英文)柬埔寨旅遊指南 •(英文)開放式目錄計劃中和柬埔寨相關的內容 •(英文) 維基媒體的柬埔寨地圖集 • 維基導遊上有關柬埔寨(繁體中文)的旅行指南 • 維基導遊上有關柬埔寨(法文)的旅行指南 • 維客旅行上的柬埔寨 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) • OpenStreetMap上有關柬埔寨的地理資訊 •谷歌地圖 5uk8blpunb1jsgegsii4il6q5yjryay 49086 49085 2026-05-29T12:26:03Z Haratal 3361 49086 wikitext text/x-wiki == Kanpociya Hontian Kitakit(柬埔寨王國) == === ''T'''akaray sowal(概要)''''' === Kanpociya Hontian Kitakit([[kuwaping a sowal]]: 柬埔寨王國) [[Kanpociya sowal]]:高棉語:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; [[Kuwaping sowal]]: 柬埔寨王國), itiraay i [[Faylo:Flag_of_Cambodia.svg|縮圖|Flag of Cambodia]] a Pecihan-Kanatal中南半島,Katimol-Sakawalian Aciya a Korapaw東南亞大陸地區 ko kaitiraan nona [[kitakit]], o syoto tatapangan a tokay o [[Cinpin]](Kanpociya sowal:ក្រុងភ្នំពេញ,Roma a tilid:krong Phnum Pɨñ; Kuwaoing sowal:金邊). O kapot no Linheko ato Katimol-Sakawalian Aciya kitakit a Katatelekan. Isaka’etip no Kanpociya i,malalocokay ato Tayko, isaka’amis no sakawali Malala’eday ato Laoko, isakawali ato sakatimol no sawalian malafiyaw ato Yienan, ikatimol o SinloKihaw(暹羅灣). Hato masadangahay ko pala no Kanpociya,tolo no pasitiraan o tapolo ato tokos, isifo’ o dadahalay a cihenekay dafdaf, ona sera tonini makinatolo no sepat no polong sera no kitakit. Ira ko tata’akay ‘alo Mikong-‘alo(湄公河), ira ho tata’angay a fanaw o Tonglisa-fanaw(Kanpociya sowal:បឹងទន្លេសាប,Roma a tilid:Tonlé Sap; Kuwaping sowal: 洞里薩湖). === '''Nangan no kitakit(國名)''' === O tadangangan no Kanpociya o Kanpociya Hontian Kitakit(Kanpociya sowal:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; Kuwaping sowal:柬埔寨王國)。O 「ព្រះ」hananay i, fangcalay sanay「神聖的」,o 「រាជាណាចក្រ」hananay i,o honti sanay「王國」, o「កម្ពុជា」hananay i,o Kanpociya sanay「柬埔寨」. Ona ngangan tonini i,nani「कम्बोजदेश」(Kambujadeśa)(Ikiris sowal:Sanskrit; Kuwaping sowal:梵語),o maan ko imi nona sowal han i, o 「sera ni Cinfusa 」[1] sanay. Ona ngangan no Kanpociya itini i rikisi no kuwaping itiraay ho i Tonghan(東漢 25-220 mihecaan)iraay to a matilid,nikawrira adihay ko masasiromaromaay a pangangan, tahira to i Min Wanli a mihecahecaan(明朝萬曆) nga’ sacecay sanay to a pangangan to Kanpociya(柬埔寨) . Itini I nitilidan no Sa’etipay-Kitakit i,o misahinahinamay tamdaw ci [[Faylo:Location_Cambodia_ASEAN.svg|縮圖|Location Cambodia ASEAN]] (Italiya sowal:Antonio Pigafetta; Kuwaping sowal:安東尼奧·皮加費塔) o 「Camogia」[2] hananay ningra a pangangan. === Likisi(歷史) === O to’asan a parayrayan a kitakit i Conan-pan-tao ko Kanpociya, matafesiw to ko tosa a patek (2000) a mihecaan ko likisi nira. '''O nalacolan no Payon: I yiesoan to cecay a sici i, i laloma’ no kitakit no Kanpociya i, ira ko Fnan a kitakit, o India ko nipatirengan nangra to tatapangan a pitooran no kitakit, saka mafiyak ko serangawan no India a malenaf. O tatapangan a pikowannan a ningri no Fnan i, o Viyadatapora (Vyadhapura, sowal no Fan: tokay no mi’adopay), itini i ngataay no Polamyen a sakowan no aniniay. Ira ko Meking a tarawadaw, nani saetip kaamisay pasayra i kawali a pasadak to riyar. I sasifoan no sakapito a sici no yiesoan, mapalahedaw no nani ka’amisan a Cenla ko Fnan, ma’atingid koya wawa no hongti no Fnan tayra i Cawa, itira sato a patireng to Santi a hongtian a kitakit.''' Ikor no nikapalahedaw no Cenla to Fnan i, '''matongal ko ’icel no kitakit. Tahira i pikowanan ni Ceyapoman sakacecay i, pakalowid haca cingra a mi’eco to sifo’ay ato ka’amisan a pala no Lawos. O kasalaled a pala i, i ka’amisan tahira i Nancaw, i katimolan i, tahira i rarem no Meking a tarawadaw, mihaop to aniniay a Kanpociya, Lawos ato katimolan no Yienan. Awaay ko teloc ni Ceyapoman sakacecay mamirayray to pikowanan. I kor no nikapatay nira i, o sona  nira ci Ceyatitaywi ko mamalahongti. Fahal sa milafodes ko kitakit, pangangan han no likisi tonini a demak to "O Tarawadaw a Cenla ato Hadhad a Cenla" a kalaloodan, pakarawraw i laloma'an no kitakit.''' I ka’ayaw kaikor no yiesoan no 787 a mihecaan i, '''oya pikowanan a tokay ci Sanpipora no Cidalay a hontian a kitakit i tarawadaw a Cenla, mapeleng a ma'eco no Saliyentra a hongtian a kitakit. Mapacok a mapatay koya hongti ci Mohipotifaman, malepel haca koya wawa no hongti (oya mamalahongti i ikor ci Ceyapoman sakatosa). Nani itiya ho sato, makowanan no i Cawaay a Saliyentra (Santi) a hongtian a kitakit koya tarawadaw a Cenla, tahira i nikalafac ni Ceyapoman sakatosa nani Cawa, ta misiiked cingra a malahongti. Palacecay ci Ceyapoman sakatosa a mikowan to tarawadaw a Cenla ato hadhad a Cenla. Itira i ka’amisan-kawali no Ankor to paka tolo polo' a kongliay i Lici a lotok, saka mipatireng to Ankor a hontian a kitakit.''' O Ankor a hongtian a kitakit, o pangangan han haca to Kemer a hongtian a kitakit, '''tahira i saka safaw tosa a sici i, tadamatedi'ay ko kitakit, tadamakapahay ko serangawan. O kasalaled a pala nira i, mihaop to polong no aniniay a Kanpociya, ato kasa'etal a pala no Taylen, Lawos ato Yienan. I saka safaw tolo a sici i, matenak ko Sancopo a Fociw (Theravada a Fociw) nani Sililanka a tayni. Itini i saka 1430 a mihecaan (saka-lima a mihecaan no Siyande no Min), midefong ko Sinlo to Kanpociya, milikot to tokay no Ankor to pakapito a folad, o sakaheci ko pakapeleng to Ankor. O nika tadamangata no Ankor to Sinlo i, o sakasawad to Ankor, mafolaw tayra i Kinpen a mipatireng to ningri itira. Nani itiya sato, maroray ko 'icel no Kanpociya, misi'ayaw to ka'ayaw ato kaikolan no Yienan ato Sinlo a tosaay a fiyaw a kitakit a midefong, pangangan han tonini a karawrawan a mihecahecaan to "O to'eman a citay". Micalap ko Yienan to la'enoay a Kanpociya (oya sacumodan no Mikong a tarawadaw a pala), oni ko sakamalala'isan a demak.''' Itini i saka 1296 a mihecaan, miocor ko Yincaw ci Cew-takowan a mihilap to Ankor a hongtian a kitakit, '''pakacecay a mihecaan ko nipihilap nira. Pinokay sato i, mitilid ci Cew-takowan to cecay a codad "Cen-la-fong-to-ci", o pisiwkayan no codad to lekakawa no pikowan, sici ato kicay, saki'orip, palapalaan ato fonka. Caay ko pisiwkayan aca ko pi'arawan nira i, ira ho ko sepat a polo' a tadamaanay a liyad. Tahira sato i saka safaw siwa a sici, falicen no tamdaw ko codad to sowal no France, Germany ato inko ato masamaanay a sowal. I ka'ayaw no pikowanan no Fakong to Ankor, o pakakalimelaan a tadamaanay a likisi a codad no Kanpociya.''' O picowatan no France a pikuwan to Indocina, nani 1863 tahira i 1953 a mihecaan, '''micalap ko France a micingcing tonini a pala (O pidefong no Yoropa ato Amirika a kitakit to ni'ecoan a pala). I 1863 a mihecaan, paci'cien no France ko Kanpociya a micingcing, mala o pisimawan a kitakit. I sakatosa a kalaloodan a hekal, nani 1942 a mihecaan tahira i 1945 a mihecaan, micalap ko Ripon to Kanpociya. Ikol no kalaloodan i, itini i 1953 a mihecaan saka safaw cecay a folad saka siwa a romi'ad, misiiked ko Kanpociya a miliyas to pikowan no France. Satapang i, o pikuwan no hongti, o sakacecayay a hongtian a kitakit no Kanpociya, itini i pikowan ni Siyanoan i, o kitenokay ko sapikowan.''' Miteka i tenok no 1960 a mihecaan, '''ona toloay a ci’icelay a kitakit, o Congko, o Amirika ato o Solin, mapolong a midefong tonini a Indocina a pala a micowat ato mikowan. Mafiyok ko nikakemet no kasakitakit ato kalaloodan no Vietnam i, malalood ko laloma'ay no Kanpociya. Itini i 1970 a mihecaan saka tolo a folad saka safaw falo a romi'ad, ci Lon Nol a Ciyancin, oya mikiAmirikaay ko faloco' nira, mifodfod to sifo, mipalasawad to sakahontian a patireng to Kapolongan a Kitakit no Khmer. Roma i, o mikiCongkoay ci Siyano a honti i, pasonolay tarira i Beijing a maro'. I kalaloodan no Vietnam i, malala'is ko hitay no timolay a Vietnam, hitay no Amirika, sifoay ni Lon Nol a hitay ato hitay no amisay a Vietnam (o Kahengangay a Khmer a hitay), ta pakatati'ih to 'orip no finawlan i laloma' no Kanpociya.''' Itini i 1975 a mihecaan saka sepat a folad saka safaw pito a romi'ad, '''ikor no piliyas no hitay no Amirika to ningri no Kanpociya i Phnom Penh i, mi'eco ko nikeridan ni Pol Pot a congsoci no Kyosanto no Kanpociya a Kahengangay a Khmer toya ningri, patireng to Mincoay a Kanpociya a sifo. Oya hongti ci Siyano i, nani Pyongyang no Codang a patatikor a minokay i kitakit,''' === '''Palapalaan(地理)''' === O dadahal no sera ira ko 181,035 km², o polong no kitakit i,misilsilan maka24 ko etal ato cecay a no Hontian a Tokay, ika’amis malafiyaw ato Tayko, Lyawko, ikatimol i,madado’edo’ ko pala ato Yienan, isakatimol no sa’etipan misi’ayaway to Sinlowan(暹羅灣). O kakaya’ no lislis no riyar ira ko 443 km,ilaloma’ nona kitakit ira ko cecay a fanaw o Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖; Roma a tilid: Tonlé Sap), o pifotingan, pialaan to nanom itini, o saka’orip tamtamdaw.Mahaop ko 20% no polong a sera o liomahan. 24 ko kasaetal sakowan, sepatay aca ko misi’ayaway to riyar a sakowan, tolo ko niyahay pikowan a sakowan, 172 ko mamangay a etal. O tahapinangan a pala i, o isifo’ay nona kitakit a Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖), Pasa ’alo ato nani ka’amis taratimol a mihifalat tona kitakit a Mikong ’alo,isifo’ay no kitakit a dafdaf i,mahaop ko 3/4 no polong a sera no kitakit. O Tonlisa Fanaw ato Mikong ’alo nani tongroh no riyar 100 m ko ka’akawang.sa’akawang sa nani tongroh no riyar i,masakefohkefohay ko pala,o itiraay i sakatimol no sa’etipay a Toko lotok mitifacay to 1500 m ko ka’akawang, nani ka’amisay no sa’etipan taratimol sa no sa’etipan ko do’edo’edo. O itiraay I kawali a Awlar Lotok(Phnom Aural)o sa’akawangay no Kanpociya kitakita, tahiraay to 1771 m ko ka’akawang. === '''Siici(政治)''' === Itiyaay i 1993 mihecan a kinpo tatapangan rikec no kitakit, misetek to faco no kitakit o Hontian Kitakit, masasiiked ko Misanga’ay to rikec, Matayal to Demak ato Misawkitay,toloay ko kasasiiked no sakowan ’icel. O honti i,tahira i patay ko kalasawara’an,kakomodan no sofitay, o tahapinangan no kalacecay no kitakit ato kaira no kitakit a tahadahoc, ira heca ko ’icel mitedal to tata’angay raraw no malofoay tamdaw. Ano cakapakatayal ato ano miholol i romaay kitakit ko honti, o tapang no Fafa’eday Pikaykian no Kitakit ko mamiceror to tayal no honti.Ano mapatay ko honti, o tapang no sifo, kakeridan no tosaay rekad no mipaypayay a Fociyaw, o tapang no Fafa’eday Pikaykian ato Finawlan Pikaykian polong han 9 ko tamdaw misanga’ to iingkay, masasowal a misimsim to mamalahonti nani laloma’an no honti, patireng to fa’elohay a honti. === '''Kicai(經濟)''' === O cecay no polong a cowaho kacomahad ko ’orip a kotakit ko Kanpociya,ira ko 4 a hecek no pili’etanan nona kitakit, oriraan i,o pihololan no lafang, mitelekay to riko’, misaloma ato liomah. Oninian haw i,cowa ka citolas ko fodfod tona kitakit, orasaka, macara ko sapicomahadaw to kicai no kitakit, kalomihecaan a kacomahad no kicai tahiraay aca i 7% ko sa’osi.orasaka, tadamatatifac ko kasasiroma no cipaysoay ato manikaway ko ’orip, o manikaway a tamdaw i,awa ko sapaising, cakapapitilid to ka’emangay,tada awa ko fana’ to maamaan. I 2006 miheca, o mipalafangay a tayni cilafas to 170 ko ofad,[3]2005 miheca makarkar i riyar ko kasolin a simal ato palapalaan a kaso, i 2009 ano ca i 2010 miheca a misatapang paliwal, tata’ang ko pisiwar to kacomahad no kicai no Kanpociya a manga’ay. [1] === '''Tamdaw(人口)''' === O polong a tamdaw no Konpociya ira ko 1550 ofad, o Kanpociya a finacadan mahaop ko 90% ko ka’aloman, ira ho roma a mamangay a finacadan o Kuwaping mahaop ko 1%, o Cing finacadan(Kuwaping a sowal:京族; Roma a tilid:Gin)mahaop ko 9%, o Laos(Kuwaping a sowal:佬族)ato Tay finacadan, ira ho ko masasiromaromaay a mamangay a 20 ko finacadan,oninian i,ira ko ikemoday no lotok a maro’. O lalen no ’orip i, 71.41 ko mihecaan. == '''Sowal(語言)''' == O tamdaw no Kanpociya sahetoay mira’oyay to sowal ato tilid no Kanpociya,ira kono niyah a sa’osi,itini i Kanpociya ikakaay ko katenak no Kanpociya pasasotiri’en ato no Arapiya a sa’osi. O sowal no Kuwaping itini ono Cawco a sowal(Ikiris a sowal: Teochew ano ca Chiuchow),o cecay a sowal no Payrang itini i Taywan.ono niyah a sowal ko hasowal no kasasiromaroma a finacadan. Itiya ho halafin malamicowatan a sokowan no Franso ko Kanpociya, orasaka, o sakatosa a matenakay a sowal ko Franso a sowal, nikawrira, anini sato cowa ka matiya toya i’ayaway ko katenak no Franso a sowal. Tahanini sato i,adihay to ko katayalan cemahad to ko kicai ’aloman ko tayniay a misanga’ to kofa ko Kuwaping a tamadaw, orasaka, matenak ko sowal no Kuwaping ato Ikiris a sowal i Kanpociya. [[Faylo:Kraing_Tbong_VB_01_06_6.JPG|縮圖|[[Faylo:Conbodia2.ogg|縮圖]]niyaro' (Kraing Tbong )]] === '''Pitooran(宗教)''' === O mipaypayay a Fociyaw koni pasetekan malo no kitakit a pitooran, i matini mahaop ko 95% no polong a tamdaw no Kanpociya ko mitooray tonini, sakakaay ko ka’aloman ko mitooray i,o Kanpociya a tamdaw, malecad ato fiyaw a Tayko. O itiniay a Kuwaping ato Cin finacadan o Tacen Fociya(Kuwaping a sowal:大乘佛教;Ikiris a sowal:mahāyāna buddhism), Tinsikyo ato Fa’elohay a Kristoan, o Can finacadan(Kuwaping a sowal:占族;Ikiris a sowal:Urang Campa)[5] [6] o Islan Ciyaw ko pitooran, ira ho cowa ka ’aloman a tamdaw o mitooray to pawidangay. === '''Punka(文化)''' === O sakero no Kanpociya tolo ko kasasiiked:o to’asan sakero, niyaro’ay sakero, ato sapalafang sakero. O tahapinangan no Kanpociya a sakero i,ono to’asan sakero. Adihay ko masariromaromaay a siikeday a pisalaan no lafang itini, o cinganganay i kalokitakit i, itiraay i ka’amis no kitakit a [[Faylo:Fishsale.jpg|縮圖|[[Faylo:Conbodia.ogg|縮圖]]itaminaay paliwal to dafong(Fishsale)]] no hekalay kitakit o Wukoku(Kuwaping a sowal:吳哥窟 [7]Roma a tilid: ʾṅ̥grvt̥t=ʾaṅgaravatta).isasifo’an no kitakit i, tadaadihay ko nipatirengan Fyo pipaypayan, isaka’etipan ira ko Tonlisa Fanaw, o lalen no ’ngongol no nanom ira ko cecay laya’, o kakahad i,ira ko 1,700 km²,manga’ay a pakatamina a minengneng to tataparan. Itini tona fanaw ’aloman ko kalaloma’ hananay ko tamina a ’orip, isakatimol dihekoay ko cidal, toloay ko mihaian no Linheko a rocok no punka no Kanpociya. === '''Tahapinangan a Tilid (參考文獻)''' === [1] 劍浮沙(梵語:Kamboja)是印度列國時代的十六雄國之一,又譯為甘菩遮國。 [2] Relazione del primo viaggio intorno al mondo - Wikisource. it.wikisource.org. [2019-08-07]. (原始內容存檔於2018-11-22) [3] 1.7 million. [2007-07-27]. (原始內容存檔於2013-12-02). [4] 廣西對柬埔寨投資呈爆發式增長 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館)news.xinhuanet.com [5] Andaya, Leonard Y. Leaves of the same tree: trade and ethnicity in the Straits of Melaka. University of Hawaii Press. 2008: 44 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-0-8248-3189-9</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08) [6] Reid, Anthony. Verandah of violence: the background to the Aceh problem. NUS Press. 2006: 8 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-9971-69-331-2</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08). [7] 中國地名委員會. 外国地名译名手册. 商務印書館. 1993: 31. <nowiki>ISBN 7-100-00798-4</nowiki>. Ângkôr Wat 【柬】 吳哥窟; === '''Pikafitan i papotal(外部連結)''' === •(英文)柬埔寨王國 - Cambodia e-Gov •(英文)柬埔寨電子簽證 - Cambodia e-Visa (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(繁體中文)柬埔寨旅遊部官方網站 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(英文)柬埔寨旅遊指南 •(英文)開放式目錄計劃中和柬埔寨相關的內容 •(英文) 維基媒體的柬埔寨地圖集 • 維基導遊上有關柬埔寨(繁體中文)的旅行指南 • 維基導遊上有關柬埔寨(法文)的旅行指南 • 維客旅行上的柬埔寨 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) • OpenStreetMap上有關柬埔寨的地理資訊 •谷歌地圖 cdftro7jok3z9te8knzchgj3nja4zoi 49087 49086 2026-05-29T12:26:18Z Haratal 3361 49087 wikitext text/x-wiki == Kanpociya Hontian Kitakit(柬埔寨王國) == === ''T'''akaray sowal(概要)''''' === Kanpociya Hontian Kitakit([[kuwaping a sowal]]: 柬埔寨王國) [[Kanpociya sowal]]:高棉語:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; [[Kuwaping sowal]]: 柬埔寨王國), itiraay i [[Faylo:Flag_of_Cambodia.svg|縮圖|Flag of Cambodia]] a Pecihan-Kanatal中南半島,Katimol-Sakawalian Aciya a Korapaw東南亞大陸地區 ko kaitiraan nona [[kitakit]], o syoto tatapangan a tokay o [[Cinpin]](Kanpociya sowal:ក្រុងភ្នំពេញ,Roma a tilid:krong Phnum Pɨñ; Kuwaoing sowal:金邊). O kapot no Linheko ato Katimol-Sakawalian Aciya kitakit a Katatelekan. Isaka’etip no Kanpociya i,malalocokay ato Tayko, isaka’amis no sakawali Malala’eday ato Laoko, isakawali ato sakatimol no sawalian malafiyaw ato Yienan, ikatimol o SinloKihaw(暹羅灣). Hato masadangahay ko pala no Kanpociya,tolo no pasitiraan o tapolo ato tokos, isifo’ o dadahalay a cihenekay dafdaf, ona sera tonini makinatolo no sepat no polong sera no kitakit. Ira ko tata’akay ‘alo Mikong-‘alo(湄公河), ira ho tata’angay a fanaw o Tonglisa-fanaw(Kanpociya sowal:បឹងទន្លេសាប,Roma a tilid:Tonlé Sap; Kuwaping sowal: 洞里薩湖). === '''Nangan no kitakit(國名)''' === O tadangangan no Kanpociya o Kanpociya Hontian Kitakit(Kanpociya sowal:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; Kuwaping sowal:柬埔寨王國)。O 「ព្រះ」hananay i, fangcalay sanay「神聖的」,o 「រាជាណាចក្រ」hananay i,o honti sanay「王國」, o「កម្ពុជា」hananay i,o Kanpociya sanay「柬埔寨」. Ona ngangan tonini i,nani「कम्बोजदेश」(Kambujadeśa)(Ikiris sowal:Sanskrit; Kuwaping sowal:梵語),o maan ko imi nona sowal han i, o 「sera ni Cinfusa 」[1] sanay. Ona ngangan no Kanpociya itini i rikisi no kuwaping itiraay ho i Tonghan(東漢 25-220 mihecaan)iraay to a matilid,nikawrira adihay ko masasiromaromaay a pangangan, tahira to i Min Wanli a mihecahecaan(明朝萬曆) nga’ sacecay sanay to a pangangan to Kanpociya(柬埔寨) . Itini I nitilidan no Sa’etipay-Kitakit i,o misahinahinamay tamdaw ci [[Faylo:Location_Cambodia_ASEAN.svg|縮圖|Location Cambodia ASEAN]] (Italiya sowal:Antonio Pigafetta; Kuwaping sowal:安東尼奧·皮加費塔) o 「Camogia」[2] hananay ningra a pangangan. === Likisi(歷史) === O to’asan a parayrayan a kitakit i Conan-pan-tao ko Kanpociya, matafesiw to ko tosa a patek (2000) a mihecaan ko likisi nira. '''O nalacolan no Payon: I yiesoan to cecay a sici i, i laloma’ no kitakit no Kanpociya i, ira ko Fnan a kitakit, o India ko nipatirengan nangra to tatapangan a pitooran no kitakit, saka mafiyak ko serangawan no India a malenaf. O tatapangan a pikowannan a ningri no Fnan i, o Viyadatapora (Vyadhapura, sowal no Fan: tokay no mi’adopay), itini i ngataay no Polamyen a sakowan no aniniay. Ira ko Meking a tarawadaw, nani saetip kaamisay pasayra i kawali a pasadak to riyar. I sasifoan no sakapito a sici no yiesoan, mapalahedaw no nani ka’amisan a Cenla ko Fnan, ma’atingid koya wawa no hongti no Fnan tayra i Cawa, itira sato a patireng to Santi a hongtian a kitakit.''' Ikor no nikapalahedaw no Cenla to Fnan i, '''matongal ko ’icel no kitakit. Tahira i pikowanan ni Ceyapoman sakacecay i, pakalowid haca cingra a mi’eco to sifo’ay ato ka’amisan a pala no Lawos. O kasalaled a pala i, i ka’amisan tahira i Nancaw, i katimolan i, tahira i rarem no Meking a tarawadaw, mihaop to aniniay a Kanpociya, Lawos ato katimolan no Yienan. Awaay ko teloc ni Ceyapoman sakacecay mamirayray to pikowanan. I kor no nikapatay nira i, o sona  nira ci Ceyatitaywi ko mamalahongti. Fahal sa milafodes ko kitakit, pangangan han no likisi tonini a demak to "O Tarawadaw a Cenla ato Hadhad a Cenla" a kalaloodan, pakarawraw i laloma'an no kitakit.''' I ka’ayaw kaikor no yiesoan no 787 a mihecaan i, '''oya pikowanan a tokay ci Sanpipora no Cidalay a hontian a kitakit i tarawadaw a Cenla, mapeleng a ma'eco no Saliyentra a hongtian a kitakit. Mapacok a mapatay koya hongti ci Mohipotifaman, malepel haca koya wawa no hongti (oya mamalahongti i ikor ci Ceyapoman sakatosa). Nani itiya ho sato, makowanan no i Cawaay a Saliyentra (Santi) a hongtian a kitakit koya tarawadaw a Cenla, tahira i nikalafac ni Ceyapoman sakatosa nani Cawa, ta misiiked cingra a malahongti. Palacecay ci Ceyapoman sakatosa a mikowan to tarawadaw a Cenla ato hadhad a Cenla. Itira i ka’amisan-kawali no Ankor to paka tolo polo' a kongliay i Lici a lotok, saka mipatireng to Ankor a hontian a kitakit.''' O Ankor a hongtian a kitakit, o pangangan han haca to Kemer a hongtian a kitakit, '''tahira i saka safaw tosa a sici i, tadamatedi'ay ko kitakit, tadamakapahay ko serangawan. O kasalaled a pala nira i, mihaop to polong no aniniay a Kanpociya, ato kasa'etal a pala no Taylen, Lawos ato Yienan. I saka safaw tolo a sici i, matenak ko Sancopo a Fociw (Theravada a Fociw) nani Sililanka a tayni. Itini i saka 1430 a mihecaan (saka-lima a mihecaan no Siyande no Min), midefong ko Sinlo to Kanpociya, milikot to tokay no Ankor to pakapito a folad, o sakaheci ko pakapeleng to Ankor. O nika tadamangata no Ankor to Sinlo i, o sakasawad to Ankor, mafolaw tayra i Kinpen a mipatireng to ningri itira. Nani itiya sato, maroray ko 'icel no Kanpociya, misi'ayaw to ka'ayaw ato kaikolan no Yienan ato Sinlo a tosaay a fiyaw a kitakit a midefong, pangangan han tonini a karawrawan a mihecahecaan to "O to'eman a citay". Micalap ko Yienan to la'enoay a Kanpociya (oya sacumodan no Mikong a tarawadaw a pala), oni ko sakamalala'isan a demak.''' Itini i saka 1296 a mihecaan, miocor ko Yincaw ci Cew-takowan a mihilap to Ankor a hongtian a kitakit, '''pakacecay a mihecaan ko nipihilap nira. Pinokay sato i, mitilid ci Cew-takowan to cecay a codad "Cen-la-fong-to-ci", o pisiwkayan no codad to lekakawa no pikowan, sici ato kicay, saki'orip, palapalaan ato fonka. Caay ko pisiwkayan aca ko pi'arawan nira i, ira ho ko sepat a polo' a tadamaanay a liyad. Tahira sato i saka safaw siwa a sici, falicen no tamdaw ko codad to sowal no France, Germany ato inko ato masamaanay a sowal. I ka'ayaw no pikowanan no Fakong to Ankor, o pakakalimelaan a tadamaanay a likisi a codad no Kanpociya.''' O picowatan no France a pikuwan to Indocina, nani 1863 tahira i 1953 a mihecaan, '''micalap ko France a micingcing tonini a pala (O pidefong no Yoropa ato Amirika a kitakit to ni'ecoan a pala). I 1863 a mihecaan, paci'cien no France ko Kanpociya a micingcing, mala o pisimawan a kitakit. I sakatosa a kalaloodan a hekal, nani 1942 a mihecaan tahira i 1945 a mihecaan, micalap ko Ripon to Kanpociya. Ikol no kalaloodan i, itini i 1953 a mihecaan saka safaw cecay a folad saka siwa a romi'ad, misiiked ko Kanpociya a miliyas to pikowan no France. Satapang i, o pikuwan no hongti, o sakacecayay a hongtian a kitakit no Kanpociya, itini i pikowan ni Siyanoan i, o kitenokay ko sapikowan.''' Miteka i tenok no 1960 a mihecaan, '''ona toloay a ci’icelay a kitakit, o Congko, o Amirika ato o Solin, mapolong a midefong tonini a Indocina a pala a micowat ato mikowan. Mafiyok ko nikakemet no kasakitakit ato kalaloodan no Vietnam i, malalood ko laloma'ay no Kanpociya. Itini i 1970 a mihecaan saka tolo a folad saka safaw falo a romi'ad, ci Lon Nol a Ciyancin, oya mikiAmirikaay ko faloco' nira, mifodfod to sifo, mipalasawad to sakahontian a patireng to Kapolongan a Kitakit no Khmer. Roma i, o mikiCongkoay ci Siyano a honti i, pasonolay tarira i Beijing a maro'. I kalaloodan no Vietnam i, malala'is ko hitay no timolay a Vietnam, hitay no Amirika, sifoay ni Lon Nol a hitay ato hitay no amisay a Vietnam (o Kahengangay a Khmer a hitay), ta pakatati'ih to 'orip no finawlan i laloma' no Kanpociya.''' Itini i 1975 a mihecaan saka sepat a folad saka safaw pito a romi'ad, '''ikor no piliyas no hitay no Amirika to ningri no Kanpociya i Phnom Penh i, mi'eco ko nikeridan ni Pol Pot a congsoci no Kyosanto no Kanpociya a Kahengangay a Khmer toya ningri, patireng to Mincoay a Kanpociya a sifo. Oya hongti ci Siyano i, nani Pyongyang no Codang a patatikor a minokay i kitakit, nikawrira kalamkam sa marofo no Kahengangay a Khmer a hitay.''' === '''Palapalaan(地理)''' === O dadahal no sera ira ko 181,035 km², o polong no kitakit i,misilsilan maka24 ko etal ato cecay a no Hontian a Tokay, ika’amis malafiyaw ato Tayko, Lyawko, ikatimol i,madado’edo’ ko pala ato Yienan, isakatimol no sa’etipan misi’ayaway to Sinlowan(暹羅灣). O kakaya’ no lislis no riyar ira ko 443 km,ilaloma’ nona kitakit ira ko cecay a fanaw o Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖; Roma a tilid: Tonlé Sap), o pifotingan, pialaan to nanom itini, o saka’orip tamtamdaw.Mahaop ko 20% no polong a sera o liomahan. 24 ko kasaetal sakowan, sepatay aca ko misi’ayaway to riyar a sakowan, tolo ko niyahay pikowan a sakowan, 172 ko mamangay a etal. O tahapinangan a pala i, o isifo’ay nona kitakit a Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖), Pasa ’alo ato nani ka’amis taratimol a mihifalat tona kitakit a Mikong ’alo,isifo’ay no kitakit a dafdaf i,mahaop ko 3/4 no polong a sera no kitakit. O Tonlisa Fanaw ato Mikong ’alo nani tongroh no riyar 100 m ko ka’akawang.sa’akawang sa nani tongroh no riyar i,masakefohkefohay ko pala,o itiraay i sakatimol no sa’etipay a Toko lotok mitifacay to 1500 m ko ka’akawang, nani ka’amisay no sa’etipan taratimol sa no sa’etipan ko do’edo’edo. O itiraay I kawali a Awlar Lotok(Phnom Aural)o sa’akawangay no Kanpociya kitakita, tahiraay to 1771 m ko ka’akawang. === '''Siici(政治)''' === Itiyaay i 1993 mihecan a kinpo tatapangan rikec no kitakit, misetek to faco no kitakit o Hontian Kitakit, masasiiked ko Misanga’ay to rikec, Matayal to Demak ato Misawkitay,toloay ko kasasiiked no sakowan ’icel. O honti i,tahira i patay ko kalasawara’an,kakomodan no sofitay, o tahapinangan no kalacecay no kitakit ato kaira no kitakit a tahadahoc, ira heca ko ’icel mitedal to tata’angay raraw no malofoay tamdaw. Ano cakapakatayal ato ano miholol i romaay kitakit ko honti, o tapang no Fafa’eday Pikaykian no Kitakit ko mamiceror to tayal no honti.Ano mapatay ko honti, o tapang no sifo, kakeridan no tosaay rekad no mipaypayay a Fociyaw, o tapang no Fafa’eday Pikaykian ato Finawlan Pikaykian polong han 9 ko tamdaw misanga’ to iingkay, masasowal a misimsim to mamalahonti nani laloma’an no honti, patireng to fa’elohay a honti. === '''Kicai(經濟)''' === O cecay no polong a cowaho kacomahad ko ’orip a kotakit ko Kanpociya,ira ko 4 a hecek no pili’etanan nona kitakit, oriraan i,o pihololan no lafang, mitelekay to riko’, misaloma ato liomah. Oninian haw i,cowa ka citolas ko fodfod tona kitakit, orasaka, macara ko sapicomahadaw to kicai no kitakit, kalomihecaan a kacomahad no kicai tahiraay aca i 7% ko sa’osi.orasaka, tadamatatifac ko kasasiroma no cipaysoay ato manikaway ko ’orip, o manikaway a tamdaw i,awa ko sapaising, cakapapitilid to ka’emangay,tada awa ko fana’ to maamaan. I 2006 miheca, o mipalafangay a tayni cilafas to 170 ko ofad,[3]2005 miheca makarkar i riyar ko kasolin a simal ato palapalaan a kaso, i 2009 ano ca i 2010 miheca a misatapang paliwal, tata’ang ko pisiwar to kacomahad no kicai no Kanpociya a manga’ay. [1] === '''Tamdaw(人口)''' === O polong a tamdaw no Konpociya ira ko 1550 ofad, o Kanpociya a finacadan mahaop ko 90% ko ka’aloman, ira ho roma a mamangay a finacadan o Kuwaping mahaop ko 1%, o Cing finacadan(Kuwaping a sowal:京族; Roma a tilid:Gin)mahaop ko 9%, o Laos(Kuwaping a sowal:佬族)ato Tay finacadan, ira ho ko masasiromaromaay a mamangay a 20 ko finacadan,oninian i,ira ko ikemoday no lotok a maro’. O lalen no ’orip i, 71.41 ko mihecaan. == '''Sowal(語言)''' == O tamdaw no Kanpociya sahetoay mira’oyay to sowal ato tilid no Kanpociya,ira kono niyah a sa’osi,itini i Kanpociya ikakaay ko katenak no Kanpociya pasasotiri’en ato no Arapiya a sa’osi. O sowal no Kuwaping itini ono Cawco a sowal(Ikiris a sowal: Teochew ano ca Chiuchow),o cecay a sowal no Payrang itini i Taywan.ono niyah a sowal ko hasowal no kasasiromaroma a finacadan. Itiya ho halafin malamicowatan a sokowan no Franso ko Kanpociya, orasaka, o sakatosa a matenakay a sowal ko Franso a sowal, nikawrira, anini sato cowa ka matiya toya i’ayaway ko katenak no Franso a sowal. Tahanini sato i,adihay to ko katayalan cemahad to ko kicai ’aloman ko tayniay a misanga’ to kofa ko Kuwaping a tamadaw, orasaka, matenak ko sowal no Kuwaping ato Ikiris a sowal i Kanpociya. [[Faylo:Kraing_Tbong_VB_01_06_6.JPG|縮圖|[[Faylo:Conbodia2.ogg|縮圖]]niyaro' (Kraing Tbong )]] === '''Pitooran(宗教)''' === O mipaypayay a Fociyaw koni pasetekan malo no kitakit a pitooran, i matini mahaop ko 95% no polong a tamdaw no Kanpociya ko mitooray tonini, sakakaay ko ka’aloman ko mitooray i,o Kanpociya a tamdaw, malecad ato fiyaw a Tayko. O itiniay a Kuwaping ato Cin finacadan o Tacen Fociya(Kuwaping a sowal:大乘佛教;Ikiris a sowal:mahāyāna buddhism), Tinsikyo ato Fa’elohay a Kristoan, o Can finacadan(Kuwaping a sowal:占族;Ikiris a sowal:Urang Campa)[5] [6] o Islan Ciyaw ko pitooran, ira ho cowa ka ’aloman a tamdaw o mitooray to pawidangay. === '''Punka(文化)''' === O sakero no Kanpociya tolo ko kasasiiked:o to’asan sakero, niyaro’ay sakero, ato sapalafang sakero. O tahapinangan no Kanpociya a sakero i,ono to’asan sakero. Adihay ko masariromaromaay a siikeday a pisalaan no lafang itini, o cinganganay i kalokitakit i, itiraay i ka’amis no kitakit a [[Faylo:Fishsale.jpg|縮圖|[[Faylo:Conbodia.ogg|縮圖]]itaminaay paliwal to dafong(Fishsale)]] no hekalay kitakit o Wukoku(Kuwaping a sowal:吳哥窟 [7]Roma a tilid: ʾṅ̥grvt̥t=ʾaṅgaravatta).isasifo’an no kitakit i, tadaadihay ko nipatirengan Fyo pipaypayan, isaka’etipan ira ko Tonlisa Fanaw, o lalen no ’ngongol no nanom ira ko cecay laya’, o kakahad i,ira ko 1,700 km²,manga’ay a pakatamina a minengneng to tataparan. Itini tona fanaw ’aloman ko kalaloma’ hananay ko tamina a ’orip, isakatimol dihekoay ko cidal, toloay ko mihaian no Linheko a rocok no punka no Kanpociya. === '''Tahapinangan a Tilid (參考文獻)''' === [1] 劍浮沙(梵語:Kamboja)是印度列國時代的十六雄國之一,又譯為甘菩遮國。 [2] Relazione del primo viaggio intorno al mondo - Wikisource. it.wikisource.org. [2019-08-07]. (原始內容存檔於2018-11-22) [3] 1.7 million. [2007-07-27]. (原始內容存檔於2013-12-02). [4] 廣西對柬埔寨投資呈爆發式增長 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館)news.xinhuanet.com [5] Andaya, Leonard Y. Leaves of the same tree: trade and ethnicity in the Straits of Melaka. University of Hawaii Press. 2008: 44 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-0-8248-3189-9</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08) [6] Reid, Anthony. Verandah of violence: the background to the Aceh problem. NUS Press. 2006: 8 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-9971-69-331-2</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08). [7] 中國地名委員會. 外国地名译名手册. 商務印書館. 1993: 31. <nowiki>ISBN 7-100-00798-4</nowiki>. Ângkôr Wat 【柬】 吳哥窟; === '''Pikafitan i papotal(外部連結)''' === •(英文)柬埔寨王國 - Cambodia e-Gov •(英文)柬埔寨電子簽證 - Cambodia e-Visa (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(繁體中文)柬埔寨旅遊部官方網站 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(英文)柬埔寨旅遊指南 •(英文)開放式目錄計劃中和柬埔寨相關的內容 •(英文) 維基媒體的柬埔寨地圖集 • 維基導遊上有關柬埔寨(繁體中文)的旅行指南 • 維基導遊上有關柬埔寨(法文)的旅行指南 • 維客旅行上的柬埔寨 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) • OpenStreetMap上有關柬埔寨的地理資訊 •谷歌地圖 gz1ljo427e4eqflz63zm0woogbdpu9u 49088 49087 2026-05-29T12:26:34Z Haratal 3361 49088 wikitext text/x-wiki == Kanpociya Hontian Kitakit(柬埔寨王國) == === ''T'''akaray sowal(概要)''''' === Kanpociya Hontian Kitakit([[kuwaping a sowal]]: 柬埔寨王國) [[Kanpociya sowal]]:高棉語:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; [[Kuwaping sowal]]: 柬埔寨王國), itiraay i [[Faylo:Flag_of_Cambodia.svg|縮圖|Flag of Cambodia]] a Pecihan-Kanatal中南半島,Katimol-Sakawalian Aciya a Korapaw東南亞大陸地區 ko kaitiraan nona [[kitakit]], o syoto tatapangan a tokay o [[Cinpin]](Kanpociya sowal:ក្រុងភ្នំពេញ,Roma a tilid:krong Phnum Pɨñ; Kuwaoing sowal:金邊). O kapot no Linheko ato Katimol-Sakawalian Aciya kitakit a Katatelekan. Isaka’etip no Kanpociya i,malalocokay ato Tayko, isaka’amis no sakawali Malala’eday ato Laoko, isakawali ato sakatimol no sawalian malafiyaw ato Yienan, ikatimol o SinloKihaw(暹羅灣). Hato masadangahay ko pala no Kanpociya,tolo no pasitiraan o tapolo ato tokos, isifo’ o dadahalay a cihenekay dafdaf, ona sera tonini makinatolo no sepat no polong sera no kitakit. Ira ko tata’akay ‘alo Mikong-‘alo(湄公河), ira ho tata’angay a fanaw o Tonglisa-fanaw(Kanpociya sowal:បឹងទន្លេសាប,Roma a tilid:Tonlé Sap; Kuwaping sowal: 洞里薩湖). === '''Nangan no kitakit(國名)''' === O tadangangan no Kanpociya o Kanpociya Hontian Kitakit(Kanpociya sowal:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; Kuwaping sowal:柬埔寨王國)。O 「ព្រះ」hananay i, fangcalay sanay「神聖的」,o 「រាជាណាចក្រ」hananay i,o honti sanay「王國」, o「កម្ពុជា」hananay i,o Kanpociya sanay「柬埔寨」. Ona ngangan tonini i,nani「कम्बोजदेश」(Kambujadeśa)(Ikiris sowal:Sanskrit; Kuwaping sowal:梵語),o maan ko imi nona sowal han i, o 「sera ni Cinfusa 」[1] sanay. Ona ngangan no Kanpociya itini i rikisi no kuwaping itiraay ho i Tonghan(東漢 25-220 mihecaan)iraay to a matilid,nikawrira adihay ko masasiromaromaay a pangangan, tahira to i Min Wanli a mihecahecaan(明朝萬曆) nga’ sacecay sanay to a pangangan to Kanpociya(柬埔寨) . Itini I nitilidan no Sa’etipay-Kitakit i,o misahinahinamay tamdaw ci [[Faylo:Location_Cambodia_ASEAN.svg|縮圖|Location Cambodia ASEAN]] (Italiya sowal:Antonio Pigafetta; Kuwaping sowal:安東尼奧·皮加費塔) o 「Camogia」[2] hananay ningra a pangangan. === Likisi(歷史) === O to’asan a parayrayan a kitakit i Conan-pan-tao ko Kanpociya, matafesiw to ko tosa a patek (2000) a mihecaan ko likisi nira. '''O nalacolan no Payon: I yiesoan to cecay a sici i, i laloma’ no kitakit no Kanpociya i, ira ko Fnan a kitakit, o India ko nipatirengan nangra to tatapangan a pitooran no kitakit, saka mafiyak ko serangawan no India a malenaf. O tatapangan a pikowannan a ningri no Fnan i, o Viyadatapora (Vyadhapura, sowal no Fan: tokay no mi’adopay), itini i ngataay no Polamyen a sakowan no aniniay. Ira ko Meking a tarawadaw, nani saetip kaamisay pasayra i kawali a pasadak to riyar. I sasifoan no sakapito a sici no yiesoan, mapalahedaw no nani ka’amisan a Cenla ko Fnan, ma’atingid koya wawa no hongti no Fnan tayra i Cawa, itira sato a patireng to Santi a hongtian a kitakit.''' Ikor no nikapalahedaw no Cenla to Fnan i, '''matongal ko ’icel no kitakit. Tahira i pikowanan ni Ceyapoman sakacecay i, pakalowid haca cingra a mi’eco to sifo’ay ato ka’amisan a pala no Lawos. O kasalaled a pala i, i ka’amisan tahira i Nancaw, i katimolan i, tahira i rarem no Meking a tarawadaw, mihaop to aniniay a Kanpociya, Lawos ato katimolan no Yienan. Awaay ko teloc ni Ceyapoman sakacecay mamirayray to pikowanan. I kor no nikapatay nira i, o sona  nira ci Ceyatitaywi ko mamalahongti. Fahal sa milafodes ko kitakit, pangangan han no likisi tonini a demak to "O Tarawadaw a Cenla ato Hadhad a Cenla" a kalaloodan, pakarawraw i laloma'an no kitakit.''' I ka’ayaw kaikor no yiesoan no 787 a mihecaan i, '''oya pikowanan a tokay ci Sanpipora no Cidalay a hontian a kitakit i tarawadaw a Cenla, mapeleng a ma'eco no Saliyentra a hongtian a kitakit. Mapacok a mapatay koya hongti ci Mohipotifaman, malepel haca koya wawa no hongti (oya mamalahongti i ikor ci Ceyapoman sakatosa). Nani itiya ho sato, makowanan no i Cawaay a Saliyentra (Santi) a hongtian a kitakit koya tarawadaw a Cenla, tahira i nikalafac ni Ceyapoman sakatosa nani Cawa, ta misiiked cingra a malahongti. Palacecay ci Ceyapoman sakatosa a mikowan to tarawadaw a Cenla ato hadhad a Cenla. Itira i ka’amisan-kawali no Ankor to paka tolo polo' a kongliay i Lici a lotok, saka mipatireng to Ankor a hontian a kitakit.''' O Ankor a hongtian a kitakit, o pangangan han haca to Kemer a hongtian a kitakit, '''tahira i saka safaw tosa a sici i, tadamatedi'ay ko kitakit, tadamakapahay ko serangawan. O kasalaled a pala nira i, mihaop to polong no aniniay a Kanpociya, ato kasa'etal a pala no Taylen, Lawos ato Yienan. I saka safaw tolo a sici i, matenak ko Sancopo a Fociw (Theravada a Fociw) nani Sililanka a tayni. Itini i saka 1430 a mihecaan (saka-lima a mihecaan no Siyande no Min), midefong ko Sinlo to Kanpociya, milikot to tokay no Ankor to pakapito a folad, o sakaheci ko pakapeleng to Ankor. O nika tadamangata no Ankor to Sinlo i, o sakasawad to Ankor, mafolaw tayra i Kinpen a mipatireng to ningri itira. Nani itiya sato, maroray ko 'icel no Kanpociya, misi'ayaw to ka'ayaw ato kaikolan no Yienan ato Sinlo a tosaay a fiyaw a kitakit a midefong, pangangan han tonini a karawrawan a mihecahecaan to "O to'eman a citay". Micalap ko Yienan to la'enoay a Kanpociya (oya sacumodan no Mikong a tarawadaw a pala), oni ko sakamalala'isan a demak.''' Itini i saka 1296 a mihecaan, miocor ko Yincaw ci Cew-takowan a mihilap to Ankor a hongtian a kitakit, '''pakacecay a mihecaan ko nipihilap nira. Pinokay sato i, mitilid ci Cew-takowan to cecay a codad "Cen-la-fong-to-ci", o pisiwkayan no codad to lekakawa no pikowan, sici ato kicay, saki'orip, palapalaan ato fonka. Caay ko pisiwkayan aca ko pi'arawan nira i, ira ho ko sepat a polo' a tadamaanay a liyad. Tahira sato i saka safaw siwa a sici, falicen no tamdaw ko codad to sowal no France, Germany ato inko ato masamaanay a sowal. I ka'ayaw no pikowanan no Fakong to Ankor, o pakakalimelaan a tadamaanay a likisi a codad no Kanpociya.''' O picowatan no France a pikuwan to Indocina, nani 1863 tahira i 1953 a mihecaan, '''micalap ko France a micingcing tonini a pala (O pidefong no Yoropa ato Amirika a kitakit to ni'ecoan a pala). I 1863 a mihecaan, paci'cien no France ko Kanpociya a micingcing, mala o pisimawan a kitakit. I sakatosa a kalaloodan a hekal, nani 1942 a mihecaan tahira i 1945 a mihecaan, micalap ko Ripon to Kanpociya. Ikol no kalaloodan i, itini i 1953 a mihecaan saka safaw cecay a folad saka siwa a romi'ad, misiiked ko Kanpociya a miliyas to pikowan no France. Satapang i, o pikuwan no hongti, o sakacecayay a hongtian a kitakit no Kanpociya, itini i pikowan ni Siyanoan i, o kitenokay ko sapikowan.''' Miteka i tenok no 1960 a mihecaan, '''ona toloay a ci’icelay a kitakit, o Congko, o Amirika ato o Solin, mapolong a midefong tonini a Indocina a pala a micowat ato mikowan. Mafiyok ko nikakemet no kasakitakit ato kalaloodan no Vietnam i, malalood ko laloma'ay no Kanpociya. Itini i 1970 a mihecaan saka tolo a folad saka safaw falo a romi'ad, ci Lon Nol a Ciyancin, oya mikiAmirikaay ko faloco' nira, mifodfod to sifo, mipalasawad to sakahontian a patireng to Kapolongan a Kitakit no Khmer. Roma i, o mikiCongkoay ci Siyano a honti i, pasonolay tarira i Beijing a maro'. I kalaloodan no Vietnam i, malala'is ko hitay no timolay a Vietnam, hitay no Amirika, sifoay ni Lon Nol a hitay ato hitay no amisay a Vietnam (o Kahengangay a Khmer a hitay), ta pakatati'ih to 'orip no finawlan i laloma' no Kanpociya.''' Itini i 1975 a mihecaan saka sepat a folad saka safaw pito a romi'ad, '''ikor no piliyas no hitay no Amirika to ningri no Kanpociya i Phnom Penh i, mi'eco ko nikeridan ni Pol Pot a congsoci no Kyosanto no Kanpociya a Kahengangay a Khmer toya ningri, patireng to Mincoay a Kanpociya a sifo. Oya hongti ci Siyano i, nani Pyongyang no Codang a patatikor a minokay i kitakit, nikawrira kalamkam sa marofo no Kahengangay a Khmer a hitay. Itini i 1976 a mihecaan saka pito a folad saka enem a romi'ad,''' === '''Palapalaan(地理)''' === O dadahal no sera ira ko 181,035 km², o polong no kitakit i,misilsilan maka24 ko etal ato cecay a no Hontian a Tokay, ika’amis malafiyaw ato Tayko, Lyawko, ikatimol i,madado’edo’ ko pala ato Yienan, isakatimol no sa’etipan misi’ayaway to Sinlowan(暹羅灣). O kakaya’ no lislis no riyar ira ko 443 km,ilaloma’ nona kitakit ira ko cecay a fanaw o Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖; Roma a tilid: Tonlé Sap), o pifotingan, pialaan to nanom itini, o saka’orip tamtamdaw.Mahaop ko 20% no polong a sera o liomahan. 24 ko kasaetal sakowan, sepatay aca ko misi’ayaway to riyar a sakowan, tolo ko niyahay pikowan a sakowan, 172 ko mamangay a etal. O tahapinangan a pala i, o isifo’ay nona kitakit a Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖), Pasa ’alo ato nani ka’amis taratimol a mihifalat tona kitakit a Mikong ’alo,isifo’ay no kitakit a dafdaf i,mahaop ko 3/4 no polong a sera no kitakit. O Tonlisa Fanaw ato Mikong ’alo nani tongroh no riyar 100 m ko ka’akawang.sa’akawang sa nani tongroh no riyar i,masakefohkefohay ko pala,o itiraay i sakatimol no sa’etipay a Toko lotok mitifacay to 1500 m ko ka’akawang, nani ka’amisay no sa’etipan taratimol sa no sa’etipan ko do’edo’edo. O itiraay I kawali a Awlar Lotok(Phnom Aural)o sa’akawangay no Kanpociya kitakita, tahiraay to 1771 m ko ka’akawang. === '''Siici(政治)''' === Itiyaay i 1993 mihecan a kinpo tatapangan rikec no kitakit, misetek to faco no kitakit o Hontian Kitakit, masasiiked ko Misanga’ay to rikec, Matayal to Demak ato Misawkitay,toloay ko kasasiiked no sakowan ’icel. O honti i,tahira i patay ko kalasawara’an,kakomodan no sofitay, o tahapinangan no kalacecay no kitakit ato kaira no kitakit a tahadahoc, ira heca ko ’icel mitedal to tata’angay raraw no malofoay tamdaw. Ano cakapakatayal ato ano miholol i romaay kitakit ko honti, o tapang no Fafa’eday Pikaykian no Kitakit ko mamiceror to tayal no honti.Ano mapatay ko honti, o tapang no sifo, kakeridan no tosaay rekad no mipaypayay a Fociyaw, o tapang no Fafa’eday Pikaykian ato Finawlan Pikaykian polong han 9 ko tamdaw misanga’ to iingkay, masasowal a misimsim to mamalahonti nani laloma’an no honti, patireng to fa’elohay a honti. === '''Kicai(經濟)''' === O cecay no polong a cowaho kacomahad ko ’orip a kotakit ko Kanpociya,ira ko 4 a hecek no pili’etanan nona kitakit, oriraan i,o pihololan no lafang, mitelekay to riko’, misaloma ato liomah. Oninian haw i,cowa ka citolas ko fodfod tona kitakit, orasaka, macara ko sapicomahadaw to kicai no kitakit, kalomihecaan a kacomahad no kicai tahiraay aca i 7% ko sa’osi.orasaka, tadamatatifac ko kasasiroma no cipaysoay ato manikaway ko ’orip, o manikaway a tamdaw i,awa ko sapaising, cakapapitilid to ka’emangay,tada awa ko fana’ to maamaan. I 2006 miheca, o mipalafangay a tayni cilafas to 170 ko ofad,[3]2005 miheca makarkar i riyar ko kasolin a simal ato palapalaan a kaso, i 2009 ano ca i 2010 miheca a misatapang paliwal, tata’ang ko pisiwar to kacomahad no kicai no Kanpociya a manga’ay. [1] === '''Tamdaw(人口)''' === O polong a tamdaw no Konpociya ira ko 1550 ofad, o Kanpociya a finacadan mahaop ko 90% ko ka’aloman, ira ho roma a mamangay a finacadan o Kuwaping mahaop ko 1%, o Cing finacadan(Kuwaping a sowal:京族; Roma a tilid:Gin)mahaop ko 9%, o Laos(Kuwaping a sowal:佬族)ato Tay finacadan, ira ho ko masasiromaromaay a mamangay a 20 ko finacadan,oninian i,ira ko ikemoday no lotok a maro’. O lalen no ’orip i, 71.41 ko mihecaan. == '''Sowal(語言)''' == O tamdaw no Kanpociya sahetoay mira’oyay to sowal ato tilid no Kanpociya,ira kono niyah a sa’osi,itini i Kanpociya ikakaay ko katenak no Kanpociya pasasotiri’en ato no Arapiya a sa’osi. O sowal no Kuwaping itini ono Cawco a sowal(Ikiris a sowal: Teochew ano ca Chiuchow),o cecay a sowal no Payrang itini i Taywan.ono niyah a sowal ko hasowal no kasasiromaroma a finacadan. Itiya ho halafin malamicowatan a sokowan no Franso ko Kanpociya, orasaka, o sakatosa a matenakay a sowal ko Franso a sowal, nikawrira, anini sato cowa ka matiya toya i’ayaway ko katenak no Franso a sowal. Tahanini sato i,adihay to ko katayalan cemahad to ko kicai ’aloman ko tayniay a misanga’ to kofa ko Kuwaping a tamadaw, orasaka, matenak ko sowal no Kuwaping ato Ikiris a sowal i Kanpociya. [[Faylo:Kraing_Tbong_VB_01_06_6.JPG|縮圖|[[Faylo:Conbodia2.ogg|縮圖]]niyaro' (Kraing Tbong )]] === '''Pitooran(宗教)''' === O mipaypayay a Fociyaw koni pasetekan malo no kitakit a pitooran, i matini mahaop ko 95% no polong a tamdaw no Kanpociya ko mitooray tonini, sakakaay ko ka’aloman ko mitooray i,o Kanpociya a tamdaw, malecad ato fiyaw a Tayko. O itiniay a Kuwaping ato Cin finacadan o Tacen Fociya(Kuwaping a sowal:大乘佛教;Ikiris a sowal:mahāyāna buddhism), Tinsikyo ato Fa’elohay a Kristoan, o Can finacadan(Kuwaping a sowal:占族;Ikiris a sowal:Urang Campa)[5] [6] o Islan Ciyaw ko pitooran, ira ho cowa ka ’aloman a tamdaw o mitooray to pawidangay. === '''Punka(文化)''' === O sakero no Kanpociya tolo ko kasasiiked:o to’asan sakero, niyaro’ay sakero, ato sapalafang sakero. O tahapinangan no Kanpociya a sakero i,ono to’asan sakero. Adihay ko masariromaromaay a siikeday a pisalaan no lafang itini, o cinganganay i kalokitakit i, itiraay i ka’amis no kitakit a [[Faylo:Fishsale.jpg|縮圖|[[Faylo:Conbodia.ogg|縮圖]]itaminaay paliwal to dafong(Fishsale)]] no hekalay kitakit o Wukoku(Kuwaping a sowal:吳哥窟 [7]Roma a tilid: ʾṅ̥grvt̥t=ʾaṅgaravatta).isasifo’an no kitakit i, tadaadihay ko nipatirengan Fyo pipaypayan, isaka’etipan ira ko Tonlisa Fanaw, o lalen no ’ngongol no nanom ira ko cecay laya’, o kakahad i,ira ko 1,700 km²,manga’ay a pakatamina a minengneng to tataparan. Itini tona fanaw ’aloman ko kalaloma’ hananay ko tamina a ’orip, isakatimol dihekoay ko cidal, toloay ko mihaian no Linheko a rocok no punka no Kanpociya. === '''Tahapinangan a Tilid (參考文獻)''' === [1] 劍浮沙(梵語:Kamboja)是印度列國時代的十六雄國之一,又譯為甘菩遮國。 [2] Relazione del primo viaggio intorno al mondo - Wikisource. it.wikisource.org. [2019-08-07]. (原始內容存檔於2018-11-22) [3] 1.7 million. [2007-07-27]. (原始內容存檔於2013-12-02). [4] 廣西對柬埔寨投資呈爆發式增長 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館)news.xinhuanet.com [5] Andaya, Leonard Y. Leaves of the same tree: trade and ethnicity in the Straits of Melaka. University of Hawaii Press. 2008: 44 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-0-8248-3189-9</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08) [6] Reid, Anthony. Verandah of violence: the background to the Aceh problem. NUS Press. 2006: 8 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-9971-69-331-2</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08). [7] 中國地名委員會. 外国地名译名手册. 商務印書館. 1993: 31. <nowiki>ISBN 7-100-00798-4</nowiki>. Ângkôr Wat 【柬】 吳哥窟; === '''Pikafitan i papotal(外部連結)''' === •(英文)柬埔寨王國 - Cambodia e-Gov •(英文)柬埔寨電子簽證 - Cambodia e-Visa (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(繁體中文)柬埔寨旅遊部官方網站 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(英文)柬埔寨旅遊指南 •(英文)開放式目錄計劃中和柬埔寨相關的內容 •(英文) 維基媒體的柬埔寨地圖集 • 維基導遊上有關柬埔寨(繁體中文)的旅行指南 • 維基導遊上有關柬埔寨(法文)的旅行指南 • 維客旅行上的柬埔寨 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) • OpenStreetMap上有關柬埔寨的地理資訊 •谷歌地圖 bwj63a3y0uc9y63k49ttg2tsw9t86b1 49089 49088 2026-05-29T12:26:47Z Haratal 3361 49089 wikitext text/x-wiki == Kanpociya Hontian Kitakit(柬埔寨王國) == === ''T'''akaray sowal(概要)''''' === Kanpociya Hontian Kitakit([[kuwaping a sowal]]: 柬埔寨王國) [[Kanpociya sowal]]:高棉語:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; [[Kuwaping sowal]]: 柬埔寨王國), itiraay i [[Faylo:Flag_of_Cambodia.svg|縮圖|Flag of Cambodia]] a Pecihan-Kanatal中南半島,Katimol-Sakawalian Aciya a Korapaw東南亞大陸地區 ko kaitiraan nona [[kitakit]], o syoto tatapangan a tokay o [[Cinpin]](Kanpociya sowal:ក្រុងភ្នំពេញ,Roma a tilid:krong Phnum Pɨñ; Kuwaoing sowal:金邊). O kapot no Linheko ato Katimol-Sakawalian Aciya kitakit a Katatelekan. Isaka’etip no Kanpociya i,malalocokay ato Tayko, isaka’amis no sakawali Malala’eday ato Laoko, isakawali ato sakatimol no sawalian malafiyaw ato Yienan, ikatimol o SinloKihaw(暹羅灣). Hato masadangahay ko pala no Kanpociya,tolo no pasitiraan o tapolo ato tokos, isifo’ o dadahalay a cihenekay dafdaf, ona sera tonini makinatolo no sepat no polong sera no kitakit. Ira ko tata’akay ‘alo Mikong-‘alo(湄公河), ira ho tata’angay a fanaw o Tonglisa-fanaw(Kanpociya sowal:បឹងទន្លេសាប,Roma a tilid:Tonlé Sap; Kuwaping sowal: 洞里薩湖). === '''Nangan no kitakit(國名)''' === O tadangangan no Kanpociya o Kanpociya Hontian Kitakit(Kanpociya sowal:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; Kuwaping sowal:柬埔寨王國)。O 「ព្រះ」hananay i, fangcalay sanay「神聖的」,o 「រាជាណាចក្រ」hananay i,o honti sanay「王國」, o「កម្ពុជា」hananay i,o Kanpociya sanay「柬埔寨」. Ona ngangan tonini i,nani「कम्बोजदेश」(Kambujadeśa)(Ikiris sowal:Sanskrit; Kuwaping sowal:梵語),o maan ko imi nona sowal han i, o 「sera ni Cinfusa 」[1] sanay. Ona ngangan no Kanpociya itini i rikisi no kuwaping itiraay ho i Tonghan(東漢 25-220 mihecaan)iraay to a matilid,nikawrira adihay ko masasiromaromaay a pangangan, tahira to i Min Wanli a mihecahecaan(明朝萬曆) nga’ sacecay sanay to a pangangan to Kanpociya(柬埔寨) . Itini I nitilidan no Sa’etipay-Kitakit i,o misahinahinamay tamdaw ci [[Faylo:Location_Cambodia_ASEAN.svg|縮圖|Location Cambodia ASEAN]] (Italiya sowal:Antonio Pigafetta; Kuwaping sowal:安東尼奧·皮加費塔) o 「Camogia」[2] hananay ningra a pangangan. === Likisi(歷史) === O to’asan a parayrayan a kitakit i Conan-pan-tao ko Kanpociya, matafesiw to ko tosa a patek (2000) a mihecaan ko likisi nira. '''O nalacolan no Payon: I yiesoan to cecay a sici i, i laloma’ no kitakit no Kanpociya i, ira ko Fnan a kitakit, o India ko nipatirengan nangra to tatapangan a pitooran no kitakit, saka mafiyak ko serangawan no India a malenaf. O tatapangan a pikowannan a ningri no Fnan i, o Viyadatapora (Vyadhapura, sowal no Fan: tokay no mi’adopay), itini i ngataay no Polamyen a sakowan no aniniay. Ira ko Meking a tarawadaw, nani saetip kaamisay pasayra i kawali a pasadak to riyar. I sasifoan no sakapito a sici no yiesoan, mapalahedaw no nani ka’amisan a Cenla ko Fnan, ma’atingid koya wawa no hongti no Fnan tayra i Cawa, itira sato a patireng to Santi a hongtian a kitakit.''' Ikor no nikapalahedaw no Cenla to Fnan i, '''matongal ko ’icel no kitakit. Tahira i pikowanan ni Ceyapoman sakacecay i, pakalowid haca cingra a mi’eco to sifo’ay ato ka’amisan a pala no Lawos. O kasalaled a pala i, i ka’amisan tahira i Nancaw, i katimolan i, tahira i rarem no Meking a tarawadaw, mihaop to aniniay a Kanpociya, Lawos ato katimolan no Yienan. Awaay ko teloc ni Ceyapoman sakacecay mamirayray to pikowanan. I kor no nikapatay nira i, o sona  nira ci Ceyatitaywi ko mamalahongti. Fahal sa milafodes ko kitakit, pangangan han no likisi tonini a demak to "O Tarawadaw a Cenla ato Hadhad a Cenla" a kalaloodan, pakarawraw i laloma'an no kitakit.''' I ka’ayaw kaikor no yiesoan no 787 a mihecaan i, '''oya pikowanan a tokay ci Sanpipora no Cidalay a hontian a kitakit i tarawadaw a Cenla, mapeleng a ma'eco no Saliyentra a hongtian a kitakit. Mapacok a mapatay koya hongti ci Mohipotifaman, malepel haca koya wawa no hongti (oya mamalahongti i ikor ci Ceyapoman sakatosa). Nani itiya ho sato, makowanan no i Cawaay a Saliyentra (Santi) a hongtian a kitakit koya tarawadaw a Cenla, tahira i nikalafac ni Ceyapoman sakatosa nani Cawa, ta misiiked cingra a malahongti. Palacecay ci Ceyapoman sakatosa a mikowan to tarawadaw a Cenla ato hadhad a Cenla. Itira i ka’amisan-kawali no Ankor to paka tolo polo' a kongliay i Lici a lotok, saka mipatireng to Ankor a hontian a kitakit.''' O Ankor a hongtian a kitakit, o pangangan han haca to Kemer a hongtian a kitakit, '''tahira i saka safaw tosa a sici i, tadamatedi'ay ko kitakit, tadamakapahay ko serangawan. O kasalaled a pala nira i, mihaop to polong no aniniay a Kanpociya, ato kasa'etal a pala no Taylen, Lawos ato Yienan. I saka safaw tolo a sici i, matenak ko Sancopo a Fociw (Theravada a Fociw) nani Sililanka a tayni. Itini i saka 1430 a mihecaan (saka-lima a mihecaan no Siyande no Min), midefong ko Sinlo to Kanpociya, milikot to tokay no Ankor to pakapito a folad, o sakaheci ko pakapeleng to Ankor. O nika tadamangata no Ankor to Sinlo i, o sakasawad to Ankor, mafolaw tayra i Kinpen a mipatireng to ningri itira. Nani itiya sato, maroray ko 'icel no Kanpociya, misi'ayaw to ka'ayaw ato kaikolan no Yienan ato Sinlo a tosaay a fiyaw a kitakit a midefong, pangangan han tonini a karawrawan a mihecahecaan to "O to'eman a citay". Micalap ko Yienan to la'enoay a Kanpociya (oya sacumodan no Mikong a tarawadaw a pala), oni ko sakamalala'isan a demak.''' Itini i saka 1296 a mihecaan, miocor ko Yincaw ci Cew-takowan a mihilap to Ankor a hongtian a kitakit, '''pakacecay a mihecaan ko nipihilap nira. Pinokay sato i, mitilid ci Cew-takowan to cecay a codad "Cen-la-fong-to-ci", o pisiwkayan no codad to lekakawa no pikowan, sici ato kicay, saki'orip, palapalaan ato fonka. Caay ko pisiwkayan aca ko pi'arawan nira i, ira ho ko sepat a polo' a tadamaanay a liyad. Tahira sato i saka safaw siwa a sici, falicen no tamdaw ko codad to sowal no France, Germany ato inko ato masamaanay a sowal. I ka'ayaw no pikowanan no Fakong to Ankor, o pakakalimelaan a tadamaanay a likisi a codad no Kanpociya.''' O picowatan no France a pikuwan to Indocina, nani 1863 tahira i 1953 a mihecaan, '''micalap ko France a micingcing tonini a pala (O pidefong no Yoropa ato Amirika a kitakit to ni'ecoan a pala). I 1863 a mihecaan, paci'cien no France ko Kanpociya a micingcing, mala o pisimawan a kitakit. I sakatosa a kalaloodan a hekal, nani 1942 a mihecaan tahira i 1945 a mihecaan, micalap ko Ripon to Kanpociya. Ikol no kalaloodan i, itini i 1953 a mihecaan saka safaw cecay a folad saka siwa a romi'ad, misiiked ko Kanpociya a miliyas to pikowan no France. Satapang i, o pikuwan no hongti, o sakacecayay a hongtian a kitakit no Kanpociya, itini i pikowan ni Siyanoan i, o kitenokay ko sapikowan.''' Miteka i tenok no 1960 a mihecaan, '''ona toloay a ci’icelay a kitakit, o Congko, o Amirika ato o Solin, mapolong a midefong tonini a Indocina a pala a micowat ato mikowan. Mafiyok ko nikakemet no kasakitakit ato kalaloodan no Vietnam i, malalood ko laloma'ay no Kanpociya. Itini i 1970 a mihecaan saka tolo a folad saka safaw falo a romi'ad, ci Lon Nol a Ciyancin, oya mikiAmirikaay ko faloco' nira, mifodfod to sifo, mipalasawad to sakahontian a patireng to Kapolongan a Kitakit no Khmer. Roma i, o mikiCongkoay ci Siyano a honti i, pasonolay tarira i Beijing a maro'. I kalaloodan no Vietnam i, malala'is ko hitay no timolay a Vietnam, hitay no Amirika, sifoay ni Lon Nol a hitay ato hitay no amisay a Vietnam (o Kahengangay a Khmer a hitay), ta pakatati'ih to 'orip no finawlan i laloma' no Kanpociya.''' Itini i 1975 a mihecaan saka sepat a folad saka safaw pito a romi'ad, '''ikor no piliyas no hitay no Amirika to ningri no Kanpociya i Phnom Penh i, mi'eco ko nikeridan ni Pol Pot a congsoci no Kyosanto no Kanpociya a Kahengangay a Khmer toya ningri, patireng to Mincoay a Kanpociya a sifo. Oya hongti ci Siyano i, nani Pyongyang no Codang a patatikor a minokay i kitakit, nikawrira kalamkam sa marofo no Kahengangay a Khmer a hitay. Itini i 1976 a mihecaan saka pito a folad saka enem a romi'ad, o malacitodongay a mikowan no Kahengangay a Khmer ci Pol Pot i,''' === '''Palapalaan(地理)''' === O dadahal no sera ira ko 181,035 km², o polong no kitakit i,misilsilan maka24 ko etal ato cecay a no Hontian a Tokay, ika’amis malafiyaw ato Tayko, Lyawko, ikatimol i,madado’edo’ ko pala ato Yienan, isakatimol no sa’etipan misi’ayaway to Sinlowan(暹羅灣). O kakaya’ no lislis no riyar ira ko 443 km,ilaloma’ nona kitakit ira ko cecay a fanaw o Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖; Roma a tilid: Tonlé Sap), o pifotingan, pialaan to nanom itini, o saka’orip tamtamdaw.Mahaop ko 20% no polong a sera o liomahan. 24 ko kasaetal sakowan, sepatay aca ko misi’ayaway to riyar a sakowan, tolo ko niyahay pikowan a sakowan, 172 ko mamangay a etal. O tahapinangan a pala i, o isifo’ay nona kitakit a Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖), Pasa ’alo ato nani ka’amis taratimol a mihifalat tona kitakit a Mikong ’alo,isifo’ay no kitakit a dafdaf i,mahaop ko 3/4 no polong a sera no kitakit. O Tonlisa Fanaw ato Mikong ’alo nani tongroh no riyar 100 m ko ka’akawang.sa’akawang sa nani tongroh no riyar i,masakefohkefohay ko pala,o itiraay i sakatimol no sa’etipay a Toko lotok mitifacay to 1500 m ko ka’akawang, nani ka’amisay no sa’etipan taratimol sa no sa’etipan ko do’edo’edo. O itiraay I kawali a Awlar Lotok(Phnom Aural)o sa’akawangay no Kanpociya kitakita, tahiraay to 1771 m ko ka’akawang. === '''Siici(政治)''' === Itiyaay i 1993 mihecan a kinpo tatapangan rikec no kitakit, misetek to faco no kitakit o Hontian Kitakit, masasiiked ko Misanga’ay to rikec, Matayal to Demak ato Misawkitay,toloay ko kasasiiked no sakowan ’icel. O honti i,tahira i patay ko kalasawara’an,kakomodan no sofitay, o tahapinangan no kalacecay no kitakit ato kaira no kitakit a tahadahoc, ira heca ko ’icel mitedal to tata’angay raraw no malofoay tamdaw. Ano cakapakatayal ato ano miholol i romaay kitakit ko honti, o tapang no Fafa’eday Pikaykian no Kitakit ko mamiceror to tayal no honti.Ano mapatay ko honti, o tapang no sifo, kakeridan no tosaay rekad no mipaypayay a Fociyaw, o tapang no Fafa’eday Pikaykian ato Finawlan Pikaykian polong han 9 ko tamdaw misanga’ to iingkay, masasowal a misimsim to mamalahonti nani laloma’an no honti, patireng to fa’elohay a honti. === '''Kicai(經濟)''' === O cecay no polong a cowaho kacomahad ko ’orip a kotakit ko Kanpociya,ira ko 4 a hecek no pili’etanan nona kitakit, oriraan i,o pihololan no lafang, mitelekay to riko’, misaloma ato liomah. Oninian haw i,cowa ka citolas ko fodfod tona kitakit, orasaka, macara ko sapicomahadaw to kicai no kitakit, kalomihecaan a kacomahad no kicai tahiraay aca i 7% ko sa’osi.orasaka, tadamatatifac ko kasasiroma no cipaysoay ato manikaway ko ’orip, o manikaway a tamdaw i,awa ko sapaising, cakapapitilid to ka’emangay,tada awa ko fana’ to maamaan. I 2006 miheca, o mipalafangay a tayni cilafas to 170 ko ofad,[3]2005 miheca makarkar i riyar ko kasolin a simal ato palapalaan a kaso, i 2009 ano ca i 2010 miheca a misatapang paliwal, tata’ang ko pisiwar to kacomahad no kicai no Kanpociya a manga’ay. [1] === '''Tamdaw(人口)''' === O polong a tamdaw no Konpociya ira ko 1550 ofad, o Kanpociya a finacadan mahaop ko 90% ko ka’aloman, ira ho roma a mamangay a finacadan o Kuwaping mahaop ko 1%, o Cing finacadan(Kuwaping a sowal:京族; Roma a tilid:Gin)mahaop ko 9%, o Laos(Kuwaping a sowal:佬族)ato Tay finacadan, ira ho ko masasiromaromaay a mamangay a 20 ko finacadan,oninian i,ira ko ikemoday no lotok a maro’. O lalen no ’orip i, 71.41 ko mihecaan. == '''Sowal(語言)''' == O tamdaw no Kanpociya sahetoay mira’oyay to sowal ato tilid no Kanpociya,ira kono niyah a sa’osi,itini i Kanpociya ikakaay ko katenak no Kanpociya pasasotiri’en ato no Arapiya a sa’osi. O sowal no Kuwaping itini ono Cawco a sowal(Ikiris a sowal: Teochew ano ca Chiuchow),o cecay a sowal no Payrang itini i Taywan.ono niyah a sowal ko hasowal no kasasiromaroma a finacadan. Itiya ho halafin malamicowatan a sokowan no Franso ko Kanpociya, orasaka, o sakatosa a matenakay a sowal ko Franso a sowal, nikawrira, anini sato cowa ka matiya toya i’ayaway ko katenak no Franso a sowal. Tahanini sato i,adihay to ko katayalan cemahad to ko kicai ’aloman ko tayniay a misanga’ to kofa ko Kuwaping a tamadaw, orasaka, matenak ko sowal no Kuwaping ato Ikiris a sowal i Kanpociya. [[Faylo:Kraing_Tbong_VB_01_06_6.JPG|縮圖|[[Faylo:Conbodia2.ogg|縮圖]]niyaro' (Kraing Tbong )]] === '''Pitooran(宗教)''' === O mipaypayay a Fociyaw koni pasetekan malo no kitakit a pitooran, i matini mahaop ko 95% no polong a tamdaw no Kanpociya ko mitooray tonini, sakakaay ko ka’aloman ko mitooray i,o Kanpociya a tamdaw, malecad ato fiyaw a Tayko. O itiniay a Kuwaping ato Cin finacadan o Tacen Fociya(Kuwaping a sowal:大乘佛教;Ikiris a sowal:mahāyāna buddhism), Tinsikyo ato Fa’elohay a Kristoan, o Can finacadan(Kuwaping a sowal:占族;Ikiris a sowal:Urang Campa)[5] [6] o Islan Ciyaw ko pitooran, ira ho cowa ka ’aloman a tamdaw o mitooray to pawidangay. === '''Punka(文化)''' === O sakero no Kanpociya tolo ko kasasiiked:o to’asan sakero, niyaro’ay sakero, ato sapalafang sakero. O tahapinangan no Kanpociya a sakero i,ono to’asan sakero. Adihay ko masariromaromaay a siikeday a pisalaan no lafang itini, o cinganganay i kalokitakit i, itiraay i ka’amis no kitakit a [[Faylo:Fishsale.jpg|縮圖|[[Faylo:Conbodia.ogg|縮圖]]itaminaay paliwal to dafong(Fishsale)]] no hekalay kitakit o Wukoku(Kuwaping a sowal:吳哥窟 [7]Roma a tilid: ʾṅ̥grvt̥t=ʾaṅgaravatta).isasifo’an no kitakit i, tadaadihay ko nipatirengan Fyo pipaypayan, isaka’etipan ira ko Tonlisa Fanaw, o lalen no ’ngongol no nanom ira ko cecay laya’, o kakahad i,ira ko 1,700 km²,manga’ay a pakatamina a minengneng to tataparan. Itini tona fanaw ’aloman ko kalaloma’ hananay ko tamina a ’orip, isakatimol dihekoay ko cidal, toloay ko mihaian no Linheko a rocok no punka no Kanpociya. === '''Tahapinangan a Tilid (參考文獻)''' === [1] 劍浮沙(梵語:Kamboja)是印度列國時代的十六雄國之一,又譯為甘菩遮國。 [2] Relazione del primo viaggio intorno al mondo - Wikisource. it.wikisource.org. [2019-08-07]. (原始內容存檔於2018-11-22) [3] 1.7 million. [2007-07-27]. (原始內容存檔於2013-12-02). [4] 廣西對柬埔寨投資呈爆發式增長 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館)news.xinhuanet.com [5] Andaya, Leonard Y. Leaves of the same tree: trade and ethnicity in the Straits of Melaka. University of Hawaii Press. 2008: 44 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-0-8248-3189-9</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08) [6] Reid, Anthony. Verandah of violence: the background to the Aceh problem. NUS Press. 2006: 8 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-9971-69-331-2</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08). [7] 中國地名委員會. 外国地名译名手册. 商務印書館. 1993: 31. <nowiki>ISBN 7-100-00798-4</nowiki>. Ângkôr Wat 【柬】 吳哥窟; === '''Pikafitan i papotal(外部連結)''' === •(英文)柬埔寨王國 - Cambodia e-Gov •(英文)柬埔寨電子簽證 - Cambodia e-Visa (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(繁體中文)柬埔寨旅遊部官方網站 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(英文)柬埔寨旅遊指南 •(英文)開放式目錄計劃中和柬埔寨相關的內容 •(英文) 維基媒體的柬埔寨地圖集 • 維基導遊上有關柬埔寨(繁體中文)的旅行指南 • 維基導遊上有關柬埔寨(法文)的旅行指南 • 維客旅行上的柬埔寨 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) • OpenStreetMap上有關柬埔寨的地理資訊 •谷歌地圖 3ud2atf14odkhk954kadp57mrbti2na 49090 49089 2026-05-29T12:26:59Z Haratal 3361 49090 wikitext text/x-wiki == Kanpociya Hontian Kitakit(柬埔寨王國) == === ''T'''akaray sowal(概要)''''' === Kanpociya Hontian Kitakit([[kuwaping a sowal]]: 柬埔寨王國) [[Kanpociya sowal]]:高棉語:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; [[Kuwaping sowal]]: 柬埔寨王國), itiraay i [[Faylo:Flag_of_Cambodia.svg|縮圖|Flag of Cambodia]] a Pecihan-Kanatal中南半島,Katimol-Sakawalian Aciya a Korapaw東南亞大陸地區 ko kaitiraan nona [[kitakit]], o syoto tatapangan a tokay o [[Cinpin]](Kanpociya sowal:ក្រុងភ្នំពេញ,Roma a tilid:krong Phnum Pɨñ; Kuwaoing sowal:金邊). O kapot no Linheko ato Katimol-Sakawalian Aciya kitakit a Katatelekan. Isaka’etip no Kanpociya i,malalocokay ato Tayko, isaka’amis no sakawali Malala’eday ato Laoko, isakawali ato sakatimol no sawalian malafiyaw ato Yienan, ikatimol o SinloKihaw(暹羅灣). Hato masadangahay ko pala no Kanpociya,tolo no pasitiraan o tapolo ato tokos, isifo’ o dadahalay a cihenekay dafdaf, ona sera tonini makinatolo no sepat no polong sera no kitakit. Ira ko tata’akay ‘alo Mikong-‘alo(湄公河), ira ho tata’angay a fanaw o Tonglisa-fanaw(Kanpociya sowal:បឹងទន្លេសាប,Roma a tilid:Tonlé Sap; Kuwaping sowal: 洞里薩湖). === '''Nangan no kitakit(國名)''' === O tadangangan no Kanpociya o Kanpociya Hontian Kitakit(Kanpociya sowal:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; Kuwaping sowal:柬埔寨王國)。O 「ព្រះ」hananay i, fangcalay sanay「神聖的」,o 「រាជាណាចក្រ」hananay i,o honti sanay「王國」, o「កម្ពុជា」hananay i,o Kanpociya sanay「柬埔寨」. Ona ngangan tonini i,nani「कम्बोजदेश」(Kambujadeśa)(Ikiris sowal:Sanskrit; Kuwaping sowal:梵語),o maan ko imi nona sowal han i, o 「sera ni Cinfusa 」[1] sanay. Ona ngangan no Kanpociya itini i rikisi no kuwaping itiraay ho i Tonghan(東漢 25-220 mihecaan)iraay to a matilid,nikawrira adihay ko masasiromaromaay a pangangan, tahira to i Min Wanli a mihecahecaan(明朝萬曆) nga’ sacecay sanay to a pangangan to Kanpociya(柬埔寨) . Itini I nitilidan no Sa’etipay-Kitakit i,o misahinahinamay tamdaw ci [[Faylo:Location_Cambodia_ASEAN.svg|縮圖|Location Cambodia ASEAN]] (Italiya sowal:Antonio Pigafetta; Kuwaping sowal:安東尼奧·皮加費塔) o 「Camogia」[2] hananay ningra a pangangan. === Likisi(歷史) === O to’asan a parayrayan a kitakit i Conan-pan-tao ko Kanpociya, matafesiw to ko tosa a patek (2000) a mihecaan ko likisi nira. '''O nalacolan no Payon: I yiesoan to cecay a sici i, i laloma’ no kitakit no Kanpociya i, ira ko Fnan a kitakit, o India ko nipatirengan nangra to tatapangan a pitooran no kitakit, saka mafiyak ko serangawan no India a malenaf. O tatapangan a pikowannan a ningri no Fnan i, o Viyadatapora (Vyadhapura, sowal no Fan: tokay no mi’adopay), itini i ngataay no Polamyen a sakowan no aniniay. Ira ko Meking a tarawadaw, nani saetip kaamisay pasayra i kawali a pasadak to riyar. I sasifoan no sakapito a sici no yiesoan, mapalahedaw no nani ka’amisan a Cenla ko Fnan, ma’atingid koya wawa no hongti no Fnan tayra i Cawa, itira sato a patireng to Santi a hongtian a kitakit.''' Ikor no nikapalahedaw no Cenla to Fnan i, '''matongal ko ’icel no kitakit. Tahira i pikowanan ni Ceyapoman sakacecay i, pakalowid haca cingra a mi’eco to sifo’ay ato ka’amisan a pala no Lawos. O kasalaled a pala i, i ka’amisan tahira i Nancaw, i katimolan i, tahira i rarem no Meking a tarawadaw, mihaop to aniniay a Kanpociya, Lawos ato katimolan no Yienan. Awaay ko teloc ni Ceyapoman sakacecay mamirayray to pikowanan. I kor no nikapatay nira i, o sona  nira ci Ceyatitaywi ko mamalahongti. Fahal sa milafodes ko kitakit, pangangan han no likisi tonini a demak to "O Tarawadaw a Cenla ato Hadhad a Cenla" a kalaloodan, pakarawraw i laloma'an no kitakit.''' I ka’ayaw kaikor no yiesoan no 787 a mihecaan i, '''oya pikowanan a tokay ci Sanpipora no Cidalay a hontian a kitakit i tarawadaw a Cenla, mapeleng a ma'eco no Saliyentra a hongtian a kitakit. Mapacok a mapatay koya hongti ci Mohipotifaman, malepel haca koya wawa no hongti (oya mamalahongti i ikor ci Ceyapoman sakatosa). Nani itiya ho sato, makowanan no i Cawaay a Saliyentra (Santi) a hongtian a kitakit koya tarawadaw a Cenla, tahira i nikalafac ni Ceyapoman sakatosa nani Cawa, ta misiiked cingra a malahongti. Palacecay ci Ceyapoman sakatosa a mikowan to tarawadaw a Cenla ato hadhad a Cenla. Itira i ka’amisan-kawali no Ankor to paka tolo polo' a kongliay i Lici a lotok, saka mipatireng to Ankor a hontian a kitakit.''' O Ankor a hongtian a kitakit, o pangangan han haca to Kemer a hongtian a kitakit, '''tahira i saka safaw tosa a sici i, tadamatedi'ay ko kitakit, tadamakapahay ko serangawan. O kasalaled a pala nira i, mihaop to polong no aniniay a Kanpociya, ato kasa'etal a pala no Taylen, Lawos ato Yienan. I saka safaw tolo a sici i, matenak ko Sancopo a Fociw (Theravada a Fociw) nani Sililanka a tayni. Itini i saka 1430 a mihecaan (saka-lima a mihecaan no Siyande no Min), midefong ko Sinlo to Kanpociya, milikot to tokay no Ankor to pakapito a folad, o sakaheci ko pakapeleng to Ankor. O nika tadamangata no Ankor to Sinlo i, o sakasawad to Ankor, mafolaw tayra i Kinpen a mipatireng to ningri itira. Nani itiya sato, maroray ko 'icel no Kanpociya, misi'ayaw to ka'ayaw ato kaikolan no Yienan ato Sinlo a tosaay a fiyaw a kitakit a midefong, pangangan han tonini a karawrawan a mihecahecaan to "O to'eman a citay". Micalap ko Yienan to la'enoay a Kanpociya (oya sacumodan no Mikong a tarawadaw a pala), oni ko sakamalala'isan a demak.''' Itini i saka 1296 a mihecaan, miocor ko Yincaw ci Cew-takowan a mihilap to Ankor a hongtian a kitakit, '''pakacecay a mihecaan ko nipihilap nira. Pinokay sato i, mitilid ci Cew-takowan to cecay a codad "Cen-la-fong-to-ci", o pisiwkayan no codad to lekakawa no pikowan, sici ato kicay, saki'orip, palapalaan ato fonka. Caay ko pisiwkayan aca ko pi'arawan nira i, ira ho ko sepat a polo' a tadamaanay a liyad. Tahira sato i saka safaw siwa a sici, falicen no tamdaw ko codad to sowal no France, Germany ato inko ato masamaanay a sowal. I ka'ayaw no pikowanan no Fakong to Ankor, o pakakalimelaan a tadamaanay a likisi a codad no Kanpociya.''' O picowatan no France a pikuwan to Indocina, nani 1863 tahira i 1953 a mihecaan, '''micalap ko France a micingcing tonini a pala (O pidefong no Yoropa ato Amirika a kitakit to ni'ecoan a pala). I 1863 a mihecaan, paci'cien no France ko Kanpociya a micingcing, mala o pisimawan a kitakit. I sakatosa a kalaloodan a hekal, nani 1942 a mihecaan tahira i 1945 a mihecaan, micalap ko Ripon to Kanpociya. Ikol no kalaloodan i, itini i 1953 a mihecaan saka safaw cecay a folad saka siwa a romi'ad, misiiked ko Kanpociya a miliyas to pikowan no France. Satapang i, o pikuwan no hongti, o sakacecayay a hongtian a kitakit no Kanpociya, itini i pikowan ni Siyanoan i, o kitenokay ko sapikowan.''' Miteka i tenok no 1960 a mihecaan, '''ona toloay a ci’icelay a kitakit, o Congko, o Amirika ato o Solin, mapolong a midefong tonini a Indocina a pala a micowat ato mikowan. Mafiyok ko nikakemet no kasakitakit ato kalaloodan no Vietnam i, malalood ko laloma'ay no Kanpociya. Itini i 1970 a mihecaan saka tolo a folad saka safaw falo a romi'ad, ci Lon Nol a Ciyancin, oya mikiAmirikaay ko faloco' nira, mifodfod to sifo, mipalasawad to sakahontian a patireng to Kapolongan a Kitakit no Khmer. Roma i, o mikiCongkoay ci Siyano a honti i, pasonolay tarira i Beijing a maro'. I kalaloodan no Vietnam i, malala'is ko hitay no timolay a Vietnam, hitay no Amirika, sifoay ni Lon Nol a hitay ato hitay no amisay a Vietnam (o Kahengangay a Khmer a hitay), ta pakatati'ih to 'orip no finawlan i laloma' no Kanpociya.''' Itini i 1975 a mihecaan saka sepat a folad saka safaw pito a romi'ad, '''ikor no piliyas no hitay no Amirika to ningri no Kanpociya i Phnom Penh i, mi'eco ko nikeridan ni Pol Pot a congsoci no Kyosanto no Kanpociya a Kahengangay a Khmer toya ningri, patireng to Mincoay a Kanpociya a sifo. Oya hongti ci Siyano i, nani Pyongyang no Codang a patatikor a minokay i kitakit, nikawrira kalamkam sa marofo no Kahengangay a Khmer a hitay. Itini i 1976 a mihecaan saka pito a folad saka enem a romi'ad, o malacitodongay a mikowan no Kahengangay a Khmer ci Pol Pot i, mipalasawad to payso,''' === '''Palapalaan(地理)''' === O dadahal no sera ira ko 181,035 km², o polong no kitakit i,misilsilan maka24 ko etal ato cecay a no Hontian a Tokay, ika’amis malafiyaw ato Tayko, Lyawko, ikatimol i,madado’edo’ ko pala ato Yienan, isakatimol no sa’etipan misi’ayaway to Sinlowan(暹羅灣). O kakaya’ no lislis no riyar ira ko 443 km,ilaloma’ nona kitakit ira ko cecay a fanaw o Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖; Roma a tilid: Tonlé Sap), o pifotingan, pialaan to nanom itini, o saka’orip tamtamdaw.Mahaop ko 20% no polong a sera o liomahan. 24 ko kasaetal sakowan, sepatay aca ko misi’ayaway to riyar a sakowan, tolo ko niyahay pikowan a sakowan, 172 ko mamangay a etal. O tahapinangan a pala i, o isifo’ay nona kitakit a Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖), Pasa ’alo ato nani ka’amis taratimol a mihifalat tona kitakit a Mikong ’alo,isifo’ay no kitakit a dafdaf i,mahaop ko 3/4 no polong a sera no kitakit. O Tonlisa Fanaw ato Mikong ’alo nani tongroh no riyar 100 m ko ka’akawang.sa’akawang sa nani tongroh no riyar i,masakefohkefohay ko pala,o itiraay i sakatimol no sa’etipay a Toko lotok mitifacay to 1500 m ko ka’akawang, nani ka’amisay no sa’etipan taratimol sa no sa’etipan ko do’edo’edo. O itiraay I kawali a Awlar Lotok(Phnom Aural)o sa’akawangay no Kanpociya kitakita, tahiraay to 1771 m ko ka’akawang. === '''Siici(政治)''' === Itiyaay i 1993 mihecan a kinpo tatapangan rikec no kitakit, misetek to faco no kitakit o Hontian Kitakit, masasiiked ko Misanga’ay to rikec, Matayal to Demak ato Misawkitay,toloay ko kasasiiked no sakowan ’icel. O honti i,tahira i patay ko kalasawara’an,kakomodan no sofitay, o tahapinangan no kalacecay no kitakit ato kaira no kitakit a tahadahoc, ira heca ko ’icel mitedal to tata’angay raraw no malofoay tamdaw. Ano cakapakatayal ato ano miholol i romaay kitakit ko honti, o tapang no Fafa’eday Pikaykian no Kitakit ko mamiceror to tayal no honti.Ano mapatay ko honti, o tapang no sifo, kakeridan no tosaay rekad no mipaypayay a Fociyaw, o tapang no Fafa’eday Pikaykian ato Finawlan Pikaykian polong han 9 ko tamdaw misanga’ to iingkay, masasowal a misimsim to mamalahonti nani laloma’an no honti, patireng to fa’elohay a honti. === '''Kicai(經濟)''' === O cecay no polong a cowaho kacomahad ko ’orip a kotakit ko Kanpociya,ira ko 4 a hecek no pili’etanan nona kitakit, oriraan i,o pihololan no lafang, mitelekay to riko’, misaloma ato liomah. Oninian haw i,cowa ka citolas ko fodfod tona kitakit, orasaka, macara ko sapicomahadaw to kicai no kitakit, kalomihecaan a kacomahad no kicai tahiraay aca i 7% ko sa’osi.orasaka, tadamatatifac ko kasasiroma no cipaysoay ato manikaway ko ’orip, o manikaway a tamdaw i,awa ko sapaising, cakapapitilid to ka’emangay,tada awa ko fana’ to maamaan. I 2006 miheca, o mipalafangay a tayni cilafas to 170 ko ofad,[3]2005 miheca makarkar i riyar ko kasolin a simal ato palapalaan a kaso, i 2009 ano ca i 2010 miheca a misatapang paliwal, tata’ang ko pisiwar to kacomahad no kicai no Kanpociya a manga’ay. [1] === '''Tamdaw(人口)''' === O polong a tamdaw no Konpociya ira ko 1550 ofad, o Kanpociya a finacadan mahaop ko 90% ko ka’aloman, ira ho roma a mamangay a finacadan o Kuwaping mahaop ko 1%, o Cing finacadan(Kuwaping a sowal:京族; Roma a tilid:Gin)mahaop ko 9%, o Laos(Kuwaping a sowal:佬族)ato Tay finacadan, ira ho ko masasiromaromaay a mamangay a 20 ko finacadan,oninian i,ira ko ikemoday no lotok a maro’. O lalen no ’orip i, 71.41 ko mihecaan. == '''Sowal(語言)''' == O tamdaw no Kanpociya sahetoay mira’oyay to sowal ato tilid no Kanpociya,ira kono niyah a sa’osi,itini i Kanpociya ikakaay ko katenak no Kanpociya pasasotiri’en ato no Arapiya a sa’osi. O sowal no Kuwaping itini ono Cawco a sowal(Ikiris a sowal: Teochew ano ca Chiuchow),o cecay a sowal no Payrang itini i Taywan.ono niyah a sowal ko hasowal no kasasiromaroma a finacadan. Itiya ho halafin malamicowatan a sokowan no Franso ko Kanpociya, orasaka, o sakatosa a matenakay a sowal ko Franso a sowal, nikawrira, anini sato cowa ka matiya toya i’ayaway ko katenak no Franso a sowal. Tahanini sato i,adihay to ko katayalan cemahad to ko kicai ’aloman ko tayniay a misanga’ to kofa ko Kuwaping a tamadaw, orasaka, matenak ko sowal no Kuwaping ato Ikiris a sowal i Kanpociya. [[Faylo:Kraing_Tbong_VB_01_06_6.JPG|縮圖|[[Faylo:Conbodia2.ogg|縮圖]]niyaro' (Kraing Tbong )]] === '''Pitooran(宗教)''' === O mipaypayay a Fociyaw koni pasetekan malo no kitakit a pitooran, i matini mahaop ko 95% no polong a tamdaw no Kanpociya ko mitooray tonini, sakakaay ko ka’aloman ko mitooray i,o Kanpociya a tamdaw, malecad ato fiyaw a Tayko. O itiniay a Kuwaping ato Cin finacadan o Tacen Fociya(Kuwaping a sowal:大乘佛教;Ikiris a sowal:mahāyāna buddhism), Tinsikyo ato Fa’elohay a Kristoan, o Can finacadan(Kuwaping a sowal:占族;Ikiris a sowal:Urang Campa)[5] [6] o Islan Ciyaw ko pitooran, ira ho cowa ka ’aloman a tamdaw o mitooray to pawidangay. === '''Punka(文化)''' === O sakero no Kanpociya tolo ko kasasiiked:o to’asan sakero, niyaro’ay sakero, ato sapalafang sakero. O tahapinangan no Kanpociya a sakero i,ono to’asan sakero. Adihay ko masariromaromaay a siikeday a pisalaan no lafang itini, o cinganganay i kalokitakit i, itiraay i ka’amis no kitakit a [[Faylo:Fishsale.jpg|縮圖|[[Faylo:Conbodia.ogg|縮圖]]itaminaay paliwal to dafong(Fishsale)]] no hekalay kitakit o Wukoku(Kuwaping a sowal:吳哥窟 [7]Roma a tilid: ʾṅ̥grvt̥t=ʾaṅgaravatta).isasifo’an no kitakit i, tadaadihay ko nipatirengan Fyo pipaypayan, isaka’etipan ira ko Tonlisa Fanaw, o lalen no ’ngongol no nanom ira ko cecay laya’, o kakahad i,ira ko 1,700 km²,manga’ay a pakatamina a minengneng to tataparan. Itini tona fanaw ’aloman ko kalaloma’ hananay ko tamina a ’orip, isakatimol dihekoay ko cidal, toloay ko mihaian no Linheko a rocok no punka no Kanpociya. === '''Tahapinangan a Tilid (參考文獻)''' === [1] 劍浮沙(梵語:Kamboja)是印度列國時代的十六雄國之一,又譯為甘菩遮國。 [2] Relazione del primo viaggio intorno al mondo - Wikisource. it.wikisource.org. [2019-08-07]. (原始內容存檔於2018-11-22) [3] 1.7 million. [2007-07-27]. (原始內容存檔於2013-12-02). [4] 廣西對柬埔寨投資呈爆發式增長 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館)news.xinhuanet.com [5] Andaya, Leonard Y. Leaves of the same tree: trade and ethnicity in the Straits of Melaka. University of Hawaii Press. 2008: 44 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-0-8248-3189-9</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08) [6] Reid, Anthony. Verandah of violence: the background to the Aceh problem. NUS Press. 2006: 8 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-9971-69-331-2</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08). [7] 中國地名委員會. 外国地名译名手册. 商務印書館. 1993: 31. <nowiki>ISBN 7-100-00798-4</nowiki>. Ângkôr Wat 【柬】 吳哥窟; === '''Pikafitan i papotal(外部連結)''' === •(英文)柬埔寨王國 - Cambodia e-Gov •(英文)柬埔寨電子簽證 - Cambodia e-Visa (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(繁體中文)柬埔寨旅遊部官方網站 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(英文)柬埔寨旅遊指南 •(英文)開放式目錄計劃中和柬埔寨相關的內容 •(英文) 維基媒體的柬埔寨地圖集 • 維基導遊上有關柬埔寨(繁體中文)的旅行指南 • 維基導遊上有關柬埔寨(法文)的旅行指南 • 維客旅行上的柬埔寨 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) • OpenStreetMap上有關柬埔寨的地理資訊 •谷歌地圖 153rfpvthvst12stps7ez83dad7zgkd 49091 49090 2026-05-29T12:27:12Z Haratal 3361 49091 wikitext text/x-wiki == Kanpociya Hontian Kitakit(柬埔寨王國) == === ''T'''akaray sowal(概要)''''' === Kanpociya Hontian Kitakit([[kuwaping a sowal]]: 柬埔寨王國) [[Kanpociya sowal]]:高棉語:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; [[Kuwaping sowal]]: 柬埔寨王國), itiraay i [[Faylo:Flag_of_Cambodia.svg|縮圖|Flag of Cambodia]] a Pecihan-Kanatal中南半島,Katimol-Sakawalian Aciya a Korapaw東南亞大陸地區 ko kaitiraan nona [[kitakit]], o syoto tatapangan a tokay o [[Cinpin]](Kanpociya sowal:ក្រុងភ្នំពេញ,Roma a tilid:krong Phnum Pɨñ; Kuwaoing sowal:金邊). O kapot no Linheko ato Katimol-Sakawalian Aciya kitakit a Katatelekan. Isaka’etip no Kanpociya i,malalocokay ato Tayko, isaka’amis no sakawali Malala’eday ato Laoko, isakawali ato sakatimol no sawalian malafiyaw ato Yienan, ikatimol o SinloKihaw(暹羅灣). Hato masadangahay ko pala no Kanpociya,tolo no pasitiraan o tapolo ato tokos, isifo’ o dadahalay a cihenekay dafdaf, ona sera tonini makinatolo no sepat no polong sera no kitakit. Ira ko tata’akay ‘alo Mikong-‘alo(湄公河), ira ho tata’angay a fanaw o Tonglisa-fanaw(Kanpociya sowal:បឹងទន្លេសាប,Roma a tilid:Tonlé Sap; Kuwaping sowal: 洞里薩湖). === '''Nangan no kitakit(國名)''' === O tadangangan no Kanpociya o Kanpociya Hontian Kitakit(Kanpociya sowal:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; Kuwaping sowal:柬埔寨王國)。O 「ព្រះ」hananay i, fangcalay sanay「神聖的」,o 「រាជាណាចក្រ」hananay i,o honti sanay「王國」, o「កម្ពុជា」hananay i,o Kanpociya sanay「柬埔寨」. Ona ngangan tonini i,nani「कम्बोजदेश」(Kambujadeśa)(Ikiris sowal:Sanskrit; Kuwaping sowal:梵語),o maan ko imi nona sowal han i, o 「sera ni Cinfusa 」[1] sanay. Ona ngangan no Kanpociya itini i rikisi no kuwaping itiraay ho i Tonghan(東漢 25-220 mihecaan)iraay to a matilid,nikawrira adihay ko masasiromaromaay a pangangan, tahira to i Min Wanli a mihecahecaan(明朝萬曆) nga’ sacecay sanay to a pangangan to Kanpociya(柬埔寨) . Itini I nitilidan no Sa’etipay-Kitakit i,o misahinahinamay tamdaw ci [[Faylo:Location_Cambodia_ASEAN.svg|縮圖|Location Cambodia ASEAN]] (Italiya sowal:Antonio Pigafetta; Kuwaping sowal:安東尼奧·皮加費塔) o 「Camogia」[2] hananay ningra a pangangan. === Likisi(歷史) === O to’asan a parayrayan a kitakit i Conan-pan-tao ko Kanpociya, matafesiw to ko tosa a patek (2000) a mihecaan ko likisi nira. '''O nalacolan no Payon: I yiesoan to cecay a sici i, i laloma’ no kitakit no Kanpociya i, ira ko Fnan a kitakit, o India ko nipatirengan nangra to tatapangan a pitooran no kitakit, saka mafiyak ko serangawan no India a malenaf. O tatapangan a pikowannan a ningri no Fnan i, o Viyadatapora (Vyadhapura, sowal no Fan: tokay no mi’adopay), itini i ngataay no Polamyen a sakowan no aniniay. Ira ko Meking a tarawadaw, nani saetip kaamisay pasayra i kawali a pasadak to riyar. I sasifoan no sakapito a sici no yiesoan, mapalahedaw no nani ka’amisan a Cenla ko Fnan, ma’atingid koya wawa no hongti no Fnan tayra i Cawa, itira sato a patireng to Santi a hongtian a kitakit.''' Ikor no nikapalahedaw no Cenla to Fnan i, '''matongal ko ’icel no kitakit. Tahira i pikowanan ni Ceyapoman sakacecay i, pakalowid haca cingra a mi’eco to sifo’ay ato ka’amisan a pala no Lawos. O kasalaled a pala i, i ka’amisan tahira i Nancaw, i katimolan i, tahira i rarem no Meking a tarawadaw, mihaop to aniniay a Kanpociya, Lawos ato katimolan no Yienan. Awaay ko teloc ni Ceyapoman sakacecay mamirayray to pikowanan. I kor no nikapatay nira i, o sona  nira ci Ceyatitaywi ko mamalahongti. Fahal sa milafodes ko kitakit, pangangan han no likisi tonini a demak to "O Tarawadaw a Cenla ato Hadhad a Cenla" a kalaloodan, pakarawraw i laloma'an no kitakit.''' I ka’ayaw kaikor no yiesoan no 787 a mihecaan i, '''oya pikowanan a tokay ci Sanpipora no Cidalay a hontian a kitakit i tarawadaw a Cenla, mapeleng a ma'eco no Saliyentra a hongtian a kitakit. Mapacok a mapatay koya hongti ci Mohipotifaman, malepel haca koya wawa no hongti (oya mamalahongti i ikor ci Ceyapoman sakatosa). Nani itiya ho sato, makowanan no i Cawaay a Saliyentra (Santi) a hongtian a kitakit koya tarawadaw a Cenla, tahira i nikalafac ni Ceyapoman sakatosa nani Cawa, ta misiiked cingra a malahongti. Palacecay ci Ceyapoman sakatosa a mikowan to tarawadaw a Cenla ato hadhad a Cenla. Itira i ka’amisan-kawali no Ankor to paka tolo polo' a kongliay i Lici a lotok, saka mipatireng to Ankor a hontian a kitakit.''' O Ankor a hongtian a kitakit, o pangangan han haca to Kemer a hongtian a kitakit, '''tahira i saka safaw tosa a sici i, tadamatedi'ay ko kitakit, tadamakapahay ko serangawan. O kasalaled a pala nira i, mihaop to polong no aniniay a Kanpociya, ato kasa'etal a pala no Taylen, Lawos ato Yienan. I saka safaw tolo a sici i, matenak ko Sancopo a Fociw (Theravada a Fociw) nani Sililanka a tayni. Itini i saka 1430 a mihecaan (saka-lima a mihecaan no Siyande no Min), midefong ko Sinlo to Kanpociya, milikot to tokay no Ankor to pakapito a folad, o sakaheci ko pakapeleng to Ankor. O nika tadamangata no Ankor to Sinlo i, o sakasawad to Ankor, mafolaw tayra i Kinpen a mipatireng to ningri itira. Nani itiya sato, maroray ko 'icel no Kanpociya, misi'ayaw to ka'ayaw ato kaikolan no Yienan ato Sinlo a tosaay a fiyaw a kitakit a midefong, pangangan han tonini a karawrawan a mihecahecaan to "O to'eman a citay". Micalap ko Yienan to la'enoay a Kanpociya (oya sacumodan no Mikong a tarawadaw a pala), oni ko sakamalala'isan a demak.''' Itini i saka 1296 a mihecaan, miocor ko Yincaw ci Cew-takowan a mihilap to Ankor a hongtian a kitakit, '''pakacecay a mihecaan ko nipihilap nira. Pinokay sato i, mitilid ci Cew-takowan to cecay a codad "Cen-la-fong-to-ci", o pisiwkayan no codad to lekakawa no pikowan, sici ato kicay, saki'orip, palapalaan ato fonka. Caay ko pisiwkayan aca ko pi'arawan nira i, ira ho ko sepat a polo' a tadamaanay a liyad. Tahira sato i saka safaw siwa a sici, falicen no tamdaw ko codad to sowal no France, Germany ato inko ato masamaanay a sowal. I ka'ayaw no pikowanan no Fakong to Ankor, o pakakalimelaan a tadamaanay a likisi a codad no Kanpociya.''' O picowatan no France a pikuwan to Indocina, nani 1863 tahira i 1953 a mihecaan, '''micalap ko France a micingcing tonini a pala (O pidefong no Yoropa ato Amirika a kitakit to ni'ecoan a pala). I 1863 a mihecaan, paci'cien no France ko Kanpociya a micingcing, mala o pisimawan a kitakit. I sakatosa a kalaloodan a hekal, nani 1942 a mihecaan tahira i 1945 a mihecaan, micalap ko Ripon to Kanpociya. Ikol no kalaloodan i, itini i 1953 a mihecaan saka safaw cecay a folad saka siwa a romi'ad, misiiked ko Kanpociya a miliyas to pikowan no France. Satapang i, o pikuwan no hongti, o sakacecayay a hongtian a kitakit no Kanpociya, itini i pikowan ni Siyanoan i, o kitenokay ko sapikowan.''' Miteka i tenok no 1960 a mihecaan, '''ona toloay a ci’icelay a kitakit, o Congko, o Amirika ato o Solin, mapolong a midefong tonini a Indocina a pala a micowat ato mikowan. Mafiyok ko nikakemet no kasakitakit ato kalaloodan no Vietnam i, malalood ko laloma'ay no Kanpociya. Itini i 1970 a mihecaan saka tolo a folad saka safaw falo a romi'ad, ci Lon Nol a Ciyancin, oya mikiAmirikaay ko faloco' nira, mifodfod to sifo, mipalasawad to sakahontian a patireng to Kapolongan a Kitakit no Khmer. Roma i, o mikiCongkoay ci Siyano a honti i, pasonolay tarira i Beijing a maro'. I kalaloodan no Vietnam i, malala'is ko hitay no timolay a Vietnam, hitay no Amirika, sifoay ni Lon Nol a hitay ato hitay no amisay a Vietnam (o Kahengangay a Khmer a hitay), ta pakatati'ih to 'orip no finawlan i laloma' no Kanpociya.''' Itini i 1975 a mihecaan saka sepat a folad saka safaw pito a romi'ad, '''ikor no piliyas no hitay no Amirika to ningri no Kanpociya i Phnom Penh i, mi'eco ko nikeridan ni Pol Pot a congsoci no Kyosanto no Kanpociya a Kahengangay a Khmer toya ningri, patireng to Mincoay a Kanpociya a sifo. Oya hongti ci Siyano i, nani Pyongyang no Codang a patatikor a minokay i kitakit, nikawrira kalamkam sa marofo no Kahengangay a Khmer a hitay. Itini i 1976 a mihecaan saka pito a folad saka enem a romi'ad, o malacitodongay a mikowan no Kahengangay a Khmer ci Pol Pot i, mipalasawad to payso, milalap to finawlan nani tokay a patayra i papotal,''' === '''Palapalaan(地理)''' === O dadahal no sera ira ko 181,035 km², o polong no kitakit i,misilsilan maka24 ko etal ato cecay a no Hontian a Tokay, ika’amis malafiyaw ato Tayko, Lyawko, ikatimol i,madado’edo’ ko pala ato Yienan, isakatimol no sa’etipan misi’ayaway to Sinlowan(暹羅灣). O kakaya’ no lislis no riyar ira ko 443 km,ilaloma’ nona kitakit ira ko cecay a fanaw o Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖; Roma a tilid: Tonlé Sap), o pifotingan, pialaan to nanom itini, o saka’orip tamtamdaw.Mahaop ko 20% no polong a sera o liomahan. 24 ko kasaetal sakowan, sepatay aca ko misi’ayaway to riyar a sakowan, tolo ko niyahay pikowan a sakowan, 172 ko mamangay a etal. O tahapinangan a pala i, o isifo’ay nona kitakit a Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖), Pasa ’alo ato nani ka’amis taratimol a mihifalat tona kitakit a Mikong ’alo,isifo’ay no kitakit a dafdaf i,mahaop ko 3/4 no polong a sera no kitakit. O Tonlisa Fanaw ato Mikong ’alo nani tongroh no riyar 100 m ko ka’akawang.sa’akawang sa nani tongroh no riyar i,masakefohkefohay ko pala,o itiraay i sakatimol no sa’etipay a Toko lotok mitifacay to 1500 m ko ka’akawang, nani ka’amisay no sa’etipan taratimol sa no sa’etipan ko do’edo’edo. O itiraay I kawali a Awlar Lotok(Phnom Aural)o sa’akawangay no Kanpociya kitakita, tahiraay to 1771 m ko ka’akawang. === '''Siici(政治)''' === Itiyaay i 1993 mihecan a kinpo tatapangan rikec no kitakit, misetek to faco no kitakit o Hontian Kitakit, masasiiked ko Misanga’ay to rikec, Matayal to Demak ato Misawkitay,toloay ko kasasiiked no sakowan ’icel. O honti i,tahira i patay ko kalasawara’an,kakomodan no sofitay, o tahapinangan no kalacecay no kitakit ato kaira no kitakit a tahadahoc, ira heca ko ’icel mitedal to tata’angay raraw no malofoay tamdaw. Ano cakapakatayal ato ano miholol i romaay kitakit ko honti, o tapang no Fafa’eday Pikaykian no Kitakit ko mamiceror to tayal no honti.Ano mapatay ko honti, o tapang no sifo, kakeridan no tosaay rekad no mipaypayay a Fociyaw, o tapang no Fafa’eday Pikaykian ato Finawlan Pikaykian polong han 9 ko tamdaw misanga’ to iingkay, masasowal a misimsim to mamalahonti nani laloma’an no honti, patireng to fa’elohay a honti. === '''Kicai(經濟)''' === O cecay no polong a cowaho kacomahad ko ’orip a kotakit ko Kanpociya,ira ko 4 a hecek no pili’etanan nona kitakit, oriraan i,o pihololan no lafang, mitelekay to riko’, misaloma ato liomah. Oninian haw i,cowa ka citolas ko fodfod tona kitakit, orasaka, macara ko sapicomahadaw to kicai no kitakit, kalomihecaan a kacomahad no kicai tahiraay aca i 7% ko sa’osi.orasaka, tadamatatifac ko kasasiroma no cipaysoay ato manikaway ko ’orip, o manikaway a tamdaw i,awa ko sapaising, cakapapitilid to ka’emangay,tada awa ko fana’ to maamaan. I 2006 miheca, o mipalafangay a tayni cilafas to 170 ko ofad,[3]2005 miheca makarkar i riyar ko kasolin a simal ato palapalaan a kaso, i 2009 ano ca i 2010 miheca a misatapang paliwal, tata’ang ko pisiwar to kacomahad no kicai no Kanpociya a manga’ay. [1] === '''Tamdaw(人口)''' === O polong a tamdaw no Konpociya ira ko 1550 ofad, o Kanpociya a finacadan mahaop ko 90% ko ka’aloman, ira ho roma a mamangay a finacadan o Kuwaping mahaop ko 1%, o Cing finacadan(Kuwaping a sowal:京族; Roma a tilid:Gin)mahaop ko 9%, o Laos(Kuwaping a sowal:佬族)ato Tay finacadan, ira ho ko masasiromaromaay a mamangay a 20 ko finacadan,oninian i,ira ko ikemoday no lotok a maro’. O lalen no ’orip i, 71.41 ko mihecaan. == '''Sowal(語言)''' == O tamdaw no Kanpociya sahetoay mira’oyay to sowal ato tilid no Kanpociya,ira kono niyah a sa’osi,itini i Kanpociya ikakaay ko katenak no Kanpociya pasasotiri’en ato no Arapiya a sa’osi. O sowal no Kuwaping itini ono Cawco a sowal(Ikiris a sowal: Teochew ano ca Chiuchow),o cecay a sowal no Payrang itini i Taywan.ono niyah a sowal ko hasowal no kasasiromaroma a finacadan. Itiya ho halafin malamicowatan a sokowan no Franso ko Kanpociya, orasaka, o sakatosa a matenakay a sowal ko Franso a sowal, nikawrira, anini sato cowa ka matiya toya i’ayaway ko katenak no Franso a sowal. Tahanini sato i,adihay to ko katayalan cemahad to ko kicai ’aloman ko tayniay a misanga’ to kofa ko Kuwaping a tamadaw, orasaka, matenak ko sowal no Kuwaping ato Ikiris a sowal i Kanpociya. [[Faylo:Kraing_Tbong_VB_01_06_6.JPG|縮圖|[[Faylo:Conbodia2.ogg|縮圖]]niyaro' (Kraing Tbong )]] === '''Pitooran(宗教)''' === O mipaypayay a Fociyaw koni pasetekan malo no kitakit a pitooran, i matini mahaop ko 95% no polong a tamdaw no Kanpociya ko mitooray tonini, sakakaay ko ka’aloman ko mitooray i,o Kanpociya a tamdaw, malecad ato fiyaw a Tayko. O itiniay a Kuwaping ato Cin finacadan o Tacen Fociya(Kuwaping a sowal:大乘佛教;Ikiris a sowal:mahāyāna buddhism), Tinsikyo ato Fa’elohay a Kristoan, o Can finacadan(Kuwaping a sowal:占族;Ikiris a sowal:Urang Campa)[5] [6] o Islan Ciyaw ko pitooran, ira ho cowa ka ’aloman a tamdaw o mitooray to pawidangay. === '''Punka(文化)''' === O sakero no Kanpociya tolo ko kasasiiked:o to’asan sakero, niyaro’ay sakero, ato sapalafang sakero. O tahapinangan no Kanpociya a sakero i,ono to’asan sakero. Adihay ko masariromaromaay a siikeday a pisalaan no lafang itini, o cinganganay i kalokitakit i, itiraay i ka’amis no kitakit a [[Faylo:Fishsale.jpg|縮圖|[[Faylo:Conbodia.ogg|縮圖]]itaminaay paliwal to dafong(Fishsale)]] no hekalay kitakit o Wukoku(Kuwaping a sowal:吳哥窟 [7]Roma a tilid: ʾṅ̥grvt̥t=ʾaṅgaravatta).isasifo’an no kitakit i, tadaadihay ko nipatirengan Fyo pipaypayan, isaka’etipan ira ko Tonlisa Fanaw, o lalen no ’ngongol no nanom ira ko cecay laya’, o kakahad i,ira ko 1,700 km²,manga’ay a pakatamina a minengneng to tataparan. Itini tona fanaw ’aloman ko kalaloma’ hananay ko tamina a ’orip, isakatimol dihekoay ko cidal, toloay ko mihaian no Linheko a rocok no punka no Kanpociya. === '''Tahapinangan a Tilid (參考文獻)''' === [1] 劍浮沙(梵語:Kamboja)是印度列國時代的十六雄國之一,又譯為甘菩遮國。 [2] Relazione del primo viaggio intorno al mondo - Wikisource. it.wikisource.org. [2019-08-07]. (原始內容存檔於2018-11-22) [3] 1.7 million. [2007-07-27]. (原始內容存檔於2013-12-02). [4] 廣西對柬埔寨投資呈爆發式增長 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館)news.xinhuanet.com [5] Andaya, Leonard Y. Leaves of the same tree: trade and ethnicity in the Straits of Melaka. University of Hawaii Press. 2008: 44 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-0-8248-3189-9</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08) [6] Reid, Anthony. Verandah of violence: the background to the Aceh problem. NUS Press. 2006: 8 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-9971-69-331-2</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08). [7] 中國地名委員會. 外国地名译名手册. 商務印書館. 1993: 31. <nowiki>ISBN 7-100-00798-4</nowiki>. Ângkôr Wat 【柬】 吳哥窟; === '''Pikafitan i papotal(外部連結)''' === •(英文)柬埔寨王國 - Cambodia e-Gov •(英文)柬埔寨電子簽證 - Cambodia e-Visa (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(繁體中文)柬埔寨旅遊部官方網站 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(英文)柬埔寨旅遊指南 •(英文)開放式目錄計劃中和柬埔寨相關的內容 •(英文) 維基媒體的柬埔寨地圖集 • 維基導遊上有關柬埔寨(繁體中文)的旅行指南 • 維基導遊上有關柬埔寨(法文)的旅行指南 • 維客旅行上的柬埔寨 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) • OpenStreetMap上有關柬埔寨的地理資訊 •谷歌地圖 406kqrubg95xqdo3hqux3ssryw5pbhx 49092 49091 2026-05-29T12:27:25Z Haratal 3361 49092 wikitext text/x-wiki == Kanpociya Hontian Kitakit(柬埔寨王國) == === ''T'''akaray sowal(概要)''''' === Kanpociya Hontian Kitakit([[kuwaping a sowal]]: 柬埔寨王國) [[Kanpociya sowal]]:高棉語:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; [[Kuwaping sowal]]: 柬埔寨王國), itiraay i [[Faylo:Flag_of_Cambodia.svg|縮圖|Flag of Cambodia]] a Pecihan-Kanatal中南半島,Katimol-Sakawalian Aciya a Korapaw東南亞大陸地區 ko kaitiraan nona [[kitakit]], o syoto tatapangan a tokay o [[Cinpin]](Kanpociya sowal:ក្រុងភ្នំពេញ,Roma a tilid:krong Phnum Pɨñ; Kuwaoing sowal:金邊). O kapot no Linheko ato Katimol-Sakawalian Aciya kitakit a Katatelekan. Isaka’etip no Kanpociya i,malalocokay ato Tayko, isaka’amis no sakawali Malala’eday ato Laoko, isakawali ato sakatimol no sawalian malafiyaw ato Yienan, ikatimol o SinloKihaw(暹羅灣). Hato masadangahay ko pala no Kanpociya,tolo no pasitiraan o tapolo ato tokos, isifo’ o dadahalay a cihenekay dafdaf, ona sera tonini makinatolo no sepat no polong sera no kitakit. Ira ko tata’akay ‘alo Mikong-‘alo(湄公河), ira ho tata’angay a fanaw o Tonglisa-fanaw(Kanpociya sowal:បឹងទន្លេសាប,Roma a tilid:Tonlé Sap; Kuwaping sowal: 洞里薩湖). === '''Nangan no kitakit(國名)''' === O tadangangan no Kanpociya o Kanpociya Hontian Kitakit(Kanpociya sowal:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; Kuwaping sowal:柬埔寨王國)。O 「ព្រះ」hananay i, fangcalay sanay「神聖的」,o 「រាជាណាចក្រ」hananay i,o honti sanay「王國」, o「កម្ពុជា」hananay i,o Kanpociya sanay「柬埔寨」. Ona ngangan tonini i,nani「कम्बोजदेश」(Kambujadeśa)(Ikiris sowal:Sanskrit; Kuwaping sowal:梵語),o maan ko imi nona sowal han i, o 「sera ni Cinfusa 」[1] sanay. Ona ngangan no Kanpociya itini i rikisi no kuwaping itiraay ho i Tonghan(東漢 25-220 mihecaan)iraay to a matilid,nikawrira adihay ko masasiromaromaay a pangangan, tahira to i Min Wanli a mihecahecaan(明朝萬曆) nga’ sacecay sanay to a pangangan to Kanpociya(柬埔寨) . Itini I nitilidan no Sa’etipay-Kitakit i,o misahinahinamay tamdaw ci [[Faylo:Location_Cambodia_ASEAN.svg|縮圖|Location Cambodia ASEAN]] (Italiya sowal:Antonio Pigafetta; Kuwaping sowal:安東尼奧·皮加費塔) o 「Camogia」[2] hananay ningra a pangangan. === Likisi(歷史) === O to’asan a parayrayan a kitakit i Conan-pan-tao ko Kanpociya, matafesiw to ko tosa a patek (2000) a mihecaan ko likisi nira. '''O nalacolan no Payon: I yiesoan to cecay a sici i, i laloma’ no kitakit no Kanpociya i, ira ko Fnan a kitakit, o India ko nipatirengan nangra to tatapangan a pitooran no kitakit, saka mafiyak ko serangawan no India a malenaf. O tatapangan a pikowannan a ningri no Fnan i, o Viyadatapora (Vyadhapura, sowal no Fan: tokay no mi’adopay), itini i ngataay no Polamyen a sakowan no aniniay. Ira ko Meking a tarawadaw, nani saetip kaamisay pasayra i kawali a pasadak to riyar. I sasifoan no sakapito a sici no yiesoan, mapalahedaw no nani ka’amisan a Cenla ko Fnan, ma’atingid koya wawa no hongti no Fnan tayra i Cawa, itira sato a patireng to Santi a hongtian a kitakit.''' Ikor no nikapalahedaw no Cenla to Fnan i, '''matongal ko ’icel no kitakit. Tahira i pikowanan ni Ceyapoman sakacecay i, pakalowid haca cingra a mi’eco to sifo’ay ato ka’amisan a pala no Lawos. O kasalaled a pala i, i ka’amisan tahira i Nancaw, i katimolan i, tahira i rarem no Meking a tarawadaw, mihaop to aniniay a Kanpociya, Lawos ato katimolan no Yienan. Awaay ko teloc ni Ceyapoman sakacecay mamirayray to pikowanan. I kor no nikapatay nira i, o sona  nira ci Ceyatitaywi ko mamalahongti. Fahal sa milafodes ko kitakit, pangangan han no likisi tonini a demak to "O Tarawadaw a Cenla ato Hadhad a Cenla" a kalaloodan, pakarawraw i laloma'an no kitakit.''' I ka’ayaw kaikor no yiesoan no 787 a mihecaan i, '''oya pikowanan a tokay ci Sanpipora no Cidalay a hontian a kitakit i tarawadaw a Cenla, mapeleng a ma'eco no Saliyentra a hongtian a kitakit. Mapacok a mapatay koya hongti ci Mohipotifaman, malepel haca koya wawa no hongti (oya mamalahongti i ikor ci Ceyapoman sakatosa). Nani itiya ho sato, makowanan no i Cawaay a Saliyentra (Santi) a hongtian a kitakit koya tarawadaw a Cenla, tahira i nikalafac ni Ceyapoman sakatosa nani Cawa, ta misiiked cingra a malahongti. Palacecay ci Ceyapoman sakatosa a mikowan to tarawadaw a Cenla ato hadhad a Cenla. Itira i ka’amisan-kawali no Ankor to paka tolo polo' a kongliay i Lici a lotok, saka mipatireng to Ankor a hontian a kitakit.''' O Ankor a hongtian a kitakit, o pangangan han haca to Kemer a hongtian a kitakit, '''tahira i saka safaw tosa a sici i, tadamatedi'ay ko kitakit, tadamakapahay ko serangawan. O kasalaled a pala nira i, mihaop to polong no aniniay a Kanpociya, ato kasa'etal a pala no Taylen, Lawos ato Yienan. I saka safaw tolo a sici i, matenak ko Sancopo a Fociw (Theravada a Fociw) nani Sililanka a tayni. Itini i saka 1430 a mihecaan (saka-lima a mihecaan no Siyande no Min), midefong ko Sinlo to Kanpociya, milikot to tokay no Ankor to pakapito a folad, o sakaheci ko pakapeleng to Ankor. O nika tadamangata no Ankor to Sinlo i, o sakasawad to Ankor, mafolaw tayra i Kinpen a mipatireng to ningri itira. Nani itiya sato, maroray ko 'icel no Kanpociya, misi'ayaw to ka'ayaw ato kaikolan no Yienan ato Sinlo a tosaay a fiyaw a kitakit a midefong, pangangan han tonini a karawrawan a mihecahecaan to "O to'eman a citay". Micalap ko Yienan to la'enoay a Kanpociya (oya sacumodan no Mikong a tarawadaw a pala), oni ko sakamalala'isan a demak.''' Itini i saka 1296 a mihecaan, miocor ko Yincaw ci Cew-takowan a mihilap to Ankor a hongtian a kitakit, '''pakacecay a mihecaan ko nipihilap nira. Pinokay sato i, mitilid ci Cew-takowan to cecay a codad "Cen-la-fong-to-ci", o pisiwkayan no codad to lekakawa no pikowan, sici ato kicay, saki'orip, palapalaan ato fonka. Caay ko pisiwkayan aca ko pi'arawan nira i, ira ho ko sepat a polo' a tadamaanay a liyad. Tahira sato i saka safaw siwa a sici, falicen no tamdaw ko codad to sowal no France, Germany ato inko ato masamaanay a sowal. I ka'ayaw no pikowanan no Fakong to Ankor, o pakakalimelaan a tadamaanay a likisi a codad no Kanpociya.''' O picowatan no France a pikuwan to Indocina, nani 1863 tahira i 1953 a mihecaan, '''micalap ko France a micingcing tonini a pala (O pidefong no Yoropa ato Amirika a kitakit to ni'ecoan a pala). I 1863 a mihecaan, paci'cien no France ko Kanpociya a micingcing, mala o pisimawan a kitakit. I sakatosa a kalaloodan a hekal, nani 1942 a mihecaan tahira i 1945 a mihecaan, micalap ko Ripon to Kanpociya. Ikol no kalaloodan i, itini i 1953 a mihecaan saka safaw cecay a folad saka siwa a romi'ad, misiiked ko Kanpociya a miliyas to pikowan no France. Satapang i, o pikuwan no hongti, o sakacecayay a hongtian a kitakit no Kanpociya, itini i pikowan ni Siyanoan i, o kitenokay ko sapikowan.''' Miteka i tenok no 1960 a mihecaan, '''ona toloay a ci’icelay a kitakit, o Congko, o Amirika ato o Solin, mapolong a midefong tonini a Indocina a pala a micowat ato mikowan. Mafiyok ko nikakemet no kasakitakit ato kalaloodan no Vietnam i, malalood ko laloma'ay no Kanpociya. Itini i 1970 a mihecaan saka tolo a folad saka safaw falo a romi'ad, ci Lon Nol a Ciyancin, oya mikiAmirikaay ko faloco' nira, mifodfod to sifo, mipalasawad to sakahontian a patireng to Kapolongan a Kitakit no Khmer. Roma i, o mikiCongkoay ci Siyano a honti i, pasonolay tarira i Beijing a maro'. I kalaloodan no Vietnam i, malala'is ko hitay no timolay a Vietnam, hitay no Amirika, sifoay ni Lon Nol a hitay ato hitay no amisay a Vietnam (o Kahengangay a Khmer a hitay), ta pakatati'ih to 'orip no finawlan i laloma' no Kanpociya.''' Itini i 1975 a mihecaan saka sepat a folad saka safaw pito a romi'ad, '''ikor no piliyas no hitay no Amirika to ningri no Kanpociya i Phnom Penh i, mi'eco ko nikeridan ni Pol Pot a congsoci no Kyosanto no Kanpociya a Kahengangay a Khmer toya ningri, patireng to Mincoay a Kanpociya a sifo. Oya hongti ci Siyano i, nani Pyongyang no Codang a patatikor a minokay i kitakit, nikawrira kalamkam sa marofo no Kahengangay a Khmer a hitay. Itini i 1976 a mihecaan saka pito a folad saka enem a romi'ad, o malacitodongay a mikowan no Kahengangay a Khmer ci Pol Pot i, mipalasawad to payso, milalap to finawlan nani tokay a patayra i papotal, paci'ci nira a papisaomah ato mipacok to cifana'ay a tamdaw. Itini i pikuwanan nira to tolo a mihecaan falo a folad i,''' === '''Palapalaan(地理)''' === O dadahal no sera ira ko 181,035 km², o polong no kitakit i,misilsilan maka24 ko etal ato cecay a no Hontian a Tokay, ika’amis malafiyaw ato Tayko, Lyawko, ikatimol i,madado’edo’ ko pala ato Yienan, isakatimol no sa’etipan misi’ayaway to Sinlowan(暹羅灣). O kakaya’ no lislis no riyar ira ko 443 km,ilaloma’ nona kitakit ira ko cecay a fanaw o Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖; Roma a tilid: Tonlé Sap), o pifotingan, pialaan to nanom itini, o saka’orip tamtamdaw.Mahaop ko 20% no polong a sera o liomahan. 24 ko kasaetal sakowan, sepatay aca ko misi’ayaway to riyar a sakowan, tolo ko niyahay pikowan a sakowan, 172 ko mamangay a etal. O tahapinangan a pala i, o isifo’ay nona kitakit a Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖), Pasa ’alo ato nani ka’amis taratimol a mihifalat tona kitakit a Mikong ’alo,isifo’ay no kitakit a dafdaf i,mahaop ko 3/4 no polong a sera no kitakit. O Tonlisa Fanaw ato Mikong ’alo nani tongroh no riyar 100 m ko ka’akawang.sa’akawang sa nani tongroh no riyar i,masakefohkefohay ko pala,o itiraay i sakatimol no sa’etipay a Toko lotok mitifacay to 1500 m ko ka’akawang, nani ka’amisay no sa’etipan taratimol sa no sa’etipan ko do’edo’edo. O itiraay I kawali a Awlar Lotok(Phnom Aural)o sa’akawangay no Kanpociya kitakita, tahiraay to 1771 m ko ka’akawang. === '''Siici(政治)''' === Itiyaay i 1993 mihecan a kinpo tatapangan rikec no kitakit, misetek to faco no kitakit o Hontian Kitakit, masasiiked ko Misanga’ay to rikec, Matayal to Demak ato Misawkitay,toloay ko kasasiiked no sakowan ’icel. O honti i,tahira i patay ko kalasawara’an,kakomodan no sofitay, o tahapinangan no kalacecay no kitakit ato kaira no kitakit a tahadahoc, ira heca ko ’icel mitedal to tata’angay raraw no malofoay tamdaw. Ano cakapakatayal ato ano miholol i romaay kitakit ko honti, o tapang no Fafa’eday Pikaykian no Kitakit ko mamiceror to tayal no honti.Ano mapatay ko honti, o tapang no sifo, kakeridan no tosaay rekad no mipaypayay a Fociyaw, o tapang no Fafa’eday Pikaykian ato Finawlan Pikaykian polong han 9 ko tamdaw misanga’ to iingkay, masasowal a misimsim to mamalahonti nani laloma’an no honti, patireng to fa’elohay a honti. === '''Kicai(經濟)''' === O cecay no polong a cowaho kacomahad ko ’orip a kotakit ko Kanpociya,ira ko 4 a hecek no pili’etanan nona kitakit, oriraan i,o pihololan no lafang, mitelekay to riko’, misaloma ato liomah. Oninian haw i,cowa ka citolas ko fodfod tona kitakit, orasaka, macara ko sapicomahadaw to kicai no kitakit, kalomihecaan a kacomahad no kicai tahiraay aca i 7% ko sa’osi.orasaka, tadamatatifac ko kasasiroma no cipaysoay ato manikaway ko ’orip, o manikaway a tamdaw i,awa ko sapaising, cakapapitilid to ka’emangay,tada awa ko fana’ to maamaan. I 2006 miheca, o mipalafangay a tayni cilafas to 170 ko ofad,[3]2005 miheca makarkar i riyar ko kasolin a simal ato palapalaan a kaso, i 2009 ano ca i 2010 miheca a misatapang paliwal, tata’ang ko pisiwar to kacomahad no kicai no Kanpociya a manga’ay. [1] === '''Tamdaw(人口)''' === O polong a tamdaw no Konpociya ira ko 1550 ofad, o Kanpociya a finacadan mahaop ko 90% ko ka’aloman, ira ho roma a mamangay a finacadan o Kuwaping mahaop ko 1%, o Cing finacadan(Kuwaping a sowal:京族; Roma a tilid:Gin)mahaop ko 9%, o Laos(Kuwaping a sowal:佬族)ato Tay finacadan, ira ho ko masasiromaromaay a mamangay a 20 ko finacadan,oninian i,ira ko ikemoday no lotok a maro’. O lalen no ’orip i, 71.41 ko mihecaan. == '''Sowal(語言)''' == O tamdaw no Kanpociya sahetoay mira’oyay to sowal ato tilid no Kanpociya,ira kono niyah a sa’osi,itini i Kanpociya ikakaay ko katenak no Kanpociya pasasotiri’en ato no Arapiya a sa’osi. O sowal no Kuwaping itini ono Cawco a sowal(Ikiris a sowal: Teochew ano ca Chiuchow),o cecay a sowal no Payrang itini i Taywan.ono niyah a sowal ko hasowal no kasasiromaroma a finacadan. Itiya ho halafin malamicowatan a sokowan no Franso ko Kanpociya, orasaka, o sakatosa a matenakay a sowal ko Franso a sowal, nikawrira, anini sato cowa ka matiya toya i’ayaway ko katenak no Franso a sowal. Tahanini sato i,adihay to ko katayalan cemahad to ko kicai ’aloman ko tayniay a misanga’ to kofa ko Kuwaping a tamadaw, orasaka, matenak ko sowal no Kuwaping ato Ikiris a sowal i Kanpociya. [[Faylo:Kraing_Tbong_VB_01_06_6.JPG|縮圖|[[Faylo:Conbodia2.ogg|縮圖]]niyaro' (Kraing Tbong )]] === '''Pitooran(宗教)''' === O mipaypayay a Fociyaw koni pasetekan malo no kitakit a pitooran, i matini mahaop ko 95% no polong a tamdaw no Kanpociya ko mitooray tonini, sakakaay ko ka’aloman ko mitooray i,o Kanpociya a tamdaw, malecad ato fiyaw a Tayko. O itiniay a Kuwaping ato Cin finacadan o Tacen Fociya(Kuwaping a sowal:大乘佛教;Ikiris a sowal:mahāyāna buddhism), Tinsikyo ato Fa’elohay a Kristoan, o Can finacadan(Kuwaping a sowal:占族;Ikiris a sowal:Urang Campa)[5] [6] o Islan Ciyaw ko pitooran, ira ho cowa ka ’aloman a tamdaw o mitooray to pawidangay. === '''Punka(文化)''' === O sakero no Kanpociya tolo ko kasasiiked:o to’asan sakero, niyaro’ay sakero, ato sapalafang sakero. O tahapinangan no Kanpociya a sakero i,ono to’asan sakero. Adihay ko masariromaromaay a siikeday a pisalaan no lafang itini, o cinganganay i kalokitakit i, itiraay i ka’amis no kitakit a [[Faylo:Fishsale.jpg|縮圖|[[Faylo:Conbodia.ogg|縮圖]]itaminaay paliwal to dafong(Fishsale)]] no hekalay kitakit o Wukoku(Kuwaping a sowal:吳哥窟 [7]Roma a tilid: ʾṅ̥grvt̥t=ʾaṅgaravatta).isasifo’an no kitakit i, tadaadihay ko nipatirengan Fyo pipaypayan, isaka’etipan ira ko Tonlisa Fanaw, o lalen no ’ngongol no nanom ira ko cecay laya’, o kakahad i,ira ko 1,700 km²,manga’ay a pakatamina a minengneng to tataparan. Itini tona fanaw ’aloman ko kalaloma’ hananay ko tamina a ’orip, isakatimol dihekoay ko cidal, toloay ko mihaian no Linheko a rocok no punka no Kanpociya. === '''Tahapinangan a Tilid (參考文獻)''' === [1] 劍浮沙(梵語:Kamboja)是印度列國時代的十六雄國之一,又譯為甘菩遮國。 [2] Relazione del primo viaggio intorno al mondo - Wikisource. it.wikisource.org. [2019-08-07]. (原始內容存檔於2018-11-22) [3] 1.7 million. [2007-07-27]. (原始內容存檔於2013-12-02). [4] 廣西對柬埔寨投資呈爆發式增長 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館)news.xinhuanet.com [5] Andaya, Leonard Y. Leaves of the same tree: trade and ethnicity in the Straits of Melaka. University of Hawaii Press. 2008: 44 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-0-8248-3189-9</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08) [6] Reid, Anthony. Verandah of violence: the background to the Aceh problem. NUS Press. 2006: 8 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-9971-69-331-2</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08). [7] 中國地名委員會. 外国地名译名手册. 商務印書館. 1993: 31. <nowiki>ISBN 7-100-00798-4</nowiki>. Ângkôr Wat 【柬】 吳哥窟; === '''Pikafitan i papotal(外部連結)''' === •(英文)柬埔寨王國 - Cambodia e-Gov •(英文)柬埔寨電子簽證 - Cambodia e-Visa (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(繁體中文)柬埔寨旅遊部官方網站 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(英文)柬埔寨旅遊指南 •(英文)開放式目錄計劃中和柬埔寨相關的內容 •(英文) 維基媒體的柬埔寨地圖集 • 維基導遊上有關柬埔寨(繁體中文)的旅行指南 • 維基導遊上有關柬埔寨(法文)的旅行指南 • 維客旅行上的柬埔寨 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) • OpenStreetMap上有關柬埔寨的地理資訊 •谷歌地圖 tivwynizrcokact3og3yj7wte7uz0ij 49093 49092 2026-05-29T12:27:38Z Haratal 3361 49093 wikitext text/x-wiki == Kanpociya Hontian Kitakit(柬埔寨王國) == === ''T'''akaray sowal(概要)''''' === Kanpociya Hontian Kitakit([[kuwaping a sowal]]: 柬埔寨王國) [[Kanpociya sowal]]:高棉語:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; [[Kuwaping sowal]]: 柬埔寨王國), itiraay i [[Faylo:Flag_of_Cambodia.svg|縮圖|Flag of Cambodia]] a Pecihan-Kanatal中南半島,Katimol-Sakawalian Aciya a Korapaw東南亞大陸地區 ko kaitiraan nona [[kitakit]], o syoto tatapangan a tokay o [[Cinpin]](Kanpociya sowal:ក្រុងភ្នំពេញ,Roma a tilid:krong Phnum Pɨñ; Kuwaoing sowal:金邊). O kapot no Linheko ato Katimol-Sakawalian Aciya kitakit a Katatelekan. Isaka’etip no Kanpociya i,malalocokay ato Tayko, isaka’amis no sakawali Malala’eday ato Laoko, isakawali ato sakatimol no sawalian malafiyaw ato Yienan, ikatimol o SinloKihaw(暹羅灣). Hato masadangahay ko pala no Kanpociya,tolo no pasitiraan o tapolo ato tokos, isifo’ o dadahalay a cihenekay dafdaf, ona sera tonini makinatolo no sepat no polong sera no kitakit. Ira ko tata’akay ‘alo Mikong-‘alo(湄公河), ira ho tata’angay a fanaw o Tonglisa-fanaw(Kanpociya sowal:បឹងទន្លេសាប,Roma a tilid:Tonlé Sap; Kuwaping sowal: 洞里薩湖). === '''Nangan no kitakit(國名)''' === O tadangangan no Kanpociya o Kanpociya Hontian Kitakit(Kanpociya sowal:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; Kuwaping sowal:柬埔寨王國)。O 「ព្រះ」hananay i, fangcalay sanay「神聖的」,o 「រាជាណាចក្រ」hananay i,o honti sanay「王國」, o「កម្ពុជា」hananay i,o Kanpociya sanay「柬埔寨」. Ona ngangan tonini i,nani「कम्बोजदेश」(Kambujadeśa)(Ikiris sowal:Sanskrit; Kuwaping sowal:梵語),o maan ko imi nona sowal han i, o 「sera ni Cinfusa 」[1] sanay. Ona ngangan no Kanpociya itini i rikisi no kuwaping itiraay ho i Tonghan(東漢 25-220 mihecaan)iraay to a matilid,nikawrira adihay ko masasiromaromaay a pangangan, tahira to i Min Wanli a mihecahecaan(明朝萬曆) nga’ sacecay sanay to a pangangan to Kanpociya(柬埔寨) . Itini I nitilidan no Sa’etipay-Kitakit i,o misahinahinamay tamdaw ci [[Faylo:Location_Cambodia_ASEAN.svg|縮圖|Location Cambodia ASEAN]] (Italiya sowal:Antonio Pigafetta; Kuwaping sowal:安東尼奧·皮加費塔) o 「Camogia」[2] hananay ningra a pangangan. === Likisi(歷史) === O to’asan a parayrayan a kitakit i Conan-pan-tao ko Kanpociya, matafesiw to ko tosa a patek (2000) a mihecaan ko likisi nira. '''O nalacolan no Payon: I yiesoan to cecay a sici i, i laloma’ no kitakit no Kanpociya i, ira ko Fnan a kitakit, o India ko nipatirengan nangra to tatapangan a pitooran no kitakit, saka mafiyak ko serangawan no India a malenaf. O tatapangan a pikowannan a ningri no Fnan i, o Viyadatapora (Vyadhapura, sowal no Fan: tokay no mi’adopay), itini i ngataay no Polamyen a sakowan no aniniay. Ira ko Meking a tarawadaw, nani saetip kaamisay pasayra i kawali a pasadak to riyar. I sasifoan no sakapito a sici no yiesoan, mapalahedaw no nani ka’amisan a Cenla ko Fnan, ma’atingid koya wawa no hongti no Fnan tayra i Cawa, itira sato a patireng to Santi a hongtian a kitakit.''' Ikor no nikapalahedaw no Cenla to Fnan i, '''matongal ko ’icel no kitakit. Tahira i pikowanan ni Ceyapoman sakacecay i, pakalowid haca cingra a mi’eco to sifo’ay ato ka’amisan a pala no Lawos. O kasalaled a pala i, i ka’amisan tahira i Nancaw, i katimolan i, tahira i rarem no Meking a tarawadaw, mihaop to aniniay a Kanpociya, Lawos ato katimolan no Yienan. Awaay ko teloc ni Ceyapoman sakacecay mamirayray to pikowanan. I kor no nikapatay nira i, o sona  nira ci Ceyatitaywi ko mamalahongti. Fahal sa milafodes ko kitakit, pangangan han no likisi tonini a demak to "O Tarawadaw a Cenla ato Hadhad a Cenla" a kalaloodan, pakarawraw i laloma'an no kitakit.''' I ka’ayaw kaikor no yiesoan no 787 a mihecaan i, '''oya pikowanan a tokay ci Sanpipora no Cidalay a hontian a kitakit i tarawadaw a Cenla, mapeleng a ma'eco no Saliyentra a hongtian a kitakit. Mapacok a mapatay koya hongti ci Mohipotifaman, malepel haca koya wawa no hongti (oya mamalahongti i ikor ci Ceyapoman sakatosa). Nani itiya ho sato, makowanan no i Cawaay a Saliyentra (Santi) a hongtian a kitakit koya tarawadaw a Cenla, tahira i nikalafac ni Ceyapoman sakatosa nani Cawa, ta misiiked cingra a malahongti. Palacecay ci Ceyapoman sakatosa a mikowan to tarawadaw a Cenla ato hadhad a Cenla. Itira i ka’amisan-kawali no Ankor to paka tolo polo' a kongliay i Lici a lotok, saka mipatireng to Ankor a hontian a kitakit.''' O Ankor a hongtian a kitakit, o pangangan han haca to Kemer a hongtian a kitakit, '''tahira i saka safaw tosa a sici i, tadamatedi'ay ko kitakit, tadamakapahay ko serangawan. O kasalaled a pala nira i, mihaop to polong no aniniay a Kanpociya, ato kasa'etal a pala no Taylen, Lawos ato Yienan. I saka safaw tolo a sici i, matenak ko Sancopo a Fociw (Theravada a Fociw) nani Sililanka a tayni. Itini i saka 1430 a mihecaan (saka-lima a mihecaan no Siyande no Min), midefong ko Sinlo to Kanpociya, milikot to tokay no Ankor to pakapito a folad, o sakaheci ko pakapeleng to Ankor. O nika tadamangata no Ankor to Sinlo i, o sakasawad to Ankor, mafolaw tayra i Kinpen a mipatireng to ningri itira. Nani itiya sato, maroray ko 'icel no Kanpociya, misi'ayaw to ka'ayaw ato kaikolan no Yienan ato Sinlo a tosaay a fiyaw a kitakit a midefong, pangangan han tonini a karawrawan a mihecahecaan to "O to'eman a citay". Micalap ko Yienan to la'enoay a Kanpociya (oya sacumodan no Mikong a tarawadaw a pala), oni ko sakamalala'isan a demak.''' Itini i saka 1296 a mihecaan, miocor ko Yincaw ci Cew-takowan a mihilap to Ankor a hongtian a kitakit, '''pakacecay a mihecaan ko nipihilap nira. Pinokay sato i, mitilid ci Cew-takowan to cecay a codad "Cen-la-fong-to-ci", o pisiwkayan no codad to lekakawa no pikowan, sici ato kicay, saki'orip, palapalaan ato fonka. Caay ko pisiwkayan aca ko pi'arawan nira i, ira ho ko sepat a polo' a tadamaanay a liyad. Tahira sato i saka safaw siwa a sici, falicen no tamdaw ko codad to sowal no France, Germany ato inko ato masamaanay a sowal. I ka'ayaw no pikowanan no Fakong to Ankor, o pakakalimelaan a tadamaanay a likisi a codad no Kanpociya.''' O picowatan no France a pikuwan to Indocina, nani 1863 tahira i 1953 a mihecaan, '''micalap ko France a micingcing tonini a pala (O pidefong no Yoropa ato Amirika a kitakit to ni'ecoan a pala). I 1863 a mihecaan, paci'cien no France ko Kanpociya a micingcing, mala o pisimawan a kitakit. I sakatosa a kalaloodan a hekal, nani 1942 a mihecaan tahira i 1945 a mihecaan, micalap ko Ripon to Kanpociya. Ikol no kalaloodan i, itini i 1953 a mihecaan saka safaw cecay a folad saka siwa a romi'ad, misiiked ko Kanpociya a miliyas to pikowan no France. Satapang i, o pikuwan no hongti, o sakacecayay a hongtian a kitakit no Kanpociya, itini i pikowan ni Siyanoan i, o kitenokay ko sapikowan.''' Miteka i tenok no 1960 a mihecaan, '''ona toloay a ci’icelay a kitakit, o Congko, o Amirika ato o Solin, mapolong a midefong tonini a Indocina a pala a micowat ato mikowan. Mafiyok ko nikakemet no kasakitakit ato kalaloodan no Vietnam i, malalood ko laloma'ay no Kanpociya. Itini i 1970 a mihecaan saka tolo a folad saka safaw falo a romi'ad, ci Lon Nol a Ciyancin, oya mikiAmirikaay ko faloco' nira, mifodfod to sifo, mipalasawad to sakahontian a patireng to Kapolongan a Kitakit no Khmer. Roma i, o mikiCongkoay ci Siyano a honti i, pasonolay tarira i Beijing a maro'. I kalaloodan no Vietnam i, malala'is ko hitay no timolay a Vietnam, hitay no Amirika, sifoay ni Lon Nol a hitay ato hitay no amisay a Vietnam (o Kahengangay a Khmer a hitay), ta pakatati'ih to 'orip no finawlan i laloma' no Kanpociya.''' Itini i 1975 a mihecaan saka sepat a folad saka safaw pito a romi'ad, '''ikor no piliyas no hitay no Amirika to ningri no Kanpociya i Phnom Penh i, mi'eco ko nikeridan ni Pol Pot a congsoci no Kyosanto no Kanpociya a Kahengangay a Khmer toya ningri, patireng to Mincoay a Kanpociya a sifo. Oya hongti ci Siyano i, nani Pyongyang no Codang a patatikor a minokay i kitakit, nikawrira kalamkam sa marofo no Kahengangay a Khmer a hitay. Itini i 1976 a mihecaan saka pito a folad saka enem a romi'ad, o malacitodongay a mikowan no Kahengangay a Khmer ci Pol Pot i, mipalasawad to payso, milalap to finawlan nani tokay a patayra i papotal, paci'ci nira a papisaomah ato mipacok to cifana'ay a tamdaw. Itini i pikuwanan nira to tolo a mihecaan falo a folad i, mifatol cingra to kacacemleman a pikuwan.''' === '''Palapalaan(地理)''' === O dadahal no sera ira ko 181,035 km², o polong no kitakit i,misilsilan maka24 ko etal ato cecay a no Hontian a Tokay, ika’amis malafiyaw ato Tayko, Lyawko, ikatimol i,madado’edo’ ko pala ato Yienan, isakatimol no sa’etipan misi’ayaway to Sinlowan(暹羅灣). O kakaya’ no lislis no riyar ira ko 443 km,ilaloma’ nona kitakit ira ko cecay a fanaw o Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖; Roma a tilid: Tonlé Sap), o pifotingan, pialaan to nanom itini, o saka’orip tamtamdaw.Mahaop ko 20% no polong a sera o liomahan. 24 ko kasaetal sakowan, sepatay aca ko misi’ayaway to riyar a sakowan, tolo ko niyahay pikowan a sakowan, 172 ko mamangay a etal. O tahapinangan a pala i, o isifo’ay nona kitakit a Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖), Pasa ’alo ato nani ka’amis taratimol a mihifalat tona kitakit a Mikong ’alo,isifo’ay no kitakit a dafdaf i,mahaop ko 3/4 no polong a sera no kitakit. O Tonlisa Fanaw ato Mikong ’alo nani tongroh no riyar 100 m ko ka’akawang.sa’akawang sa nani tongroh no riyar i,masakefohkefohay ko pala,o itiraay i sakatimol no sa’etipay a Toko lotok mitifacay to 1500 m ko ka’akawang, nani ka’amisay no sa’etipan taratimol sa no sa’etipan ko do’edo’edo. O itiraay I kawali a Awlar Lotok(Phnom Aural)o sa’akawangay no Kanpociya kitakita, tahiraay to 1771 m ko ka’akawang. === '''Siici(政治)''' === Itiyaay i 1993 mihecan a kinpo tatapangan rikec no kitakit, misetek to faco no kitakit o Hontian Kitakit, masasiiked ko Misanga’ay to rikec, Matayal to Demak ato Misawkitay,toloay ko kasasiiked no sakowan ’icel. O honti i,tahira i patay ko kalasawara’an,kakomodan no sofitay, o tahapinangan no kalacecay no kitakit ato kaira no kitakit a tahadahoc, ira heca ko ’icel mitedal to tata’angay raraw no malofoay tamdaw. Ano cakapakatayal ato ano miholol i romaay kitakit ko honti, o tapang no Fafa’eday Pikaykian no Kitakit ko mamiceror to tayal no honti.Ano mapatay ko honti, o tapang no sifo, kakeridan no tosaay rekad no mipaypayay a Fociyaw, o tapang no Fafa’eday Pikaykian ato Finawlan Pikaykian polong han 9 ko tamdaw misanga’ to iingkay, masasowal a misimsim to mamalahonti nani laloma’an no honti, patireng to fa’elohay a honti. === '''Kicai(經濟)''' === O cecay no polong a cowaho kacomahad ko ’orip a kotakit ko Kanpociya,ira ko 4 a hecek no pili’etanan nona kitakit, oriraan i,o pihololan no lafang, mitelekay to riko’, misaloma ato liomah. Oninian haw i,cowa ka citolas ko fodfod tona kitakit, orasaka, macara ko sapicomahadaw to kicai no kitakit, kalomihecaan a kacomahad no kicai tahiraay aca i 7% ko sa’osi.orasaka, tadamatatifac ko kasasiroma no cipaysoay ato manikaway ko ’orip, o manikaway a tamdaw i,awa ko sapaising, cakapapitilid to ka’emangay,tada awa ko fana’ to maamaan. I 2006 miheca, o mipalafangay a tayni cilafas to 170 ko ofad,[3]2005 miheca makarkar i riyar ko kasolin a simal ato palapalaan a kaso, i 2009 ano ca i 2010 miheca a misatapang paliwal, tata’ang ko pisiwar to kacomahad no kicai no Kanpociya a manga’ay. [1] === '''Tamdaw(人口)''' === O polong a tamdaw no Konpociya ira ko 1550 ofad, o Kanpociya a finacadan mahaop ko 90% ko ka’aloman, ira ho roma a mamangay a finacadan o Kuwaping mahaop ko 1%, o Cing finacadan(Kuwaping a sowal:京族; Roma a tilid:Gin)mahaop ko 9%, o Laos(Kuwaping a sowal:佬族)ato Tay finacadan, ira ho ko masasiromaromaay a mamangay a 20 ko finacadan,oninian i,ira ko ikemoday no lotok a maro’. O lalen no ’orip i, 71.41 ko mihecaan. == '''Sowal(語言)''' == O tamdaw no Kanpociya sahetoay mira’oyay to sowal ato tilid no Kanpociya,ira kono niyah a sa’osi,itini i Kanpociya ikakaay ko katenak no Kanpociya pasasotiri’en ato no Arapiya a sa’osi. O sowal no Kuwaping itini ono Cawco a sowal(Ikiris a sowal: Teochew ano ca Chiuchow),o cecay a sowal no Payrang itini i Taywan.ono niyah a sowal ko hasowal no kasasiromaroma a finacadan. Itiya ho halafin malamicowatan a sokowan no Franso ko Kanpociya, orasaka, o sakatosa a matenakay a sowal ko Franso a sowal, nikawrira, anini sato cowa ka matiya toya i’ayaway ko katenak no Franso a sowal. Tahanini sato i,adihay to ko katayalan cemahad to ko kicai ’aloman ko tayniay a misanga’ to kofa ko Kuwaping a tamadaw, orasaka, matenak ko sowal no Kuwaping ato Ikiris a sowal i Kanpociya. [[Faylo:Kraing_Tbong_VB_01_06_6.JPG|縮圖|[[Faylo:Conbodia2.ogg|縮圖]]niyaro' (Kraing Tbong )]] === '''Pitooran(宗教)''' === O mipaypayay a Fociyaw koni pasetekan malo no kitakit a pitooran, i matini mahaop ko 95% no polong a tamdaw no Kanpociya ko mitooray tonini, sakakaay ko ka’aloman ko mitooray i,o Kanpociya a tamdaw, malecad ato fiyaw a Tayko. O itiniay a Kuwaping ato Cin finacadan o Tacen Fociya(Kuwaping a sowal:大乘佛教;Ikiris a sowal:mahāyāna buddhism), Tinsikyo ato Fa’elohay a Kristoan, o Can finacadan(Kuwaping a sowal:占族;Ikiris a sowal:Urang Campa)[5] [6] o Islan Ciyaw ko pitooran, ira ho cowa ka ’aloman a tamdaw o mitooray to pawidangay. === '''Punka(文化)''' === O sakero no Kanpociya tolo ko kasasiiked:o to’asan sakero, niyaro’ay sakero, ato sapalafang sakero. O tahapinangan no Kanpociya a sakero i,ono to’asan sakero. Adihay ko masariromaromaay a siikeday a pisalaan no lafang itini, o cinganganay i kalokitakit i, itiraay i ka’amis no kitakit a [[Faylo:Fishsale.jpg|縮圖|[[Faylo:Conbodia.ogg|縮圖]]itaminaay paliwal to dafong(Fishsale)]] no hekalay kitakit o Wukoku(Kuwaping a sowal:吳哥窟 [7]Roma a tilid: ʾṅ̥grvt̥t=ʾaṅgaravatta).isasifo’an no kitakit i, tadaadihay ko nipatirengan Fyo pipaypayan, isaka’etipan ira ko Tonlisa Fanaw, o lalen no ’ngongol no nanom ira ko cecay laya’, o kakahad i,ira ko 1,700 km²,manga’ay a pakatamina a minengneng to tataparan. Itini tona fanaw ’aloman ko kalaloma’ hananay ko tamina a ’orip, isakatimol dihekoay ko cidal, toloay ko mihaian no Linheko a rocok no punka no Kanpociya. === '''Tahapinangan a Tilid (參考文獻)''' === [1] 劍浮沙(梵語:Kamboja)是印度列國時代的十六雄國之一,又譯為甘菩遮國。 [2] Relazione del primo viaggio intorno al mondo - Wikisource. it.wikisource.org. [2019-08-07]. (原始內容存檔於2018-11-22) [3] 1.7 million. [2007-07-27]. (原始內容存檔於2013-12-02). [4] 廣西對柬埔寨投資呈爆發式增長 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館)news.xinhuanet.com [5] Andaya, Leonard Y. Leaves of the same tree: trade and ethnicity in the Straits of Melaka. University of Hawaii Press. 2008: 44 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-0-8248-3189-9</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08) [6] Reid, Anthony. Verandah of violence: the background to the Aceh problem. NUS Press. 2006: 8 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-9971-69-331-2</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08). [7] 中國地名委員會. 外国地名译名手册. 商務印書館. 1993: 31. <nowiki>ISBN 7-100-00798-4</nowiki>. Ângkôr Wat 【柬】 吳哥窟; === '''Pikafitan i papotal(外部連結)''' === •(英文)柬埔寨王國 - Cambodia e-Gov •(英文)柬埔寨電子簽證 - Cambodia e-Visa (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(繁體中文)柬埔寨旅遊部官方網站 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(英文)柬埔寨旅遊指南 •(英文)開放式目錄計劃中和柬埔寨相關的內容 •(英文) 維基媒體的柬埔寨地圖集 • 維基導遊上有關柬埔寨(繁體中文)的旅行指南 • 維基導遊上有關柬埔寨(法文)的旅行指南 • 維客旅行上的柬埔寨 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) • OpenStreetMap上有關柬埔寨的地理資訊 •谷歌地圖 hxuscb6inlbgxlu709kgrt9qdvqlkhv 49094 49093 2026-05-29T12:28:08Z Haratal 3361 49094 wikitext text/x-wiki == Kanpociya Hontian Kitakit(柬埔寨王國) == === ''T'''akaray sowal(概要)''''' === Kanpociya Hontian Kitakit([[kuwaping a sowal]]: 柬埔寨王國) [[Kanpociya sowal]]:高棉語:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; [[Kuwaping sowal]]: 柬埔寨王國), itiraay i [[Faylo:Flag_of_Cambodia.svg|縮圖|Flag of Cambodia]] a Pecihan-Kanatal中南半島,Katimol-Sakawalian Aciya a Korapaw東南亞大陸地區 ko kaitiraan nona [[kitakit]], o syoto tatapangan a tokay o [[Cinpin]](Kanpociya sowal:ក្រុងភ្នំពេញ,Roma a tilid:krong Phnum Pɨñ; Kuwaoing sowal:金邊). O kapot no Linheko ato Katimol-Sakawalian Aciya kitakit a Katatelekan. Isaka’etip no Kanpociya i,malalocokay ato Tayko, isaka’amis no sakawali Malala’eday ato Laoko, isakawali ato sakatimol no sawalian malafiyaw ato Yienan, ikatimol o SinloKihaw(暹羅灣). Hato masadangahay ko pala no Kanpociya,tolo no pasitiraan o tapolo ato tokos, isifo’ o dadahalay a cihenekay dafdaf, ona sera tonini makinatolo no sepat no polong sera no kitakit. Ira ko tata’akay ‘alo Mikong-‘alo(湄公河), ira ho tata’angay a fanaw o Tonglisa-fanaw(Kanpociya sowal:បឹងទន្លេសាប,Roma a tilid:Tonlé Sap; Kuwaping sowal: 洞里薩湖). === '''Nangan no kitakit(國名)''' === O tadangangan no Kanpociya o Kanpociya Hontian Kitakit(Kanpociya sowal:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; Kuwaping sowal:柬埔寨王國)。O 「ព្រះ」hananay i, fangcalay sanay「神聖的」,o 「រាជាណាចក្រ」hananay i,o honti sanay「王國」, o「កម្ពុជា」hananay i,o Kanpociya sanay「柬埔寨」. Ona ngangan tonini i,nani「कम्बोजदेश」(Kambujadeśa)(Ikiris sowal:Sanskrit; Kuwaping sowal:梵語),o maan ko imi nona sowal han i, o 「sera ni Cinfusa 」[1] sanay. Ona ngangan no Kanpociya itini i rikisi no kuwaping itiraay ho i Tonghan(東漢 25-220 mihecaan)iraay to a matilid,nikawrira adihay ko masasiromaromaay a pangangan, tahira to i Min Wanli a mihecahecaan(明朝萬曆) nga’ sacecay sanay to a pangangan to Kanpociya(柬埔寨) . Itini I nitilidan no Sa’etipay-Kitakit i,o misahinahinamay tamdaw ci [[Faylo:Location_Cambodia_ASEAN.svg|縮圖|Location Cambodia ASEAN]] (Italiya sowal:Antonio Pigafetta; Kuwaping sowal:安東尼奧·皮加費塔) o 「Camogia」[2] hananay ningra a pangangan. === Likisi(歷史) === O to’asan a parayrayan a kitakit i Conan-pan-tao ko Kanpociya, matafesiw to ko tosa a patek (2000) a mihecaan ko likisi nira. '''O nalacolan no Payon: I yiesoan to cecay a sici i, i laloma’ no kitakit no Kanpociya i, ira ko Fnan a kitakit, o India ko nipatirengan nangra to tatapangan a pitooran no kitakit, saka mafiyak ko serangawan no India a malenaf. O tatapangan a pikowannan a ningri no Fnan i, o Viyadatapora (Vyadhapura, sowal no Fan: tokay no mi’adopay), itini i ngataay no Polamyen a sakowan no aniniay. Ira ko Meking a tarawadaw, nani saetip kaamisay pasayra i kawali a pasadak to riyar. I sasifoan no sakapito a sici no yiesoan, mapalahedaw no nani ka’amisan a Cenla ko Fnan, ma’atingid koya wawa no hongti no Fnan tayra i Cawa, itira sato a patireng to Santi a hongtian a kitakit.''' Ikor no nikapalahedaw no Cenla to Fnan i, '''matongal ko ’icel no kitakit. Tahira i pikowanan ni Ceyapoman sakacecay i, pakalowid haca cingra a mi’eco to sifo’ay ato ka’amisan a pala no Lawos. O kasalaled a pala i, i ka’amisan tahira i Nancaw, i katimolan i, tahira i rarem no Meking a tarawadaw, mihaop to aniniay a Kanpociya, Lawos ato katimolan no Yienan. Awaay ko teloc ni Ceyapoman sakacecay mamirayray to pikowanan. I kor no nikapatay nira i, o sona  nira ci Ceyatitaywi ko mamalahongti. Fahal sa milafodes ko kitakit, pangangan han no likisi tonini a demak to "O Tarawadaw a Cenla ato Hadhad a Cenla" a kalaloodan, pakarawraw i laloma'an no kitakit.''' I ka’ayaw kaikor no yiesoan no 787 a mihecaan i, '''oya pikowanan a tokay ci Sanpipora no Cidalay a hontian a kitakit i tarawadaw a Cenla, mapeleng a ma'eco no Saliyentra a hongtian a kitakit. Mapacok a mapatay koya hongti ci Mohipotifaman, malepel haca koya wawa no hongti (oya mamalahongti i ikor ci Ceyapoman sakatosa). Nani itiya ho sato, makowanan no i Cawaay a Saliyentra (Santi) a hongtian a kitakit koya tarawadaw a Cenla, tahira i nikalafac ni Ceyapoman sakatosa nani Cawa, ta misiiked cingra a malahongti. Palacecay ci Ceyapoman sakatosa a mikowan to tarawadaw a Cenla ato hadhad a Cenla. Itira i ka’amisan-kawali no Ankor to paka tolo polo' a kongliay i Lici a lotok, saka mipatireng to Ankor a hontian a kitakit.''' O Ankor a hongtian a kitakit, o pangangan han haca to Kemer a hongtian a kitakit, '''tahira i saka safaw tosa a sici i, tadamatedi'ay ko kitakit, tadamakapahay ko serangawan. O kasalaled a pala nira i, mihaop to polong no aniniay a Kanpociya, ato kasa'etal a pala no Taylen, Lawos ato Yienan. I saka safaw tolo a sici i, matenak ko Sancopo a Fociw (Theravada a Fociw) nani Sililanka a tayni. Itini i saka 1430 a mihecaan (saka-lima a mihecaan no Siyande no Min), midefong ko Sinlo to Kanpociya, milikot to tokay no Ankor to pakapito a folad, o sakaheci ko pakapeleng to Ankor. O nika tadamangata no Ankor to Sinlo i, o sakasawad to Ankor, mafolaw tayra i Kinpen a mipatireng to ningri itira. Nani itiya sato, maroray ko 'icel no Kanpociya, misi'ayaw to ka'ayaw ato kaikolan no Yienan ato Sinlo a tosaay a fiyaw a kitakit a midefong, pangangan han tonini a karawrawan a mihecahecaan to "O to'eman a citay". Micalap ko Yienan to la'enoay a Kanpociya (oya sacumodan no Mikong a tarawadaw a pala), oni ko sakamalala'isan a demak.''' Itini i saka 1296 a mihecaan, miocor ko Yincaw ci Cew-takowan a mihilap to Ankor a hongtian a kitakit, '''pakacecay a mihecaan ko nipihilap nira. Pinokay sato i, mitilid ci Cew-takowan to cecay a codad "Cen-la-fong-to-ci", o pisiwkayan no codad to lekakawa no pikowan, sici ato kicay, saki'orip, palapalaan ato fonka. Caay ko pisiwkayan aca ko pi'arawan nira i, ira ho ko sepat a polo' a tadamaanay a liyad. Tahira sato i saka safaw siwa a sici, falicen no tamdaw ko codad to sowal no France, Germany ato inko ato masamaanay a sowal. I ka'ayaw no pikowanan no Fakong to Ankor, o pakakalimelaan a tadamaanay a likisi a codad no Kanpociya.''' O picowatan no France a pikuwan to Indocina, nani 1863 tahira i 1953 a mihecaan, '''micalap ko France a micingcing tonini a pala (O pidefong no Yoropa ato Amirika a kitakit to ni'ecoan a pala). I 1863 a mihecaan, paci'cien no France ko Kanpociya a micingcing, mala o pisimawan a kitakit. I sakatosa a kalaloodan a hekal, nani 1942 a mihecaan tahira i 1945 a mihecaan, micalap ko Ripon to Kanpociya. Ikol no kalaloodan i, itini i 1953 a mihecaan saka safaw cecay a folad saka siwa a romi'ad, misiiked ko Kanpociya a miliyas to pikowan no France. Satapang i, o pikuwan no hongti, o sakacecayay a hongtian a kitakit no Kanpociya, itini i pikowan ni Siyanoan i, o kitenokay ko sapikowan.''' Miteka i tenok no 1960 a mihecaan, '''ona toloay a ci’icelay a kitakit, o Congko, o Amirika ato o Solin, mapolong a midefong tonini a Indocina a pala a micowat ato mikowan. Mafiyok ko nikakemet no kasakitakit ato kalaloodan no Vietnam i, malalood ko laloma'ay no Kanpociya. Itini i 1970 a mihecaan saka tolo a folad saka safaw falo a romi'ad, ci Lon Nol a Ciyancin, oya mikiAmirikaay ko faloco' nira, mifodfod to sifo, mipalasawad to sakahontian a patireng to Kapolongan a Kitakit no Khmer. Roma i, o mikiCongkoay ci Siyano a honti i, pasonolay tarira i Beijing a maro'. I kalaloodan no Vietnam i, malala'is ko hitay no timolay a Vietnam, hitay no Amirika, sifoay ni Lon Nol a hitay ato hitay no amisay a Vietnam (o Kahengangay a Khmer a hitay), ta pakatati'ih to 'orip no finawlan i laloma' no Kanpociya.''' Itini i 1975 a mihecaan saka sepat a folad saka safaw pito a romi'ad, '''ikor no piliyas no hitay no Amirika to ningri no Kanpociya i Phnom Penh i, mi'eco ko nikeridan ni Pol Pot a congsoci no Kyosanto no Kanpociya a Kahengangay a Khmer toya ningri, patireng to Mincoay a Kanpociya a sifo. Oya hongti ci Siyano i, nani Pyongyang no Codang a patatikor a minokay i kitakit, nikawrira kalamkam sa marofo no Kahengangay a Khmer a hitay. Itini i 1976 a mihecaan saka pito a folad saka enem a romi'ad, o malacitodongay a mikowan no Kahengangay a Khmer ci Pol Pot i, mipalasawad to payso, milalap to finawlan nani tokay a patayra i papotal, paci'ci nira a papisaomah ato mipacok to cifana'ay a tamdaw. Itini i pikuwanan nira to tolo a mihecaan falo a folad i, mifatol cingra to kacacemleman a pikuwan. O nika cahif, nika roray, lifong ato makari'angay a masamaanay a pades ko sapipatayan to kalilima no finawlan i kitakit,''' === '''Palapalaan(地理)''' === O dadahal no sera ira ko 181,035 km², o polong no kitakit i,misilsilan maka24 ko etal ato cecay a no Hontian a Tokay, ika’amis malafiyaw ato Tayko, Lyawko, ikatimol i,madado’edo’ ko pala ato Yienan, isakatimol no sa’etipan misi’ayaway to Sinlowan(暹羅灣). O kakaya’ no lislis no riyar ira ko 443 km,ilaloma’ nona kitakit ira ko cecay a fanaw o Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖; Roma a tilid: Tonlé Sap), o pifotingan, pialaan to nanom itini, o saka’orip tamtamdaw.Mahaop ko 20% no polong a sera o liomahan. 24 ko kasaetal sakowan, sepatay aca ko misi’ayaway to riyar a sakowan, tolo ko niyahay pikowan a sakowan, 172 ko mamangay a etal. O tahapinangan a pala i, o isifo’ay nona kitakit a Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖), Pasa ’alo ato nani ka’amis taratimol a mihifalat tona kitakit a Mikong ’alo,isifo’ay no kitakit a dafdaf i,mahaop ko 3/4 no polong a sera no kitakit. O Tonlisa Fanaw ato Mikong ’alo nani tongroh no riyar 100 m ko ka’akawang.sa’akawang sa nani tongroh no riyar i,masakefohkefohay ko pala,o itiraay i sakatimol no sa’etipay a Toko lotok mitifacay to 1500 m ko ka’akawang, nani ka’amisay no sa’etipan taratimol sa no sa’etipan ko do’edo’edo. O itiraay I kawali a Awlar Lotok(Phnom Aural)o sa’akawangay no Kanpociya kitakita, tahiraay to 1771 m ko ka’akawang. === '''Siici(政治)''' === Itiyaay i 1993 mihecan a kinpo tatapangan rikec no kitakit, misetek to faco no kitakit o Hontian Kitakit, masasiiked ko Misanga’ay to rikec, Matayal to Demak ato Misawkitay,toloay ko kasasiiked no sakowan ’icel. O honti i,tahira i patay ko kalasawara’an,kakomodan no sofitay, o tahapinangan no kalacecay no kitakit ato kaira no kitakit a tahadahoc, ira heca ko ’icel mitedal to tata’angay raraw no malofoay tamdaw. Ano cakapakatayal ato ano miholol i romaay kitakit ko honti, o tapang no Fafa’eday Pikaykian no Kitakit ko mamiceror to tayal no honti.Ano mapatay ko honti, o tapang no sifo, kakeridan no tosaay rekad no mipaypayay a Fociyaw, o tapang no Fafa’eday Pikaykian ato Finawlan Pikaykian polong han 9 ko tamdaw misanga’ to iingkay, masasowal a misimsim to mamalahonti nani laloma’an no honti, patireng to fa’elohay a honti. === '''Kicai(經濟)''' === O cecay no polong a cowaho kacomahad ko ’orip a kotakit ko Kanpociya,ira ko 4 a hecek no pili’etanan nona kitakit, oriraan i,o pihololan no lafang, mitelekay to riko’, misaloma ato liomah. Oninian haw i,cowa ka citolas ko fodfod tona kitakit, orasaka, macara ko sapicomahadaw to kicai no kitakit, kalomihecaan a kacomahad no kicai tahiraay aca i 7% ko sa’osi.orasaka, tadamatatifac ko kasasiroma no cipaysoay ato manikaway ko ’orip, o manikaway a tamdaw i,awa ko sapaising, cakapapitilid to ka’emangay,tada awa ko fana’ to maamaan. I 2006 miheca, o mipalafangay a tayni cilafas to 170 ko ofad,[3]2005 miheca makarkar i riyar ko kasolin a simal ato palapalaan a kaso, i 2009 ano ca i 2010 miheca a misatapang paliwal, tata’ang ko pisiwar to kacomahad no kicai no Kanpociya a manga’ay. [1] === '''Tamdaw(人口)''' === O polong a tamdaw no Konpociya ira ko 1550 ofad, o Kanpociya a finacadan mahaop ko 90% ko ka’aloman, ira ho roma a mamangay a finacadan o Kuwaping mahaop ko 1%, o Cing finacadan(Kuwaping a sowal:京族; Roma a tilid:Gin)mahaop ko 9%, o Laos(Kuwaping a sowal:佬族)ato Tay finacadan, ira ho ko masasiromaromaay a mamangay a 20 ko finacadan,oninian i,ira ko ikemoday no lotok a maro’. O lalen no ’orip i, 71.41 ko mihecaan. == '''Sowal(語言)''' == O tamdaw no Kanpociya sahetoay mira’oyay to sowal ato tilid no Kanpociya,ira kono niyah a sa’osi,itini i Kanpociya ikakaay ko katenak no Kanpociya pasasotiri’en ato no Arapiya a sa’osi. O sowal no Kuwaping itini ono Cawco a sowal(Ikiris a sowal: Teochew ano ca Chiuchow),o cecay a sowal no Payrang itini i Taywan.ono niyah a sowal ko hasowal no kasasiromaroma a finacadan. Itiya ho halafin malamicowatan a sokowan no Franso ko Kanpociya, orasaka, o sakatosa a matenakay a sowal ko Franso a sowal, nikawrira, anini sato cowa ka matiya toya i’ayaway ko katenak no Franso a sowal. Tahanini sato i,adihay to ko katayalan cemahad to ko kicai ’aloman ko tayniay a misanga’ to kofa ko Kuwaping a tamadaw, orasaka, matenak ko sowal no Kuwaping ato Ikiris a sowal i Kanpociya. [[Faylo:Kraing_Tbong_VB_01_06_6.JPG|縮圖|[[Faylo:Conbodia2.ogg|縮圖]]niyaro' (Kraing Tbong )]] === '''Pitooran(宗教)''' === O mipaypayay a Fociyaw koni pasetekan malo no kitakit a pitooran, i matini mahaop ko 95% no polong a tamdaw no Kanpociya ko mitooray tonini, sakakaay ko ka’aloman ko mitooray i,o Kanpociya a tamdaw, malecad ato fiyaw a Tayko. O itiniay a Kuwaping ato Cin finacadan o Tacen Fociya(Kuwaping a sowal:大乘佛教;Ikiris a sowal:mahāyāna buddhism), Tinsikyo ato Fa’elohay a Kristoan, o Can finacadan(Kuwaping a sowal:占族;Ikiris a sowal:Urang Campa)[5] [6] o Islan Ciyaw ko pitooran, ira ho cowa ka ’aloman a tamdaw o mitooray to pawidangay. === '''Punka(文化)''' === O sakero no Kanpociya tolo ko kasasiiked:o to’asan sakero, niyaro’ay sakero, ato sapalafang sakero. O tahapinangan no Kanpociya a sakero i,ono to’asan sakero. Adihay ko masariromaromaay a siikeday a pisalaan no lafang itini, o cinganganay i kalokitakit i, itiraay i ka’amis no kitakit a [[Faylo:Fishsale.jpg|縮圖|[[Faylo:Conbodia.ogg|縮圖]]itaminaay paliwal to dafong(Fishsale)]] no hekalay kitakit o Wukoku(Kuwaping a sowal:吳哥窟 [7]Roma a tilid: ʾṅ̥grvt̥t=ʾaṅgaravatta).isasifo’an no kitakit i, tadaadihay ko nipatirengan Fyo pipaypayan, isaka’etipan ira ko Tonlisa Fanaw, o lalen no ’ngongol no nanom ira ko cecay laya’, o kakahad i,ira ko 1,700 km²,manga’ay a pakatamina a minengneng to tataparan. Itini tona fanaw ’aloman ko kalaloma’ hananay ko tamina a ’orip, isakatimol dihekoay ko cidal, toloay ko mihaian no Linheko a rocok no punka no Kanpociya. === '''Tahapinangan a Tilid (參考文獻)''' === [1] 劍浮沙(梵語:Kamboja)是印度列國時代的十六雄國之一,又譯為甘菩遮國。 [2] Relazione del primo viaggio intorno al mondo - Wikisource. it.wikisource.org. [2019-08-07]. (原始內容存檔於2018-11-22) [3] 1.7 million. [2007-07-27]. (原始內容存檔於2013-12-02). [4] 廣西對柬埔寨投資呈爆發式增長 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館)news.xinhuanet.com [5] Andaya, Leonard Y. Leaves of the same tree: trade and ethnicity in the Straits of Melaka. University of Hawaii Press. 2008: 44 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-0-8248-3189-9</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08) [6] Reid, Anthony. Verandah of violence: the background to the Aceh problem. NUS Press. 2006: 8 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-9971-69-331-2</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08). [7] 中國地名委員會. 外国地名译名手册. 商務印書館. 1993: 31. <nowiki>ISBN 7-100-00798-4</nowiki>. Ângkôr Wat 【柬】 吳哥窟; === '''Pikafitan i papotal(外部連結)''' === •(英文)柬埔寨王國 - Cambodia e-Gov •(英文)柬埔寨電子簽證 - Cambodia e-Visa (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(繁體中文)柬埔寨旅遊部官方網站 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(英文)柬埔寨旅遊指南 •(英文)開放式目錄計劃中和柬埔寨相關的內容 •(英文) 維基媒體的柬埔寨地圖集 • 維基導遊上有關柬埔寨(繁體中文)的旅行指南 • 維基導遊上有關柬埔寨(法文)的旅行指南 • 維客旅行上的柬埔寨 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) • OpenStreetMap上有關柬埔寨的地理資訊 •谷歌地圖 7ahv2pi7lengzmexpv4ajujhh0bcxt2 49095 49094 2026-05-29T12:28:23Z Haratal 3361 49095 wikitext text/x-wiki == Kanpociya Hontian Kitakit(柬埔寨王國) == === ''T'''akaray sowal(概要)''''' === Kanpociya Hontian Kitakit([[kuwaping a sowal]]: 柬埔寨王國) [[Kanpociya sowal]]:高棉語:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; [[Kuwaping sowal]]: 柬埔寨王國), itiraay i [[Faylo:Flag_of_Cambodia.svg|縮圖|Flag of Cambodia]] a Pecihan-Kanatal中南半島,Katimol-Sakawalian Aciya a Korapaw東南亞大陸地區 ko kaitiraan nona [[kitakit]], o syoto tatapangan a tokay o [[Cinpin]](Kanpociya sowal:ក្រុងភ្នំពេញ,Roma a tilid:krong Phnum Pɨñ; Kuwaoing sowal:金邊). O kapot no Linheko ato Katimol-Sakawalian Aciya kitakit a Katatelekan. Isaka’etip no Kanpociya i,malalocokay ato Tayko, isaka’amis no sakawali Malala’eday ato Laoko, isakawali ato sakatimol no sawalian malafiyaw ato Yienan, ikatimol o SinloKihaw(暹羅灣). Hato masadangahay ko pala no Kanpociya,tolo no pasitiraan o tapolo ato tokos, isifo’ o dadahalay a cihenekay dafdaf, ona sera tonini makinatolo no sepat no polong sera no kitakit. Ira ko tata’akay ‘alo Mikong-‘alo(湄公河), ira ho tata’angay a fanaw o Tonglisa-fanaw(Kanpociya sowal:បឹងទន្លេសាប,Roma a tilid:Tonlé Sap; Kuwaping sowal: 洞里薩湖). === '''Nangan no kitakit(國名)''' === O tadangangan no Kanpociya o Kanpociya Hontian Kitakit(Kanpociya sowal:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; Kuwaping sowal:柬埔寨王國)。O 「ព្រះ」hananay i, fangcalay sanay「神聖的」,o 「រាជាណាចក្រ」hananay i,o honti sanay「王國」, o「កម្ពុជា」hananay i,o Kanpociya sanay「柬埔寨」. Ona ngangan tonini i,nani「कम्बोजदेश」(Kambujadeśa)(Ikiris sowal:Sanskrit; Kuwaping sowal:梵語),o maan ko imi nona sowal han i, o 「sera ni Cinfusa 」[1] sanay. Ona ngangan no Kanpociya itini i rikisi no kuwaping itiraay ho i Tonghan(東漢 25-220 mihecaan)iraay to a matilid,nikawrira adihay ko masasiromaromaay a pangangan, tahira to i Min Wanli a mihecahecaan(明朝萬曆) nga’ sacecay sanay to a pangangan to Kanpociya(柬埔寨) . Itini I nitilidan no Sa’etipay-Kitakit i,o misahinahinamay tamdaw ci [[Faylo:Location_Cambodia_ASEAN.svg|縮圖|Location Cambodia ASEAN]] (Italiya sowal:Antonio Pigafetta; Kuwaping sowal:安東尼奧·皮加費塔) o 「Camogia」[2] hananay ningra a pangangan. === Likisi(歷史) === O to’asan a parayrayan a kitakit i Conan-pan-tao ko Kanpociya, matafesiw to ko tosa a patek (2000) a mihecaan ko likisi nira. '''O nalacolan no Payon: I yiesoan to cecay a sici i, i laloma’ no kitakit no Kanpociya i, ira ko Fnan a kitakit, o India ko nipatirengan nangra to tatapangan a pitooran no kitakit, saka mafiyak ko serangawan no India a malenaf. O tatapangan a pikowannan a ningri no Fnan i, o Viyadatapora (Vyadhapura, sowal no Fan: tokay no mi’adopay), itini i ngataay no Polamyen a sakowan no aniniay. Ira ko Meking a tarawadaw, nani saetip kaamisay pasayra i kawali a pasadak to riyar. I sasifoan no sakapito a sici no yiesoan, mapalahedaw no nani ka’amisan a Cenla ko Fnan, ma’atingid koya wawa no hongti no Fnan tayra i Cawa, itira sato a patireng to Santi a hongtian a kitakit.''' Ikor no nikapalahedaw no Cenla to Fnan i, '''matongal ko ’icel no kitakit. Tahira i pikowanan ni Ceyapoman sakacecay i, pakalowid haca cingra a mi’eco to sifo’ay ato ka’amisan a pala no Lawos. O kasalaled a pala i, i ka’amisan tahira i Nancaw, i katimolan i, tahira i rarem no Meking a tarawadaw, mihaop to aniniay a Kanpociya, Lawos ato katimolan no Yienan. Awaay ko teloc ni Ceyapoman sakacecay mamirayray to pikowanan. I kor no nikapatay nira i, o sona  nira ci Ceyatitaywi ko mamalahongti. Fahal sa milafodes ko kitakit, pangangan han no likisi tonini a demak to "O Tarawadaw a Cenla ato Hadhad a Cenla" a kalaloodan, pakarawraw i laloma'an no kitakit.''' I ka’ayaw kaikor no yiesoan no 787 a mihecaan i, '''oya pikowanan a tokay ci Sanpipora no Cidalay a hontian a kitakit i tarawadaw a Cenla, mapeleng a ma'eco no Saliyentra a hongtian a kitakit. Mapacok a mapatay koya hongti ci Mohipotifaman, malepel haca koya wawa no hongti (oya mamalahongti i ikor ci Ceyapoman sakatosa). Nani itiya ho sato, makowanan no i Cawaay a Saliyentra (Santi) a hongtian a kitakit koya tarawadaw a Cenla, tahira i nikalafac ni Ceyapoman sakatosa nani Cawa, ta misiiked cingra a malahongti. Palacecay ci Ceyapoman sakatosa a mikowan to tarawadaw a Cenla ato hadhad a Cenla. Itira i ka’amisan-kawali no Ankor to paka tolo polo' a kongliay i Lici a lotok, saka mipatireng to Ankor a hontian a kitakit.''' O Ankor a hongtian a kitakit, o pangangan han haca to Kemer a hongtian a kitakit, '''tahira i saka safaw tosa a sici i, tadamatedi'ay ko kitakit, tadamakapahay ko serangawan. O kasalaled a pala nira i, mihaop to polong no aniniay a Kanpociya, ato kasa'etal a pala no Taylen, Lawos ato Yienan. I saka safaw tolo a sici i, matenak ko Sancopo a Fociw (Theravada a Fociw) nani Sililanka a tayni. Itini i saka 1430 a mihecaan (saka-lima a mihecaan no Siyande no Min), midefong ko Sinlo to Kanpociya, milikot to tokay no Ankor to pakapito a folad, o sakaheci ko pakapeleng to Ankor. O nika tadamangata no Ankor to Sinlo i, o sakasawad to Ankor, mafolaw tayra i Kinpen a mipatireng to ningri itira. Nani itiya sato, maroray ko 'icel no Kanpociya, misi'ayaw to ka'ayaw ato kaikolan no Yienan ato Sinlo a tosaay a fiyaw a kitakit a midefong, pangangan han tonini a karawrawan a mihecahecaan to "O to'eman a citay". Micalap ko Yienan to la'enoay a Kanpociya (oya sacumodan no Mikong a tarawadaw a pala), oni ko sakamalala'isan a demak.''' Itini i saka 1296 a mihecaan, miocor ko Yincaw ci Cew-takowan a mihilap to Ankor a hongtian a kitakit, '''pakacecay a mihecaan ko nipihilap nira. Pinokay sato i, mitilid ci Cew-takowan to cecay a codad "Cen-la-fong-to-ci", o pisiwkayan no codad to lekakawa no pikowan, sici ato kicay, saki'orip, palapalaan ato fonka. Caay ko pisiwkayan aca ko pi'arawan nira i, ira ho ko sepat a polo' a tadamaanay a liyad. Tahira sato i saka safaw siwa a sici, falicen no tamdaw ko codad to sowal no France, Germany ato inko ato masamaanay a sowal. I ka'ayaw no pikowanan no Fakong to Ankor, o pakakalimelaan a tadamaanay a likisi a codad no Kanpociya.''' O picowatan no France a pikuwan to Indocina, nani 1863 tahira i 1953 a mihecaan, '''micalap ko France a micingcing tonini a pala (O pidefong no Yoropa ato Amirika a kitakit to ni'ecoan a pala). I 1863 a mihecaan, paci'cien no France ko Kanpociya a micingcing, mala o pisimawan a kitakit. I sakatosa a kalaloodan a hekal, nani 1942 a mihecaan tahira i 1945 a mihecaan, micalap ko Ripon to Kanpociya. Ikol no kalaloodan i, itini i 1953 a mihecaan saka safaw cecay a folad saka siwa a romi'ad, misiiked ko Kanpociya a miliyas to pikowan no France. Satapang i, o pikuwan no hongti, o sakacecayay a hongtian a kitakit no Kanpociya, itini i pikowan ni Siyanoan i, o kitenokay ko sapikowan.''' Miteka i tenok no 1960 a mihecaan, '''ona toloay a ci’icelay a kitakit, o Congko, o Amirika ato o Solin, mapolong a midefong tonini a Indocina a pala a micowat ato mikowan. Mafiyok ko nikakemet no kasakitakit ato kalaloodan no Vietnam i, malalood ko laloma'ay no Kanpociya. Itini i 1970 a mihecaan saka tolo a folad saka safaw falo a romi'ad, ci Lon Nol a Ciyancin, oya mikiAmirikaay ko faloco' nira, mifodfod to sifo, mipalasawad to sakahontian a patireng to Kapolongan a Kitakit no Khmer. Roma i, o mikiCongkoay ci Siyano a honti i, pasonolay tarira i Beijing a maro'. I kalaloodan no Vietnam i, malala'is ko hitay no timolay a Vietnam, hitay no Amirika, sifoay ni Lon Nol a hitay ato hitay no amisay a Vietnam (o Kahengangay a Khmer a hitay), ta pakatati'ih to 'orip no finawlan i laloma' no Kanpociya.''' Itini i 1975 a mihecaan saka sepat a folad saka safaw pito a romi'ad, '''ikor no piliyas no hitay no Amirika to ningri no Kanpociya i Phnom Penh i, mi'eco ko nikeridan ni Pol Pot a congsoci no Kyosanto no Kanpociya a Kahengangay a Khmer toya ningri, patireng to Mincoay a Kanpociya a sifo. Oya hongti ci Siyano i, nani Pyongyang no Codang a patatikor a minokay i kitakit, nikawrira kalamkam sa marofo no Kahengangay a Khmer a hitay. Itini i 1976 a mihecaan saka pito a folad saka enem a romi'ad, o malacitodongay a mikowan no Kahengangay a Khmer ci Pol Pot i, mipalasawad to payso, milalap to finawlan nani tokay a patayra i papotal, paci'ci nira a papisaomah ato mipacok to cifana'ay a tamdaw. Itini i pikuwanan nira to tolo a mihecaan falo a folad i, mifatol cingra to kacacemleman a pikuwan. O nika cahif, nika roray, lifong ato makari'angay a masamaanay a pades ko sapipatayan to kalilima no finawlan i kitakit, o cecay no sakacipadesan ko ci'edesay ato makari'angay a nikademakan no tamdaw i saka 20 a sici.''' === '''Palapalaan(地理)''' === O dadahal no sera ira ko 181,035 km², o polong no kitakit i,misilsilan maka24 ko etal ato cecay a no Hontian a Tokay, ika’amis malafiyaw ato Tayko, Lyawko, ikatimol i,madado’edo’ ko pala ato Yienan, isakatimol no sa’etipan misi’ayaway to Sinlowan(暹羅灣). O kakaya’ no lislis no riyar ira ko 443 km,ilaloma’ nona kitakit ira ko cecay a fanaw o Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖; Roma a tilid: Tonlé Sap), o pifotingan, pialaan to nanom itini, o saka’orip tamtamdaw.Mahaop ko 20% no polong a sera o liomahan. 24 ko kasaetal sakowan, sepatay aca ko misi’ayaway to riyar a sakowan, tolo ko niyahay pikowan a sakowan, 172 ko mamangay a etal. O tahapinangan a pala i, o isifo’ay nona kitakit a Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖), Pasa ’alo ato nani ka’amis taratimol a mihifalat tona kitakit a Mikong ’alo,isifo’ay no kitakit a dafdaf i,mahaop ko 3/4 no polong a sera no kitakit. O Tonlisa Fanaw ato Mikong ’alo nani tongroh no riyar 100 m ko ka’akawang.sa’akawang sa nani tongroh no riyar i,masakefohkefohay ko pala,o itiraay i sakatimol no sa’etipay a Toko lotok mitifacay to 1500 m ko ka’akawang, nani ka’amisay no sa’etipan taratimol sa no sa’etipan ko do’edo’edo. O itiraay I kawali a Awlar Lotok(Phnom Aural)o sa’akawangay no Kanpociya kitakita, tahiraay to 1771 m ko ka’akawang. === '''Siici(政治)''' === Itiyaay i 1993 mihecan a kinpo tatapangan rikec no kitakit, misetek to faco no kitakit o Hontian Kitakit, masasiiked ko Misanga’ay to rikec, Matayal to Demak ato Misawkitay,toloay ko kasasiiked no sakowan ’icel. O honti i,tahira i patay ko kalasawara’an,kakomodan no sofitay, o tahapinangan no kalacecay no kitakit ato kaira no kitakit a tahadahoc, ira heca ko ’icel mitedal to tata’angay raraw no malofoay tamdaw. Ano cakapakatayal ato ano miholol i romaay kitakit ko honti, o tapang no Fafa’eday Pikaykian no Kitakit ko mamiceror to tayal no honti.Ano mapatay ko honti, o tapang no sifo, kakeridan no tosaay rekad no mipaypayay a Fociyaw, o tapang no Fafa’eday Pikaykian ato Finawlan Pikaykian polong han 9 ko tamdaw misanga’ to iingkay, masasowal a misimsim to mamalahonti nani laloma’an no honti, patireng to fa’elohay a honti. === '''Kicai(經濟)''' === O cecay no polong a cowaho kacomahad ko ’orip a kotakit ko Kanpociya,ira ko 4 a hecek no pili’etanan nona kitakit, oriraan i,o pihololan no lafang, mitelekay to riko’, misaloma ato liomah. Oninian haw i,cowa ka citolas ko fodfod tona kitakit, orasaka, macara ko sapicomahadaw to kicai no kitakit, kalomihecaan a kacomahad no kicai tahiraay aca i 7% ko sa’osi.orasaka, tadamatatifac ko kasasiroma no cipaysoay ato manikaway ko ’orip, o manikaway a tamdaw i,awa ko sapaising, cakapapitilid to ka’emangay,tada awa ko fana’ to maamaan. I 2006 miheca, o mipalafangay a tayni cilafas to 170 ko ofad,[3]2005 miheca makarkar i riyar ko kasolin a simal ato palapalaan a kaso, i 2009 ano ca i 2010 miheca a misatapang paliwal, tata’ang ko pisiwar to kacomahad no kicai no Kanpociya a manga’ay. [1] === '''Tamdaw(人口)''' === O polong a tamdaw no Konpociya ira ko 1550 ofad, o Kanpociya a finacadan mahaop ko 90% ko ka’aloman, ira ho roma a mamangay a finacadan o Kuwaping mahaop ko 1%, o Cing finacadan(Kuwaping a sowal:京族; Roma a tilid:Gin)mahaop ko 9%, o Laos(Kuwaping a sowal:佬族)ato Tay finacadan, ira ho ko masasiromaromaay a mamangay a 20 ko finacadan,oninian i,ira ko ikemoday no lotok a maro’. O lalen no ’orip i, 71.41 ko mihecaan. == '''Sowal(語言)''' == O tamdaw no Kanpociya sahetoay mira’oyay to sowal ato tilid no Kanpociya,ira kono niyah a sa’osi,itini i Kanpociya ikakaay ko katenak no Kanpociya pasasotiri’en ato no Arapiya a sa’osi. O sowal no Kuwaping itini ono Cawco a sowal(Ikiris a sowal: Teochew ano ca Chiuchow),o cecay a sowal no Payrang itini i Taywan.ono niyah a sowal ko hasowal no kasasiromaroma a finacadan. Itiya ho halafin malamicowatan a sokowan no Franso ko Kanpociya, orasaka, o sakatosa a matenakay a sowal ko Franso a sowal, nikawrira, anini sato cowa ka matiya toya i’ayaway ko katenak no Franso a sowal. Tahanini sato i,adihay to ko katayalan cemahad to ko kicai ’aloman ko tayniay a misanga’ to kofa ko Kuwaping a tamadaw, orasaka, matenak ko sowal no Kuwaping ato Ikiris a sowal i Kanpociya. [[Faylo:Kraing_Tbong_VB_01_06_6.JPG|縮圖|[[Faylo:Conbodia2.ogg|縮圖]]niyaro' (Kraing Tbong )]] === '''Pitooran(宗教)''' === O mipaypayay a Fociyaw koni pasetekan malo no kitakit a pitooran, i matini mahaop ko 95% no polong a tamdaw no Kanpociya ko mitooray tonini, sakakaay ko ka’aloman ko mitooray i,o Kanpociya a tamdaw, malecad ato fiyaw a Tayko. O itiniay a Kuwaping ato Cin finacadan o Tacen Fociya(Kuwaping a sowal:大乘佛教;Ikiris a sowal:mahāyāna buddhism), Tinsikyo ato Fa’elohay a Kristoan, o Can finacadan(Kuwaping a sowal:占族;Ikiris a sowal:Urang Campa)[5] [6] o Islan Ciyaw ko pitooran, ira ho cowa ka ’aloman a tamdaw o mitooray to pawidangay. === '''Punka(文化)''' === O sakero no Kanpociya tolo ko kasasiiked:o to’asan sakero, niyaro’ay sakero, ato sapalafang sakero. O tahapinangan no Kanpociya a sakero i,ono to’asan sakero. Adihay ko masariromaromaay a siikeday a pisalaan no lafang itini, o cinganganay i kalokitakit i, itiraay i ka’amis no kitakit a [[Faylo:Fishsale.jpg|縮圖|[[Faylo:Conbodia.ogg|縮圖]]itaminaay paliwal to dafong(Fishsale)]] no hekalay kitakit o Wukoku(Kuwaping a sowal:吳哥窟 [7]Roma a tilid: ʾṅ̥grvt̥t=ʾaṅgaravatta).isasifo’an no kitakit i, tadaadihay ko nipatirengan Fyo pipaypayan, isaka’etipan ira ko Tonlisa Fanaw, o lalen no ’ngongol no nanom ira ko cecay laya’, o kakahad i,ira ko 1,700 km²,manga’ay a pakatamina a minengneng to tataparan. Itini tona fanaw ’aloman ko kalaloma’ hananay ko tamina a ’orip, isakatimol dihekoay ko cidal, toloay ko mihaian no Linheko a rocok no punka no Kanpociya. === '''Tahapinangan a Tilid (參考文獻)''' === [1] 劍浮沙(梵語:Kamboja)是印度列國時代的十六雄國之一,又譯為甘菩遮國。 [2] Relazione del primo viaggio intorno al mondo - Wikisource. it.wikisource.org. [2019-08-07]. (原始內容存檔於2018-11-22) [3] 1.7 million. [2007-07-27]. (原始內容存檔於2013-12-02). [4] 廣西對柬埔寨投資呈爆發式增長 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館)news.xinhuanet.com [5] Andaya, Leonard Y. Leaves of the same tree: trade and ethnicity in the Straits of Melaka. University of Hawaii Press. 2008: 44 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-0-8248-3189-9</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08) [6] Reid, Anthony. Verandah of violence: the background to the Aceh problem. NUS Press. 2006: 8 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-9971-69-331-2</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08). [7] 中國地名委員會. 外国地名译名手册. 商務印書館. 1993: 31. <nowiki>ISBN 7-100-00798-4</nowiki>. Ângkôr Wat 【柬】 吳哥窟; === '''Pikafitan i papotal(外部連結)''' === •(英文)柬埔寨王國 - Cambodia e-Gov •(英文)柬埔寨電子簽證 - Cambodia e-Visa (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(繁體中文)柬埔寨旅遊部官方網站 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(英文)柬埔寨旅遊指南 •(英文)開放式目錄計劃中和柬埔寨相關的內容 •(英文) 維基媒體的柬埔寨地圖集 • 維基導遊上有關柬埔寨(繁體中文)的旅行指南 • 維基導遊上有關柬埔寨(法文)的旅行指南 • 維客旅行上的柬埔寨 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) • OpenStreetMap上有關柬埔寨的地理資訊 •谷歌地圖 0s9gw6g0tksb5165xs2kgf9my6yhvj8 49096 49095 2026-05-29T12:28:37Z Haratal 3361 49096 wikitext text/x-wiki == Kanpociya Hontian Kitakit(柬埔寨王國) == === ''T'''akaray sowal(概要)''''' === Kanpociya Hontian Kitakit([[kuwaping a sowal]]: 柬埔寨王國) [[Kanpociya sowal]]:高棉語:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; [[Kuwaping sowal]]: 柬埔寨王國), itiraay i [[Faylo:Flag_of_Cambodia.svg|縮圖|Flag of Cambodia]] a Pecihan-Kanatal中南半島,Katimol-Sakawalian Aciya a Korapaw東南亞大陸地區 ko kaitiraan nona [[kitakit]], o syoto tatapangan a tokay o [[Cinpin]](Kanpociya sowal:ក្រុងភ្នំពេញ,Roma a tilid:krong Phnum Pɨñ; Kuwaoing sowal:金邊). O kapot no Linheko ato Katimol-Sakawalian Aciya kitakit a Katatelekan. Isaka’etip no Kanpociya i,malalocokay ato Tayko, isaka’amis no sakawali Malala’eday ato Laoko, isakawali ato sakatimol no sawalian malafiyaw ato Yienan, ikatimol o SinloKihaw(暹羅灣). Hato masadangahay ko pala no Kanpociya,tolo no pasitiraan o tapolo ato tokos, isifo’ o dadahalay a cihenekay dafdaf, ona sera tonini makinatolo no sepat no polong sera no kitakit. Ira ko tata’akay ‘alo Mikong-‘alo(湄公河), ira ho tata’angay a fanaw o Tonglisa-fanaw(Kanpociya sowal:បឹងទន្លេសាប,Roma a tilid:Tonlé Sap; Kuwaping sowal: 洞里薩湖). === '''Nangan no kitakit(國名)''' === O tadangangan no Kanpociya o Kanpociya Hontian Kitakit(Kanpociya sowal:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; Kuwaping sowal:柬埔寨王國)。O 「ព្រះ」hananay i, fangcalay sanay「神聖的」,o 「រាជាណាចក្រ」hananay i,o honti sanay「王國」, o「កម្ពុជា」hananay i,o Kanpociya sanay「柬埔寨」. Ona ngangan tonini i,nani「कम्बोजदेश」(Kambujadeśa)(Ikiris sowal:Sanskrit; Kuwaping sowal:梵語),o maan ko imi nona sowal han i, o 「sera ni Cinfusa 」[1] sanay. Ona ngangan no Kanpociya itini i rikisi no kuwaping itiraay ho i Tonghan(東漢 25-220 mihecaan)iraay to a matilid,nikawrira adihay ko masasiromaromaay a pangangan, tahira to i Min Wanli a mihecahecaan(明朝萬曆) nga’ sacecay sanay to a pangangan to Kanpociya(柬埔寨) . Itini I nitilidan no Sa’etipay-Kitakit i,o misahinahinamay tamdaw ci [[Faylo:Location_Cambodia_ASEAN.svg|縮圖|Location Cambodia ASEAN]] (Italiya sowal:Antonio Pigafetta; Kuwaping sowal:安東尼奧·皮加費塔) o 「Camogia」[2] hananay ningra a pangangan. === Likisi(歷史) === O to’asan a parayrayan a kitakit i Conan-pan-tao ko Kanpociya, matafesiw to ko tosa a patek (2000) a mihecaan ko likisi nira. '''O nalacolan no Payon: I yiesoan to cecay a sici i, i laloma’ no kitakit no Kanpociya i, ira ko Fnan a kitakit, o India ko nipatirengan nangra to tatapangan a pitooran no kitakit, saka mafiyak ko serangawan no India a malenaf. O tatapangan a pikowannan a ningri no Fnan i, o Viyadatapora (Vyadhapura, sowal no Fan: tokay no mi’adopay), itini i ngataay no Polamyen a sakowan no aniniay. Ira ko Meking a tarawadaw, nani saetip kaamisay pasayra i kawali a pasadak to riyar. I sasifoan no sakapito a sici no yiesoan, mapalahedaw no nani ka’amisan a Cenla ko Fnan, ma’atingid koya wawa no hongti no Fnan tayra i Cawa, itira sato a patireng to Santi a hongtian a kitakit.''' Ikor no nikapalahedaw no Cenla to Fnan i, '''matongal ko ’icel no kitakit. Tahira i pikowanan ni Ceyapoman sakacecay i, pakalowid haca cingra a mi’eco to sifo’ay ato ka’amisan a pala no Lawos. O kasalaled a pala i, i ka’amisan tahira i Nancaw, i katimolan i, tahira i rarem no Meking a tarawadaw, mihaop to aniniay a Kanpociya, Lawos ato katimolan no Yienan. Awaay ko teloc ni Ceyapoman sakacecay mamirayray to pikowanan. I kor no nikapatay nira i, o sona  nira ci Ceyatitaywi ko mamalahongti. Fahal sa milafodes ko kitakit, pangangan han no likisi tonini a demak to "O Tarawadaw a Cenla ato Hadhad a Cenla" a kalaloodan, pakarawraw i laloma'an no kitakit.''' I ka’ayaw kaikor no yiesoan no 787 a mihecaan i, '''oya pikowanan a tokay ci Sanpipora no Cidalay a hontian a kitakit i tarawadaw a Cenla, mapeleng a ma'eco no Saliyentra a hongtian a kitakit. Mapacok a mapatay koya hongti ci Mohipotifaman, malepel haca koya wawa no hongti (oya mamalahongti i ikor ci Ceyapoman sakatosa). Nani itiya ho sato, makowanan no i Cawaay a Saliyentra (Santi) a hongtian a kitakit koya tarawadaw a Cenla, tahira i nikalafac ni Ceyapoman sakatosa nani Cawa, ta misiiked cingra a malahongti. Palacecay ci Ceyapoman sakatosa a mikowan to tarawadaw a Cenla ato hadhad a Cenla. Itira i ka’amisan-kawali no Ankor to paka tolo polo' a kongliay i Lici a lotok, saka mipatireng to Ankor a hontian a kitakit.''' O Ankor a hongtian a kitakit, o pangangan han haca to Kemer a hongtian a kitakit, '''tahira i saka safaw tosa a sici i, tadamatedi'ay ko kitakit, tadamakapahay ko serangawan. O kasalaled a pala nira i, mihaop to polong no aniniay a Kanpociya, ato kasa'etal a pala no Taylen, Lawos ato Yienan. I saka safaw tolo a sici i, matenak ko Sancopo a Fociw (Theravada a Fociw) nani Sililanka a tayni. Itini i saka 1430 a mihecaan (saka-lima a mihecaan no Siyande no Min), midefong ko Sinlo to Kanpociya, milikot to tokay no Ankor to pakapito a folad, o sakaheci ko pakapeleng to Ankor. O nika tadamangata no Ankor to Sinlo i, o sakasawad to Ankor, mafolaw tayra i Kinpen a mipatireng to ningri itira. Nani itiya sato, maroray ko 'icel no Kanpociya, misi'ayaw to ka'ayaw ato kaikolan no Yienan ato Sinlo a tosaay a fiyaw a kitakit a midefong, pangangan han tonini a karawrawan a mihecahecaan to "O to'eman a citay". Micalap ko Yienan to la'enoay a Kanpociya (oya sacumodan no Mikong a tarawadaw a pala), oni ko sakamalala'isan a demak.''' Itini i saka 1296 a mihecaan, miocor ko Yincaw ci Cew-takowan a mihilap to Ankor a hongtian a kitakit, '''pakacecay a mihecaan ko nipihilap nira. Pinokay sato i, mitilid ci Cew-takowan to cecay a codad "Cen-la-fong-to-ci", o pisiwkayan no codad to lekakawa no pikowan, sici ato kicay, saki'orip, palapalaan ato fonka. Caay ko pisiwkayan aca ko pi'arawan nira i, ira ho ko sepat a polo' a tadamaanay a liyad. Tahira sato i saka safaw siwa a sici, falicen no tamdaw ko codad to sowal no France, Germany ato inko ato masamaanay a sowal. I ka'ayaw no pikowanan no Fakong to Ankor, o pakakalimelaan a tadamaanay a likisi a codad no Kanpociya.''' O picowatan no France a pikuwan to Indocina, nani 1863 tahira i 1953 a mihecaan, '''micalap ko France a micingcing tonini a pala (O pidefong no Yoropa ato Amirika a kitakit to ni'ecoan a pala). I 1863 a mihecaan, paci'cien no France ko Kanpociya a micingcing, mala o pisimawan a kitakit. I sakatosa a kalaloodan a hekal, nani 1942 a mihecaan tahira i 1945 a mihecaan, micalap ko Ripon to Kanpociya. Ikol no kalaloodan i, itini i 1953 a mihecaan saka safaw cecay a folad saka siwa a romi'ad, misiiked ko Kanpociya a miliyas to pikowan no France. Satapang i, o pikuwan no hongti, o sakacecayay a hongtian a kitakit no Kanpociya, itini i pikowan ni Siyanoan i, o kitenokay ko sapikowan.''' Miteka i tenok no 1960 a mihecaan, '''ona toloay a ci’icelay a kitakit, o Congko, o Amirika ato o Solin, mapolong a midefong tonini a Indocina a pala a micowat ato mikowan. Mafiyok ko nikakemet no kasakitakit ato kalaloodan no Vietnam i, malalood ko laloma'ay no Kanpociya. Itini i 1970 a mihecaan saka tolo a folad saka safaw falo a romi'ad, ci Lon Nol a Ciyancin, oya mikiAmirikaay ko faloco' nira, mifodfod to sifo, mipalasawad to sakahontian a patireng to Kapolongan a Kitakit no Khmer. Roma i, o mikiCongkoay ci Siyano a honti i, pasonolay tarira i Beijing a maro'. I kalaloodan no Vietnam i, malala'is ko hitay no timolay a Vietnam, hitay no Amirika, sifoay ni Lon Nol a hitay ato hitay no amisay a Vietnam (o Kahengangay a Khmer a hitay), ta pakatati'ih to 'orip no finawlan i laloma' no Kanpociya.''' Itini i 1975 a mihecaan saka sepat a folad saka safaw pito a romi'ad, '''ikor no piliyas no hitay no Amirika to ningri no Kanpociya i Phnom Penh i, mi'eco ko nikeridan ni Pol Pot a congsoci no Kyosanto no Kanpociya a Kahengangay a Khmer toya ningri, patireng to Mincoay a Kanpociya a sifo. Oya hongti ci Siyano i, nani Pyongyang no Codang a patatikor a minokay i kitakit, nikawrira kalamkam sa marofo no Kahengangay a Khmer a hitay. Itini i 1976 a mihecaan saka pito a folad saka enem a romi'ad, o malacitodongay a mikowan no Kahengangay a Khmer ci Pol Pot i, mipalasawad to payso, milalap to finawlan nani tokay a patayra i papotal, paci'ci nira a papisaomah ato mipacok to cifana'ay a tamdaw. Itini i pikuwanan nira to tolo a mihecaan falo a folad i, mifatol cingra to kacacemleman a pikuwan. O nika cahif, nika roray, lifong ato makari'angay a masamaanay a pades ko sapipatayan to kalilima no finawlan i kitakit, o cecay no sakacipadesan ko ci'edesay ato makari'angay a nikademakan no tamdaw i saka 20 a sici. I pakayniay to papotal a kitakit i, o pikuwan ni Pol Pot no Kahengangay a Khmer i,''' === '''Palapalaan(地理)''' === O dadahal no sera ira ko 181,035 km², o polong no kitakit i,misilsilan maka24 ko etal ato cecay a no Hontian a Tokay, ika’amis malafiyaw ato Tayko, Lyawko, ikatimol i,madado’edo’ ko pala ato Yienan, isakatimol no sa’etipan misi’ayaway to Sinlowan(暹羅灣). O kakaya’ no lislis no riyar ira ko 443 km,ilaloma’ nona kitakit ira ko cecay a fanaw o Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖; Roma a tilid: Tonlé Sap), o pifotingan, pialaan to nanom itini, o saka’orip tamtamdaw.Mahaop ko 20% no polong a sera o liomahan. 24 ko kasaetal sakowan, sepatay aca ko misi’ayaway to riyar a sakowan, tolo ko niyahay pikowan a sakowan, 172 ko mamangay a etal. O tahapinangan a pala i, o isifo’ay nona kitakit a Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖), Pasa ’alo ato nani ka’amis taratimol a mihifalat tona kitakit a Mikong ’alo,isifo’ay no kitakit a dafdaf i,mahaop ko 3/4 no polong a sera no kitakit. O Tonlisa Fanaw ato Mikong ’alo nani tongroh no riyar 100 m ko ka’akawang.sa’akawang sa nani tongroh no riyar i,masakefohkefohay ko pala,o itiraay i sakatimol no sa’etipay a Toko lotok mitifacay to 1500 m ko ka’akawang, nani ka’amisay no sa’etipan taratimol sa no sa’etipan ko do’edo’edo. O itiraay I kawali a Awlar Lotok(Phnom Aural)o sa’akawangay no Kanpociya kitakita, tahiraay to 1771 m ko ka’akawang. === '''Siici(政治)''' === Itiyaay i 1993 mihecan a kinpo tatapangan rikec no kitakit, misetek to faco no kitakit o Hontian Kitakit, masasiiked ko Misanga’ay to rikec, Matayal to Demak ato Misawkitay,toloay ko kasasiiked no sakowan ’icel. O honti i,tahira i patay ko kalasawara’an,kakomodan no sofitay, o tahapinangan no kalacecay no kitakit ato kaira no kitakit a tahadahoc, ira heca ko ’icel mitedal to tata’angay raraw no malofoay tamdaw. Ano cakapakatayal ato ano miholol i romaay kitakit ko honti, o tapang no Fafa’eday Pikaykian no Kitakit ko mamiceror to tayal no honti.Ano mapatay ko honti, o tapang no sifo, kakeridan no tosaay rekad no mipaypayay a Fociyaw, o tapang no Fafa’eday Pikaykian ato Finawlan Pikaykian polong han 9 ko tamdaw misanga’ to iingkay, masasowal a misimsim to mamalahonti nani laloma’an no honti, patireng to fa’elohay a honti. === '''Kicai(經濟)''' === O cecay no polong a cowaho kacomahad ko ’orip a kotakit ko Kanpociya,ira ko 4 a hecek no pili’etanan nona kitakit, oriraan i,o pihololan no lafang, mitelekay to riko’, misaloma ato liomah. Oninian haw i,cowa ka citolas ko fodfod tona kitakit, orasaka, macara ko sapicomahadaw to kicai no kitakit, kalomihecaan a kacomahad no kicai tahiraay aca i 7% ko sa’osi.orasaka, tadamatatifac ko kasasiroma no cipaysoay ato manikaway ko ’orip, o manikaway a tamdaw i,awa ko sapaising, cakapapitilid to ka’emangay,tada awa ko fana’ to maamaan. I 2006 miheca, o mipalafangay a tayni cilafas to 170 ko ofad,[3]2005 miheca makarkar i riyar ko kasolin a simal ato palapalaan a kaso, i 2009 ano ca i 2010 miheca a misatapang paliwal, tata’ang ko pisiwar to kacomahad no kicai no Kanpociya a manga’ay. [1] === '''Tamdaw(人口)''' === O polong a tamdaw no Konpociya ira ko 1550 ofad, o Kanpociya a finacadan mahaop ko 90% ko ka’aloman, ira ho roma a mamangay a finacadan o Kuwaping mahaop ko 1%, o Cing finacadan(Kuwaping a sowal:京族; Roma a tilid:Gin)mahaop ko 9%, o Laos(Kuwaping a sowal:佬族)ato Tay finacadan, ira ho ko masasiromaromaay a mamangay a 20 ko finacadan,oninian i,ira ko ikemoday no lotok a maro’. O lalen no ’orip i, 71.41 ko mihecaan. == '''Sowal(語言)''' == O tamdaw no Kanpociya sahetoay mira’oyay to sowal ato tilid no Kanpociya,ira kono niyah a sa’osi,itini i Kanpociya ikakaay ko katenak no Kanpociya pasasotiri’en ato no Arapiya a sa’osi. O sowal no Kuwaping itini ono Cawco a sowal(Ikiris a sowal: Teochew ano ca Chiuchow),o cecay a sowal no Payrang itini i Taywan.ono niyah a sowal ko hasowal no kasasiromaroma a finacadan. Itiya ho halafin malamicowatan a sokowan no Franso ko Kanpociya, orasaka, o sakatosa a matenakay a sowal ko Franso a sowal, nikawrira, anini sato cowa ka matiya toya i’ayaway ko katenak no Franso a sowal. Tahanini sato i,adihay to ko katayalan cemahad to ko kicai ’aloman ko tayniay a misanga’ to kofa ko Kuwaping a tamadaw, orasaka, matenak ko sowal no Kuwaping ato Ikiris a sowal i Kanpociya. [[Faylo:Kraing_Tbong_VB_01_06_6.JPG|縮圖|[[Faylo:Conbodia2.ogg|縮圖]]niyaro' (Kraing Tbong )]] === '''Pitooran(宗教)''' === O mipaypayay a Fociyaw koni pasetekan malo no kitakit a pitooran, i matini mahaop ko 95% no polong a tamdaw no Kanpociya ko mitooray tonini, sakakaay ko ka’aloman ko mitooray i,o Kanpociya a tamdaw, malecad ato fiyaw a Tayko. O itiniay a Kuwaping ato Cin finacadan o Tacen Fociya(Kuwaping a sowal:大乘佛教;Ikiris a sowal:mahāyāna buddhism), Tinsikyo ato Fa’elohay a Kristoan, o Can finacadan(Kuwaping a sowal:占族;Ikiris a sowal:Urang Campa)[5] [6] o Islan Ciyaw ko pitooran, ira ho cowa ka ’aloman a tamdaw o mitooray to pawidangay. === '''Punka(文化)''' === O sakero no Kanpociya tolo ko kasasiiked:o to’asan sakero, niyaro’ay sakero, ato sapalafang sakero. O tahapinangan no Kanpociya a sakero i,ono to’asan sakero. Adihay ko masariromaromaay a siikeday a pisalaan no lafang itini, o cinganganay i kalokitakit i, itiraay i ka’amis no kitakit a [[Faylo:Fishsale.jpg|縮圖|[[Faylo:Conbodia.ogg|縮圖]]itaminaay paliwal to dafong(Fishsale)]] no hekalay kitakit o Wukoku(Kuwaping a sowal:吳哥窟 [7]Roma a tilid: ʾṅ̥grvt̥t=ʾaṅgaravatta).isasifo’an no kitakit i, tadaadihay ko nipatirengan Fyo pipaypayan, isaka’etipan ira ko Tonlisa Fanaw, o lalen no ’ngongol no nanom ira ko cecay laya’, o kakahad i,ira ko 1,700 km²,manga’ay a pakatamina a minengneng to tataparan. Itini tona fanaw ’aloman ko kalaloma’ hananay ko tamina a ’orip, isakatimol dihekoay ko cidal, toloay ko mihaian no Linheko a rocok no punka no Kanpociya. === '''Tahapinangan a Tilid (參考文獻)''' === [1] 劍浮沙(梵語:Kamboja)是印度列國時代的十六雄國之一,又譯為甘菩遮國。 [2] Relazione del primo viaggio intorno al mondo - Wikisource. it.wikisource.org. [2019-08-07]. (原始內容存檔於2018-11-22) [3] 1.7 million. [2007-07-27]. (原始內容存檔於2013-12-02). [4] 廣西對柬埔寨投資呈爆發式增長 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館)news.xinhuanet.com [5] Andaya, Leonard Y. Leaves of the same tree: trade and ethnicity in the Straits of Melaka. University of Hawaii Press. 2008: 44 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-0-8248-3189-9</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08) [6] Reid, Anthony. Verandah of violence: the background to the Aceh problem. NUS Press. 2006: 8 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-9971-69-331-2</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08). [7] 中國地名委員會. 外国地名译名手册. 商務印書館. 1993: 31. <nowiki>ISBN 7-100-00798-4</nowiki>. Ângkôr Wat 【柬】 吳哥窟; === '''Pikafitan i papotal(外部連結)''' === •(英文)柬埔寨王國 - Cambodia e-Gov •(英文)柬埔寨電子簽證 - Cambodia e-Visa (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(繁體中文)柬埔寨旅遊部官方網站 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(英文)柬埔寨旅遊指南 •(英文)開放式目錄計劃中和柬埔寨相關的內容 •(英文) 維基媒體的柬埔寨地圖集 • 維基導遊上有關柬埔寨(繁體中文)的旅行指南 • 維基導遊上有關柬埔寨(法文)的旅行指南 • 維客旅行上的柬埔寨 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) • OpenStreetMap上有關柬埔寨的地理資訊 •谷歌地圖 1tf2n2qtt2leh9m2rtyq8xzbsiojcal 49097 49096 2026-05-29T12:28:52Z Haratal 3361 49097 wikitext text/x-wiki == Kanpociya Hontian Kitakit(柬埔寨王國) == === ''T'''akaray sowal(概要)''''' === Kanpociya Hontian Kitakit([[kuwaping a sowal]]: 柬埔寨王國) [[Kanpociya sowal]]:高棉語:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; [[Kuwaping sowal]]: 柬埔寨王國), itiraay i [[Faylo:Flag_of_Cambodia.svg|縮圖|Flag of Cambodia]] a Pecihan-Kanatal中南半島,Katimol-Sakawalian Aciya a Korapaw東南亞大陸地區 ko kaitiraan nona [[kitakit]], o syoto tatapangan a tokay o [[Cinpin]](Kanpociya sowal:ក្រុងភ្នំពេញ,Roma a tilid:krong Phnum Pɨñ; Kuwaoing sowal:金邊). O kapot no Linheko ato Katimol-Sakawalian Aciya kitakit a Katatelekan. Isaka’etip no Kanpociya i,malalocokay ato Tayko, isaka’amis no sakawali Malala’eday ato Laoko, isakawali ato sakatimol no sawalian malafiyaw ato Yienan, ikatimol o SinloKihaw(暹羅灣). Hato masadangahay ko pala no Kanpociya,tolo no pasitiraan o tapolo ato tokos, isifo’ o dadahalay a cihenekay dafdaf, ona sera tonini makinatolo no sepat no polong sera no kitakit. Ira ko tata’akay ‘alo Mikong-‘alo(湄公河), ira ho tata’angay a fanaw o Tonglisa-fanaw(Kanpociya sowal:បឹងទន្លេសាប,Roma a tilid:Tonlé Sap; Kuwaping sowal: 洞里薩湖). === '''Nangan no kitakit(國名)''' === O tadangangan no Kanpociya o Kanpociya Hontian Kitakit(Kanpociya sowal:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; Kuwaping sowal:柬埔寨王國)。O 「ព្រះ」hananay i, fangcalay sanay「神聖的」,o 「រាជាណាចក្រ」hananay i,o honti sanay「王國」, o「កម្ពុជា」hananay i,o Kanpociya sanay「柬埔寨」. Ona ngangan tonini i,nani「कम्बोजदेश」(Kambujadeśa)(Ikiris sowal:Sanskrit; Kuwaping sowal:梵語),o maan ko imi nona sowal han i, o 「sera ni Cinfusa 」[1] sanay. Ona ngangan no Kanpociya itini i rikisi no kuwaping itiraay ho i Tonghan(東漢 25-220 mihecaan)iraay to a matilid,nikawrira adihay ko masasiromaromaay a pangangan, tahira to i Min Wanli a mihecahecaan(明朝萬曆) nga’ sacecay sanay to a pangangan to Kanpociya(柬埔寨) . Itini I nitilidan no Sa’etipay-Kitakit i,o misahinahinamay tamdaw ci [[Faylo:Location_Cambodia_ASEAN.svg|縮圖|Location Cambodia ASEAN]] (Italiya sowal:Antonio Pigafetta; Kuwaping sowal:安東尼奧·皮加費塔) o 「Camogia」[2] hananay ningra a pangangan. === Likisi(歷史) === O to’asan a parayrayan a kitakit i Conan-pan-tao ko Kanpociya, matafesiw to ko tosa a patek (2000) a mihecaan ko likisi nira. '''O nalacolan no Payon: I yiesoan to cecay a sici i, i laloma’ no kitakit no Kanpociya i, ira ko Fnan a kitakit, o India ko nipatirengan nangra to tatapangan a pitooran no kitakit, saka mafiyak ko serangawan no India a malenaf. O tatapangan a pikowannan a ningri no Fnan i, o Viyadatapora (Vyadhapura, sowal no Fan: tokay no mi’adopay), itini i ngataay no Polamyen a sakowan no aniniay. Ira ko Meking a tarawadaw, nani saetip kaamisay pasayra i kawali a pasadak to riyar. I sasifoan no sakapito a sici no yiesoan, mapalahedaw no nani ka’amisan a Cenla ko Fnan, ma’atingid koya wawa no hongti no Fnan tayra i Cawa, itira sato a patireng to Santi a hongtian a kitakit.''' Ikor no nikapalahedaw no Cenla to Fnan i, '''matongal ko ’icel no kitakit. Tahira i pikowanan ni Ceyapoman sakacecay i, pakalowid haca cingra a mi’eco to sifo’ay ato ka’amisan a pala no Lawos. O kasalaled a pala i, i ka’amisan tahira i Nancaw, i katimolan i, tahira i rarem no Meking a tarawadaw, mihaop to aniniay a Kanpociya, Lawos ato katimolan no Yienan. Awaay ko teloc ni Ceyapoman sakacecay mamirayray to pikowanan. I kor no nikapatay nira i, o sona  nira ci Ceyatitaywi ko mamalahongti. Fahal sa milafodes ko kitakit, pangangan han no likisi tonini a demak to "O Tarawadaw a Cenla ato Hadhad a Cenla" a kalaloodan, pakarawraw i laloma'an no kitakit.''' I ka’ayaw kaikor no yiesoan no 787 a mihecaan i, '''oya pikowanan a tokay ci Sanpipora no Cidalay a hontian a kitakit i tarawadaw a Cenla, mapeleng a ma'eco no Saliyentra a hongtian a kitakit. Mapacok a mapatay koya hongti ci Mohipotifaman, malepel haca koya wawa no hongti (oya mamalahongti i ikor ci Ceyapoman sakatosa). Nani itiya ho sato, makowanan no i Cawaay a Saliyentra (Santi) a hongtian a kitakit koya tarawadaw a Cenla, tahira i nikalafac ni Ceyapoman sakatosa nani Cawa, ta misiiked cingra a malahongti. Palacecay ci Ceyapoman sakatosa a mikowan to tarawadaw a Cenla ato hadhad a Cenla. Itira i ka’amisan-kawali no Ankor to paka tolo polo' a kongliay i Lici a lotok, saka mipatireng to Ankor a hontian a kitakit.''' O Ankor a hongtian a kitakit, o pangangan han haca to Kemer a hongtian a kitakit, '''tahira i saka safaw tosa a sici i, tadamatedi'ay ko kitakit, tadamakapahay ko serangawan. O kasalaled a pala nira i, mihaop to polong no aniniay a Kanpociya, ato kasa'etal a pala no Taylen, Lawos ato Yienan. I saka safaw tolo a sici i, matenak ko Sancopo a Fociw (Theravada a Fociw) nani Sililanka a tayni. Itini i saka 1430 a mihecaan (saka-lima a mihecaan no Siyande no Min), midefong ko Sinlo to Kanpociya, milikot to tokay no Ankor to pakapito a folad, o sakaheci ko pakapeleng to Ankor. O nika tadamangata no Ankor to Sinlo i, o sakasawad to Ankor, mafolaw tayra i Kinpen a mipatireng to ningri itira. Nani itiya sato, maroray ko 'icel no Kanpociya, misi'ayaw to ka'ayaw ato kaikolan no Yienan ato Sinlo a tosaay a fiyaw a kitakit a midefong, pangangan han tonini a karawrawan a mihecahecaan to "O to'eman a citay". Micalap ko Yienan to la'enoay a Kanpociya (oya sacumodan no Mikong a tarawadaw a pala), oni ko sakamalala'isan a demak.''' Itini i saka 1296 a mihecaan, miocor ko Yincaw ci Cew-takowan a mihilap to Ankor a hongtian a kitakit, '''pakacecay a mihecaan ko nipihilap nira. Pinokay sato i, mitilid ci Cew-takowan to cecay a codad "Cen-la-fong-to-ci", o pisiwkayan no codad to lekakawa no pikowan, sici ato kicay, saki'orip, palapalaan ato fonka. Caay ko pisiwkayan aca ko pi'arawan nira i, ira ho ko sepat a polo' a tadamaanay a liyad. Tahira sato i saka safaw siwa a sici, falicen no tamdaw ko codad to sowal no France, Germany ato inko ato masamaanay a sowal. I ka'ayaw no pikowanan no Fakong to Ankor, o pakakalimelaan a tadamaanay a likisi a codad no Kanpociya.''' O picowatan no France a pikuwan to Indocina, nani 1863 tahira i 1953 a mihecaan, '''micalap ko France a micingcing tonini a pala (O pidefong no Yoropa ato Amirika a kitakit to ni'ecoan a pala). I 1863 a mihecaan, paci'cien no France ko Kanpociya a micingcing, mala o pisimawan a kitakit. I sakatosa a kalaloodan a hekal, nani 1942 a mihecaan tahira i 1945 a mihecaan, micalap ko Ripon to Kanpociya. Ikol no kalaloodan i, itini i 1953 a mihecaan saka safaw cecay a folad saka siwa a romi'ad, misiiked ko Kanpociya a miliyas to pikowan no France. Satapang i, o pikuwan no hongti, o sakacecayay a hongtian a kitakit no Kanpociya, itini i pikowan ni Siyanoan i, o kitenokay ko sapikowan.''' Miteka i tenok no 1960 a mihecaan, '''ona toloay a ci’icelay a kitakit, o Congko, o Amirika ato o Solin, mapolong a midefong tonini a Indocina a pala a micowat ato mikowan. Mafiyok ko nikakemet no kasakitakit ato kalaloodan no Vietnam i, malalood ko laloma'ay no Kanpociya. Itini i 1970 a mihecaan saka tolo a folad saka safaw falo a romi'ad, ci Lon Nol a Ciyancin, oya mikiAmirikaay ko faloco' nira, mifodfod to sifo, mipalasawad to sakahontian a patireng to Kapolongan a Kitakit no Khmer. Roma i, o mikiCongkoay ci Siyano a honti i, pasonolay tarira i Beijing a maro'. I kalaloodan no Vietnam i, malala'is ko hitay no timolay a Vietnam, hitay no Amirika, sifoay ni Lon Nol a hitay ato hitay no amisay a Vietnam (o Kahengangay a Khmer a hitay), ta pakatati'ih to 'orip no finawlan i laloma' no Kanpociya.''' Itini i 1975 a mihecaan saka sepat a folad saka safaw pito a romi'ad, '''ikor no piliyas no hitay no Amirika to ningri no Kanpociya i Phnom Penh i, mi'eco ko nikeridan ni Pol Pot a congsoci no Kyosanto no Kanpociya a Kahengangay a Khmer toya ningri, patireng to Mincoay a Kanpociya a sifo. Oya hongti ci Siyano i, nani Pyongyang no Codang a patatikor a minokay i kitakit, nikawrira kalamkam sa marofo no Kahengangay a Khmer a hitay. Itini i 1976 a mihecaan saka pito a folad saka enem a romi'ad, o malacitodongay a mikowan no Kahengangay a Khmer ci Pol Pot i, mipalasawad to payso, milalap to finawlan nani tokay a patayra i papotal, paci'ci nira a papisaomah ato mipacok to cifana'ay a tamdaw. Itini i pikuwanan nira to tolo a mihecaan falo a folad i, mifatol cingra to kacacemleman a pikuwan. O nika cahif, nika roray, lifong ato makari'angay a masamaanay a pades ko sapipatayan to kalilima no finawlan i kitakit, o cecay no sakacipadesan ko ci'edesay ato makari'angay a nikademakan no tamdaw i saka 20 a sici. I pakayniay to papotal a kitakit i, o pikuwan ni Pol Pot no Kahengangay a Khmer i, o nika fangafan to sifo no Vietnam i kalingangan no Vietnam itiya ho a karawrawan,''' === '''Palapalaan(地理)''' === O dadahal no sera ira ko 181,035 km², o polong no kitakit i,misilsilan maka24 ko etal ato cecay a no Hontian a Tokay, ika’amis malafiyaw ato Tayko, Lyawko, ikatimol i,madado’edo’ ko pala ato Yienan, isakatimol no sa’etipan misi’ayaway to Sinlowan(暹羅灣). O kakaya’ no lislis no riyar ira ko 443 km,ilaloma’ nona kitakit ira ko cecay a fanaw o Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖; Roma a tilid: Tonlé Sap), o pifotingan, pialaan to nanom itini, o saka’orip tamtamdaw.Mahaop ko 20% no polong a sera o liomahan. 24 ko kasaetal sakowan, sepatay aca ko misi’ayaway to riyar a sakowan, tolo ko niyahay pikowan a sakowan, 172 ko mamangay a etal. O tahapinangan a pala i, o isifo’ay nona kitakit a Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖), Pasa ’alo ato nani ka’amis taratimol a mihifalat tona kitakit a Mikong ’alo,isifo’ay no kitakit a dafdaf i,mahaop ko 3/4 no polong a sera no kitakit. O Tonlisa Fanaw ato Mikong ’alo nani tongroh no riyar 100 m ko ka’akawang.sa’akawang sa nani tongroh no riyar i,masakefohkefohay ko pala,o itiraay i sakatimol no sa’etipay a Toko lotok mitifacay to 1500 m ko ka’akawang, nani ka’amisay no sa’etipan taratimol sa no sa’etipan ko do’edo’edo. O itiraay I kawali a Awlar Lotok(Phnom Aural)o sa’akawangay no Kanpociya kitakita, tahiraay to 1771 m ko ka’akawang. === '''Siici(政治)''' === Itiyaay i 1993 mihecan a kinpo tatapangan rikec no kitakit, misetek to faco no kitakit o Hontian Kitakit, masasiiked ko Misanga’ay to rikec, Matayal to Demak ato Misawkitay,toloay ko kasasiiked no sakowan ’icel. O honti i,tahira i patay ko kalasawara’an,kakomodan no sofitay, o tahapinangan no kalacecay no kitakit ato kaira no kitakit a tahadahoc, ira heca ko ’icel mitedal to tata’angay raraw no malofoay tamdaw. Ano cakapakatayal ato ano miholol i romaay kitakit ko honti, o tapang no Fafa’eday Pikaykian no Kitakit ko mamiceror to tayal no honti.Ano mapatay ko honti, o tapang no sifo, kakeridan no tosaay rekad no mipaypayay a Fociyaw, o tapang no Fafa’eday Pikaykian ato Finawlan Pikaykian polong han 9 ko tamdaw misanga’ to iingkay, masasowal a misimsim to mamalahonti nani laloma’an no honti, patireng to fa’elohay a honti. === '''Kicai(經濟)''' === O cecay no polong a cowaho kacomahad ko ’orip a kotakit ko Kanpociya,ira ko 4 a hecek no pili’etanan nona kitakit, oriraan i,o pihololan no lafang, mitelekay to riko’, misaloma ato liomah. Oninian haw i,cowa ka citolas ko fodfod tona kitakit, orasaka, macara ko sapicomahadaw to kicai no kitakit, kalomihecaan a kacomahad no kicai tahiraay aca i 7% ko sa’osi.orasaka, tadamatatifac ko kasasiroma no cipaysoay ato manikaway ko ’orip, o manikaway a tamdaw i,awa ko sapaising, cakapapitilid to ka’emangay,tada awa ko fana’ to maamaan. I 2006 miheca, o mipalafangay a tayni cilafas to 170 ko ofad,[3]2005 miheca makarkar i riyar ko kasolin a simal ato palapalaan a kaso, i 2009 ano ca i 2010 miheca a misatapang paliwal, tata’ang ko pisiwar to kacomahad no kicai no Kanpociya a manga’ay. [1] === '''Tamdaw(人口)''' === O polong a tamdaw no Konpociya ira ko 1550 ofad, o Kanpociya a finacadan mahaop ko 90% ko ka’aloman, ira ho roma a mamangay a finacadan o Kuwaping mahaop ko 1%, o Cing finacadan(Kuwaping a sowal:京族; Roma a tilid:Gin)mahaop ko 9%, o Laos(Kuwaping a sowal:佬族)ato Tay finacadan, ira ho ko masasiromaromaay a mamangay a 20 ko finacadan,oninian i,ira ko ikemoday no lotok a maro’. O lalen no ’orip i, 71.41 ko mihecaan. == '''Sowal(語言)''' == O tamdaw no Kanpociya sahetoay mira’oyay to sowal ato tilid no Kanpociya,ira kono niyah a sa’osi,itini i Kanpociya ikakaay ko katenak no Kanpociya pasasotiri’en ato no Arapiya a sa’osi. O sowal no Kuwaping itini ono Cawco a sowal(Ikiris a sowal: Teochew ano ca Chiuchow),o cecay a sowal no Payrang itini i Taywan.ono niyah a sowal ko hasowal no kasasiromaroma a finacadan. Itiya ho halafin malamicowatan a sokowan no Franso ko Kanpociya, orasaka, o sakatosa a matenakay a sowal ko Franso a sowal, nikawrira, anini sato cowa ka matiya toya i’ayaway ko katenak no Franso a sowal. Tahanini sato i,adihay to ko katayalan cemahad to ko kicai ’aloman ko tayniay a misanga’ to kofa ko Kuwaping a tamadaw, orasaka, matenak ko sowal no Kuwaping ato Ikiris a sowal i Kanpociya. [[Faylo:Kraing_Tbong_VB_01_06_6.JPG|縮圖|[[Faylo:Conbodia2.ogg|縮圖]]niyaro' (Kraing Tbong )]] === '''Pitooran(宗教)''' === O mipaypayay a Fociyaw koni pasetekan malo no kitakit a pitooran, i matini mahaop ko 95% no polong a tamdaw no Kanpociya ko mitooray tonini, sakakaay ko ka’aloman ko mitooray i,o Kanpociya a tamdaw, malecad ato fiyaw a Tayko. O itiniay a Kuwaping ato Cin finacadan o Tacen Fociya(Kuwaping a sowal:大乘佛教;Ikiris a sowal:mahāyāna buddhism), Tinsikyo ato Fa’elohay a Kristoan, o Can finacadan(Kuwaping a sowal:占族;Ikiris a sowal:Urang Campa)[5] [6] o Islan Ciyaw ko pitooran, ira ho cowa ka ’aloman a tamdaw o mitooray to pawidangay. === '''Punka(文化)''' === O sakero no Kanpociya tolo ko kasasiiked:o to’asan sakero, niyaro’ay sakero, ato sapalafang sakero. O tahapinangan no Kanpociya a sakero i,ono to’asan sakero. Adihay ko masariromaromaay a siikeday a pisalaan no lafang itini, o cinganganay i kalokitakit i, itiraay i ka’amis no kitakit a [[Faylo:Fishsale.jpg|縮圖|[[Faylo:Conbodia.ogg|縮圖]]itaminaay paliwal to dafong(Fishsale)]] no hekalay kitakit o Wukoku(Kuwaping a sowal:吳哥窟 [7]Roma a tilid: ʾṅ̥grvt̥t=ʾaṅgaravatta).isasifo’an no kitakit i, tadaadihay ko nipatirengan Fyo pipaypayan, isaka’etipan ira ko Tonlisa Fanaw, o lalen no ’ngongol no nanom ira ko cecay laya’, o kakahad i,ira ko 1,700 km²,manga’ay a pakatamina a minengneng to tataparan. Itini tona fanaw ’aloman ko kalaloma’ hananay ko tamina a ’orip, isakatimol dihekoay ko cidal, toloay ko mihaian no Linheko a rocok no punka no Kanpociya. === '''Tahapinangan a Tilid (參考文獻)''' === [1] 劍浮沙(梵語:Kamboja)是印度列國時代的十六雄國之一,又譯為甘菩遮國。 [2] Relazione del primo viaggio intorno al mondo - Wikisource. it.wikisource.org. [2019-08-07]. (原始內容存檔於2018-11-22) [3] 1.7 million. [2007-07-27]. (原始內容存檔於2013-12-02). [4] 廣西對柬埔寨投資呈爆發式增長 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館)news.xinhuanet.com [5] Andaya, Leonard Y. Leaves of the same tree: trade and ethnicity in the Straits of Melaka. University of Hawaii Press. 2008: 44 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-0-8248-3189-9</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08) [6] Reid, Anthony. Verandah of violence: the background to the Aceh problem. NUS Press. 2006: 8 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-9971-69-331-2</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08). [7] 中國地名委員會. 外国地名译名手册. 商務印書館. 1993: 31. <nowiki>ISBN 7-100-00798-4</nowiki>. Ângkôr Wat 【柬】 吳哥窟; === '''Pikafitan i papotal(外部連結)''' === •(英文)柬埔寨王國 - Cambodia e-Gov •(英文)柬埔寨電子簽證 - Cambodia e-Visa (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(繁體中文)柬埔寨旅遊部官方網站 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(英文)柬埔寨旅遊指南 •(英文)開放式目錄計劃中和柬埔寨相關的內容 •(英文) 維基媒體的柬埔寨地圖集 • 維基導遊上有關柬埔寨(繁體中文)的旅行指南 • 維基導遊上有關柬埔寨(法文)的旅行指南 • 維客旅行上的柬埔寨 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) • OpenStreetMap上有關柬埔寨的地理資訊 •谷歌地圖 hm81wc6fv9ry33u02qcvwizgkguxabm 49098 49097 2026-05-29T12:29:04Z Haratal 3361 49098 wikitext text/x-wiki == Kanpociya Hontian Kitakit(柬埔寨王國) == === ''T'''akaray sowal(概要)''''' === Kanpociya Hontian Kitakit([[kuwaping a sowal]]: 柬埔寨王國) [[Kanpociya sowal]]:高棉語:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; [[Kuwaping sowal]]: 柬埔寨王國), itiraay i [[Faylo:Flag_of_Cambodia.svg|縮圖|Flag of Cambodia]] a Pecihan-Kanatal中南半島,Katimol-Sakawalian Aciya a Korapaw東南亞大陸地區 ko kaitiraan nona [[kitakit]], o syoto tatapangan a tokay o [[Cinpin]](Kanpociya sowal:ក្រុងភ្នំពេញ,Roma a tilid:krong Phnum Pɨñ; Kuwaoing sowal:金邊). O kapot no Linheko ato Katimol-Sakawalian Aciya kitakit a Katatelekan. Isaka’etip no Kanpociya i,malalocokay ato Tayko, isaka’amis no sakawali Malala’eday ato Laoko, isakawali ato sakatimol no sawalian malafiyaw ato Yienan, ikatimol o SinloKihaw(暹羅灣). Hato masadangahay ko pala no Kanpociya,tolo no pasitiraan o tapolo ato tokos, isifo’ o dadahalay a cihenekay dafdaf, ona sera tonini makinatolo no sepat no polong sera no kitakit. Ira ko tata’akay ‘alo Mikong-‘alo(湄公河), ira ho tata’angay a fanaw o Tonglisa-fanaw(Kanpociya sowal:បឹងទន្លេសាប,Roma a tilid:Tonlé Sap; Kuwaping sowal: 洞里薩湖). === '''Nangan no kitakit(國名)''' === O tadangangan no Kanpociya o Kanpociya Hontian Kitakit(Kanpociya sowal:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; Kuwaping sowal:柬埔寨王國)。O 「ព្រះ」hananay i, fangcalay sanay「神聖的」,o 「រាជាណាចក្រ」hananay i,o honti sanay「王國」, o「កម្ពុជា」hananay i,o Kanpociya sanay「柬埔寨」. Ona ngangan tonini i,nani「कम्बोजदेश」(Kambujadeśa)(Ikiris sowal:Sanskrit; Kuwaping sowal:梵語),o maan ko imi nona sowal han i, o 「sera ni Cinfusa 」[1] sanay. Ona ngangan no Kanpociya itini i rikisi no kuwaping itiraay ho i Tonghan(東漢 25-220 mihecaan)iraay to a matilid,nikawrira adihay ko masasiromaromaay a pangangan, tahira to i Min Wanli a mihecahecaan(明朝萬曆) nga’ sacecay sanay to a pangangan to Kanpociya(柬埔寨) . Itini I nitilidan no Sa’etipay-Kitakit i,o misahinahinamay tamdaw ci [[Faylo:Location_Cambodia_ASEAN.svg|縮圖|Location Cambodia ASEAN]] (Italiya sowal:Antonio Pigafetta; Kuwaping sowal:安東尼奧·皮加費塔) o 「Camogia」[2] hananay ningra a pangangan. === Likisi(歷史) === O to’asan a parayrayan a kitakit i Conan-pan-tao ko Kanpociya, matafesiw to ko tosa a patek (2000) a mihecaan ko likisi nira. '''O nalacolan no Payon: I yiesoan to cecay a sici i, i laloma’ no kitakit no Kanpociya i, ira ko Fnan a kitakit, o India ko nipatirengan nangra to tatapangan a pitooran no kitakit, saka mafiyak ko serangawan no India a malenaf. O tatapangan a pikowannan a ningri no Fnan i, o Viyadatapora (Vyadhapura, sowal no Fan: tokay no mi’adopay), itini i ngataay no Polamyen a sakowan no aniniay. Ira ko Meking a tarawadaw, nani saetip kaamisay pasayra i kawali a pasadak to riyar. I sasifoan no sakapito a sici no yiesoan, mapalahedaw no nani ka’amisan a Cenla ko Fnan, ma’atingid koya wawa no hongti no Fnan tayra i Cawa, itira sato a patireng to Santi a hongtian a kitakit.''' Ikor no nikapalahedaw no Cenla to Fnan i, '''matongal ko ’icel no kitakit. Tahira i pikowanan ni Ceyapoman sakacecay i, pakalowid haca cingra a mi’eco to sifo’ay ato ka’amisan a pala no Lawos. O kasalaled a pala i, i ka’amisan tahira i Nancaw, i katimolan i, tahira i rarem no Meking a tarawadaw, mihaop to aniniay a Kanpociya, Lawos ato katimolan no Yienan. Awaay ko teloc ni Ceyapoman sakacecay mamirayray to pikowanan. I kor no nikapatay nira i, o sona  nira ci Ceyatitaywi ko mamalahongti. Fahal sa milafodes ko kitakit, pangangan han no likisi tonini a demak to "O Tarawadaw a Cenla ato Hadhad a Cenla" a kalaloodan, pakarawraw i laloma'an no kitakit.''' I ka’ayaw kaikor no yiesoan no 787 a mihecaan i, '''oya pikowanan a tokay ci Sanpipora no Cidalay a hontian a kitakit i tarawadaw a Cenla, mapeleng a ma'eco no Saliyentra a hongtian a kitakit. Mapacok a mapatay koya hongti ci Mohipotifaman, malepel haca koya wawa no hongti (oya mamalahongti i ikor ci Ceyapoman sakatosa). Nani itiya ho sato, makowanan no i Cawaay a Saliyentra (Santi) a hongtian a kitakit koya tarawadaw a Cenla, tahira i nikalafac ni Ceyapoman sakatosa nani Cawa, ta misiiked cingra a malahongti. Palacecay ci Ceyapoman sakatosa a mikowan to tarawadaw a Cenla ato hadhad a Cenla. Itira i ka’amisan-kawali no Ankor to paka tolo polo' a kongliay i Lici a lotok, saka mipatireng to Ankor a hontian a kitakit.''' O Ankor a hongtian a kitakit, o pangangan han haca to Kemer a hongtian a kitakit, '''tahira i saka safaw tosa a sici i, tadamatedi'ay ko kitakit, tadamakapahay ko serangawan. O kasalaled a pala nira i, mihaop to polong no aniniay a Kanpociya, ato kasa'etal a pala no Taylen, Lawos ato Yienan. I saka safaw tolo a sici i, matenak ko Sancopo a Fociw (Theravada a Fociw) nani Sililanka a tayni. Itini i saka 1430 a mihecaan (saka-lima a mihecaan no Siyande no Min), midefong ko Sinlo to Kanpociya, milikot to tokay no Ankor to pakapito a folad, o sakaheci ko pakapeleng to Ankor. O nika tadamangata no Ankor to Sinlo i, o sakasawad to Ankor, mafolaw tayra i Kinpen a mipatireng to ningri itira. Nani itiya sato, maroray ko 'icel no Kanpociya, misi'ayaw to ka'ayaw ato kaikolan no Yienan ato Sinlo a tosaay a fiyaw a kitakit a midefong, pangangan han tonini a karawrawan a mihecahecaan to "O to'eman a citay". Micalap ko Yienan to la'enoay a Kanpociya (oya sacumodan no Mikong a tarawadaw a pala), oni ko sakamalala'isan a demak.''' Itini i saka 1296 a mihecaan, miocor ko Yincaw ci Cew-takowan a mihilap to Ankor a hongtian a kitakit, '''pakacecay a mihecaan ko nipihilap nira. Pinokay sato i, mitilid ci Cew-takowan to cecay a codad "Cen-la-fong-to-ci", o pisiwkayan no codad to lekakawa no pikowan, sici ato kicay, saki'orip, palapalaan ato fonka. Caay ko pisiwkayan aca ko pi'arawan nira i, ira ho ko sepat a polo' a tadamaanay a liyad. Tahira sato i saka safaw siwa a sici, falicen no tamdaw ko codad to sowal no France, Germany ato inko ato masamaanay a sowal. I ka'ayaw no pikowanan no Fakong to Ankor, o pakakalimelaan a tadamaanay a likisi a codad no Kanpociya.''' O picowatan no France a pikuwan to Indocina, nani 1863 tahira i 1953 a mihecaan, '''micalap ko France a micingcing tonini a pala (O pidefong no Yoropa ato Amirika a kitakit to ni'ecoan a pala). I 1863 a mihecaan, paci'cien no France ko Kanpociya a micingcing, mala o pisimawan a kitakit. I sakatosa a kalaloodan a hekal, nani 1942 a mihecaan tahira i 1945 a mihecaan, micalap ko Ripon to Kanpociya. Ikol no kalaloodan i, itini i 1953 a mihecaan saka safaw cecay a folad saka siwa a romi'ad, misiiked ko Kanpociya a miliyas to pikowan no France. Satapang i, o pikuwan no hongti, o sakacecayay a hongtian a kitakit no Kanpociya, itini i pikowan ni Siyanoan i, o kitenokay ko sapikowan.''' Miteka i tenok no 1960 a mihecaan, '''ona toloay a ci’icelay a kitakit, o Congko, o Amirika ato o Solin, mapolong a midefong tonini a Indocina a pala a micowat ato mikowan. Mafiyok ko nikakemet no kasakitakit ato kalaloodan no Vietnam i, malalood ko laloma'ay no Kanpociya. Itini i 1970 a mihecaan saka tolo a folad saka safaw falo a romi'ad, ci Lon Nol a Ciyancin, oya mikiAmirikaay ko faloco' nira, mifodfod to sifo, mipalasawad to sakahontian a patireng to Kapolongan a Kitakit no Khmer. Roma i, o mikiCongkoay ci Siyano a honti i, pasonolay tarira i Beijing a maro'. I kalaloodan no Vietnam i, malala'is ko hitay no timolay a Vietnam, hitay no Amirika, sifoay ni Lon Nol a hitay ato hitay no amisay a Vietnam (o Kahengangay a Khmer a hitay), ta pakatati'ih to 'orip no finawlan i laloma' no Kanpociya.''' Itini i 1975 a mihecaan saka sepat a folad saka safaw pito a romi'ad, '''ikor no piliyas no hitay no Amirika to ningri no Kanpociya i Phnom Penh i, mi'eco ko nikeridan ni Pol Pot a congsoci no Kyosanto no Kanpociya a Kahengangay a Khmer toya ningri, patireng to Mincoay a Kanpociya a sifo. Oya hongti ci Siyano i, nani Pyongyang no Codang a patatikor a minokay i kitakit, nikawrira kalamkam sa marofo no Kahengangay a Khmer a hitay. Itini i 1976 a mihecaan saka pito a folad saka enem a romi'ad, o malacitodongay a mikowan no Kahengangay a Khmer ci Pol Pot i, mipalasawad to payso, milalap to finawlan nani tokay a patayra i papotal, paci'ci nira a papisaomah ato mipacok to cifana'ay a tamdaw. Itini i pikuwanan nira to tolo a mihecaan falo a folad i, mifatol cingra to kacacemleman a pikuwan. O nika cahif, nika roray, lifong ato makari'angay a masamaanay a pades ko sapipatayan to kalilima no finawlan i kitakit, o cecay no sakacipadesan ko ci'edesay ato makari'angay a nikademakan no tamdaw i saka 20 a sici. I pakayniay to papotal a kitakit i, o pikuwan ni Pol Pot no Kahengangay a Khmer i, o nika fangafan to sifo no Vietnam i kalingangan no Vietnam itiya ho a karawrawan, mangalef midefong to sakowan no pala no Vietnam ato milomek to finawlan no Vietnam.''' === '''Palapalaan(地理)''' === O dadahal no sera ira ko 181,035 km², o polong no kitakit i,misilsilan maka24 ko etal ato cecay a no Hontian a Tokay, ika’amis malafiyaw ato Tayko, Lyawko, ikatimol i,madado’edo’ ko pala ato Yienan, isakatimol no sa’etipan misi’ayaway to Sinlowan(暹羅灣). O kakaya’ no lislis no riyar ira ko 443 km,ilaloma’ nona kitakit ira ko cecay a fanaw o Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖; Roma a tilid: Tonlé Sap), o pifotingan, pialaan to nanom itini, o saka’orip tamtamdaw.Mahaop ko 20% no polong a sera o liomahan. 24 ko kasaetal sakowan, sepatay aca ko misi’ayaway to riyar a sakowan, tolo ko niyahay pikowan a sakowan, 172 ko mamangay a etal. O tahapinangan a pala i, o isifo’ay nona kitakit a Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖), Pasa ’alo ato nani ka’amis taratimol a mihifalat tona kitakit a Mikong ’alo,isifo’ay no kitakit a dafdaf i,mahaop ko 3/4 no polong a sera no kitakit. O Tonlisa Fanaw ato Mikong ’alo nani tongroh no riyar 100 m ko ka’akawang.sa’akawang sa nani tongroh no riyar i,masakefohkefohay ko pala,o itiraay i sakatimol no sa’etipay a Toko lotok mitifacay to 1500 m ko ka’akawang, nani ka’amisay no sa’etipan taratimol sa no sa’etipan ko do’edo’edo. O itiraay I kawali a Awlar Lotok(Phnom Aural)o sa’akawangay no Kanpociya kitakita, tahiraay to 1771 m ko ka’akawang. === '''Siici(政治)''' === Itiyaay i 1993 mihecan a kinpo tatapangan rikec no kitakit, misetek to faco no kitakit o Hontian Kitakit, masasiiked ko Misanga’ay to rikec, Matayal to Demak ato Misawkitay,toloay ko kasasiiked no sakowan ’icel. O honti i,tahira i patay ko kalasawara’an,kakomodan no sofitay, o tahapinangan no kalacecay no kitakit ato kaira no kitakit a tahadahoc, ira heca ko ’icel mitedal to tata’angay raraw no malofoay tamdaw. Ano cakapakatayal ato ano miholol i romaay kitakit ko honti, o tapang no Fafa’eday Pikaykian no Kitakit ko mamiceror to tayal no honti.Ano mapatay ko honti, o tapang no sifo, kakeridan no tosaay rekad no mipaypayay a Fociyaw, o tapang no Fafa’eday Pikaykian ato Finawlan Pikaykian polong han 9 ko tamdaw misanga’ to iingkay, masasowal a misimsim to mamalahonti nani laloma’an no honti, patireng to fa’elohay a honti. === '''Kicai(經濟)''' === O cecay no polong a cowaho kacomahad ko ’orip a kotakit ko Kanpociya,ira ko 4 a hecek no pili’etanan nona kitakit, oriraan i,o pihololan no lafang, mitelekay to riko’, misaloma ato liomah. Oninian haw i,cowa ka citolas ko fodfod tona kitakit, orasaka, macara ko sapicomahadaw to kicai no kitakit, kalomihecaan a kacomahad no kicai tahiraay aca i 7% ko sa’osi.orasaka, tadamatatifac ko kasasiroma no cipaysoay ato manikaway ko ’orip, o manikaway a tamdaw i,awa ko sapaising, cakapapitilid to ka’emangay,tada awa ko fana’ to maamaan. I 2006 miheca, o mipalafangay a tayni cilafas to 170 ko ofad,[3]2005 miheca makarkar i riyar ko kasolin a simal ato palapalaan a kaso, i 2009 ano ca i 2010 miheca a misatapang paliwal, tata’ang ko pisiwar to kacomahad no kicai no Kanpociya a manga’ay. [1] === '''Tamdaw(人口)''' === O polong a tamdaw no Konpociya ira ko 1550 ofad, o Kanpociya a finacadan mahaop ko 90% ko ka’aloman, ira ho roma a mamangay a finacadan o Kuwaping mahaop ko 1%, o Cing finacadan(Kuwaping a sowal:京族; Roma a tilid:Gin)mahaop ko 9%, o Laos(Kuwaping a sowal:佬族)ato Tay finacadan, ira ho ko masasiromaromaay a mamangay a 20 ko finacadan,oninian i,ira ko ikemoday no lotok a maro’. O lalen no ’orip i, 71.41 ko mihecaan. == '''Sowal(語言)''' == O tamdaw no Kanpociya sahetoay mira’oyay to sowal ato tilid no Kanpociya,ira kono niyah a sa’osi,itini i Kanpociya ikakaay ko katenak no Kanpociya pasasotiri’en ato no Arapiya a sa’osi. O sowal no Kuwaping itini ono Cawco a sowal(Ikiris a sowal: Teochew ano ca Chiuchow),o cecay a sowal no Payrang itini i Taywan.ono niyah a sowal ko hasowal no kasasiromaroma a finacadan. Itiya ho halafin malamicowatan a sokowan no Franso ko Kanpociya, orasaka, o sakatosa a matenakay a sowal ko Franso a sowal, nikawrira, anini sato cowa ka matiya toya i’ayaway ko katenak no Franso a sowal. Tahanini sato i,adihay to ko katayalan cemahad to ko kicai ’aloman ko tayniay a misanga’ to kofa ko Kuwaping a tamadaw, orasaka, matenak ko sowal no Kuwaping ato Ikiris a sowal i Kanpociya. [[Faylo:Kraing_Tbong_VB_01_06_6.JPG|縮圖|[[Faylo:Conbodia2.ogg|縮圖]]niyaro' (Kraing Tbong )]] === '''Pitooran(宗教)''' === O mipaypayay a Fociyaw koni pasetekan malo no kitakit a pitooran, i matini mahaop ko 95% no polong a tamdaw no Kanpociya ko mitooray tonini, sakakaay ko ka’aloman ko mitooray i,o Kanpociya a tamdaw, malecad ato fiyaw a Tayko. O itiniay a Kuwaping ato Cin finacadan o Tacen Fociya(Kuwaping a sowal:大乘佛教;Ikiris a sowal:mahāyāna buddhism), Tinsikyo ato Fa’elohay a Kristoan, o Can finacadan(Kuwaping a sowal:占族;Ikiris a sowal:Urang Campa)[5] [6] o Islan Ciyaw ko pitooran, ira ho cowa ka ’aloman a tamdaw o mitooray to pawidangay. === '''Punka(文化)''' === O sakero no Kanpociya tolo ko kasasiiked:o to’asan sakero, niyaro’ay sakero, ato sapalafang sakero. O tahapinangan no Kanpociya a sakero i,ono to’asan sakero. Adihay ko masariromaromaay a siikeday a pisalaan no lafang itini, o cinganganay i kalokitakit i, itiraay i ka’amis no kitakit a [[Faylo:Fishsale.jpg|縮圖|[[Faylo:Conbodia.ogg|縮圖]]itaminaay paliwal to dafong(Fishsale)]] no hekalay kitakit o Wukoku(Kuwaping a sowal:吳哥窟 [7]Roma a tilid: ʾṅ̥grvt̥t=ʾaṅgaravatta).isasifo’an no kitakit i, tadaadihay ko nipatirengan Fyo pipaypayan, isaka’etipan ira ko Tonlisa Fanaw, o lalen no ’ngongol no nanom ira ko cecay laya’, o kakahad i,ira ko 1,700 km²,manga’ay a pakatamina a minengneng to tataparan. Itini tona fanaw ’aloman ko kalaloma’ hananay ko tamina a ’orip, isakatimol dihekoay ko cidal, toloay ko mihaian no Linheko a rocok no punka no Kanpociya. === '''Tahapinangan a Tilid (參考文獻)''' === [1] 劍浮沙(梵語:Kamboja)是印度列國時代的十六雄國之一,又譯為甘菩遮國。 [2] Relazione del primo viaggio intorno al mondo - Wikisource. it.wikisource.org. [2019-08-07]. (原始內容存檔於2018-11-22) [3] 1.7 million. [2007-07-27]. (原始內容存檔於2013-12-02). [4] 廣西對柬埔寨投資呈爆發式增長 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館)news.xinhuanet.com [5] Andaya, Leonard Y. Leaves of the same tree: trade and ethnicity in the Straits of Melaka. University of Hawaii Press. 2008: 44 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-0-8248-3189-9</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08) [6] Reid, Anthony. Verandah of violence: the background to the Aceh problem. NUS Press. 2006: 8 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-9971-69-331-2</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08). [7] 中國地名委員會. 外国地名译名手册. 商務印書館. 1993: 31. <nowiki>ISBN 7-100-00798-4</nowiki>. Ângkôr Wat 【柬】 吳哥窟; === '''Pikafitan i papotal(外部連結)''' === •(英文)柬埔寨王國 - Cambodia e-Gov •(英文)柬埔寨電子簽證 - Cambodia e-Visa (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(繁體中文)柬埔寨旅遊部官方網站 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(英文)柬埔寨旅遊指南 •(英文)開放式目錄計劃中和柬埔寨相關的內容 •(英文) 維基媒體的柬埔寨地圖集 • 維基導遊上有關柬埔寨(繁體中文)的旅行指南 • 維基導遊上有關柬埔寨(法文)的旅行指南 • 維客旅行上的柬埔寨 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) • OpenStreetMap上有關柬埔寨的地理資訊 •谷歌地圖 4bpq40y1brdu1sbfhc67puj0xasldo7 49099 49098 2026-05-29T12:29:22Z Haratal 3361 49099 wikitext text/x-wiki == Kanpociya Hontian Kitakit(柬埔寨王國) == === ''T'''akaray sowal(概要)''''' === Kanpociya Hontian Kitakit([[kuwaping a sowal]]: 柬埔寨王國) [[Kanpociya sowal]]:高棉語:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; [[Kuwaping sowal]]: 柬埔寨王國), itiraay i [[Faylo:Flag_of_Cambodia.svg|縮圖|Flag of Cambodia]] a Pecihan-Kanatal中南半島,Katimol-Sakawalian Aciya a Korapaw東南亞大陸地區 ko kaitiraan nona [[kitakit]], o syoto tatapangan a tokay o [[Cinpin]](Kanpociya sowal:ក្រុងភ្នំពេញ,Roma a tilid:krong Phnum Pɨñ; Kuwaoing sowal:金邊). O kapot no Linheko ato Katimol-Sakawalian Aciya kitakit a Katatelekan. Isaka’etip no Kanpociya i,malalocokay ato Tayko, isaka’amis no sakawali Malala’eday ato Laoko, isakawali ato sakatimol no sawalian malafiyaw ato Yienan, ikatimol o SinloKihaw(暹羅灣). Hato masadangahay ko pala no Kanpociya,tolo no pasitiraan o tapolo ato tokos, isifo’ o dadahalay a cihenekay dafdaf, ona sera tonini makinatolo no sepat no polong sera no kitakit. Ira ko tata’akay ‘alo Mikong-‘alo(湄公河), ira ho tata’angay a fanaw o Tonglisa-fanaw(Kanpociya sowal:បឹងទន្លេសាប,Roma a tilid:Tonlé Sap; Kuwaping sowal: 洞里薩湖). === '''Nangan no kitakit(國名)''' === O tadangangan no Kanpociya o Kanpociya Hontian Kitakit(Kanpociya sowal:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; Kuwaping sowal:柬埔寨王國)。O 「ព្រះ」hananay i, fangcalay sanay「神聖的」,o 「រាជាណាចក្រ」hananay i,o honti sanay「王國」, o「កម្ពុជា」hananay i,o Kanpociya sanay「柬埔寨」. Ona ngangan tonini i,nani「कम्बोजदेश」(Kambujadeśa)(Ikiris sowal:Sanskrit; Kuwaping sowal:梵語),o maan ko imi nona sowal han i, o 「sera ni Cinfusa 」[1] sanay. Ona ngangan no Kanpociya itini i rikisi no kuwaping itiraay ho i Tonghan(東漢 25-220 mihecaan)iraay to a matilid,nikawrira adihay ko masasiromaromaay a pangangan, tahira to i Min Wanli a mihecahecaan(明朝萬曆) nga’ sacecay sanay to a pangangan to Kanpociya(柬埔寨) . Itini I nitilidan no Sa’etipay-Kitakit i,o misahinahinamay tamdaw ci [[Faylo:Location_Cambodia_ASEAN.svg|縮圖|Location Cambodia ASEAN]] (Italiya sowal:Antonio Pigafetta; Kuwaping sowal:安東尼奧·皮加費塔) o 「Camogia」[2] hananay ningra a pangangan. === Likisi(歷史) === O to’asan a parayrayan a kitakit i Conan-pan-tao ko Kanpociya, matafesiw to ko tosa a patek (2000) a mihecaan ko likisi nira. '''O nalacolan no Payon: I yiesoan to cecay a sici i, i laloma’ no kitakit no Kanpociya i, ira ko Fnan a kitakit, o India ko nipatirengan nangra to tatapangan a pitooran no kitakit, saka mafiyak ko serangawan no India a malenaf. O tatapangan a pikowannan a ningri no Fnan i, o Viyadatapora (Vyadhapura, sowal no Fan: tokay no mi’adopay), itini i ngataay no Polamyen a sakowan no aniniay. Ira ko Meking a tarawadaw, nani saetip kaamisay pasayra i kawali a pasadak to riyar. I sasifoan no sakapito a sici no yiesoan, mapalahedaw no nani ka’amisan a Cenla ko Fnan, ma’atingid koya wawa no hongti no Fnan tayra i Cawa, itira sato a patireng to Santi a hongtian a kitakit.''' Ikor no nikapalahedaw no Cenla to Fnan i, '''matongal ko ’icel no kitakit. Tahira i pikowanan ni Ceyapoman sakacecay i, pakalowid haca cingra a mi’eco to sifo’ay ato ka’amisan a pala no Lawos. O kasalaled a pala i, i ka’amisan tahira i Nancaw, i katimolan i, tahira i rarem no Meking a tarawadaw, mihaop to aniniay a Kanpociya, Lawos ato katimolan no Yienan. Awaay ko teloc ni Ceyapoman sakacecay mamirayray to pikowanan. I kor no nikapatay nira i, o sona  nira ci Ceyatitaywi ko mamalahongti. Fahal sa milafodes ko kitakit, pangangan han no likisi tonini a demak to "O Tarawadaw a Cenla ato Hadhad a Cenla" a kalaloodan, pakarawraw i laloma'an no kitakit.''' I ka’ayaw kaikor no yiesoan no 787 a mihecaan i, '''oya pikowanan a tokay ci Sanpipora no Cidalay a hontian a kitakit i tarawadaw a Cenla, mapeleng a ma'eco no Saliyentra a hongtian a kitakit. Mapacok a mapatay koya hongti ci Mohipotifaman, malepel haca koya wawa no hongti (oya mamalahongti i ikor ci Ceyapoman sakatosa). Nani itiya ho sato, makowanan no i Cawaay a Saliyentra (Santi) a hongtian a kitakit koya tarawadaw a Cenla, tahira i nikalafac ni Ceyapoman sakatosa nani Cawa, ta misiiked cingra a malahongti. Palacecay ci Ceyapoman sakatosa a mikowan to tarawadaw a Cenla ato hadhad a Cenla. Itira i ka’amisan-kawali no Ankor to paka tolo polo' a kongliay i Lici a lotok, saka mipatireng to Ankor a hontian a kitakit.''' O Ankor a hongtian a kitakit, o pangangan han haca to Kemer a hongtian a kitakit, '''tahira i saka safaw tosa a sici i, tadamatedi'ay ko kitakit, tadamakapahay ko serangawan. O kasalaled a pala nira i, mihaop to polong no aniniay a Kanpociya, ato kasa'etal a pala no Taylen, Lawos ato Yienan. I saka safaw tolo a sici i, matenak ko Sancopo a Fociw (Theravada a Fociw) nani Sililanka a tayni. Itini i saka 1430 a mihecaan (saka-lima a mihecaan no Siyande no Min), midefong ko Sinlo to Kanpociya, milikot to tokay no Ankor to pakapito a folad, o sakaheci ko pakapeleng to Ankor. O nika tadamangata no Ankor to Sinlo i, o sakasawad to Ankor, mafolaw tayra i Kinpen a mipatireng to ningri itira. Nani itiya sato, maroray ko 'icel no Kanpociya, misi'ayaw to ka'ayaw ato kaikolan no Yienan ato Sinlo a tosaay a fiyaw a kitakit a midefong, pangangan han tonini a karawrawan a mihecahecaan to "O to'eman a citay". Micalap ko Yienan to la'enoay a Kanpociya (oya sacumodan no Mikong a tarawadaw a pala), oni ko sakamalala'isan a demak.''' Itini i saka 1296 a mihecaan, miocor ko Yincaw ci Cew-takowan a mihilap to Ankor a hongtian a kitakit, '''pakacecay a mihecaan ko nipihilap nira. Pinokay sato i, mitilid ci Cew-takowan to cecay a codad "Cen-la-fong-to-ci", o pisiwkayan no codad to lekakawa no pikowan, sici ato kicay, saki'orip, palapalaan ato fonka. Caay ko pisiwkayan aca ko pi'arawan nira i, ira ho ko sepat a polo' a tadamaanay a liyad. Tahira sato i saka safaw siwa a sici, falicen no tamdaw ko codad to sowal no France, Germany ato inko ato masamaanay a sowal. I ka'ayaw no pikowanan no Fakong to Ankor, o pakakalimelaan a tadamaanay a likisi a codad no Kanpociya.''' O picowatan no France a pikuwan to Indocina, nani 1863 tahira i 1953 a mihecaan, '''micalap ko France a micingcing tonini a pala (O pidefong no Yoropa ato Amirika a kitakit to ni'ecoan a pala). I 1863 a mihecaan, paci'cien no France ko Kanpociya a micingcing, mala o pisimawan a kitakit. I sakatosa a kalaloodan a hekal, nani 1942 a mihecaan tahira i 1945 a mihecaan, micalap ko Ripon to Kanpociya. Ikol no kalaloodan i, itini i 1953 a mihecaan saka safaw cecay a folad saka siwa a romi'ad, misiiked ko Kanpociya a miliyas to pikowan no France. Satapang i, o pikuwan no hongti, o sakacecayay a hongtian a kitakit no Kanpociya, itini i pikowan ni Siyanoan i, o kitenokay ko sapikowan.''' Miteka i tenok no 1960 a mihecaan, '''ona toloay a ci’icelay a kitakit, o Congko, o Amirika ato o Solin, mapolong a midefong tonini a Indocina a pala a micowat ato mikowan. Mafiyok ko nikakemet no kasakitakit ato kalaloodan no Vietnam i, malalood ko laloma'ay no Kanpociya. Itini i 1970 a mihecaan saka tolo a folad saka safaw falo a romi'ad, ci Lon Nol a Ciyancin, oya mikiAmirikaay ko faloco' nira, mifodfod to sifo, mipalasawad to sakahontian a patireng to Kapolongan a Kitakit no Khmer. Roma i, o mikiCongkoay ci Siyano a honti i, pasonolay tarira i Beijing a maro'. I kalaloodan no Vietnam i, malala'is ko hitay no timolay a Vietnam, hitay no Amirika, sifoay ni Lon Nol a hitay ato hitay no amisay a Vietnam (o Kahengangay a Khmer a hitay), ta pakatati'ih to 'orip no finawlan i laloma' no Kanpociya.''' Itini i 1975 a mihecaan saka sepat a folad saka safaw pito a romi'ad, '''ikor no piliyas no hitay no Amirika to ningri no Kanpociya i Phnom Penh i, mi'eco ko nikeridan ni Pol Pot a congsoci no Kyosanto no Kanpociya a Kahengangay a Khmer toya ningri, patireng to Mincoay a Kanpociya a sifo. Oya hongti ci Siyano i, nani Pyongyang no Codang a patatikor a minokay i kitakit, nikawrira kalamkam sa marofo no Kahengangay a Khmer a hitay. Itini i 1976 a mihecaan saka pito a folad saka enem a romi'ad, o malacitodongay a mikowan no Kahengangay a Khmer ci Pol Pot i, mipalasawad to payso, milalap to finawlan nani tokay a patayra i papotal, paci'ci nira a papisaomah ato mipacok to cifana'ay a tamdaw. Itini i pikuwanan nira to tolo a mihecaan falo a folad i, mifatol cingra to kacacemleman a pikuwan. O nika cahif, nika roray, lifong ato makari'angay a masamaanay a pades ko sapipatayan to kalilima no finawlan i kitakit, o cecay no sakacipadesan ko ci'edesay ato makari'angay a nikademakan no tamdaw i saka 20 a sici. I pakayniay to papotal a kitakit i, o pikuwan ni Pol Pot no Kahengangay a Khmer i, o nika fangafan to sifo no Vietnam i kalingangan no Vietnam itiya ho a karawrawan, mangalef midefong to sakowan no pala no Vietnam ato milomek to finawlan no Vietnam. O nika masasiwidawidang to kapolonan a kitakit no Cukoku i,''' === '''Palapalaan(地理)''' === O dadahal no sera ira ko 181,035 km², o polong no kitakit i,misilsilan maka24 ko etal ato cecay a no Hontian a Tokay, ika’amis malafiyaw ato Tayko, Lyawko, ikatimol i,madado’edo’ ko pala ato Yienan, isakatimol no sa’etipan misi’ayaway to Sinlowan(暹羅灣). O kakaya’ no lislis no riyar ira ko 443 km,ilaloma’ nona kitakit ira ko cecay a fanaw o Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖; Roma a tilid: Tonlé Sap), o pifotingan, pialaan to nanom itini, o saka’orip tamtamdaw.Mahaop ko 20% no polong a sera o liomahan. 24 ko kasaetal sakowan, sepatay aca ko misi’ayaway to riyar a sakowan, tolo ko niyahay pikowan a sakowan, 172 ko mamangay a etal. O tahapinangan a pala i, o isifo’ay nona kitakit a Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖), Pasa ’alo ato nani ka’amis taratimol a mihifalat tona kitakit a Mikong ’alo,isifo’ay no kitakit a dafdaf i,mahaop ko 3/4 no polong a sera no kitakit. O Tonlisa Fanaw ato Mikong ’alo nani tongroh no riyar 100 m ko ka’akawang.sa’akawang sa nani tongroh no riyar i,masakefohkefohay ko pala,o itiraay i sakatimol no sa’etipay a Toko lotok mitifacay to 1500 m ko ka’akawang, nani ka’amisay no sa’etipan taratimol sa no sa’etipan ko do’edo’edo. O itiraay I kawali a Awlar Lotok(Phnom Aural)o sa’akawangay no Kanpociya kitakita, tahiraay to 1771 m ko ka’akawang. === '''Siici(政治)''' === Itiyaay i 1993 mihecan a kinpo tatapangan rikec no kitakit, misetek to faco no kitakit o Hontian Kitakit, masasiiked ko Misanga’ay to rikec, Matayal to Demak ato Misawkitay,toloay ko kasasiiked no sakowan ’icel. O honti i,tahira i patay ko kalasawara’an,kakomodan no sofitay, o tahapinangan no kalacecay no kitakit ato kaira no kitakit a tahadahoc, ira heca ko ’icel mitedal to tata’angay raraw no malofoay tamdaw. Ano cakapakatayal ato ano miholol i romaay kitakit ko honti, o tapang no Fafa’eday Pikaykian no Kitakit ko mamiceror to tayal no honti.Ano mapatay ko honti, o tapang no sifo, kakeridan no tosaay rekad no mipaypayay a Fociyaw, o tapang no Fafa’eday Pikaykian ato Finawlan Pikaykian polong han 9 ko tamdaw misanga’ to iingkay, masasowal a misimsim to mamalahonti nani laloma’an no honti, patireng to fa’elohay a honti. === '''Kicai(經濟)''' === O cecay no polong a cowaho kacomahad ko ’orip a kotakit ko Kanpociya,ira ko 4 a hecek no pili’etanan nona kitakit, oriraan i,o pihololan no lafang, mitelekay to riko’, misaloma ato liomah. Oninian haw i,cowa ka citolas ko fodfod tona kitakit, orasaka, macara ko sapicomahadaw to kicai no kitakit, kalomihecaan a kacomahad no kicai tahiraay aca i 7% ko sa’osi.orasaka, tadamatatifac ko kasasiroma no cipaysoay ato manikaway ko ’orip, o manikaway a tamdaw i,awa ko sapaising, cakapapitilid to ka’emangay,tada awa ko fana’ to maamaan. I 2006 miheca, o mipalafangay a tayni cilafas to 170 ko ofad,[3]2005 miheca makarkar i riyar ko kasolin a simal ato palapalaan a kaso, i 2009 ano ca i 2010 miheca a misatapang paliwal, tata’ang ko pisiwar to kacomahad no kicai no Kanpociya a manga’ay. [1] === '''Tamdaw(人口)''' === O polong a tamdaw no Konpociya ira ko 1550 ofad, o Kanpociya a finacadan mahaop ko 90% ko ka’aloman, ira ho roma a mamangay a finacadan o Kuwaping mahaop ko 1%, o Cing finacadan(Kuwaping a sowal:京族; Roma a tilid:Gin)mahaop ko 9%, o Laos(Kuwaping a sowal:佬族)ato Tay finacadan, ira ho ko masasiromaromaay a mamangay a 20 ko finacadan,oninian i,ira ko ikemoday no lotok a maro’. O lalen no ’orip i, 71.41 ko mihecaan. == '''Sowal(語言)''' == O tamdaw no Kanpociya sahetoay mira’oyay to sowal ato tilid no Kanpociya,ira kono niyah a sa’osi,itini i Kanpociya ikakaay ko katenak no Kanpociya pasasotiri’en ato no Arapiya a sa’osi. O sowal no Kuwaping itini ono Cawco a sowal(Ikiris a sowal: Teochew ano ca Chiuchow),o cecay a sowal no Payrang itini i Taywan.ono niyah a sowal ko hasowal no kasasiromaroma a finacadan. Itiya ho halafin malamicowatan a sokowan no Franso ko Kanpociya, orasaka, o sakatosa a matenakay a sowal ko Franso a sowal, nikawrira, anini sato cowa ka matiya toya i’ayaway ko katenak no Franso a sowal. Tahanini sato i,adihay to ko katayalan cemahad to ko kicai ’aloman ko tayniay a misanga’ to kofa ko Kuwaping a tamadaw, orasaka, matenak ko sowal no Kuwaping ato Ikiris a sowal i Kanpociya. [[Faylo:Kraing_Tbong_VB_01_06_6.JPG|縮圖|[[Faylo:Conbodia2.ogg|縮圖]]niyaro' (Kraing Tbong )]] === '''Pitooran(宗教)''' === O mipaypayay a Fociyaw koni pasetekan malo no kitakit a pitooran, i matini mahaop ko 95% no polong a tamdaw no Kanpociya ko mitooray tonini, sakakaay ko ka’aloman ko mitooray i,o Kanpociya a tamdaw, malecad ato fiyaw a Tayko. O itiniay a Kuwaping ato Cin finacadan o Tacen Fociya(Kuwaping a sowal:大乘佛教;Ikiris a sowal:mahāyāna buddhism), Tinsikyo ato Fa’elohay a Kristoan, o Can finacadan(Kuwaping a sowal:占族;Ikiris a sowal:Urang Campa)[5] [6] o Islan Ciyaw ko pitooran, ira ho cowa ka ’aloman a tamdaw o mitooray to pawidangay. === '''Punka(文化)''' === O sakero no Kanpociya tolo ko kasasiiked:o to’asan sakero, niyaro’ay sakero, ato sapalafang sakero. O tahapinangan no Kanpociya a sakero i,ono to’asan sakero. Adihay ko masariromaromaay a siikeday a pisalaan no lafang itini, o cinganganay i kalokitakit i, itiraay i ka’amis no kitakit a [[Faylo:Fishsale.jpg|縮圖|[[Faylo:Conbodia.ogg|縮圖]]itaminaay paliwal to dafong(Fishsale)]] no hekalay kitakit o Wukoku(Kuwaping a sowal:吳哥窟 [7]Roma a tilid: ʾṅ̥grvt̥t=ʾaṅgaravatta).isasifo’an no kitakit i, tadaadihay ko nipatirengan Fyo pipaypayan, isaka’etipan ira ko Tonlisa Fanaw, o lalen no ’ngongol no nanom ira ko cecay laya’, o kakahad i,ira ko 1,700 km²,manga’ay a pakatamina a minengneng to tataparan. Itini tona fanaw ’aloman ko kalaloma’ hananay ko tamina a ’orip, isakatimol dihekoay ko cidal, toloay ko mihaian no Linheko a rocok no punka no Kanpociya. === '''Tahapinangan a Tilid (參考文獻)''' === [1] 劍浮沙(梵語:Kamboja)是印度列國時代的十六雄國之一,又譯為甘菩遮國。 [2] Relazione del primo viaggio intorno al mondo - Wikisource. it.wikisource.org. [2019-08-07]. (原始內容存檔於2018-11-22) [3] 1.7 million. [2007-07-27]. (原始內容存檔於2013-12-02). [4] 廣西對柬埔寨投資呈爆發式增長 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館)news.xinhuanet.com [5] Andaya, Leonard Y. Leaves of the same tree: trade and ethnicity in the Straits of Melaka. University of Hawaii Press. 2008: 44 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-0-8248-3189-9</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08) [6] Reid, Anthony. Verandah of violence: the background to the Aceh problem. NUS Press. 2006: 8 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-9971-69-331-2</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08). [7] 中國地名委員會. 外国地名译名手册. 商務印書館. 1993: 31. <nowiki>ISBN 7-100-00798-4</nowiki>. Ângkôr Wat 【柬】 吳哥窟; === '''Pikafitan i papotal(外部連結)''' === •(英文)柬埔寨王國 - Cambodia e-Gov •(英文)柬埔寨電子簽證 - Cambodia e-Visa (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(繁體中文)柬埔寨旅遊部官方網站 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(英文)柬埔寨旅遊指南 •(英文)開放式目錄計劃中和柬埔寨相關的內容 •(英文) 維基媒體的柬埔寨地圖集 • 維基導遊上有關柬埔寨(繁體中文)的旅行指南 • 維基導遊上有關柬埔寨(法文)的旅行指南 • 維客旅行上的柬埔寨 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) • OpenStreetMap上有關柬埔寨的地理資訊 •谷歌地圖 ek6ef5napc1skse025tlo65sd5axwiv 49100 49099 2026-05-29T12:29:36Z Haratal 3361 49100 wikitext text/x-wiki == Kanpociya Hontian Kitakit(柬埔寨王國) == === ''T'''akaray sowal(概要)''''' === Kanpociya Hontian Kitakit([[kuwaping a sowal]]: 柬埔寨王國) [[Kanpociya sowal]]:高棉語:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; [[Kuwaping sowal]]: 柬埔寨王國), itiraay i [[Faylo:Flag_of_Cambodia.svg|縮圖|Flag of Cambodia]] a Pecihan-Kanatal中南半島,Katimol-Sakawalian Aciya a Korapaw東南亞大陸地區 ko kaitiraan nona [[kitakit]], o syoto tatapangan a tokay o [[Cinpin]](Kanpociya sowal:ក្រុងភ្នំពេញ,Roma a tilid:krong Phnum Pɨñ; Kuwaoing sowal:金邊). O kapot no Linheko ato Katimol-Sakawalian Aciya kitakit a Katatelekan. Isaka’etip no Kanpociya i,malalocokay ato Tayko, isaka’amis no sakawali Malala’eday ato Laoko, isakawali ato sakatimol no sawalian malafiyaw ato Yienan, ikatimol o SinloKihaw(暹羅灣). Hato masadangahay ko pala no Kanpociya,tolo no pasitiraan o tapolo ato tokos, isifo’ o dadahalay a cihenekay dafdaf, ona sera tonini makinatolo no sepat no polong sera no kitakit. Ira ko tata’akay ‘alo Mikong-‘alo(湄公河), ira ho tata’angay a fanaw o Tonglisa-fanaw(Kanpociya sowal:បឹងទន្លេសាប,Roma a tilid:Tonlé Sap; Kuwaping sowal: 洞里薩湖). === '''Nangan no kitakit(國名)''' === O tadangangan no Kanpociya o Kanpociya Hontian Kitakit(Kanpociya sowal:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; Kuwaping sowal:柬埔寨王國)。O 「ព្រះ」hananay i, fangcalay sanay「神聖的」,o 「រាជាណាចក្រ」hananay i,o honti sanay「王國」, o「កម្ពុជា」hananay i,o Kanpociya sanay「柬埔寨」. Ona ngangan tonini i,nani「कम्बोजदेश」(Kambujadeśa)(Ikiris sowal:Sanskrit; Kuwaping sowal:梵語),o maan ko imi nona sowal han i, o 「sera ni Cinfusa 」[1] sanay. Ona ngangan no Kanpociya itini i rikisi no kuwaping itiraay ho i Tonghan(東漢 25-220 mihecaan)iraay to a matilid,nikawrira adihay ko masasiromaromaay a pangangan, tahira to i Min Wanli a mihecahecaan(明朝萬曆) nga’ sacecay sanay to a pangangan to Kanpociya(柬埔寨) . Itini I nitilidan no Sa’etipay-Kitakit i,o misahinahinamay tamdaw ci [[Faylo:Location_Cambodia_ASEAN.svg|縮圖|Location Cambodia ASEAN]] (Italiya sowal:Antonio Pigafetta; Kuwaping sowal:安東尼奧·皮加費塔) o 「Camogia」[2] hananay ningra a pangangan. === Likisi(歷史) === O to’asan a parayrayan a kitakit i Conan-pan-tao ko Kanpociya, matafesiw to ko tosa a patek (2000) a mihecaan ko likisi nira. '''O nalacolan no Payon: I yiesoan to cecay a sici i, i laloma’ no kitakit no Kanpociya i, ira ko Fnan a kitakit, o India ko nipatirengan nangra to tatapangan a pitooran no kitakit, saka mafiyak ko serangawan no India a malenaf. O tatapangan a pikowannan a ningri no Fnan i, o Viyadatapora (Vyadhapura, sowal no Fan: tokay no mi’adopay), itini i ngataay no Polamyen a sakowan no aniniay. Ira ko Meking a tarawadaw, nani saetip kaamisay pasayra i kawali a pasadak to riyar. I sasifoan no sakapito a sici no yiesoan, mapalahedaw no nani ka’amisan a Cenla ko Fnan, ma’atingid koya wawa no hongti no Fnan tayra i Cawa, itira sato a patireng to Santi a hongtian a kitakit.''' Ikor no nikapalahedaw no Cenla to Fnan i, '''matongal ko ’icel no kitakit. Tahira i pikowanan ni Ceyapoman sakacecay i, pakalowid haca cingra a mi’eco to sifo’ay ato ka’amisan a pala no Lawos. O kasalaled a pala i, i ka’amisan tahira i Nancaw, i katimolan i, tahira i rarem no Meking a tarawadaw, mihaop to aniniay a Kanpociya, Lawos ato katimolan no Yienan. Awaay ko teloc ni Ceyapoman sakacecay mamirayray to pikowanan. I kor no nikapatay nira i, o sona  nira ci Ceyatitaywi ko mamalahongti. Fahal sa milafodes ko kitakit, pangangan han no likisi tonini a demak to "O Tarawadaw a Cenla ato Hadhad a Cenla" a kalaloodan, pakarawraw i laloma'an no kitakit.''' I ka’ayaw kaikor no yiesoan no 787 a mihecaan i, '''oya pikowanan a tokay ci Sanpipora no Cidalay a hontian a kitakit i tarawadaw a Cenla, mapeleng a ma'eco no Saliyentra a hongtian a kitakit. Mapacok a mapatay koya hongti ci Mohipotifaman, malepel haca koya wawa no hongti (oya mamalahongti i ikor ci Ceyapoman sakatosa). Nani itiya ho sato, makowanan no i Cawaay a Saliyentra (Santi) a hongtian a kitakit koya tarawadaw a Cenla, tahira i nikalafac ni Ceyapoman sakatosa nani Cawa, ta misiiked cingra a malahongti. Palacecay ci Ceyapoman sakatosa a mikowan to tarawadaw a Cenla ato hadhad a Cenla. Itira i ka’amisan-kawali no Ankor to paka tolo polo' a kongliay i Lici a lotok, saka mipatireng to Ankor a hontian a kitakit.''' O Ankor a hongtian a kitakit, o pangangan han haca to Kemer a hongtian a kitakit, '''tahira i saka safaw tosa a sici i, tadamatedi'ay ko kitakit, tadamakapahay ko serangawan. O kasalaled a pala nira i, mihaop to polong no aniniay a Kanpociya, ato kasa'etal a pala no Taylen, Lawos ato Yienan. I saka safaw tolo a sici i, matenak ko Sancopo a Fociw (Theravada a Fociw) nani Sililanka a tayni. Itini i saka 1430 a mihecaan (saka-lima a mihecaan no Siyande no Min), midefong ko Sinlo to Kanpociya, milikot to tokay no Ankor to pakapito a folad, o sakaheci ko pakapeleng to Ankor. O nika tadamangata no Ankor to Sinlo i, o sakasawad to Ankor, mafolaw tayra i Kinpen a mipatireng to ningri itira. Nani itiya sato, maroray ko 'icel no Kanpociya, misi'ayaw to ka'ayaw ato kaikolan no Yienan ato Sinlo a tosaay a fiyaw a kitakit a midefong, pangangan han tonini a karawrawan a mihecahecaan to "O to'eman a citay". Micalap ko Yienan to la'enoay a Kanpociya (oya sacumodan no Mikong a tarawadaw a pala), oni ko sakamalala'isan a demak.''' Itini i saka 1296 a mihecaan, miocor ko Yincaw ci Cew-takowan a mihilap to Ankor a hongtian a kitakit, '''pakacecay a mihecaan ko nipihilap nira. Pinokay sato i, mitilid ci Cew-takowan to cecay a codad "Cen-la-fong-to-ci", o pisiwkayan no codad to lekakawa no pikowan, sici ato kicay, saki'orip, palapalaan ato fonka. Caay ko pisiwkayan aca ko pi'arawan nira i, ira ho ko sepat a polo' a tadamaanay a liyad. Tahira sato i saka safaw siwa a sici, falicen no tamdaw ko codad to sowal no France, Germany ato inko ato masamaanay a sowal. I ka'ayaw no pikowanan no Fakong to Ankor, o pakakalimelaan a tadamaanay a likisi a codad no Kanpociya.''' O picowatan no France a pikuwan to Indocina, nani 1863 tahira i 1953 a mihecaan, '''micalap ko France a micingcing tonini a pala (O pidefong no Yoropa ato Amirika a kitakit to ni'ecoan a pala). I 1863 a mihecaan, paci'cien no France ko Kanpociya a micingcing, mala o pisimawan a kitakit. I sakatosa a kalaloodan a hekal, nani 1942 a mihecaan tahira i 1945 a mihecaan, micalap ko Ripon to Kanpociya. Ikol no kalaloodan i, itini i 1953 a mihecaan saka safaw cecay a folad saka siwa a romi'ad, misiiked ko Kanpociya a miliyas to pikowan no France. Satapang i, o pikuwan no hongti, o sakacecayay a hongtian a kitakit no Kanpociya, itini i pikowan ni Siyanoan i, o kitenokay ko sapikowan.''' Miteka i tenok no 1960 a mihecaan, '''ona toloay a ci’icelay a kitakit, o Congko, o Amirika ato o Solin, mapolong a midefong tonini a Indocina a pala a micowat ato mikowan. Mafiyok ko nikakemet no kasakitakit ato kalaloodan no Vietnam i, malalood ko laloma'ay no Kanpociya. Itini i 1970 a mihecaan saka tolo a folad saka safaw falo a romi'ad, ci Lon Nol a Ciyancin, oya mikiAmirikaay ko faloco' nira, mifodfod to sifo, mipalasawad to sakahontian a patireng to Kapolongan a Kitakit no Khmer. Roma i, o mikiCongkoay ci Siyano a honti i, pasonolay tarira i Beijing a maro'. I kalaloodan no Vietnam i, malala'is ko hitay no timolay a Vietnam, hitay no Amirika, sifoay ni Lon Nol a hitay ato hitay no amisay a Vietnam (o Kahengangay a Khmer a hitay), ta pakatati'ih to 'orip no finawlan i laloma' no Kanpociya.''' Itini i 1975 a mihecaan saka sepat a folad saka safaw pito a romi'ad, '''ikor no piliyas no hitay no Amirika to ningri no Kanpociya i Phnom Penh i, mi'eco ko nikeridan ni Pol Pot a congsoci no Kyosanto no Kanpociya a Kahengangay a Khmer toya ningri, patireng to Mincoay a Kanpociya a sifo. Oya hongti ci Siyano i, nani Pyongyang no Codang a patatikor a minokay i kitakit, nikawrira kalamkam sa marofo no Kahengangay a Khmer a hitay. Itini i 1976 a mihecaan saka pito a folad saka enem a romi'ad, o malacitodongay a mikowan no Kahengangay a Khmer ci Pol Pot i, mipalasawad to payso, milalap to finawlan nani tokay a patayra i papotal, paci'ci nira a papisaomah ato mipacok to cifana'ay a tamdaw. Itini i pikuwanan nira to tolo a mihecaan falo a folad i, mifatol cingra to kacacemleman a pikuwan. O nika cahif, nika roray, lifong ato makari'angay a masamaanay a pades ko sapipatayan to kalilima no finawlan i kitakit, o cecay no sakacipadesan ko ci'edesay ato makari'angay a nikademakan no tamdaw i saka 20 a sici. I pakayniay to papotal a kitakit i, o pikuwan ni Pol Pot no Kahengangay a Khmer i, o nika fangafan to sifo no Vietnam i kalingangan no Vietnam itiya ho a karawrawan, mangalef midefong to sakowan no pala no Vietnam ato milomek to finawlan no Vietnam. O nika masasiwidawidang to kapolonan a kitakit no Cukoku i, roma i, kalatatiih no Congko ato Russia,''' === '''Palapalaan(地理)''' === O dadahal no sera ira ko 181,035 km², o polong no kitakit i,misilsilan maka24 ko etal ato cecay a no Hontian a Tokay, ika’amis malafiyaw ato Tayko, Lyawko, ikatimol i,madado’edo’ ko pala ato Yienan, isakatimol no sa’etipan misi’ayaway to Sinlowan(暹羅灣). O kakaya’ no lislis no riyar ira ko 443 km,ilaloma’ nona kitakit ira ko cecay a fanaw o Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖; Roma a tilid: Tonlé Sap), o pifotingan, pialaan to nanom itini, o saka’orip tamtamdaw.Mahaop ko 20% no polong a sera o liomahan. 24 ko kasaetal sakowan, sepatay aca ko misi’ayaway to riyar a sakowan, tolo ko niyahay pikowan a sakowan, 172 ko mamangay a etal. O tahapinangan a pala i, o isifo’ay nona kitakit a Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖), Pasa ’alo ato nani ka’amis taratimol a mihifalat tona kitakit a Mikong ’alo,isifo’ay no kitakit a dafdaf i,mahaop ko 3/4 no polong a sera no kitakit. O Tonlisa Fanaw ato Mikong ’alo nani tongroh no riyar 100 m ko ka’akawang.sa’akawang sa nani tongroh no riyar i,masakefohkefohay ko pala,o itiraay i sakatimol no sa’etipay a Toko lotok mitifacay to 1500 m ko ka’akawang, nani ka’amisay no sa’etipan taratimol sa no sa’etipan ko do’edo’edo. O itiraay I kawali a Awlar Lotok(Phnom Aural)o sa’akawangay no Kanpociya kitakita, tahiraay to 1771 m ko ka’akawang. === '''Siici(政治)''' === Itiyaay i 1993 mihecan a kinpo tatapangan rikec no kitakit, misetek to faco no kitakit o Hontian Kitakit, masasiiked ko Misanga’ay to rikec, Matayal to Demak ato Misawkitay,toloay ko kasasiiked no sakowan ’icel. O honti i,tahira i patay ko kalasawara’an,kakomodan no sofitay, o tahapinangan no kalacecay no kitakit ato kaira no kitakit a tahadahoc, ira heca ko ’icel mitedal to tata’angay raraw no malofoay tamdaw. Ano cakapakatayal ato ano miholol i romaay kitakit ko honti, o tapang no Fafa’eday Pikaykian no Kitakit ko mamiceror to tayal no honti.Ano mapatay ko honti, o tapang no sifo, kakeridan no tosaay rekad no mipaypayay a Fociyaw, o tapang no Fafa’eday Pikaykian ato Finawlan Pikaykian polong han 9 ko tamdaw misanga’ to iingkay, masasowal a misimsim to mamalahonti nani laloma’an no honti, patireng to fa’elohay a honti. === '''Kicai(經濟)''' === O cecay no polong a cowaho kacomahad ko ’orip a kotakit ko Kanpociya,ira ko 4 a hecek no pili’etanan nona kitakit, oriraan i,o pihololan no lafang, mitelekay to riko’, misaloma ato liomah. Oninian haw i,cowa ka citolas ko fodfod tona kitakit, orasaka, macara ko sapicomahadaw to kicai no kitakit, kalomihecaan a kacomahad no kicai tahiraay aca i 7% ko sa’osi.orasaka, tadamatatifac ko kasasiroma no cipaysoay ato manikaway ko ’orip, o manikaway a tamdaw i,awa ko sapaising, cakapapitilid to ka’emangay,tada awa ko fana’ to maamaan. I 2006 miheca, o mipalafangay a tayni cilafas to 170 ko ofad,[3]2005 miheca makarkar i riyar ko kasolin a simal ato palapalaan a kaso, i 2009 ano ca i 2010 miheca a misatapang paliwal, tata’ang ko pisiwar to kacomahad no kicai no Kanpociya a manga’ay. [1] === '''Tamdaw(人口)''' === O polong a tamdaw no Konpociya ira ko 1550 ofad, o Kanpociya a finacadan mahaop ko 90% ko ka’aloman, ira ho roma a mamangay a finacadan o Kuwaping mahaop ko 1%, o Cing finacadan(Kuwaping a sowal:京族; Roma a tilid:Gin)mahaop ko 9%, o Laos(Kuwaping a sowal:佬族)ato Tay finacadan, ira ho ko masasiromaromaay a mamangay a 20 ko finacadan,oninian i,ira ko ikemoday no lotok a maro’. O lalen no ’orip i, 71.41 ko mihecaan. == '''Sowal(語言)''' == O tamdaw no Kanpociya sahetoay mira’oyay to sowal ato tilid no Kanpociya,ira kono niyah a sa’osi,itini i Kanpociya ikakaay ko katenak no Kanpociya pasasotiri’en ato no Arapiya a sa’osi. O sowal no Kuwaping itini ono Cawco a sowal(Ikiris a sowal: Teochew ano ca Chiuchow),o cecay a sowal no Payrang itini i Taywan.ono niyah a sowal ko hasowal no kasasiromaroma a finacadan. Itiya ho halafin malamicowatan a sokowan no Franso ko Kanpociya, orasaka, o sakatosa a matenakay a sowal ko Franso a sowal, nikawrira, anini sato cowa ka matiya toya i’ayaway ko katenak no Franso a sowal. Tahanini sato i,adihay to ko katayalan cemahad to ko kicai ’aloman ko tayniay a misanga’ to kofa ko Kuwaping a tamadaw, orasaka, matenak ko sowal no Kuwaping ato Ikiris a sowal i Kanpociya. [[Faylo:Kraing_Tbong_VB_01_06_6.JPG|縮圖|[[Faylo:Conbodia2.ogg|縮圖]]niyaro' (Kraing Tbong )]] === '''Pitooran(宗教)''' === O mipaypayay a Fociyaw koni pasetekan malo no kitakit a pitooran, i matini mahaop ko 95% no polong a tamdaw no Kanpociya ko mitooray tonini, sakakaay ko ka’aloman ko mitooray i,o Kanpociya a tamdaw, malecad ato fiyaw a Tayko. O itiniay a Kuwaping ato Cin finacadan o Tacen Fociya(Kuwaping a sowal:大乘佛教;Ikiris a sowal:mahāyāna buddhism), Tinsikyo ato Fa’elohay a Kristoan, o Can finacadan(Kuwaping a sowal:占族;Ikiris a sowal:Urang Campa)[5] [6] o Islan Ciyaw ko pitooran, ira ho cowa ka ’aloman a tamdaw o mitooray to pawidangay. === '''Punka(文化)''' === O sakero no Kanpociya tolo ko kasasiiked:o to’asan sakero, niyaro’ay sakero, ato sapalafang sakero. O tahapinangan no Kanpociya a sakero i,ono to’asan sakero. Adihay ko masariromaromaay a siikeday a pisalaan no lafang itini, o cinganganay i kalokitakit i, itiraay i ka’amis no kitakit a [[Faylo:Fishsale.jpg|縮圖|[[Faylo:Conbodia.ogg|縮圖]]itaminaay paliwal to dafong(Fishsale)]] no hekalay kitakit o Wukoku(Kuwaping a sowal:吳哥窟 [7]Roma a tilid: ʾṅ̥grvt̥t=ʾaṅgaravatta).isasifo’an no kitakit i, tadaadihay ko nipatirengan Fyo pipaypayan, isaka’etipan ira ko Tonlisa Fanaw, o lalen no ’ngongol no nanom ira ko cecay laya’, o kakahad i,ira ko 1,700 km²,manga’ay a pakatamina a minengneng to tataparan. Itini tona fanaw ’aloman ko kalaloma’ hananay ko tamina a ’orip, isakatimol dihekoay ko cidal, toloay ko mihaian no Linheko a rocok no punka no Kanpociya. === '''Tahapinangan a Tilid (參考文獻)''' === [1] 劍浮沙(梵語:Kamboja)是印度列國時代的十六雄國之一,又譯為甘菩遮國。 [2] Relazione del primo viaggio intorno al mondo - Wikisource. it.wikisource.org. [2019-08-07]. (原始內容存檔於2018-11-22) [3] 1.7 million. [2007-07-27]. (原始內容存檔於2013-12-02). [4] 廣西對柬埔寨投資呈爆發式增長 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館)news.xinhuanet.com [5] Andaya, Leonard Y. Leaves of the same tree: trade and ethnicity in the Straits of Melaka. University of Hawaii Press. 2008: 44 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-0-8248-3189-9</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08) [6] Reid, Anthony. Verandah of violence: the background to the Aceh problem. NUS Press. 2006: 8 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-9971-69-331-2</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08). [7] 中國地名委員會. 外国地名译名手册. 商務印書館. 1993: 31. <nowiki>ISBN 7-100-00798-4</nowiki>. Ângkôr Wat 【柬】 吳哥窟; === '''Pikafitan i papotal(外部連結)''' === •(英文)柬埔寨王國 - Cambodia e-Gov •(英文)柬埔寨電子簽證 - Cambodia e-Visa (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(繁體中文)柬埔寨旅遊部官方網站 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(英文)柬埔寨旅遊指南 •(英文)開放式目錄計劃中和柬埔寨相關的內容 •(英文) 維基媒體的柬埔寨地圖集 • 維基導遊上有關柬埔寨(繁體中文)的旅行指南 • 維基導遊上有關柬埔寨(法文)的旅行指南 • 維客旅行上的柬埔寨 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) • OpenStreetMap上有關柬埔寨的地理資訊 •谷歌地圖 bn8fp91o26o91tzir74m5q6hf6tzof1 49101 49100 2026-05-29T12:29:51Z Haratal 3361 49101 wikitext text/x-wiki == Kanpociya Hontian Kitakit(柬埔寨王國) == === ''T'''akaray sowal(概要)''''' === Kanpociya Hontian Kitakit([[kuwaping a sowal]]: 柬埔寨王國) [[Kanpociya sowal]]:高棉語:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; [[Kuwaping sowal]]: 柬埔寨王國), itiraay i [[Faylo:Flag_of_Cambodia.svg|縮圖|Flag of Cambodia]] a Pecihan-Kanatal中南半島,Katimol-Sakawalian Aciya a Korapaw東南亞大陸地區 ko kaitiraan nona [[kitakit]], o syoto tatapangan a tokay o [[Cinpin]](Kanpociya sowal:ក្រុងភ្នំពេញ,Roma a tilid:krong Phnum Pɨñ; Kuwaoing sowal:金邊). O kapot no Linheko ato Katimol-Sakawalian Aciya kitakit a Katatelekan. Isaka’etip no Kanpociya i,malalocokay ato Tayko, isaka’amis no sakawali Malala’eday ato Laoko, isakawali ato sakatimol no sawalian malafiyaw ato Yienan, ikatimol o SinloKihaw(暹羅灣). Hato masadangahay ko pala no Kanpociya,tolo no pasitiraan o tapolo ato tokos, isifo’ o dadahalay a cihenekay dafdaf, ona sera tonini makinatolo no sepat no polong sera no kitakit. Ira ko tata’akay ‘alo Mikong-‘alo(湄公河), ira ho tata’angay a fanaw o Tonglisa-fanaw(Kanpociya sowal:បឹងទន្លេសាប,Roma a tilid:Tonlé Sap; Kuwaping sowal: 洞里薩湖). === '''Nangan no kitakit(國名)''' === O tadangangan no Kanpociya o Kanpociya Hontian Kitakit(Kanpociya sowal:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; Kuwaping sowal:柬埔寨王國)。O 「ព្រះ」hananay i, fangcalay sanay「神聖的」,o 「រាជាណាចក្រ」hananay i,o honti sanay「王國」, o「កម្ពុជា」hananay i,o Kanpociya sanay「柬埔寨」. Ona ngangan tonini i,nani「कम्बोजदेश」(Kambujadeśa)(Ikiris sowal:Sanskrit; Kuwaping sowal:梵語),o maan ko imi nona sowal han i, o 「sera ni Cinfusa 」[1] sanay. Ona ngangan no Kanpociya itini i rikisi no kuwaping itiraay ho i Tonghan(東漢 25-220 mihecaan)iraay to a matilid,nikawrira adihay ko masasiromaromaay a pangangan, tahira to i Min Wanli a mihecahecaan(明朝萬曆) nga’ sacecay sanay to a pangangan to Kanpociya(柬埔寨) . Itini I nitilidan no Sa’etipay-Kitakit i,o misahinahinamay tamdaw ci [[Faylo:Location_Cambodia_ASEAN.svg|縮圖|Location Cambodia ASEAN]] (Italiya sowal:Antonio Pigafetta; Kuwaping sowal:安東尼奧·皮加費塔) o 「Camogia」[2] hananay ningra a pangangan. === Likisi(歷史) === O to’asan a parayrayan a kitakit i Conan-pan-tao ko Kanpociya, matafesiw to ko tosa a patek (2000) a mihecaan ko likisi nira. '''O nalacolan no Payon: I yiesoan to cecay a sici i, i laloma’ no kitakit no Kanpociya i, ira ko Fnan a kitakit, o India ko nipatirengan nangra to tatapangan a pitooran no kitakit, saka mafiyak ko serangawan no India a malenaf. O tatapangan a pikowannan a ningri no Fnan i, o Viyadatapora (Vyadhapura, sowal no Fan: tokay no mi’adopay), itini i ngataay no Polamyen a sakowan no aniniay. Ira ko Meking a tarawadaw, nani saetip kaamisay pasayra i kawali a pasadak to riyar. I sasifoan no sakapito a sici no yiesoan, mapalahedaw no nani ka’amisan a Cenla ko Fnan, ma’atingid koya wawa no hongti no Fnan tayra i Cawa, itira sato a patireng to Santi a hongtian a kitakit.''' Ikor no nikapalahedaw no Cenla to Fnan i, '''matongal ko ’icel no kitakit. Tahira i pikowanan ni Ceyapoman sakacecay i, pakalowid haca cingra a mi’eco to sifo’ay ato ka’amisan a pala no Lawos. O kasalaled a pala i, i ka’amisan tahira i Nancaw, i katimolan i, tahira i rarem no Meking a tarawadaw, mihaop to aniniay a Kanpociya, Lawos ato katimolan no Yienan. Awaay ko teloc ni Ceyapoman sakacecay mamirayray to pikowanan. I kor no nikapatay nira i, o sona  nira ci Ceyatitaywi ko mamalahongti. Fahal sa milafodes ko kitakit, pangangan han no likisi tonini a demak to "O Tarawadaw a Cenla ato Hadhad a Cenla" a kalaloodan, pakarawraw i laloma'an no kitakit.''' I ka’ayaw kaikor no yiesoan no 787 a mihecaan i, '''oya pikowanan a tokay ci Sanpipora no Cidalay a hontian a kitakit i tarawadaw a Cenla, mapeleng a ma'eco no Saliyentra a hongtian a kitakit. Mapacok a mapatay koya hongti ci Mohipotifaman, malepel haca koya wawa no hongti (oya mamalahongti i ikor ci Ceyapoman sakatosa). Nani itiya ho sato, makowanan no i Cawaay a Saliyentra (Santi) a hongtian a kitakit koya tarawadaw a Cenla, tahira i nikalafac ni Ceyapoman sakatosa nani Cawa, ta misiiked cingra a malahongti. Palacecay ci Ceyapoman sakatosa a mikowan to tarawadaw a Cenla ato hadhad a Cenla. Itira i ka’amisan-kawali no Ankor to paka tolo polo' a kongliay i Lici a lotok, saka mipatireng to Ankor a hontian a kitakit.''' O Ankor a hongtian a kitakit, o pangangan han haca to Kemer a hongtian a kitakit, '''tahira i saka safaw tosa a sici i, tadamatedi'ay ko kitakit, tadamakapahay ko serangawan. O kasalaled a pala nira i, mihaop to polong no aniniay a Kanpociya, ato kasa'etal a pala no Taylen, Lawos ato Yienan. I saka safaw tolo a sici i, matenak ko Sancopo a Fociw (Theravada a Fociw) nani Sililanka a tayni. Itini i saka 1430 a mihecaan (saka-lima a mihecaan no Siyande no Min), midefong ko Sinlo to Kanpociya, milikot to tokay no Ankor to pakapito a folad, o sakaheci ko pakapeleng to Ankor. O nika tadamangata no Ankor to Sinlo i, o sakasawad to Ankor, mafolaw tayra i Kinpen a mipatireng to ningri itira. Nani itiya sato, maroray ko 'icel no Kanpociya, misi'ayaw to ka'ayaw ato kaikolan no Yienan ato Sinlo a tosaay a fiyaw a kitakit a midefong, pangangan han tonini a karawrawan a mihecahecaan to "O to'eman a citay". Micalap ko Yienan to la'enoay a Kanpociya (oya sacumodan no Mikong a tarawadaw a pala), oni ko sakamalala'isan a demak.''' Itini i saka 1296 a mihecaan, miocor ko Yincaw ci Cew-takowan a mihilap to Ankor a hongtian a kitakit, '''pakacecay a mihecaan ko nipihilap nira. Pinokay sato i, mitilid ci Cew-takowan to cecay a codad "Cen-la-fong-to-ci", o pisiwkayan no codad to lekakawa no pikowan, sici ato kicay, saki'orip, palapalaan ato fonka. Caay ko pisiwkayan aca ko pi'arawan nira i, ira ho ko sepat a polo' a tadamaanay a liyad. Tahira sato i saka safaw siwa a sici, falicen no tamdaw ko codad to sowal no France, Germany ato inko ato masamaanay a sowal. I ka'ayaw no pikowanan no Fakong to Ankor, o pakakalimelaan a tadamaanay a likisi a codad no Kanpociya.''' O picowatan no France a pikuwan to Indocina, nani 1863 tahira i 1953 a mihecaan, '''micalap ko France a micingcing tonini a pala (O pidefong no Yoropa ato Amirika a kitakit to ni'ecoan a pala). I 1863 a mihecaan, paci'cien no France ko Kanpociya a micingcing, mala o pisimawan a kitakit. I sakatosa a kalaloodan a hekal, nani 1942 a mihecaan tahira i 1945 a mihecaan, micalap ko Ripon to Kanpociya. Ikol no kalaloodan i, itini i 1953 a mihecaan saka safaw cecay a folad saka siwa a romi'ad, misiiked ko Kanpociya a miliyas to pikowan no France. Satapang i, o pikuwan no hongti, o sakacecayay a hongtian a kitakit no Kanpociya, itini i pikowan ni Siyanoan i, o kitenokay ko sapikowan.''' Miteka i tenok no 1960 a mihecaan, '''ona toloay a ci’icelay a kitakit, o Congko, o Amirika ato o Solin, mapolong a midefong tonini a Indocina a pala a micowat ato mikowan. Mafiyok ko nikakemet no kasakitakit ato kalaloodan no Vietnam i, malalood ko laloma'ay no Kanpociya. Itini i 1970 a mihecaan saka tolo a folad saka safaw falo a romi'ad, ci Lon Nol a Ciyancin, oya mikiAmirikaay ko faloco' nira, mifodfod to sifo, mipalasawad to sakahontian a patireng to Kapolongan a Kitakit no Khmer. Roma i, o mikiCongkoay ci Siyano a honti i, pasonolay tarira i Beijing a maro'. I kalaloodan no Vietnam i, malala'is ko hitay no timolay a Vietnam, hitay no Amirika, sifoay ni Lon Nol a hitay ato hitay no amisay a Vietnam (o Kahengangay a Khmer a hitay), ta pakatati'ih to 'orip no finawlan i laloma' no Kanpociya.''' Itini i 1975 a mihecaan saka sepat a folad saka safaw pito a romi'ad, '''ikor no piliyas no hitay no Amirika to ningri no Kanpociya i Phnom Penh i, mi'eco ko nikeridan ni Pol Pot a congsoci no Kyosanto no Kanpociya a Kahengangay a Khmer toya ningri, patireng to Mincoay a Kanpociya a sifo. Oya hongti ci Siyano i, nani Pyongyang no Codang a patatikor a minokay i kitakit, nikawrira kalamkam sa marofo no Kahengangay a Khmer a hitay. Itini i 1976 a mihecaan saka pito a folad saka enem a romi'ad, o malacitodongay a mikowan no Kahengangay a Khmer ci Pol Pot i, mipalasawad to payso, milalap to finawlan nani tokay a patayra i papotal, paci'ci nira a papisaomah ato mipacok to cifana'ay a tamdaw. Itini i pikuwanan nira to tolo a mihecaan falo a folad i, mifatol cingra to kacacemleman a pikuwan. O nika cahif, nika roray, lifong ato makari'angay a masamaanay a pades ko sapipatayan to kalilima no finawlan i kitakit, o cecay no sakacipadesan ko ci'edesay ato makari'angay a nikademakan no tamdaw i saka 20 a sici. I pakayniay to papotal a kitakit i, o pikuwan ni Pol Pot no Kahengangay a Khmer i, o nika fangafan to sifo no Vietnam i kalingangan no Vietnam itiya ho a karawrawan, mangalef midefong to sakowan no pala no Vietnam ato milomek to finawlan no Vietnam. O nika masasiwidawidang to kapolonan a kitakit no Cukoku i, roma i, kalatatiih no Congko ato Russia, saka malaladof ko Kanpociya to Cukoku a milifet to Vietnam ato Sulin.''' === '''Palapalaan(地理)''' === O dadahal no sera ira ko 181,035 km², o polong no kitakit i,misilsilan maka24 ko etal ato cecay a no Hontian a Tokay, ika’amis malafiyaw ato Tayko, Lyawko, ikatimol i,madado’edo’ ko pala ato Yienan, isakatimol no sa’etipan misi’ayaway to Sinlowan(暹羅灣). O kakaya’ no lislis no riyar ira ko 443 km,ilaloma’ nona kitakit ira ko cecay a fanaw o Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖; Roma a tilid: Tonlé Sap), o pifotingan, pialaan to nanom itini, o saka’orip tamtamdaw.Mahaop ko 20% no polong a sera o liomahan. 24 ko kasaetal sakowan, sepatay aca ko misi’ayaway to riyar a sakowan, tolo ko niyahay pikowan a sakowan, 172 ko mamangay a etal. O tahapinangan a pala i, o isifo’ay nona kitakit a Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖), Pasa ’alo ato nani ka’amis taratimol a mihifalat tona kitakit a Mikong ’alo,isifo’ay no kitakit a dafdaf i,mahaop ko 3/4 no polong a sera no kitakit. O Tonlisa Fanaw ato Mikong ’alo nani tongroh no riyar 100 m ko ka’akawang.sa’akawang sa nani tongroh no riyar i,masakefohkefohay ko pala,o itiraay i sakatimol no sa’etipay a Toko lotok mitifacay to 1500 m ko ka’akawang, nani ka’amisay no sa’etipan taratimol sa no sa’etipan ko do’edo’edo. O itiraay I kawali a Awlar Lotok(Phnom Aural)o sa’akawangay no Kanpociya kitakita, tahiraay to 1771 m ko ka’akawang. === '''Siici(政治)''' === Itiyaay i 1993 mihecan a kinpo tatapangan rikec no kitakit, misetek to faco no kitakit o Hontian Kitakit, masasiiked ko Misanga’ay to rikec, Matayal to Demak ato Misawkitay,toloay ko kasasiiked no sakowan ’icel. O honti i,tahira i patay ko kalasawara’an,kakomodan no sofitay, o tahapinangan no kalacecay no kitakit ato kaira no kitakit a tahadahoc, ira heca ko ’icel mitedal to tata’angay raraw no malofoay tamdaw. Ano cakapakatayal ato ano miholol i romaay kitakit ko honti, o tapang no Fafa’eday Pikaykian no Kitakit ko mamiceror to tayal no honti.Ano mapatay ko honti, o tapang no sifo, kakeridan no tosaay rekad no mipaypayay a Fociyaw, o tapang no Fafa’eday Pikaykian ato Finawlan Pikaykian polong han 9 ko tamdaw misanga’ to iingkay, masasowal a misimsim to mamalahonti nani laloma’an no honti, patireng to fa’elohay a honti. === '''Kicai(經濟)''' === O cecay no polong a cowaho kacomahad ko ’orip a kotakit ko Kanpociya,ira ko 4 a hecek no pili’etanan nona kitakit, oriraan i,o pihololan no lafang, mitelekay to riko’, misaloma ato liomah. Oninian haw i,cowa ka citolas ko fodfod tona kitakit, orasaka, macara ko sapicomahadaw to kicai no kitakit, kalomihecaan a kacomahad no kicai tahiraay aca i 7% ko sa’osi.orasaka, tadamatatifac ko kasasiroma no cipaysoay ato manikaway ko ’orip, o manikaway a tamdaw i,awa ko sapaising, cakapapitilid to ka’emangay,tada awa ko fana’ to maamaan. I 2006 miheca, o mipalafangay a tayni cilafas to 170 ko ofad,[3]2005 miheca makarkar i riyar ko kasolin a simal ato palapalaan a kaso, i 2009 ano ca i 2010 miheca a misatapang paliwal, tata’ang ko pisiwar to kacomahad no kicai no Kanpociya a manga’ay. [1] === '''Tamdaw(人口)''' === O polong a tamdaw no Konpociya ira ko 1550 ofad, o Kanpociya a finacadan mahaop ko 90% ko ka’aloman, ira ho roma a mamangay a finacadan o Kuwaping mahaop ko 1%, o Cing finacadan(Kuwaping a sowal:京族; Roma a tilid:Gin)mahaop ko 9%, o Laos(Kuwaping a sowal:佬族)ato Tay finacadan, ira ho ko masasiromaromaay a mamangay a 20 ko finacadan,oninian i,ira ko ikemoday no lotok a maro’. O lalen no ’orip i, 71.41 ko mihecaan. == '''Sowal(語言)''' == O tamdaw no Kanpociya sahetoay mira’oyay to sowal ato tilid no Kanpociya,ira kono niyah a sa’osi,itini i Kanpociya ikakaay ko katenak no Kanpociya pasasotiri’en ato no Arapiya a sa’osi. O sowal no Kuwaping itini ono Cawco a sowal(Ikiris a sowal: Teochew ano ca Chiuchow),o cecay a sowal no Payrang itini i Taywan.ono niyah a sowal ko hasowal no kasasiromaroma a finacadan. Itiya ho halafin malamicowatan a sokowan no Franso ko Kanpociya, orasaka, o sakatosa a matenakay a sowal ko Franso a sowal, nikawrira, anini sato cowa ka matiya toya i’ayaway ko katenak no Franso a sowal. Tahanini sato i,adihay to ko katayalan cemahad to ko kicai ’aloman ko tayniay a misanga’ to kofa ko Kuwaping a tamadaw, orasaka, matenak ko sowal no Kuwaping ato Ikiris a sowal i Kanpociya. [[Faylo:Kraing_Tbong_VB_01_06_6.JPG|縮圖|[[Faylo:Conbodia2.ogg|縮圖]]niyaro' (Kraing Tbong )]] === '''Pitooran(宗教)''' === O mipaypayay a Fociyaw koni pasetekan malo no kitakit a pitooran, i matini mahaop ko 95% no polong a tamdaw no Kanpociya ko mitooray tonini, sakakaay ko ka’aloman ko mitooray i,o Kanpociya a tamdaw, malecad ato fiyaw a Tayko. O itiniay a Kuwaping ato Cin finacadan o Tacen Fociya(Kuwaping a sowal:大乘佛教;Ikiris a sowal:mahāyāna buddhism), Tinsikyo ato Fa’elohay a Kristoan, o Can finacadan(Kuwaping a sowal:占族;Ikiris a sowal:Urang Campa)[5] [6] o Islan Ciyaw ko pitooran, ira ho cowa ka ’aloman a tamdaw o mitooray to pawidangay. === '''Punka(文化)''' === O sakero no Kanpociya tolo ko kasasiiked:o to’asan sakero, niyaro’ay sakero, ato sapalafang sakero. O tahapinangan no Kanpociya a sakero i,ono to’asan sakero. Adihay ko masariromaromaay a siikeday a pisalaan no lafang itini, o cinganganay i kalokitakit i, itiraay i ka’amis no kitakit a [[Faylo:Fishsale.jpg|縮圖|[[Faylo:Conbodia.ogg|縮圖]]itaminaay paliwal to dafong(Fishsale)]] no hekalay kitakit o Wukoku(Kuwaping a sowal:吳哥窟 [7]Roma a tilid: ʾṅ̥grvt̥t=ʾaṅgaravatta).isasifo’an no kitakit i, tadaadihay ko nipatirengan Fyo pipaypayan, isaka’etipan ira ko Tonlisa Fanaw, o lalen no ’ngongol no nanom ira ko cecay laya’, o kakahad i,ira ko 1,700 km²,manga’ay a pakatamina a minengneng to tataparan. Itini tona fanaw ’aloman ko kalaloma’ hananay ko tamina a ’orip, isakatimol dihekoay ko cidal, toloay ko mihaian no Linheko a rocok no punka no Kanpociya. === '''Tahapinangan a Tilid (參考文獻)''' === [1] 劍浮沙(梵語:Kamboja)是印度列國時代的十六雄國之一,又譯為甘菩遮國。 [2] Relazione del primo viaggio intorno al mondo - Wikisource. it.wikisource.org. [2019-08-07]. (原始內容存檔於2018-11-22) [3] 1.7 million. [2007-07-27]. (原始內容存檔於2013-12-02). [4] 廣西對柬埔寨投資呈爆發式增長 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館)news.xinhuanet.com [5] Andaya, Leonard Y. Leaves of the same tree: trade and ethnicity in the Straits of Melaka. University of Hawaii Press. 2008: 44 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-0-8248-3189-9</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08) [6] Reid, Anthony. Verandah of violence: the background to the Aceh problem. NUS Press. 2006: 8 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-9971-69-331-2</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08). [7] 中國地名委員會. 外国地名译名手册. 商務印書館. 1993: 31. <nowiki>ISBN 7-100-00798-4</nowiki>. Ângkôr Wat 【柬】 吳哥窟; === '''Pikafitan i papotal(外部連結)''' === •(英文)柬埔寨王國 - Cambodia e-Gov •(英文)柬埔寨電子簽證 - Cambodia e-Visa (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(繁體中文)柬埔寨旅遊部官方網站 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(英文)柬埔寨旅遊指南 •(英文)開放式目錄計劃中和柬埔寨相關的內容 •(英文) 維基媒體的柬埔寨地圖集 • 維基導遊上有關柬埔寨(繁體中文)的旅行指南 • 維基導遊上有關柬埔寨(法文)的旅行指南 • 維客旅行上的柬埔寨 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) • OpenStreetMap上有關柬埔寨的地理資訊 •谷歌地圖 jcp83nusq3ifacwmjfbjkp2bhvy9tcb 49102 49101 2026-05-29T12:30:09Z Haratal 3361 49102 wikitext text/x-wiki == Kanpociya Hontian Kitakit(柬埔寨王國) == === ''T'''akaray sowal(概要)''''' === Kanpociya Hontian Kitakit([[kuwaping a sowal]]: 柬埔寨王國) [[Kanpociya sowal]]:高棉語:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; [[Kuwaping sowal]]: 柬埔寨王國), itiraay i [[Faylo:Flag_of_Cambodia.svg|縮圖|Flag of Cambodia]] a Pecihan-Kanatal中南半島,Katimol-Sakawalian Aciya a Korapaw東南亞大陸地區 ko kaitiraan nona [[kitakit]], o syoto tatapangan a tokay o [[Cinpin]](Kanpociya sowal:ក្រុងភ្នំពេញ,Roma a tilid:krong Phnum Pɨñ; Kuwaoing sowal:金邊). O kapot no Linheko ato Katimol-Sakawalian Aciya kitakit a Katatelekan. Isaka’etip no Kanpociya i,malalocokay ato Tayko, isaka’amis no sakawali Malala’eday ato Laoko, isakawali ato sakatimol no sawalian malafiyaw ato Yienan, ikatimol o SinloKihaw(暹羅灣). Hato masadangahay ko pala no Kanpociya,tolo no pasitiraan o tapolo ato tokos, isifo’ o dadahalay a cihenekay dafdaf, ona sera tonini makinatolo no sepat no polong sera no kitakit. Ira ko tata’akay ‘alo Mikong-‘alo(湄公河), ira ho tata’angay a fanaw o Tonglisa-fanaw(Kanpociya sowal:បឹងទន្លេសាប,Roma a tilid:Tonlé Sap; Kuwaping sowal: 洞里薩湖). === '''Nangan no kitakit(國名)''' === O tadangangan no Kanpociya o Kanpociya Hontian Kitakit(Kanpociya sowal:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; Kuwaping sowal:柬埔寨王國)。O 「ព្រះ」hananay i, fangcalay sanay「神聖的」,o 「រាជាណាចក្រ」hananay i,o honti sanay「王國」, o「កម្ពុជា」hananay i,o Kanpociya sanay「柬埔寨」. Ona ngangan tonini i,nani「कम्बोजदेश」(Kambujadeśa)(Ikiris sowal:Sanskrit; Kuwaping sowal:梵語),o maan ko imi nona sowal han i, o 「sera ni Cinfusa 」[1] sanay. Ona ngangan no Kanpociya itini i rikisi no kuwaping itiraay ho i Tonghan(東漢 25-220 mihecaan)iraay to a matilid,nikawrira adihay ko masasiromaromaay a pangangan, tahira to i Min Wanli a mihecahecaan(明朝萬曆) nga’ sacecay sanay to a pangangan to Kanpociya(柬埔寨) . Itini I nitilidan no Sa’etipay-Kitakit i,o misahinahinamay tamdaw ci [[Faylo:Location_Cambodia_ASEAN.svg|縮圖|Location Cambodia ASEAN]] (Italiya sowal:Antonio Pigafetta; Kuwaping sowal:安東尼奧·皮加費塔) o 「Camogia」[2] hananay ningra a pangangan. === Likisi(歷史) === O to’asan a parayrayan a kitakit i Conan-pan-tao ko Kanpociya, matafesiw to ko tosa a patek (2000) a mihecaan ko likisi nira. '''O nalacolan no Payon: I yiesoan to cecay a sici i, i laloma’ no kitakit no Kanpociya i, ira ko Fnan a kitakit, o India ko nipatirengan nangra to tatapangan a pitooran no kitakit, saka mafiyak ko serangawan no India a malenaf. O tatapangan a pikowannan a ningri no Fnan i, o Viyadatapora (Vyadhapura, sowal no Fan: tokay no mi’adopay), itini i ngataay no Polamyen a sakowan no aniniay. Ira ko Meking a tarawadaw, nani saetip kaamisay pasayra i kawali a pasadak to riyar. I sasifoan no sakapito a sici no yiesoan, mapalahedaw no nani ka’amisan a Cenla ko Fnan, ma’atingid koya wawa no hongti no Fnan tayra i Cawa, itira sato a patireng to Santi a hongtian a kitakit.''' Ikor no nikapalahedaw no Cenla to Fnan i, '''matongal ko ’icel no kitakit. Tahira i pikowanan ni Ceyapoman sakacecay i, pakalowid haca cingra a mi’eco to sifo’ay ato ka’amisan a pala no Lawos. O kasalaled a pala i, i ka’amisan tahira i Nancaw, i katimolan i, tahira i rarem no Meking a tarawadaw, mihaop to aniniay a Kanpociya, Lawos ato katimolan no Yienan. Awaay ko teloc ni Ceyapoman sakacecay mamirayray to pikowanan. I kor no nikapatay nira i, o sona  nira ci Ceyatitaywi ko mamalahongti. Fahal sa milafodes ko kitakit, pangangan han no likisi tonini a demak to "O Tarawadaw a Cenla ato Hadhad a Cenla" a kalaloodan, pakarawraw i laloma'an no kitakit.''' I ka’ayaw kaikor no yiesoan no 787 a mihecaan i, '''oya pikowanan a tokay ci Sanpipora no Cidalay a hontian a kitakit i tarawadaw a Cenla, mapeleng a ma'eco no Saliyentra a hongtian a kitakit. Mapacok a mapatay koya hongti ci Mohipotifaman, malepel haca koya wawa no hongti (oya mamalahongti i ikor ci Ceyapoman sakatosa). Nani itiya ho sato, makowanan no i Cawaay a Saliyentra (Santi) a hongtian a kitakit koya tarawadaw a Cenla, tahira i nikalafac ni Ceyapoman sakatosa nani Cawa, ta misiiked cingra a malahongti. Palacecay ci Ceyapoman sakatosa a mikowan to tarawadaw a Cenla ato hadhad a Cenla. Itira i ka’amisan-kawali no Ankor to paka tolo polo' a kongliay i Lici a lotok, saka mipatireng to Ankor a hontian a kitakit.''' O Ankor a hongtian a kitakit, o pangangan han haca to Kemer a hongtian a kitakit, '''tahira i saka safaw tosa a sici i, tadamatedi'ay ko kitakit, tadamakapahay ko serangawan. O kasalaled a pala nira i, mihaop to polong no aniniay a Kanpociya, ato kasa'etal a pala no Taylen, Lawos ato Yienan. I saka safaw tolo a sici i, matenak ko Sancopo a Fociw (Theravada a Fociw) nani Sililanka a tayni. Itini i saka 1430 a mihecaan (saka-lima a mihecaan no Siyande no Min), midefong ko Sinlo to Kanpociya, milikot to tokay no Ankor to pakapito a folad, o sakaheci ko pakapeleng to Ankor. O nika tadamangata no Ankor to Sinlo i, o sakasawad to Ankor, mafolaw tayra i Kinpen a mipatireng to ningri itira. Nani itiya sato, maroray ko 'icel no Kanpociya, misi'ayaw to ka'ayaw ato kaikolan no Yienan ato Sinlo a tosaay a fiyaw a kitakit a midefong, pangangan han tonini a karawrawan a mihecahecaan to "O to'eman a citay". Micalap ko Yienan to la'enoay a Kanpociya (oya sacumodan no Mikong a tarawadaw a pala), oni ko sakamalala'isan a demak.''' Itini i saka 1296 a mihecaan, miocor ko Yincaw ci Cew-takowan a mihilap to Ankor a hongtian a kitakit, '''pakacecay a mihecaan ko nipihilap nira. Pinokay sato i, mitilid ci Cew-takowan to cecay a codad "Cen-la-fong-to-ci", o pisiwkayan no codad to lekakawa no pikowan, sici ato kicay, saki'orip, palapalaan ato fonka. Caay ko pisiwkayan aca ko pi'arawan nira i, ira ho ko sepat a polo' a tadamaanay a liyad. Tahira sato i saka safaw siwa a sici, falicen no tamdaw ko codad to sowal no France, Germany ato inko ato masamaanay a sowal. I ka'ayaw no pikowanan no Fakong to Ankor, o pakakalimelaan a tadamaanay a likisi a codad no Kanpociya.''' O picowatan no France a pikuwan to Indocina, nani 1863 tahira i 1953 a mihecaan, '''micalap ko France a micingcing tonini a pala (O pidefong no Yoropa ato Amirika a kitakit to ni'ecoan a pala). I 1863 a mihecaan, paci'cien no France ko Kanpociya a micingcing, mala o pisimawan a kitakit. I sakatosa a kalaloodan a hekal, nani 1942 a mihecaan tahira i 1945 a mihecaan, micalap ko Ripon to Kanpociya. Ikol no kalaloodan i, itini i 1953 a mihecaan saka safaw cecay a folad saka siwa a romi'ad, misiiked ko Kanpociya a miliyas to pikowan no France. Satapang i, o pikuwan no hongti, o sakacecayay a hongtian a kitakit no Kanpociya, itini i pikowan ni Siyanoan i, o kitenokay ko sapikowan.''' Miteka i tenok no 1960 a mihecaan, '''ona toloay a ci’icelay a kitakit, o Congko, o Amirika ato o Solin, mapolong a midefong tonini a Indocina a pala a micowat ato mikowan. Mafiyok ko nikakemet no kasakitakit ato kalaloodan no Vietnam i, malalood ko laloma'ay no Kanpociya. Itini i 1970 a mihecaan saka tolo a folad saka safaw falo a romi'ad, ci Lon Nol a Ciyancin, oya mikiAmirikaay ko faloco' nira, mifodfod to sifo, mipalasawad to sakahontian a patireng to Kapolongan a Kitakit no Khmer. Roma i, o mikiCongkoay ci Siyano a honti i, pasonolay tarira i Beijing a maro'. I kalaloodan no Vietnam i, malala'is ko hitay no timolay a Vietnam, hitay no Amirika, sifoay ni Lon Nol a hitay ato hitay no amisay a Vietnam (o Kahengangay a Khmer a hitay), ta pakatati'ih to 'orip no finawlan i laloma' no Kanpociya.''' Itini i 1975 a mihecaan saka sepat a folad saka safaw pito a romi'ad, '''ikor no piliyas no hitay no Amirika to ningri no Kanpociya i Phnom Penh i, mi'eco ko nikeridan ni Pol Pot a congsoci no Kyosanto no Kanpociya a Kahengangay a Khmer toya ningri, patireng to Mincoay a Kanpociya a sifo. Oya hongti ci Siyano i, nani Pyongyang no Codang a patatikor a minokay i kitakit, nikawrira kalamkam sa marofo no Kahengangay a Khmer a hitay. Itini i 1976 a mihecaan saka pito a folad saka enem a romi'ad, o malacitodongay a mikowan no Kahengangay a Khmer ci Pol Pot i, mipalasawad to payso, milalap to finawlan nani tokay a patayra i papotal, paci'ci nira a papisaomah ato mipacok to cifana'ay a tamdaw. Itini i pikuwanan nira to tolo a mihecaan falo a folad i, mifatol cingra to kacacemleman a pikuwan. O nika cahif, nika roray, lifong ato makari'angay a masamaanay a pades ko sapipatayan to kalilima no finawlan i kitakit, o cecay no sakacipadesan ko ci'edesay ato makari'angay a nikademakan no tamdaw i saka 20 a sici. I pakayniay to papotal a kitakit i, o pikuwan ni Pol Pot no Kahengangay a Khmer i, o nika fangafan to sifo no Vietnam i kalingangan no Vietnam itiya ho a karawrawan, mangalef midefong to sakowan no pala no Vietnam ato milomek to finawlan no Vietnam. O nika masasiwidawidang to kapolonan a kitakit no Cukoku i, roma i, kalatatiih no Congko ato Russia, saka malaladof ko Kanpociya to Cukoku a milifet to Vietnam ato Sulin. Oya Mincoay a Kanpociya i, pakacoker ko Linhoko a misimaw, saka pakaala to kamaro'an no Linhoko.''' === '''Palapalaan(地理)''' === O dadahal no sera ira ko 181,035 km², o polong no kitakit i,misilsilan maka24 ko etal ato cecay a no Hontian a Tokay, ika’amis malafiyaw ato Tayko, Lyawko, ikatimol i,madado’edo’ ko pala ato Yienan, isakatimol no sa’etipan misi’ayaway to Sinlowan(暹羅灣). O kakaya’ no lislis no riyar ira ko 443 km,ilaloma’ nona kitakit ira ko cecay a fanaw o Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖; Roma a tilid: Tonlé Sap), o pifotingan, pialaan to nanom itini, o saka’orip tamtamdaw.Mahaop ko 20% no polong a sera o liomahan. 24 ko kasaetal sakowan, sepatay aca ko misi’ayaway to riyar a sakowan, tolo ko niyahay pikowan a sakowan, 172 ko mamangay a etal. O tahapinangan a pala i, o isifo’ay nona kitakit a Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖), Pasa ’alo ato nani ka’amis taratimol a mihifalat tona kitakit a Mikong ’alo,isifo’ay no kitakit a dafdaf i,mahaop ko 3/4 no polong a sera no kitakit. O Tonlisa Fanaw ato Mikong ’alo nani tongroh no riyar 100 m ko ka’akawang.sa’akawang sa nani tongroh no riyar i,masakefohkefohay ko pala,o itiraay i sakatimol no sa’etipay a Toko lotok mitifacay to 1500 m ko ka’akawang, nani ka’amisay no sa’etipan taratimol sa no sa’etipan ko do’edo’edo. O itiraay I kawali a Awlar Lotok(Phnom Aural)o sa’akawangay no Kanpociya kitakita, tahiraay to 1771 m ko ka’akawang. === '''Siici(政治)''' === Itiyaay i 1993 mihecan a kinpo tatapangan rikec no kitakit, misetek to faco no kitakit o Hontian Kitakit, masasiiked ko Misanga’ay to rikec, Matayal to Demak ato Misawkitay,toloay ko kasasiiked no sakowan ’icel. O honti i,tahira i patay ko kalasawara’an,kakomodan no sofitay, o tahapinangan no kalacecay no kitakit ato kaira no kitakit a tahadahoc, ira heca ko ’icel mitedal to tata’angay raraw no malofoay tamdaw. Ano cakapakatayal ato ano miholol i romaay kitakit ko honti, o tapang no Fafa’eday Pikaykian no Kitakit ko mamiceror to tayal no honti.Ano mapatay ko honti, o tapang no sifo, kakeridan no tosaay rekad no mipaypayay a Fociyaw, o tapang no Fafa’eday Pikaykian ato Finawlan Pikaykian polong han 9 ko tamdaw misanga’ to iingkay, masasowal a misimsim to mamalahonti nani laloma’an no honti, patireng to fa’elohay a honti. === '''Kicai(經濟)''' === O cecay no polong a cowaho kacomahad ko ’orip a kotakit ko Kanpociya,ira ko 4 a hecek no pili’etanan nona kitakit, oriraan i,o pihololan no lafang, mitelekay to riko’, misaloma ato liomah. Oninian haw i,cowa ka citolas ko fodfod tona kitakit, orasaka, macara ko sapicomahadaw to kicai no kitakit, kalomihecaan a kacomahad no kicai tahiraay aca i 7% ko sa’osi.orasaka, tadamatatifac ko kasasiroma no cipaysoay ato manikaway ko ’orip, o manikaway a tamdaw i,awa ko sapaising, cakapapitilid to ka’emangay,tada awa ko fana’ to maamaan. I 2006 miheca, o mipalafangay a tayni cilafas to 170 ko ofad,[3]2005 miheca makarkar i riyar ko kasolin a simal ato palapalaan a kaso, i 2009 ano ca i 2010 miheca a misatapang paliwal, tata’ang ko pisiwar to kacomahad no kicai no Kanpociya a manga’ay. [1] === '''Tamdaw(人口)''' === O polong a tamdaw no Konpociya ira ko 1550 ofad, o Kanpociya a finacadan mahaop ko 90% ko ka’aloman, ira ho roma a mamangay a finacadan o Kuwaping mahaop ko 1%, o Cing finacadan(Kuwaping a sowal:京族; Roma a tilid:Gin)mahaop ko 9%, o Laos(Kuwaping a sowal:佬族)ato Tay finacadan, ira ho ko masasiromaromaay a mamangay a 20 ko finacadan,oninian i,ira ko ikemoday no lotok a maro’. O lalen no ’orip i, 71.41 ko mihecaan. == '''Sowal(語言)''' == O tamdaw no Kanpociya sahetoay mira’oyay to sowal ato tilid no Kanpociya,ira kono niyah a sa’osi,itini i Kanpociya ikakaay ko katenak no Kanpociya pasasotiri’en ato no Arapiya a sa’osi. O sowal no Kuwaping itini ono Cawco a sowal(Ikiris a sowal: Teochew ano ca Chiuchow),o cecay a sowal no Payrang itini i Taywan.ono niyah a sowal ko hasowal no kasasiromaroma a finacadan. Itiya ho halafin malamicowatan a sokowan no Franso ko Kanpociya, orasaka, o sakatosa a matenakay a sowal ko Franso a sowal, nikawrira, anini sato cowa ka matiya toya i’ayaway ko katenak no Franso a sowal. Tahanini sato i,adihay to ko katayalan cemahad to ko kicai ’aloman ko tayniay a misanga’ to kofa ko Kuwaping a tamadaw, orasaka, matenak ko sowal no Kuwaping ato Ikiris a sowal i Kanpociya. [[Faylo:Kraing_Tbong_VB_01_06_6.JPG|縮圖|[[Faylo:Conbodia2.ogg|縮圖]]niyaro' (Kraing Tbong )]] === '''Pitooran(宗教)''' === O mipaypayay a Fociyaw koni pasetekan malo no kitakit a pitooran, i matini mahaop ko 95% no polong a tamdaw no Kanpociya ko mitooray tonini, sakakaay ko ka’aloman ko mitooray i,o Kanpociya a tamdaw, malecad ato fiyaw a Tayko. O itiniay a Kuwaping ato Cin finacadan o Tacen Fociya(Kuwaping a sowal:大乘佛教;Ikiris a sowal:mahāyāna buddhism), Tinsikyo ato Fa’elohay a Kristoan, o Can finacadan(Kuwaping a sowal:占族;Ikiris a sowal:Urang Campa)[5] [6] o Islan Ciyaw ko pitooran, ira ho cowa ka ’aloman a tamdaw o mitooray to pawidangay. === '''Punka(文化)''' === O sakero no Kanpociya tolo ko kasasiiked:o to’asan sakero, niyaro’ay sakero, ato sapalafang sakero. O tahapinangan no Kanpociya a sakero i,ono to’asan sakero. Adihay ko masariromaromaay a siikeday a pisalaan no lafang itini, o cinganganay i kalokitakit i, itiraay i ka’amis no kitakit a [[Faylo:Fishsale.jpg|縮圖|[[Faylo:Conbodia.ogg|縮圖]]itaminaay paliwal to dafong(Fishsale)]] no hekalay kitakit o Wukoku(Kuwaping a sowal:吳哥窟 [7]Roma a tilid: ʾṅ̥grvt̥t=ʾaṅgaravatta).isasifo’an no kitakit i, tadaadihay ko nipatirengan Fyo pipaypayan, isaka’etipan ira ko Tonlisa Fanaw, o lalen no ’ngongol no nanom ira ko cecay laya’, o kakahad i,ira ko 1,700 km²,manga’ay a pakatamina a minengneng to tataparan. Itini tona fanaw ’aloman ko kalaloma’ hananay ko tamina a ’orip, isakatimol dihekoay ko cidal, toloay ko mihaian no Linheko a rocok no punka no Kanpociya. === '''Tahapinangan a Tilid (參考文獻)''' === [1] 劍浮沙(梵語:Kamboja)是印度列國時代的十六雄國之一,又譯為甘菩遮國。 [2] Relazione del primo viaggio intorno al mondo - Wikisource. it.wikisource.org. [2019-08-07]. (原始內容存檔於2018-11-22) [3] 1.7 million. [2007-07-27]. (原始內容存檔於2013-12-02). [4] 廣西對柬埔寨投資呈爆發式增長 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館)news.xinhuanet.com [5] Andaya, Leonard Y. Leaves of the same tree: trade and ethnicity in the Straits of Melaka. University of Hawaii Press. 2008: 44 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-0-8248-3189-9</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08) [6] Reid, Anthony. Verandah of violence: the background to the Aceh problem. NUS Press. 2006: 8 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-9971-69-331-2</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08). [7] 中國地名委員會. 外国地名译名手册. 商務印書館. 1993: 31. <nowiki>ISBN 7-100-00798-4</nowiki>. Ângkôr Wat 【柬】 吳哥窟; === '''Pikafitan i papotal(外部連結)''' === •(英文)柬埔寨王國 - Cambodia e-Gov •(英文)柬埔寨電子簽證 - Cambodia e-Visa (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(繁體中文)柬埔寨旅遊部官方網站 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(英文)柬埔寨旅遊指南 •(英文)開放式目錄計劃中和柬埔寨相關的內容 •(英文) 維基媒體的柬埔寨地圖集 • 維基導遊上有關柬埔寨(繁體中文)的旅行指南 • 維基導遊上有關柬埔寨(法文)的旅行指南 • 維客旅行上的柬埔寨 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) • OpenStreetMap上有關柬埔寨的地理資訊 •谷歌地圖 67j5d668buohhf5t24e6g3gbf80vql0 49103 49102 2026-05-30T04:21:28Z Haratal 3361 49103 wikitext text/x-wiki == Kanpociya Hontian Kitakit(柬埔寨王國) == === ''T'''akaray sowal(概要)''''' === Kanpociya Hontian Kitakit([[kuwaping a sowal]]: 柬埔寨王國) [[Kanpociya sowal]]:高棉語:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; [[Kuwaping sowal]]: 柬埔寨王國), itiraay i [[Faylo:Flag_of_Cambodia.svg|縮圖|Flag of Cambodia]] a Pecihan-Kanatal中南半島,Katimol-Sakawalian Aciya a Korapaw東南亞大陸地區 ko kaitiraan nona [[kitakit]], o syoto tatapangan a tokay o [[Cinpin]](Kanpociya sowal:ក្រុងភ្នំពេញ,Roma a tilid:krong Phnum Pɨñ; Kuwaoing sowal:金邊). O kapot no Linheko ato Katimol-Sakawalian Aciya kitakit a Katatelekan. Isaka’etip no Kanpociya i,malalocokay ato Tayko, isaka’amis no sakawali Malala’eday ato Laoko, isakawali ato sakatimol no sawalian malafiyaw ato Yienan, ikatimol o SinloKihaw(暹羅灣). Hato masadangahay ko pala no Kanpociya,tolo no pasitiraan o tapolo ato tokos, isifo’ o dadahalay a cihenekay dafdaf, ona sera tonini makinatolo no sepat no polong sera no kitakit. Ira ko tata’akay ‘alo Mikong-‘alo(湄公河), ira ho tata’angay a fanaw o Tonglisa-fanaw(Kanpociya sowal:បឹងទន្លេសាប,Roma a tilid:Tonlé Sap; Kuwaping sowal: 洞里薩湖). === '''Nangan no kitakit(國名)''' === O tadangangan no Kanpociya o Kanpociya Hontian Kitakit(Kanpociya sowal:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; Kuwaping sowal:柬埔寨王國)。O 「ព្រះ」hananay i, fangcalay sanay「神聖的」,o 「រាជាណាចក្រ」hananay i,o honti sanay「王國」, o「កម្ពុជា」hananay i,o Kanpociya sanay「柬埔寨」. Ona ngangan tonini i,nani「कम्बोजदेश」(Kambujadeśa)(Ikiris sowal:Sanskrit; Kuwaping sowal:梵語),o maan ko imi nona sowal han i, o 「sera ni Cinfusa 」[1] sanay. Ona ngangan no Kanpociya itini i rikisi no kuwaping itiraay ho i Tonghan(東漢 25-220 mihecaan)iraay to a matilid,nikawrira adihay ko masasiromaromaay a pangangan, tahira to i Min Wanli a mihecahecaan(明朝萬曆) nga’ sacecay sanay to a pangangan to Kanpociya(柬埔寨) . Itini I nitilidan no Sa’etipay-Kitakit i,o misahinahinamay tamdaw ci [[Faylo:Location_Cambodia_ASEAN.svg|縮圖|Location Cambodia ASEAN]] (Italiya sowal:Antonio Pigafetta; Kuwaping sowal:安東尼奧·皮加費塔) o 「Camogia」[2] hananay ningra a pangangan. === Likisi(歷史) === O to’asan a parayrayan a kitakit i Conan-pan-tao ko Kanpociya, matafesiw to ko tosa a patek (2000) a mihecaan ko likisi nira. '''O nalacolan no Payon: I yiesoan to cecay a sici i, i laloma’ no kitakit no Kanpociya i, ira ko Fnan a kitakit, o India ko nipatirengan nangra to tatapangan a pitooran no kitakit, saka mafiyak ko serangawan no India a malenaf. O tatapangan a pikowannan a ningri no Fnan i, o Viyadatapora (Vyadhapura, sowal no Fan: tokay no mi’adopay), itini i ngataay no Polamyen a sakowan no aniniay. Ira ko Meking a tarawadaw, nani saetip kaamisay pasayra i kawali a pasadak to riyar. I sasifoan no sakapito a sici no yiesoan, mapalahedaw no nani ka’amisan a Cenla ko Fnan, ma’atingid koya wawa no hongti no Fnan tayra i Cawa, itira sato a patireng to Santi a hongtian a kitakit.''' Ikor no nikapalahedaw no Cenla to Fnan i, '''matongal ko ’icel no kitakit. Tahira i pikowanan ni Ceyapoman sakacecay i, pakalowid haca cingra a mi’eco to sifo’ay ato ka’amisan a pala no Lawos. O kasalaled a pala i, i ka’amisan tahira i Nancaw, i katimolan i, tahira i rarem no Meking a tarawadaw, mihaop to aniniay a Kanpociya, Lawos ato katimolan no Yienan. Awaay ko teloc ni Ceyapoman sakacecay mamirayray to pikowanan. I kor no nikapatay nira i, o sona  nira ci Ceyatitaywi ko mamalahongti. Fahal sa milafodes ko kitakit, pangangan han no likisi tonini a demak to "O Tarawadaw a Cenla ato Hadhad a Cenla" a kalaloodan, pakarawraw i laloma'an no kitakit.''' I ka’ayaw kaikor no yiesoan no 787 a mihecaan i, '''oya pikowanan a tokay ci Sanpipora no Cidalay a hontian a kitakit i tarawadaw a Cenla, mapeleng a ma'eco no Saliyentra a hongtian a kitakit. Mapacok a mapatay koya hongti ci Mohipotifaman, malepel haca koya wawa no hongti (oya mamalahongti i ikor ci Ceyapoman sakatosa). Nani itiya ho sato, makowanan no i Cawaay a Saliyentra (Santi) a hongtian a kitakit koya tarawadaw a Cenla, tahira i nikalafac ni Ceyapoman sakatosa nani Cawa, ta misiiked cingra a malahongti. Palacecay ci Ceyapoman sakatosa a mikowan to tarawadaw a Cenla ato hadhad a Cenla. Itira i ka’amisan-kawali no Ankor to paka tolo polo' a kongliay i Lici a lotok, saka mipatireng to Ankor a hontian a kitakit.''' O Ankor a hongtian a kitakit, o pangangan han haca to Kemer a hongtian a kitakit, '''tahira i saka safaw tosa a sici i, tadamatedi'ay ko kitakit, tadamakapahay ko serangawan. O kasalaled a pala nira i, mihaop to polong no aniniay a Kanpociya, ato kasa'etal a pala no Taylen, Lawos ato Yienan. I saka safaw tolo a sici i, matenak ko Sancopo a Fociw (Theravada a Fociw) nani Sililanka a tayni. Itini i saka 1430 a mihecaan (saka-lima a mihecaan no Siyande no Min), midefong ko Sinlo to Kanpociya, milikot to tokay no Ankor to pakapito a folad, o sakaheci ko pakapeleng to Ankor. O nika tadamangata no Ankor to Sinlo i, o sakasawad to Ankor, mafolaw tayra i Kinpen a mipatireng to ningri itira. Nani itiya sato, maroray ko 'icel no Kanpociya, misi'ayaw to ka'ayaw ato kaikolan no Yienan ato Sinlo a tosaay a fiyaw a kitakit a midefong, pangangan han tonini a karawrawan a mihecahecaan to "O to'eman a citay". Micalap ko Yienan to la'enoay a Kanpociya (oya sacumodan no Mikong a tarawadaw a pala), oni ko sakamalala'isan a demak.''' Itini i saka 1296 a mihecaan, miocor ko Yincaw ci Cew-takowan a mihilap to Ankor a hongtian a kitakit, '''pakacecay a mihecaan ko nipihilap nira. Pinokay sato i, mitilid ci Cew-takowan to cecay a codad "Cen-la-fong-to-ci", o pisiwkayan no codad to lekakawa no pikowan, sici ato kicay, saki'orip, palapalaan ato fonka. Caay ko pisiwkayan aca ko pi'arawan nira i, ira ho ko sepat a polo' a tadamaanay a liyad. Tahira sato i saka safaw siwa a sici, falicen no tamdaw ko codad to sowal no France, Germany ato inko ato masamaanay a sowal. I ka'ayaw no pikowanan no Fakong to Ankor, o pakakalimelaan a tadamaanay a likisi a codad no Kanpociya.''' O picowatan no France a pikuwan to Indocina, nani 1863 tahira i 1953 a mihecaan, '''micalap ko France a micingcing tonini a pala (O pidefong no Yoropa ato Amirika a kitakit to ni'ecoan a pala). I 1863 a mihecaan, paci'cien no France ko Kanpociya a micingcing, mala o pisimawan a kitakit. I sakatosa a kalaloodan a hekal, nani 1942 a mihecaan tahira i 1945 a mihecaan, micalap ko Ripon to Kanpociya. Ikol no kalaloodan i, itini i 1953 a mihecaan saka safaw cecay a folad saka siwa a romi'ad, misiiked ko Kanpociya a miliyas to pikowan no France. Satapang i, o pikuwan no hongti, o sakacecayay a hongtian a kitakit no Kanpociya, itini i pikowan ni Siyanoan i, o kitenokay ko sapikowan.''' Miteka i tenok no 1960 a mihecaan, '''ona toloay a ci’icelay a kitakit, o Congko, o Amirika ato o Solin, mapolong a midefong tonini a Indocina a pala a micowat ato mikowan. Mafiyok ko nikakemet no kasakitakit ato kalaloodan no Vietnam i, malalood ko laloma'ay no Kanpociya. Itini i 1970 a mihecaan saka tolo a folad saka safaw falo a romi'ad, ci Lon Nol a Ciyancin, oya mikiAmirikaay ko faloco' nira, mifodfod to sifo, mipalasawad to sakahontian a patireng to Kapolongan a Kitakit no Khmer. Roma i, o mikiCongkoay ci Siyano a honti i, pasonolay tarira i Beijing a maro'. I kalaloodan no Vietnam i, malala'is ko hitay no timolay a Vietnam, hitay no Amirika, sifoay ni Lon Nol a hitay ato hitay no amisay a Vietnam (o Kahengangay a Khmer a hitay), ta pakatati'ih to 'orip no finawlan i laloma' no Kanpociya.''' Itini i 1975 a mihecaan saka sepat a folad saka safaw pito a romi'ad, '''ikor no piliyas no hitay no Amirika to ningri no Kanpociya i Phnom Penh i, mi'eco ko nikeridan ni Pol Pot a congsoci no Kyosanto no Kanpociya a Kahengangay a Khmer toya ningri, patireng to Mincoay a Kanpociya a sifo. Oya hongti ci Siyano i, nani Pyongyang no Codang a patatikor a minokay i kitakit, nikawrira kalamkam sa marofo no Kahengangay a Khmer a hitay. Itini i 1976 a mihecaan saka pito a folad saka enem a romi'ad, o malacitodongay a mikowan no Kahengangay a Khmer ci Pol Pot i, mipalasawad to payso, milalap to finawlan nani tokay a patayra i papotal, paci'ci nira a papisaomah ato mipacok to cifana'ay a tamdaw. Itini i pikuwanan nira to tolo a mihecaan falo a folad i, mifatol cingra to kacacemleman a pikuwan. O nika cahif, nika roray, lifong ato makari'angay a masamaanay a pades ko sapipatayan to kalilima no finawlan i kitakit, o cecay no sakacipadesan ko ci'edesay ato makari'angay a nikademakan no tamdaw i saka 20 a sici. I pakayniay to papotal a kitakit i, o pikuwan ni Pol Pot no Kahengangay a Khmer i, o nika fangafan to sifo no Vietnam i kalingangan no Vietnam itiya ho a karawrawan, mangalef midefong to sakowan no pala no Vietnam ato milomek to finawlan no Vietnam. O nika masasiwidawidang to kapolonan a kitakit no Cukoku i, roma i, kalatatiih no Congko ato Russia, saka malaladof ko Kanpociya to Cukoku a milifet to Vietnam ato Sulin. Oya Mincoay a Kanpociya i, pakacoker ko Linhoko a misimaw, saka pakaala to kamaro'an no Linhoko.''' I 1978 a mihecaan saka safaw toosa a folad, === '''Palapalaan(地理)''' === O dadahal no sera ira ko 181,035 km², o polong no kitakit i,misilsilan maka24 ko etal ato cecay a no Hontian a Tokay, ika’amis malafiyaw ato Tayko, Lyawko, ikatimol i,madado’edo’ ko pala ato Yienan, isakatimol no sa’etipan misi’ayaway to Sinlowan(暹羅灣). O kakaya’ no lislis no riyar ira ko 443 km,ilaloma’ nona kitakit ira ko cecay a fanaw o Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖; Roma a tilid: Tonlé Sap), o pifotingan, pialaan to nanom itini, o saka’orip tamtamdaw.Mahaop ko 20% no polong a sera o liomahan. 24 ko kasaetal sakowan, sepatay aca ko misi’ayaway to riyar a sakowan, tolo ko niyahay pikowan a sakowan, 172 ko mamangay a etal. O tahapinangan a pala i, o isifo’ay nona kitakit a Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖), Pasa ’alo ato nani ka’amis taratimol a mihifalat tona kitakit a Mikong ’alo,isifo’ay no kitakit a dafdaf i,mahaop ko 3/4 no polong a sera no kitakit. O Tonlisa Fanaw ato Mikong ’alo nani tongroh no riyar 100 m ko ka’akawang.sa’akawang sa nani tongroh no riyar i,masakefohkefohay ko pala,o itiraay i sakatimol no sa’etipay a Toko lotok mitifacay to 1500 m ko ka’akawang, nani ka’amisay no sa’etipan taratimol sa no sa’etipan ko do’edo’edo. O itiraay I kawali a Awlar Lotok(Phnom Aural)o sa’akawangay no Kanpociya kitakita, tahiraay to 1771 m ko ka’akawang. === '''Siici(政治)''' === Itiyaay i 1993 mihecan a kinpo tatapangan rikec no kitakit, misetek to faco no kitakit o Hontian Kitakit, masasiiked ko Misanga’ay to rikec, Matayal to Demak ato Misawkitay,toloay ko kasasiiked no sakowan ’icel. O honti i,tahira i patay ko kalasawara’an,kakomodan no sofitay, o tahapinangan no kalacecay no kitakit ato kaira no kitakit a tahadahoc, ira heca ko ’icel mitedal to tata’angay raraw no malofoay tamdaw. Ano cakapakatayal ato ano miholol i romaay kitakit ko honti, o tapang no Fafa’eday Pikaykian no Kitakit ko mamiceror to tayal no honti.Ano mapatay ko honti, o tapang no sifo, kakeridan no tosaay rekad no mipaypayay a Fociyaw, o tapang no Fafa’eday Pikaykian ato Finawlan Pikaykian polong han 9 ko tamdaw misanga’ to iingkay, masasowal a misimsim to mamalahonti nani laloma’an no honti, patireng to fa’elohay a honti. === '''Kicai(經濟)''' === O cecay no polong a cowaho kacomahad ko ’orip a kotakit ko Kanpociya,ira ko 4 a hecek no pili’etanan nona kitakit, oriraan i,o pihololan no lafang, mitelekay to riko’, misaloma ato liomah. Oninian haw i,cowa ka citolas ko fodfod tona kitakit, orasaka, macara ko sapicomahadaw to kicai no kitakit, kalomihecaan a kacomahad no kicai tahiraay aca i 7% ko sa’osi.orasaka, tadamatatifac ko kasasiroma no cipaysoay ato manikaway ko ’orip, o manikaway a tamdaw i,awa ko sapaising, cakapapitilid to ka’emangay,tada awa ko fana’ to maamaan. I 2006 miheca, o mipalafangay a tayni cilafas to 170 ko ofad,[3]2005 miheca makarkar i riyar ko kasolin a simal ato palapalaan a kaso, i 2009 ano ca i 2010 miheca a misatapang paliwal, tata’ang ko pisiwar to kacomahad no kicai no Kanpociya a manga’ay. [1] === '''Tamdaw(人口)''' === O polong a tamdaw no Konpociya ira ko 1550 ofad, o Kanpociya a finacadan mahaop ko 90% ko ka’aloman, ira ho roma a mamangay a finacadan o Kuwaping mahaop ko 1%, o Cing finacadan(Kuwaping a sowal:京族; Roma a tilid:Gin)mahaop ko 9%, o Laos(Kuwaping a sowal:佬族)ato Tay finacadan, ira ho ko masasiromaromaay a mamangay a 20 ko finacadan,oninian i,ira ko ikemoday no lotok a maro’. O lalen no ’orip i, 71.41 ko mihecaan. == '''Sowal(語言)''' == O tamdaw no Kanpociya sahetoay mira’oyay to sowal ato tilid no Kanpociya,ira kono niyah a sa’osi,itini i Kanpociya ikakaay ko katenak no Kanpociya pasasotiri’en ato no Arapiya a sa’osi. O sowal no Kuwaping itini ono Cawco a sowal(Ikiris a sowal: Teochew ano ca Chiuchow),o cecay a sowal no Payrang itini i Taywan.ono niyah a sowal ko hasowal no kasasiromaroma a finacadan. Itiya ho halafin malamicowatan a sokowan no Franso ko Kanpociya, orasaka, o sakatosa a matenakay a sowal ko Franso a sowal, nikawrira, anini sato cowa ka matiya toya i’ayaway ko katenak no Franso a sowal. Tahanini sato i,adihay to ko katayalan cemahad to ko kicai ’aloman ko tayniay a misanga’ to kofa ko Kuwaping a tamadaw, orasaka, matenak ko sowal no Kuwaping ato Ikiris a sowal i Kanpociya. [[Faylo:Kraing_Tbong_VB_01_06_6.JPG|縮圖|[[Faylo:Conbodia2.ogg|縮圖]]niyaro' (Kraing Tbong )]] === '''Pitooran(宗教)''' === O mipaypayay a Fociyaw koni pasetekan malo no kitakit a pitooran, i matini mahaop ko 95% no polong a tamdaw no Kanpociya ko mitooray tonini, sakakaay ko ka’aloman ko mitooray i,o Kanpociya a tamdaw, malecad ato fiyaw a Tayko. O itiniay a Kuwaping ato Cin finacadan o Tacen Fociya(Kuwaping a sowal:大乘佛教;Ikiris a sowal:mahāyāna buddhism), Tinsikyo ato Fa’elohay a Kristoan, o Can finacadan(Kuwaping a sowal:占族;Ikiris a sowal:Urang Campa)[5] [6] o Islan Ciyaw ko pitooran, ira ho cowa ka ’aloman a tamdaw o mitooray to pawidangay. === '''Punka(文化)''' === O sakero no Kanpociya tolo ko kasasiiked:o to’asan sakero, niyaro’ay sakero, ato sapalafang sakero. O tahapinangan no Kanpociya a sakero i,ono to’asan sakero. Adihay ko masariromaromaay a siikeday a pisalaan no lafang itini, o cinganganay i kalokitakit i, itiraay i ka’amis no kitakit a [[Faylo:Fishsale.jpg|縮圖|[[Faylo:Conbodia.ogg|縮圖]]itaminaay paliwal to dafong(Fishsale)]] no hekalay kitakit o Wukoku(Kuwaping a sowal:吳哥窟 [7]Roma a tilid: ʾṅ̥grvt̥t=ʾaṅgaravatta).isasifo’an no kitakit i, tadaadihay ko nipatirengan Fyo pipaypayan, isaka’etipan ira ko Tonlisa Fanaw, o lalen no ’ngongol no nanom ira ko cecay laya’, o kakahad i,ira ko 1,700 km²,manga’ay a pakatamina a minengneng to tataparan. Itini tona fanaw ’aloman ko kalaloma’ hananay ko tamina a ’orip, isakatimol dihekoay ko cidal, toloay ko mihaian no Linheko a rocok no punka no Kanpociya. === '''Tahapinangan a Tilid (參考文獻)''' === [1] 劍浮沙(梵語:Kamboja)是印度列國時代的十六雄國之一,又譯為甘菩遮國。 [2] Relazione del primo viaggio intorno al mondo - Wikisource. it.wikisource.org. [2019-08-07]. (原始內容存檔於2018-11-22) [3] 1.7 million. [2007-07-27]. (原始內容存檔於2013-12-02). [4] 廣西對柬埔寨投資呈爆發式增長 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館)news.xinhuanet.com [5] Andaya, Leonard Y. Leaves of the same tree: trade and ethnicity in the Straits of Melaka. University of Hawaii Press. 2008: 44 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-0-8248-3189-9</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08) [6] Reid, Anthony. Verandah of violence: the background to the Aceh problem. NUS Press. 2006: 8 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-9971-69-331-2</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08). [7] 中國地名委員會. 外国地名译名手册. 商務印書館. 1993: 31. <nowiki>ISBN 7-100-00798-4</nowiki>. Ângkôr Wat 【柬】 吳哥窟; === '''Pikafitan i papotal(外部連結)''' === •(英文)柬埔寨王國 - Cambodia e-Gov •(英文)柬埔寨電子簽證 - Cambodia e-Visa (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(繁體中文)柬埔寨旅遊部官方網站 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(英文)柬埔寨旅遊指南 •(英文)開放式目錄計劃中和柬埔寨相關的內容 •(英文) 維基媒體的柬埔寨地圖集 • 維基導遊上有關柬埔寨(繁體中文)的旅行指南 • 維基導遊上有關柬埔寨(法文)的旅行指南 • 維客旅行上的柬埔寨 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) • OpenStreetMap上有關柬埔寨的地理資訊 •谷歌地圖 7efskyxr914bectz916hqymau4ihxuf 49104 49103 2026-05-30T04:21:45Z Haratal 3361 49104 wikitext text/x-wiki == Kanpociya Hontian Kitakit(柬埔寨王國) == === ''T'''akaray sowal(概要)''''' === Kanpociya Hontian Kitakit([[kuwaping a sowal]]: 柬埔寨王國) [[Kanpociya sowal]]:高棉語:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; [[Kuwaping sowal]]: 柬埔寨王國), itiraay i [[Faylo:Flag_of_Cambodia.svg|縮圖|Flag of Cambodia]] a Pecihan-Kanatal中南半島,Katimol-Sakawalian Aciya a Korapaw東南亞大陸地區 ko kaitiraan nona [[kitakit]], o syoto tatapangan a tokay o [[Cinpin]](Kanpociya sowal:ក្រុងភ្នំពេញ,Roma a tilid:krong Phnum Pɨñ; Kuwaoing sowal:金邊). O kapot no Linheko ato Katimol-Sakawalian Aciya kitakit a Katatelekan. Isaka’etip no Kanpociya i,malalocokay ato Tayko, isaka’amis no sakawali Malala’eday ato Laoko, isakawali ato sakatimol no sawalian malafiyaw ato Yienan, ikatimol o SinloKihaw(暹羅灣). Hato masadangahay ko pala no Kanpociya,tolo no pasitiraan o tapolo ato tokos, isifo’ o dadahalay a cihenekay dafdaf, ona sera tonini makinatolo no sepat no polong sera no kitakit. Ira ko tata’akay ‘alo Mikong-‘alo(湄公河), ira ho tata’angay a fanaw o Tonglisa-fanaw(Kanpociya sowal:បឹងទន្លេសាប,Roma a tilid:Tonlé Sap; Kuwaping sowal: 洞里薩湖). === '''Nangan no kitakit(國名)''' === O tadangangan no Kanpociya o Kanpociya Hontian Kitakit(Kanpociya sowal:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; Kuwaping sowal:柬埔寨王國)。O 「ព្រះ」hananay i, fangcalay sanay「神聖的」,o 「រាជាណាចក្រ」hananay i,o honti sanay「王國」, o「កម្ពុជា」hananay i,o Kanpociya sanay「柬埔寨」. Ona ngangan tonini i,nani「कम्बोजदेश」(Kambujadeśa)(Ikiris sowal:Sanskrit; Kuwaping sowal:梵語),o maan ko imi nona sowal han i, o 「sera ni Cinfusa 」[1] sanay. Ona ngangan no Kanpociya itini i rikisi no kuwaping itiraay ho i Tonghan(東漢 25-220 mihecaan)iraay to a matilid,nikawrira adihay ko masasiromaromaay a pangangan, tahira to i Min Wanli a mihecahecaan(明朝萬曆) nga’ sacecay sanay to a pangangan to Kanpociya(柬埔寨) . Itini I nitilidan no Sa’etipay-Kitakit i,o misahinahinamay tamdaw ci [[Faylo:Location_Cambodia_ASEAN.svg|縮圖|Location Cambodia ASEAN]] (Italiya sowal:Antonio Pigafetta; Kuwaping sowal:安東尼奧·皮加費塔) o 「Camogia」[2] hananay ningra a pangangan. === Likisi(歷史) === O to’asan a parayrayan a kitakit i Conan-pan-tao ko Kanpociya, matafesiw to ko tosa a patek (2000) a mihecaan ko likisi nira. '''O nalacolan no Payon: I yiesoan to cecay a sici i, i laloma’ no kitakit no Kanpociya i, ira ko Fnan a kitakit, o India ko nipatirengan nangra to tatapangan a pitooran no kitakit, saka mafiyak ko serangawan no India a malenaf. O tatapangan a pikowannan a ningri no Fnan i, o Viyadatapora (Vyadhapura, sowal no Fan: tokay no mi’adopay), itini i ngataay no Polamyen a sakowan no aniniay. Ira ko Meking a tarawadaw, nani saetip kaamisay pasayra i kawali a pasadak to riyar. I sasifoan no sakapito a sici no yiesoan, mapalahedaw no nani ka’amisan a Cenla ko Fnan, ma’atingid koya wawa no hongti no Fnan tayra i Cawa, itira sato a patireng to Santi a hongtian a kitakit.''' Ikor no nikapalahedaw no Cenla to Fnan i, '''matongal ko ’icel no kitakit. Tahira i pikowanan ni Ceyapoman sakacecay i, pakalowid haca cingra a mi’eco to sifo’ay ato ka’amisan a pala no Lawos. O kasalaled a pala i, i ka’amisan tahira i Nancaw, i katimolan i, tahira i rarem no Meking a tarawadaw, mihaop to aniniay a Kanpociya, Lawos ato katimolan no Yienan. Awaay ko teloc ni Ceyapoman sakacecay mamirayray to pikowanan. I kor no nikapatay nira i, o sona  nira ci Ceyatitaywi ko mamalahongti. Fahal sa milafodes ko kitakit, pangangan han no likisi tonini a demak to "O Tarawadaw a Cenla ato Hadhad a Cenla" a kalaloodan, pakarawraw i laloma'an no kitakit.''' I ka’ayaw kaikor no yiesoan no 787 a mihecaan i, '''oya pikowanan a tokay ci Sanpipora no Cidalay a hontian a kitakit i tarawadaw a Cenla, mapeleng a ma'eco no Saliyentra a hongtian a kitakit. Mapacok a mapatay koya hongti ci Mohipotifaman, malepel haca koya wawa no hongti (oya mamalahongti i ikor ci Ceyapoman sakatosa). Nani itiya ho sato, makowanan no i Cawaay a Saliyentra (Santi) a hongtian a kitakit koya tarawadaw a Cenla, tahira i nikalafac ni Ceyapoman sakatosa nani Cawa, ta misiiked cingra a malahongti. Palacecay ci Ceyapoman sakatosa a mikowan to tarawadaw a Cenla ato hadhad a Cenla. Itira i ka’amisan-kawali no Ankor to paka tolo polo' a kongliay i Lici a lotok, saka mipatireng to Ankor a hontian a kitakit.''' O Ankor a hongtian a kitakit, o pangangan han haca to Kemer a hongtian a kitakit, '''tahira i saka safaw tosa a sici i, tadamatedi'ay ko kitakit, tadamakapahay ko serangawan. O kasalaled a pala nira i, mihaop to polong no aniniay a Kanpociya, ato kasa'etal a pala no Taylen, Lawos ato Yienan. I saka safaw tolo a sici i, matenak ko Sancopo a Fociw (Theravada a Fociw) nani Sililanka a tayni. Itini i saka 1430 a mihecaan (saka-lima a mihecaan no Siyande no Min), midefong ko Sinlo to Kanpociya, milikot to tokay no Ankor to pakapito a folad, o sakaheci ko pakapeleng to Ankor. O nika tadamangata no Ankor to Sinlo i, o sakasawad to Ankor, mafolaw tayra i Kinpen a mipatireng to ningri itira. Nani itiya sato, maroray ko 'icel no Kanpociya, misi'ayaw to ka'ayaw ato kaikolan no Yienan ato Sinlo a tosaay a fiyaw a kitakit a midefong, pangangan han tonini a karawrawan a mihecahecaan to "O to'eman a citay". Micalap ko Yienan to la'enoay a Kanpociya (oya sacumodan no Mikong a tarawadaw a pala), oni ko sakamalala'isan a demak.''' Itini i saka 1296 a mihecaan, miocor ko Yincaw ci Cew-takowan a mihilap to Ankor a hongtian a kitakit, '''pakacecay a mihecaan ko nipihilap nira. Pinokay sato i, mitilid ci Cew-takowan to cecay a codad "Cen-la-fong-to-ci", o pisiwkayan no codad to lekakawa no pikowan, sici ato kicay, saki'orip, palapalaan ato fonka. Caay ko pisiwkayan aca ko pi'arawan nira i, ira ho ko sepat a polo' a tadamaanay a liyad. Tahira sato i saka safaw siwa a sici, falicen no tamdaw ko codad to sowal no France, Germany ato inko ato masamaanay a sowal. I ka'ayaw no pikowanan no Fakong to Ankor, o pakakalimelaan a tadamaanay a likisi a codad no Kanpociya.''' O picowatan no France a pikuwan to Indocina, nani 1863 tahira i 1953 a mihecaan, '''micalap ko France a micingcing tonini a pala (O pidefong no Yoropa ato Amirika a kitakit to ni'ecoan a pala). I 1863 a mihecaan, paci'cien no France ko Kanpociya a micingcing, mala o pisimawan a kitakit. I sakatosa a kalaloodan a hekal, nani 1942 a mihecaan tahira i 1945 a mihecaan, micalap ko Ripon to Kanpociya. Ikol no kalaloodan i, itini i 1953 a mihecaan saka safaw cecay a folad saka siwa a romi'ad, misiiked ko Kanpociya a miliyas to pikowan no France. Satapang i, o pikuwan no hongti, o sakacecayay a hongtian a kitakit no Kanpociya, itini i pikowan ni Siyanoan i, o kitenokay ko sapikowan.''' Miteka i tenok no 1960 a mihecaan, '''ona toloay a ci’icelay a kitakit, o Congko, o Amirika ato o Solin, mapolong a midefong tonini a Indocina a pala a micowat ato mikowan. Mafiyok ko nikakemet no kasakitakit ato kalaloodan no Vietnam i, malalood ko laloma'ay no Kanpociya. Itini i 1970 a mihecaan saka tolo a folad saka safaw falo a romi'ad, ci Lon Nol a Ciyancin, oya mikiAmirikaay ko faloco' nira, mifodfod to sifo, mipalasawad to sakahontian a patireng to Kapolongan a Kitakit no Khmer. Roma i, o mikiCongkoay ci Siyano a honti i, pasonolay tarira i Beijing a maro'. I kalaloodan no Vietnam i, malala'is ko hitay no timolay a Vietnam, hitay no Amirika, sifoay ni Lon Nol a hitay ato hitay no amisay a Vietnam (o Kahengangay a Khmer a hitay), ta pakatati'ih to 'orip no finawlan i laloma' no Kanpociya.''' Itini i 1975 a mihecaan saka sepat a folad saka safaw pito a romi'ad, '''ikor no piliyas no hitay no Amirika to ningri no Kanpociya i Phnom Penh i, mi'eco ko nikeridan ni Pol Pot a congsoci no Kyosanto no Kanpociya a Kahengangay a Khmer toya ningri, patireng to Mincoay a Kanpociya a sifo. Oya hongti ci Siyano i, nani Pyongyang no Codang a patatikor a minokay i kitakit, nikawrira kalamkam sa marofo no Kahengangay a Khmer a hitay. Itini i 1976 a mihecaan saka pito a folad saka enem a romi'ad, o malacitodongay a mikowan no Kahengangay a Khmer ci Pol Pot i, mipalasawad to payso, milalap to finawlan nani tokay a patayra i papotal, paci'ci nira a papisaomah ato mipacok to cifana'ay a tamdaw. Itini i pikuwanan nira to tolo a mihecaan falo a folad i, mifatol cingra to kacacemleman a pikuwan. O nika cahif, nika roray, lifong ato makari'angay a masamaanay a pades ko sapipatayan to kalilima no finawlan i kitakit, o cecay no sakacipadesan ko ci'edesay ato makari'angay a nikademakan no tamdaw i saka 20 a sici. I pakayniay to papotal a kitakit i, o pikuwan ni Pol Pot no Kahengangay a Khmer i, o nika fangafan to sifo no Vietnam i kalingangan no Vietnam itiya ho a karawrawan, mangalef midefong to sakowan no pala no Vietnam ato milomek to finawlan no Vietnam. O nika masasiwidawidang to kapolonan a kitakit no Cukoku i, roma i, kalatatiih no Congko ato Russia, saka malaladof ko Kanpociya to Cukoku a milifet to Vietnam ato Sulin. Oya Mincoay a Kanpociya i, pakacoker ko Linhoko a misimaw, saka pakaala to kamaro'an no Linhoko.''' I 1978 a mihecaan saka safaw toosa a folad, '''midefong ko hitay no Vietnam to Kanpociya,''' === '''Palapalaan(地理)''' === O dadahal no sera ira ko 181,035 km², o polong no kitakit i,misilsilan maka24 ko etal ato cecay a no Hontian a Tokay, ika’amis malafiyaw ato Tayko, Lyawko, ikatimol i,madado’edo’ ko pala ato Yienan, isakatimol no sa’etipan misi’ayaway to Sinlowan(暹羅灣). O kakaya’ no lislis no riyar ira ko 443 km,ilaloma’ nona kitakit ira ko cecay a fanaw o Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖; Roma a tilid: Tonlé Sap), o pifotingan, pialaan to nanom itini, o saka’orip tamtamdaw.Mahaop ko 20% no polong a sera o liomahan. 24 ko kasaetal sakowan, sepatay aca ko misi’ayaway to riyar a sakowan, tolo ko niyahay pikowan a sakowan, 172 ko mamangay a etal. O tahapinangan a pala i, o isifo’ay nona kitakit a Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖), Pasa ’alo ato nani ka’amis taratimol a mihifalat tona kitakit a Mikong ’alo,isifo’ay no kitakit a dafdaf i,mahaop ko 3/4 no polong a sera no kitakit. O Tonlisa Fanaw ato Mikong ’alo nani tongroh no riyar 100 m ko ka’akawang.sa’akawang sa nani tongroh no riyar i,masakefohkefohay ko pala,o itiraay i sakatimol no sa’etipay a Toko lotok mitifacay to 1500 m ko ka’akawang, nani ka’amisay no sa’etipan taratimol sa no sa’etipan ko do’edo’edo. O itiraay I kawali a Awlar Lotok(Phnom Aural)o sa’akawangay no Kanpociya kitakita, tahiraay to 1771 m ko ka’akawang. === '''Siici(政治)''' === Itiyaay i 1993 mihecan a kinpo tatapangan rikec no kitakit, misetek to faco no kitakit o Hontian Kitakit, masasiiked ko Misanga’ay to rikec, Matayal to Demak ato Misawkitay,toloay ko kasasiiked no sakowan ’icel. O honti i,tahira i patay ko kalasawara’an,kakomodan no sofitay, o tahapinangan no kalacecay no kitakit ato kaira no kitakit a tahadahoc, ira heca ko ’icel mitedal to tata’angay raraw no malofoay tamdaw. Ano cakapakatayal ato ano miholol i romaay kitakit ko honti, o tapang no Fafa’eday Pikaykian no Kitakit ko mamiceror to tayal no honti.Ano mapatay ko honti, o tapang no sifo, kakeridan no tosaay rekad no mipaypayay a Fociyaw, o tapang no Fafa’eday Pikaykian ato Finawlan Pikaykian polong han 9 ko tamdaw misanga’ to iingkay, masasowal a misimsim to mamalahonti nani laloma’an no honti, patireng to fa’elohay a honti. === '''Kicai(經濟)''' === O cecay no polong a cowaho kacomahad ko ’orip a kotakit ko Kanpociya,ira ko 4 a hecek no pili’etanan nona kitakit, oriraan i,o pihololan no lafang, mitelekay to riko’, misaloma ato liomah. Oninian haw i,cowa ka citolas ko fodfod tona kitakit, orasaka, macara ko sapicomahadaw to kicai no kitakit, kalomihecaan a kacomahad no kicai tahiraay aca i 7% ko sa’osi.orasaka, tadamatatifac ko kasasiroma no cipaysoay ato manikaway ko ’orip, o manikaway a tamdaw i,awa ko sapaising, cakapapitilid to ka’emangay,tada awa ko fana’ to maamaan. I 2006 miheca, o mipalafangay a tayni cilafas to 170 ko ofad,[3]2005 miheca makarkar i riyar ko kasolin a simal ato palapalaan a kaso, i 2009 ano ca i 2010 miheca a misatapang paliwal, tata’ang ko pisiwar to kacomahad no kicai no Kanpociya a manga’ay. [1] === '''Tamdaw(人口)''' === O polong a tamdaw no Konpociya ira ko 1550 ofad, o Kanpociya a finacadan mahaop ko 90% ko ka’aloman, ira ho roma a mamangay a finacadan o Kuwaping mahaop ko 1%, o Cing finacadan(Kuwaping a sowal:京族; Roma a tilid:Gin)mahaop ko 9%, o Laos(Kuwaping a sowal:佬族)ato Tay finacadan, ira ho ko masasiromaromaay a mamangay a 20 ko finacadan,oninian i,ira ko ikemoday no lotok a maro’. O lalen no ’orip i, 71.41 ko mihecaan. == '''Sowal(語言)''' == O tamdaw no Kanpociya sahetoay mira’oyay to sowal ato tilid no Kanpociya,ira kono niyah a sa’osi,itini i Kanpociya ikakaay ko katenak no Kanpociya pasasotiri’en ato no Arapiya a sa’osi. O sowal no Kuwaping itini ono Cawco a sowal(Ikiris a sowal: Teochew ano ca Chiuchow),o cecay a sowal no Payrang itini i Taywan.ono niyah a sowal ko hasowal no kasasiromaroma a finacadan. Itiya ho halafin malamicowatan a sokowan no Franso ko Kanpociya, orasaka, o sakatosa a matenakay a sowal ko Franso a sowal, nikawrira, anini sato cowa ka matiya toya i’ayaway ko katenak no Franso a sowal. Tahanini sato i,adihay to ko katayalan cemahad to ko kicai ’aloman ko tayniay a misanga’ to kofa ko Kuwaping a tamadaw, orasaka, matenak ko sowal no Kuwaping ato Ikiris a sowal i Kanpociya. [[Faylo:Kraing_Tbong_VB_01_06_6.JPG|縮圖|[[Faylo:Conbodia2.ogg|縮圖]]niyaro' (Kraing Tbong )]] === '''Pitooran(宗教)''' === O mipaypayay a Fociyaw koni pasetekan malo no kitakit a pitooran, i matini mahaop ko 95% no polong a tamdaw no Kanpociya ko mitooray tonini, sakakaay ko ka’aloman ko mitooray i,o Kanpociya a tamdaw, malecad ato fiyaw a Tayko. O itiniay a Kuwaping ato Cin finacadan o Tacen Fociya(Kuwaping a sowal:大乘佛教;Ikiris a sowal:mahāyāna buddhism), Tinsikyo ato Fa’elohay a Kristoan, o Can finacadan(Kuwaping a sowal:占族;Ikiris a sowal:Urang Campa)[5] [6] o Islan Ciyaw ko pitooran, ira ho cowa ka ’aloman a tamdaw o mitooray to pawidangay. === '''Punka(文化)''' === O sakero no Kanpociya tolo ko kasasiiked:o to’asan sakero, niyaro’ay sakero, ato sapalafang sakero. O tahapinangan no Kanpociya a sakero i,ono to’asan sakero. Adihay ko masariromaromaay a siikeday a pisalaan no lafang itini, o cinganganay i kalokitakit i, itiraay i ka’amis no kitakit a [[Faylo:Fishsale.jpg|縮圖|[[Faylo:Conbodia.ogg|縮圖]]itaminaay paliwal to dafong(Fishsale)]] no hekalay kitakit o Wukoku(Kuwaping a sowal:吳哥窟 [7]Roma a tilid: ʾṅ̥grvt̥t=ʾaṅgaravatta).isasifo’an no kitakit i, tadaadihay ko nipatirengan Fyo pipaypayan, isaka’etipan ira ko Tonlisa Fanaw, o lalen no ’ngongol no nanom ira ko cecay laya’, o kakahad i,ira ko 1,700 km²,manga’ay a pakatamina a minengneng to tataparan. Itini tona fanaw ’aloman ko kalaloma’ hananay ko tamina a ’orip, isakatimol dihekoay ko cidal, toloay ko mihaian no Linheko a rocok no punka no Kanpociya. === '''Tahapinangan a Tilid (參考文獻)''' === [1] 劍浮沙(梵語:Kamboja)是印度列國時代的十六雄國之一,又譯為甘菩遮國。 [2] Relazione del primo viaggio intorno al mondo - Wikisource. it.wikisource.org. [2019-08-07]. (原始內容存檔於2018-11-22) [3] 1.7 million. [2007-07-27]. (原始內容存檔於2013-12-02). [4] 廣西對柬埔寨投資呈爆發式增長 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館)news.xinhuanet.com [5] Andaya, Leonard Y. Leaves of the same tree: trade and ethnicity in the Straits of Melaka. University of Hawaii Press. 2008: 44 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-0-8248-3189-9</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08) [6] Reid, Anthony. Verandah of violence: the background to the Aceh problem. NUS Press. 2006: 8 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-9971-69-331-2</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08). [7] 中國地名委員會. 外国地名译名手册. 商務印書館. 1993: 31. <nowiki>ISBN 7-100-00798-4</nowiki>. Ângkôr Wat 【柬】 吳哥窟; === '''Pikafitan i papotal(外部連結)''' === •(英文)柬埔寨王國 - Cambodia e-Gov •(英文)柬埔寨電子簽證 - Cambodia e-Visa (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(繁體中文)柬埔寨旅遊部官方網站 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(英文)柬埔寨旅遊指南 •(英文)開放式目錄計劃中和柬埔寨相關的內容 •(英文) 維基媒體的柬埔寨地圖集 • 維基導遊上有關柬埔寨(繁體中文)的旅行指南 • 維基導遊上有關柬埔寨(法文)的旅行指南 • 維客旅行上的柬埔寨 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) • OpenStreetMap上有關柬埔寨的地理資訊 •谷歌地圖 s0ikxq4fcwqc8ffc2og7e7m72djsge9 49105 49104 2026-05-30T04:22:54Z Haratal 3361 49105 wikitext text/x-wiki == Kanpociya Hontian Kitakit(柬埔寨王國) == === ''T'''akaray sowal(概要)''''' === Kanpociya Hontian Kitakit([[kuwaping a sowal]]: 柬埔寨王國) [[Kanpociya sowal]]:高棉語:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; [[Kuwaping sowal]]: 柬埔寨王國), itiraay i [[Faylo:Flag_of_Cambodia.svg|縮圖|Flag of Cambodia]] a Pecihan-Kanatal中南半島,Katimol-Sakawalian Aciya a Korapaw東南亞大陸地區 ko kaitiraan nona [[kitakit]], o syoto tatapangan a tokay o [[Cinpin]](Kanpociya sowal:ក្រុងភ្នំពេញ,Roma a tilid:krong Phnum Pɨñ; Kuwaoing sowal:金邊). O kapot no Linheko ato Katimol-Sakawalian Aciya kitakit a Katatelekan. Isaka’etip no Kanpociya i,malalocokay ato Tayko, isaka’amis no sakawali Malala’eday ato Laoko, isakawali ato sakatimol no sawalian malafiyaw ato Yienan, ikatimol o SinloKihaw(暹羅灣). Hato masadangahay ko pala no Kanpociya,tolo no pasitiraan o tapolo ato tokos, isifo’ o dadahalay a cihenekay dafdaf, ona sera tonini makinatolo no sepat no polong sera no kitakit. Ira ko tata’akay ‘alo Mikong-‘alo(湄公河), ira ho tata’angay a fanaw o Tonglisa-fanaw(Kanpociya sowal:បឹងទន្លេសាប,Roma a tilid:Tonlé Sap; Kuwaping sowal: 洞里薩湖). === '''Nangan no kitakit(國名)''' === O tadangangan no Kanpociya o Kanpociya Hontian Kitakit(Kanpociya sowal:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; Kuwaping sowal:柬埔寨王國)。O 「ព្រះ」hananay i, fangcalay sanay「神聖的」,o 「រាជាណាចក្រ」hananay i,o honti sanay「王國」, o「កម្ពុជា」hananay i,o Kanpociya sanay「柬埔寨」. Ona ngangan tonini i,nani「कम्बोजदेश」(Kambujadeśa)(Ikiris sowal:Sanskrit; Kuwaping sowal:梵語),o maan ko imi nona sowal han i, o 「sera ni Cinfusa 」[1] sanay. Ona ngangan no Kanpociya itini i rikisi no kuwaping itiraay ho i Tonghan(東漢 25-220 mihecaan)iraay to a matilid,nikawrira adihay ko masasiromaromaay a pangangan, tahira to i Min Wanli a mihecahecaan(明朝萬曆) nga’ sacecay sanay to a pangangan to Kanpociya(柬埔寨) . Itini I nitilidan no Sa’etipay-Kitakit i,o misahinahinamay tamdaw ci [[Faylo:Location_Cambodia_ASEAN.svg|縮圖|Location Cambodia ASEAN]] (Italiya sowal:Antonio Pigafetta; Kuwaping sowal:安東尼奧·皮加費塔) o 「Camogia」[2] hananay ningra a pangangan. === Likisi(歷史) === O to’asan a parayrayan a kitakit i Conan-pan-tao ko Kanpociya, matafesiw to ko tosa a patek (2000) a mihecaan ko likisi nira. '''O nalacolan no Payon: I yiesoan to cecay a sici i, i laloma’ no kitakit no Kanpociya i, ira ko Fnan a kitakit, o India ko nipatirengan nangra to tatapangan a pitooran no kitakit, saka mafiyak ko serangawan no India a malenaf. O tatapangan a pikowannan a ningri no Fnan i, o Viyadatapora (Vyadhapura, sowal no Fan: tokay no mi’adopay), itini i ngataay no Polamyen a sakowan no aniniay. Ira ko Meking a tarawadaw, nani saetip kaamisay pasayra i kawali a pasadak to riyar. I sasifoan no sakapito a sici no yiesoan, mapalahedaw no nani ka’amisan a Cenla ko Fnan, ma’atingid koya wawa no hongti no Fnan tayra i Cawa, itira sato a patireng to Santi a hongtian a kitakit.''' Ikor no nikapalahedaw no Cenla to Fnan i, '''matongal ko ’icel no kitakit. Tahira i pikowanan ni Ceyapoman sakacecay i, pakalowid haca cingra a mi’eco to sifo’ay ato ka’amisan a pala no Lawos. O kasalaled a pala i, i ka’amisan tahira i Nancaw, i katimolan i, tahira i rarem no Meking a tarawadaw, mihaop to aniniay a Kanpociya, Lawos ato katimolan no Yienan. Awaay ko teloc ni Ceyapoman sakacecay mamirayray to pikowanan. I kor no nikapatay nira i, o sona  nira ci Ceyatitaywi ko mamalahongti. Fahal sa milafodes ko kitakit, pangangan han no likisi tonini a demak to "O Tarawadaw a Cenla ato Hadhad a Cenla" a kalaloodan, pakarawraw i laloma'an no kitakit.''' I ka’ayaw kaikor no yiesoan no 787 a mihecaan i, '''oya pikowanan a tokay ci Sanpipora no Cidalay a hontian a kitakit i tarawadaw a Cenla, mapeleng a ma'eco no Saliyentra a hongtian a kitakit. Mapacok a mapatay koya hongti ci Mohipotifaman, malepel haca koya wawa no hongti (oya mamalahongti i ikor ci Ceyapoman sakatosa). Nani itiya ho sato, makowanan no i Cawaay a Saliyentra (Santi) a hongtian a kitakit koya tarawadaw a Cenla, tahira i nikalafac ni Ceyapoman sakatosa nani Cawa, ta misiiked cingra a malahongti. Palacecay ci Ceyapoman sakatosa a mikowan to tarawadaw a Cenla ato hadhad a Cenla. Itira i ka’amisan-kawali no Ankor to paka tolo polo' a kongliay i Lici a lotok, saka mipatireng to Ankor a hontian a kitakit.''' O Ankor a hongtian a kitakit, o pangangan han haca to Kemer a hongtian a kitakit, '''tahira i saka safaw tosa a sici i, tadamatedi'ay ko kitakit, tadamakapahay ko serangawan. O kasalaled a pala nira i, mihaop to polong no aniniay a Kanpociya, ato kasa'etal a pala no Taylen, Lawos ato Yienan. I saka safaw tolo a sici i, matenak ko Sancopo a Fociw (Theravada a Fociw) nani Sililanka a tayni. Itini i saka 1430 a mihecaan (saka-lima a mihecaan no Siyande no Min), midefong ko Sinlo to Kanpociya, milikot to tokay no Ankor to pakapito a folad, o sakaheci ko pakapeleng to Ankor. O nika tadamangata no Ankor to Sinlo i, o sakasawad to Ankor, mafolaw tayra i Kinpen a mipatireng to ningri itira. Nani itiya sato, maroray ko 'icel no Kanpociya, misi'ayaw to ka'ayaw ato kaikolan no Yienan ato Sinlo a tosaay a fiyaw a kitakit a midefong, pangangan han tonini a karawrawan a mihecahecaan to "O to'eman a citay". Micalap ko Yienan to la'enoay a Kanpociya (oya sacumodan no Mikong a tarawadaw a pala), oni ko sakamalala'isan a demak.''' Itini i saka 1296 a mihecaan, miocor ko Yincaw ci Cew-takowan a mihilap to Ankor a hongtian a kitakit, '''pakacecay a mihecaan ko nipihilap nira. Pinokay sato i, mitilid ci Cew-takowan to cecay a codad "Cen-la-fong-to-ci", o pisiwkayan no codad to lekakawa no pikowan, sici ato kicay, saki'orip, palapalaan ato fonka. Caay ko pisiwkayan aca ko pi'arawan nira i, ira ho ko sepat a polo' a tadamaanay a liyad. Tahira sato i saka safaw siwa a sici, falicen no tamdaw ko codad to sowal no France, Germany ato inko ato masamaanay a sowal. I ka'ayaw no pikowanan no Fakong to Ankor, o pakakalimelaan a tadamaanay a likisi a codad no Kanpociya.''' O picowatan no France a pikuwan to Indocina, nani 1863 tahira i 1953 a mihecaan, '''micalap ko France a micingcing tonini a pala (O pidefong no Yoropa ato Amirika a kitakit to ni'ecoan a pala). I 1863 a mihecaan, paci'cien no France ko Kanpociya a micingcing, mala o pisimawan a kitakit. I sakatosa a kalaloodan a hekal, nani 1942 a mihecaan tahira i 1945 a mihecaan, micalap ko Ripon to Kanpociya. Ikol no kalaloodan i, itini i 1953 a mihecaan saka safaw cecay a folad saka siwa a romi'ad, misiiked ko Kanpociya a miliyas to pikowan no France. Satapang i, o pikuwan no hongti, o sakacecayay a hongtian a kitakit no Kanpociya, itini i pikowan ni Siyanoan i, o kitenokay ko sapikowan.''' Miteka i tenok no 1960 a mihecaan, '''ona toloay a ci’icelay a kitakit, o Congko, o Amirika ato o Solin, mapolong a midefong tonini a Indocina a pala a micowat ato mikowan. Mafiyok ko nikakemet no kasakitakit ato kalaloodan no Vietnam i, malalood ko laloma'ay no Kanpociya. Itini i 1970 a mihecaan saka tolo a folad saka safaw falo a romi'ad, ci Lon Nol a Ciyancin, oya mikiAmirikaay ko faloco' nira, mifodfod to sifo, mipalasawad to sakahontian a patireng to Kapolongan a Kitakit no Khmer. Roma i, o mikiCongkoay ci Siyano a honti i, pasonolay tarira i Beijing a maro'. I kalaloodan no Vietnam i, malala'is ko hitay no timolay a Vietnam, hitay no Amirika, sifoay ni Lon Nol a hitay ato hitay no amisay a Vietnam (o Kahengangay a Khmer a hitay), ta pakatati'ih to 'orip no finawlan i laloma' no Kanpociya.''' Itini i 1975 a mihecaan saka sepat a folad saka safaw pito a romi'ad, '''ikor no piliyas no hitay no Amirika to ningri no Kanpociya i Phnom Penh i, mi'eco ko nikeridan ni Pol Pot a congsoci no Kyosanto no Kanpociya a Kahengangay a Khmer toya ningri, patireng to Mincoay a Kanpociya a sifo. Oya hongti ci Siyano i, nani Pyongyang no Codang a patatikor a minokay i kitakit, nikawrira kalamkam sa marofo no Kahengangay a Khmer a hitay. Itini i 1976 a mihecaan saka pito a folad saka enem a romi'ad, o malacitodongay a mikowan no Kahengangay a Khmer ci Pol Pot i, mipalasawad to payso, milalap to finawlan nani tokay a patayra i papotal, paci'ci nira a papisaomah ato mipacok to cifana'ay a tamdaw. Itini i pikuwanan nira to tolo a mihecaan falo a folad i, mifatol cingra to kacacemleman a pikuwan. O nika cahif, nika roray, lifong ato makari'angay a masamaanay a pades ko sapipatayan to kalilima no finawlan i kitakit, o cecay no sakacipadesan ko ci'edesay ato makari'angay a nikademakan no tamdaw i saka 20 a sici. I pakayniay to papotal a kitakit i, o pikuwan ni Pol Pot no Kahengangay a Khmer i, o nika fangafan to sifo no Vietnam i kalingangan no Vietnam itiya ho a karawrawan, mangalef midefong to sakowan no pala no Vietnam ato milomek to finawlan no Vietnam. O nika masasiwidawidang to kapolonan a kitakit no Cukoku i, roma i, kalatatiih no Congko ato Russia, saka malaladof ko Kanpociya to Cukoku a milifet to Vietnam ato Sulin. Oya Mincoay a Kanpociya i, pakacoker ko Linhoko a misimaw, saka pakaala to kamaro'an no Linhoko.''' I 1978 a mihecaan saka safaw toosa a folad, '''midefong ko hitay no Vietnam to Kanpociya, ta micalap to Phnom Penh itini i 1979 a mihecaan saka cecay a folad saka pito a romi'ad.''' === '''Palapalaan(地理)''' === O dadahal no sera ira ko 181,035 km², o polong no kitakit i,misilsilan maka24 ko etal ato cecay a no Hontian a Tokay, ika’amis malafiyaw ato Tayko, Lyawko, ikatimol i,madado’edo’ ko pala ato Yienan, isakatimol no sa’etipan misi’ayaway to Sinlowan(暹羅灣). O kakaya’ no lislis no riyar ira ko 443 km,ilaloma’ nona kitakit ira ko cecay a fanaw o Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖; Roma a tilid: Tonlé Sap), o pifotingan, pialaan to nanom itini, o saka’orip tamtamdaw.Mahaop ko 20% no polong a sera o liomahan. 24 ko kasaetal sakowan, sepatay aca ko misi’ayaway to riyar a sakowan, tolo ko niyahay pikowan a sakowan, 172 ko mamangay a etal. O tahapinangan a pala i, o isifo’ay nona kitakit a Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖), Pasa ’alo ato nani ka’amis taratimol a mihifalat tona kitakit a Mikong ’alo,isifo’ay no kitakit a dafdaf i,mahaop ko 3/4 no polong a sera no kitakit. O Tonlisa Fanaw ato Mikong ’alo nani tongroh no riyar 100 m ko ka’akawang.sa’akawang sa nani tongroh no riyar i,masakefohkefohay ko pala,o itiraay i sakatimol no sa’etipay a Toko lotok mitifacay to 1500 m ko ka’akawang, nani ka’amisay no sa’etipan taratimol sa no sa’etipan ko do’edo’edo. O itiraay I kawali a Awlar Lotok(Phnom Aural)o sa’akawangay no Kanpociya kitakita, tahiraay to 1771 m ko ka’akawang. === '''Siici(政治)''' === Itiyaay i 1993 mihecan a kinpo tatapangan rikec no kitakit, misetek to faco no kitakit o Hontian Kitakit, masasiiked ko Misanga’ay to rikec, Matayal to Demak ato Misawkitay,toloay ko kasasiiked no sakowan ’icel. O honti i,tahira i patay ko kalasawara’an,kakomodan no sofitay, o tahapinangan no kalacecay no kitakit ato kaira no kitakit a tahadahoc, ira heca ko ’icel mitedal to tata’angay raraw no malofoay tamdaw. Ano cakapakatayal ato ano miholol i romaay kitakit ko honti, o tapang no Fafa’eday Pikaykian no Kitakit ko mamiceror to tayal no honti.Ano mapatay ko honti, o tapang no sifo, kakeridan no tosaay rekad no mipaypayay a Fociyaw, o tapang no Fafa’eday Pikaykian ato Finawlan Pikaykian polong han 9 ko tamdaw misanga’ to iingkay, masasowal a misimsim to mamalahonti nani laloma’an no honti, patireng to fa’elohay a honti. === '''Kicai(經濟)''' === O cecay no polong a cowaho kacomahad ko ’orip a kotakit ko Kanpociya,ira ko 4 a hecek no pili’etanan nona kitakit, oriraan i,o pihololan no lafang, mitelekay to riko’, misaloma ato liomah. Oninian haw i,cowa ka citolas ko fodfod tona kitakit, orasaka, macara ko sapicomahadaw to kicai no kitakit, kalomihecaan a kacomahad no kicai tahiraay aca i 7% ko sa’osi.orasaka, tadamatatifac ko kasasiroma no cipaysoay ato manikaway ko ’orip, o manikaway a tamdaw i,awa ko sapaising, cakapapitilid to ka’emangay,tada awa ko fana’ to maamaan. I 2006 miheca, o mipalafangay a tayni cilafas to 170 ko ofad,[3]2005 miheca makarkar i riyar ko kasolin a simal ato palapalaan a kaso, i 2009 ano ca i 2010 miheca a misatapang paliwal, tata’ang ko pisiwar to kacomahad no kicai no Kanpociya a manga’ay. [1] === '''Tamdaw(人口)''' === O polong a tamdaw no Konpociya ira ko 1550 ofad, o Kanpociya a finacadan mahaop ko 90% ko ka’aloman, ira ho roma a mamangay a finacadan o Kuwaping mahaop ko 1%, o Cing finacadan(Kuwaping a sowal:京族; Roma a tilid:Gin)mahaop ko 9%, o Laos(Kuwaping a sowal:佬族)ato Tay finacadan, ira ho ko masasiromaromaay a mamangay a 20 ko finacadan,oninian i,ira ko ikemoday no lotok a maro’. O lalen no ’orip i, 71.41 ko mihecaan. == '''Sowal(語言)''' == O tamdaw no Kanpociya sahetoay mira’oyay to sowal ato tilid no Kanpociya,ira kono niyah a sa’osi,itini i Kanpociya ikakaay ko katenak no Kanpociya pasasotiri’en ato no Arapiya a sa’osi. O sowal no Kuwaping itini ono Cawco a sowal(Ikiris a sowal: Teochew ano ca Chiuchow),o cecay a sowal no Payrang itini i Taywan.ono niyah a sowal ko hasowal no kasasiromaroma a finacadan. Itiya ho halafin malamicowatan a sokowan no Franso ko Kanpociya, orasaka, o sakatosa a matenakay a sowal ko Franso a sowal, nikawrira, anini sato cowa ka matiya toya i’ayaway ko katenak no Franso a sowal. Tahanini sato i,adihay to ko katayalan cemahad to ko kicai ’aloman ko tayniay a misanga’ to kofa ko Kuwaping a tamadaw, orasaka, matenak ko sowal no Kuwaping ato Ikiris a sowal i Kanpociya. [[Faylo:Kraing_Tbong_VB_01_06_6.JPG|縮圖|[[Faylo:Conbodia2.ogg|縮圖]]niyaro' (Kraing Tbong )]] === '''Pitooran(宗教)''' === O mipaypayay a Fociyaw koni pasetekan malo no kitakit a pitooran, i matini mahaop ko 95% no polong a tamdaw no Kanpociya ko mitooray tonini, sakakaay ko ka’aloman ko mitooray i,o Kanpociya a tamdaw, malecad ato fiyaw a Tayko. O itiniay a Kuwaping ato Cin finacadan o Tacen Fociya(Kuwaping a sowal:大乘佛教;Ikiris a sowal:mahāyāna buddhism), Tinsikyo ato Fa’elohay a Kristoan, o Can finacadan(Kuwaping a sowal:占族;Ikiris a sowal:Urang Campa)[5] [6] o Islan Ciyaw ko pitooran, ira ho cowa ka ’aloman a tamdaw o mitooray to pawidangay. === '''Punka(文化)''' === O sakero no Kanpociya tolo ko kasasiiked:o to’asan sakero, niyaro’ay sakero, ato sapalafang sakero. O tahapinangan no Kanpociya a sakero i,ono to’asan sakero. Adihay ko masariromaromaay a siikeday a pisalaan no lafang itini, o cinganganay i kalokitakit i, itiraay i ka’amis no kitakit a [[Faylo:Fishsale.jpg|縮圖|[[Faylo:Conbodia.ogg|縮圖]]itaminaay paliwal to dafong(Fishsale)]] no hekalay kitakit o Wukoku(Kuwaping a sowal:吳哥窟 [7]Roma a tilid: ʾṅ̥grvt̥t=ʾaṅgaravatta).isasifo’an no kitakit i, tadaadihay ko nipatirengan Fyo pipaypayan, isaka’etipan ira ko Tonlisa Fanaw, o lalen no ’ngongol no nanom ira ko cecay laya’, o kakahad i,ira ko 1,700 km²,manga’ay a pakatamina a minengneng to tataparan. Itini tona fanaw ’aloman ko kalaloma’ hananay ko tamina a ’orip, isakatimol dihekoay ko cidal, toloay ko mihaian no Linheko a rocok no punka no Kanpociya. === '''Tahapinangan a Tilid (參考文獻)''' === [1] 劍浮沙(梵語:Kamboja)是印度列國時代的十六雄國之一,又譯為甘菩遮國。 [2] Relazione del primo viaggio intorno al mondo - Wikisource. it.wikisource.org. [2019-08-07]. (原始內容存檔於2018-11-22) [3] 1.7 million. [2007-07-27]. (原始內容存檔於2013-12-02). [4] 廣西對柬埔寨投資呈爆發式增長 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館)news.xinhuanet.com [5] Andaya, Leonard Y. Leaves of the same tree: trade and ethnicity in the Straits of Melaka. University of Hawaii Press. 2008: 44 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-0-8248-3189-9</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08) [6] Reid, Anthony. Verandah of violence: the background to the Aceh problem. NUS Press. 2006: 8 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-9971-69-331-2</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08). [7] 中國地名委員會. 外国地名译名手册. 商務印書館. 1993: 31. <nowiki>ISBN 7-100-00798-4</nowiki>. Ângkôr Wat 【柬】 吳哥窟; === '''Pikafitan i papotal(外部連結)''' === •(英文)柬埔寨王國 - Cambodia e-Gov •(英文)柬埔寨電子簽證 - Cambodia e-Visa (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(繁體中文)柬埔寨旅遊部官方網站 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(英文)柬埔寨旅遊指南 •(英文)開放式目錄計劃中和柬埔寨相關的內容 •(英文) 維基媒體的柬埔寨地圖集 • 維基導遊上有關柬埔寨(繁體中文)的旅行指南 • 維基導遊上有關柬埔寨(法文)的旅行指南 • 維客旅行上的柬埔寨 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) • OpenStreetMap上有關柬埔寨的地理資訊 •谷歌地圖 gzjbzaw48ztbpvmnybc37sx31i3cbd7 49106 49105 2026-05-30T04:23:12Z Haratal 3361 49106 wikitext text/x-wiki == Kanpociya Hontian Kitakit(柬埔寨王國) == === ''T'''akaray sowal(概要)''''' === Kanpociya Hontian Kitakit([[kuwaping a sowal]]: 柬埔寨王國) [[Kanpociya sowal]]:高棉語:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; [[Kuwaping sowal]]: 柬埔寨王國), itiraay i [[Faylo:Flag_of_Cambodia.svg|縮圖|Flag of Cambodia]] a Pecihan-Kanatal中南半島,Katimol-Sakawalian Aciya a Korapaw東南亞大陸地區 ko kaitiraan nona [[kitakit]], o syoto tatapangan a tokay o [[Cinpin]](Kanpociya sowal:ក្រុងភ្នំពេញ,Roma a tilid:krong Phnum Pɨñ; Kuwaoing sowal:金邊). O kapot no Linheko ato Katimol-Sakawalian Aciya kitakit a Katatelekan. Isaka’etip no Kanpociya i,malalocokay ato Tayko, isaka’amis no sakawali Malala’eday ato Laoko, isakawali ato sakatimol no sawalian malafiyaw ato Yienan, ikatimol o SinloKihaw(暹羅灣). Hato masadangahay ko pala no Kanpociya,tolo no pasitiraan o tapolo ato tokos, isifo’ o dadahalay a cihenekay dafdaf, ona sera tonini makinatolo no sepat no polong sera no kitakit. Ira ko tata’akay ‘alo Mikong-‘alo(湄公河), ira ho tata’angay a fanaw o Tonglisa-fanaw(Kanpociya sowal:បឹងទន្លេសាប,Roma a tilid:Tonlé Sap; Kuwaping sowal: 洞里薩湖). === '''Nangan no kitakit(國名)''' === O tadangangan no Kanpociya o Kanpociya Hontian Kitakit(Kanpociya sowal:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; Kuwaping sowal:柬埔寨王國)。O 「ព្រះ」hananay i, fangcalay sanay「神聖的」,o 「រាជាណាចក្រ」hananay i,o honti sanay「王國」, o「កម្ពុជា」hananay i,o Kanpociya sanay「柬埔寨」. Ona ngangan tonini i,nani「कम्बोजदेश」(Kambujadeśa)(Ikiris sowal:Sanskrit; Kuwaping sowal:梵語),o maan ko imi nona sowal han i, o 「sera ni Cinfusa 」[1] sanay. Ona ngangan no Kanpociya itini i rikisi no kuwaping itiraay ho i Tonghan(東漢 25-220 mihecaan)iraay to a matilid,nikawrira adihay ko masasiromaromaay a pangangan, tahira to i Min Wanli a mihecahecaan(明朝萬曆) nga’ sacecay sanay to a pangangan to Kanpociya(柬埔寨) . Itini I nitilidan no Sa’etipay-Kitakit i,o misahinahinamay tamdaw ci [[Faylo:Location_Cambodia_ASEAN.svg|縮圖|Location Cambodia ASEAN]] (Italiya sowal:Antonio Pigafetta; Kuwaping sowal:安東尼奧·皮加費塔) o 「Camogia」[2] hananay ningra a pangangan. === Likisi(歷史) === O to’asan a parayrayan a kitakit i Conan-pan-tao ko Kanpociya, matafesiw to ko tosa a patek (2000) a mihecaan ko likisi nira. '''O nalacolan no Payon: I yiesoan to cecay a sici i, i laloma’ no kitakit no Kanpociya i, ira ko Fnan a kitakit, o India ko nipatirengan nangra to tatapangan a pitooran no kitakit, saka mafiyak ko serangawan no India a malenaf. O tatapangan a pikowannan a ningri no Fnan i, o Viyadatapora (Vyadhapura, sowal no Fan: tokay no mi’adopay), itini i ngataay no Polamyen a sakowan no aniniay. Ira ko Meking a tarawadaw, nani saetip kaamisay pasayra i kawali a pasadak to riyar. I sasifoan no sakapito a sici no yiesoan, mapalahedaw no nani ka’amisan a Cenla ko Fnan, ma’atingid koya wawa no hongti no Fnan tayra i Cawa, itira sato a patireng to Santi a hongtian a kitakit.''' Ikor no nikapalahedaw no Cenla to Fnan i, '''matongal ko ’icel no kitakit. Tahira i pikowanan ni Ceyapoman sakacecay i, pakalowid haca cingra a mi’eco to sifo’ay ato ka’amisan a pala no Lawos. O kasalaled a pala i, i ka’amisan tahira i Nancaw, i katimolan i, tahira i rarem no Meking a tarawadaw, mihaop to aniniay a Kanpociya, Lawos ato katimolan no Yienan. Awaay ko teloc ni Ceyapoman sakacecay mamirayray to pikowanan. I kor no nikapatay nira i, o sona  nira ci Ceyatitaywi ko mamalahongti. Fahal sa milafodes ko kitakit, pangangan han no likisi tonini a demak to "O Tarawadaw a Cenla ato Hadhad a Cenla" a kalaloodan, pakarawraw i laloma'an no kitakit.''' I ka’ayaw kaikor no yiesoan no 787 a mihecaan i, '''oya pikowanan a tokay ci Sanpipora no Cidalay a hontian a kitakit i tarawadaw a Cenla, mapeleng a ma'eco no Saliyentra a hongtian a kitakit. Mapacok a mapatay koya hongti ci Mohipotifaman, malepel haca koya wawa no hongti (oya mamalahongti i ikor ci Ceyapoman sakatosa). Nani itiya ho sato, makowanan no i Cawaay a Saliyentra (Santi) a hongtian a kitakit koya tarawadaw a Cenla, tahira i nikalafac ni Ceyapoman sakatosa nani Cawa, ta misiiked cingra a malahongti. Palacecay ci Ceyapoman sakatosa a mikowan to tarawadaw a Cenla ato hadhad a Cenla. Itira i ka’amisan-kawali no Ankor to paka tolo polo' a kongliay i Lici a lotok, saka mipatireng to Ankor a hontian a kitakit.''' O Ankor a hongtian a kitakit, o pangangan han haca to Kemer a hongtian a kitakit, '''tahira i saka safaw tosa a sici i, tadamatedi'ay ko kitakit, tadamakapahay ko serangawan. O kasalaled a pala nira i, mihaop to polong no aniniay a Kanpociya, ato kasa'etal a pala no Taylen, Lawos ato Yienan. I saka safaw tolo a sici i, matenak ko Sancopo a Fociw (Theravada a Fociw) nani Sililanka a tayni. Itini i saka 1430 a mihecaan (saka-lima a mihecaan no Siyande no Min), midefong ko Sinlo to Kanpociya, milikot to tokay no Ankor to pakapito a folad, o sakaheci ko pakapeleng to Ankor. O nika tadamangata no Ankor to Sinlo i, o sakasawad to Ankor, mafolaw tayra i Kinpen a mipatireng to ningri itira. Nani itiya sato, maroray ko 'icel no Kanpociya, misi'ayaw to ka'ayaw ato kaikolan no Yienan ato Sinlo a tosaay a fiyaw a kitakit a midefong, pangangan han tonini a karawrawan a mihecahecaan to "O to'eman a citay". Micalap ko Yienan to la'enoay a Kanpociya (oya sacumodan no Mikong a tarawadaw a pala), oni ko sakamalala'isan a demak.''' Itini i saka 1296 a mihecaan, miocor ko Yincaw ci Cew-takowan a mihilap to Ankor a hongtian a kitakit, '''pakacecay a mihecaan ko nipihilap nira. Pinokay sato i, mitilid ci Cew-takowan to cecay a codad "Cen-la-fong-to-ci", o pisiwkayan no codad to lekakawa no pikowan, sici ato kicay, saki'orip, palapalaan ato fonka. Caay ko pisiwkayan aca ko pi'arawan nira i, ira ho ko sepat a polo' a tadamaanay a liyad. Tahira sato i saka safaw siwa a sici, falicen no tamdaw ko codad to sowal no France, Germany ato inko ato masamaanay a sowal. I ka'ayaw no pikowanan no Fakong to Ankor, o pakakalimelaan a tadamaanay a likisi a codad no Kanpociya.''' O picowatan no France a pikuwan to Indocina, nani 1863 tahira i 1953 a mihecaan, '''micalap ko France a micingcing tonini a pala (O pidefong no Yoropa ato Amirika a kitakit to ni'ecoan a pala). I 1863 a mihecaan, paci'cien no France ko Kanpociya a micingcing, mala o pisimawan a kitakit. I sakatosa a kalaloodan a hekal, nani 1942 a mihecaan tahira i 1945 a mihecaan, micalap ko Ripon to Kanpociya. Ikol no kalaloodan i, itini i 1953 a mihecaan saka safaw cecay a folad saka siwa a romi'ad, misiiked ko Kanpociya a miliyas to pikowan no France. Satapang i, o pikuwan no hongti, o sakacecayay a hongtian a kitakit no Kanpociya, itini i pikowan ni Siyanoan i, o kitenokay ko sapikowan.''' Miteka i tenok no 1960 a mihecaan, '''ona toloay a ci’icelay a kitakit, o Congko, o Amirika ato o Solin, mapolong a midefong tonini a Indocina a pala a micowat ato mikowan. Mafiyok ko nikakemet no kasakitakit ato kalaloodan no Vietnam i, malalood ko laloma'ay no Kanpociya. Itini i 1970 a mihecaan saka tolo a folad saka safaw falo a romi'ad, ci Lon Nol a Ciyancin, oya mikiAmirikaay ko faloco' nira, mifodfod to sifo, mipalasawad to sakahontian a patireng to Kapolongan a Kitakit no Khmer. Roma i, o mikiCongkoay ci Siyano a honti i, pasonolay tarira i Beijing a maro'. I kalaloodan no Vietnam i, malala'is ko hitay no timolay a Vietnam, hitay no Amirika, sifoay ni Lon Nol a hitay ato hitay no amisay a Vietnam (o Kahengangay a Khmer a hitay), ta pakatati'ih to 'orip no finawlan i laloma' no Kanpociya.''' Itini i 1975 a mihecaan saka sepat a folad saka safaw pito a romi'ad, '''ikor no piliyas no hitay no Amirika to ningri no Kanpociya i Phnom Penh i, mi'eco ko nikeridan ni Pol Pot a congsoci no Kyosanto no Kanpociya a Kahengangay a Khmer toya ningri, patireng to Mincoay a Kanpociya a sifo. Oya hongti ci Siyano i, nani Pyongyang no Codang a patatikor a minokay i kitakit, nikawrira kalamkam sa marofo no Kahengangay a Khmer a hitay. Itini i 1976 a mihecaan saka pito a folad saka enem a romi'ad, o malacitodongay a mikowan no Kahengangay a Khmer ci Pol Pot i, mipalasawad to payso, milalap to finawlan nani tokay a patayra i papotal, paci'ci nira a papisaomah ato mipacok to cifana'ay a tamdaw. Itini i pikuwanan nira to tolo a mihecaan falo a folad i, mifatol cingra to kacacemleman a pikuwan. O nika cahif, nika roray, lifong ato makari'angay a masamaanay a pades ko sapipatayan to kalilima no finawlan i kitakit, o cecay no sakacipadesan ko ci'edesay ato makari'angay a nikademakan no tamdaw i saka 20 a sici. I pakayniay to papotal a kitakit i, o pikuwan ni Pol Pot no Kahengangay a Khmer i, o nika fangafan to sifo no Vietnam i kalingangan no Vietnam itiya ho a karawrawan, mangalef midefong to sakowan no pala no Vietnam ato milomek to finawlan no Vietnam. O nika masasiwidawidang to kapolonan a kitakit no Cukoku i, roma i, kalatatiih no Congko ato Russia, saka malaladof ko Kanpociya to Cukoku a milifet to Vietnam ato Sulin. Oya Mincoay a Kanpociya i, pakacoker ko Linhoko a misimaw, saka pakaala to kamaro'an no Linhoko.''' I 1978 a mihecaan saka safaw toosa a folad, '''midefong ko hitay no Vietnam to Kanpociya, ta micalap to Phnom Penh itini i 1979 a mihecaan saka cecay a folad saka pito a romi'ad. Ona kapot no Sapifalicay a Lekatep no Finawlan no Kamer ato i loma' no Kyosanto a pacoliay i,''' === '''Palapalaan(地理)''' === O dadahal no sera ira ko 181,035 km², o polong no kitakit i,misilsilan maka24 ko etal ato cecay a no Hontian a Tokay, ika’amis malafiyaw ato Tayko, Lyawko, ikatimol i,madado’edo’ ko pala ato Yienan, isakatimol no sa’etipan misi’ayaway to Sinlowan(暹羅灣). O kakaya’ no lislis no riyar ira ko 443 km,ilaloma’ nona kitakit ira ko cecay a fanaw o Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖; Roma a tilid: Tonlé Sap), o pifotingan, pialaan to nanom itini, o saka’orip tamtamdaw.Mahaop ko 20% no polong a sera o liomahan. 24 ko kasaetal sakowan, sepatay aca ko misi’ayaway to riyar a sakowan, tolo ko niyahay pikowan a sakowan, 172 ko mamangay a etal. O tahapinangan a pala i, o isifo’ay nona kitakit a Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖), Pasa ’alo ato nani ka’amis taratimol a mihifalat tona kitakit a Mikong ’alo,isifo’ay no kitakit a dafdaf i,mahaop ko 3/4 no polong a sera no kitakit. O Tonlisa Fanaw ato Mikong ’alo nani tongroh no riyar 100 m ko ka’akawang.sa’akawang sa nani tongroh no riyar i,masakefohkefohay ko pala,o itiraay i sakatimol no sa’etipay a Toko lotok mitifacay to 1500 m ko ka’akawang, nani ka’amisay no sa’etipan taratimol sa no sa’etipan ko do’edo’edo. O itiraay I kawali a Awlar Lotok(Phnom Aural)o sa’akawangay no Kanpociya kitakita, tahiraay to 1771 m ko ka’akawang. === '''Siici(政治)''' === Itiyaay i 1993 mihecan a kinpo tatapangan rikec no kitakit, misetek to faco no kitakit o Hontian Kitakit, masasiiked ko Misanga’ay to rikec, Matayal to Demak ato Misawkitay,toloay ko kasasiiked no sakowan ’icel. O honti i,tahira i patay ko kalasawara’an,kakomodan no sofitay, o tahapinangan no kalacecay no kitakit ato kaira no kitakit a tahadahoc, ira heca ko ’icel mitedal to tata’angay raraw no malofoay tamdaw. Ano cakapakatayal ato ano miholol i romaay kitakit ko honti, o tapang no Fafa’eday Pikaykian no Kitakit ko mamiceror to tayal no honti.Ano mapatay ko honti, o tapang no sifo, kakeridan no tosaay rekad no mipaypayay a Fociyaw, o tapang no Fafa’eday Pikaykian ato Finawlan Pikaykian polong han 9 ko tamdaw misanga’ to iingkay, masasowal a misimsim to mamalahonti nani laloma’an no honti, patireng to fa’elohay a honti. === '''Kicai(經濟)''' === O cecay no polong a cowaho kacomahad ko ’orip a kotakit ko Kanpociya,ira ko 4 a hecek no pili’etanan nona kitakit, oriraan i,o pihololan no lafang, mitelekay to riko’, misaloma ato liomah. Oninian haw i,cowa ka citolas ko fodfod tona kitakit, orasaka, macara ko sapicomahadaw to kicai no kitakit, kalomihecaan a kacomahad no kicai tahiraay aca i 7% ko sa’osi.orasaka, tadamatatifac ko kasasiroma no cipaysoay ato manikaway ko ’orip, o manikaway a tamdaw i,awa ko sapaising, cakapapitilid to ka’emangay,tada awa ko fana’ to maamaan. I 2006 miheca, o mipalafangay a tayni cilafas to 170 ko ofad,[3]2005 miheca makarkar i riyar ko kasolin a simal ato palapalaan a kaso, i 2009 ano ca i 2010 miheca a misatapang paliwal, tata’ang ko pisiwar to kacomahad no kicai no Kanpociya a manga’ay. [1] === '''Tamdaw(人口)''' === O polong a tamdaw no Konpociya ira ko 1550 ofad, o Kanpociya a finacadan mahaop ko 90% ko ka’aloman, ira ho roma a mamangay a finacadan o Kuwaping mahaop ko 1%, o Cing finacadan(Kuwaping a sowal:京族; Roma a tilid:Gin)mahaop ko 9%, o Laos(Kuwaping a sowal:佬族)ato Tay finacadan, ira ho ko masasiromaromaay a mamangay a 20 ko finacadan,oninian i,ira ko ikemoday no lotok a maro’. O lalen no ’orip i, 71.41 ko mihecaan. == '''Sowal(語言)''' == O tamdaw no Kanpociya sahetoay mira’oyay to sowal ato tilid no Kanpociya,ira kono niyah a sa’osi,itini i Kanpociya ikakaay ko katenak no Kanpociya pasasotiri’en ato no Arapiya a sa’osi. O sowal no Kuwaping itini ono Cawco a sowal(Ikiris a sowal: Teochew ano ca Chiuchow),o cecay a sowal no Payrang itini i Taywan.ono niyah a sowal ko hasowal no kasasiromaroma a finacadan. Itiya ho halafin malamicowatan a sokowan no Franso ko Kanpociya, orasaka, o sakatosa a matenakay a sowal ko Franso a sowal, nikawrira, anini sato cowa ka matiya toya i’ayaway ko katenak no Franso a sowal. Tahanini sato i,adihay to ko katayalan cemahad to ko kicai ’aloman ko tayniay a misanga’ to kofa ko Kuwaping a tamadaw, orasaka, matenak ko sowal no Kuwaping ato Ikiris a sowal i Kanpociya. [[Faylo:Kraing_Tbong_VB_01_06_6.JPG|縮圖|[[Faylo:Conbodia2.ogg|縮圖]]niyaro' (Kraing Tbong )]] === '''Pitooran(宗教)''' === O mipaypayay a Fociyaw koni pasetekan malo no kitakit a pitooran, i matini mahaop ko 95% no polong a tamdaw no Kanpociya ko mitooray tonini, sakakaay ko ka’aloman ko mitooray i,o Kanpociya a tamdaw, malecad ato fiyaw a Tayko. O itiniay a Kuwaping ato Cin finacadan o Tacen Fociya(Kuwaping a sowal:大乘佛教;Ikiris a sowal:mahāyāna buddhism), Tinsikyo ato Fa’elohay a Kristoan, o Can finacadan(Kuwaping a sowal:占族;Ikiris a sowal:Urang Campa)[5] [6] o Islan Ciyaw ko pitooran, ira ho cowa ka ’aloman a tamdaw o mitooray to pawidangay. === '''Punka(文化)''' === O sakero no Kanpociya tolo ko kasasiiked:o to’asan sakero, niyaro’ay sakero, ato sapalafang sakero. O tahapinangan no Kanpociya a sakero i,ono to’asan sakero. Adihay ko masariromaromaay a siikeday a pisalaan no lafang itini, o cinganganay i kalokitakit i, itiraay i ka’amis no kitakit a [[Faylo:Fishsale.jpg|縮圖|[[Faylo:Conbodia.ogg|縮圖]]itaminaay paliwal to dafong(Fishsale)]] no hekalay kitakit o Wukoku(Kuwaping a sowal:吳哥窟 [7]Roma a tilid: ʾṅ̥grvt̥t=ʾaṅgaravatta).isasifo’an no kitakit i, tadaadihay ko nipatirengan Fyo pipaypayan, isaka’etipan ira ko Tonlisa Fanaw, o lalen no ’ngongol no nanom ira ko cecay laya’, o kakahad i,ira ko 1,700 km²,manga’ay a pakatamina a minengneng to tataparan. Itini tona fanaw ’aloman ko kalaloma’ hananay ko tamina a ’orip, isakatimol dihekoay ko cidal, toloay ko mihaian no Linheko a rocok no punka no Kanpociya. === '''Tahapinangan a Tilid (參考文獻)''' === [1] 劍浮沙(梵語:Kamboja)是印度列國時代的十六雄國之一,又譯為甘菩遮國。 [2] Relazione del primo viaggio intorno al mondo - Wikisource. it.wikisource.org. [2019-08-07]. (原始內容存檔於2018-11-22) [3] 1.7 million. [2007-07-27]. (原始內容存檔於2013-12-02). [4] 廣西對柬埔寨投資呈爆發式增長 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館)news.xinhuanet.com [5] Andaya, Leonard Y. Leaves of the same tree: trade and ethnicity in the Straits of Melaka. University of Hawaii Press. 2008: 44 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-0-8248-3189-9</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08) [6] Reid, Anthony. Verandah of violence: the background to the Aceh problem. NUS Press. 2006: 8 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-9971-69-331-2</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08). [7] 中國地名委員會. 外国地名译名手册. 商務印書館. 1993: 31. <nowiki>ISBN 7-100-00798-4</nowiki>. Ângkôr Wat 【柬】 吳哥窟; === '''Pikafitan i papotal(外部連結)''' === •(英文)柬埔寨王國 - Cambodia e-Gov •(英文)柬埔寨電子簽證 - Cambodia e-Visa (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(繁體中文)柬埔寨旅遊部官方網站 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(英文)柬埔寨旅遊指南 •(英文)開放式目錄計劃中和柬埔寨相關的內容 •(英文) 維基媒體的柬埔寨地圖集 • 維基導遊上有關柬埔寨(繁體中文)的旅行指南 • 維基導遊上有關柬埔寨(法文)的旅行指南 • 維客旅行上的柬埔寨 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) • OpenStreetMap上有關柬埔寨的地理資訊 •谷歌地圖 lhmrk5scczi1584u4xjcs1ievnjubrg 49107 49106 2026-05-30T04:23:29Z Haratal 3361 49107 wikitext text/x-wiki == Kanpociya Hontian Kitakit(柬埔寨王國) == === ''T'''akaray sowal(概要)''''' === Kanpociya Hontian Kitakit([[kuwaping a sowal]]: 柬埔寨王國) [[Kanpociya sowal]]:高棉語:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; [[Kuwaping sowal]]: 柬埔寨王國), itiraay i [[Faylo:Flag_of_Cambodia.svg|縮圖|Flag of Cambodia]] a Pecihan-Kanatal中南半島,Katimol-Sakawalian Aciya a Korapaw東南亞大陸地區 ko kaitiraan nona [[kitakit]], o syoto tatapangan a tokay o [[Cinpin]](Kanpociya sowal:ក្រុងភ្នំពេញ,Roma a tilid:krong Phnum Pɨñ; Kuwaoing sowal:金邊). O kapot no Linheko ato Katimol-Sakawalian Aciya kitakit a Katatelekan. Isaka’etip no Kanpociya i,malalocokay ato Tayko, isaka’amis no sakawali Malala’eday ato Laoko, isakawali ato sakatimol no sawalian malafiyaw ato Yienan, ikatimol o SinloKihaw(暹羅灣). Hato masadangahay ko pala no Kanpociya,tolo no pasitiraan o tapolo ato tokos, isifo’ o dadahalay a cihenekay dafdaf, ona sera tonini makinatolo no sepat no polong sera no kitakit. Ira ko tata’akay ‘alo Mikong-‘alo(湄公河), ira ho tata’angay a fanaw o Tonglisa-fanaw(Kanpociya sowal:បឹងទន្លេសាប,Roma a tilid:Tonlé Sap; Kuwaping sowal: 洞里薩湖). === '''Nangan no kitakit(國名)''' === O tadangangan no Kanpociya o Kanpociya Hontian Kitakit(Kanpociya sowal:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; Kuwaping sowal:柬埔寨王國)。O 「ព្រះ」hananay i, fangcalay sanay「神聖的」,o 「រាជាណាចក្រ」hananay i,o honti sanay「王國」, o「កម្ពុជា」hananay i,o Kanpociya sanay「柬埔寨」. Ona ngangan tonini i,nani「कम्बोजदेश」(Kambujadeśa)(Ikiris sowal:Sanskrit; Kuwaping sowal:梵語),o maan ko imi nona sowal han i, o 「sera ni Cinfusa 」[1] sanay. Ona ngangan no Kanpociya itini i rikisi no kuwaping itiraay ho i Tonghan(東漢 25-220 mihecaan)iraay to a matilid,nikawrira adihay ko masasiromaromaay a pangangan, tahira to i Min Wanli a mihecahecaan(明朝萬曆) nga’ sacecay sanay to a pangangan to Kanpociya(柬埔寨) . Itini I nitilidan no Sa’etipay-Kitakit i,o misahinahinamay tamdaw ci [[Faylo:Location_Cambodia_ASEAN.svg|縮圖|Location Cambodia ASEAN]] (Italiya sowal:Antonio Pigafetta; Kuwaping sowal:安東尼奧·皮加費塔) o 「Camogia」[2] hananay ningra a pangangan. === Likisi(歷史) === O to’asan a parayrayan a kitakit i Conan-pan-tao ko Kanpociya, matafesiw to ko tosa a patek (2000) a mihecaan ko likisi nira. '''O nalacolan no Payon: I yiesoan to cecay a sici i, i laloma’ no kitakit no Kanpociya i, ira ko Fnan a kitakit, o India ko nipatirengan nangra to tatapangan a pitooran no kitakit, saka mafiyak ko serangawan no India a malenaf. O tatapangan a pikowannan a ningri no Fnan i, o Viyadatapora (Vyadhapura, sowal no Fan: tokay no mi’adopay), itini i ngataay no Polamyen a sakowan no aniniay. Ira ko Meking a tarawadaw, nani saetip kaamisay pasayra i kawali a pasadak to riyar. I sasifoan no sakapito a sici no yiesoan, mapalahedaw no nani ka’amisan a Cenla ko Fnan, ma’atingid koya wawa no hongti no Fnan tayra i Cawa, itira sato a patireng to Santi a hongtian a kitakit.''' Ikor no nikapalahedaw no Cenla to Fnan i, '''matongal ko ’icel no kitakit. Tahira i pikowanan ni Ceyapoman sakacecay i, pakalowid haca cingra a mi’eco to sifo’ay ato ka’amisan a pala no Lawos. O kasalaled a pala i, i ka’amisan tahira i Nancaw, i katimolan i, tahira i rarem no Meking a tarawadaw, mihaop to aniniay a Kanpociya, Lawos ato katimolan no Yienan. Awaay ko teloc ni Ceyapoman sakacecay mamirayray to pikowanan. I kor no nikapatay nira i, o sona  nira ci Ceyatitaywi ko mamalahongti. Fahal sa milafodes ko kitakit, pangangan han no likisi tonini a demak to "O Tarawadaw a Cenla ato Hadhad a Cenla" a kalaloodan, pakarawraw i laloma'an no kitakit.''' I ka’ayaw kaikor no yiesoan no 787 a mihecaan i, '''oya pikowanan a tokay ci Sanpipora no Cidalay a hontian a kitakit i tarawadaw a Cenla, mapeleng a ma'eco no Saliyentra a hongtian a kitakit. Mapacok a mapatay koya hongti ci Mohipotifaman, malepel haca koya wawa no hongti (oya mamalahongti i ikor ci Ceyapoman sakatosa). Nani itiya ho sato, makowanan no i Cawaay a Saliyentra (Santi) a hongtian a kitakit koya tarawadaw a Cenla, tahira i nikalafac ni Ceyapoman sakatosa nani Cawa, ta misiiked cingra a malahongti. Palacecay ci Ceyapoman sakatosa a mikowan to tarawadaw a Cenla ato hadhad a Cenla. Itira i ka’amisan-kawali no Ankor to paka tolo polo' a kongliay i Lici a lotok, saka mipatireng to Ankor a hontian a kitakit.''' O Ankor a hongtian a kitakit, o pangangan han haca to Kemer a hongtian a kitakit, '''tahira i saka safaw tosa a sici i, tadamatedi'ay ko kitakit, tadamakapahay ko serangawan. O kasalaled a pala nira i, mihaop to polong no aniniay a Kanpociya, ato kasa'etal a pala no Taylen, Lawos ato Yienan. I saka safaw tolo a sici i, matenak ko Sancopo a Fociw (Theravada a Fociw) nani Sililanka a tayni. Itini i saka 1430 a mihecaan (saka-lima a mihecaan no Siyande no Min), midefong ko Sinlo to Kanpociya, milikot to tokay no Ankor to pakapito a folad, o sakaheci ko pakapeleng to Ankor. O nika tadamangata no Ankor to Sinlo i, o sakasawad to Ankor, mafolaw tayra i Kinpen a mipatireng to ningri itira. Nani itiya sato, maroray ko 'icel no Kanpociya, misi'ayaw to ka'ayaw ato kaikolan no Yienan ato Sinlo a tosaay a fiyaw a kitakit a midefong, pangangan han tonini a karawrawan a mihecahecaan to "O to'eman a citay". Micalap ko Yienan to la'enoay a Kanpociya (oya sacumodan no Mikong a tarawadaw a pala), oni ko sakamalala'isan a demak.''' Itini i saka 1296 a mihecaan, miocor ko Yincaw ci Cew-takowan a mihilap to Ankor a hongtian a kitakit, '''pakacecay a mihecaan ko nipihilap nira. Pinokay sato i, mitilid ci Cew-takowan to cecay a codad "Cen-la-fong-to-ci", o pisiwkayan no codad to lekakawa no pikowan, sici ato kicay, saki'orip, palapalaan ato fonka. Caay ko pisiwkayan aca ko pi'arawan nira i, ira ho ko sepat a polo' a tadamaanay a liyad. Tahira sato i saka safaw siwa a sici, falicen no tamdaw ko codad to sowal no France, Germany ato inko ato masamaanay a sowal. I ka'ayaw no pikowanan no Fakong to Ankor, o pakakalimelaan a tadamaanay a likisi a codad no Kanpociya.''' O picowatan no France a pikuwan to Indocina, nani 1863 tahira i 1953 a mihecaan, '''micalap ko France a micingcing tonini a pala (O pidefong no Yoropa ato Amirika a kitakit to ni'ecoan a pala). I 1863 a mihecaan, paci'cien no France ko Kanpociya a micingcing, mala o pisimawan a kitakit. I sakatosa a kalaloodan a hekal, nani 1942 a mihecaan tahira i 1945 a mihecaan, micalap ko Ripon to Kanpociya. Ikol no kalaloodan i, itini i 1953 a mihecaan saka safaw cecay a folad saka siwa a romi'ad, misiiked ko Kanpociya a miliyas to pikowan no France. Satapang i, o pikuwan no hongti, o sakacecayay a hongtian a kitakit no Kanpociya, itini i pikowan ni Siyanoan i, o kitenokay ko sapikowan.''' Miteka i tenok no 1960 a mihecaan, '''ona toloay a ci’icelay a kitakit, o Congko, o Amirika ato o Solin, mapolong a midefong tonini a Indocina a pala a micowat ato mikowan. Mafiyok ko nikakemet no kasakitakit ato kalaloodan no Vietnam i, malalood ko laloma'ay no Kanpociya. Itini i 1970 a mihecaan saka tolo a folad saka safaw falo a romi'ad, ci Lon Nol a Ciyancin, oya mikiAmirikaay ko faloco' nira, mifodfod to sifo, mipalasawad to sakahontian a patireng to Kapolongan a Kitakit no Khmer. Roma i, o mikiCongkoay ci Siyano a honti i, pasonolay tarira i Beijing a maro'. I kalaloodan no Vietnam i, malala'is ko hitay no timolay a Vietnam, hitay no Amirika, sifoay ni Lon Nol a hitay ato hitay no amisay a Vietnam (o Kahengangay a Khmer a hitay), ta pakatati'ih to 'orip no finawlan i laloma' no Kanpociya.''' Itini i 1975 a mihecaan saka sepat a folad saka safaw pito a romi'ad, '''ikor no piliyas no hitay no Amirika to ningri no Kanpociya i Phnom Penh i, mi'eco ko nikeridan ni Pol Pot a congsoci no Kyosanto no Kanpociya a Kahengangay a Khmer toya ningri, patireng to Mincoay a Kanpociya a sifo. Oya hongti ci Siyano i, nani Pyongyang no Codang a patatikor a minokay i kitakit, nikawrira kalamkam sa marofo no Kahengangay a Khmer a hitay. Itini i 1976 a mihecaan saka pito a folad saka enem a romi'ad, o malacitodongay a mikowan no Kahengangay a Khmer ci Pol Pot i, mipalasawad to payso, milalap to finawlan nani tokay a patayra i papotal, paci'ci nira a papisaomah ato mipacok to cifana'ay a tamdaw. Itini i pikuwanan nira to tolo a mihecaan falo a folad i, mifatol cingra to kacacemleman a pikuwan. O nika cahif, nika roray, lifong ato makari'angay a masamaanay a pades ko sapipatayan to kalilima no finawlan i kitakit, o cecay no sakacipadesan ko ci'edesay ato makari'angay a nikademakan no tamdaw i saka 20 a sici. I pakayniay to papotal a kitakit i, o pikuwan ni Pol Pot no Kahengangay a Khmer i, o nika fangafan to sifo no Vietnam i kalingangan no Vietnam itiya ho a karawrawan, mangalef midefong to sakowan no pala no Vietnam ato milomek to finawlan no Vietnam. O nika masasiwidawidang to kapolonan a kitakit no Cukoku i, roma i, kalatatiih no Congko ato Russia, saka malaladof ko Kanpociya to Cukoku a milifet to Vietnam ato Sulin. Oya Mincoay a Kanpociya i, pakacoker ko Linhoko a misimaw, saka pakaala to kamaro'an no Linhoko.''' I 1978 a mihecaan saka safaw toosa a folad, '''midefong ko hitay no Vietnam to Kanpociya, ta micalap to Phnom Penh itini i 1979 a mihecaan saka cecay a folad saka pito a romi'ad. Ona kapot no Sapifalicay a Lekatep no Finawlan no Kamer ato i loma' no Kyosanto a pacoliay i, malaladof a patireng to Sapifalicay a finawlan a Lekatep no Kanpociya,''' === '''Palapalaan(地理)''' === O dadahal no sera ira ko 181,035 km², o polong no kitakit i,misilsilan maka24 ko etal ato cecay a no Hontian a Tokay, ika’amis malafiyaw ato Tayko, Lyawko, ikatimol i,madado’edo’ ko pala ato Yienan, isakatimol no sa’etipan misi’ayaway to Sinlowan(暹羅灣). O kakaya’ no lislis no riyar ira ko 443 km,ilaloma’ nona kitakit ira ko cecay a fanaw o Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖; Roma a tilid: Tonlé Sap), o pifotingan, pialaan to nanom itini, o saka’orip tamtamdaw.Mahaop ko 20% no polong a sera o liomahan. 24 ko kasaetal sakowan, sepatay aca ko misi’ayaway to riyar a sakowan, tolo ko niyahay pikowan a sakowan, 172 ko mamangay a etal. O tahapinangan a pala i, o isifo’ay nona kitakit a Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖), Pasa ’alo ato nani ka’amis taratimol a mihifalat tona kitakit a Mikong ’alo,isifo’ay no kitakit a dafdaf i,mahaop ko 3/4 no polong a sera no kitakit. O Tonlisa Fanaw ato Mikong ’alo nani tongroh no riyar 100 m ko ka’akawang.sa’akawang sa nani tongroh no riyar i,masakefohkefohay ko pala,o itiraay i sakatimol no sa’etipay a Toko lotok mitifacay to 1500 m ko ka’akawang, nani ka’amisay no sa’etipan taratimol sa no sa’etipan ko do’edo’edo. O itiraay I kawali a Awlar Lotok(Phnom Aural)o sa’akawangay no Kanpociya kitakita, tahiraay to 1771 m ko ka’akawang. === '''Siici(政治)''' === Itiyaay i 1993 mihecan a kinpo tatapangan rikec no kitakit, misetek to faco no kitakit o Hontian Kitakit, masasiiked ko Misanga’ay to rikec, Matayal to Demak ato Misawkitay,toloay ko kasasiiked no sakowan ’icel. O honti i,tahira i patay ko kalasawara’an,kakomodan no sofitay, o tahapinangan no kalacecay no kitakit ato kaira no kitakit a tahadahoc, ira heca ko ’icel mitedal to tata’angay raraw no malofoay tamdaw. Ano cakapakatayal ato ano miholol i romaay kitakit ko honti, o tapang no Fafa’eday Pikaykian no Kitakit ko mamiceror to tayal no honti.Ano mapatay ko honti, o tapang no sifo, kakeridan no tosaay rekad no mipaypayay a Fociyaw, o tapang no Fafa’eday Pikaykian ato Finawlan Pikaykian polong han 9 ko tamdaw misanga’ to iingkay, masasowal a misimsim to mamalahonti nani laloma’an no honti, patireng to fa’elohay a honti. === '''Kicai(經濟)''' === O cecay no polong a cowaho kacomahad ko ’orip a kotakit ko Kanpociya,ira ko 4 a hecek no pili’etanan nona kitakit, oriraan i,o pihololan no lafang, mitelekay to riko’, misaloma ato liomah. Oninian haw i,cowa ka citolas ko fodfod tona kitakit, orasaka, macara ko sapicomahadaw to kicai no kitakit, kalomihecaan a kacomahad no kicai tahiraay aca i 7% ko sa’osi.orasaka, tadamatatifac ko kasasiroma no cipaysoay ato manikaway ko ’orip, o manikaway a tamdaw i,awa ko sapaising, cakapapitilid to ka’emangay,tada awa ko fana’ to maamaan. I 2006 miheca, o mipalafangay a tayni cilafas to 170 ko ofad,[3]2005 miheca makarkar i riyar ko kasolin a simal ato palapalaan a kaso, i 2009 ano ca i 2010 miheca a misatapang paliwal, tata’ang ko pisiwar to kacomahad no kicai no Kanpociya a manga’ay. [1] === '''Tamdaw(人口)''' === O polong a tamdaw no Konpociya ira ko 1550 ofad, o Kanpociya a finacadan mahaop ko 90% ko ka’aloman, ira ho roma a mamangay a finacadan o Kuwaping mahaop ko 1%, o Cing finacadan(Kuwaping a sowal:京族; Roma a tilid:Gin)mahaop ko 9%, o Laos(Kuwaping a sowal:佬族)ato Tay finacadan, ira ho ko masasiromaromaay a mamangay a 20 ko finacadan,oninian i,ira ko ikemoday no lotok a maro’. O lalen no ’orip i, 71.41 ko mihecaan. == '''Sowal(語言)''' == O tamdaw no Kanpociya sahetoay mira’oyay to sowal ato tilid no Kanpociya,ira kono niyah a sa’osi,itini i Kanpociya ikakaay ko katenak no Kanpociya pasasotiri’en ato no Arapiya a sa’osi. O sowal no Kuwaping itini ono Cawco a sowal(Ikiris a sowal: Teochew ano ca Chiuchow),o cecay a sowal no Payrang itini i Taywan.ono niyah a sowal ko hasowal no kasasiromaroma a finacadan. Itiya ho halafin malamicowatan a sokowan no Franso ko Kanpociya, orasaka, o sakatosa a matenakay a sowal ko Franso a sowal, nikawrira, anini sato cowa ka matiya toya i’ayaway ko katenak no Franso a sowal. Tahanini sato i,adihay to ko katayalan cemahad to ko kicai ’aloman ko tayniay a misanga’ to kofa ko Kuwaping a tamadaw, orasaka, matenak ko sowal no Kuwaping ato Ikiris a sowal i Kanpociya. [[Faylo:Kraing_Tbong_VB_01_06_6.JPG|縮圖|[[Faylo:Conbodia2.ogg|縮圖]]niyaro' (Kraing Tbong )]] === '''Pitooran(宗教)''' === O mipaypayay a Fociyaw koni pasetekan malo no kitakit a pitooran, i matini mahaop ko 95% no polong a tamdaw no Kanpociya ko mitooray tonini, sakakaay ko ka’aloman ko mitooray i,o Kanpociya a tamdaw, malecad ato fiyaw a Tayko. O itiniay a Kuwaping ato Cin finacadan o Tacen Fociya(Kuwaping a sowal:大乘佛教;Ikiris a sowal:mahāyāna buddhism), Tinsikyo ato Fa’elohay a Kristoan, o Can finacadan(Kuwaping a sowal:占族;Ikiris a sowal:Urang Campa)[5] [6] o Islan Ciyaw ko pitooran, ira ho cowa ka ’aloman a tamdaw o mitooray to pawidangay. === '''Punka(文化)''' === O sakero no Kanpociya tolo ko kasasiiked:o to’asan sakero, niyaro’ay sakero, ato sapalafang sakero. O tahapinangan no Kanpociya a sakero i,ono to’asan sakero. Adihay ko masariromaromaay a siikeday a pisalaan no lafang itini, o cinganganay i kalokitakit i, itiraay i ka’amis no kitakit a [[Faylo:Fishsale.jpg|縮圖|[[Faylo:Conbodia.ogg|縮圖]]itaminaay paliwal to dafong(Fishsale)]] no hekalay kitakit o Wukoku(Kuwaping a sowal:吳哥窟 [7]Roma a tilid: ʾṅ̥grvt̥t=ʾaṅgaravatta).isasifo’an no kitakit i, tadaadihay ko nipatirengan Fyo pipaypayan, isaka’etipan ira ko Tonlisa Fanaw, o lalen no ’ngongol no nanom ira ko cecay laya’, o kakahad i,ira ko 1,700 km²,manga’ay a pakatamina a minengneng to tataparan. Itini tona fanaw ’aloman ko kalaloma’ hananay ko tamina a ’orip, isakatimol dihekoay ko cidal, toloay ko mihaian no Linheko a rocok no punka no Kanpociya. === '''Tahapinangan a Tilid (參考文獻)''' === [1] 劍浮沙(梵語:Kamboja)是印度列國時代的十六雄國之一,又譯為甘菩遮國。 [2] Relazione del primo viaggio intorno al mondo - Wikisource. it.wikisource.org. [2019-08-07]. (原始內容存檔於2018-11-22) [3] 1.7 million. [2007-07-27]. (原始內容存檔於2013-12-02). [4] 廣西對柬埔寨投資呈爆發式增長 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館)news.xinhuanet.com [5] Andaya, Leonard Y. Leaves of the same tree: trade and ethnicity in the Straits of Melaka. University of Hawaii Press. 2008: 44 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-0-8248-3189-9</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08) [6] Reid, Anthony. Verandah of violence: the background to the Aceh problem. NUS Press. 2006: 8 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-9971-69-331-2</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08). [7] 中國地名委員會. 外国地名译名手册. 商務印書館. 1993: 31. <nowiki>ISBN 7-100-00798-4</nowiki>. Ângkôr Wat 【柬】 吳哥窟; === '''Pikafitan i papotal(外部連結)''' === •(英文)柬埔寨王國 - Cambodia e-Gov •(英文)柬埔寨電子簽證 - Cambodia e-Visa (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(繁體中文)柬埔寨旅遊部官方網站 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(英文)柬埔寨旅遊指南 •(英文)開放式目錄計劃中和柬埔寨相關的內容 •(英文) 維基媒體的柬埔寨地圖集 • 維基導遊上有關柬埔寨(繁體中文)的旅行指南 • 維基導遊上有關柬埔寨(法文)的旅行指南 • 維客旅行上的柬埔寨 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) • OpenStreetMap上有關柬埔寨的地理資訊 •谷歌地圖 p1z0cndvskrzj7omlo3o115edd3ucgr 49108 49107 2026-05-30T04:23:43Z Haratal 3361 49108 wikitext text/x-wiki == Kanpociya Hontian Kitakit(柬埔寨王國) == === ''T'''akaray sowal(概要)''''' === Kanpociya Hontian Kitakit([[kuwaping a sowal]]: 柬埔寨王國) [[Kanpociya sowal]]:高棉語:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; [[Kuwaping sowal]]: 柬埔寨王國), itiraay i [[Faylo:Flag_of_Cambodia.svg|縮圖|Flag of Cambodia]] a Pecihan-Kanatal中南半島,Katimol-Sakawalian Aciya a Korapaw東南亞大陸地區 ko kaitiraan nona [[kitakit]], o syoto tatapangan a tokay o [[Cinpin]](Kanpociya sowal:ក្រុងភ្នំពេញ,Roma a tilid:krong Phnum Pɨñ; Kuwaoing sowal:金邊). O kapot no Linheko ato Katimol-Sakawalian Aciya kitakit a Katatelekan. Isaka’etip no Kanpociya i,malalocokay ato Tayko, isaka’amis no sakawali Malala’eday ato Laoko, isakawali ato sakatimol no sawalian malafiyaw ato Yienan, ikatimol o SinloKihaw(暹羅灣). Hato masadangahay ko pala no Kanpociya,tolo no pasitiraan o tapolo ato tokos, isifo’ o dadahalay a cihenekay dafdaf, ona sera tonini makinatolo no sepat no polong sera no kitakit. Ira ko tata’akay ‘alo Mikong-‘alo(湄公河), ira ho tata’angay a fanaw o Tonglisa-fanaw(Kanpociya sowal:បឹងទន្លេសាប,Roma a tilid:Tonlé Sap; Kuwaping sowal: 洞里薩湖). === '''Nangan no kitakit(國名)''' === O tadangangan no Kanpociya o Kanpociya Hontian Kitakit(Kanpociya sowal:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; Kuwaping sowal:柬埔寨王國)。O 「ព្រះ」hananay i, fangcalay sanay「神聖的」,o 「រាជាណាចក្រ」hananay i,o honti sanay「王國」, o「កម្ពុជា」hananay i,o Kanpociya sanay「柬埔寨」. Ona ngangan tonini i,nani「कम्बोजदेश」(Kambujadeśa)(Ikiris sowal:Sanskrit; Kuwaping sowal:梵語),o maan ko imi nona sowal han i, o 「sera ni Cinfusa 」[1] sanay. Ona ngangan no Kanpociya itini i rikisi no kuwaping itiraay ho i Tonghan(東漢 25-220 mihecaan)iraay to a matilid,nikawrira adihay ko masasiromaromaay a pangangan, tahira to i Min Wanli a mihecahecaan(明朝萬曆) nga’ sacecay sanay to a pangangan to Kanpociya(柬埔寨) . Itini I nitilidan no Sa’etipay-Kitakit i,o misahinahinamay tamdaw ci [[Faylo:Location_Cambodia_ASEAN.svg|縮圖|Location Cambodia ASEAN]] (Italiya sowal:Antonio Pigafetta; Kuwaping sowal:安東尼奧·皮加費塔) o 「Camogia」[2] hananay ningra a pangangan. === Likisi(歷史) === O to’asan a parayrayan a kitakit i Conan-pan-tao ko Kanpociya, matafesiw to ko tosa a patek (2000) a mihecaan ko likisi nira. '''O nalacolan no Payon: I yiesoan to cecay a sici i, i laloma’ no kitakit no Kanpociya i, ira ko Fnan a kitakit, o India ko nipatirengan nangra to tatapangan a pitooran no kitakit, saka mafiyak ko serangawan no India a malenaf. O tatapangan a pikowannan a ningri no Fnan i, o Viyadatapora (Vyadhapura, sowal no Fan: tokay no mi’adopay), itini i ngataay no Polamyen a sakowan no aniniay. Ira ko Meking a tarawadaw, nani saetip kaamisay pasayra i kawali a pasadak to riyar. I sasifoan no sakapito a sici no yiesoan, mapalahedaw no nani ka’amisan a Cenla ko Fnan, ma’atingid koya wawa no hongti no Fnan tayra i Cawa, itira sato a patireng to Santi a hongtian a kitakit.''' Ikor no nikapalahedaw no Cenla to Fnan i, '''matongal ko ’icel no kitakit. Tahira i pikowanan ni Ceyapoman sakacecay i, pakalowid haca cingra a mi’eco to sifo’ay ato ka’amisan a pala no Lawos. O kasalaled a pala i, i ka’amisan tahira i Nancaw, i katimolan i, tahira i rarem no Meking a tarawadaw, mihaop to aniniay a Kanpociya, Lawos ato katimolan no Yienan. Awaay ko teloc ni Ceyapoman sakacecay mamirayray to pikowanan. I kor no nikapatay nira i, o sona  nira ci Ceyatitaywi ko mamalahongti. Fahal sa milafodes ko kitakit, pangangan han no likisi tonini a demak to "O Tarawadaw a Cenla ato Hadhad a Cenla" a kalaloodan, pakarawraw i laloma'an no kitakit.''' I ka’ayaw kaikor no yiesoan no 787 a mihecaan i, '''oya pikowanan a tokay ci Sanpipora no Cidalay a hontian a kitakit i tarawadaw a Cenla, mapeleng a ma'eco no Saliyentra a hongtian a kitakit. Mapacok a mapatay koya hongti ci Mohipotifaman, malepel haca koya wawa no hongti (oya mamalahongti i ikor ci Ceyapoman sakatosa). Nani itiya ho sato, makowanan no i Cawaay a Saliyentra (Santi) a hongtian a kitakit koya tarawadaw a Cenla, tahira i nikalafac ni Ceyapoman sakatosa nani Cawa, ta misiiked cingra a malahongti. Palacecay ci Ceyapoman sakatosa a mikowan to tarawadaw a Cenla ato hadhad a Cenla. Itira i ka’amisan-kawali no Ankor to paka tolo polo' a kongliay i Lici a lotok, saka mipatireng to Ankor a hontian a kitakit.''' O Ankor a hongtian a kitakit, o pangangan han haca to Kemer a hongtian a kitakit, '''tahira i saka safaw tosa a sici i, tadamatedi'ay ko kitakit, tadamakapahay ko serangawan. O kasalaled a pala nira i, mihaop to polong no aniniay a Kanpociya, ato kasa'etal a pala no Taylen, Lawos ato Yienan. I saka safaw tolo a sici i, matenak ko Sancopo a Fociw (Theravada a Fociw) nani Sililanka a tayni. Itini i saka 1430 a mihecaan (saka-lima a mihecaan no Siyande no Min), midefong ko Sinlo to Kanpociya, milikot to tokay no Ankor to pakapito a folad, o sakaheci ko pakapeleng to Ankor. O nika tadamangata no Ankor to Sinlo i, o sakasawad to Ankor, mafolaw tayra i Kinpen a mipatireng to ningri itira. Nani itiya sato, maroray ko 'icel no Kanpociya, misi'ayaw to ka'ayaw ato kaikolan no Yienan ato Sinlo a tosaay a fiyaw a kitakit a midefong, pangangan han tonini a karawrawan a mihecahecaan to "O to'eman a citay". Micalap ko Yienan to la'enoay a Kanpociya (oya sacumodan no Mikong a tarawadaw a pala), oni ko sakamalala'isan a demak.''' Itini i saka 1296 a mihecaan, miocor ko Yincaw ci Cew-takowan a mihilap to Ankor a hongtian a kitakit, '''pakacecay a mihecaan ko nipihilap nira. Pinokay sato i, mitilid ci Cew-takowan to cecay a codad "Cen-la-fong-to-ci", o pisiwkayan no codad to lekakawa no pikowan, sici ato kicay, saki'orip, palapalaan ato fonka. Caay ko pisiwkayan aca ko pi'arawan nira i, ira ho ko sepat a polo' a tadamaanay a liyad. Tahira sato i saka safaw siwa a sici, falicen no tamdaw ko codad to sowal no France, Germany ato inko ato masamaanay a sowal. I ka'ayaw no pikowanan no Fakong to Ankor, o pakakalimelaan a tadamaanay a likisi a codad no Kanpociya.''' O picowatan no France a pikuwan to Indocina, nani 1863 tahira i 1953 a mihecaan, '''micalap ko France a micingcing tonini a pala (O pidefong no Yoropa ato Amirika a kitakit to ni'ecoan a pala). I 1863 a mihecaan, paci'cien no France ko Kanpociya a micingcing, mala o pisimawan a kitakit. I sakatosa a kalaloodan a hekal, nani 1942 a mihecaan tahira i 1945 a mihecaan, micalap ko Ripon to Kanpociya. Ikol no kalaloodan i, itini i 1953 a mihecaan saka safaw cecay a folad saka siwa a romi'ad, misiiked ko Kanpociya a miliyas to pikowan no France. Satapang i, o pikuwan no hongti, o sakacecayay a hongtian a kitakit no Kanpociya, itini i pikowan ni Siyanoan i, o kitenokay ko sapikowan.''' Miteka i tenok no 1960 a mihecaan, '''ona toloay a ci’icelay a kitakit, o Congko, o Amirika ato o Solin, mapolong a midefong tonini a Indocina a pala a micowat ato mikowan. Mafiyok ko nikakemet no kasakitakit ato kalaloodan no Vietnam i, malalood ko laloma'ay no Kanpociya. Itini i 1970 a mihecaan saka tolo a folad saka safaw falo a romi'ad, ci Lon Nol a Ciyancin, oya mikiAmirikaay ko faloco' nira, mifodfod to sifo, mipalasawad to sakahontian a patireng to Kapolongan a Kitakit no Khmer. Roma i, o mikiCongkoay ci Siyano a honti i, pasonolay tarira i Beijing a maro'. I kalaloodan no Vietnam i, malala'is ko hitay no timolay a Vietnam, hitay no Amirika, sifoay ni Lon Nol a hitay ato hitay no amisay a Vietnam (o Kahengangay a Khmer a hitay), ta pakatati'ih to 'orip no finawlan i laloma' no Kanpociya.''' Itini i 1975 a mihecaan saka sepat a folad saka safaw pito a romi'ad, '''ikor no piliyas no hitay no Amirika to ningri no Kanpociya i Phnom Penh i, mi'eco ko nikeridan ni Pol Pot a congsoci no Kyosanto no Kanpociya a Kahengangay a Khmer toya ningri, patireng to Mincoay a Kanpociya a sifo. Oya hongti ci Siyano i, nani Pyongyang no Codang a patatikor a minokay i kitakit, nikawrira kalamkam sa marofo no Kahengangay a Khmer a hitay. Itini i 1976 a mihecaan saka pito a folad saka enem a romi'ad, o malacitodongay a mikowan no Kahengangay a Khmer ci Pol Pot i, mipalasawad to payso, milalap to finawlan nani tokay a patayra i papotal, paci'ci nira a papisaomah ato mipacok to cifana'ay a tamdaw. Itini i pikuwanan nira to tolo a mihecaan falo a folad i, mifatol cingra to kacacemleman a pikuwan. O nika cahif, nika roray, lifong ato makari'angay a masamaanay a pades ko sapipatayan to kalilima no finawlan i kitakit, o cecay no sakacipadesan ko ci'edesay ato makari'angay a nikademakan no tamdaw i saka 20 a sici. I pakayniay to papotal a kitakit i, o pikuwan ni Pol Pot no Kahengangay a Khmer i, o nika fangafan to sifo no Vietnam i kalingangan no Vietnam itiya ho a karawrawan, mangalef midefong to sakowan no pala no Vietnam ato milomek to finawlan no Vietnam. O nika masasiwidawidang to kapolonan a kitakit no Cukoku i, roma i, kalatatiih no Congko ato Russia, saka malaladof ko Kanpociya to Cukoku a milifet to Vietnam ato Sulin. Oya Mincoay a Kanpociya i, pakacoker ko Linhoko a misimaw, saka pakaala to kamaro'an no Linhoko.''' I 1978 a mihecaan saka safaw toosa a folad, '''midefong ko hitay no Vietnam to Kanpociya, ta micalap to Phnom Penh itini i 1979 a mihecaan saka cecay a folad saka pito a romi'ad. Ona kapot no Sapifalicay a Lekatep no Finawlan no Kamer ato i loma' no Kyosanto a pacoliay i, malaladof a patireng to Sapifalicay a finawlan a Lekatep no Kanpociya, ikor i mapalasawad to koya kacacemleman a pipatay no Kahengangay a Khmer.''' === '''Palapalaan(地理)''' === O dadahal no sera ira ko 181,035 km², o polong no kitakit i,misilsilan maka24 ko etal ato cecay a no Hontian a Tokay, ika’amis malafiyaw ato Tayko, Lyawko, ikatimol i,madado’edo’ ko pala ato Yienan, isakatimol no sa’etipan misi’ayaway to Sinlowan(暹羅灣). O kakaya’ no lislis no riyar ira ko 443 km,ilaloma’ nona kitakit ira ko cecay a fanaw o Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖; Roma a tilid: Tonlé Sap), o pifotingan, pialaan to nanom itini, o saka’orip tamtamdaw.Mahaop ko 20% no polong a sera o liomahan. 24 ko kasaetal sakowan, sepatay aca ko misi’ayaway to riyar a sakowan, tolo ko niyahay pikowan a sakowan, 172 ko mamangay a etal. O tahapinangan a pala i, o isifo’ay nona kitakit a Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖), Pasa ’alo ato nani ka’amis taratimol a mihifalat tona kitakit a Mikong ’alo,isifo’ay no kitakit a dafdaf i,mahaop ko 3/4 no polong a sera no kitakit. O Tonlisa Fanaw ato Mikong ’alo nani tongroh no riyar 100 m ko ka’akawang.sa’akawang sa nani tongroh no riyar i,masakefohkefohay ko pala,o itiraay i sakatimol no sa’etipay a Toko lotok mitifacay to 1500 m ko ka’akawang, nani ka’amisay no sa’etipan taratimol sa no sa’etipan ko do’edo’edo. O itiraay I kawali a Awlar Lotok(Phnom Aural)o sa’akawangay no Kanpociya kitakita, tahiraay to 1771 m ko ka’akawang. === '''Siici(政治)''' === Itiyaay i 1993 mihecan a kinpo tatapangan rikec no kitakit, misetek to faco no kitakit o Hontian Kitakit, masasiiked ko Misanga’ay to rikec, Matayal to Demak ato Misawkitay,toloay ko kasasiiked no sakowan ’icel. O honti i,tahira i patay ko kalasawara’an,kakomodan no sofitay, o tahapinangan no kalacecay no kitakit ato kaira no kitakit a tahadahoc, ira heca ko ’icel mitedal to tata’angay raraw no malofoay tamdaw. Ano cakapakatayal ato ano miholol i romaay kitakit ko honti, o tapang no Fafa’eday Pikaykian no Kitakit ko mamiceror to tayal no honti.Ano mapatay ko honti, o tapang no sifo, kakeridan no tosaay rekad no mipaypayay a Fociyaw, o tapang no Fafa’eday Pikaykian ato Finawlan Pikaykian polong han 9 ko tamdaw misanga’ to iingkay, masasowal a misimsim to mamalahonti nani laloma’an no honti, patireng to fa’elohay a honti. === '''Kicai(經濟)''' === O cecay no polong a cowaho kacomahad ko ’orip a kotakit ko Kanpociya,ira ko 4 a hecek no pili’etanan nona kitakit, oriraan i,o pihololan no lafang, mitelekay to riko’, misaloma ato liomah. Oninian haw i,cowa ka citolas ko fodfod tona kitakit, orasaka, macara ko sapicomahadaw to kicai no kitakit, kalomihecaan a kacomahad no kicai tahiraay aca i 7% ko sa’osi.orasaka, tadamatatifac ko kasasiroma no cipaysoay ato manikaway ko ’orip, o manikaway a tamdaw i,awa ko sapaising, cakapapitilid to ka’emangay,tada awa ko fana’ to maamaan. I 2006 miheca, o mipalafangay a tayni cilafas to 170 ko ofad,[3]2005 miheca makarkar i riyar ko kasolin a simal ato palapalaan a kaso, i 2009 ano ca i 2010 miheca a misatapang paliwal, tata’ang ko pisiwar to kacomahad no kicai no Kanpociya a manga’ay. [1] === '''Tamdaw(人口)''' === O polong a tamdaw no Konpociya ira ko 1550 ofad, o Kanpociya a finacadan mahaop ko 90% ko ka’aloman, ira ho roma a mamangay a finacadan o Kuwaping mahaop ko 1%, o Cing finacadan(Kuwaping a sowal:京族; Roma a tilid:Gin)mahaop ko 9%, o Laos(Kuwaping a sowal:佬族)ato Tay finacadan, ira ho ko masasiromaromaay a mamangay a 20 ko finacadan,oninian i,ira ko ikemoday no lotok a maro’. O lalen no ’orip i, 71.41 ko mihecaan. == '''Sowal(語言)''' == O tamdaw no Kanpociya sahetoay mira’oyay to sowal ato tilid no Kanpociya,ira kono niyah a sa’osi,itini i Kanpociya ikakaay ko katenak no Kanpociya pasasotiri’en ato no Arapiya a sa’osi. O sowal no Kuwaping itini ono Cawco a sowal(Ikiris a sowal: Teochew ano ca Chiuchow),o cecay a sowal no Payrang itini i Taywan.ono niyah a sowal ko hasowal no kasasiromaroma a finacadan. Itiya ho halafin malamicowatan a sokowan no Franso ko Kanpociya, orasaka, o sakatosa a matenakay a sowal ko Franso a sowal, nikawrira, anini sato cowa ka matiya toya i’ayaway ko katenak no Franso a sowal. Tahanini sato i,adihay to ko katayalan cemahad to ko kicai ’aloman ko tayniay a misanga’ to kofa ko Kuwaping a tamadaw, orasaka, matenak ko sowal no Kuwaping ato Ikiris a sowal i Kanpociya. [[Faylo:Kraing_Tbong_VB_01_06_6.JPG|縮圖|[[Faylo:Conbodia2.ogg|縮圖]]niyaro' (Kraing Tbong )]] === '''Pitooran(宗教)''' === O mipaypayay a Fociyaw koni pasetekan malo no kitakit a pitooran, i matini mahaop ko 95% no polong a tamdaw no Kanpociya ko mitooray tonini, sakakaay ko ka’aloman ko mitooray i,o Kanpociya a tamdaw, malecad ato fiyaw a Tayko. O itiniay a Kuwaping ato Cin finacadan o Tacen Fociya(Kuwaping a sowal:大乘佛教;Ikiris a sowal:mahāyāna buddhism), Tinsikyo ato Fa’elohay a Kristoan, o Can finacadan(Kuwaping a sowal:占族;Ikiris a sowal:Urang Campa)[5] [6] o Islan Ciyaw ko pitooran, ira ho cowa ka ’aloman a tamdaw o mitooray to pawidangay. === '''Punka(文化)''' === O sakero no Kanpociya tolo ko kasasiiked:o to’asan sakero, niyaro’ay sakero, ato sapalafang sakero. O tahapinangan no Kanpociya a sakero i,ono to’asan sakero. Adihay ko masariromaromaay a siikeday a pisalaan no lafang itini, o cinganganay i kalokitakit i, itiraay i ka’amis no kitakit a [[Faylo:Fishsale.jpg|縮圖|[[Faylo:Conbodia.ogg|縮圖]]itaminaay paliwal to dafong(Fishsale)]] no hekalay kitakit o Wukoku(Kuwaping a sowal:吳哥窟 [7]Roma a tilid: ʾṅ̥grvt̥t=ʾaṅgaravatta).isasifo’an no kitakit i, tadaadihay ko nipatirengan Fyo pipaypayan, isaka’etipan ira ko Tonlisa Fanaw, o lalen no ’ngongol no nanom ira ko cecay laya’, o kakahad i,ira ko 1,700 km²,manga’ay a pakatamina a minengneng to tataparan. Itini tona fanaw ’aloman ko kalaloma’ hananay ko tamina a ’orip, isakatimol dihekoay ko cidal, toloay ko mihaian no Linheko a rocok no punka no Kanpociya. === '''Tahapinangan a Tilid (參考文獻)''' === [1] 劍浮沙(梵語:Kamboja)是印度列國時代的十六雄國之一,又譯為甘菩遮國。 [2] Relazione del primo viaggio intorno al mondo - Wikisource. it.wikisource.org. [2019-08-07]. (原始內容存檔於2018-11-22) [3] 1.7 million. [2007-07-27]. (原始內容存檔於2013-12-02). [4] 廣西對柬埔寨投資呈爆發式增長 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館)news.xinhuanet.com [5] Andaya, Leonard Y. Leaves of the same tree: trade and ethnicity in the Straits of Melaka. University of Hawaii Press. 2008: 44 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-0-8248-3189-9</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08) [6] Reid, Anthony. Verandah of violence: the background to the Aceh problem. NUS Press. 2006: 8 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-9971-69-331-2</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08). [7] 中國地名委員會. 外国地名译名手册. 商務印書館. 1993: 31. <nowiki>ISBN 7-100-00798-4</nowiki>. Ângkôr Wat 【柬】 吳哥窟; === '''Pikafitan i papotal(外部連結)''' === •(英文)柬埔寨王國 - Cambodia e-Gov •(英文)柬埔寨電子簽證 - Cambodia e-Visa (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(繁體中文)柬埔寨旅遊部官方網站 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(英文)柬埔寨旅遊指南 •(英文)開放式目錄計劃中和柬埔寨相關的內容 •(英文) 維基媒體的柬埔寨地圖集 • 維基導遊上有關柬埔寨(繁體中文)的旅行指南 • 維基導遊上有關柬埔寨(法文)的旅行指南 • 維客旅行上的柬埔寨 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) • OpenStreetMap上有關柬埔寨的地理資訊 •谷歌地圖 ecccq0oy832n9gvb1cjwsv03iw706pg 49109 49108 2026-05-30T04:23:58Z Haratal 3361 49109 wikitext text/x-wiki == Kanpociya Hontian Kitakit(柬埔寨王國) == === ''T'''akaray sowal(概要)''''' === Kanpociya Hontian Kitakit([[kuwaping a sowal]]: 柬埔寨王國) [[Kanpociya sowal]]:高棉語:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; [[Kuwaping sowal]]: 柬埔寨王國), itiraay i [[Faylo:Flag_of_Cambodia.svg|縮圖|Flag of Cambodia]] a Pecihan-Kanatal中南半島,Katimol-Sakawalian Aciya a Korapaw東南亞大陸地區 ko kaitiraan nona [[kitakit]], o syoto tatapangan a tokay o [[Cinpin]](Kanpociya sowal:ក្រុងភ្នំពេញ,Roma a tilid:krong Phnum Pɨñ; Kuwaoing sowal:金邊). O kapot no Linheko ato Katimol-Sakawalian Aciya kitakit a Katatelekan. Isaka’etip no Kanpociya i,malalocokay ato Tayko, isaka’amis no sakawali Malala’eday ato Laoko, isakawali ato sakatimol no sawalian malafiyaw ato Yienan, ikatimol o SinloKihaw(暹羅灣). Hato masadangahay ko pala no Kanpociya,tolo no pasitiraan o tapolo ato tokos, isifo’ o dadahalay a cihenekay dafdaf, ona sera tonini makinatolo no sepat no polong sera no kitakit. Ira ko tata’akay ‘alo Mikong-‘alo(湄公河), ira ho tata’angay a fanaw o Tonglisa-fanaw(Kanpociya sowal:បឹងទន្លេសាប,Roma a tilid:Tonlé Sap; Kuwaping sowal: 洞里薩湖). === '''Nangan no kitakit(國名)''' === O tadangangan no Kanpociya o Kanpociya Hontian Kitakit(Kanpociya sowal:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; Kuwaping sowal:柬埔寨王國)。O 「ព្រះ」hananay i, fangcalay sanay「神聖的」,o 「រាជាណាចក្រ」hananay i,o honti sanay「王國」, o「កម្ពុជា」hananay i,o Kanpociya sanay「柬埔寨」. Ona ngangan tonini i,nani「कम्बोजदेश」(Kambujadeśa)(Ikiris sowal:Sanskrit; Kuwaping sowal:梵語),o maan ko imi nona sowal han i, o 「sera ni Cinfusa 」[1] sanay. Ona ngangan no Kanpociya itini i rikisi no kuwaping itiraay ho i Tonghan(東漢 25-220 mihecaan)iraay to a matilid,nikawrira adihay ko masasiromaromaay a pangangan, tahira to i Min Wanli a mihecahecaan(明朝萬曆) nga’ sacecay sanay to a pangangan to Kanpociya(柬埔寨) . Itini I nitilidan no Sa’etipay-Kitakit i,o misahinahinamay tamdaw ci [[Faylo:Location_Cambodia_ASEAN.svg|縮圖|Location Cambodia ASEAN]] (Italiya sowal:Antonio Pigafetta; Kuwaping sowal:安東尼奧·皮加費塔) o 「Camogia」[2] hananay ningra a pangangan. === Likisi(歷史) === O to’asan a parayrayan a kitakit i Conan-pan-tao ko Kanpociya, matafesiw to ko tosa a patek (2000) a mihecaan ko likisi nira. '''O nalacolan no Payon: I yiesoan to cecay a sici i, i laloma’ no kitakit no Kanpociya i, ira ko Fnan a kitakit, o India ko nipatirengan nangra to tatapangan a pitooran no kitakit, saka mafiyak ko serangawan no India a malenaf. O tatapangan a pikowannan a ningri no Fnan i, o Viyadatapora (Vyadhapura, sowal no Fan: tokay no mi’adopay), itini i ngataay no Polamyen a sakowan no aniniay. Ira ko Meking a tarawadaw, nani saetip kaamisay pasayra i kawali a pasadak to riyar. I sasifoan no sakapito a sici no yiesoan, mapalahedaw no nani ka’amisan a Cenla ko Fnan, ma’atingid koya wawa no hongti no Fnan tayra i Cawa, itira sato a patireng to Santi a hongtian a kitakit.''' Ikor no nikapalahedaw no Cenla to Fnan i, '''matongal ko ’icel no kitakit. Tahira i pikowanan ni Ceyapoman sakacecay i, pakalowid haca cingra a mi’eco to sifo’ay ato ka’amisan a pala no Lawos. O kasalaled a pala i, i ka’amisan tahira i Nancaw, i katimolan i, tahira i rarem no Meking a tarawadaw, mihaop to aniniay a Kanpociya, Lawos ato katimolan no Yienan. Awaay ko teloc ni Ceyapoman sakacecay mamirayray to pikowanan. I kor no nikapatay nira i, o sona  nira ci Ceyatitaywi ko mamalahongti. Fahal sa milafodes ko kitakit, pangangan han no likisi tonini a demak to "O Tarawadaw a Cenla ato Hadhad a Cenla" a kalaloodan, pakarawraw i laloma'an no kitakit.''' I ka’ayaw kaikor no yiesoan no 787 a mihecaan i, '''oya pikowanan a tokay ci Sanpipora no Cidalay a hontian a kitakit i tarawadaw a Cenla, mapeleng a ma'eco no Saliyentra a hongtian a kitakit. Mapacok a mapatay koya hongti ci Mohipotifaman, malepel haca koya wawa no hongti (oya mamalahongti i ikor ci Ceyapoman sakatosa). Nani itiya ho sato, makowanan no i Cawaay a Saliyentra (Santi) a hongtian a kitakit koya tarawadaw a Cenla, tahira i nikalafac ni Ceyapoman sakatosa nani Cawa, ta misiiked cingra a malahongti. Palacecay ci Ceyapoman sakatosa a mikowan to tarawadaw a Cenla ato hadhad a Cenla. Itira i ka’amisan-kawali no Ankor to paka tolo polo' a kongliay i Lici a lotok, saka mipatireng to Ankor a hontian a kitakit.''' O Ankor a hongtian a kitakit, o pangangan han haca to Kemer a hongtian a kitakit, '''tahira i saka safaw tosa a sici i, tadamatedi'ay ko kitakit, tadamakapahay ko serangawan. O kasalaled a pala nira i, mihaop to polong no aniniay a Kanpociya, ato kasa'etal a pala no Taylen, Lawos ato Yienan. I saka safaw tolo a sici i, matenak ko Sancopo a Fociw (Theravada a Fociw) nani Sililanka a tayni. Itini i saka 1430 a mihecaan (saka-lima a mihecaan no Siyande no Min), midefong ko Sinlo to Kanpociya, milikot to tokay no Ankor to pakapito a folad, o sakaheci ko pakapeleng to Ankor. O nika tadamangata no Ankor to Sinlo i, o sakasawad to Ankor, mafolaw tayra i Kinpen a mipatireng to ningri itira. Nani itiya sato, maroray ko 'icel no Kanpociya, misi'ayaw to ka'ayaw ato kaikolan no Yienan ato Sinlo a tosaay a fiyaw a kitakit a midefong, pangangan han tonini a karawrawan a mihecahecaan to "O to'eman a citay". Micalap ko Yienan to la'enoay a Kanpociya (oya sacumodan no Mikong a tarawadaw a pala), oni ko sakamalala'isan a demak.''' Itini i saka 1296 a mihecaan, miocor ko Yincaw ci Cew-takowan a mihilap to Ankor a hongtian a kitakit, '''pakacecay a mihecaan ko nipihilap nira. Pinokay sato i, mitilid ci Cew-takowan to cecay a codad "Cen-la-fong-to-ci", o pisiwkayan no codad to lekakawa no pikowan, sici ato kicay, saki'orip, palapalaan ato fonka. Caay ko pisiwkayan aca ko pi'arawan nira i, ira ho ko sepat a polo' a tadamaanay a liyad. Tahira sato i saka safaw siwa a sici, falicen no tamdaw ko codad to sowal no France, Germany ato inko ato masamaanay a sowal. I ka'ayaw no pikowanan no Fakong to Ankor, o pakakalimelaan a tadamaanay a likisi a codad no Kanpociya.''' O picowatan no France a pikuwan to Indocina, nani 1863 tahira i 1953 a mihecaan, '''micalap ko France a micingcing tonini a pala (O pidefong no Yoropa ato Amirika a kitakit to ni'ecoan a pala). I 1863 a mihecaan, paci'cien no France ko Kanpociya a micingcing, mala o pisimawan a kitakit. I sakatosa a kalaloodan a hekal, nani 1942 a mihecaan tahira i 1945 a mihecaan, micalap ko Ripon to Kanpociya. Ikol no kalaloodan i, itini i 1953 a mihecaan saka safaw cecay a folad saka siwa a romi'ad, misiiked ko Kanpociya a miliyas to pikowan no France. Satapang i, o pikuwan no hongti, o sakacecayay a hongtian a kitakit no Kanpociya, itini i pikowan ni Siyanoan i, o kitenokay ko sapikowan.''' Miteka i tenok no 1960 a mihecaan, '''ona toloay a ci’icelay a kitakit, o Congko, o Amirika ato o Solin, mapolong a midefong tonini a Indocina a pala a micowat ato mikowan. Mafiyok ko nikakemet no kasakitakit ato kalaloodan no Vietnam i, malalood ko laloma'ay no Kanpociya. Itini i 1970 a mihecaan saka tolo a folad saka safaw falo a romi'ad, ci Lon Nol a Ciyancin, oya mikiAmirikaay ko faloco' nira, mifodfod to sifo, mipalasawad to sakahontian a patireng to Kapolongan a Kitakit no Khmer. Roma i, o mikiCongkoay ci Siyano a honti i, pasonolay tarira i Beijing a maro'. I kalaloodan no Vietnam i, malala'is ko hitay no timolay a Vietnam, hitay no Amirika, sifoay ni Lon Nol a hitay ato hitay no amisay a Vietnam (o Kahengangay a Khmer a hitay), ta pakatati'ih to 'orip no finawlan i laloma' no Kanpociya.''' Itini i 1975 a mihecaan saka sepat a folad saka safaw pito a romi'ad, '''ikor no piliyas no hitay no Amirika to ningri no Kanpociya i Phnom Penh i, mi'eco ko nikeridan ni Pol Pot a congsoci no Kyosanto no Kanpociya a Kahengangay a Khmer toya ningri, patireng to Mincoay a Kanpociya a sifo. Oya hongti ci Siyano i, nani Pyongyang no Codang a patatikor a minokay i kitakit, nikawrira kalamkam sa marofo no Kahengangay a Khmer a hitay. Itini i 1976 a mihecaan saka pito a folad saka enem a romi'ad, o malacitodongay a mikowan no Kahengangay a Khmer ci Pol Pot i, mipalasawad to payso, milalap to finawlan nani tokay a patayra i papotal, paci'ci nira a papisaomah ato mipacok to cifana'ay a tamdaw. Itini i pikuwanan nira to tolo a mihecaan falo a folad i, mifatol cingra to kacacemleman a pikuwan. O nika cahif, nika roray, lifong ato makari'angay a masamaanay a pades ko sapipatayan to kalilima no finawlan i kitakit, o cecay no sakacipadesan ko ci'edesay ato makari'angay a nikademakan no tamdaw i saka 20 a sici. I pakayniay to papotal a kitakit i, o pikuwan ni Pol Pot no Kahengangay a Khmer i, o nika fangafan to sifo no Vietnam i kalingangan no Vietnam itiya ho a karawrawan, mangalef midefong to sakowan no pala no Vietnam ato milomek to finawlan no Vietnam. O nika masasiwidawidang to kapolonan a kitakit no Cukoku i, roma i, kalatatiih no Congko ato Russia, saka malaladof ko Kanpociya to Cukoku a milifet to Vietnam ato Sulin. Oya Mincoay a Kanpociya i, pakacoker ko Linhoko a misimaw, saka pakaala to kamaro'an no Linhoko.''' I 1978 a mihecaan saka safaw toosa a folad, '''midefong ko hitay no Vietnam to Kanpociya, ta micalap to Phnom Penh itini i 1979 a mihecaan saka cecay a folad saka pito a romi'ad. Ona kapot no Sapifalicay a Lekatep no Finawlan no Kamer ato i loma' no Kyosanto a pacoliay i, malaladof a patireng to Sapifalicay a finawlan a Lekatep no Kanpociya, ikor i mapalasawad to koya kacacemleman a pipatay no Kahengangay a Khmer. Malowad koya Kahengangay a Khmer a milaliw to i ka'amis-ka'etip a kalingangan no Kanpociya ato Thailand.''' === '''Palapalaan(地理)''' === O dadahal no sera ira ko 181,035 km², o polong no kitakit i,misilsilan maka24 ko etal ato cecay a no Hontian a Tokay, ika’amis malafiyaw ato Tayko, Lyawko, ikatimol i,madado’edo’ ko pala ato Yienan, isakatimol no sa’etipan misi’ayaway to Sinlowan(暹羅灣). O kakaya’ no lislis no riyar ira ko 443 km,ilaloma’ nona kitakit ira ko cecay a fanaw o Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖; Roma a tilid: Tonlé Sap), o pifotingan, pialaan to nanom itini, o saka’orip tamtamdaw.Mahaop ko 20% no polong a sera o liomahan. 24 ko kasaetal sakowan, sepatay aca ko misi’ayaway to riyar a sakowan, tolo ko niyahay pikowan a sakowan, 172 ko mamangay a etal. O tahapinangan a pala i, o isifo’ay nona kitakit a Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖), Pasa ’alo ato nani ka’amis taratimol a mihifalat tona kitakit a Mikong ’alo,isifo’ay no kitakit a dafdaf i,mahaop ko 3/4 no polong a sera no kitakit. O Tonlisa Fanaw ato Mikong ’alo nani tongroh no riyar 100 m ko ka’akawang.sa’akawang sa nani tongroh no riyar i,masakefohkefohay ko pala,o itiraay i sakatimol no sa’etipay a Toko lotok mitifacay to 1500 m ko ka’akawang, nani ka’amisay no sa’etipan taratimol sa no sa’etipan ko do’edo’edo. O itiraay I kawali a Awlar Lotok(Phnom Aural)o sa’akawangay no Kanpociya kitakita, tahiraay to 1771 m ko ka’akawang. === '''Siici(政治)''' === Itiyaay i 1993 mihecan a kinpo tatapangan rikec no kitakit, misetek to faco no kitakit o Hontian Kitakit, masasiiked ko Misanga’ay to rikec, Matayal to Demak ato Misawkitay,toloay ko kasasiiked no sakowan ’icel. O honti i,tahira i patay ko kalasawara’an,kakomodan no sofitay, o tahapinangan no kalacecay no kitakit ato kaira no kitakit a tahadahoc, ira heca ko ’icel mitedal to tata’angay raraw no malofoay tamdaw. Ano cakapakatayal ato ano miholol i romaay kitakit ko honti, o tapang no Fafa’eday Pikaykian no Kitakit ko mamiceror to tayal no honti.Ano mapatay ko honti, o tapang no sifo, kakeridan no tosaay rekad no mipaypayay a Fociyaw, o tapang no Fafa’eday Pikaykian ato Finawlan Pikaykian polong han 9 ko tamdaw misanga’ to iingkay, masasowal a misimsim to mamalahonti nani laloma’an no honti, patireng to fa’elohay a honti. === '''Kicai(經濟)''' === O cecay no polong a cowaho kacomahad ko ’orip a kotakit ko Kanpociya,ira ko 4 a hecek no pili’etanan nona kitakit, oriraan i,o pihololan no lafang, mitelekay to riko’, misaloma ato liomah. Oninian haw i,cowa ka citolas ko fodfod tona kitakit, orasaka, macara ko sapicomahadaw to kicai no kitakit, kalomihecaan a kacomahad no kicai tahiraay aca i 7% ko sa’osi.orasaka, tadamatatifac ko kasasiroma no cipaysoay ato manikaway ko ’orip, o manikaway a tamdaw i,awa ko sapaising, cakapapitilid to ka’emangay,tada awa ko fana’ to maamaan. I 2006 miheca, o mipalafangay a tayni cilafas to 170 ko ofad,[3]2005 miheca makarkar i riyar ko kasolin a simal ato palapalaan a kaso, i 2009 ano ca i 2010 miheca a misatapang paliwal, tata’ang ko pisiwar to kacomahad no kicai no Kanpociya a manga’ay. [1] === '''Tamdaw(人口)''' === O polong a tamdaw no Konpociya ira ko 1550 ofad, o Kanpociya a finacadan mahaop ko 90% ko ka’aloman, ira ho roma a mamangay a finacadan o Kuwaping mahaop ko 1%, o Cing finacadan(Kuwaping a sowal:京族; Roma a tilid:Gin)mahaop ko 9%, o Laos(Kuwaping a sowal:佬族)ato Tay finacadan, ira ho ko masasiromaromaay a mamangay a 20 ko finacadan,oninian i,ira ko ikemoday no lotok a maro’. O lalen no ’orip i, 71.41 ko mihecaan. == '''Sowal(語言)''' == O tamdaw no Kanpociya sahetoay mira’oyay to sowal ato tilid no Kanpociya,ira kono niyah a sa’osi,itini i Kanpociya ikakaay ko katenak no Kanpociya pasasotiri’en ato no Arapiya a sa’osi. O sowal no Kuwaping itini ono Cawco a sowal(Ikiris a sowal: Teochew ano ca Chiuchow),o cecay a sowal no Payrang itini i Taywan.ono niyah a sowal ko hasowal no kasasiromaroma a finacadan. Itiya ho halafin malamicowatan a sokowan no Franso ko Kanpociya, orasaka, o sakatosa a matenakay a sowal ko Franso a sowal, nikawrira, anini sato cowa ka matiya toya i’ayaway ko katenak no Franso a sowal. Tahanini sato i,adihay to ko katayalan cemahad to ko kicai ’aloman ko tayniay a misanga’ to kofa ko Kuwaping a tamadaw, orasaka, matenak ko sowal no Kuwaping ato Ikiris a sowal i Kanpociya. [[Faylo:Kraing_Tbong_VB_01_06_6.JPG|縮圖|[[Faylo:Conbodia2.ogg|縮圖]]niyaro' (Kraing Tbong )]] === '''Pitooran(宗教)''' === O mipaypayay a Fociyaw koni pasetekan malo no kitakit a pitooran, i matini mahaop ko 95% no polong a tamdaw no Kanpociya ko mitooray tonini, sakakaay ko ka’aloman ko mitooray i,o Kanpociya a tamdaw, malecad ato fiyaw a Tayko. O itiniay a Kuwaping ato Cin finacadan o Tacen Fociya(Kuwaping a sowal:大乘佛教;Ikiris a sowal:mahāyāna buddhism), Tinsikyo ato Fa’elohay a Kristoan, o Can finacadan(Kuwaping a sowal:占族;Ikiris a sowal:Urang Campa)[5] [6] o Islan Ciyaw ko pitooran, ira ho cowa ka ’aloman a tamdaw o mitooray to pawidangay. === '''Punka(文化)''' === O sakero no Kanpociya tolo ko kasasiiked:o to’asan sakero, niyaro’ay sakero, ato sapalafang sakero. O tahapinangan no Kanpociya a sakero i,ono to’asan sakero. Adihay ko masariromaromaay a siikeday a pisalaan no lafang itini, o cinganganay i kalokitakit i, itiraay i ka’amis no kitakit a [[Faylo:Fishsale.jpg|縮圖|[[Faylo:Conbodia.ogg|縮圖]]itaminaay paliwal to dafong(Fishsale)]] no hekalay kitakit o Wukoku(Kuwaping a sowal:吳哥窟 [7]Roma a tilid: ʾṅ̥grvt̥t=ʾaṅgaravatta).isasifo’an no kitakit i, tadaadihay ko nipatirengan Fyo pipaypayan, isaka’etipan ira ko Tonlisa Fanaw, o lalen no ’ngongol no nanom ira ko cecay laya’, o kakahad i,ira ko 1,700 km²,manga’ay a pakatamina a minengneng to tataparan. Itini tona fanaw ’aloman ko kalaloma’ hananay ko tamina a ’orip, isakatimol dihekoay ko cidal, toloay ko mihaian no Linheko a rocok no punka no Kanpociya. === '''Tahapinangan a Tilid (參考文獻)''' === [1] 劍浮沙(梵語:Kamboja)是印度列國時代的十六雄國之一,又譯為甘菩遮國。 [2] Relazione del primo viaggio intorno al mondo - Wikisource. it.wikisource.org. [2019-08-07]. (原始內容存檔於2018-11-22) [3] 1.7 million. [2007-07-27]. (原始內容存檔於2013-12-02). [4] 廣西對柬埔寨投資呈爆發式增長 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館)news.xinhuanet.com [5] Andaya, Leonard Y. Leaves of the same tree: trade and ethnicity in the Straits of Melaka. University of Hawaii Press. 2008: 44 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-0-8248-3189-9</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08) [6] Reid, Anthony. Verandah of violence: the background to the Aceh problem. NUS Press. 2006: 8 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-9971-69-331-2</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08). [7] 中國地名委員會. 外国地名译名手册. 商務印書館. 1993: 31. <nowiki>ISBN 7-100-00798-4</nowiki>. Ângkôr Wat 【柬】 吳哥窟; === '''Pikafitan i papotal(外部連結)''' === •(英文)柬埔寨王國 - Cambodia e-Gov •(英文)柬埔寨電子簽證 - Cambodia e-Visa (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(繁體中文)柬埔寨旅遊部官方網站 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(英文)柬埔寨旅遊指南 •(英文)開放式目錄計劃中和柬埔寨相關的內容 •(英文) 維基媒體的柬埔寨地圖集 • 維基導遊上有關柬埔寨(繁體中文)的旅行指南 • 維基導遊上有關柬埔寨(法文)的旅行指南 • 維客旅行上的柬埔寨 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) • OpenStreetMap上有關柬埔寨的地理資訊 •谷歌地圖 jf1ag5fljntrh67upfhow0ypd3s6b42 49110 49109 2026-05-30T04:24:14Z Haratal 3361 49110 wikitext text/x-wiki == Kanpociya Hontian Kitakit(柬埔寨王國) == === ''T'''akaray sowal(概要)''''' === Kanpociya Hontian Kitakit([[kuwaping a sowal]]: 柬埔寨王國) [[Kanpociya sowal]]:高棉語:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; [[Kuwaping sowal]]: 柬埔寨王國), itiraay i [[Faylo:Flag_of_Cambodia.svg|縮圖|Flag of Cambodia]] a Pecihan-Kanatal中南半島,Katimol-Sakawalian Aciya a Korapaw東南亞大陸地區 ko kaitiraan nona [[kitakit]], o syoto tatapangan a tokay o [[Cinpin]](Kanpociya sowal:ក្រុងភ្នំពេញ,Roma a tilid:krong Phnum Pɨñ; Kuwaoing sowal:金邊). O kapot no Linheko ato Katimol-Sakawalian Aciya kitakit a Katatelekan. Isaka’etip no Kanpociya i,malalocokay ato Tayko, isaka’amis no sakawali Malala’eday ato Laoko, isakawali ato sakatimol no sawalian malafiyaw ato Yienan, ikatimol o SinloKihaw(暹羅灣). Hato masadangahay ko pala no Kanpociya,tolo no pasitiraan o tapolo ato tokos, isifo’ o dadahalay a cihenekay dafdaf, ona sera tonini makinatolo no sepat no polong sera no kitakit. Ira ko tata’akay ‘alo Mikong-‘alo(湄公河), ira ho tata’angay a fanaw o Tonglisa-fanaw(Kanpociya sowal:បឹងទន្លេសាប,Roma a tilid:Tonlé Sap; Kuwaping sowal: 洞里薩湖). === '''Nangan no kitakit(國名)''' === O tadangangan no Kanpociya o Kanpociya Hontian Kitakit(Kanpociya sowal:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; Kuwaping sowal:柬埔寨王國)。O 「ព្រះ」hananay i, fangcalay sanay「神聖的」,o 「រាជាណាចក្រ」hananay i,o honti sanay「王國」, o「កម្ពុជា」hananay i,o Kanpociya sanay「柬埔寨」. Ona ngangan tonini i,nani「कम्बोजदेश」(Kambujadeśa)(Ikiris sowal:Sanskrit; Kuwaping sowal:梵語),o maan ko imi nona sowal han i, o 「sera ni Cinfusa 」[1] sanay. Ona ngangan no Kanpociya itini i rikisi no kuwaping itiraay ho i Tonghan(東漢 25-220 mihecaan)iraay to a matilid,nikawrira adihay ko masasiromaromaay a pangangan, tahira to i Min Wanli a mihecahecaan(明朝萬曆) nga’ sacecay sanay to a pangangan to Kanpociya(柬埔寨) . Itini I nitilidan no Sa’etipay-Kitakit i,o misahinahinamay tamdaw ci [[Faylo:Location_Cambodia_ASEAN.svg|縮圖|Location Cambodia ASEAN]] (Italiya sowal:Antonio Pigafetta; Kuwaping sowal:安東尼奧·皮加費塔) o 「Camogia」[2] hananay ningra a pangangan. === Likisi(歷史) === O to’asan a parayrayan a kitakit i Conan-pan-tao ko Kanpociya, matafesiw to ko tosa a patek (2000) a mihecaan ko likisi nira. '''O nalacolan no Payon: I yiesoan to cecay a sici i, i laloma’ no kitakit no Kanpociya i, ira ko Fnan a kitakit, o India ko nipatirengan nangra to tatapangan a pitooran no kitakit, saka mafiyak ko serangawan no India a malenaf. O tatapangan a pikowannan a ningri no Fnan i, o Viyadatapora (Vyadhapura, sowal no Fan: tokay no mi’adopay), itini i ngataay no Polamyen a sakowan no aniniay. Ira ko Meking a tarawadaw, nani saetip kaamisay pasayra i kawali a pasadak to riyar. I sasifoan no sakapito a sici no yiesoan, mapalahedaw no nani ka’amisan a Cenla ko Fnan, ma’atingid koya wawa no hongti no Fnan tayra i Cawa, itira sato a patireng to Santi a hongtian a kitakit.''' Ikor no nikapalahedaw no Cenla to Fnan i, '''matongal ko ’icel no kitakit. Tahira i pikowanan ni Ceyapoman sakacecay i, pakalowid haca cingra a mi’eco to sifo’ay ato ka’amisan a pala no Lawos. O kasalaled a pala i, i ka’amisan tahira i Nancaw, i katimolan i, tahira i rarem no Meking a tarawadaw, mihaop to aniniay a Kanpociya, Lawos ato katimolan no Yienan. Awaay ko teloc ni Ceyapoman sakacecay mamirayray to pikowanan. I kor no nikapatay nira i, o sona  nira ci Ceyatitaywi ko mamalahongti. Fahal sa milafodes ko kitakit, pangangan han no likisi tonini a demak to "O Tarawadaw a Cenla ato Hadhad a Cenla" a kalaloodan, pakarawraw i laloma'an no kitakit.''' I ka’ayaw kaikor no yiesoan no 787 a mihecaan i, '''oya pikowanan a tokay ci Sanpipora no Cidalay a hontian a kitakit i tarawadaw a Cenla, mapeleng a ma'eco no Saliyentra a hongtian a kitakit. Mapacok a mapatay koya hongti ci Mohipotifaman, malepel haca koya wawa no hongti (oya mamalahongti i ikor ci Ceyapoman sakatosa). Nani itiya ho sato, makowanan no i Cawaay a Saliyentra (Santi) a hongtian a kitakit koya tarawadaw a Cenla, tahira i nikalafac ni Ceyapoman sakatosa nani Cawa, ta misiiked cingra a malahongti. Palacecay ci Ceyapoman sakatosa a mikowan to tarawadaw a Cenla ato hadhad a Cenla. Itira i ka’amisan-kawali no Ankor to paka tolo polo' a kongliay i Lici a lotok, saka mipatireng to Ankor a hontian a kitakit.''' O Ankor a hongtian a kitakit, o pangangan han haca to Kemer a hongtian a kitakit, '''tahira i saka safaw tosa a sici i, tadamatedi'ay ko kitakit, tadamakapahay ko serangawan. O kasalaled a pala nira i, mihaop to polong no aniniay a Kanpociya, ato kasa'etal a pala no Taylen, Lawos ato Yienan. I saka safaw tolo a sici i, matenak ko Sancopo a Fociw (Theravada a Fociw) nani Sililanka a tayni. Itini i saka 1430 a mihecaan (saka-lima a mihecaan no Siyande no Min), midefong ko Sinlo to Kanpociya, milikot to tokay no Ankor to pakapito a folad, o sakaheci ko pakapeleng to Ankor. O nika tadamangata no Ankor to Sinlo i, o sakasawad to Ankor, mafolaw tayra i Kinpen a mipatireng to ningri itira. Nani itiya sato, maroray ko 'icel no Kanpociya, misi'ayaw to ka'ayaw ato kaikolan no Yienan ato Sinlo a tosaay a fiyaw a kitakit a midefong, pangangan han tonini a karawrawan a mihecahecaan to "O to'eman a citay". Micalap ko Yienan to la'enoay a Kanpociya (oya sacumodan no Mikong a tarawadaw a pala), oni ko sakamalala'isan a demak.''' Itini i saka 1296 a mihecaan, miocor ko Yincaw ci Cew-takowan a mihilap to Ankor a hongtian a kitakit, '''pakacecay a mihecaan ko nipihilap nira. Pinokay sato i, mitilid ci Cew-takowan to cecay a codad "Cen-la-fong-to-ci", o pisiwkayan no codad to lekakawa no pikowan, sici ato kicay, saki'orip, palapalaan ato fonka. Caay ko pisiwkayan aca ko pi'arawan nira i, ira ho ko sepat a polo' a tadamaanay a liyad. Tahira sato i saka safaw siwa a sici, falicen no tamdaw ko codad to sowal no France, Germany ato inko ato masamaanay a sowal. I ka'ayaw no pikowanan no Fakong to Ankor, o pakakalimelaan a tadamaanay a likisi a codad no Kanpociya.''' O picowatan no France a pikuwan to Indocina, nani 1863 tahira i 1953 a mihecaan, '''micalap ko France a micingcing tonini a pala (O pidefong no Yoropa ato Amirika a kitakit to ni'ecoan a pala). I 1863 a mihecaan, paci'cien no France ko Kanpociya a micingcing, mala o pisimawan a kitakit. I sakatosa a kalaloodan a hekal, nani 1942 a mihecaan tahira i 1945 a mihecaan, micalap ko Ripon to Kanpociya. Ikol no kalaloodan i, itini i 1953 a mihecaan saka safaw cecay a folad saka siwa a romi'ad, misiiked ko Kanpociya a miliyas to pikowan no France. Satapang i, o pikuwan no hongti, o sakacecayay a hongtian a kitakit no Kanpociya, itini i pikowan ni Siyanoan i, o kitenokay ko sapikowan.''' Miteka i tenok no 1960 a mihecaan, '''ona toloay a ci’icelay a kitakit, o Congko, o Amirika ato o Solin, mapolong a midefong tonini a Indocina a pala a micowat ato mikowan. Mafiyok ko nikakemet no kasakitakit ato kalaloodan no Vietnam i, malalood ko laloma'ay no Kanpociya. Itini i 1970 a mihecaan saka tolo a folad saka safaw falo a romi'ad, ci Lon Nol a Ciyancin, oya mikiAmirikaay ko faloco' nira, mifodfod to sifo, mipalasawad to sakahontian a patireng to Kapolongan a Kitakit no Khmer. Roma i, o mikiCongkoay ci Siyano a honti i, pasonolay tarira i Beijing a maro'. I kalaloodan no Vietnam i, malala'is ko hitay no timolay a Vietnam, hitay no Amirika, sifoay ni Lon Nol a hitay ato hitay no amisay a Vietnam (o Kahengangay a Khmer a hitay), ta pakatati'ih to 'orip no finawlan i laloma' no Kanpociya.''' Itini i 1975 a mihecaan saka sepat a folad saka safaw pito a romi'ad, '''ikor no piliyas no hitay no Amirika to ningri no Kanpociya i Phnom Penh i, mi'eco ko nikeridan ni Pol Pot a congsoci no Kyosanto no Kanpociya a Kahengangay a Khmer toya ningri, patireng to Mincoay a Kanpociya a sifo. Oya hongti ci Siyano i, nani Pyongyang no Codang a patatikor a minokay i kitakit, nikawrira kalamkam sa marofo no Kahengangay a Khmer a hitay. Itini i 1976 a mihecaan saka pito a folad saka enem a romi'ad, o malacitodongay a mikowan no Kahengangay a Khmer ci Pol Pot i, mipalasawad to payso, milalap to finawlan nani tokay a patayra i papotal, paci'ci nira a papisaomah ato mipacok to cifana'ay a tamdaw. Itini i pikuwanan nira to tolo a mihecaan falo a folad i, mifatol cingra to kacacemleman a pikuwan. O nika cahif, nika roray, lifong ato makari'angay a masamaanay a pades ko sapipatayan to kalilima no finawlan i kitakit, o cecay no sakacipadesan ko ci'edesay ato makari'angay a nikademakan no tamdaw i saka 20 a sici. I pakayniay to papotal a kitakit i, o pikuwan ni Pol Pot no Kahengangay a Khmer i, o nika fangafan to sifo no Vietnam i kalingangan no Vietnam itiya ho a karawrawan, mangalef midefong to sakowan no pala no Vietnam ato milomek to finawlan no Vietnam. O nika masasiwidawidang to kapolonan a kitakit no Cukoku i, roma i, kalatatiih no Congko ato Russia, saka malaladof ko Kanpociya to Cukoku a milifet to Vietnam ato Sulin. Oya Mincoay a Kanpociya i, pakacoker ko Linhoko a misimaw, saka pakaala to kamaro'an no Linhoko.''' I 1978 a mihecaan saka safaw toosa a folad, '''midefong ko hitay no Vietnam to Kanpociya, ta micalap to Phnom Penh itini i 1979 a mihecaan saka cecay a folad saka pito a romi'ad. Ona kapot no Sapifalicay a Lekatep no Finawlan no Kamer ato i loma' no Kyosanto a pacoliay i, malaladof a patireng to Sapifalicay a finawlan a Lekatep no Kanpociya, ikor i mapalasawad to koya kacacemleman a pipatay no Kahengangay a Khmer. Malowad koya Kahengangay a Khmer a milaliw to i ka'amis-ka'etip a kalingangan no Kanpociya ato Thailand. Nikawrira oya Kapolonan a Kitakit no Kanpociya i,''' === '''Palapalaan(地理)''' === O dadahal no sera ira ko 181,035 km², o polong no kitakit i,misilsilan maka24 ko etal ato cecay a no Hontian a Tokay, ika’amis malafiyaw ato Tayko, Lyawko, ikatimol i,madado’edo’ ko pala ato Yienan, isakatimol no sa’etipan misi’ayaway to Sinlowan(暹羅灣). O kakaya’ no lislis no riyar ira ko 443 km,ilaloma’ nona kitakit ira ko cecay a fanaw o Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖; Roma a tilid: Tonlé Sap), o pifotingan, pialaan to nanom itini, o saka’orip tamtamdaw.Mahaop ko 20% no polong a sera o liomahan. 24 ko kasaetal sakowan, sepatay aca ko misi’ayaway to riyar a sakowan, tolo ko niyahay pikowan a sakowan, 172 ko mamangay a etal. O tahapinangan a pala i, o isifo’ay nona kitakit a Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖), Pasa ’alo ato nani ka’amis taratimol a mihifalat tona kitakit a Mikong ’alo,isifo’ay no kitakit a dafdaf i,mahaop ko 3/4 no polong a sera no kitakit. O Tonlisa Fanaw ato Mikong ’alo nani tongroh no riyar 100 m ko ka’akawang.sa’akawang sa nani tongroh no riyar i,masakefohkefohay ko pala,o itiraay i sakatimol no sa’etipay a Toko lotok mitifacay to 1500 m ko ka’akawang, nani ka’amisay no sa’etipan taratimol sa no sa’etipan ko do’edo’edo. O itiraay I kawali a Awlar Lotok(Phnom Aural)o sa’akawangay no Kanpociya kitakita, tahiraay to 1771 m ko ka’akawang. === '''Siici(政治)''' === Itiyaay i 1993 mihecan a kinpo tatapangan rikec no kitakit, misetek to faco no kitakit o Hontian Kitakit, masasiiked ko Misanga’ay to rikec, Matayal to Demak ato Misawkitay,toloay ko kasasiiked no sakowan ’icel. O honti i,tahira i patay ko kalasawara’an,kakomodan no sofitay, o tahapinangan no kalacecay no kitakit ato kaira no kitakit a tahadahoc, ira heca ko ’icel mitedal to tata’angay raraw no malofoay tamdaw. Ano cakapakatayal ato ano miholol i romaay kitakit ko honti, o tapang no Fafa’eday Pikaykian no Kitakit ko mamiceror to tayal no honti.Ano mapatay ko honti, o tapang no sifo, kakeridan no tosaay rekad no mipaypayay a Fociyaw, o tapang no Fafa’eday Pikaykian ato Finawlan Pikaykian polong han 9 ko tamdaw misanga’ to iingkay, masasowal a misimsim to mamalahonti nani laloma’an no honti, patireng to fa’elohay a honti. === '''Kicai(經濟)''' === O cecay no polong a cowaho kacomahad ko ’orip a kotakit ko Kanpociya,ira ko 4 a hecek no pili’etanan nona kitakit, oriraan i,o pihololan no lafang, mitelekay to riko’, misaloma ato liomah. Oninian haw i,cowa ka citolas ko fodfod tona kitakit, orasaka, macara ko sapicomahadaw to kicai no kitakit, kalomihecaan a kacomahad no kicai tahiraay aca i 7% ko sa’osi.orasaka, tadamatatifac ko kasasiroma no cipaysoay ato manikaway ko ’orip, o manikaway a tamdaw i,awa ko sapaising, cakapapitilid to ka’emangay,tada awa ko fana’ to maamaan. I 2006 miheca, o mipalafangay a tayni cilafas to 170 ko ofad,[3]2005 miheca makarkar i riyar ko kasolin a simal ato palapalaan a kaso, i 2009 ano ca i 2010 miheca a misatapang paliwal, tata’ang ko pisiwar to kacomahad no kicai no Kanpociya a manga’ay. [1] === '''Tamdaw(人口)''' === O polong a tamdaw no Konpociya ira ko 1550 ofad, o Kanpociya a finacadan mahaop ko 90% ko ka’aloman, ira ho roma a mamangay a finacadan o Kuwaping mahaop ko 1%, o Cing finacadan(Kuwaping a sowal:京族; Roma a tilid:Gin)mahaop ko 9%, o Laos(Kuwaping a sowal:佬族)ato Tay finacadan, ira ho ko masasiromaromaay a mamangay a 20 ko finacadan,oninian i,ira ko ikemoday no lotok a maro’. O lalen no ’orip i, 71.41 ko mihecaan. == '''Sowal(語言)''' == O tamdaw no Kanpociya sahetoay mira’oyay to sowal ato tilid no Kanpociya,ira kono niyah a sa’osi,itini i Kanpociya ikakaay ko katenak no Kanpociya pasasotiri’en ato no Arapiya a sa’osi. O sowal no Kuwaping itini ono Cawco a sowal(Ikiris a sowal: Teochew ano ca Chiuchow),o cecay a sowal no Payrang itini i Taywan.ono niyah a sowal ko hasowal no kasasiromaroma a finacadan. Itiya ho halafin malamicowatan a sokowan no Franso ko Kanpociya, orasaka, o sakatosa a matenakay a sowal ko Franso a sowal, nikawrira, anini sato cowa ka matiya toya i’ayaway ko katenak no Franso a sowal. Tahanini sato i,adihay to ko katayalan cemahad to ko kicai ’aloman ko tayniay a misanga’ to kofa ko Kuwaping a tamadaw, orasaka, matenak ko sowal no Kuwaping ato Ikiris a sowal i Kanpociya. [[Faylo:Kraing_Tbong_VB_01_06_6.JPG|縮圖|[[Faylo:Conbodia2.ogg|縮圖]]niyaro' (Kraing Tbong )]] === '''Pitooran(宗教)''' === O mipaypayay a Fociyaw koni pasetekan malo no kitakit a pitooran, i matini mahaop ko 95% no polong a tamdaw no Kanpociya ko mitooray tonini, sakakaay ko ka’aloman ko mitooray i,o Kanpociya a tamdaw, malecad ato fiyaw a Tayko. O itiniay a Kuwaping ato Cin finacadan o Tacen Fociya(Kuwaping a sowal:大乘佛教;Ikiris a sowal:mahāyāna buddhism), Tinsikyo ato Fa’elohay a Kristoan, o Can finacadan(Kuwaping a sowal:占族;Ikiris a sowal:Urang Campa)[5] [6] o Islan Ciyaw ko pitooran, ira ho cowa ka ’aloman a tamdaw o mitooray to pawidangay. === '''Punka(文化)''' === O sakero no Kanpociya tolo ko kasasiiked:o to’asan sakero, niyaro’ay sakero, ato sapalafang sakero. O tahapinangan no Kanpociya a sakero i,ono to’asan sakero. Adihay ko masariromaromaay a siikeday a pisalaan no lafang itini, o cinganganay i kalokitakit i, itiraay i ka’amis no kitakit a [[Faylo:Fishsale.jpg|縮圖|[[Faylo:Conbodia.ogg|縮圖]]itaminaay paliwal to dafong(Fishsale)]] no hekalay kitakit o Wukoku(Kuwaping a sowal:吳哥窟 [7]Roma a tilid: ʾṅ̥grvt̥t=ʾaṅgaravatta).isasifo’an no kitakit i, tadaadihay ko nipatirengan Fyo pipaypayan, isaka’etipan ira ko Tonlisa Fanaw, o lalen no ’ngongol no nanom ira ko cecay laya’, o kakahad i,ira ko 1,700 km²,manga’ay a pakatamina a minengneng to tataparan. Itini tona fanaw ’aloman ko kalaloma’ hananay ko tamina a ’orip, isakatimol dihekoay ko cidal, toloay ko mihaian no Linheko a rocok no punka no Kanpociya. === '''Tahapinangan a Tilid (參考文獻)''' === [1] 劍浮沙(梵語:Kamboja)是印度列國時代的十六雄國之一,又譯為甘菩遮國。 [2] Relazione del primo viaggio intorno al mondo - Wikisource. it.wikisource.org. [2019-08-07]. (原始內容存檔於2018-11-22) [3] 1.7 million. [2007-07-27]. (原始內容存檔於2013-12-02). [4] 廣西對柬埔寨投資呈爆發式增長 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館)news.xinhuanet.com [5] Andaya, Leonard Y. Leaves of the same tree: trade and ethnicity in the Straits of Melaka. University of Hawaii Press. 2008: 44 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-0-8248-3189-9</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08) [6] Reid, Anthony. Verandah of violence: the background to the Aceh problem. NUS Press. 2006: 8 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-9971-69-331-2</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08). [7] 中國地名委員會. 外国地名译名手册. 商務印書館. 1993: 31. <nowiki>ISBN 7-100-00798-4</nowiki>. Ângkôr Wat 【柬】 吳哥窟; === '''Pikafitan i papotal(外部連結)''' === •(英文)柬埔寨王國 - Cambodia e-Gov •(英文)柬埔寨電子簽證 - Cambodia e-Visa (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(繁體中文)柬埔寨旅遊部官方網站 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(英文)柬埔寨旅遊指南 •(英文)開放式目錄計劃中和柬埔寨相關的內容 •(英文) 維基媒體的柬埔寨地圖集 • 維基導遊上有關柬埔寨(繁體中文)的旅行指南 • 維基導遊上有關柬埔寨(法文)的旅行指南 • 維客旅行上的柬埔寨 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) • OpenStreetMap上有關柬埔寨的地理資訊 •谷歌地圖 re86m79duz99ez9w8r4rodk4tcxv1e2 49111 49110 2026-05-30T04:24:32Z Haratal 3361 49111 wikitext text/x-wiki == Kanpociya Hontian Kitakit(柬埔寨王國) == === ''T'''akaray sowal(概要)''''' === Kanpociya Hontian Kitakit([[kuwaping a sowal]]: 柬埔寨王國) [[Kanpociya sowal]]:高棉語:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; [[Kuwaping sowal]]: 柬埔寨王國), itiraay i [[Faylo:Flag_of_Cambodia.svg|縮圖|Flag of Cambodia]] a Pecihan-Kanatal中南半島,Katimol-Sakawalian Aciya a Korapaw東南亞大陸地區 ko kaitiraan nona [[kitakit]], o syoto tatapangan a tokay o [[Cinpin]](Kanpociya sowal:ក្រុងភ្នំពេញ,Roma a tilid:krong Phnum Pɨñ; Kuwaoing sowal:金邊). O kapot no Linheko ato Katimol-Sakawalian Aciya kitakit a Katatelekan. Isaka’etip no Kanpociya i,malalocokay ato Tayko, isaka’amis no sakawali Malala’eday ato Laoko, isakawali ato sakatimol no sawalian malafiyaw ato Yienan, ikatimol o SinloKihaw(暹羅灣). Hato masadangahay ko pala no Kanpociya,tolo no pasitiraan o tapolo ato tokos, isifo’ o dadahalay a cihenekay dafdaf, ona sera tonini makinatolo no sepat no polong sera no kitakit. Ira ko tata’akay ‘alo Mikong-‘alo(湄公河), ira ho tata’angay a fanaw o Tonglisa-fanaw(Kanpociya sowal:បឹងទន្លេសាប,Roma a tilid:Tonlé Sap; Kuwaping sowal: 洞里薩湖). === '''Nangan no kitakit(國名)''' === O tadangangan no Kanpociya o Kanpociya Hontian Kitakit(Kanpociya sowal:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; Kuwaping sowal:柬埔寨王國)。O 「ព្រះ」hananay i, fangcalay sanay「神聖的」,o 「រាជាណាចក្រ」hananay i,o honti sanay「王國」, o「កម្ពុជា」hananay i,o Kanpociya sanay「柬埔寨」. Ona ngangan tonini i,nani「कम्बोजदेश」(Kambujadeśa)(Ikiris sowal:Sanskrit; Kuwaping sowal:梵語),o maan ko imi nona sowal han i, o 「sera ni Cinfusa 」[1] sanay. Ona ngangan no Kanpociya itini i rikisi no kuwaping itiraay ho i Tonghan(東漢 25-220 mihecaan)iraay to a matilid,nikawrira adihay ko masasiromaromaay a pangangan, tahira to i Min Wanli a mihecahecaan(明朝萬曆) nga’ sacecay sanay to a pangangan to Kanpociya(柬埔寨) . Itini I nitilidan no Sa’etipay-Kitakit i,o misahinahinamay tamdaw ci [[Faylo:Location_Cambodia_ASEAN.svg|縮圖|Location Cambodia ASEAN]] (Italiya sowal:Antonio Pigafetta; Kuwaping sowal:安東尼奧·皮加費塔) o 「Camogia」[2] hananay ningra a pangangan. === Likisi(歷史) === O to’asan a parayrayan a kitakit i Conan-pan-tao ko Kanpociya, matafesiw to ko tosa a patek (2000) a mihecaan ko likisi nira. '''O nalacolan no Payon: I yiesoan to cecay a sici i, i laloma’ no kitakit no Kanpociya i, ira ko Fnan a kitakit, o India ko nipatirengan nangra to tatapangan a pitooran no kitakit, saka mafiyak ko serangawan no India a malenaf. O tatapangan a pikowannan a ningri no Fnan i, o Viyadatapora (Vyadhapura, sowal no Fan: tokay no mi’adopay), itini i ngataay no Polamyen a sakowan no aniniay. Ira ko Meking a tarawadaw, nani saetip kaamisay pasayra i kawali a pasadak to riyar. I sasifoan no sakapito a sici no yiesoan, mapalahedaw no nani ka’amisan a Cenla ko Fnan, ma’atingid koya wawa no hongti no Fnan tayra i Cawa, itira sato a patireng to Santi a hongtian a kitakit.''' Ikor no nikapalahedaw no Cenla to Fnan i, '''matongal ko ’icel no kitakit. Tahira i pikowanan ni Ceyapoman sakacecay i, pakalowid haca cingra a mi’eco to sifo’ay ato ka’amisan a pala no Lawos. O kasalaled a pala i, i ka’amisan tahira i Nancaw, i katimolan i, tahira i rarem no Meking a tarawadaw, mihaop to aniniay a Kanpociya, Lawos ato katimolan no Yienan. Awaay ko teloc ni Ceyapoman sakacecay mamirayray to pikowanan. I kor no nikapatay nira i, o sona  nira ci Ceyatitaywi ko mamalahongti. Fahal sa milafodes ko kitakit, pangangan han no likisi tonini a demak to "O Tarawadaw a Cenla ato Hadhad a Cenla" a kalaloodan, pakarawraw i laloma'an no kitakit.''' I ka’ayaw kaikor no yiesoan no 787 a mihecaan i, '''oya pikowanan a tokay ci Sanpipora no Cidalay a hontian a kitakit i tarawadaw a Cenla, mapeleng a ma'eco no Saliyentra a hongtian a kitakit. Mapacok a mapatay koya hongti ci Mohipotifaman, malepel haca koya wawa no hongti (oya mamalahongti i ikor ci Ceyapoman sakatosa). Nani itiya ho sato, makowanan no i Cawaay a Saliyentra (Santi) a hongtian a kitakit koya tarawadaw a Cenla, tahira i nikalafac ni Ceyapoman sakatosa nani Cawa, ta misiiked cingra a malahongti. Palacecay ci Ceyapoman sakatosa a mikowan to tarawadaw a Cenla ato hadhad a Cenla. Itira i ka’amisan-kawali no Ankor to paka tolo polo' a kongliay i Lici a lotok, saka mipatireng to Ankor a hontian a kitakit.''' O Ankor a hongtian a kitakit, o pangangan han haca to Kemer a hongtian a kitakit, '''tahira i saka safaw tosa a sici i, tadamatedi'ay ko kitakit, tadamakapahay ko serangawan. O kasalaled a pala nira i, mihaop to polong no aniniay a Kanpociya, ato kasa'etal a pala no Taylen, Lawos ato Yienan. I saka safaw tolo a sici i, matenak ko Sancopo a Fociw (Theravada a Fociw) nani Sililanka a tayni. Itini i saka 1430 a mihecaan (saka-lima a mihecaan no Siyande no Min), midefong ko Sinlo to Kanpociya, milikot to tokay no Ankor to pakapito a folad, o sakaheci ko pakapeleng to Ankor. O nika tadamangata no Ankor to Sinlo i, o sakasawad to Ankor, mafolaw tayra i Kinpen a mipatireng to ningri itira. Nani itiya sato, maroray ko 'icel no Kanpociya, misi'ayaw to ka'ayaw ato kaikolan no Yienan ato Sinlo a tosaay a fiyaw a kitakit a midefong, pangangan han tonini a karawrawan a mihecahecaan to "O to'eman a citay". Micalap ko Yienan to la'enoay a Kanpociya (oya sacumodan no Mikong a tarawadaw a pala), oni ko sakamalala'isan a demak.''' Itini i saka 1296 a mihecaan, miocor ko Yincaw ci Cew-takowan a mihilap to Ankor a hongtian a kitakit, '''pakacecay a mihecaan ko nipihilap nira. Pinokay sato i, mitilid ci Cew-takowan to cecay a codad "Cen-la-fong-to-ci", o pisiwkayan no codad to lekakawa no pikowan, sici ato kicay, saki'orip, palapalaan ato fonka. Caay ko pisiwkayan aca ko pi'arawan nira i, ira ho ko sepat a polo' a tadamaanay a liyad. Tahira sato i saka safaw siwa a sici, falicen no tamdaw ko codad to sowal no France, Germany ato inko ato masamaanay a sowal. I ka'ayaw no pikowanan no Fakong to Ankor, o pakakalimelaan a tadamaanay a likisi a codad no Kanpociya.''' O picowatan no France a pikuwan to Indocina, nani 1863 tahira i 1953 a mihecaan, '''micalap ko France a micingcing tonini a pala (O pidefong no Yoropa ato Amirika a kitakit to ni'ecoan a pala). I 1863 a mihecaan, paci'cien no France ko Kanpociya a micingcing, mala o pisimawan a kitakit. I sakatosa a kalaloodan a hekal, nani 1942 a mihecaan tahira i 1945 a mihecaan, micalap ko Ripon to Kanpociya. Ikol no kalaloodan i, itini i 1953 a mihecaan saka safaw cecay a folad saka siwa a romi'ad, misiiked ko Kanpociya a miliyas to pikowan no France. Satapang i, o pikuwan no hongti, o sakacecayay a hongtian a kitakit no Kanpociya, itini i pikowan ni Siyanoan i, o kitenokay ko sapikowan.''' Miteka i tenok no 1960 a mihecaan, '''ona toloay a ci’icelay a kitakit, o Congko, o Amirika ato o Solin, mapolong a midefong tonini a Indocina a pala a micowat ato mikowan. Mafiyok ko nikakemet no kasakitakit ato kalaloodan no Vietnam i, malalood ko laloma'ay no Kanpociya. Itini i 1970 a mihecaan saka tolo a folad saka safaw falo a romi'ad, ci Lon Nol a Ciyancin, oya mikiAmirikaay ko faloco' nira, mifodfod to sifo, mipalasawad to sakahontian a patireng to Kapolongan a Kitakit no Khmer. Roma i, o mikiCongkoay ci Siyano a honti i, pasonolay tarira i Beijing a maro'. I kalaloodan no Vietnam i, malala'is ko hitay no timolay a Vietnam, hitay no Amirika, sifoay ni Lon Nol a hitay ato hitay no amisay a Vietnam (o Kahengangay a Khmer a hitay), ta pakatati'ih to 'orip no finawlan i laloma' no Kanpociya.''' Itini i 1975 a mihecaan saka sepat a folad saka safaw pito a romi'ad, '''ikor no piliyas no hitay no Amirika to ningri no Kanpociya i Phnom Penh i, mi'eco ko nikeridan ni Pol Pot a congsoci no Kyosanto no Kanpociya a Kahengangay a Khmer toya ningri, patireng to Mincoay a Kanpociya a sifo. Oya hongti ci Siyano i, nani Pyongyang no Codang a patatikor a minokay i kitakit, nikawrira kalamkam sa marofo no Kahengangay a Khmer a hitay. Itini i 1976 a mihecaan saka pito a folad saka enem a romi'ad, o malacitodongay a mikowan no Kahengangay a Khmer ci Pol Pot i, mipalasawad to payso, milalap to finawlan nani tokay a patayra i papotal, paci'ci nira a papisaomah ato mipacok to cifana'ay a tamdaw. Itini i pikuwanan nira to tolo a mihecaan falo a folad i, mifatol cingra to kacacemleman a pikuwan. O nika cahif, nika roray, lifong ato makari'angay a masamaanay a pades ko sapipatayan to kalilima no finawlan i kitakit, o cecay no sakacipadesan ko ci'edesay ato makari'angay a nikademakan no tamdaw i saka 20 a sici. I pakayniay to papotal a kitakit i, o pikuwan ni Pol Pot no Kahengangay a Khmer i, o nika fangafan to sifo no Vietnam i kalingangan no Vietnam itiya ho a karawrawan, mangalef midefong to sakowan no pala no Vietnam ato milomek to finawlan no Vietnam. O nika masasiwidawidang to kapolonan a kitakit no Cukoku i, roma i, kalatatiih no Congko ato Russia, saka malaladof ko Kanpociya to Cukoku a milifet to Vietnam ato Sulin. Oya Mincoay a Kanpociya i, pakacoker ko Linhoko a misimaw, saka pakaala to kamaro'an no Linhoko.''' I 1978 a mihecaan saka safaw toosa a folad, '''midefong ko hitay no Vietnam to Kanpociya, ta micalap to Phnom Penh itini i 1979 a mihecaan saka cecay a folad saka pito a romi'ad. Ona kapot no Sapifalicay a Lekatep no Finawlan no Kamer ato i loma' no Kyosanto a pacoliay i, malaladof a patireng to Sapifalicay a finawlan a Lekatep no Kanpociya, ikor i mapalasawad to koya kacacemleman a pipatay no Kahengangay a Khmer. Malowad koya Kahengangay a Khmer a milaliw to i ka'amis-ka'etip a kalingangan no Kanpociya ato Thailand. Nikawrira oya Kapolonan a Kitakit no Kanpociya i, o pinengeng no kasakitakit i, o nikadipdip no Vietnam, nawhani caay ka pihai no sa'alomanay a kitakit i hekal,''' === '''Palapalaan(地理)''' === O dadahal no sera ira ko 181,035 km², o polong no kitakit i,misilsilan maka24 ko etal ato cecay a no Hontian a Tokay, ika’amis malafiyaw ato Tayko, Lyawko, ikatimol i,madado’edo’ ko pala ato Yienan, isakatimol no sa’etipan misi’ayaway to Sinlowan(暹羅灣). O kakaya’ no lislis no riyar ira ko 443 km,ilaloma’ nona kitakit ira ko cecay a fanaw o Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖; Roma a tilid: Tonlé Sap), o pifotingan, pialaan to nanom itini, o saka’orip tamtamdaw.Mahaop ko 20% no polong a sera o liomahan. 24 ko kasaetal sakowan, sepatay aca ko misi’ayaway to riyar a sakowan, tolo ko niyahay pikowan a sakowan, 172 ko mamangay a etal. O tahapinangan a pala i, o isifo’ay nona kitakit a Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖), Pasa ’alo ato nani ka’amis taratimol a mihifalat tona kitakit a Mikong ’alo,isifo’ay no kitakit a dafdaf i,mahaop ko 3/4 no polong a sera no kitakit. O Tonlisa Fanaw ato Mikong ’alo nani tongroh no riyar 100 m ko ka’akawang.sa’akawang sa nani tongroh no riyar i,masakefohkefohay ko pala,o itiraay i sakatimol no sa’etipay a Toko lotok mitifacay to 1500 m ko ka’akawang, nani ka’amisay no sa’etipan taratimol sa no sa’etipan ko do’edo’edo. O itiraay I kawali a Awlar Lotok(Phnom Aural)o sa’akawangay no Kanpociya kitakita, tahiraay to 1771 m ko ka’akawang. === '''Siici(政治)''' === Itiyaay i 1993 mihecan a kinpo tatapangan rikec no kitakit, misetek to faco no kitakit o Hontian Kitakit, masasiiked ko Misanga’ay to rikec, Matayal to Demak ato Misawkitay,toloay ko kasasiiked no sakowan ’icel. O honti i,tahira i patay ko kalasawara’an,kakomodan no sofitay, o tahapinangan no kalacecay no kitakit ato kaira no kitakit a tahadahoc, ira heca ko ’icel mitedal to tata’angay raraw no malofoay tamdaw. Ano cakapakatayal ato ano miholol i romaay kitakit ko honti, o tapang no Fafa’eday Pikaykian no Kitakit ko mamiceror to tayal no honti.Ano mapatay ko honti, o tapang no sifo, kakeridan no tosaay rekad no mipaypayay a Fociyaw, o tapang no Fafa’eday Pikaykian ato Finawlan Pikaykian polong han 9 ko tamdaw misanga’ to iingkay, masasowal a misimsim to mamalahonti nani laloma’an no honti, patireng to fa’elohay a honti. === '''Kicai(經濟)''' === O cecay no polong a cowaho kacomahad ko ’orip a kotakit ko Kanpociya,ira ko 4 a hecek no pili’etanan nona kitakit, oriraan i,o pihololan no lafang, mitelekay to riko’, misaloma ato liomah. Oninian haw i,cowa ka citolas ko fodfod tona kitakit, orasaka, macara ko sapicomahadaw to kicai no kitakit, kalomihecaan a kacomahad no kicai tahiraay aca i 7% ko sa’osi.orasaka, tadamatatifac ko kasasiroma no cipaysoay ato manikaway ko ’orip, o manikaway a tamdaw i,awa ko sapaising, cakapapitilid to ka’emangay,tada awa ko fana’ to maamaan. I 2006 miheca, o mipalafangay a tayni cilafas to 170 ko ofad,[3]2005 miheca makarkar i riyar ko kasolin a simal ato palapalaan a kaso, i 2009 ano ca i 2010 miheca a misatapang paliwal, tata’ang ko pisiwar to kacomahad no kicai no Kanpociya a manga’ay. [1] === '''Tamdaw(人口)''' === O polong a tamdaw no Konpociya ira ko 1550 ofad, o Kanpociya a finacadan mahaop ko 90% ko ka’aloman, ira ho roma a mamangay a finacadan o Kuwaping mahaop ko 1%, o Cing finacadan(Kuwaping a sowal:京族; Roma a tilid:Gin)mahaop ko 9%, o Laos(Kuwaping a sowal:佬族)ato Tay finacadan, ira ho ko masasiromaromaay a mamangay a 20 ko finacadan,oninian i,ira ko ikemoday no lotok a maro’. O lalen no ’orip i, 71.41 ko mihecaan. == '''Sowal(語言)''' == O tamdaw no Kanpociya sahetoay mira’oyay to sowal ato tilid no Kanpociya,ira kono niyah a sa’osi,itini i Kanpociya ikakaay ko katenak no Kanpociya pasasotiri’en ato no Arapiya a sa’osi. O sowal no Kuwaping itini ono Cawco a sowal(Ikiris a sowal: Teochew ano ca Chiuchow),o cecay a sowal no Payrang itini i Taywan.ono niyah a sowal ko hasowal no kasasiromaroma a finacadan. Itiya ho halafin malamicowatan a sokowan no Franso ko Kanpociya, orasaka, o sakatosa a matenakay a sowal ko Franso a sowal, nikawrira, anini sato cowa ka matiya toya i’ayaway ko katenak no Franso a sowal. Tahanini sato i,adihay to ko katayalan cemahad to ko kicai ’aloman ko tayniay a misanga’ to kofa ko Kuwaping a tamadaw, orasaka, matenak ko sowal no Kuwaping ato Ikiris a sowal i Kanpociya. [[Faylo:Kraing_Tbong_VB_01_06_6.JPG|縮圖|[[Faylo:Conbodia2.ogg|縮圖]]niyaro' (Kraing Tbong )]] === '''Pitooran(宗教)''' === O mipaypayay a Fociyaw koni pasetekan malo no kitakit a pitooran, i matini mahaop ko 95% no polong a tamdaw no Kanpociya ko mitooray tonini, sakakaay ko ka’aloman ko mitooray i,o Kanpociya a tamdaw, malecad ato fiyaw a Tayko. O itiniay a Kuwaping ato Cin finacadan o Tacen Fociya(Kuwaping a sowal:大乘佛教;Ikiris a sowal:mahāyāna buddhism), Tinsikyo ato Fa’elohay a Kristoan, o Can finacadan(Kuwaping a sowal:占族;Ikiris a sowal:Urang Campa)[5] [6] o Islan Ciyaw ko pitooran, ira ho cowa ka ’aloman a tamdaw o mitooray to pawidangay. === '''Punka(文化)''' === O sakero no Kanpociya tolo ko kasasiiked:o to’asan sakero, niyaro’ay sakero, ato sapalafang sakero. O tahapinangan no Kanpociya a sakero i,ono to’asan sakero. Adihay ko masariromaromaay a siikeday a pisalaan no lafang itini, o cinganganay i kalokitakit i, itiraay i ka’amis no kitakit a [[Faylo:Fishsale.jpg|縮圖|[[Faylo:Conbodia.ogg|縮圖]]itaminaay paliwal to dafong(Fishsale)]] no hekalay kitakit o Wukoku(Kuwaping a sowal:吳哥窟 [7]Roma a tilid: ʾṅ̥grvt̥t=ʾaṅgaravatta).isasifo’an no kitakit i, tadaadihay ko nipatirengan Fyo pipaypayan, isaka’etipan ira ko Tonlisa Fanaw, o lalen no ’ngongol no nanom ira ko cecay laya’, o kakahad i,ira ko 1,700 km²,manga’ay a pakatamina a minengneng to tataparan. Itini tona fanaw ’aloman ko kalaloma’ hananay ko tamina a ’orip, isakatimol dihekoay ko cidal, toloay ko mihaian no Linheko a rocok no punka no Kanpociya. === '''Tahapinangan a Tilid (參考文獻)''' === [1] 劍浮沙(梵語:Kamboja)是印度列國時代的十六雄國之一,又譯為甘菩遮國。 [2] Relazione del primo viaggio intorno al mondo - Wikisource. it.wikisource.org. [2019-08-07]. (原始內容存檔於2018-11-22) [3] 1.7 million. [2007-07-27]. (原始內容存檔於2013-12-02). [4] 廣西對柬埔寨投資呈爆發式增長 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館)news.xinhuanet.com [5] Andaya, Leonard Y. Leaves of the same tree: trade and ethnicity in the Straits of Melaka. University of Hawaii Press. 2008: 44 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-0-8248-3189-9</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08) [6] Reid, Anthony. Verandah of violence: the background to the Aceh problem. NUS Press. 2006: 8 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-9971-69-331-2</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08). [7] 中國地名委員會. 外国地名译名手册. 商務印書館. 1993: 31. <nowiki>ISBN 7-100-00798-4</nowiki>. Ângkôr Wat 【柬】 吳哥窟; === '''Pikafitan i papotal(外部連結)''' === •(英文)柬埔寨王國 - Cambodia e-Gov •(英文)柬埔寨電子簽證 - Cambodia e-Visa (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(繁體中文)柬埔寨旅遊部官方網站 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(英文)柬埔寨旅遊指南 •(英文)開放式目錄計劃中和柬埔寨相關的內容 •(英文) 維基媒體的柬埔寨地圖集 • 維基導遊上有關柬埔寨(繁體中文)的旅行指南 • 維基導遊上有關柬埔寨(法文)的旅行指南 • 維客旅行上的柬埔寨 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) • OpenStreetMap上有關柬埔寨的地理資訊 •谷歌地圖 0xi19epeidgxim3xiuqf5h8ywobcsix 49112 49111 2026-05-30T04:24:47Z Haratal 3361 49112 wikitext text/x-wiki == Kanpociya Hontian Kitakit(柬埔寨王國) == === ''T'''akaray sowal(概要)''''' === Kanpociya Hontian Kitakit([[kuwaping a sowal]]: 柬埔寨王國) [[Kanpociya sowal]]:高棉語:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; [[Kuwaping sowal]]: 柬埔寨王國), itiraay i [[Faylo:Flag_of_Cambodia.svg|縮圖|Flag of Cambodia]] a Pecihan-Kanatal中南半島,Katimol-Sakawalian Aciya a Korapaw東南亞大陸地區 ko kaitiraan nona [[kitakit]], o syoto tatapangan a tokay o [[Cinpin]](Kanpociya sowal:ក្រុងភ្នំពេញ,Roma a tilid:krong Phnum Pɨñ; Kuwaoing sowal:金邊). O kapot no Linheko ato Katimol-Sakawalian Aciya kitakit a Katatelekan. Isaka’etip no Kanpociya i,malalocokay ato Tayko, isaka’amis no sakawali Malala’eday ato Laoko, isakawali ato sakatimol no sawalian malafiyaw ato Yienan, ikatimol o SinloKihaw(暹羅灣). Hato masadangahay ko pala no Kanpociya,tolo no pasitiraan o tapolo ato tokos, isifo’ o dadahalay a cihenekay dafdaf, ona sera tonini makinatolo no sepat no polong sera no kitakit. Ira ko tata’akay ‘alo Mikong-‘alo(湄公河), ira ho tata’angay a fanaw o Tonglisa-fanaw(Kanpociya sowal:បឹងទន្លេសាប,Roma a tilid:Tonlé Sap; Kuwaping sowal: 洞里薩湖). === '''Nangan no kitakit(國名)''' === O tadangangan no Kanpociya o Kanpociya Hontian Kitakit(Kanpociya sowal:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; Kuwaping sowal:柬埔寨王國)。O 「ព្រះ」hananay i, fangcalay sanay「神聖的」,o 「រាជាណាចក្រ」hananay i,o honti sanay「王國」, o「កម្ពុជា」hananay i,o Kanpociya sanay「柬埔寨」. Ona ngangan tonini i,nani「कम्बोजदेश」(Kambujadeśa)(Ikiris sowal:Sanskrit; Kuwaping sowal:梵語),o maan ko imi nona sowal han i, o 「sera ni Cinfusa 」[1] sanay. Ona ngangan no Kanpociya itini i rikisi no kuwaping itiraay ho i Tonghan(東漢 25-220 mihecaan)iraay to a matilid,nikawrira adihay ko masasiromaromaay a pangangan, tahira to i Min Wanli a mihecahecaan(明朝萬曆) nga’ sacecay sanay to a pangangan to Kanpociya(柬埔寨) . Itini I nitilidan no Sa’etipay-Kitakit i,o misahinahinamay tamdaw ci [[Faylo:Location_Cambodia_ASEAN.svg|縮圖|Location Cambodia ASEAN]] (Italiya sowal:Antonio Pigafetta; Kuwaping sowal:安東尼奧·皮加費塔) o 「Camogia」[2] hananay ningra a pangangan. === Likisi(歷史) === O to’asan a parayrayan a kitakit i Conan-pan-tao ko Kanpociya, matafesiw to ko tosa a patek (2000) a mihecaan ko likisi nira. '''O nalacolan no Payon: I yiesoan to cecay a sici i, i laloma’ no kitakit no Kanpociya i, ira ko Fnan a kitakit, o India ko nipatirengan nangra to tatapangan a pitooran no kitakit, saka mafiyak ko serangawan no India a malenaf. O tatapangan a pikowannan a ningri no Fnan i, o Viyadatapora (Vyadhapura, sowal no Fan: tokay no mi’adopay), itini i ngataay no Polamyen a sakowan no aniniay. Ira ko Meking a tarawadaw, nani saetip kaamisay pasayra i kawali a pasadak to riyar. I sasifoan no sakapito a sici no yiesoan, mapalahedaw no nani ka’amisan a Cenla ko Fnan, ma’atingid koya wawa no hongti no Fnan tayra i Cawa, itira sato a patireng to Santi a hongtian a kitakit.''' Ikor no nikapalahedaw no Cenla to Fnan i, '''matongal ko ’icel no kitakit. Tahira i pikowanan ni Ceyapoman sakacecay i, pakalowid haca cingra a mi’eco to sifo’ay ato ka’amisan a pala no Lawos. O kasalaled a pala i, i ka’amisan tahira i Nancaw, i katimolan i, tahira i rarem no Meking a tarawadaw, mihaop to aniniay a Kanpociya, Lawos ato katimolan no Yienan. Awaay ko teloc ni Ceyapoman sakacecay mamirayray to pikowanan. I kor no nikapatay nira i, o sona  nira ci Ceyatitaywi ko mamalahongti. Fahal sa milafodes ko kitakit, pangangan han no likisi tonini a demak to "O Tarawadaw a Cenla ato Hadhad a Cenla" a kalaloodan, pakarawraw i laloma'an no kitakit.''' I ka’ayaw kaikor no yiesoan no 787 a mihecaan i, '''oya pikowanan a tokay ci Sanpipora no Cidalay a hontian a kitakit i tarawadaw a Cenla, mapeleng a ma'eco no Saliyentra a hongtian a kitakit. Mapacok a mapatay koya hongti ci Mohipotifaman, malepel haca koya wawa no hongti (oya mamalahongti i ikor ci Ceyapoman sakatosa). Nani itiya ho sato, makowanan no i Cawaay a Saliyentra (Santi) a hongtian a kitakit koya tarawadaw a Cenla, tahira i nikalafac ni Ceyapoman sakatosa nani Cawa, ta misiiked cingra a malahongti. Palacecay ci Ceyapoman sakatosa a mikowan to tarawadaw a Cenla ato hadhad a Cenla. Itira i ka’amisan-kawali no Ankor to paka tolo polo' a kongliay i Lici a lotok, saka mipatireng to Ankor a hontian a kitakit.''' O Ankor a hongtian a kitakit, o pangangan han haca to Kemer a hongtian a kitakit, '''tahira i saka safaw tosa a sici i, tadamatedi'ay ko kitakit, tadamakapahay ko serangawan. O kasalaled a pala nira i, mihaop to polong no aniniay a Kanpociya, ato kasa'etal a pala no Taylen, Lawos ato Yienan. I saka safaw tolo a sici i, matenak ko Sancopo a Fociw (Theravada a Fociw) nani Sililanka a tayni. Itini i saka 1430 a mihecaan (saka-lima a mihecaan no Siyande no Min), midefong ko Sinlo to Kanpociya, milikot to tokay no Ankor to pakapito a folad, o sakaheci ko pakapeleng to Ankor. O nika tadamangata no Ankor to Sinlo i, o sakasawad to Ankor, mafolaw tayra i Kinpen a mipatireng to ningri itira. Nani itiya sato, maroray ko 'icel no Kanpociya, misi'ayaw to ka'ayaw ato kaikolan no Yienan ato Sinlo a tosaay a fiyaw a kitakit a midefong, pangangan han tonini a karawrawan a mihecahecaan to "O to'eman a citay". Micalap ko Yienan to la'enoay a Kanpociya (oya sacumodan no Mikong a tarawadaw a pala), oni ko sakamalala'isan a demak.''' Itini i saka 1296 a mihecaan, miocor ko Yincaw ci Cew-takowan a mihilap to Ankor a hongtian a kitakit, '''pakacecay a mihecaan ko nipihilap nira. Pinokay sato i, mitilid ci Cew-takowan to cecay a codad "Cen-la-fong-to-ci", o pisiwkayan no codad to lekakawa no pikowan, sici ato kicay, saki'orip, palapalaan ato fonka. Caay ko pisiwkayan aca ko pi'arawan nira i, ira ho ko sepat a polo' a tadamaanay a liyad. Tahira sato i saka safaw siwa a sici, falicen no tamdaw ko codad to sowal no France, Germany ato inko ato masamaanay a sowal. I ka'ayaw no pikowanan no Fakong to Ankor, o pakakalimelaan a tadamaanay a likisi a codad no Kanpociya.''' O picowatan no France a pikuwan to Indocina, nani 1863 tahira i 1953 a mihecaan, '''micalap ko France a micingcing tonini a pala (O pidefong no Yoropa ato Amirika a kitakit to ni'ecoan a pala). I 1863 a mihecaan, paci'cien no France ko Kanpociya a micingcing, mala o pisimawan a kitakit. I sakatosa a kalaloodan a hekal, nani 1942 a mihecaan tahira i 1945 a mihecaan, micalap ko Ripon to Kanpociya. Ikol no kalaloodan i, itini i 1953 a mihecaan saka safaw cecay a folad saka siwa a romi'ad, misiiked ko Kanpociya a miliyas to pikowan no France. Satapang i, o pikuwan no hongti, o sakacecayay a hongtian a kitakit no Kanpociya, itini i pikowan ni Siyanoan i, o kitenokay ko sapikowan.''' Miteka i tenok no 1960 a mihecaan, '''ona toloay a ci’icelay a kitakit, o Congko, o Amirika ato o Solin, mapolong a midefong tonini a Indocina a pala a micowat ato mikowan. Mafiyok ko nikakemet no kasakitakit ato kalaloodan no Vietnam i, malalood ko laloma'ay no Kanpociya. Itini i 1970 a mihecaan saka tolo a folad saka safaw falo a romi'ad, ci Lon Nol a Ciyancin, oya mikiAmirikaay ko faloco' nira, mifodfod to sifo, mipalasawad to sakahontian a patireng to Kapolongan a Kitakit no Khmer. Roma i, o mikiCongkoay ci Siyano a honti i, pasonolay tarira i Beijing a maro'. I kalaloodan no Vietnam i, malala'is ko hitay no timolay a Vietnam, hitay no Amirika, sifoay ni Lon Nol a hitay ato hitay no amisay a Vietnam (o Kahengangay a Khmer a hitay), ta pakatati'ih to 'orip no finawlan i laloma' no Kanpociya.''' Itini i 1975 a mihecaan saka sepat a folad saka safaw pito a romi'ad, '''ikor no piliyas no hitay no Amirika to ningri no Kanpociya i Phnom Penh i, mi'eco ko nikeridan ni Pol Pot a congsoci no Kyosanto no Kanpociya a Kahengangay a Khmer toya ningri, patireng to Mincoay a Kanpociya a sifo. Oya hongti ci Siyano i, nani Pyongyang no Codang a patatikor a minokay i kitakit, nikawrira kalamkam sa marofo no Kahengangay a Khmer a hitay. Itini i 1976 a mihecaan saka pito a folad saka enem a romi'ad, o malacitodongay a mikowan no Kahengangay a Khmer ci Pol Pot i, mipalasawad to payso, milalap to finawlan nani tokay a patayra i papotal, paci'ci nira a papisaomah ato mipacok to cifana'ay a tamdaw. Itini i pikuwanan nira to tolo a mihecaan falo a folad i, mifatol cingra to kacacemleman a pikuwan. O nika cahif, nika roray, lifong ato makari'angay a masamaanay a pades ko sapipatayan to kalilima no finawlan i kitakit, o cecay no sakacipadesan ko ci'edesay ato makari'angay a nikademakan no tamdaw i saka 20 a sici. I pakayniay to papotal a kitakit i, o pikuwan ni Pol Pot no Kahengangay a Khmer i, o nika fangafan to sifo no Vietnam i kalingangan no Vietnam itiya ho a karawrawan, mangalef midefong to sakowan no pala no Vietnam ato milomek to finawlan no Vietnam. O nika masasiwidawidang to kapolonan a kitakit no Cukoku i, roma i, kalatatiih no Congko ato Russia, saka malaladof ko Kanpociya to Cukoku a milifet to Vietnam ato Sulin. Oya Mincoay a Kanpociya i, pakacoker ko Linhoko a misimaw, saka pakaala to kamaro'an no Linhoko.''' I 1978 a mihecaan saka safaw toosa a folad, '''midefong ko hitay no Vietnam to Kanpociya, ta micalap to Phnom Penh itini i 1979 a mihecaan saka cecay a folad saka pito a romi'ad. Ona kapot no Sapifalicay a Lekatep no Finawlan no Kamer ato i loma' no Kyosanto a pacoliay i, malaladof a patireng to Sapifalicay a finawlan a Lekatep no Kanpociya, ikor i mapalasawad to koya kacacemleman a pipatay no Kahengangay a Khmer. Malowad koya Kahengangay a Khmer a milaliw to i ka'amis-ka'etip a kalingangan no Kanpociya ato Thailand. Nikawrira oya Kapolonan a Kitakit no Kanpociya i, o pinengeng no kasakitakit i, o nikadipdip no Vietnam, nawhani caay ka pihai no sa'alomanay a kitakit i hekal, saka mitatoy ho koya Kahengangay a Khmer toya kamaro'an no Mincoay a Kanpociya i Linhoko.''' === '''Palapalaan(地理)''' === O dadahal no sera ira ko 181,035 km², o polong no kitakit i,misilsilan maka24 ko etal ato cecay a no Hontian a Tokay, ika’amis malafiyaw ato Tayko, Lyawko, ikatimol i,madado’edo’ ko pala ato Yienan, isakatimol no sa’etipan misi’ayaway to Sinlowan(暹羅灣). O kakaya’ no lislis no riyar ira ko 443 km,ilaloma’ nona kitakit ira ko cecay a fanaw o Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖; Roma a tilid: Tonlé Sap), o pifotingan, pialaan to nanom itini, o saka’orip tamtamdaw.Mahaop ko 20% no polong a sera o liomahan. 24 ko kasaetal sakowan, sepatay aca ko misi’ayaway to riyar a sakowan, tolo ko niyahay pikowan a sakowan, 172 ko mamangay a etal. O tahapinangan a pala i, o isifo’ay nona kitakit a Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖), Pasa ’alo ato nani ka’amis taratimol a mihifalat tona kitakit a Mikong ’alo,isifo’ay no kitakit a dafdaf i,mahaop ko 3/4 no polong a sera no kitakit. O Tonlisa Fanaw ato Mikong ’alo nani tongroh no riyar 100 m ko ka’akawang.sa’akawang sa nani tongroh no riyar i,masakefohkefohay ko pala,o itiraay i sakatimol no sa’etipay a Toko lotok mitifacay to 1500 m ko ka’akawang, nani ka’amisay no sa’etipan taratimol sa no sa’etipan ko do’edo’edo. O itiraay I kawali a Awlar Lotok(Phnom Aural)o sa’akawangay no Kanpociya kitakita, tahiraay to 1771 m ko ka’akawang. === '''Siici(政治)''' === Itiyaay i 1993 mihecan a kinpo tatapangan rikec no kitakit, misetek to faco no kitakit o Hontian Kitakit, masasiiked ko Misanga’ay to rikec, Matayal to Demak ato Misawkitay,toloay ko kasasiiked no sakowan ’icel. O honti i,tahira i patay ko kalasawara’an,kakomodan no sofitay, o tahapinangan no kalacecay no kitakit ato kaira no kitakit a tahadahoc, ira heca ko ’icel mitedal to tata’angay raraw no malofoay tamdaw. Ano cakapakatayal ato ano miholol i romaay kitakit ko honti, o tapang no Fafa’eday Pikaykian no Kitakit ko mamiceror to tayal no honti.Ano mapatay ko honti, o tapang no sifo, kakeridan no tosaay rekad no mipaypayay a Fociyaw, o tapang no Fafa’eday Pikaykian ato Finawlan Pikaykian polong han 9 ko tamdaw misanga’ to iingkay, masasowal a misimsim to mamalahonti nani laloma’an no honti, patireng to fa’elohay a honti. === '''Kicai(經濟)''' === O cecay no polong a cowaho kacomahad ko ’orip a kotakit ko Kanpociya,ira ko 4 a hecek no pili’etanan nona kitakit, oriraan i,o pihololan no lafang, mitelekay to riko’, misaloma ato liomah. Oninian haw i,cowa ka citolas ko fodfod tona kitakit, orasaka, macara ko sapicomahadaw to kicai no kitakit, kalomihecaan a kacomahad no kicai tahiraay aca i 7% ko sa’osi.orasaka, tadamatatifac ko kasasiroma no cipaysoay ato manikaway ko ’orip, o manikaway a tamdaw i,awa ko sapaising, cakapapitilid to ka’emangay,tada awa ko fana’ to maamaan. I 2006 miheca, o mipalafangay a tayni cilafas to 170 ko ofad,[3]2005 miheca makarkar i riyar ko kasolin a simal ato palapalaan a kaso, i 2009 ano ca i 2010 miheca a misatapang paliwal, tata’ang ko pisiwar to kacomahad no kicai no Kanpociya a manga’ay. [1] === '''Tamdaw(人口)''' === O polong a tamdaw no Konpociya ira ko 1550 ofad, o Kanpociya a finacadan mahaop ko 90% ko ka’aloman, ira ho roma a mamangay a finacadan o Kuwaping mahaop ko 1%, o Cing finacadan(Kuwaping a sowal:京族; Roma a tilid:Gin)mahaop ko 9%, o Laos(Kuwaping a sowal:佬族)ato Tay finacadan, ira ho ko masasiromaromaay a mamangay a 20 ko finacadan,oninian i,ira ko ikemoday no lotok a maro’. O lalen no ’orip i, 71.41 ko mihecaan. == '''Sowal(語言)''' == O tamdaw no Kanpociya sahetoay mira’oyay to sowal ato tilid no Kanpociya,ira kono niyah a sa’osi,itini i Kanpociya ikakaay ko katenak no Kanpociya pasasotiri’en ato no Arapiya a sa’osi. O sowal no Kuwaping itini ono Cawco a sowal(Ikiris a sowal: Teochew ano ca Chiuchow),o cecay a sowal no Payrang itini i Taywan.ono niyah a sowal ko hasowal no kasasiromaroma a finacadan. Itiya ho halafin malamicowatan a sokowan no Franso ko Kanpociya, orasaka, o sakatosa a matenakay a sowal ko Franso a sowal, nikawrira, anini sato cowa ka matiya toya i’ayaway ko katenak no Franso a sowal. Tahanini sato i,adihay to ko katayalan cemahad to ko kicai ’aloman ko tayniay a misanga’ to kofa ko Kuwaping a tamadaw, orasaka, matenak ko sowal no Kuwaping ato Ikiris a sowal i Kanpociya. [[Faylo:Kraing_Tbong_VB_01_06_6.JPG|縮圖|[[Faylo:Conbodia2.ogg|縮圖]]niyaro' (Kraing Tbong )]] === '''Pitooran(宗教)''' === O mipaypayay a Fociyaw koni pasetekan malo no kitakit a pitooran, i matini mahaop ko 95% no polong a tamdaw no Kanpociya ko mitooray tonini, sakakaay ko ka’aloman ko mitooray i,o Kanpociya a tamdaw, malecad ato fiyaw a Tayko. O itiniay a Kuwaping ato Cin finacadan o Tacen Fociya(Kuwaping a sowal:大乘佛教;Ikiris a sowal:mahāyāna buddhism), Tinsikyo ato Fa’elohay a Kristoan, o Can finacadan(Kuwaping a sowal:占族;Ikiris a sowal:Urang Campa)[5] [6] o Islan Ciyaw ko pitooran, ira ho cowa ka ’aloman a tamdaw o mitooray to pawidangay. === '''Punka(文化)''' === O sakero no Kanpociya tolo ko kasasiiked:o to’asan sakero, niyaro’ay sakero, ato sapalafang sakero. O tahapinangan no Kanpociya a sakero i,ono to’asan sakero. Adihay ko masariromaromaay a siikeday a pisalaan no lafang itini, o cinganganay i kalokitakit i, itiraay i ka’amis no kitakit a [[Faylo:Fishsale.jpg|縮圖|[[Faylo:Conbodia.ogg|縮圖]]itaminaay paliwal to dafong(Fishsale)]] no hekalay kitakit o Wukoku(Kuwaping a sowal:吳哥窟 [7]Roma a tilid: ʾṅ̥grvt̥t=ʾaṅgaravatta).isasifo’an no kitakit i, tadaadihay ko nipatirengan Fyo pipaypayan, isaka’etipan ira ko Tonlisa Fanaw, o lalen no ’ngongol no nanom ira ko cecay laya’, o kakahad i,ira ko 1,700 km²,manga’ay a pakatamina a minengneng to tataparan. Itini tona fanaw ’aloman ko kalaloma’ hananay ko tamina a ’orip, isakatimol dihekoay ko cidal, toloay ko mihaian no Linheko a rocok no punka no Kanpociya. === '''Tahapinangan a Tilid (參考文獻)''' === [1] 劍浮沙(梵語:Kamboja)是印度列國時代的十六雄國之一,又譯為甘菩遮國。 [2] Relazione del primo viaggio intorno al mondo - Wikisource. it.wikisource.org. [2019-08-07]. (原始內容存檔於2018-11-22) [3] 1.7 million. [2007-07-27]. (原始內容存檔於2013-12-02). [4] 廣西對柬埔寨投資呈爆發式增長 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館)news.xinhuanet.com [5] Andaya, Leonard Y. Leaves of the same tree: trade and ethnicity in the Straits of Melaka. University of Hawaii Press. 2008: 44 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-0-8248-3189-9</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08) [6] Reid, Anthony. Verandah of violence: the background to the Aceh problem. NUS Press. 2006: 8 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-9971-69-331-2</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08). [7] 中國地名委員會. 外国地名译名手册. 商務印書館. 1993: 31. <nowiki>ISBN 7-100-00798-4</nowiki>. Ângkôr Wat 【柬】 吳哥窟; === '''Pikafitan i papotal(外部連結)''' === •(英文)柬埔寨王國 - Cambodia e-Gov •(英文)柬埔寨電子簽證 - Cambodia e-Visa (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(繁體中文)柬埔寨旅遊部官方網站 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(英文)柬埔寨旅遊指南 •(英文)開放式目錄計劃中和柬埔寨相關的內容 •(英文) 維基媒體的柬埔寨地圖集 • 維基導遊上有關柬埔寨(繁體中文)的旅行指南 • 維基導遊上有關柬埔寨(法文)的旅行指南 • 維客旅行上的柬埔寨 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) • OpenStreetMap上有關柬埔寨的地理資訊 •谷歌地圖 r7jn9olw1u4mbzxo90j080e03bzwm94 49113 49112 2026-05-30T04:25:03Z Haratal 3361 49113 wikitext text/x-wiki == Kanpociya Hontian Kitakit(柬埔寨王國) == === ''T'''akaray sowal(概要)''''' === Kanpociya Hontian Kitakit([[kuwaping a sowal]]: 柬埔寨王國) [[Kanpociya sowal]]:高棉語:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; [[Kuwaping sowal]]: 柬埔寨王國), itiraay i [[Faylo:Flag_of_Cambodia.svg|縮圖|Flag of Cambodia]] a Pecihan-Kanatal中南半島,Katimol-Sakawalian Aciya a Korapaw東南亞大陸地區 ko kaitiraan nona [[kitakit]], o syoto tatapangan a tokay o [[Cinpin]](Kanpociya sowal:ក្រុងភ្នំពេញ,Roma a tilid:krong Phnum Pɨñ; Kuwaoing sowal:金邊). O kapot no Linheko ato Katimol-Sakawalian Aciya kitakit a Katatelekan. Isaka’etip no Kanpociya i,malalocokay ato Tayko, isaka’amis no sakawali Malala’eday ato Laoko, isakawali ato sakatimol no sawalian malafiyaw ato Yienan, ikatimol o SinloKihaw(暹羅灣). Hato masadangahay ko pala no Kanpociya,tolo no pasitiraan o tapolo ato tokos, isifo’ o dadahalay a cihenekay dafdaf, ona sera tonini makinatolo no sepat no polong sera no kitakit. Ira ko tata’akay ‘alo Mikong-‘alo(湄公河), ira ho tata’angay a fanaw o Tonglisa-fanaw(Kanpociya sowal:បឹងទន្លេសាប,Roma a tilid:Tonlé Sap; Kuwaping sowal: 洞里薩湖). === '''Nangan no kitakit(國名)''' === O tadangangan no Kanpociya o Kanpociya Hontian Kitakit(Kanpociya sowal:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; Kuwaping sowal:柬埔寨王國)。O 「ព្រះ」hananay i, fangcalay sanay「神聖的」,o 「រាជាណាចក្រ」hananay i,o honti sanay「王國」, o「កម្ពុជា」hananay i,o Kanpociya sanay「柬埔寨」. Ona ngangan tonini i,nani「कम्बोजदेश」(Kambujadeśa)(Ikiris sowal:Sanskrit; Kuwaping sowal:梵語),o maan ko imi nona sowal han i, o 「sera ni Cinfusa 」[1] sanay. Ona ngangan no Kanpociya itini i rikisi no kuwaping itiraay ho i Tonghan(東漢 25-220 mihecaan)iraay to a matilid,nikawrira adihay ko masasiromaromaay a pangangan, tahira to i Min Wanli a mihecahecaan(明朝萬曆) nga’ sacecay sanay to a pangangan to Kanpociya(柬埔寨) . Itini I nitilidan no Sa’etipay-Kitakit i,o misahinahinamay tamdaw ci [[Faylo:Location_Cambodia_ASEAN.svg|縮圖|Location Cambodia ASEAN]] (Italiya sowal:Antonio Pigafetta; Kuwaping sowal:安東尼奧·皮加費塔) o 「Camogia」[2] hananay ningra a pangangan. === Likisi(歷史) === O to’asan a parayrayan a kitakit i Conan-pan-tao ko Kanpociya, matafesiw to ko tosa a patek (2000) a mihecaan ko likisi nira. '''O nalacolan no Payon: I yiesoan to cecay a sici i, i laloma’ no kitakit no Kanpociya i, ira ko Fnan a kitakit, o India ko nipatirengan nangra to tatapangan a pitooran no kitakit, saka mafiyak ko serangawan no India a malenaf. O tatapangan a pikowannan a ningri no Fnan i, o Viyadatapora (Vyadhapura, sowal no Fan: tokay no mi’adopay), itini i ngataay no Polamyen a sakowan no aniniay. Ira ko Meking a tarawadaw, nani saetip kaamisay pasayra i kawali a pasadak to riyar. I sasifoan no sakapito a sici no yiesoan, mapalahedaw no nani ka’amisan a Cenla ko Fnan, ma’atingid koya wawa no hongti no Fnan tayra i Cawa, itira sato a patireng to Santi a hongtian a kitakit.''' Ikor no nikapalahedaw no Cenla to Fnan i, '''matongal ko ’icel no kitakit. Tahira i pikowanan ni Ceyapoman sakacecay i, pakalowid haca cingra a mi’eco to sifo’ay ato ka’amisan a pala no Lawos. O kasalaled a pala i, i ka’amisan tahira i Nancaw, i katimolan i, tahira i rarem no Meking a tarawadaw, mihaop to aniniay a Kanpociya, Lawos ato katimolan no Yienan. Awaay ko teloc ni Ceyapoman sakacecay mamirayray to pikowanan. I kor no nikapatay nira i, o sona  nira ci Ceyatitaywi ko mamalahongti. Fahal sa milafodes ko kitakit, pangangan han no likisi tonini a demak to "O Tarawadaw a Cenla ato Hadhad a Cenla" a kalaloodan, pakarawraw i laloma'an no kitakit.''' I ka’ayaw kaikor no yiesoan no 787 a mihecaan i, '''oya pikowanan a tokay ci Sanpipora no Cidalay a hontian a kitakit i tarawadaw a Cenla, mapeleng a ma'eco no Saliyentra a hongtian a kitakit. Mapacok a mapatay koya hongti ci Mohipotifaman, malepel haca koya wawa no hongti (oya mamalahongti i ikor ci Ceyapoman sakatosa). Nani itiya ho sato, makowanan no i Cawaay a Saliyentra (Santi) a hongtian a kitakit koya tarawadaw a Cenla, tahira i nikalafac ni Ceyapoman sakatosa nani Cawa, ta misiiked cingra a malahongti. Palacecay ci Ceyapoman sakatosa a mikowan to tarawadaw a Cenla ato hadhad a Cenla. Itira i ka’amisan-kawali no Ankor to paka tolo polo' a kongliay i Lici a lotok, saka mipatireng to Ankor a hontian a kitakit.''' O Ankor a hongtian a kitakit, o pangangan han haca to Kemer a hongtian a kitakit, '''tahira i saka safaw tosa a sici i, tadamatedi'ay ko kitakit, tadamakapahay ko serangawan. O kasalaled a pala nira i, mihaop to polong no aniniay a Kanpociya, ato kasa'etal a pala no Taylen, Lawos ato Yienan. I saka safaw tolo a sici i, matenak ko Sancopo a Fociw (Theravada a Fociw) nani Sililanka a tayni. Itini i saka 1430 a mihecaan (saka-lima a mihecaan no Siyande no Min), midefong ko Sinlo to Kanpociya, milikot to tokay no Ankor to pakapito a folad, o sakaheci ko pakapeleng to Ankor. O nika tadamangata no Ankor to Sinlo i, o sakasawad to Ankor, mafolaw tayra i Kinpen a mipatireng to ningri itira. Nani itiya sato, maroray ko 'icel no Kanpociya, misi'ayaw to ka'ayaw ato kaikolan no Yienan ato Sinlo a tosaay a fiyaw a kitakit a midefong, pangangan han tonini a karawrawan a mihecahecaan to "O to'eman a citay". Micalap ko Yienan to la'enoay a Kanpociya (oya sacumodan no Mikong a tarawadaw a pala), oni ko sakamalala'isan a demak.''' Itini i saka 1296 a mihecaan, miocor ko Yincaw ci Cew-takowan a mihilap to Ankor a hongtian a kitakit, '''pakacecay a mihecaan ko nipihilap nira. Pinokay sato i, mitilid ci Cew-takowan to cecay a codad "Cen-la-fong-to-ci", o pisiwkayan no codad to lekakawa no pikowan, sici ato kicay, saki'orip, palapalaan ato fonka. Caay ko pisiwkayan aca ko pi'arawan nira i, ira ho ko sepat a polo' a tadamaanay a liyad. Tahira sato i saka safaw siwa a sici, falicen no tamdaw ko codad to sowal no France, Germany ato inko ato masamaanay a sowal. I ka'ayaw no pikowanan no Fakong to Ankor, o pakakalimelaan a tadamaanay a likisi a codad no Kanpociya.''' O picowatan no France a pikuwan to Indocina, nani 1863 tahira i 1953 a mihecaan, '''micalap ko France a micingcing tonini a pala (O pidefong no Yoropa ato Amirika a kitakit to ni'ecoan a pala). I 1863 a mihecaan, paci'cien no France ko Kanpociya a micingcing, mala o pisimawan a kitakit. I sakatosa a kalaloodan a hekal, nani 1942 a mihecaan tahira i 1945 a mihecaan, micalap ko Ripon to Kanpociya. Ikol no kalaloodan i, itini i 1953 a mihecaan saka safaw cecay a folad saka siwa a romi'ad, misiiked ko Kanpociya a miliyas to pikowan no France. Satapang i, o pikuwan no hongti, o sakacecayay a hongtian a kitakit no Kanpociya, itini i pikowan ni Siyanoan i, o kitenokay ko sapikowan.''' Miteka i tenok no 1960 a mihecaan, '''ona toloay a ci’icelay a kitakit, o Congko, o Amirika ato o Solin, mapolong a midefong tonini a Indocina a pala a micowat ato mikowan. Mafiyok ko nikakemet no kasakitakit ato kalaloodan no Vietnam i, malalood ko laloma'ay no Kanpociya. Itini i 1970 a mihecaan saka tolo a folad saka safaw falo a romi'ad, ci Lon Nol a Ciyancin, oya mikiAmirikaay ko faloco' nira, mifodfod to sifo, mipalasawad to sakahontian a patireng to Kapolongan a Kitakit no Khmer. Roma i, o mikiCongkoay ci Siyano a honti i, pasonolay tarira i Beijing a maro'. I kalaloodan no Vietnam i, malala'is ko hitay no timolay a Vietnam, hitay no Amirika, sifoay ni Lon Nol a hitay ato hitay no amisay a Vietnam (o Kahengangay a Khmer a hitay), ta pakatati'ih to 'orip no finawlan i laloma' no Kanpociya.''' Itini i 1975 a mihecaan saka sepat a folad saka safaw pito a romi'ad, '''ikor no piliyas no hitay no Amirika to ningri no Kanpociya i Phnom Penh i, mi'eco ko nikeridan ni Pol Pot a congsoci no Kyosanto no Kanpociya a Kahengangay a Khmer toya ningri, patireng to Mincoay a Kanpociya a sifo. Oya hongti ci Siyano i, nani Pyongyang no Codang a patatikor a minokay i kitakit, nikawrira kalamkam sa marofo no Kahengangay a Khmer a hitay. Itini i 1976 a mihecaan saka pito a folad saka enem a romi'ad, o malacitodongay a mikowan no Kahengangay a Khmer ci Pol Pot i, mipalasawad to payso, milalap to finawlan nani tokay a patayra i papotal, paci'ci nira a papisaomah ato mipacok to cifana'ay a tamdaw. Itini i pikuwanan nira to tolo a mihecaan falo a folad i, mifatol cingra to kacacemleman a pikuwan. O nika cahif, nika roray, lifong ato makari'angay a masamaanay a pades ko sapipatayan to kalilima no finawlan i kitakit, o cecay no sakacipadesan ko ci'edesay ato makari'angay a nikademakan no tamdaw i saka 20 a sici. I pakayniay to papotal a kitakit i, o pikuwan ni Pol Pot no Kahengangay a Khmer i, o nika fangafan to sifo no Vietnam i kalingangan no Vietnam itiya ho a karawrawan, mangalef midefong to sakowan no pala no Vietnam ato milomek to finawlan no Vietnam. O nika masasiwidawidang to kapolonan a kitakit no Cukoku i, roma i, kalatatiih no Congko ato Russia, saka malaladof ko Kanpociya to Cukoku a milifet to Vietnam ato Sulin. Oya Mincoay a Kanpociya i, pakacoker ko Linhoko a misimaw, saka pakaala to kamaro'an no Linhoko.''' I 1978 a mihecaan saka safaw toosa a folad, '''midefong ko hitay no Vietnam to Kanpociya, ta micalap to Phnom Penh itini i 1979 a mihecaan saka cecay a folad saka pito a romi'ad. Ona kapot no Sapifalicay a Lekatep no Finawlan no Kamer ato i loma' no Kyosanto a pacoliay i, malaladof a patireng to Sapifalicay a finawlan a Lekatep no Kanpociya, ikor i mapalasawad to koya kacacemleman a pipatay no Kahengangay a Khmer. Malowad koya Kahengangay a Khmer a milaliw to i ka'amis-ka'etip a kalingangan no Kanpociya ato Thailand. Nikawrira oya Kapolonan a Kitakit no Kanpociya i, o pinengeng no kasakitakit i, o nikadipdip no Vietnam, nawhani caay ka pihai no sa'alomanay a kitakit i hekal, saka mitatoy ho koya Kahengangay a Khmer toya kamaro'an no Mincoay a Kanpociya i Linhoko. Kirami i, mapahapinang no hitay no Vietnam a mapawacay ko sakacitati'ih a demak i,''' === '''Palapalaan(地理)''' === O dadahal no sera ira ko 181,035 km², o polong no kitakit i,misilsilan maka24 ko etal ato cecay a no Hontian a Tokay, ika’amis malafiyaw ato Tayko, Lyawko, ikatimol i,madado’edo’ ko pala ato Yienan, isakatimol no sa’etipan misi’ayaway to Sinlowan(暹羅灣). O kakaya’ no lislis no riyar ira ko 443 km,ilaloma’ nona kitakit ira ko cecay a fanaw o Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖; Roma a tilid: Tonlé Sap), o pifotingan, pialaan to nanom itini, o saka’orip tamtamdaw.Mahaop ko 20% no polong a sera o liomahan. 24 ko kasaetal sakowan, sepatay aca ko misi’ayaway to riyar a sakowan, tolo ko niyahay pikowan a sakowan, 172 ko mamangay a etal. O tahapinangan a pala i, o isifo’ay nona kitakit a Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖), Pasa ’alo ato nani ka’amis taratimol a mihifalat tona kitakit a Mikong ’alo,isifo’ay no kitakit a dafdaf i,mahaop ko 3/4 no polong a sera no kitakit. O Tonlisa Fanaw ato Mikong ’alo nani tongroh no riyar 100 m ko ka’akawang.sa’akawang sa nani tongroh no riyar i,masakefohkefohay ko pala,o itiraay i sakatimol no sa’etipay a Toko lotok mitifacay to 1500 m ko ka’akawang, nani ka’amisay no sa’etipan taratimol sa no sa’etipan ko do’edo’edo. O itiraay I kawali a Awlar Lotok(Phnom Aural)o sa’akawangay no Kanpociya kitakita, tahiraay to 1771 m ko ka’akawang. === '''Siici(政治)''' === Itiyaay i 1993 mihecan a kinpo tatapangan rikec no kitakit, misetek to faco no kitakit o Hontian Kitakit, masasiiked ko Misanga’ay to rikec, Matayal to Demak ato Misawkitay,toloay ko kasasiiked no sakowan ’icel. O honti i,tahira i patay ko kalasawara’an,kakomodan no sofitay, o tahapinangan no kalacecay no kitakit ato kaira no kitakit a tahadahoc, ira heca ko ’icel mitedal to tata’angay raraw no malofoay tamdaw. Ano cakapakatayal ato ano miholol i romaay kitakit ko honti, o tapang no Fafa’eday Pikaykian no Kitakit ko mamiceror to tayal no honti.Ano mapatay ko honti, o tapang no sifo, kakeridan no tosaay rekad no mipaypayay a Fociyaw, o tapang no Fafa’eday Pikaykian ato Finawlan Pikaykian polong han 9 ko tamdaw misanga’ to iingkay, masasowal a misimsim to mamalahonti nani laloma’an no honti, patireng to fa’elohay a honti. === '''Kicai(經濟)''' === O cecay no polong a cowaho kacomahad ko ’orip a kotakit ko Kanpociya,ira ko 4 a hecek no pili’etanan nona kitakit, oriraan i,o pihololan no lafang, mitelekay to riko’, misaloma ato liomah. Oninian haw i,cowa ka citolas ko fodfod tona kitakit, orasaka, macara ko sapicomahadaw to kicai no kitakit, kalomihecaan a kacomahad no kicai tahiraay aca i 7% ko sa’osi.orasaka, tadamatatifac ko kasasiroma no cipaysoay ato manikaway ko ’orip, o manikaway a tamdaw i,awa ko sapaising, cakapapitilid to ka’emangay,tada awa ko fana’ to maamaan. I 2006 miheca, o mipalafangay a tayni cilafas to 170 ko ofad,[3]2005 miheca makarkar i riyar ko kasolin a simal ato palapalaan a kaso, i 2009 ano ca i 2010 miheca a misatapang paliwal, tata’ang ko pisiwar to kacomahad no kicai no Kanpociya a manga’ay. [1] === '''Tamdaw(人口)''' === O polong a tamdaw no Konpociya ira ko 1550 ofad, o Kanpociya a finacadan mahaop ko 90% ko ka’aloman, ira ho roma a mamangay a finacadan o Kuwaping mahaop ko 1%, o Cing finacadan(Kuwaping a sowal:京族; Roma a tilid:Gin)mahaop ko 9%, o Laos(Kuwaping a sowal:佬族)ato Tay finacadan, ira ho ko masasiromaromaay a mamangay a 20 ko finacadan,oninian i,ira ko ikemoday no lotok a maro’. O lalen no ’orip i, 71.41 ko mihecaan. == '''Sowal(語言)''' == O tamdaw no Kanpociya sahetoay mira’oyay to sowal ato tilid no Kanpociya,ira kono niyah a sa’osi,itini i Kanpociya ikakaay ko katenak no Kanpociya pasasotiri’en ato no Arapiya a sa’osi. O sowal no Kuwaping itini ono Cawco a sowal(Ikiris a sowal: Teochew ano ca Chiuchow),o cecay a sowal no Payrang itini i Taywan.ono niyah a sowal ko hasowal no kasasiromaroma a finacadan. Itiya ho halafin malamicowatan a sokowan no Franso ko Kanpociya, orasaka, o sakatosa a matenakay a sowal ko Franso a sowal, nikawrira, anini sato cowa ka matiya toya i’ayaway ko katenak no Franso a sowal. Tahanini sato i,adihay to ko katayalan cemahad to ko kicai ’aloman ko tayniay a misanga’ to kofa ko Kuwaping a tamadaw, orasaka, matenak ko sowal no Kuwaping ato Ikiris a sowal i Kanpociya. [[Faylo:Kraing_Tbong_VB_01_06_6.JPG|縮圖|[[Faylo:Conbodia2.ogg|縮圖]]niyaro' (Kraing Tbong )]] === '''Pitooran(宗教)''' === O mipaypayay a Fociyaw koni pasetekan malo no kitakit a pitooran, i matini mahaop ko 95% no polong a tamdaw no Kanpociya ko mitooray tonini, sakakaay ko ka’aloman ko mitooray i,o Kanpociya a tamdaw, malecad ato fiyaw a Tayko. O itiniay a Kuwaping ato Cin finacadan o Tacen Fociya(Kuwaping a sowal:大乘佛教;Ikiris a sowal:mahāyāna buddhism), Tinsikyo ato Fa’elohay a Kristoan, o Can finacadan(Kuwaping a sowal:占族;Ikiris a sowal:Urang Campa)[5] [6] o Islan Ciyaw ko pitooran, ira ho cowa ka ’aloman a tamdaw o mitooray to pawidangay. === '''Punka(文化)''' === O sakero no Kanpociya tolo ko kasasiiked:o to’asan sakero, niyaro’ay sakero, ato sapalafang sakero. O tahapinangan no Kanpociya a sakero i,ono to’asan sakero. Adihay ko masariromaromaay a siikeday a pisalaan no lafang itini, o cinganganay i kalokitakit i, itiraay i ka’amis no kitakit a [[Faylo:Fishsale.jpg|縮圖|[[Faylo:Conbodia.ogg|縮圖]]itaminaay paliwal to dafong(Fishsale)]] no hekalay kitakit o Wukoku(Kuwaping a sowal:吳哥窟 [7]Roma a tilid: ʾṅ̥grvt̥t=ʾaṅgaravatta).isasifo’an no kitakit i, tadaadihay ko nipatirengan Fyo pipaypayan, isaka’etipan ira ko Tonlisa Fanaw, o lalen no ’ngongol no nanom ira ko cecay laya’, o kakahad i,ira ko 1,700 km²,manga’ay a pakatamina a minengneng to tataparan. Itini tona fanaw ’aloman ko kalaloma’ hananay ko tamina a ’orip, isakatimol dihekoay ko cidal, toloay ko mihaian no Linheko a rocok no punka no Kanpociya. === '''Tahapinangan a Tilid (參考文獻)''' === [1] 劍浮沙(梵語:Kamboja)是印度列國時代的十六雄國之一,又譯為甘菩遮國。 [2] Relazione del primo viaggio intorno al mondo - Wikisource. it.wikisource.org. [2019-08-07]. (原始內容存檔於2018-11-22) [3] 1.7 million. [2007-07-27]. (原始內容存檔於2013-12-02). [4] 廣西對柬埔寨投資呈爆發式增長 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館)news.xinhuanet.com [5] Andaya, Leonard Y. Leaves of the same tree: trade and ethnicity in the Straits of Melaka. University of Hawaii Press. 2008: 44 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-0-8248-3189-9</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08) [6] Reid, Anthony. Verandah of violence: the background to the Aceh problem. NUS Press. 2006: 8 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-9971-69-331-2</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08). [7] 中國地名委員會. 外国地名译名手册. 商務印書館. 1993: 31. <nowiki>ISBN 7-100-00798-4</nowiki>. Ângkôr Wat 【柬】 吳哥窟; === '''Pikafitan i papotal(外部連結)''' === •(英文)柬埔寨王國 - Cambodia e-Gov •(英文)柬埔寨電子簽證 - Cambodia e-Visa (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(繁體中文)柬埔寨旅遊部官方網站 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(英文)柬埔寨旅遊指南 •(英文)開放式目錄計劃中和柬埔寨相關的內容 •(英文) 維基媒體的柬埔寨地圖集 • 維基導遊上有關柬埔寨(繁體中文)的旅行指南 • 維基導遊上有關柬埔寨(法文)的旅行指南 • 維客旅行上的柬埔寨 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) • OpenStreetMap上有關柬埔寨的地理資訊 •谷歌地圖 hftc8pna5yx4rm0l0nxih06geql1avr 49114 49113 2026-05-30T04:25:17Z Haratal 3361 49114 wikitext text/x-wiki == Kanpociya Hontian Kitakit(柬埔寨王國) == === ''T'''akaray sowal(概要)''''' === Kanpociya Hontian Kitakit([[kuwaping a sowal]]: 柬埔寨王國) [[Kanpociya sowal]]:高棉語:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; [[Kuwaping sowal]]: 柬埔寨王國), itiraay i [[Faylo:Flag_of_Cambodia.svg|縮圖|Flag of Cambodia]] a Pecihan-Kanatal中南半島,Katimol-Sakawalian Aciya a Korapaw東南亞大陸地區 ko kaitiraan nona [[kitakit]], o syoto tatapangan a tokay o [[Cinpin]](Kanpociya sowal:ក្រុងភ្នំពេញ,Roma a tilid:krong Phnum Pɨñ; Kuwaoing sowal:金邊). O kapot no Linheko ato Katimol-Sakawalian Aciya kitakit a Katatelekan. Isaka’etip no Kanpociya i,malalocokay ato Tayko, isaka’amis no sakawali Malala’eday ato Laoko, isakawali ato sakatimol no sawalian malafiyaw ato Yienan, ikatimol o SinloKihaw(暹羅灣). Hato masadangahay ko pala no Kanpociya,tolo no pasitiraan o tapolo ato tokos, isifo’ o dadahalay a cihenekay dafdaf, ona sera tonini makinatolo no sepat no polong sera no kitakit. Ira ko tata’akay ‘alo Mikong-‘alo(湄公河), ira ho tata’angay a fanaw o Tonglisa-fanaw(Kanpociya sowal:បឹងទន្លេសាប,Roma a tilid:Tonlé Sap; Kuwaping sowal: 洞里薩湖). === '''Nangan no kitakit(國名)''' === O tadangangan no Kanpociya o Kanpociya Hontian Kitakit(Kanpociya sowal:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; Kuwaping sowal:柬埔寨王國)。O 「ព្រះ」hananay i, fangcalay sanay「神聖的」,o 「រាជាណាចក្រ」hananay i,o honti sanay「王國」, o「កម្ពុជា」hananay i,o Kanpociya sanay「柬埔寨」. Ona ngangan tonini i,nani「कम्बोजदेश」(Kambujadeśa)(Ikiris sowal:Sanskrit; Kuwaping sowal:梵語),o maan ko imi nona sowal han i, o 「sera ni Cinfusa 」[1] sanay. Ona ngangan no Kanpociya itini i rikisi no kuwaping itiraay ho i Tonghan(東漢 25-220 mihecaan)iraay to a matilid,nikawrira adihay ko masasiromaromaay a pangangan, tahira to i Min Wanli a mihecahecaan(明朝萬曆) nga’ sacecay sanay to a pangangan to Kanpociya(柬埔寨) . Itini I nitilidan no Sa’etipay-Kitakit i,o misahinahinamay tamdaw ci [[Faylo:Location_Cambodia_ASEAN.svg|縮圖|Location Cambodia ASEAN]] (Italiya sowal:Antonio Pigafetta; Kuwaping sowal:安東尼奧·皮加費塔) o 「Camogia」[2] hananay ningra a pangangan. === Likisi(歷史) === O to’asan a parayrayan a kitakit i Conan-pan-tao ko Kanpociya, matafesiw to ko tosa a patek (2000) a mihecaan ko likisi nira. '''O nalacolan no Payon: I yiesoan to cecay a sici i, i laloma’ no kitakit no Kanpociya i, ira ko Fnan a kitakit, o India ko nipatirengan nangra to tatapangan a pitooran no kitakit, saka mafiyak ko serangawan no India a malenaf. O tatapangan a pikowannan a ningri no Fnan i, o Viyadatapora (Vyadhapura, sowal no Fan: tokay no mi’adopay), itini i ngataay no Polamyen a sakowan no aniniay. Ira ko Meking a tarawadaw, nani saetip kaamisay pasayra i kawali a pasadak to riyar. I sasifoan no sakapito a sici no yiesoan, mapalahedaw no nani ka’amisan a Cenla ko Fnan, ma’atingid koya wawa no hongti no Fnan tayra i Cawa, itira sato a patireng to Santi a hongtian a kitakit.''' Ikor no nikapalahedaw no Cenla to Fnan i, '''matongal ko ’icel no kitakit. Tahira i pikowanan ni Ceyapoman sakacecay i, pakalowid haca cingra a mi’eco to sifo’ay ato ka’amisan a pala no Lawos. O kasalaled a pala i, i ka’amisan tahira i Nancaw, i katimolan i, tahira i rarem no Meking a tarawadaw, mihaop to aniniay a Kanpociya, Lawos ato katimolan no Yienan. Awaay ko teloc ni Ceyapoman sakacecay mamirayray to pikowanan. I kor no nikapatay nira i, o sona  nira ci Ceyatitaywi ko mamalahongti. Fahal sa milafodes ko kitakit, pangangan han no likisi tonini a demak to "O Tarawadaw a Cenla ato Hadhad a Cenla" a kalaloodan, pakarawraw i laloma'an no kitakit.''' I ka’ayaw kaikor no yiesoan no 787 a mihecaan i, '''oya pikowanan a tokay ci Sanpipora no Cidalay a hontian a kitakit i tarawadaw a Cenla, mapeleng a ma'eco no Saliyentra a hongtian a kitakit. Mapacok a mapatay koya hongti ci Mohipotifaman, malepel haca koya wawa no hongti (oya mamalahongti i ikor ci Ceyapoman sakatosa). Nani itiya ho sato, makowanan no i Cawaay a Saliyentra (Santi) a hongtian a kitakit koya tarawadaw a Cenla, tahira i nikalafac ni Ceyapoman sakatosa nani Cawa, ta misiiked cingra a malahongti. Palacecay ci Ceyapoman sakatosa a mikowan to tarawadaw a Cenla ato hadhad a Cenla. Itira i ka’amisan-kawali no Ankor to paka tolo polo' a kongliay i Lici a lotok, saka mipatireng to Ankor a hontian a kitakit.''' O Ankor a hongtian a kitakit, o pangangan han haca to Kemer a hongtian a kitakit, '''tahira i saka safaw tosa a sici i, tadamatedi'ay ko kitakit, tadamakapahay ko serangawan. O kasalaled a pala nira i, mihaop to polong no aniniay a Kanpociya, ato kasa'etal a pala no Taylen, Lawos ato Yienan. I saka safaw tolo a sici i, matenak ko Sancopo a Fociw (Theravada a Fociw) nani Sililanka a tayni. Itini i saka 1430 a mihecaan (saka-lima a mihecaan no Siyande no Min), midefong ko Sinlo to Kanpociya, milikot to tokay no Ankor to pakapito a folad, o sakaheci ko pakapeleng to Ankor. O nika tadamangata no Ankor to Sinlo i, o sakasawad to Ankor, mafolaw tayra i Kinpen a mipatireng to ningri itira. Nani itiya sato, maroray ko 'icel no Kanpociya, misi'ayaw to ka'ayaw ato kaikolan no Yienan ato Sinlo a tosaay a fiyaw a kitakit a midefong, pangangan han tonini a karawrawan a mihecahecaan to "O to'eman a citay". Micalap ko Yienan to la'enoay a Kanpociya (oya sacumodan no Mikong a tarawadaw a pala), oni ko sakamalala'isan a demak.''' Itini i saka 1296 a mihecaan, miocor ko Yincaw ci Cew-takowan a mihilap to Ankor a hongtian a kitakit, '''pakacecay a mihecaan ko nipihilap nira. Pinokay sato i, mitilid ci Cew-takowan to cecay a codad "Cen-la-fong-to-ci", o pisiwkayan no codad to lekakawa no pikowan, sici ato kicay, saki'orip, palapalaan ato fonka. Caay ko pisiwkayan aca ko pi'arawan nira i, ira ho ko sepat a polo' a tadamaanay a liyad. Tahira sato i saka safaw siwa a sici, falicen no tamdaw ko codad to sowal no France, Germany ato inko ato masamaanay a sowal. I ka'ayaw no pikowanan no Fakong to Ankor, o pakakalimelaan a tadamaanay a likisi a codad no Kanpociya.''' O picowatan no France a pikuwan to Indocina, nani 1863 tahira i 1953 a mihecaan, '''micalap ko France a micingcing tonini a pala (O pidefong no Yoropa ato Amirika a kitakit to ni'ecoan a pala). I 1863 a mihecaan, paci'cien no France ko Kanpociya a micingcing, mala o pisimawan a kitakit. I sakatosa a kalaloodan a hekal, nani 1942 a mihecaan tahira i 1945 a mihecaan, micalap ko Ripon to Kanpociya. Ikol no kalaloodan i, itini i 1953 a mihecaan saka safaw cecay a folad saka siwa a romi'ad, misiiked ko Kanpociya a miliyas to pikowan no France. Satapang i, o pikuwan no hongti, o sakacecayay a hongtian a kitakit no Kanpociya, itini i pikowan ni Siyanoan i, o kitenokay ko sapikowan.''' Miteka i tenok no 1960 a mihecaan, '''ona toloay a ci’icelay a kitakit, o Congko, o Amirika ato o Solin, mapolong a midefong tonini a Indocina a pala a micowat ato mikowan. Mafiyok ko nikakemet no kasakitakit ato kalaloodan no Vietnam i, malalood ko laloma'ay no Kanpociya. Itini i 1970 a mihecaan saka tolo a folad saka safaw falo a romi'ad, ci Lon Nol a Ciyancin, oya mikiAmirikaay ko faloco' nira, mifodfod to sifo, mipalasawad to sakahontian a patireng to Kapolongan a Kitakit no Khmer. Roma i, o mikiCongkoay ci Siyano a honti i, pasonolay tarira i Beijing a maro'. I kalaloodan no Vietnam i, malala'is ko hitay no timolay a Vietnam, hitay no Amirika, sifoay ni Lon Nol a hitay ato hitay no amisay a Vietnam (o Kahengangay a Khmer a hitay), ta pakatati'ih to 'orip no finawlan i laloma' no Kanpociya.''' Itini i 1975 a mihecaan saka sepat a folad saka safaw pito a romi'ad, '''ikor no piliyas no hitay no Amirika to ningri no Kanpociya i Phnom Penh i, mi'eco ko nikeridan ni Pol Pot a congsoci no Kyosanto no Kanpociya a Kahengangay a Khmer toya ningri, patireng to Mincoay a Kanpociya a sifo. Oya hongti ci Siyano i, nani Pyongyang no Codang a patatikor a minokay i kitakit, nikawrira kalamkam sa marofo no Kahengangay a Khmer a hitay. Itini i 1976 a mihecaan saka pito a folad saka enem a romi'ad, o malacitodongay a mikowan no Kahengangay a Khmer ci Pol Pot i, mipalasawad to payso, milalap to finawlan nani tokay a patayra i papotal, paci'ci nira a papisaomah ato mipacok to cifana'ay a tamdaw. Itini i pikuwanan nira to tolo a mihecaan falo a folad i, mifatol cingra to kacacemleman a pikuwan. O nika cahif, nika roray, lifong ato makari'angay a masamaanay a pades ko sapipatayan to kalilima no finawlan i kitakit, o cecay no sakacipadesan ko ci'edesay ato makari'angay a nikademakan no tamdaw i saka 20 a sici. I pakayniay to papotal a kitakit i, o pikuwan ni Pol Pot no Kahengangay a Khmer i, o nika fangafan to sifo no Vietnam i kalingangan no Vietnam itiya ho a karawrawan, mangalef midefong to sakowan no pala no Vietnam ato milomek to finawlan no Vietnam. O nika masasiwidawidang to kapolonan a kitakit no Cukoku i, roma i, kalatatiih no Congko ato Russia, saka malaladof ko Kanpociya to Cukoku a milifet to Vietnam ato Sulin. Oya Mincoay a Kanpociya i, pakacoker ko Linhoko a misimaw, saka pakaala to kamaro'an no Linhoko.''' I 1978 a mihecaan saka safaw toosa a folad, '''midefong ko hitay no Vietnam to Kanpociya, ta micalap to Phnom Penh itini i 1979 a mihecaan saka cecay a folad saka pito a romi'ad. Ona kapot no Sapifalicay a Lekatep no Finawlan no Kamer ato i loma' no Kyosanto a pacoliay i, malaladof a patireng to Sapifalicay a finawlan a Lekatep no Kanpociya, ikor i mapalasawad to koya kacacemleman a pipatay no Kahengangay a Khmer. Malowad koya Kahengangay a Khmer a milaliw to i ka'amis-ka'etip a kalingangan no Kanpociya ato Thailand. Nikawrira oya Kapolonan a Kitakit no Kanpociya i, o pinengeng no kasakitakit i, o nikadipdip no Vietnam, nawhani caay ka pihai no sa'alomanay a kitakit i hekal, saka mitatoy ho koya Kahengangay a Khmer toya kamaro'an no Mincoay a Kanpociya i Linhoko. Kirami i, mapahapinang no hitay no Vietnam a mapawacay ko sakacitati'ih a demak i, masawad to ko picoker no kasakitakit.''' === '''Palapalaan(地理)''' === O dadahal no sera ira ko 181,035 km², o polong no kitakit i,misilsilan maka24 ko etal ato cecay a no Hontian a Tokay, ika’amis malafiyaw ato Tayko, Lyawko, ikatimol i,madado’edo’ ko pala ato Yienan, isakatimol no sa’etipan misi’ayaway to Sinlowan(暹羅灣). O kakaya’ no lislis no riyar ira ko 443 km,ilaloma’ nona kitakit ira ko cecay a fanaw o Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖; Roma a tilid: Tonlé Sap), o pifotingan, pialaan to nanom itini, o saka’orip tamtamdaw.Mahaop ko 20% no polong a sera o liomahan. 24 ko kasaetal sakowan, sepatay aca ko misi’ayaway to riyar a sakowan, tolo ko niyahay pikowan a sakowan, 172 ko mamangay a etal. O tahapinangan a pala i, o isifo’ay nona kitakit a Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖), Pasa ’alo ato nani ka’amis taratimol a mihifalat tona kitakit a Mikong ’alo,isifo’ay no kitakit a dafdaf i,mahaop ko 3/4 no polong a sera no kitakit. O Tonlisa Fanaw ato Mikong ’alo nani tongroh no riyar 100 m ko ka’akawang.sa’akawang sa nani tongroh no riyar i,masakefohkefohay ko pala,o itiraay i sakatimol no sa’etipay a Toko lotok mitifacay to 1500 m ko ka’akawang, nani ka’amisay no sa’etipan taratimol sa no sa’etipan ko do’edo’edo. O itiraay I kawali a Awlar Lotok(Phnom Aural)o sa’akawangay no Kanpociya kitakita, tahiraay to 1771 m ko ka’akawang. === '''Siici(政治)''' === Itiyaay i 1993 mihecan a kinpo tatapangan rikec no kitakit, misetek to faco no kitakit o Hontian Kitakit, masasiiked ko Misanga’ay to rikec, Matayal to Demak ato Misawkitay,toloay ko kasasiiked no sakowan ’icel. O honti i,tahira i patay ko kalasawara’an,kakomodan no sofitay, o tahapinangan no kalacecay no kitakit ato kaira no kitakit a tahadahoc, ira heca ko ’icel mitedal to tata’angay raraw no malofoay tamdaw. Ano cakapakatayal ato ano miholol i romaay kitakit ko honti, o tapang no Fafa’eday Pikaykian no Kitakit ko mamiceror to tayal no honti.Ano mapatay ko honti, o tapang no sifo, kakeridan no tosaay rekad no mipaypayay a Fociyaw, o tapang no Fafa’eday Pikaykian ato Finawlan Pikaykian polong han 9 ko tamdaw misanga’ to iingkay, masasowal a misimsim to mamalahonti nani laloma’an no honti, patireng to fa’elohay a honti. === '''Kicai(經濟)''' === O cecay no polong a cowaho kacomahad ko ’orip a kotakit ko Kanpociya,ira ko 4 a hecek no pili’etanan nona kitakit, oriraan i,o pihololan no lafang, mitelekay to riko’, misaloma ato liomah. Oninian haw i,cowa ka citolas ko fodfod tona kitakit, orasaka, macara ko sapicomahadaw to kicai no kitakit, kalomihecaan a kacomahad no kicai tahiraay aca i 7% ko sa’osi.orasaka, tadamatatifac ko kasasiroma no cipaysoay ato manikaway ko ’orip, o manikaway a tamdaw i,awa ko sapaising, cakapapitilid to ka’emangay,tada awa ko fana’ to maamaan. I 2006 miheca, o mipalafangay a tayni cilafas to 170 ko ofad,[3]2005 miheca makarkar i riyar ko kasolin a simal ato palapalaan a kaso, i 2009 ano ca i 2010 miheca a misatapang paliwal, tata’ang ko pisiwar to kacomahad no kicai no Kanpociya a manga’ay. [1] === '''Tamdaw(人口)''' === O polong a tamdaw no Konpociya ira ko 1550 ofad, o Kanpociya a finacadan mahaop ko 90% ko ka’aloman, ira ho roma a mamangay a finacadan o Kuwaping mahaop ko 1%, o Cing finacadan(Kuwaping a sowal:京族; Roma a tilid:Gin)mahaop ko 9%, o Laos(Kuwaping a sowal:佬族)ato Tay finacadan, ira ho ko masasiromaromaay a mamangay a 20 ko finacadan,oninian i,ira ko ikemoday no lotok a maro’. O lalen no ’orip i, 71.41 ko mihecaan. == '''Sowal(語言)''' == O tamdaw no Kanpociya sahetoay mira’oyay to sowal ato tilid no Kanpociya,ira kono niyah a sa’osi,itini i Kanpociya ikakaay ko katenak no Kanpociya pasasotiri’en ato no Arapiya a sa’osi. O sowal no Kuwaping itini ono Cawco a sowal(Ikiris a sowal: Teochew ano ca Chiuchow),o cecay a sowal no Payrang itini i Taywan.ono niyah a sowal ko hasowal no kasasiromaroma a finacadan. Itiya ho halafin malamicowatan a sokowan no Franso ko Kanpociya, orasaka, o sakatosa a matenakay a sowal ko Franso a sowal, nikawrira, anini sato cowa ka matiya toya i’ayaway ko katenak no Franso a sowal. Tahanini sato i,adihay to ko katayalan cemahad to ko kicai ’aloman ko tayniay a misanga’ to kofa ko Kuwaping a tamadaw, orasaka, matenak ko sowal no Kuwaping ato Ikiris a sowal i Kanpociya. [[Faylo:Kraing_Tbong_VB_01_06_6.JPG|縮圖|[[Faylo:Conbodia2.ogg|縮圖]]niyaro' (Kraing Tbong )]] === '''Pitooran(宗教)''' === O mipaypayay a Fociyaw koni pasetekan malo no kitakit a pitooran, i matini mahaop ko 95% no polong a tamdaw no Kanpociya ko mitooray tonini, sakakaay ko ka’aloman ko mitooray i,o Kanpociya a tamdaw, malecad ato fiyaw a Tayko. O itiniay a Kuwaping ato Cin finacadan o Tacen Fociya(Kuwaping a sowal:大乘佛教;Ikiris a sowal:mahāyāna buddhism), Tinsikyo ato Fa’elohay a Kristoan, o Can finacadan(Kuwaping a sowal:占族;Ikiris a sowal:Urang Campa)[5] [6] o Islan Ciyaw ko pitooran, ira ho cowa ka ’aloman a tamdaw o mitooray to pawidangay. === '''Punka(文化)''' === O sakero no Kanpociya tolo ko kasasiiked:o to’asan sakero, niyaro’ay sakero, ato sapalafang sakero. O tahapinangan no Kanpociya a sakero i,ono to’asan sakero. Adihay ko masariromaromaay a siikeday a pisalaan no lafang itini, o cinganganay i kalokitakit i, itiraay i ka’amis no kitakit a [[Faylo:Fishsale.jpg|縮圖|[[Faylo:Conbodia.ogg|縮圖]]itaminaay paliwal to dafong(Fishsale)]] no hekalay kitakit o Wukoku(Kuwaping a sowal:吳哥窟 [7]Roma a tilid: ʾṅ̥grvt̥t=ʾaṅgaravatta).isasifo’an no kitakit i, tadaadihay ko nipatirengan Fyo pipaypayan, isaka’etipan ira ko Tonlisa Fanaw, o lalen no ’ngongol no nanom ira ko cecay laya’, o kakahad i,ira ko 1,700 km²,manga’ay a pakatamina a minengneng to tataparan. Itini tona fanaw ’aloman ko kalaloma’ hananay ko tamina a ’orip, isakatimol dihekoay ko cidal, toloay ko mihaian no Linheko a rocok no punka no Kanpociya. === '''Tahapinangan a Tilid (參考文獻)''' === [1] 劍浮沙(梵語:Kamboja)是印度列國時代的十六雄國之一,又譯為甘菩遮國。 [2] Relazione del primo viaggio intorno al mondo - Wikisource. it.wikisource.org. [2019-08-07]. (原始內容存檔於2018-11-22) [3] 1.7 million. [2007-07-27]. (原始內容存檔於2013-12-02). [4] 廣西對柬埔寨投資呈爆發式增長 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館)news.xinhuanet.com [5] Andaya, Leonard Y. Leaves of the same tree: trade and ethnicity in the Straits of Melaka. University of Hawaii Press. 2008: 44 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-0-8248-3189-9</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08) [6] Reid, Anthony. Verandah of violence: the background to the Aceh problem. NUS Press. 2006: 8 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-9971-69-331-2</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08). [7] 中國地名委員會. 外国地名译名手册. 商務印書館. 1993: 31. <nowiki>ISBN 7-100-00798-4</nowiki>. Ângkôr Wat 【柬】 吳哥窟; === '''Pikafitan i papotal(外部連結)''' === •(英文)柬埔寨王國 - Cambodia e-Gov •(英文)柬埔寨電子簽證 - Cambodia e-Visa (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(繁體中文)柬埔寨旅遊部官方網站 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(英文)柬埔寨旅遊指南 •(英文)開放式目錄計劃中和柬埔寨相關的內容 •(英文) 維基媒體的柬埔寨地圖集 • 維基導遊上有關柬埔寨(繁體中文)的旅行指南 • 維基導遊上有關柬埔寨(法文)的旅行指南 • 維客旅行上的柬埔寨 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) • OpenStreetMap上有關柬埔寨的地理資訊 •谷歌地圖 id0wapvw4mtvrldisrqqp3bs9flc4g4 49116 49114 2026-05-30T11:38:00Z Haratal 3361 49116 wikitext text/x-wiki == Kanpociya Hontian Kitakit(柬埔寨王國) == === ''T'''akaray sowal(概要)''''' === Kanpociya Hontian Kitakit([[kuwaping a sowal]]: 柬埔寨王國) [[Kanpociya sowal]]:高棉語:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; [[Kuwaping sowal]]: 柬埔寨王國), itiraay i [[Faylo:Flag_of_Cambodia.svg|縮圖|Flag of Cambodia]] a Pecihan-Kanatal中南半島,Katimol-Sakawalian Aciya a Korapaw東南亞大陸地區 ko kaitiraan nona [[kitakit]], o syoto tatapangan a tokay o [[Cinpin]](Kanpociya sowal:ក្រុងភ្នំពេញ,Roma a tilid:krong Phnum Pɨñ; Kuwaoing sowal:金邊). O kapot no Linheko ato Katimol-Sakawalian Aciya kitakit a Katatelekan. Isaka’etip no Kanpociya i,malalocokay ato Tayko, isaka’amis no sakawali Malala’eday ato Laoko, isakawali ato sakatimol no sawalian malafiyaw ato Yienan, ikatimol o SinloKihaw(暹羅灣). Hato masadangahay ko pala no Kanpociya,tolo no pasitiraan o tapolo ato tokos, isifo’ o dadahalay a cihenekay dafdaf, ona sera tonini makinatolo no sepat no polong sera no kitakit. Ira ko tata’akay ‘alo Mikong-‘alo(湄公河), ira ho tata’angay a fanaw o Tonglisa-fanaw(Kanpociya sowal:បឹងទន្លេសាប,Roma a tilid:Tonlé Sap; Kuwaping sowal: 洞里薩湖). === '''Nangan no kitakit(國名)''' === O tadangangan no Kanpociya o Kanpociya Hontian Kitakit(Kanpociya sowal:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; Kuwaping sowal:柬埔寨王國)。O 「ព្រះ」hananay i, fangcalay sanay「神聖的」,o 「រាជាណាចក្រ」hananay i,o honti sanay「王國」, o「កម្ពុជា」hananay i,o Kanpociya sanay「柬埔寨」. Ona ngangan tonini i,nani「कम्बोजदेश」(Kambujadeśa)(Ikiris sowal:Sanskrit; Kuwaping sowal:梵語),o maan ko imi nona sowal han i, o 「sera ni Cinfusa 」[1] sanay. Ona ngangan no Kanpociya itini i rikisi no kuwaping itiraay ho i Tonghan(東漢 25-220 mihecaan)iraay to a matilid,nikawrira adihay ko masasiromaromaay a pangangan, tahira to i Min Wanli a mihecahecaan(明朝萬曆) nga’ sacecay sanay to a pangangan to Kanpociya(柬埔寨) . Itini I nitilidan no Sa’etipay-Kitakit i,o misahinahinamay tamdaw ci [[Faylo:Location_Cambodia_ASEAN.svg|縮圖|Location Cambodia ASEAN]] (Italiya sowal:Antonio Pigafetta; Kuwaping sowal:安東尼奧·皮加費塔) o 「Camogia」[2] hananay ningra a pangangan. === Likisi(歷史) === O to’asan a parayrayan a kitakit i Conan-pan-tao ko Kanpociya, matafesiw to ko tosa a patek (2000) a mihecaan ko likisi nira. '''O nalacolan no Payon: I yiesoan to cecay a sici i, i laloma’ no kitakit no Kanpociya i, ira ko Fnan a kitakit, o India ko nipatirengan nangra to tatapangan a pitooran no kitakit, saka mafiyak ko serangawan no India a malenaf. O tatapangan a pikowannan a ningri no Fnan i, o Viyadatapora (Vyadhapura, sowal no Fan: tokay no mi’adopay), itini i ngataay no Polamyen a sakowan no aniniay. Ira ko Meking a tarawadaw, nani saetip kaamisay pasayra i kawali a pasadak to riyar. I sasifoan no sakapito a sici no yiesoan, mapalahedaw no nani ka’amisan a Cenla ko Fnan, ma’atingid koya wawa no hongti no Fnan tayra i Cawa, itira sato a patireng to Santi a hongtian a kitakit.''' Ikor no nikapalahedaw no Cenla to Fnan i, '''matongal ko ’icel no kitakit. Tahira i pikowanan ni Ceyapoman sakacecay i, pakalowid haca cingra a mi’eco to sifo’ay ato ka’amisan a pala no Lawos. O kasalaled a pala i, i ka’amisan tahira i Nancaw, i katimolan i, tahira i rarem no Meking a tarawadaw, mihaop to aniniay a Kanpociya, Lawos ato katimolan no Yienan. Awaay ko teloc ni Ceyapoman sakacecay mamirayray to pikowanan. I kor no nikapatay nira i, o sona  nira ci Ceyatitaywi ko mamalahongti. Fahal sa milafodes ko kitakit, pangangan han no likisi tonini a demak to "O Tarawadaw a Cenla ato Hadhad a Cenla" a kalaloodan, pakarawraw i laloma'an no kitakit.''' I ka’ayaw kaikor no yiesoan no 787 a mihecaan i, '''oya pikowanan a tokay ci Sanpipora no Cidalay a hontian a kitakit i tarawadaw a Cenla, mapeleng a ma'eco no Saliyentra a hongtian a kitakit. Mapacok a mapatay koya hongti ci Mohipotifaman, malepel haca koya wawa no hongti (oya mamalahongti i ikor ci Ceyapoman sakatosa). Nani itiya ho sato, makowanan no i Cawaay a Saliyentra (Santi) a hongtian a kitakit koya tarawadaw a Cenla, tahira i nikalafac ni Ceyapoman sakatosa nani Cawa, ta misiiked cingra a malahongti. Palacecay ci Ceyapoman sakatosa a mikowan to tarawadaw a Cenla ato hadhad a Cenla. Itira i ka’amisan-kawali no Ankor to paka tolo polo' a kongliay i Lici a lotok, saka mipatireng to Ankor a hontian a kitakit.''' O Ankor a hongtian a kitakit, o pangangan han haca to Kemer a hongtian a kitakit, '''tahira i saka safaw tosa a sici i, tadamatedi'ay ko kitakit, tadamakapahay ko serangawan. O kasalaled a pala nira i, mihaop to polong no aniniay a Kanpociya, ato kasa'etal a pala no Taylen, Lawos ato Yienan. I saka safaw tolo a sici i, matenak ko Sancopo a Fociw (Theravada a Fociw) nani Sililanka a tayni. Itini i saka 1430 a mihecaan (saka-lima a mihecaan no Siyande no Min), midefong ko Sinlo to Kanpociya, milikot to tokay no Ankor to pakapito a folad, o sakaheci ko pakapeleng to Ankor. O nika tadamangata no Ankor to Sinlo i, o sakasawad to Ankor, mafolaw tayra i Kinpen a mipatireng to ningri itira. Nani itiya sato, maroray ko 'icel no Kanpociya, misi'ayaw to ka'ayaw ato kaikolan no Yienan ato Sinlo a tosaay a fiyaw a kitakit a midefong, pangangan han tonini a karawrawan a mihecahecaan to "O to'eman a citay". Micalap ko Yienan to la'enoay a Kanpociya (oya sacumodan no Mikong a tarawadaw a pala), oni ko sakamalala'isan a demak.''' Itini i saka 1296 a mihecaan, miocor ko Yincaw ci Cew-takowan a mihilap to Ankor a hongtian a kitakit, '''pakacecay a mihecaan ko nipihilap nira. Pinokay sato i, mitilid ci Cew-takowan to cecay a codad "Cen-la-fong-to-ci", o pisiwkayan no codad to lekakawa no pikowan, sici ato kicay, saki'orip, palapalaan ato fonka. Caay ko pisiwkayan aca ko pi'arawan nira i, ira ho ko sepat a polo' a tadamaanay a liyad. Tahira sato i saka safaw siwa a sici, falicen no tamdaw ko codad to sowal no France, Germany ato inko ato masamaanay a sowal. I ka'ayaw no pikowanan no Fakong to Ankor, o pakakalimelaan a tadamaanay a likisi a codad no Kanpociya.''' O picowatan no France a pikuwan to Indocina, nani 1863 tahira i 1953 a mihecaan, '''micalap ko France a micingcing tonini a pala (O pidefong no Yoropa ato Amirika a kitakit to ni'ecoan a pala). I 1863 a mihecaan, paci'cien no France ko Kanpociya a micingcing, mala o pisimawan a kitakit. I sakatosa a kalaloodan a hekal, nani 1942 a mihecaan tahira i 1945 a mihecaan, micalap ko Ripon to Kanpociya. Ikol no kalaloodan i, itini i 1953 a mihecaan saka safaw cecay a folad saka siwa a romi'ad, misiiked ko Kanpociya a miliyas to pikowan no France. Satapang i, o pikuwan no hongti, o sakacecayay a hongtian a kitakit no Kanpociya, itini i pikowan ni Siyanoan i, o kitenokay ko sapikowan.''' Miteka i tenok no 1960 a mihecaan, '''ona toloay a ci’icelay a kitakit, o Congko, o Amirika ato o Solin, mapolong a midefong tonini a Indocina a pala a micowat ato mikowan. Mafiyok ko nikakemet no kasakitakit ato kalaloodan no Vietnam i, malalood ko laloma'ay no Kanpociya. Itini i 1970 a mihecaan saka tolo a folad saka safaw falo a romi'ad, ci Lon Nol a Ciyancin, oya mikiAmirikaay ko faloco' nira, mifodfod to sifo, mipalasawad to sakahontian a patireng to Kapolongan a Kitakit no Khmer. Roma i, o mikiCongkoay ci Siyano a honti i, pasonolay tarira i Beijing a maro'. I kalaloodan no Vietnam i, malala'is ko hitay no timolay a Vietnam, hitay no Amirika, sifoay ni Lon Nol a hitay ato hitay no amisay a Vietnam (o Kahengangay a Khmer a hitay), ta pakatati'ih to 'orip no finawlan i laloma' no Kanpociya.''' Itini i 1975 a mihecaan saka sepat a folad saka safaw pito a romi'ad, '''ikor no piliyas no hitay no Amirika to ningri no Kanpociya i Phnom Penh i, mi'eco ko nikeridan ni Pol Pot a congsoci no Kyosanto no Kanpociya a Kahengangay a Khmer toya ningri, patireng to Mincoay a Kanpociya a sifo. Oya hongti ci Siyano i, nani Pyongyang no Codang a patatikor a minokay i kitakit, nikawrira kalamkam sa marofo no Kahengangay a Khmer a hitay. Itini i 1976 a mihecaan saka pito a folad saka enem a romi'ad, o malacitodongay a mikowan no Kahengangay a Khmer ci Pol Pot i, mipalasawad to payso, milalap to finawlan nani tokay a patayra i papotal, paci'ci nira a papisaomah ato mipacok to cifana'ay a tamdaw. Itini i pikuwanan nira to tolo a mihecaan falo a folad i, mifatol cingra to kacacemleman a pikuwan. O nika cahif, nika roray, lifong ato makari'angay a masamaanay a pades ko sapipatayan to kalilima no finawlan i kitakit, o cecay no sakacipadesan ko ci'edesay ato makari'angay a nikademakan no tamdaw i saka 20 a sici. I pakayniay to papotal a kitakit i, o pikuwan ni Pol Pot no Kahengangay a Khmer i, o nika fangafan to sifo no Vietnam i kalingangan no Vietnam itiya ho a karawrawan, mangalef midefong to sakowan no pala no Vietnam ato milomek to finawlan no Vietnam. O nika masasiwidawidang to kapolonan a kitakit no Cukoku i, roma i, kalatatiih no Congko ato Russia, saka malaladof ko Kanpociya to Cukoku a milifet to Vietnam ato Sulin. Oya Mincoay a Kanpociya i, pakacoker ko Linhoko a misimaw, saka pakaala to kamaro'an no Linhoko.''' I 1978 a mihecaan saka safaw toosa a folad, '''midefong ko hitay no Vietnam to Kanpociya, ta micalap to Phnom Penh itini i 1979 a mihecaan saka cecay a folad saka pito a romi'ad. Ona kapot no Sapifalicay a Lekatep no Finawlan no Kamer ato i loma' no Kyosanto a pacoliay i, malaladof a patireng to Sapifalicay a finawlan a Lekatep no Kanpociya, ikor i mapalasawad to koya kacacemleman a pipatay no Kahengangay a Khmer. Malowad koya Kahengangay a Khmer a milaliw to i ka'amis-ka'etip a kalingangan no Kanpociya ato Thailand. Nikawrira oya Kapolonan a Kitakit no Kanpociya i, o pinengeng no kasakitakit i, o nikadipdip no Vietnam, nawhani caay ka pihai no sa'alomanay a kitakit i hekal, saka mitatoy ho koya Kahengangay a Khmer toya kamaro'an no Mincoay a Kanpociya i Linhoko. Kirami i, mapahapinang no hitay no Vietnam a mapawacay ko sakacitati'ih a demak i, masawad to ko picoker no kasakitakit.''' I 1989 a mihecaan saka cecay a folad saka enem a romi'ad, === '''Palapalaan(地理)''' === O dadahal no sera ira ko 181,035 km², o polong no kitakit i,misilsilan maka24 ko etal ato cecay a no Hontian a Tokay, ika’amis malafiyaw ato Tayko, Lyawko, ikatimol i,madado’edo’ ko pala ato Yienan, isakatimol no sa’etipan misi’ayaway to Sinlowan(暹羅灣). O kakaya’ no lislis no riyar ira ko 443 km,ilaloma’ nona kitakit ira ko cecay a fanaw o Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖; Roma a tilid: Tonlé Sap), o pifotingan, pialaan to nanom itini, o saka’orip tamtamdaw.Mahaop ko 20% no polong a sera o liomahan. 24 ko kasaetal sakowan, sepatay aca ko misi’ayaway to riyar a sakowan, tolo ko niyahay pikowan a sakowan, 172 ko mamangay a etal. O tahapinangan a pala i, o isifo’ay nona kitakit a Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖), Pasa ’alo ato nani ka’amis taratimol a mihifalat tona kitakit a Mikong ’alo,isifo’ay no kitakit a dafdaf i,mahaop ko 3/4 no polong a sera no kitakit. O Tonlisa Fanaw ato Mikong ’alo nani tongroh no riyar 100 m ko ka’akawang.sa’akawang sa nani tongroh no riyar i,masakefohkefohay ko pala,o itiraay i sakatimol no sa’etipay a Toko lotok mitifacay to 1500 m ko ka’akawang, nani ka’amisay no sa’etipan taratimol sa no sa’etipan ko do’edo’edo. O itiraay I kawali a Awlar Lotok(Phnom Aural)o sa’akawangay no Kanpociya kitakita, tahiraay to 1771 m ko ka’akawang. === '''Siici(政治)''' === Itiyaay i 1993 mihecan a kinpo tatapangan rikec no kitakit, misetek to faco no kitakit o Hontian Kitakit, masasiiked ko Misanga’ay to rikec, Matayal to Demak ato Misawkitay,toloay ko kasasiiked no sakowan ’icel. O honti i,tahira i patay ko kalasawara’an,kakomodan no sofitay, o tahapinangan no kalacecay no kitakit ato kaira no kitakit a tahadahoc, ira heca ko ’icel mitedal to tata’angay raraw no malofoay tamdaw. Ano cakapakatayal ato ano miholol i romaay kitakit ko honti, o tapang no Fafa’eday Pikaykian no Kitakit ko mamiceror to tayal no honti.Ano mapatay ko honti, o tapang no sifo, kakeridan no tosaay rekad no mipaypayay a Fociyaw, o tapang no Fafa’eday Pikaykian ato Finawlan Pikaykian polong han 9 ko tamdaw misanga’ to iingkay, masasowal a misimsim to mamalahonti nani laloma’an no honti, patireng to fa’elohay a honti. === '''Kicai(經濟)''' === O cecay no polong a cowaho kacomahad ko ’orip a kotakit ko Kanpociya,ira ko 4 a hecek no pili’etanan nona kitakit, oriraan i,o pihololan no lafang, mitelekay to riko’, misaloma ato liomah. Oninian haw i,cowa ka citolas ko fodfod tona kitakit, orasaka, macara ko sapicomahadaw to kicai no kitakit, kalomihecaan a kacomahad no kicai tahiraay aca i 7% ko sa’osi.orasaka, tadamatatifac ko kasasiroma no cipaysoay ato manikaway ko ’orip, o manikaway a tamdaw i,awa ko sapaising, cakapapitilid to ka’emangay,tada awa ko fana’ to maamaan. I 2006 miheca, o mipalafangay a tayni cilafas to 170 ko ofad,[3]2005 miheca makarkar i riyar ko kasolin a simal ato palapalaan a kaso, i 2009 ano ca i 2010 miheca a misatapang paliwal, tata’ang ko pisiwar to kacomahad no kicai no Kanpociya a manga’ay. [1] === '''Tamdaw(人口)''' === O polong a tamdaw no Konpociya ira ko 1550 ofad, o Kanpociya a finacadan mahaop ko 90% ko ka’aloman, ira ho roma a mamangay a finacadan o Kuwaping mahaop ko 1%, o Cing finacadan(Kuwaping a sowal:京族; Roma a tilid:Gin)mahaop ko 9%, o Laos(Kuwaping a sowal:佬族)ato Tay finacadan, ira ho ko masasiromaromaay a mamangay a 20 ko finacadan,oninian i,ira ko ikemoday no lotok a maro’. O lalen no ’orip i, 71.41 ko mihecaan. == '''Sowal(語言)''' == O tamdaw no Kanpociya sahetoay mira’oyay to sowal ato tilid no Kanpociya,ira kono niyah a sa’osi,itini i Kanpociya ikakaay ko katenak no Kanpociya pasasotiri’en ato no Arapiya a sa’osi. O sowal no Kuwaping itini ono Cawco a sowal(Ikiris a sowal: Teochew ano ca Chiuchow),o cecay a sowal no Payrang itini i Taywan.ono niyah a sowal ko hasowal no kasasiromaroma a finacadan. Itiya ho halafin malamicowatan a sokowan no Franso ko Kanpociya, orasaka, o sakatosa a matenakay a sowal ko Franso a sowal, nikawrira, anini sato cowa ka matiya toya i’ayaway ko katenak no Franso a sowal. Tahanini sato i,adihay to ko katayalan cemahad to ko kicai ’aloman ko tayniay a misanga’ to kofa ko Kuwaping a tamadaw, orasaka, matenak ko sowal no Kuwaping ato Ikiris a sowal i Kanpociya. [[Faylo:Kraing_Tbong_VB_01_06_6.JPG|縮圖|[[Faylo:Conbodia2.ogg|縮圖]]niyaro' (Kraing Tbong )]] === '''Pitooran(宗教)''' === O mipaypayay a Fociyaw koni pasetekan malo no kitakit a pitooran, i matini mahaop ko 95% no polong a tamdaw no Kanpociya ko mitooray tonini, sakakaay ko ka’aloman ko mitooray i,o Kanpociya a tamdaw, malecad ato fiyaw a Tayko. O itiniay a Kuwaping ato Cin finacadan o Tacen Fociya(Kuwaping a sowal:大乘佛教;Ikiris a sowal:mahāyāna buddhism), Tinsikyo ato Fa’elohay a Kristoan, o Can finacadan(Kuwaping a sowal:占族;Ikiris a sowal:Urang Campa)[5] [6] o Islan Ciyaw ko pitooran, ira ho cowa ka ’aloman a tamdaw o mitooray to pawidangay. === '''Punka(文化)''' === O sakero no Kanpociya tolo ko kasasiiked:o to’asan sakero, niyaro’ay sakero, ato sapalafang sakero. O tahapinangan no Kanpociya a sakero i,ono to’asan sakero. Adihay ko masariromaromaay a siikeday a pisalaan no lafang itini, o cinganganay i kalokitakit i, itiraay i ka’amis no kitakit a [[Faylo:Fishsale.jpg|縮圖|[[Faylo:Conbodia.ogg|縮圖]]itaminaay paliwal to dafong(Fishsale)]] no hekalay kitakit o Wukoku(Kuwaping a sowal:吳哥窟 [7]Roma a tilid: ʾṅ̥grvt̥t=ʾaṅgaravatta).isasifo’an no kitakit i, tadaadihay ko nipatirengan Fyo pipaypayan, isaka’etipan ira ko Tonlisa Fanaw, o lalen no ’ngongol no nanom ira ko cecay laya’, o kakahad i,ira ko 1,700 km²,manga’ay a pakatamina a minengneng to tataparan. Itini tona fanaw ’aloman ko kalaloma’ hananay ko tamina a ’orip, isakatimol dihekoay ko cidal, toloay ko mihaian no Linheko a rocok no punka no Kanpociya. === '''Tahapinangan a Tilid (參考文獻)''' === [1] 劍浮沙(梵語:Kamboja)是印度列國時代的十六雄國之一,又譯為甘菩遮國。 [2] Relazione del primo viaggio intorno al mondo - Wikisource. it.wikisource.org. [2019-08-07]. (原始內容存檔於2018-11-22) [3] 1.7 million. [2007-07-27]. (原始內容存檔於2013-12-02). [4] 廣西對柬埔寨投資呈爆發式增長 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館)news.xinhuanet.com [5] Andaya, Leonard Y. Leaves of the same tree: trade and ethnicity in the Straits of Melaka. University of Hawaii Press. 2008: 44 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-0-8248-3189-9</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08) [6] Reid, Anthony. Verandah of violence: the background to the Aceh problem. NUS Press. 2006: 8 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-9971-69-331-2</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08). [7] 中國地名委員會. 外国地名译名手册. 商務印書館. 1993: 31. <nowiki>ISBN 7-100-00798-4</nowiki>. Ângkôr Wat 【柬】 吳哥窟; === '''Pikafitan i papotal(外部連結)''' === •(英文)柬埔寨王國 - Cambodia e-Gov •(英文)柬埔寨電子簽證 - Cambodia e-Visa (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(繁體中文)柬埔寨旅遊部官方網站 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(英文)柬埔寨旅遊指南 •(英文)開放式目錄計劃中和柬埔寨相關的內容 •(英文) 維基媒體的柬埔寨地圖集 • 維基導遊上有關柬埔寨(繁體中文)的旅行指南 • 維基導遊上有關柬埔寨(法文)的旅行指南 • 維客旅行上的柬埔寨 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) • OpenStreetMap上有關柬埔寨的地理資訊 •谷歌地圖 bqypy81xxp4gl9al87s873qtbuluevv 49117 49116 2026-05-30T11:38:17Z Haratal 3361 49117 wikitext text/x-wiki == Kanpociya Hontian Kitakit(柬埔寨王國) == === ''T'''akaray sowal(概要)''''' === Kanpociya Hontian Kitakit([[kuwaping a sowal]]: 柬埔寨王國) [[Kanpociya sowal]]:高棉語:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; [[Kuwaping sowal]]: 柬埔寨王國), itiraay i [[Faylo:Flag_of_Cambodia.svg|縮圖|Flag of Cambodia]] a Pecihan-Kanatal中南半島,Katimol-Sakawalian Aciya a Korapaw東南亞大陸地區 ko kaitiraan nona [[kitakit]], o syoto tatapangan a tokay o [[Cinpin]](Kanpociya sowal:ក្រុងភ្នំពេញ,Roma a tilid:krong Phnum Pɨñ; Kuwaoing sowal:金邊). O kapot no Linheko ato Katimol-Sakawalian Aciya kitakit a Katatelekan. Isaka’etip no Kanpociya i,malalocokay ato Tayko, isaka’amis no sakawali Malala’eday ato Laoko, isakawali ato sakatimol no sawalian malafiyaw ato Yienan, ikatimol o SinloKihaw(暹羅灣). Hato masadangahay ko pala no Kanpociya,tolo no pasitiraan o tapolo ato tokos, isifo’ o dadahalay a cihenekay dafdaf, ona sera tonini makinatolo no sepat no polong sera no kitakit. Ira ko tata’akay ‘alo Mikong-‘alo(湄公河), ira ho tata’angay a fanaw o Tonglisa-fanaw(Kanpociya sowal:បឹងទន្លេសាប,Roma a tilid:Tonlé Sap; Kuwaping sowal: 洞里薩湖). === '''Nangan no kitakit(國名)''' === O tadangangan no Kanpociya o Kanpociya Hontian Kitakit(Kanpociya sowal:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; Kuwaping sowal:柬埔寨王國)。O 「ព្រះ」hananay i, fangcalay sanay「神聖的」,o 「រាជាណាចក្រ」hananay i,o honti sanay「王國」, o「កម្ពុជា」hananay i,o Kanpociya sanay「柬埔寨」. Ona ngangan tonini i,nani「कम्बोजदेश」(Kambujadeśa)(Ikiris sowal:Sanskrit; Kuwaping sowal:梵語),o maan ko imi nona sowal han i, o 「sera ni Cinfusa 」[1] sanay. Ona ngangan no Kanpociya itini i rikisi no kuwaping itiraay ho i Tonghan(東漢 25-220 mihecaan)iraay to a matilid,nikawrira adihay ko masasiromaromaay a pangangan, tahira to i Min Wanli a mihecahecaan(明朝萬曆) nga’ sacecay sanay to a pangangan to Kanpociya(柬埔寨) . Itini I nitilidan no Sa’etipay-Kitakit i,o misahinahinamay tamdaw ci [[Faylo:Location_Cambodia_ASEAN.svg|縮圖|Location Cambodia ASEAN]] (Italiya sowal:Antonio Pigafetta; Kuwaping sowal:安東尼奧·皮加費塔) o 「Camogia」[2] hananay ningra a pangangan. === Likisi(歷史) === O to’asan a parayrayan a kitakit i Conan-pan-tao ko Kanpociya, matafesiw to ko tosa a patek (2000) a mihecaan ko likisi nira. '''O nalacolan no Payon: I yiesoan to cecay a sici i, i laloma’ no kitakit no Kanpociya i, ira ko Fnan a kitakit, o India ko nipatirengan nangra to tatapangan a pitooran no kitakit, saka mafiyak ko serangawan no India a malenaf. O tatapangan a pikowannan a ningri no Fnan i, o Viyadatapora (Vyadhapura, sowal no Fan: tokay no mi’adopay), itini i ngataay no Polamyen a sakowan no aniniay. Ira ko Meking a tarawadaw, nani saetip kaamisay pasayra i kawali a pasadak to riyar. I sasifoan no sakapito a sici no yiesoan, mapalahedaw no nani ka’amisan a Cenla ko Fnan, ma’atingid koya wawa no hongti no Fnan tayra i Cawa, itira sato a patireng to Santi a hongtian a kitakit.''' Ikor no nikapalahedaw no Cenla to Fnan i, '''matongal ko ’icel no kitakit. Tahira i pikowanan ni Ceyapoman sakacecay i, pakalowid haca cingra a mi’eco to sifo’ay ato ka’amisan a pala no Lawos. O kasalaled a pala i, i ka’amisan tahira i Nancaw, i katimolan i, tahira i rarem no Meking a tarawadaw, mihaop to aniniay a Kanpociya, Lawos ato katimolan no Yienan. Awaay ko teloc ni Ceyapoman sakacecay mamirayray to pikowanan. I kor no nikapatay nira i, o sona  nira ci Ceyatitaywi ko mamalahongti. Fahal sa milafodes ko kitakit, pangangan han no likisi tonini a demak to "O Tarawadaw a Cenla ato Hadhad a Cenla" a kalaloodan, pakarawraw i laloma'an no kitakit.''' I ka’ayaw kaikor no yiesoan no 787 a mihecaan i, '''oya pikowanan a tokay ci Sanpipora no Cidalay a hontian a kitakit i tarawadaw a Cenla, mapeleng a ma'eco no Saliyentra a hongtian a kitakit. Mapacok a mapatay koya hongti ci Mohipotifaman, malepel haca koya wawa no hongti (oya mamalahongti i ikor ci Ceyapoman sakatosa). Nani itiya ho sato, makowanan no i Cawaay a Saliyentra (Santi) a hongtian a kitakit koya tarawadaw a Cenla, tahira i nikalafac ni Ceyapoman sakatosa nani Cawa, ta misiiked cingra a malahongti. Palacecay ci Ceyapoman sakatosa a mikowan to tarawadaw a Cenla ato hadhad a Cenla. Itira i ka’amisan-kawali no Ankor to paka tolo polo' a kongliay i Lici a lotok, saka mipatireng to Ankor a hontian a kitakit.''' O Ankor a hongtian a kitakit, o pangangan han haca to Kemer a hongtian a kitakit, '''tahira i saka safaw tosa a sici i, tadamatedi'ay ko kitakit, tadamakapahay ko serangawan. O kasalaled a pala nira i, mihaop to polong no aniniay a Kanpociya, ato kasa'etal a pala no Taylen, Lawos ato Yienan. I saka safaw tolo a sici i, matenak ko Sancopo a Fociw (Theravada a Fociw) nani Sililanka a tayni. Itini i saka 1430 a mihecaan (saka-lima a mihecaan no Siyande no Min), midefong ko Sinlo to Kanpociya, milikot to tokay no Ankor to pakapito a folad, o sakaheci ko pakapeleng to Ankor. O nika tadamangata no Ankor to Sinlo i, o sakasawad to Ankor, mafolaw tayra i Kinpen a mipatireng to ningri itira. Nani itiya sato, maroray ko 'icel no Kanpociya, misi'ayaw to ka'ayaw ato kaikolan no Yienan ato Sinlo a tosaay a fiyaw a kitakit a midefong, pangangan han tonini a karawrawan a mihecahecaan to "O to'eman a citay". Micalap ko Yienan to la'enoay a Kanpociya (oya sacumodan no Mikong a tarawadaw a pala), oni ko sakamalala'isan a demak.''' Itini i saka 1296 a mihecaan, miocor ko Yincaw ci Cew-takowan a mihilap to Ankor a hongtian a kitakit, '''pakacecay a mihecaan ko nipihilap nira. Pinokay sato i, mitilid ci Cew-takowan to cecay a codad "Cen-la-fong-to-ci", o pisiwkayan no codad to lekakawa no pikowan, sici ato kicay, saki'orip, palapalaan ato fonka. Caay ko pisiwkayan aca ko pi'arawan nira i, ira ho ko sepat a polo' a tadamaanay a liyad. Tahira sato i saka safaw siwa a sici, falicen no tamdaw ko codad to sowal no France, Germany ato inko ato masamaanay a sowal. I ka'ayaw no pikowanan no Fakong to Ankor, o pakakalimelaan a tadamaanay a likisi a codad no Kanpociya.''' O picowatan no France a pikuwan to Indocina, nani 1863 tahira i 1953 a mihecaan, '''micalap ko France a micingcing tonini a pala (O pidefong no Yoropa ato Amirika a kitakit to ni'ecoan a pala). I 1863 a mihecaan, paci'cien no France ko Kanpociya a micingcing, mala o pisimawan a kitakit. I sakatosa a kalaloodan a hekal, nani 1942 a mihecaan tahira i 1945 a mihecaan, micalap ko Ripon to Kanpociya. Ikol no kalaloodan i, itini i 1953 a mihecaan saka safaw cecay a folad saka siwa a romi'ad, misiiked ko Kanpociya a miliyas to pikowan no France. Satapang i, o pikuwan no hongti, o sakacecayay a hongtian a kitakit no Kanpociya, itini i pikowan ni Siyanoan i, o kitenokay ko sapikowan.''' Miteka i tenok no 1960 a mihecaan, '''ona toloay a ci’icelay a kitakit, o Congko, o Amirika ato o Solin, mapolong a midefong tonini a Indocina a pala a micowat ato mikowan. Mafiyok ko nikakemet no kasakitakit ato kalaloodan no Vietnam i, malalood ko laloma'ay no Kanpociya. Itini i 1970 a mihecaan saka tolo a folad saka safaw falo a romi'ad, ci Lon Nol a Ciyancin, oya mikiAmirikaay ko faloco' nira, mifodfod to sifo, mipalasawad to sakahontian a patireng to Kapolongan a Kitakit no Khmer. Roma i, o mikiCongkoay ci Siyano a honti i, pasonolay tarira i Beijing a maro'. I kalaloodan no Vietnam i, malala'is ko hitay no timolay a Vietnam, hitay no Amirika, sifoay ni Lon Nol a hitay ato hitay no amisay a Vietnam (o Kahengangay a Khmer a hitay), ta pakatati'ih to 'orip no finawlan i laloma' no Kanpociya.''' Itini i 1975 a mihecaan saka sepat a folad saka safaw pito a romi'ad, '''ikor no piliyas no hitay no Amirika to ningri no Kanpociya i Phnom Penh i, mi'eco ko nikeridan ni Pol Pot a congsoci no Kyosanto no Kanpociya a Kahengangay a Khmer toya ningri, patireng to Mincoay a Kanpociya a sifo. Oya hongti ci Siyano i, nani Pyongyang no Codang a patatikor a minokay i kitakit, nikawrira kalamkam sa marofo no Kahengangay a Khmer a hitay. Itini i 1976 a mihecaan saka pito a folad saka enem a romi'ad, o malacitodongay a mikowan no Kahengangay a Khmer ci Pol Pot i, mipalasawad to payso, milalap to finawlan nani tokay a patayra i papotal, paci'ci nira a papisaomah ato mipacok to cifana'ay a tamdaw. Itini i pikuwanan nira to tolo a mihecaan falo a folad i, mifatol cingra to kacacemleman a pikuwan. O nika cahif, nika roray, lifong ato makari'angay a masamaanay a pades ko sapipatayan to kalilima no finawlan i kitakit, o cecay no sakacipadesan ko ci'edesay ato makari'angay a nikademakan no tamdaw i saka 20 a sici. I pakayniay to papotal a kitakit i, o pikuwan ni Pol Pot no Kahengangay a Khmer i, o nika fangafan to sifo no Vietnam i kalingangan no Vietnam itiya ho a karawrawan, mangalef midefong to sakowan no pala no Vietnam ato milomek to finawlan no Vietnam. O nika masasiwidawidang to kapolonan a kitakit no Cukoku i, roma i, kalatatiih no Congko ato Russia, saka malaladof ko Kanpociya to Cukoku a milifet to Vietnam ato Sulin. Oya Mincoay a Kanpociya i, pakacoker ko Linhoko a misimaw, saka pakaala to kamaro'an no Linhoko.''' I 1978 a mihecaan saka safaw toosa a folad, '''midefong ko hitay no Vietnam to Kanpociya, ta micalap to Phnom Penh itini i 1979 a mihecaan saka cecay a folad saka pito a romi'ad. Ona kapot no Sapifalicay a Lekatep no Finawlan no Kamer ato i loma' no Kyosanto a pacoliay i, malaladof a patireng to Sapifalicay a finawlan a Lekatep no Kanpociya, ikor i mapalasawad to koya kacacemleman a pipatay no Kahengangay a Khmer. Malowad koya Kahengangay a Khmer a milaliw to i ka'amis-ka'etip a kalingangan no Kanpociya ato Thailand. Nikawrira oya Kapolonan a Kitakit no Kanpociya i, o pinengeng no kasakitakit i, o nikadipdip no Vietnam, nawhani caay ka pihai no sa'alomanay a kitakit i hekal, saka mitatoy ho koya Kahengangay a Khmer toya kamaro'an no Mincoay a Kanpociya i Linhoko. Kirami i, mapahapinang no hitay no Vietnam a mapawacay ko sakacitati'ih a demak i, masawad to ko picoker no kasakitakit.''' I 1989 a mihecaan saka cecay a folad saka enem a romi'ad, '''miliyas ko polong no finawlan a hitay no Vietnam to Kanpociya.''' === '''Palapalaan(地理)''' === O dadahal no sera ira ko 181,035 km², o polong no kitakit i,misilsilan maka24 ko etal ato cecay a no Hontian a Tokay, ika’amis malafiyaw ato Tayko, Lyawko, ikatimol i,madado’edo’ ko pala ato Yienan, isakatimol no sa’etipan misi’ayaway to Sinlowan(暹羅灣). O kakaya’ no lislis no riyar ira ko 443 km,ilaloma’ nona kitakit ira ko cecay a fanaw o Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖; Roma a tilid: Tonlé Sap), o pifotingan, pialaan to nanom itini, o saka’orip tamtamdaw.Mahaop ko 20% no polong a sera o liomahan. 24 ko kasaetal sakowan, sepatay aca ko misi’ayaway to riyar a sakowan, tolo ko niyahay pikowan a sakowan, 172 ko mamangay a etal. O tahapinangan a pala i, o isifo’ay nona kitakit a Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖), Pasa ’alo ato nani ka’amis taratimol a mihifalat tona kitakit a Mikong ’alo,isifo’ay no kitakit a dafdaf i,mahaop ko 3/4 no polong a sera no kitakit. O Tonlisa Fanaw ato Mikong ’alo nani tongroh no riyar 100 m ko ka’akawang.sa’akawang sa nani tongroh no riyar i,masakefohkefohay ko pala,o itiraay i sakatimol no sa’etipay a Toko lotok mitifacay to 1500 m ko ka’akawang, nani ka’amisay no sa’etipan taratimol sa no sa’etipan ko do’edo’edo. O itiraay I kawali a Awlar Lotok(Phnom Aural)o sa’akawangay no Kanpociya kitakita, tahiraay to 1771 m ko ka’akawang. === '''Siici(政治)''' === Itiyaay i 1993 mihecan a kinpo tatapangan rikec no kitakit, misetek to faco no kitakit o Hontian Kitakit, masasiiked ko Misanga’ay to rikec, Matayal to Demak ato Misawkitay,toloay ko kasasiiked no sakowan ’icel. O honti i,tahira i patay ko kalasawara’an,kakomodan no sofitay, o tahapinangan no kalacecay no kitakit ato kaira no kitakit a tahadahoc, ira heca ko ’icel mitedal to tata’angay raraw no malofoay tamdaw. Ano cakapakatayal ato ano miholol i romaay kitakit ko honti, o tapang no Fafa’eday Pikaykian no Kitakit ko mamiceror to tayal no honti.Ano mapatay ko honti, o tapang no sifo, kakeridan no tosaay rekad no mipaypayay a Fociyaw, o tapang no Fafa’eday Pikaykian ato Finawlan Pikaykian polong han 9 ko tamdaw misanga’ to iingkay, masasowal a misimsim to mamalahonti nani laloma’an no honti, patireng to fa’elohay a honti. === '''Kicai(經濟)''' === O cecay no polong a cowaho kacomahad ko ’orip a kotakit ko Kanpociya,ira ko 4 a hecek no pili’etanan nona kitakit, oriraan i,o pihololan no lafang, mitelekay to riko’, misaloma ato liomah. Oninian haw i,cowa ka citolas ko fodfod tona kitakit, orasaka, macara ko sapicomahadaw to kicai no kitakit, kalomihecaan a kacomahad no kicai tahiraay aca i 7% ko sa’osi.orasaka, tadamatatifac ko kasasiroma no cipaysoay ato manikaway ko ’orip, o manikaway a tamdaw i,awa ko sapaising, cakapapitilid to ka’emangay,tada awa ko fana’ to maamaan. I 2006 miheca, o mipalafangay a tayni cilafas to 170 ko ofad,[3]2005 miheca makarkar i riyar ko kasolin a simal ato palapalaan a kaso, i 2009 ano ca i 2010 miheca a misatapang paliwal, tata’ang ko pisiwar to kacomahad no kicai no Kanpociya a manga’ay. [1] === '''Tamdaw(人口)''' === O polong a tamdaw no Konpociya ira ko 1550 ofad, o Kanpociya a finacadan mahaop ko 90% ko ka’aloman, ira ho roma a mamangay a finacadan o Kuwaping mahaop ko 1%, o Cing finacadan(Kuwaping a sowal:京族; Roma a tilid:Gin)mahaop ko 9%, o Laos(Kuwaping a sowal:佬族)ato Tay finacadan, ira ho ko masasiromaromaay a mamangay a 20 ko finacadan,oninian i,ira ko ikemoday no lotok a maro’. O lalen no ’orip i, 71.41 ko mihecaan. == '''Sowal(語言)''' == O tamdaw no Kanpociya sahetoay mira’oyay to sowal ato tilid no Kanpociya,ira kono niyah a sa’osi,itini i Kanpociya ikakaay ko katenak no Kanpociya pasasotiri’en ato no Arapiya a sa’osi. O sowal no Kuwaping itini ono Cawco a sowal(Ikiris a sowal: Teochew ano ca Chiuchow),o cecay a sowal no Payrang itini i Taywan.ono niyah a sowal ko hasowal no kasasiromaroma a finacadan. Itiya ho halafin malamicowatan a sokowan no Franso ko Kanpociya, orasaka, o sakatosa a matenakay a sowal ko Franso a sowal, nikawrira, anini sato cowa ka matiya toya i’ayaway ko katenak no Franso a sowal. Tahanini sato i,adihay to ko katayalan cemahad to ko kicai ’aloman ko tayniay a misanga’ to kofa ko Kuwaping a tamadaw, orasaka, matenak ko sowal no Kuwaping ato Ikiris a sowal i Kanpociya. [[Faylo:Kraing_Tbong_VB_01_06_6.JPG|縮圖|[[Faylo:Conbodia2.ogg|縮圖]]niyaro' (Kraing Tbong )]] === '''Pitooran(宗教)''' === O mipaypayay a Fociyaw koni pasetekan malo no kitakit a pitooran, i matini mahaop ko 95% no polong a tamdaw no Kanpociya ko mitooray tonini, sakakaay ko ka’aloman ko mitooray i,o Kanpociya a tamdaw, malecad ato fiyaw a Tayko. O itiniay a Kuwaping ato Cin finacadan o Tacen Fociya(Kuwaping a sowal:大乘佛教;Ikiris a sowal:mahāyāna buddhism), Tinsikyo ato Fa’elohay a Kristoan, o Can finacadan(Kuwaping a sowal:占族;Ikiris a sowal:Urang Campa)[5] [6] o Islan Ciyaw ko pitooran, ira ho cowa ka ’aloman a tamdaw o mitooray to pawidangay. === '''Punka(文化)''' === O sakero no Kanpociya tolo ko kasasiiked:o to’asan sakero, niyaro’ay sakero, ato sapalafang sakero. O tahapinangan no Kanpociya a sakero i,ono to’asan sakero. Adihay ko masariromaromaay a siikeday a pisalaan no lafang itini, o cinganganay i kalokitakit i, itiraay i ka’amis no kitakit a [[Faylo:Fishsale.jpg|縮圖|[[Faylo:Conbodia.ogg|縮圖]]itaminaay paliwal to dafong(Fishsale)]] no hekalay kitakit o Wukoku(Kuwaping a sowal:吳哥窟 [7]Roma a tilid: ʾṅ̥grvt̥t=ʾaṅgaravatta).isasifo’an no kitakit i, tadaadihay ko nipatirengan Fyo pipaypayan, isaka’etipan ira ko Tonlisa Fanaw, o lalen no ’ngongol no nanom ira ko cecay laya’, o kakahad i,ira ko 1,700 km²,manga’ay a pakatamina a minengneng to tataparan. Itini tona fanaw ’aloman ko kalaloma’ hananay ko tamina a ’orip, isakatimol dihekoay ko cidal, toloay ko mihaian no Linheko a rocok no punka no Kanpociya. === '''Tahapinangan a Tilid (參考文獻)''' === [1] 劍浮沙(梵語:Kamboja)是印度列國時代的十六雄國之一,又譯為甘菩遮國。 [2] Relazione del primo viaggio intorno al mondo - Wikisource. it.wikisource.org. [2019-08-07]. (原始內容存檔於2018-11-22) [3] 1.7 million. [2007-07-27]. (原始內容存檔於2013-12-02). [4] 廣西對柬埔寨投資呈爆發式增長 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館)news.xinhuanet.com [5] Andaya, Leonard Y. Leaves of the same tree: trade and ethnicity in the Straits of Melaka. University of Hawaii Press. 2008: 44 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-0-8248-3189-9</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08) [6] Reid, Anthony. Verandah of violence: the background to the Aceh problem. NUS Press. 2006: 8 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-9971-69-331-2</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08). [7] 中國地名委員會. 外国地名译名手册. 商務印書館. 1993: 31. <nowiki>ISBN 7-100-00798-4</nowiki>. Ângkôr Wat 【柬】 吳哥窟; === '''Pikafitan i papotal(外部連結)''' === •(英文)柬埔寨王國 - Cambodia e-Gov •(英文)柬埔寨電子簽證 - Cambodia e-Visa (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(繁體中文)柬埔寨旅遊部官方網站 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(英文)柬埔寨旅遊指南 •(英文)開放式目錄計劃中和柬埔寨相關的內容 •(英文) 維基媒體的柬埔寨地圖集 • 維基導遊上有關柬埔寨(繁體中文)的旅行指南 • 維基導遊上有關柬埔寨(法文)的旅行指南 • 維客旅行上的柬埔寨 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) • OpenStreetMap上有關柬埔寨的地理資訊 •谷歌地圖 qzk7oxxkvikcdzurbd6qnmlqwbqi9ko 49118 49117 2026-05-30T11:38:52Z Haratal 3361 49118 wikitext text/x-wiki == Kanpociya Hontian Kitakit(柬埔寨王國) == === ''T'''akaray sowal(概要)''''' === Kanpociya Hontian Kitakit([[kuwaping a sowal]]: 柬埔寨王國) [[Kanpociya sowal]]:高棉語:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; [[Kuwaping sowal]]: 柬埔寨王國), itiraay i [[Faylo:Flag_of_Cambodia.svg|縮圖|Flag of Cambodia]] a Pecihan-Kanatal中南半島,Katimol-Sakawalian Aciya a Korapaw東南亞大陸地區 ko kaitiraan nona [[kitakit]], o syoto tatapangan a tokay o [[Cinpin]](Kanpociya sowal:ក្រុងភ្នំពេញ,Roma a tilid:krong Phnum Pɨñ; Kuwaoing sowal:金邊). O kapot no Linheko ato Katimol-Sakawalian Aciya kitakit a Katatelekan. Isaka’etip no Kanpociya i,malalocokay ato Tayko, isaka’amis no sakawali Malala’eday ato Laoko, isakawali ato sakatimol no sawalian malafiyaw ato Yienan, ikatimol o SinloKihaw(暹羅灣). Hato masadangahay ko pala no Kanpociya,tolo no pasitiraan o tapolo ato tokos, isifo’ o dadahalay a cihenekay dafdaf, ona sera tonini makinatolo no sepat no polong sera no kitakit. Ira ko tata’akay ‘alo Mikong-‘alo(湄公河), ira ho tata’angay a fanaw o Tonglisa-fanaw(Kanpociya sowal:បឹងទន្លេសាប,Roma a tilid:Tonlé Sap; Kuwaping sowal: 洞里薩湖). === '''Nangan no kitakit(國名)''' === O tadangangan no Kanpociya o Kanpociya Hontian Kitakit(Kanpociya sowal:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; Kuwaping sowal:柬埔寨王國)。O 「ព្រះ」hananay i, fangcalay sanay「神聖的」,o 「រាជាណាចក្រ」hananay i,o honti sanay「王國」, o「កម្ពុជា」hananay i,o Kanpociya sanay「柬埔寨」. Ona ngangan tonini i,nani「कम्बोजदेश」(Kambujadeśa)(Ikiris sowal:Sanskrit; Kuwaping sowal:梵語),o maan ko imi nona sowal han i, o 「sera ni Cinfusa 」[1] sanay. Ona ngangan no Kanpociya itini i rikisi no kuwaping itiraay ho i Tonghan(東漢 25-220 mihecaan)iraay to a matilid,nikawrira adihay ko masasiromaromaay a pangangan, tahira to i Min Wanli a mihecahecaan(明朝萬曆) nga’ sacecay sanay to a pangangan to Kanpociya(柬埔寨) . Itini I nitilidan no Sa’etipay-Kitakit i,o misahinahinamay tamdaw ci [[Faylo:Location_Cambodia_ASEAN.svg|縮圖|Location Cambodia ASEAN]] (Italiya sowal:Antonio Pigafetta; Kuwaping sowal:安東尼奧·皮加費塔) o 「Camogia」[2] hananay ningra a pangangan. === Likisi(歷史) === O to’asan a parayrayan a kitakit i Conan-pan-tao ko Kanpociya, matafesiw to ko tosa a patek (2000) a mihecaan ko likisi nira. '''O nalacolan no Payon: I yiesoan to cecay a sici i, i laloma’ no kitakit no Kanpociya i, ira ko Fnan a kitakit, o India ko nipatirengan nangra to tatapangan a pitooran no kitakit, saka mafiyak ko serangawan no India a malenaf. O tatapangan a pikowannan a ningri no Fnan i, o Viyadatapora (Vyadhapura, sowal no Fan: tokay no mi’adopay), itini i ngataay no Polamyen a sakowan no aniniay. Ira ko Meking a tarawadaw, nani saetip kaamisay pasayra i kawali a pasadak to riyar. I sasifoan no sakapito a sici no yiesoan, mapalahedaw no nani ka’amisan a Cenla ko Fnan, ma’atingid koya wawa no hongti no Fnan tayra i Cawa, itira sato a patireng to Santi a hongtian a kitakit.''' Ikor no nikapalahedaw no Cenla to Fnan i, '''matongal ko ’icel no kitakit. Tahira i pikowanan ni Ceyapoman sakacecay i, pakalowid haca cingra a mi’eco to sifo’ay ato ka’amisan a pala no Lawos. O kasalaled a pala i, i ka’amisan tahira i Nancaw, i katimolan i, tahira i rarem no Meking a tarawadaw, mihaop to aniniay a Kanpociya, Lawos ato katimolan no Yienan. Awaay ko teloc ni Ceyapoman sakacecay mamirayray to pikowanan. I kor no nikapatay nira i, o sona  nira ci Ceyatitaywi ko mamalahongti. Fahal sa milafodes ko kitakit, pangangan han no likisi tonini a demak to "O Tarawadaw a Cenla ato Hadhad a Cenla" a kalaloodan, pakarawraw i laloma'an no kitakit.''' I ka’ayaw kaikor no yiesoan no 787 a mihecaan i, '''oya pikowanan a tokay ci Sanpipora no Cidalay a hontian a kitakit i tarawadaw a Cenla, mapeleng a ma'eco no Saliyentra a hongtian a kitakit. Mapacok a mapatay koya hongti ci Mohipotifaman, malepel haca koya wawa no hongti (oya mamalahongti i ikor ci Ceyapoman sakatosa). Nani itiya ho sato, makowanan no i Cawaay a Saliyentra (Santi) a hongtian a kitakit koya tarawadaw a Cenla, tahira i nikalafac ni Ceyapoman sakatosa nani Cawa, ta misiiked cingra a malahongti. Palacecay ci Ceyapoman sakatosa a mikowan to tarawadaw a Cenla ato hadhad a Cenla. Itira i ka’amisan-kawali no Ankor to paka tolo polo' a kongliay i Lici a lotok, saka mipatireng to Ankor a hontian a kitakit.''' O Ankor a hongtian a kitakit, o pangangan han haca to Kemer a hongtian a kitakit, '''tahira i saka safaw tosa a sici i, tadamatedi'ay ko kitakit, tadamakapahay ko serangawan. O kasalaled a pala nira i, mihaop to polong no aniniay a Kanpociya, ato kasa'etal a pala no Taylen, Lawos ato Yienan. I saka safaw tolo a sici i, matenak ko Sancopo a Fociw (Theravada a Fociw) nani Sililanka a tayni. Itini i saka 1430 a mihecaan (saka-lima a mihecaan no Siyande no Min), midefong ko Sinlo to Kanpociya, milikot to tokay no Ankor to pakapito a folad, o sakaheci ko pakapeleng to Ankor. O nika tadamangata no Ankor to Sinlo i, o sakasawad to Ankor, mafolaw tayra i Kinpen a mipatireng to ningri itira. Nani itiya sato, maroray ko 'icel no Kanpociya, misi'ayaw to ka'ayaw ato kaikolan no Yienan ato Sinlo a tosaay a fiyaw a kitakit a midefong, pangangan han tonini a karawrawan a mihecahecaan to "O to'eman a citay". Micalap ko Yienan to la'enoay a Kanpociya (oya sacumodan no Mikong a tarawadaw a pala), oni ko sakamalala'isan a demak.''' Itini i saka 1296 a mihecaan, miocor ko Yincaw ci Cew-takowan a mihilap to Ankor a hongtian a kitakit, '''pakacecay a mihecaan ko nipihilap nira. Pinokay sato i, mitilid ci Cew-takowan to cecay a codad "Cen-la-fong-to-ci", o pisiwkayan no codad to lekakawa no pikowan, sici ato kicay, saki'orip, palapalaan ato fonka. Caay ko pisiwkayan aca ko pi'arawan nira i, ira ho ko sepat a polo' a tadamaanay a liyad. Tahira sato i saka safaw siwa a sici, falicen no tamdaw ko codad to sowal no France, Germany ato inko ato masamaanay a sowal. I ka'ayaw no pikowanan no Fakong to Ankor, o pakakalimelaan a tadamaanay a likisi a codad no Kanpociya.''' O picowatan no France a pikuwan to Indocina, nani 1863 tahira i 1953 a mihecaan, '''micalap ko France a micingcing tonini a pala (O pidefong no Yoropa ato Amirika a kitakit to ni'ecoan a pala). I 1863 a mihecaan, paci'cien no France ko Kanpociya a micingcing, mala o pisimawan a kitakit. I sakatosa a kalaloodan a hekal, nani 1942 a mihecaan tahira i 1945 a mihecaan, micalap ko Ripon to Kanpociya. Ikol no kalaloodan i, itini i 1953 a mihecaan saka safaw cecay a folad saka siwa a romi'ad, misiiked ko Kanpociya a miliyas to pikowan no France. Satapang i, o pikuwan no hongti, o sakacecayay a hongtian a kitakit no Kanpociya, itini i pikowan ni Siyanoan i, o kitenokay ko sapikowan.''' Miteka i tenok no 1960 a mihecaan, '''ona toloay a ci’icelay a kitakit, o Congko, o Amirika ato o Solin, mapolong a midefong tonini a Indocina a pala a micowat ato mikowan. Mafiyok ko nikakemet no kasakitakit ato kalaloodan no Vietnam i, malalood ko laloma'ay no Kanpociya. Itini i 1970 a mihecaan saka tolo a folad saka safaw falo a romi'ad, ci Lon Nol a Ciyancin, oya mikiAmirikaay ko faloco' nira, mifodfod to sifo, mipalasawad to sakahontian a patireng to Kapolongan a Kitakit no Khmer. Roma i, o mikiCongkoay ci Siyano a honti i, pasonolay tarira i Beijing a maro'. I kalaloodan no Vietnam i, malala'is ko hitay no timolay a Vietnam, hitay no Amirika, sifoay ni Lon Nol a hitay ato hitay no amisay a Vietnam (o Kahengangay a Khmer a hitay), ta pakatati'ih to 'orip no finawlan i laloma' no Kanpociya.''' Itini i 1975 a mihecaan saka sepat a folad saka safaw pito a romi'ad, '''ikor no piliyas no hitay no Amirika to ningri no Kanpociya i Phnom Penh i, mi'eco ko nikeridan ni Pol Pot a congsoci no Kyosanto no Kanpociya a Kahengangay a Khmer toya ningri, patireng to Mincoay a Kanpociya a sifo. Oya hongti ci Siyano i, nani Pyongyang no Codang a patatikor a minokay i kitakit, nikawrira kalamkam sa marofo no Kahengangay a Khmer a hitay. Itini i 1976 a mihecaan saka pito a folad saka enem a romi'ad, o malacitodongay a mikowan no Kahengangay a Khmer ci Pol Pot i, mipalasawad to payso, milalap to finawlan nani tokay a patayra i papotal, paci'ci nira a papisaomah ato mipacok to cifana'ay a tamdaw. Itini i pikuwanan nira to tolo a mihecaan falo a folad i, mifatol cingra to kacacemleman a pikuwan. O nika cahif, nika roray, lifong ato makari'angay a masamaanay a pades ko sapipatayan to kalilima no finawlan i kitakit, o cecay no sakacipadesan ko ci'edesay ato makari'angay a nikademakan no tamdaw i saka 20 a sici. I pakayniay to papotal a kitakit i, o pikuwan ni Pol Pot no Kahengangay a Khmer i, o nika fangafan to sifo no Vietnam i kalingangan no Vietnam itiya ho a karawrawan, mangalef midefong to sakowan no pala no Vietnam ato milomek to finawlan no Vietnam. O nika masasiwidawidang to kapolonan a kitakit no Cukoku i, roma i, kalatatiih no Congko ato Russia, saka malaladof ko Kanpociya to Cukoku a milifet to Vietnam ato Sulin. Oya Mincoay a Kanpociya i, pakacoker ko Linhoko a misimaw, saka pakaala to kamaro'an no Linhoko.''' I 1978 a mihecaan saka safaw toosa a folad, '''midefong ko hitay no Vietnam to Kanpociya, ta micalap to Phnom Penh itini i 1979 a mihecaan saka cecay a folad saka pito a romi'ad. Ona kapot no Sapifalicay a Lekatep no Finawlan no Kamer ato i loma' no Kyosanto a pacoliay i, malaladof a patireng to Sapifalicay a finawlan a Lekatep no Kanpociya, ikor i mapalasawad to koya kacacemleman a pipatay no Kahengangay a Khmer. Malowad koya Kahengangay a Khmer a milaliw to i ka'amis-ka'etip a kalingangan no Kanpociya ato Thailand. Nikawrira oya Kapolonan a Kitakit no Kanpociya i, o pinengeng no kasakitakit i, o nikadipdip no Vietnam, nawhani caay ka pihai no sa'alomanay a kitakit i hekal, saka mitatoy ho koya Kahengangay a Khmer toya kamaro'an no Mincoay a Kanpociya i Linhoko. Kirami i, mapahapinang no hitay no Vietnam a mapawacay ko sakacitati'ih a demak i, masawad to ko picoker no kasakitakit.''' I 1989 a mihecaan saka cecay a folad saka enem a romi'ad, '''miliyas ko polong no finawlan a hitay no Vietnam to Kanpociya. Mafalic ko ngangan noya Kapolongan a Kitakit no Kanpociya o “Kitakit no Kanpociya”,''' === '''Palapalaan(地理)''' === O dadahal no sera ira ko 181,035 km², o polong no kitakit i,misilsilan maka24 ko etal ato cecay a no Hontian a Tokay, ika’amis malafiyaw ato Tayko, Lyawko, ikatimol i,madado’edo’ ko pala ato Yienan, isakatimol no sa’etipan misi’ayaway to Sinlowan(暹羅灣). O kakaya’ no lislis no riyar ira ko 443 km,ilaloma’ nona kitakit ira ko cecay a fanaw o Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖; Roma a tilid: Tonlé Sap), o pifotingan, pialaan to nanom itini, o saka’orip tamtamdaw.Mahaop ko 20% no polong a sera o liomahan. 24 ko kasaetal sakowan, sepatay aca ko misi’ayaway to riyar a sakowan, tolo ko niyahay pikowan a sakowan, 172 ko mamangay a etal. O tahapinangan a pala i, o isifo’ay nona kitakit a Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖), Pasa ’alo ato nani ka’amis taratimol a mihifalat tona kitakit a Mikong ’alo,isifo’ay no kitakit a dafdaf i,mahaop ko 3/4 no polong a sera no kitakit. O Tonlisa Fanaw ato Mikong ’alo nani tongroh no riyar 100 m ko ka’akawang.sa’akawang sa nani tongroh no riyar i,masakefohkefohay ko pala,o itiraay i sakatimol no sa’etipay a Toko lotok mitifacay to 1500 m ko ka’akawang, nani ka’amisay no sa’etipan taratimol sa no sa’etipan ko do’edo’edo. O itiraay I kawali a Awlar Lotok(Phnom Aural)o sa’akawangay no Kanpociya kitakita, tahiraay to 1771 m ko ka’akawang. === '''Siici(政治)''' === Itiyaay i 1993 mihecan a kinpo tatapangan rikec no kitakit, misetek to faco no kitakit o Hontian Kitakit, masasiiked ko Misanga’ay to rikec, Matayal to Demak ato Misawkitay,toloay ko kasasiiked no sakowan ’icel. O honti i,tahira i patay ko kalasawara’an,kakomodan no sofitay, o tahapinangan no kalacecay no kitakit ato kaira no kitakit a tahadahoc, ira heca ko ’icel mitedal to tata’angay raraw no malofoay tamdaw. Ano cakapakatayal ato ano miholol i romaay kitakit ko honti, o tapang no Fafa’eday Pikaykian no Kitakit ko mamiceror to tayal no honti.Ano mapatay ko honti, o tapang no sifo, kakeridan no tosaay rekad no mipaypayay a Fociyaw, o tapang no Fafa’eday Pikaykian ato Finawlan Pikaykian polong han 9 ko tamdaw misanga’ to iingkay, masasowal a misimsim to mamalahonti nani laloma’an no honti, patireng to fa’elohay a honti. === '''Kicai(經濟)''' === O cecay no polong a cowaho kacomahad ko ’orip a kotakit ko Kanpociya,ira ko 4 a hecek no pili’etanan nona kitakit, oriraan i,o pihololan no lafang, mitelekay to riko’, misaloma ato liomah. Oninian haw i,cowa ka citolas ko fodfod tona kitakit, orasaka, macara ko sapicomahadaw to kicai no kitakit, kalomihecaan a kacomahad no kicai tahiraay aca i 7% ko sa’osi.orasaka, tadamatatifac ko kasasiroma no cipaysoay ato manikaway ko ’orip, o manikaway a tamdaw i,awa ko sapaising, cakapapitilid to ka’emangay,tada awa ko fana’ to maamaan. I 2006 miheca, o mipalafangay a tayni cilafas to 170 ko ofad,[3]2005 miheca makarkar i riyar ko kasolin a simal ato palapalaan a kaso, i 2009 ano ca i 2010 miheca a misatapang paliwal, tata’ang ko pisiwar to kacomahad no kicai no Kanpociya a manga’ay. [1] === '''Tamdaw(人口)''' === O polong a tamdaw no Konpociya ira ko 1550 ofad, o Kanpociya a finacadan mahaop ko 90% ko ka’aloman, ira ho roma a mamangay a finacadan o Kuwaping mahaop ko 1%, o Cing finacadan(Kuwaping a sowal:京族; Roma a tilid:Gin)mahaop ko 9%, o Laos(Kuwaping a sowal:佬族)ato Tay finacadan, ira ho ko masasiromaromaay a mamangay a 20 ko finacadan,oninian i,ira ko ikemoday no lotok a maro’. O lalen no ’orip i, 71.41 ko mihecaan. == '''Sowal(語言)''' == O tamdaw no Kanpociya sahetoay mira’oyay to sowal ato tilid no Kanpociya,ira kono niyah a sa’osi,itini i Kanpociya ikakaay ko katenak no Kanpociya pasasotiri’en ato no Arapiya a sa’osi. O sowal no Kuwaping itini ono Cawco a sowal(Ikiris a sowal: Teochew ano ca Chiuchow),o cecay a sowal no Payrang itini i Taywan.ono niyah a sowal ko hasowal no kasasiromaroma a finacadan. Itiya ho halafin malamicowatan a sokowan no Franso ko Kanpociya, orasaka, o sakatosa a matenakay a sowal ko Franso a sowal, nikawrira, anini sato cowa ka matiya toya i’ayaway ko katenak no Franso a sowal. Tahanini sato i,adihay to ko katayalan cemahad to ko kicai ’aloman ko tayniay a misanga’ to kofa ko Kuwaping a tamadaw, orasaka, matenak ko sowal no Kuwaping ato Ikiris a sowal i Kanpociya. [[Faylo:Kraing_Tbong_VB_01_06_6.JPG|縮圖|[[Faylo:Conbodia2.ogg|縮圖]]niyaro' (Kraing Tbong )]] === '''Pitooran(宗教)''' === O mipaypayay a Fociyaw koni pasetekan malo no kitakit a pitooran, i matini mahaop ko 95% no polong a tamdaw no Kanpociya ko mitooray tonini, sakakaay ko ka’aloman ko mitooray i,o Kanpociya a tamdaw, malecad ato fiyaw a Tayko. O itiniay a Kuwaping ato Cin finacadan o Tacen Fociya(Kuwaping a sowal:大乘佛教;Ikiris a sowal:mahāyāna buddhism), Tinsikyo ato Fa’elohay a Kristoan, o Can finacadan(Kuwaping a sowal:占族;Ikiris a sowal:Urang Campa)[5] [6] o Islan Ciyaw ko pitooran, ira ho cowa ka ’aloman a tamdaw o mitooray to pawidangay. === '''Punka(文化)''' === O sakero no Kanpociya tolo ko kasasiiked:o to’asan sakero, niyaro’ay sakero, ato sapalafang sakero. O tahapinangan no Kanpociya a sakero i,ono to’asan sakero. Adihay ko masariromaromaay a siikeday a pisalaan no lafang itini, o cinganganay i kalokitakit i, itiraay i ka’amis no kitakit a [[Faylo:Fishsale.jpg|縮圖|[[Faylo:Conbodia.ogg|縮圖]]itaminaay paliwal to dafong(Fishsale)]] no hekalay kitakit o Wukoku(Kuwaping a sowal:吳哥窟 [7]Roma a tilid: ʾṅ̥grvt̥t=ʾaṅgaravatta).isasifo’an no kitakit i, tadaadihay ko nipatirengan Fyo pipaypayan, isaka’etipan ira ko Tonlisa Fanaw, o lalen no ’ngongol no nanom ira ko cecay laya’, o kakahad i,ira ko 1,700 km²,manga’ay a pakatamina a minengneng to tataparan. Itini tona fanaw ’aloman ko kalaloma’ hananay ko tamina a ’orip, isakatimol dihekoay ko cidal, toloay ko mihaian no Linheko a rocok no punka no Kanpociya. === '''Tahapinangan a Tilid (參考文獻)''' === [1] 劍浮沙(梵語:Kamboja)是印度列國時代的十六雄國之一,又譯為甘菩遮國。 [2] Relazione del primo viaggio intorno al mondo - Wikisource. it.wikisource.org. [2019-08-07]. (原始內容存檔於2018-11-22) [3] 1.7 million. [2007-07-27]. (原始內容存檔於2013-12-02). [4] 廣西對柬埔寨投資呈爆發式增長 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館)news.xinhuanet.com [5] Andaya, Leonard Y. Leaves of the same tree: trade and ethnicity in the Straits of Melaka. University of Hawaii Press. 2008: 44 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-0-8248-3189-9</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08) [6] Reid, Anthony. Verandah of violence: the background to the Aceh problem. NUS Press. 2006: 8 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-9971-69-331-2</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08). [7] 中國地名委員會. 外国地名译名手册. 商務印書館. 1993: 31. <nowiki>ISBN 7-100-00798-4</nowiki>. Ângkôr Wat 【柬】 吳哥窟; === '''Pikafitan i papotal(外部連結)''' === •(英文)柬埔寨王國 - Cambodia e-Gov •(英文)柬埔寨電子簽證 - Cambodia e-Visa (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(繁體中文)柬埔寨旅遊部官方網站 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(英文)柬埔寨旅遊指南 •(英文)開放式目錄計劃中和柬埔寨相關的內容 •(英文) 維基媒體的柬埔寨地圖集 • 維基導遊上有關柬埔寨(繁體中文)的旅行指南 • 維基導遊上有關柬埔寨(法文)的旅行指南 • 維客旅行上的柬埔寨 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) • OpenStreetMap上有關柬埔寨的地理資訊 •谷歌地圖 j3c76keg489bdcx6os9tx19pouoqyuc 49119 49118 2026-05-30T11:39:12Z Haratal 3361 49119 wikitext text/x-wiki == Kanpociya Hontian Kitakit(柬埔寨王國) == === ''T'''akaray sowal(概要)''''' === Kanpociya Hontian Kitakit([[kuwaping a sowal]]: 柬埔寨王國) [[Kanpociya sowal]]:高棉語:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; [[Kuwaping sowal]]: 柬埔寨王國), itiraay i [[Faylo:Flag_of_Cambodia.svg|縮圖|Flag of Cambodia]] a Pecihan-Kanatal中南半島,Katimol-Sakawalian Aciya a Korapaw東南亞大陸地區 ko kaitiraan nona [[kitakit]], o syoto tatapangan a tokay o [[Cinpin]](Kanpociya sowal:ក្រុងភ្នំពេញ,Roma a tilid:krong Phnum Pɨñ; Kuwaoing sowal:金邊). O kapot no Linheko ato Katimol-Sakawalian Aciya kitakit a Katatelekan. Isaka’etip no Kanpociya i,malalocokay ato Tayko, isaka’amis no sakawali Malala’eday ato Laoko, isakawali ato sakatimol no sawalian malafiyaw ato Yienan, ikatimol o SinloKihaw(暹羅灣). Hato masadangahay ko pala no Kanpociya,tolo no pasitiraan o tapolo ato tokos, isifo’ o dadahalay a cihenekay dafdaf, ona sera tonini makinatolo no sepat no polong sera no kitakit. Ira ko tata’akay ‘alo Mikong-‘alo(湄公河), ira ho tata’angay a fanaw o Tonglisa-fanaw(Kanpociya sowal:បឹងទន្លេសាប,Roma a tilid:Tonlé Sap; Kuwaping sowal: 洞里薩湖). === '''Nangan no kitakit(國名)''' === O tadangangan no Kanpociya o Kanpociya Hontian Kitakit(Kanpociya sowal:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; Kuwaping sowal:柬埔寨王國)。O 「ព្រះ」hananay i, fangcalay sanay「神聖的」,o 「រាជាណាចក្រ」hananay i,o honti sanay「王國」, o「កម្ពុជា」hananay i,o Kanpociya sanay「柬埔寨」. Ona ngangan tonini i,nani「कम्बोजदेश」(Kambujadeśa)(Ikiris sowal:Sanskrit; Kuwaping sowal:梵語),o maan ko imi nona sowal han i, o 「sera ni Cinfusa 」[1] sanay. Ona ngangan no Kanpociya itini i rikisi no kuwaping itiraay ho i Tonghan(東漢 25-220 mihecaan)iraay to a matilid,nikawrira adihay ko masasiromaromaay a pangangan, tahira to i Min Wanli a mihecahecaan(明朝萬曆) nga’ sacecay sanay to a pangangan to Kanpociya(柬埔寨) . Itini I nitilidan no Sa’etipay-Kitakit i,o misahinahinamay tamdaw ci [[Faylo:Location_Cambodia_ASEAN.svg|縮圖|Location Cambodia ASEAN]] (Italiya sowal:Antonio Pigafetta; Kuwaping sowal:安東尼奧·皮加費塔) o 「Camogia」[2] hananay ningra a pangangan. === Likisi(歷史) === O to’asan a parayrayan a kitakit i Conan-pan-tao ko Kanpociya, matafesiw to ko tosa a patek (2000) a mihecaan ko likisi nira. '''O nalacolan no Payon: I yiesoan to cecay a sici i, i laloma’ no kitakit no Kanpociya i, ira ko Fnan a kitakit, o India ko nipatirengan nangra to tatapangan a pitooran no kitakit, saka mafiyak ko serangawan no India a malenaf. O tatapangan a pikowannan a ningri no Fnan i, o Viyadatapora (Vyadhapura, sowal no Fan: tokay no mi’adopay), itini i ngataay no Polamyen a sakowan no aniniay. Ira ko Meking a tarawadaw, nani saetip kaamisay pasayra i kawali a pasadak to riyar. I sasifoan no sakapito a sici no yiesoan, mapalahedaw no nani ka’amisan a Cenla ko Fnan, ma’atingid koya wawa no hongti no Fnan tayra i Cawa, itira sato a patireng to Santi a hongtian a kitakit.''' Ikor no nikapalahedaw no Cenla to Fnan i, '''matongal ko ’icel no kitakit. Tahira i pikowanan ni Ceyapoman sakacecay i, pakalowid haca cingra a mi’eco to sifo’ay ato ka’amisan a pala no Lawos. O kasalaled a pala i, i ka’amisan tahira i Nancaw, i katimolan i, tahira i rarem no Meking a tarawadaw, mihaop to aniniay a Kanpociya, Lawos ato katimolan no Yienan. Awaay ko teloc ni Ceyapoman sakacecay mamirayray to pikowanan. I kor no nikapatay nira i, o sona  nira ci Ceyatitaywi ko mamalahongti. Fahal sa milafodes ko kitakit, pangangan han no likisi tonini a demak to "O Tarawadaw a Cenla ato Hadhad a Cenla" a kalaloodan, pakarawraw i laloma'an no kitakit.''' I ka’ayaw kaikor no yiesoan no 787 a mihecaan i, '''oya pikowanan a tokay ci Sanpipora no Cidalay a hontian a kitakit i tarawadaw a Cenla, mapeleng a ma'eco no Saliyentra a hongtian a kitakit. Mapacok a mapatay koya hongti ci Mohipotifaman, malepel haca koya wawa no hongti (oya mamalahongti i ikor ci Ceyapoman sakatosa). Nani itiya ho sato, makowanan no i Cawaay a Saliyentra (Santi) a hongtian a kitakit koya tarawadaw a Cenla, tahira i nikalafac ni Ceyapoman sakatosa nani Cawa, ta misiiked cingra a malahongti. Palacecay ci Ceyapoman sakatosa a mikowan to tarawadaw a Cenla ato hadhad a Cenla. Itira i ka’amisan-kawali no Ankor to paka tolo polo' a kongliay i Lici a lotok, saka mipatireng to Ankor a hontian a kitakit.''' O Ankor a hongtian a kitakit, o pangangan han haca to Kemer a hongtian a kitakit, '''tahira i saka safaw tosa a sici i, tadamatedi'ay ko kitakit, tadamakapahay ko serangawan. O kasalaled a pala nira i, mihaop to polong no aniniay a Kanpociya, ato kasa'etal a pala no Taylen, Lawos ato Yienan. I saka safaw tolo a sici i, matenak ko Sancopo a Fociw (Theravada a Fociw) nani Sililanka a tayni. Itini i saka 1430 a mihecaan (saka-lima a mihecaan no Siyande no Min), midefong ko Sinlo to Kanpociya, milikot to tokay no Ankor to pakapito a folad, o sakaheci ko pakapeleng to Ankor. O nika tadamangata no Ankor to Sinlo i, o sakasawad to Ankor, mafolaw tayra i Kinpen a mipatireng to ningri itira. Nani itiya sato, maroray ko 'icel no Kanpociya, misi'ayaw to ka'ayaw ato kaikolan no Yienan ato Sinlo a tosaay a fiyaw a kitakit a midefong, pangangan han tonini a karawrawan a mihecahecaan to "O to'eman a citay". Micalap ko Yienan to la'enoay a Kanpociya (oya sacumodan no Mikong a tarawadaw a pala), oni ko sakamalala'isan a demak.''' Itini i saka 1296 a mihecaan, miocor ko Yincaw ci Cew-takowan a mihilap to Ankor a hongtian a kitakit, '''pakacecay a mihecaan ko nipihilap nira. Pinokay sato i, mitilid ci Cew-takowan to cecay a codad "Cen-la-fong-to-ci", o pisiwkayan no codad to lekakawa no pikowan, sici ato kicay, saki'orip, palapalaan ato fonka. Caay ko pisiwkayan aca ko pi'arawan nira i, ira ho ko sepat a polo' a tadamaanay a liyad. Tahira sato i saka safaw siwa a sici, falicen no tamdaw ko codad to sowal no France, Germany ato inko ato masamaanay a sowal. I ka'ayaw no pikowanan no Fakong to Ankor, o pakakalimelaan a tadamaanay a likisi a codad no Kanpociya.''' O picowatan no France a pikuwan to Indocina, nani 1863 tahira i 1953 a mihecaan, '''micalap ko France a micingcing tonini a pala (O pidefong no Yoropa ato Amirika a kitakit to ni'ecoan a pala). I 1863 a mihecaan, paci'cien no France ko Kanpociya a micingcing, mala o pisimawan a kitakit. I sakatosa a kalaloodan a hekal, nani 1942 a mihecaan tahira i 1945 a mihecaan, micalap ko Ripon to Kanpociya. Ikol no kalaloodan i, itini i 1953 a mihecaan saka safaw cecay a folad saka siwa a romi'ad, misiiked ko Kanpociya a miliyas to pikowan no France. Satapang i, o pikuwan no hongti, o sakacecayay a hongtian a kitakit no Kanpociya, itini i pikowan ni Siyanoan i, o kitenokay ko sapikowan.''' Miteka i tenok no 1960 a mihecaan, '''ona toloay a ci’icelay a kitakit, o Congko, o Amirika ato o Solin, mapolong a midefong tonini a Indocina a pala a micowat ato mikowan. Mafiyok ko nikakemet no kasakitakit ato kalaloodan no Vietnam i, malalood ko laloma'ay no Kanpociya. Itini i 1970 a mihecaan saka tolo a folad saka safaw falo a romi'ad, ci Lon Nol a Ciyancin, oya mikiAmirikaay ko faloco' nira, mifodfod to sifo, mipalasawad to sakahontian a patireng to Kapolongan a Kitakit no Khmer. Roma i, o mikiCongkoay ci Siyano a honti i, pasonolay tarira i Beijing a maro'. I kalaloodan no Vietnam i, malala'is ko hitay no timolay a Vietnam, hitay no Amirika, sifoay ni Lon Nol a hitay ato hitay no amisay a Vietnam (o Kahengangay a Khmer a hitay), ta pakatati'ih to 'orip no finawlan i laloma' no Kanpociya.''' Itini i 1975 a mihecaan saka sepat a folad saka safaw pito a romi'ad, '''ikor no piliyas no hitay no Amirika to ningri no Kanpociya i Phnom Penh i, mi'eco ko nikeridan ni Pol Pot a congsoci no Kyosanto no Kanpociya a Kahengangay a Khmer toya ningri, patireng to Mincoay a Kanpociya a sifo. Oya hongti ci Siyano i, nani Pyongyang no Codang a patatikor a minokay i kitakit, nikawrira kalamkam sa marofo no Kahengangay a Khmer a hitay. Itini i 1976 a mihecaan saka pito a folad saka enem a romi'ad, o malacitodongay a mikowan no Kahengangay a Khmer ci Pol Pot i, mipalasawad to payso, milalap to finawlan nani tokay a patayra i papotal, paci'ci nira a papisaomah ato mipacok to cifana'ay a tamdaw. Itini i pikuwanan nira to tolo a mihecaan falo a folad i, mifatol cingra to kacacemleman a pikuwan. O nika cahif, nika roray, lifong ato makari'angay a masamaanay a pades ko sapipatayan to kalilima no finawlan i kitakit, o cecay no sakacipadesan ko ci'edesay ato makari'angay a nikademakan no tamdaw i saka 20 a sici. I pakayniay to papotal a kitakit i, o pikuwan ni Pol Pot no Kahengangay a Khmer i, o nika fangafan to sifo no Vietnam i kalingangan no Vietnam itiya ho a karawrawan, mangalef midefong to sakowan no pala no Vietnam ato milomek to finawlan no Vietnam. O nika masasiwidawidang to kapolonan a kitakit no Cukoku i, roma i, kalatatiih no Congko ato Russia, saka malaladof ko Kanpociya to Cukoku a milifet to Vietnam ato Sulin. Oya Mincoay a Kanpociya i, pakacoker ko Linhoko a misimaw, saka pakaala to kamaro'an no Linhoko.''' I 1978 a mihecaan saka safaw toosa a folad, '''midefong ko hitay no Vietnam to Kanpociya, ta micalap to Phnom Penh itini i 1979 a mihecaan saka cecay a folad saka pito a romi'ad. Ona kapot no Sapifalicay a Lekatep no Finawlan no Kamer ato i loma' no Kyosanto a pacoliay i, malaladof a patireng to Sapifalicay a finawlan a Lekatep no Kanpociya, ikor i mapalasawad to koya kacacemleman a pipatay no Kahengangay a Khmer. Malowad koya Kahengangay a Khmer a milaliw to i ka'amis-ka'etip a kalingangan no Kanpociya ato Thailand. Nikawrira oya Kapolonan a Kitakit no Kanpociya i, o pinengeng no kasakitakit i, o nikadipdip no Vietnam, nawhani caay ka pihai no sa'alomanay a kitakit i hekal, saka mitatoy ho koya Kahengangay a Khmer toya kamaro'an no Mincoay a Kanpociya i Linhoko. Kirami i, mapahapinang no hitay no Vietnam a mapawacay ko sakacitati'ih a demak i, masawad to ko picoker no kasakitakit.''' I 1989 a mihecaan saka cecay a folad saka enem a romi'ad, '''miliyas ko polong no finawlan a hitay no Vietnam to Kanpociya. Mafalic ko ngangan noya Kapolongan a Kitakit no Kanpociya o “Kitakit no Kanpociya”, o sakapiala to pihai no kasakitakit.''' === '''Palapalaan(地理)''' === O dadahal no sera ira ko 181,035 km², o polong no kitakit i,misilsilan maka24 ko etal ato cecay a no Hontian a Tokay, ika’amis malafiyaw ato Tayko, Lyawko, ikatimol i,madado’edo’ ko pala ato Yienan, isakatimol no sa’etipan misi’ayaway to Sinlowan(暹羅灣). O kakaya’ no lislis no riyar ira ko 443 km,ilaloma’ nona kitakit ira ko cecay a fanaw o Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖; Roma a tilid: Tonlé Sap), o pifotingan, pialaan to nanom itini, o saka’orip tamtamdaw.Mahaop ko 20% no polong a sera o liomahan. 24 ko kasaetal sakowan, sepatay aca ko misi’ayaway to riyar a sakowan, tolo ko niyahay pikowan a sakowan, 172 ko mamangay a etal. O tahapinangan a pala i, o isifo’ay nona kitakit a Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖), Pasa ’alo ato nani ka’amis taratimol a mihifalat tona kitakit a Mikong ’alo,isifo’ay no kitakit a dafdaf i,mahaop ko 3/4 no polong a sera no kitakit. O Tonlisa Fanaw ato Mikong ’alo nani tongroh no riyar 100 m ko ka’akawang.sa’akawang sa nani tongroh no riyar i,masakefohkefohay ko pala,o itiraay i sakatimol no sa’etipay a Toko lotok mitifacay to 1500 m ko ka’akawang, nani ka’amisay no sa’etipan taratimol sa no sa’etipan ko do’edo’edo. O itiraay I kawali a Awlar Lotok(Phnom Aural)o sa’akawangay no Kanpociya kitakita, tahiraay to 1771 m ko ka’akawang. === '''Siici(政治)''' === Itiyaay i 1993 mihecan a kinpo tatapangan rikec no kitakit, misetek to faco no kitakit o Hontian Kitakit, masasiiked ko Misanga’ay to rikec, Matayal to Demak ato Misawkitay,toloay ko kasasiiked no sakowan ’icel. O honti i,tahira i patay ko kalasawara’an,kakomodan no sofitay, o tahapinangan no kalacecay no kitakit ato kaira no kitakit a tahadahoc, ira heca ko ’icel mitedal to tata’angay raraw no malofoay tamdaw. Ano cakapakatayal ato ano miholol i romaay kitakit ko honti, o tapang no Fafa’eday Pikaykian no Kitakit ko mamiceror to tayal no honti.Ano mapatay ko honti, o tapang no sifo, kakeridan no tosaay rekad no mipaypayay a Fociyaw, o tapang no Fafa’eday Pikaykian ato Finawlan Pikaykian polong han 9 ko tamdaw misanga’ to iingkay, masasowal a misimsim to mamalahonti nani laloma’an no honti, patireng to fa’elohay a honti. === '''Kicai(經濟)''' === O cecay no polong a cowaho kacomahad ko ’orip a kotakit ko Kanpociya,ira ko 4 a hecek no pili’etanan nona kitakit, oriraan i,o pihololan no lafang, mitelekay to riko’, misaloma ato liomah. Oninian haw i,cowa ka citolas ko fodfod tona kitakit, orasaka, macara ko sapicomahadaw to kicai no kitakit, kalomihecaan a kacomahad no kicai tahiraay aca i 7% ko sa’osi.orasaka, tadamatatifac ko kasasiroma no cipaysoay ato manikaway ko ’orip, o manikaway a tamdaw i,awa ko sapaising, cakapapitilid to ka’emangay,tada awa ko fana’ to maamaan. I 2006 miheca, o mipalafangay a tayni cilafas to 170 ko ofad,[3]2005 miheca makarkar i riyar ko kasolin a simal ato palapalaan a kaso, i 2009 ano ca i 2010 miheca a misatapang paliwal, tata’ang ko pisiwar to kacomahad no kicai no Kanpociya a manga’ay. [1] === '''Tamdaw(人口)''' === O polong a tamdaw no Konpociya ira ko 1550 ofad, o Kanpociya a finacadan mahaop ko 90% ko ka’aloman, ira ho roma a mamangay a finacadan o Kuwaping mahaop ko 1%, o Cing finacadan(Kuwaping a sowal:京族; Roma a tilid:Gin)mahaop ko 9%, o Laos(Kuwaping a sowal:佬族)ato Tay finacadan, ira ho ko masasiromaromaay a mamangay a 20 ko finacadan,oninian i,ira ko ikemoday no lotok a maro’. O lalen no ’orip i, 71.41 ko mihecaan. == '''Sowal(語言)''' == O tamdaw no Kanpociya sahetoay mira’oyay to sowal ato tilid no Kanpociya,ira kono niyah a sa’osi,itini i Kanpociya ikakaay ko katenak no Kanpociya pasasotiri’en ato no Arapiya a sa’osi. O sowal no Kuwaping itini ono Cawco a sowal(Ikiris a sowal: Teochew ano ca Chiuchow),o cecay a sowal no Payrang itini i Taywan.ono niyah a sowal ko hasowal no kasasiromaroma a finacadan. Itiya ho halafin malamicowatan a sokowan no Franso ko Kanpociya, orasaka, o sakatosa a matenakay a sowal ko Franso a sowal, nikawrira, anini sato cowa ka matiya toya i’ayaway ko katenak no Franso a sowal. Tahanini sato i,adihay to ko katayalan cemahad to ko kicai ’aloman ko tayniay a misanga’ to kofa ko Kuwaping a tamadaw, orasaka, matenak ko sowal no Kuwaping ato Ikiris a sowal i Kanpociya. [[Faylo:Kraing_Tbong_VB_01_06_6.JPG|縮圖|[[Faylo:Conbodia2.ogg|縮圖]]niyaro' (Kraing Tbong )]] === '''Pitooran(宗教)''' === O mipaypayay a Fociyaw koni pasetekan malo no kitakit a pitooran, i matini mahaop ko 95% no polong a tamdaw no Kanpociya ko mitooray tonini, sakakaay ko ka’aloman ko mitooray i,o Kanpociya a tamdaw, malecad ato fiyaw a Tayko. O itiniay a Kuwaping ato Cin finacadan o Tacen Fociya(Kuwaping a sowal:大乘佛教;Ikiris a sowal:mahāyāna buddhism), Tinsikyo ato Fa’elohay a Kristoan, o Can finacadan(Kuwaping a sowal:占族;Ikiris a sowal:Urang Campa)[5] [6] o Islan Ciyaw ko pitooran, ira ho cowa ka ’aloman a tamdaw o mitooray to pawidangay. === '''Punka(文化)''' === O sakero no Kanpociya tolo ko kasasiiked:o to’asan sakero, niyaro’ay sakero, ato sapalafang sakero. O tahapinangan no Kanpociya a sakero i,ono to’asan sakero. Adihay ko masariromaromaay a siikeday a pisalaan no lafang itini, o cinganganay i kalokitakit i, itiraay i ka’amis no kitakit a [[Faylo:Fishsale.jpg|縮圖|[[Faylo:Conbodia.ogg|縮圖]]itaminaay paliwal to dafong(Fishsale)]] no hekalay kitakit o Wukoku(Kuwaping a sowal:吳哥窟 [7]Roma a tilid: ʾṅ̥grvt̥t=ʾaṅgaravatta).isasifo’an no kitakit i, tadaadihay ko nipatirengan Fyo pipaypayan, isaka’etipan ira ko Tonlisa Fanaw, o lalen no ’ngongol no nanom ira ko cecay laya’, o kakahad i,ira ko 1,700 km²,manga’ay a pakatamina a minengneng to tataparan. Itini tona fanaw ’aloman ko kalaloma’ hananay ko tamina a ’orip, isakatimol dihekoay ko cidal, toloay ko mihaian no Linheko a rocok no punka no Kanpociya. === '''Tahapinangan a Tilid (參考文獻)''' === [1] 劍浮沙(梵語:Kamboja)是印度列國時代的十六雄國之一,又譯為甘菩遮國。 [2] Relazione del primo viaggio intorno al mondo - Wikisource. it.wikisource.org. [2019-08-07]. (原始內容存檔於2018-11-22) [3] 1.7 million. [2007-07-27]. (原始內容存檔於2013-12-02). [4] 廣西對柬埔寨投資呈爆發式增長 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館)news.xinhuanet.com [5] Andaya, Leonard Y. Leaves of the same tree: trade and ethnicity in the Straits of Melaka. University of Hawaii Press. 2008: 44 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-0-8248-3189-9</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08) [6] Reid, Anthony. Verandah of violence: the background to the Aceh problem. NUS Press. 2006: 8 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-9971-69-331-2</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08). [7] 中國地名委員會. 外国地名译名手册. 商務印書館. 1993: 31. <nowiki>ISBN 7-100-00798-4</nowiki>. Ângkôr Wat 【柬】 吳哥窟; === '''Pikafitan i papotal(外部連結)''' === •(英文)柬埔寨王國 - Cambodia e-Gov •(英文)柬埔寨電子簽證 - Cambodia e-Visa (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(繁體中文)柬埔寨旅遊部官方網站 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(英文)柬埔寨旅遊指南 •(英文)開放式目錄計劃中和柬埔寨相關的內容 •(英文) 維基媒體的柬埔寨地圖集 • 維基導遊上有關柬埔寨(繁體中文)的旅行指南 • 維基導遊上有關柬埔寨(法文)的旅行指南 • 維客旅行上的柬埔寨 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) • OpenStreetMap上有關柬埔寨的地理資訊 •谷歌地圖 e2pmsv0bddykic9az4wj2huo19ra6kl 49120 49119 2026-05-30T11:39:28Z Haratal 3361 49120 wikitext text/x-wiki == Kanpociya Hontian Kitakit(柬埔寨王國) == === ''T'''akaray sowal(概要)''''' === Kanpociya Hontian Kitakit([[kuwaping a sowal]]: 柬埔寨王國) [[Kanpociya sowal]]:高棉語:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; [[Kuwaping sowal]]: 柬埔寨王國), itiraay i [[Faylo:Flag_of_Cambodia.svg|縮圖|Flag of Cambodia]] a Pecihan-Kanatal中南半島,Katimol-Sakawalian Aciya a Korapaw東南亞大陸地區 ko kaitiraan nona [[kitakit]], o syoto tatapangan a tokay o [[Cinpin]](Kanpociya sowal:ក្រុងភ្នំពេញ,Roma a tilid:krong Phnum Pɨñ; Kuwaoing sowal:金邊). O kapot no Linheko ato Katimol-Sakawalian Aciya kitakit a Katatelekan. Isaka’etip no Kanpociya i,malalocokay ato Tayko, isaka’amis no sakawali Malala’eday ato Laoko, isakawali ato sakatimol no sawalian malafiyaw ato Yienan, ikatimol o SinloKihaw(暹羅灣). Hato masadangahay ko pala no Kanpociya,tolo no pasitiraan o tapolo ato tokos, isifo’ o dadahalay a cihenekay dafdaf, ona sera tonini makinatolo no sepat no polong sera no kitakit. Ira ko tata’akay ‘alo Mikong-‘alo(湄公河), ira ho tata’angay a fanaw o Tonglisa-fanaw(Kanpociya sowal:បឹងទន្លេសាប,Roma a tilid:Tonlé Sap; Kuwaping sowal: 洞里薩湖). === '''Nangan no kitakit(國名)''' === O tadangangan no Kanpociya o Kanpociya Hontian Kitakit(Kanpociya sowal:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; Kuwaping sowal:柬埔寨王國)。O 「ព្រះ」hananay i, fangcalay sanay「神聖的」,o 「រាជាណាចក្រ」hananay i,o honti sanay「王國」, o「កម្ពុជា」hananay i,o Kanpociya sanay「柬埔寨」. Ona ngangan tonini i,nani「कम्बोजदेश」(Kambujadeśa)(Ikiris sowal:Sanskrit; Kuwaping sowal:梵語),o maan ko imi nona sowal han i, o 「sera ni Cinfusa 」[1] sanay. Ona ngangan no Kanpociya itini i rikisi no kuwaping itiraay ho i Tonghan(東漢 25-220 mihecaan)iraay to a matilid,nikawrira adihay ko masasiromaromaay a pangangan, tahira to i Min Wanli a mihecahecaan(明朝萬曆) nga’ sacecay sanay to a pangangan to Kanpociya(柬埔寨) . Itini I nitilidan no Sa’etipay-Kitakit i,o misahinahinamay tamdaw ci [[Faylo:Location_Cambodia_ASEAN.svg|縮圖|Location Cambodia ASEAN]] (Italiya sowal:Antonio Pigafetta; Kuwaping sowal:安東尼奧·皮加費塔) o 「Camogia」[2] hananay ningra a pangangan. === Likisi(歷史) === O to’asan a parayrayan a kitakit i Conan-pan-tao ko Kanpociya, matafesiw to ko tosa a patek (2000) a mihecaan ko likisi nira. '''O nalacolan no Payon: I yiesoan to cecay a sici i, i laloma’ no kitakit no Kanpociya i, ira ko Fnan a kitakit, o India ko nipatirengan nangra to tatapangan a pitooran no kitakit, saka mafiyak ko serangawan no India a malenaf. O tatapangan a pikowannan a ningri no Fnan i, o Viyadatapora (Vyadhapura, sowal no Fan: tokay no mi’adopay), itini i ngataay no Polamyen a sakowan no aniniay. Ira ko Meking a tarawadaw, nani saetip kaamisay pasayra i kawali a pasadak to riyar. I sasifoan no sakapito a sici no yiesoan, mapalahedaw no nani ka’amisan a Cenla ko Fnan, ma’atingid koya wawa no hongti no Fnan tayra i Cawa, itira sato a patireng to Santi a hongtian a kitakit.''' Ikor no nikapalahedaw no Cenla to Fnan i, '''matongal ko ’icel no kitakit. Tahira i pikowanan ni Ceyapoman sakacecay i, pakalowid haca cingra a mi’eco to sifo’ay ato ka’amisan a pala no Lawos. O kasalaled a pala i, i ka’amisan tahira i Nancaw, i katimolan i, tahira i rarem no Meking a tarawadaw, mihaop to aniniay a Kanpociya, Lawos ato katimolan no Yienan. Awaay ko teloc ni Ceyapoman sakacecay mamirayray to pikowanan. I kor no nikapatay nira i, o sona  nira ci Ceyatitaywi ko mamalahongti. Fahal sa milafodes ko kitakit, pangangan han no likisi tonini a demak to "O Tarawadaw a Cenla ato Hadhad a Cenla" a kalaloodan, pakarawraw i laloma'an no kitakit.''' I ka’ayaw kaikor no yiesoan no 787 a mihecaan i, '''oya pikowanan a tokay ci Sanpipora no Cidalay a hontian a kitakit i tarawadaw a Cenla, mapeleng a ma'eco no Saliyentra a hongtian a kitakit. Mapacok a mapatay koya hongti ci Mohipotifaman, malepel haca koya wawa no hongti (oya mamalahongti i ikor ci Ceyapoman sakatosa). Nani itiya ho sato, makowanan no i Cawaay a Saliyentra (Santi) a hongtian a kitakit koya tarawadaw a Cenla, tahira i nikalafac ni Ceyapoman sakatosa nani Cawa, ta misiiked cingra a malahongti. Palacecay ci Ceyapoman sakatosa a mikowan to tarawadaw a Cenla ato hadhad a Cenla. Itira i ka’amisan-kawali no Ankor to paka tolo polo' a kongliay i Lici a lotok, saka mipatireng to Ankor a hontian a kitakit.''' O Ankor a hongtian a kitakit, o pangangan han haca to Kemer a hongtian a kitakit, '''tahira i saka safaw tosa a sici i, tadamatedi'ay ko kitakit, tadamakapahay ko serangawan. O kasalaled a pala nira i, mihaop to polong no aniniay a Kanpociya, ato kasa'etal a pala no Taylen, Lawos ato Yienan. I saka safaw tolo a sici i, matenak ko Sancopo a Fociw (Theravada a Fociw) nani Sililanka a tayni. Itini i saka 1430 a mihecaan (saka-lima a mihecaan no Siyande no Min), midefong ko Sinlo to Kanpociya, milikot to tokay no Ankor to pakapito a folad, o sakaheci ko pakapeleng to Ankor. O nika tadamangata no Ankor to Sinlo i, o sakasawad to Ankor, mafolaw tayra i Kinpen a mipatireng to ningri itira. Nani itiya sato, maroray ko 'icel no Kanpociya, misi'ayaw to ka'ayaw ato kaikolan no Yienan ato Sinlo a tosaay a fiyaw a kitakit a midefong, pangangan han tonini a karawrawan a mihecahecaan to "O to'eman a citay". Micalap ko Yienan to la'enoay a Kanpociya (oya sacumodan no Mikong a tarawadaw a pala), oni ko sakamalala'isan a demak.''' Itini i saka 1296 a mihecaan, miocor ko Yincaw ci Cew-takowan a mihilap to Ankor a hongtian a kitakit, '''pakacecay a mihecaan ko nipihilap nira. Pinokay sato i, mitilid ci Cew-takowan to cecay a codad "Cen-la-fong-to-ci", o pisiwkayan no codad to lekakawa no pikowan, sici ato kicay, saki'orip, palapalaan ato fonka. Caay ko pisiwkayan aca ko pi'arawan nira i, ira ho ko sepat a polo' a tadamaanay a liyad. Tahira sato i saka safaw siwa a sici, falicen no tamdaw ko codad to sowal no France, Germany ato inko ato masamaanay a sowal. I ka'ayaw no pikowanan no Fakong to Ankor, o pakakalimelaan a tadamaanay a likisi a codad no Kanpociya.''' O picowatan no France a pikuwan to Indocina, nani 1863 tahira i 1953 a mihecaan, '''micalap ko France a micingcing tonini a pala (O pidefong no Yoropa ato Amirika a kitakit to ni'ecoan a pala). I 1863 a mihecaan, paci'cien no France ko Kanpociya a micingcing, mala o pisimawan a kitakit. I sakatosa a kalaloodan a hekal, nani 1942 a mihecaan tahira i 1945 a mihecaan, micalap ko Ripon to Kanpociya. Ikol no kalaloodan i, itini i 1953 a mihecaan saka safaw cecay a folad saka siwa a romi'ad, misiiked ko Kanpociya a miliyas to pikowan no France. Satapang i, o pikuwan no hongti, o sakacecayay a hongtian a kitakit no Kanpociya, itini i pikowan ni Siyanoan i, o kitenokay ko sapikowan.''' Miteka i tenok no 1960 a mihecaan, '''ona toloay a ci’icelay a kitakit, o Congko, o Amirika ato o Solin, mapolong a midefong tonini a Indocina a pala a micowat ato mikowan. Mafiyok ko nikakemet no kasakitakit ato kalaloodan no Vietnam i, malalood ko laloma'ay no Kanpociya. Itini i 1970 a mihecaan saka tolo a folad saka safaw falo a romi'ad, ci Lon Nol a Ciyancin, oya mikiAmirikaay ko faloco' nira, mifodfod to sifo, mipalasawad to sakahontian a patireng to Kapolongan a Kitakit no Khmer. Roma i, o mikiCongkoay ci Siyano a honti i, pasonolay tarira i Beijing a maro'. I kalaloodan no Vietnam i, malala'is ko hitay no timolay a Vietnam, hitay no Amirika, sifoay ni Lon Nol a hitay ato hitay no amisay a Vietnam (o Kahengangay a Khmer a hitay), ta pakatati'ih to 'orip no finawlan i laloma' no Kanpociya.''' Itini i 1975 a mihecaan saka sepat a folad saka safaw pito a romi'ad, '''ikor no piliyas no hitay no Amirika to ningri no Kanpociya i Phnom Penh i, mi'eco ko nikeridan ni Pol Pot a congsoci no Kyosanto no Kanpociya a Kahengangay a Khmer toya ningri, patireng to Mincoay a Kanpociya a sifo. Oya hongti ci Siyano i, nani Pyongyang no Codang a patatikor a minokay i kitakit, nikawrira kalamkam sa marofo no Kahengangay a Khmer a hitay. Itini i 1976 a mihecaan saka pito a folad saka enem a romi'ad, o malacitodongay a mikowan no Kahengangay a Khmer ci Pol Pot i, mipalasawad to payso, milalap to finawlan nani tokay a patayra i papotal, paci'ci nira a papisaomah ato mipacok to cifana'ay a tamdaw. Itini i pikuwanan nira to tolo a mihecaan falo a folad i, mifatol cingra to kacacemleman a pikuwan. O nika cahif, nika roray, lifong ato makari'angay a masamaanay a pades ko sapipatayan to kalilima no finawlan i kitakit, o cecay no sakacipadesan ko ci'edesay ato makari'angay a nikademakan no tamdaw i saka 20 a sici. I pakayniay to papotal a kitakit i, o pikuwan ni Pol Pot no Kahengangay a Khmer i, o nika fangafan to sifo no Vietnam i kalingangan no Vietnam itiya ho a karawrawan, mangalef midefong to sakowan no pala no Vietnam ato milomek to finawlan no Vietnam. O nika masasiwidawidang to kapolonan a kitakit no Cukoku i, roma i, kalatatiih no Congko ato Russia, saka malaladof ko Kanpociya to Cukoku a milifet to Vietnam ato Sulin. Oya Mincoay a Kanpociya i, pakacoker ko Linhoko a misimaw, saka pakaala to kamaro'an no Linhoko.''' I 1978 a mihecaan saka safaw toosa a folad, '''midefong ko hitay no Vietnam to Kanpociya, ta micalap to Phnom Penh itini i 1979 a mihecaan saka cecay a folad saka pito a romi'ad. Ona kapot no Sapifalicay a Lekatep no Finawlan no Kamer ato i loma' no Kyosanto a pacoliay i, malaladof a patireng to Sapifalicay a finawlan a Lekatep no Kanpociya, ikor i mapalasawad to koya kacacemleman a pipatay no Kahengangay a Khmer. Malowad koya Kahengangay a Khmer a milaliw to i ka'amis-ka'etip a kalingangan no Kanpociya ato Thailand. Nikawrira oya Kapolonan a Kitakit no Kanpociya i, o pinengeng no kasakitakit i, o nikadipdip no Vietnam, nawhani caay ka pihai no sa'alomanay a kitakit i hekal, saka mitatoy ho koya Kahengangay a Khmer toya kamaro'an no Mincoay a Kanpociya i Linhoko. Kirami i, mapahapinang no hitay no Vietnam a mapawacay ko sakacitati'ih a demak i, masawad to ko picoker no kasakitakit.''' I 1989 a mihecaan saka cecay a folad saka enem a romi'ad, '''miliyas ko polong no finawlan a hitay no Vietnam to Kanpociya. Mafalic ko ngangan noya Kapolongan a Kitakit no Kanpociya o “Kitakit no Kanpociya”, o sakapiala to pihai no kasakitakit. I 1991 a mihecaan, maherek ko masaso'ayaway a laloodan,''' === '''Palapalaan(地理)''' === O dadahal no sera ira ko 181,035 km², o polong no kitakit i,misilsilan maka24 ko etal ato cecay a no Hontian a Tokay, ika’amis malafiyaw ato Tayko, Lyawko, ikatimol i,madado’edo’ ko pala ato Yienan, isakatimol no sa’etipan misi’ayaway to Sinlowan(暹羅灣). O kakaya’ no lislis no riyar ira ko 443 km,ilaloma’ nona kitakit ira ko cecay a fanaw o Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖; Roma a tilid: Tonlé Sap), o pifotingan, pialaan to nanom itini, o saka’orip tamtamdaw.Mahaop ko 20% no polong a sera o liomahan. 24 ko kasaetal sakowan, sepatay aca ko misi’ayaway to riyar a sakowan, tolo ko niyahay pikowan a sakowan, 172 ko mamangay a etal. O tahapinangan a pala i, o isifo’ay nona kitakit a Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖), Pasa ’alo ato nani ka’amis taratimol a mihifalat tona kitakit a Mikong ’alo,isifo’ay no kitakit a dafdaf i,mahaop ko 3/4 no polong a sera no kitakit. O Tonlisa Fanaw ato Mikong ’alo nani tongroh no riyar 100 m ko ka’akawang.sa’akawang sa nani tongroh no riyar i,masakefohkefohay ko pala,o itiraay i sakatimol no sa’etipay a Toko lotok mitifacay to 1500 m ko ka’akawang, nani ka’amisay no sa’etipan taratimol sa no sa’etipan ko do’edo’edo. O itiraay I kawali a Awlar Lotok(Phnom Aural)o sa’akawangay no Kanpociya kitakita, tahiraay to 1771 m ko ka’akawang. === '''Siici(政治)''' === Itiyaay i 1993 mihecan a kinpo tatapangan rikec no kitakit, misetek to faco no kitakit o Hontian Kitakit, masasiiked ko Misanga’ay to rikec, Matayal to Demak ato Misawkitay,toloay ko kasasiiked no sakowan ’icel. O honti i,tahira i patay ko kalasawara’an,kakomodan no sofitay, o tahapinangan no kalacecay no kitakit ato kaira no kitakit a tahadahoc, ira heca ko ’icel mitedal to tata’angay raraw no malofoay tamdaw. Ano cakapakatayal ato ano miholol i romaay kitakit ko honti, o tapang no Fafa’eday Pikaykian no Kitakit ko mamiceror to tayal no honti.Ano mapatay ko honti, o tapang no sifo, kakeridan no tosaay rekad no mipaypayay a Fociyaw, o tapang no Fafa’eday Pikaykian ato Finawlan Pikaykian polong han 9 ko tamdaw misanga’ to iingkay, masasowal a misimsim to mamalahonti nani laloma’an no honti, patireng to fa’elohay a honti. === '''Kicai(經濟)''' === O cecay no polong a cowaho kacomahad ko ’orip a kotakit ko Kanpociya,ira ko 4 a hecek no pili’etanan nona kitakit, oriraan i,o pihololan no lafang, mitelekay to riko’, misaloma ato liomah. Oninian haw i,cowa ka citolas ko fodfod tona kitakit, orasaka, macara ko sapicomahadaw to kicai no kitakit, kalomihecaan a kacomahad no kicai tahiraay aca i 7% ko sa’osi.orasaka, tadamatatifac ko kasasiroma no cipaysoay ato manikaway ko ’orip, o manikaway a tamdaw i,awa ko sapaising, cakapapitilid to ka’emangay,tada awa ko fana’ to maamaan. I 2006 miheca, o mipalafangay a tayni cilafas to 170 ko ofad,[3]2005 miheca makarkar i riyar ko kasolin a simal ato palapalaan a kaso, i 2009 ano ca i 2010 miheca a misatapang paliwal, tata’ang ko pisiwar to kacomahad no kicai no Kanpociya a manga’ay. [1] === '''Tamdaw(人口)''' === O polong a tamdaw no Konpociya ira ko 1550 ofad, o Kanpociya a finacadan mahaop ko 90% ko ka’aloman, ira ho roma a mamangay a finacadan o Kuwaping mahaop ko 1%, o Cing finacadan(Kuwaping a sowal:京族; Roma a tilid:Gin)mahaop ko 9%, o Laos(Kuwaping a sowal:佬族)ato Tay finacadan, ira ho ko masasiromaromaay a mamangay a 20 ko finacadan,oninian i,ira ko ikemoday no lotok a maro’. O lalen no ’orip i, 71.41 ko mihecaan. == '''Sowal(語言)''' == O tamdaw no Kanpociya sahetoay mira’oyay to sowal ato tilid no Kanpociya,ira kono niyah a sa’osi,itini i Kanpociya ikakaay ko katenak no Kanpociya pasasotiri’en ato no Arapiya a sa’osi. O sowal no Kuwaping itini ono Cawco a sowal(Ikiris a sowal: Teochew ano ca Chiuchow),o cecay a sowal no Payrang itini i Taywan.ono niyah a sowal ko hasowal no kasasiromaroma a finacadan. Itiya ho halafin malamicowatan a sokowan no Franso ko Kanpociya, orasaka, o sakatosa a matenakay a sowal ko Franso a sowal, nikawrira, anini sato cowa ka matiya toya i’ayaway ko katenak no Franso a sowal. Tahanini sato i,adihay to ko katayalan cemahad to ko kicai ’aloman ko tayniay a misanga’ to kofa ko Kuwaping a tamadaw, orasaka, matenak ko sowal no Kuwaping ato Ikiris a sowal i Kanpociya. [[Faylo:Kraing_Tbong_VB_01_06_6.JPG|縮圖|[[Faylo:Conbodia2.ogg|縮圖]]niyaro' (Kraing Tbong )]] === '''Pitooran(宗教)''' === O mipaypayay a Fociyaw koni pasetekan malo no kitakit a pitooran, i matini mahaop ko 95% no polong a tamdaw no Kanpociya ko mitooray tonini, sakakaay ko ka’aloman ko mitooray i,o Kanpociya a tamdaw, malecad ato fiyaw a Tayko. O itiniay a Kuwaping ato Cin finacadan o Tacen Fociya(Kuwaping a sowal:大乘佛教;Ikiris a sowal:mahāyāna buddhism), Tinsikyo ato Fa’elohay a Kristoan, o Can finacadan(Kuwaping a sowal:占族;Ikiris a sowal:Urang Campa)[5] [6] o Islan Ciyaw ko pitooran, ira ho cowa ka ’aloman a tamdaw o mitooray to pawidangay. === '''Punka(文化)''' === O sakero no Kanpociya tolo ko kasasiiked:o to’asan sakero, niyaro’ay sakero, ato sapalafang sakero. O tahapinangan no Kanpociya a sakero i,ono to’asan sakero. Adihay ko masariromaromaay a siikeday a pisalaan no lafang itini, o cinganganay i kalokitakit i, itiraay i ka’amis no kitakit a [[Faylo:Fishsale.jpg|縮圖|[[Faylo:Conbodia.ogg|縮圖]]itaminaay paliwal to dafong(Fishsale)]] no hekalay kitakit o Wukoku(Kuwaping a sowal:吳哥窟 [7]Roma a tilid: ʾṅ̥grvt̥t=ʾaṅgaravatta).isasifo’an no kitakit i, tadaadihay ko nipatirengan Fyo pipaypayan, isaka’etipan ira ko Tonlisa Fanaw, o lalen no ’ngongol no nanom ira ko cecay laya’, o kakahad i,ira ko 1,700 km²,manga’ay a pakatamina a minengneng to tataparan. Itini tona fanaw ’aloman ko kalaloma’ hananay ko tamina a ’orip, isakatimol dihekoay ko cidal, toloay ko mihaian no Linheko a rocok no punka no Kanpociya. === '''Tahapinangan a Tilid (參考文獻)''' === [1] 劍浮沙(梵語:Kamboja)是印度列國時代的十六雄國之一,又譯為甘菩遮國。 [2] Relazione del primo viaggio intorno al mondo - Wikisource. it.wikisource.org. [2019-08-07]. (原始內容存檔於2018-11-22) [3] 1.7 million. [2007-07-27]. (原始內容存檔於2013-12-02). [4] 廣西對柬埔寨投資呈爆發式增長 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館)news.xinhuanet.com [5] Andaya, Leonard Y. Leaves of the same tree: trade and ethnicity in the Straits of Melaka. University of Hawaii Press. 2008: 44 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-0-8248-3189-9</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08) [6] Reid, Anthony. Verandah of violence: the background to the Aceh problem. NUS Press. 2006: 8 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-9971-69-331-2</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08). [7] 中國地名委員會. 外国地名译名手册. 商務印書館. 1993: 31. <nowiki>ISBN 7-100-00798-4</nowiki>. Ângkôr Wat 【柬】 吳哥窟; === '''Pikafitan i papotal(外部連結)''' === •(英文)柬埔寨王國 - Cambodia e-Gov •(英文)柬埔寨電子簽證 - Cambodia e-Visa (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(繁體中文)柬埔寨旅遊部官方網站 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(英文)柬埔寨旅遊指南 •(英文)開放式目錄計劃中和柬埔寨相關的內容 •(英文) 維基媒體的柬埔寨地圖集 • 維基導遊上有關柬埔寨(繁體中文)的旅行指南 • 維基導遊上有關柬埔寨(法文)的旅行指南 • 維客旅行上的柬埔寨 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) • OpenStreetMap上有關柬埔寨的地理資訊 •谷歌地圖 lm7zbr028od4ebi97moor3931zw9sh2 49121 49120 2026-05-30T11:39:44Z Haratal 3361 49121 wikitext text/x-wiki == Kanpociya Hontian Kitakit(柬埔寨王國) == === ''T'''akaray sowal(概要)''''' === Kanpociya Hontian Kitakit([[kuwaping a sowal]]: 柬埔寨王國) [[Kanpociya sowal]]:高棉語:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; [[Kuwaping sowal]]: 柬埔寨王國), itiraay i [[Faylo:Flag_of_Cambodia.svg|縮圖|Flag of Cambodia]] a Pecihan-Kanatal中南半島,Katimol-Sakawalian Aciya a Korapaw東南亞大陸地區 ko kaitiraan nona [[kitakit]], o syoto tatapangan a tokay o [[Cinpin]](Kanpociya sowal:ក្រុងភ្នំពេញ,Roma a tilid:krong Phnum Pɨñ; Kuwaoing sowal:金邊). O kapot no Linheko ato Katimol-Sakawalian Aciya kitakit a Katatelekan. Isaka’etip no Kanpociya i,malalocokay ato Tayko, isaka’amis no sakawali Malala’eday ato Laoko, isakawali ato sakatimol no sawalian malafiyaw ato Yienan, ikatimol o SinloKihaw(暹羅灣). Hato masadangahay ko pala no Kanpociya,tolo no pasitiraan o tapolo ato tokos, isifo’ o dadahalay a cihenekay dafdaf, ona sera tonini makinatolo no sepat no polong sera no kitakit. Ira ko tata’akay ‘alo Mikong-‘alo(湄公河), ira ho tata’angay a fanaw o Tonglisa-fanaw(Kanpociya sowal:បឹងទន្លេសាប,Roma a tilid:Tonlé Sap; Kuwaping sowal: 洞里薩湖). === '''Nangan no kitakit(國名)''' === O tadangangan no Kanpociya o Kanpociya Hontian Kitakit(Kanpociya sowal:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; Kuwaping sowal:柬埔寨王國)。O 「ព្រះ」hananay i, fangcalay sanay「神聖的」,o 「រាជាណាចក្រ」hananay i,o honti sanay「王國」, o「កម្ពុជា」hananay i,o Kanpociya sanay「柬埔寨」. Ona ngangan tonini i,nani「कम्बोजदेश」(Kambujadeśa)(Ikiris sowal:Sanskrit; Kuwaping sowal:梵語),o maan ko imi nona sowal han i, o 「sera ni Cinfusa 」[1] sanay. Ona ngangan no Kanpociya itini i rikisi no kuwaping itiraay ho i Tonghan(東漢 25-220 mihecaan)iraay to a matilid,nikawrira adihay ko masasiromaromaay a pangangan, tahira to i Min Wanli a mihecahecaan(明朝萬曆) nga’ sacecay sanay to a pangangan to Kanpociya(柬埔寨) . Itini I nitilidan no Sa’etipay-Kitakit i,o misahinahinamay tamdaw ci [[Faylo:Location_Cambodia_ASEAN.svg|縮圖|Location Cambodia ASEAN]] (Italiya sowal:Antonio Pigafetta; Kuwaping sowal:安東尼奧·皮加費塔) o 「Camogia」[2] hananay ningra a pangangan. === Likisi(歷史) === O to’asan a parayrayan a kitakit i Conan-pan-tao ko Kanpociya, matafesiw to ko tosa a patek (2000) a mihecaan ko likisi nira. '''O nalacolan no Payon: I yiesoan to cecay a sici i, i laloma’ no kitakit no Kanpociya i, ira ko Fnan a kitakit, o India ko nipatirengan nangra to tatapangan a pitooran no kitakit, saka mafiyak ko serangawan no India a malenaf. O tatapangan a pikowannan a ningri no Fnan i, o Viyadatapora (Vyadhapura, sowal no Fan: tokay no mi’adopay), itini i ngataay no Polamyen a sakowan no aniniay. Ira ko Meking a tarawadaw, nani saetip kaamisay pasayra i kawali a pasadak to riyar. I sasifoan no sakapito a sici no yiesoan, mapalahedaw no nani ka’amisan a Cenla ko Fnan, ma’atingid koya wawa no hongti no Fnan tayra i Cawa, itira sato a patireng to Santi a hongtian a kitakit.''' Ikor no nikapalahedaw no Cenla to Fnan i, '''matongal ko ’icel no kitakit. Tahira i pikowanan ni Ceyapoman sakacecay i, pakalowid haca cingra a mi’eco to sifo’ay ato ka’amisan a pala no Lawos. O kasalaled a pala i, i ka’amisan tahira i Nancaw, i katimolan i, tahira i rarem no Meking a tarawadaw, mihaop to aniniay a Kanpociya, Lawos ato katimolan no Yienan. Awaay ko teloc ni Ceyapoman sakacecay mamirayray to pikowanan. I kor no nikapatay nira i, o sona  nira ci Ceyatitaywi ko mamalahongti. Fahal sa milafodes ko kitakit, pangangan han no likisi tonini a demak to "O Tarawadaw a Cenla ato Hadhad a Cenla" a kalaloodan, pakarawraw i laloma'an no kitakit.''' I ka’ayaw kaikor no yiesoan no 787 a mihecaan i, '''oya pikowanan a tokay ci Sanpipora no Cidalay a hontian a kitakit i tarawadaw a Cenla, mapeleng a ma'eco no Saliyentra a hongtian a kitakit. Mapacok a mapatay koya hongti ci Mohipotifaman, malepel haca koya wawa no hongti (oya mamalahongti i ikor ci Ceyapoman sakatosa). Nani itiya ho sato, makowanan no i Cawaay a Saliyentra (Santi) a hongtian a kitakit koya tarawadaw a Cenla, tahira i nikalafac ni Ceyapoman sakatosa nani Cawa, ta misiiked cingra a malahongti. Palacecay ci Ceyapoman sakatosa a mikowan to tarawadaw a Cenla ato hadhad a Cenla. Itira i ka’amisan-kawali no Ankor to paka tolo polo' a kongliay i Lici a lotok, saka mipatireng to Ankor a hontian a kitakit.''' O Ankor a hongtian a kitakit, o pangangan han haca to Kemer a hongtian a kitakit, '''tahira i saka safaw tosa a sici i, tadamatedi'ay ko kitakit, tadamakapahay ko serangawan. O kasalaled a pala nira i, mihaop to polong no aniniay a Kanpociya, ato kasa'etal a pala no Taylen, Lawos ato Yienan. I saka safaw tolo a sici i, matenak ko Sancopo a Fociw (Theravada a Fociw) nani Sililanka a tayni. Itini i saka 1430 a mihecaan (saka-lima a mihecaan no Siyande no Min), midefong ko Sinlo to Kanpociya, milikot to tokay no Ankor to pakapito a folad, o sakaheci ko pakapeleng to Ankor. O nika tadamangata no Ankor to Sinlo i, o sakasawad to Ankor, mafolaw tayra i Kinpen a mipatireng to ningri itira. Nani itiya sato, maroray ko 'icel no Kanpociya, misi'ayaw to ka'ayaw ato kaikolan no Yienan ato Sinlo a tosaay a fiyaw a kitakit a midefong, pangangan han tonini a karawrawan a mihecahecaan to "O to'eman a citay". Micalap ko Yienan to la'enoay a Kanpociya (oya sacumodan no Mikong a tarawadaw a pala), oni ko sakamalala'isan a demak.''' Itini i saka 1296 a mihecaan, miocor ko Yincaw ci Cew-takowan a mihilap to Ankor a hongtian a kitakit, '''pakacecay a mihecaan ko nipihilap nira. Pinokay sato i, mitilid ci Cew-takowan to cecay a codad "Cen-la-fong-to-ci", o pisiwkayan no codad to lekakawa no pikowan, sici ato kicay, saki'orip, palapalaan ato fonka. Caay ko pisiwkayan aca ko pi'arawan nira i, ira ho ko sepat a polo' a tadamaanay a liyad. Tahira sato i saka safaw siwa a sici, falicen no tamdaw ko codad to sowal no France, Germany ato inko ato masamaanay a sowal. I ka'ayaw no pikowanan no Fakong to Ankor, o pakakalimelaan a tadamaanay a likisi a codad no Kanpociya.''' O picowatan no France a pikuwan to Indocina, nani 1863 tahira i 1953 a mihecaan, '''micalap ko France a micingcing tonini a pala (O pidefong no Yoropa ato Amirika a kitakit to ni'ecoan a pala). I 1863 a mihecaan, paci'cien no France ko Kanpociya a micingcing, mala o pisimawan a kitakit. I sakatosa a kalaloodan a hekal, nani 1942 a mihecaan tahira i 1945 a mihecaan, micalap ko Ripon to Kanpociya. Ikol no kalaloodan i, itini i 1953 a mihecaan saka safaw cecay a folad saka siwa a romi'ad, misiiked ko Kanpociya a miliyas to pikowan no France. Satapang i, o pikuwan no hongti, o sakacecayay a hongtian a kitakit no Kanpociya, itini i pikowan ni Siyanoan i, o kitenokay ko sapikowan.''' Miteka i tenok no 1960 a mihecaan, '''ona toloay a ci’icelay a kitakit, o Congko, o Amirika ato o Solin, mapolong a midefong tonini a Indocina a pala a micowat ato mikowan. Mafiyok ko nikakemet no kasakitakit ato kalaloodan no Vietnam i, malalood ko laloma'ay no Kanpociya. Itini i 1970 a mihecaan saka tolo a folad saka safaw falo a romi'ad, ci Lon Nol a Ciyancin, oya mikiAmirikaay ko faloco' nira, mifodfod to sifo, mipalasawad to sakahontian a patireng to Kapolongan a Kitakit no Khmer. Roma i, o mikiCongkoay ci Siyano a honti i, pasonolay tarira i Beijing a maro'. I kalaloodan no Vietnam i, malala'is ko hitay no timolay a Vietnam, hitay no Amirika, sifoay ni Lon Nol a hitay ato hitay no amisay a Vietnam (o Kahengangay a Khmer a hitay), ta pakatati'ih to 'orip no finawlan i laloma' no Kanpociya.''' Itini i 1975 a mihecaan saka sepat a folad saka safaw pito a romi'ad, '''ikor no piliyas no hitay no Amirika to ningri no Kanpociya i Phnom Penh i, mi'eco ko nikeridan ni Pol Pot a congsoci no Kyosanto no Kanpociya a Kahengangay a Khmer toya ningri, patireng to Mincoay a Kanpociya a sifo. Oya hongti ci Siyano i, nani Pyongyang no Codang a patatikor a minokay i kitakit, nikawrira kalamkam sa marofo no Kahengangay a Khmer a hitay. Itini i 1976 a mihecaan saka pito a folad saka enem a romi'ad, o malacitodongay a mikowan no Kahengangay a Khmer ci Pol Pot i, mipalasawad to payso, milalap to finawlan nani tokay a patayra i papotal, paci'ci nira a papisaomah ato mipacok to cifana'ay a tamdaw. Itini i pikuwanan nira to tolo a mihecaan falo a folad i, mifatol cingra to kacacemleman a pikuwan. O nika cahif, nika roray, lifong ato makari'angay a masamaanay a pades ko sapipatayan to kalilima no finawlan i kitakit, o cecay no sakacipadesan ko ci'edesay ato makari'angay a nikademakan no tamdaw i saka 20 a sici. I pakayniay to papotal a kitakit i, o pikuwan ni Pol Pot no Kahengangay a Khmer i, o nika fangafan to sifo no Vietnam i kalingangan no Vietnam itiya ho a karawrawan, mangalef midefong to sakowan no pala no Vietnam ato milomek to finawlan no Vietnam. O nika masasiwidawidang to kapolonan a kitakit no Cukoku i, roma i, kalatatiih no Congko ato Russia, saka malaladof ko Kanpociya to Cukoku a milifet to Vietnam ato Sulin. Oya Mincoay a Kanpociya i, pakacoker ko Linhoko a misimaw, saka pakaala to kamaro'an no Linhoko.''' I 1978 a mihecaan saka safaw toosa a folad, '''midefong ko hitay no Vietnam to Kanpociya, ta micalap to Phnom Penh itini i 1979 a mihecaan saka cecay a folad saka pito a romi'ad. Ona kapot no Sapifalicay a Lekatep no Finawlan no Kamer ato i loma' no Kyosanto a pacoliay i, malaladof a patireng to Sapifalicay a finawlan a Lekatep no Kanpociya, ikor i mapalasawad to koya kacacemleman a pipatay no Kahengangay a Khmer. Malowad koya Kahengangay a Khmer a milaliw to i ka'amis-ka'etip a kalingangan no Kanpociya ato Thailand. Nikawrira oya Kapolonan a Kitakit no Kanpociya i, o pinengeng no kasakitakit i, o nikadipdip no Vietnam, nawhani caay ka pihai no sa'alomanay a kitakit i hekal, saka mitatoy ho koya Kahengangay a Khmer toya kamaro'an no Mincoay a Kanpociya i Linhoko. Kirami i, mapahapinang no hitay no Vietnam a mapawacay ko sakacitati'ih a demak i, masawad to ko picoker no kasakitakit.''' I 1989 a mihecaan saka cecay a folad saka enem a romi'ad, '''miliyas ko polong no finawlan a hitay no Vietnam to Kanpociya. Mafalic ko ngangan noya Kapolongan a Kitakit no Kanpociya o “Kitakit no Kanpociya”, o sakapiala to pihai no kasakitakit. I 1991 a mihecaan, maherek ko masaso'ayaway a laloodan, misawad ko Kanpociya toya cecayay a kasafelaw a pikowan ato harateng no Marekese-Lening.''' === '''Palapalaan(地理)''' === O dadahal no sera ira ko 181,035 km², o polong no kitakit i,misilsilan maka24 ko etal ato cecay a no Hontian a Tokay, ika’amis malafiyaw ato Tayko, Lyawko, ikatimol i,madado’edo’ ko pala ato Yienan, isakatimol no sa’etipan misi’ayaway to Sinlowan(暹羅灣). O kakaya’ no lislis no riyar ira ko 443 km,ilaloma’ nona kitakit ira ko cecay a fanaw o Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖; Roma a tilid: Tonlé Sap), o pifotingan, pialaan to nanom itini, o saka’orip tamtamdaw.Mahaop ko 20% no polong a sera o liomahan. 24 ko kasaetal sakowan, sepatay aca ko misi’ayaway to riyar a sakowan, tolo ko niyahay pikowan a sakowan, 172 ko mamangay a etal. O tahapinangan a pala i, o isifo’ay nona kitakit a Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖), Pasa ’alo ato nani ka’amis taratimol a mihifalat tona kitakit a Mikong ’alo,isifo’ay no kitakit a dafdaf i,mahaop ko 3/4 no polong a sera no kitakit. O Tonlisa Fanaw ato Mikong ’alo nani tongroh no riyar 100 m ko ka’akawang.sa’akawang sa nani tongroh no riyar i,masakefohkefohay ko pala,o itiraay i sakatimol no sa’etipay a Toko lotok mitifacay to 1500 m ko ka’akawang, nani ka’amisay no sa’etipan taratimol sa no sa’etipan ko do’edo’edo. O itiraay I kawali a Awlar Lotok(Phnom Aural)o sa’akawangay no Kanpociya kitakita, tahiraay to 1771 m ko ka’akawang. === '''Siici(政治)''' === Itiyaay i 1993 mihecan a kinpo tatapangan rikec no kitakit, misetek to faco no kitakit o Hontian Kitakit, masasiiked ko Misanga’ay to rikec, Matayal to Demak ato Misawkitay,toloay ko kasasiiked no sakowan ’icel. O honti i,tahira i patay ko kalasawara’an,kakomodan no sofitay, o tahapinangan no kalacecay no kitakit ato kaira no kitakit a tahadahoc, ira heca ko ’icel mitedal to tata’angay raraw no malofoay tamdaw. Ano cakapakatayal ato ano miholol i romaay kitakit ko honti, o tapang no Fafa’eday Pikaykian no Kitakit ko mamiceror to tayal no honti.Ano mapatay ko honti, o tapang no sifo, kakeridan no tosaay rekad no mipaypayay a Fociyaw, o tapang no Fafa’eday Pikaykian ato Finawlan Pikaykian polong han 9 ko tamdaw misanga’ to iingkay, masasowal a misimsim to mamalahonti nani laloma’an no honti, patireng to fa’elohay a honti. === '''Kicai(經濟)''' === O cecay no polong a cowaho kacomahad ko ’orip a kotakit ko Kanpociya,ira ko 4 a hecek no pili’etanan nona kitakit, oriraan i,o pihololan no lafang, mitelekay to riko’, misaloma ato liomah. Oninian haw i,cowa ka citolas ko fodfod tona kitakit, orasaka, macara ko sapicomahadaw to kicai no kitakit, kalomihecaan a kacomahad no kicai tahiraay aca i 7% ko sa’osi.orasaka, tadamatatifac ko kasasiroma no cipaysoay ato manikaway ko ’orip, o manikaway a tamdaw i,awa ko sapaising, cakapapitilid to ka’emangay,tada awa ko fana’ to maamaan. I 2006 miheca, o mipalafangay a tayni cilafas to 170 ko ofad,[3]2005 miheca makarkar i riyar ko kasolin a simal ato palapalaan a kaso, i 2009 ano ca i 2010 miheca a misatapang paliwal, tata’ang ko pisiwar to kacomahad no kicai no Kanpociya a manga’ay. [1] === '''Tamdaw(人口)''' === O polong a tamdaw no Konpociya ira ko 1550 ofad, o Kanpociya a finacadan mahaop ko 90% ko ka’aloman, ira ho roma a mamangay a finacadan o Kuwaping mahaop ko 1%, o Cing finacadan(Kuwaping a sowal:京族; Roma a tilid:Gin)mahaop ko 9%, o Laos(Kuwaping a sowal:佬族)ato Tay finacadan, ira ho ko masasiromaromaay a mamangay a 20 ko finacadan,oninian i,ira ko ikemoday no lotok a maro’. O lalen no ’orip i, 71.41 ko mihecaan. == '''Sowal(語言)''' == O tamdaw no Kanpociya sahetoay mira’oyay to sowal ato tilid no Kanpociya,ira kono niyah a sa’osi,itini i Kanpociya ikakaay ko katenak no Kanpociya pasasotiri’en ato no Arapiya a sa’osi. O sowal no Kuwaping itini ono Cawco a sowal(Ikiris a sowal: Teochew ano ca Chiuchow),o cecay a sowal no Payrang itini i Taywan.ono niyah a sowal ko hasowal no kasasiromaroma a finacadan. Itiya ho halafin malamicowatan a sokowan no Franso ko Kanpociya, orasaka, o sakatosa a matenakay a sowal ko Franso a sowal, nikawrira, anini sato cowa ka matiya toya i’ayaway ko katenak no Franso a sowal. Tahanini sato i,adihay to ko katayalan cemahad to ko kicai ’aloman ko tayniay a misanga’ to kofa ko Kuwaping a tamadaw, orasaka, matenak ko sowal no Kuwaping ato Ikiris a sowal i Kanpociya. [[Faylo:Kraing_Tbong_VB_01_06_6.JPG|縮圖|[[Faylo:Conbodia2.ogg|縮圖]]niyaro' (Kraing Tbong )]] === '''Pitooran(宗教)''' === O mipaypayay a Fociyaw koni pasetekan malo no kitakit a pitooran, i matini mahaop ko 95% no polong a tamdaw no Kanpociya ko mitooray tonini, sakakaay ko ka’aloman ko mitooray i,o Kanpociya a tamdaw, malecad ato fiyaw a Tayko. O itiniay a Kuwaping ato Cin finacadan o Tacen Fociya(Kuwaping a sowal:大乘佛教;Ikiris a sowal:mahāyāna buddhism), Tinsikyo ato Fa’elohay a Kristoan, o Can finacadan(Kuwaping a sowal:占族;Ikiris a sowal:Urang Campa)[5] [6] o Islan Ciyaw ko pitooran, ira ho cowa ka ’aloman a tamdaw o mitooray to pawidangay. === '''Punka(文化)''' === O sakero no Kanpociya tolo ko kasasiiked:o to’asan sakero, niyaro’ay sakero, ato sapalafang sakero. O tahapinangan no Kanpociya a sakero i,ono to’asan sakero. Adihay ko masariromaromaay a siikeday a pisalaan no lafang itini, o cinganganay i kalokitakit i, itiraay i ka’amis no kitakit a [[Faylo:Fishsale.jpg|縮圖|[[Faylo:Conbodia.ogg|縮圖]]itaminaay paliwal to dafong(Fishsale)]] no hekalay kitakit o Wukoku(Kuwaping a sowal:吳哥窟 [7]Roma a tilid: ʾṅ̥grvt̥t=ʾaṅgaravatta).isasifo’an no kitakit i, tadaadihay ko nipatirengan Fyo pipaypayan, isaka’etipan ira ko Tonlisa Fanaw, o lalen no ’ngongol no nanom ira ko cecay laya’, o kakahad i,ira ko 1,700 km²,manga’ay a pakatamina a minengneng to tataparan. Itini tona fanaw ’aloman ko kalaloma’ hananay ko tamina a ’orip, isakatimol dihekoay ko cidal, toloay ko mihaian no Linheko a rocok no punka no Kanpociya. === '''Tahapinangan a Tilid (參考文獻)''' === [1] 劍浮沙(梵語:Kamboja)是印度列國時代的十六雄國之一,又譯為甘菩遮國。 [2] Relazione del primo viaggio intorno al mondo - Wikisource. it.wikisource.org. [2019-08-07]. (原始內容存檔於2018-11-22) [3] 1.7 million. [2007-07-27]. (原始內容存檔於2013-12-02). [4] 廣西對柬埔寨投資呈爆發式增長 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館)news.xinhuanet.com [5] Andaya, Leonard Y. Leaves of the same tree: trade and ethnicity in the Straits of Melaka. University of Hawaii Press. 2008: 44 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-0-8248-3189-9</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08) [6] Reid, Anthony. Verandah of violence: the background to the Aceh problem. NUS Press. 2006: 8 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-9971-69-331-2</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08). [7] 中國地名委員會. 外国地名译名手册. 商務印書館. 1993: 31. <nowiki>ISBN 7-100-00798-4</nowiki>. Ângkôr Wat 【柬】 吳哥窟; === '''Pikafitan i papotal(外部連結)''' === •(英文)柬埔寨王國 - Cambodia e-Gov •(英文)柬埔寨電子簽證 - Cambodia e-Visa (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(繁體中文)柬埔寨旅遊部官方網站 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(英文)柬埔寨旅遊指南 •(英文)開放式目錄計劃中和柬埔寨相關的內容 •(英文) 維基媒體的柬埔寨地圖集 • 維基導遊上有關柬埔寨(繁體中文)的旅行指南 • 維基導遊上有關柬埔寨(法文)的旅行指南 • 維客旅行上的柬埔寨 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) • OpenStreetMap上有關柬埔寨的地理資訊 •谷歌地圖 ohiwy87jweyhukwwu4dflmgmjgngb8s 49122 49121 2026-05-30T11:40:00Z Haratal 3361 49122 wikitext text/x-wiki == Kanpociya Hontian Kitakit(柬埔寨王國) == === ''T'''akaray sowal(概要)''''' === Kanpociya Hontian Kitakit([[kuwaping a sowal]]: 柬埔寨王國) [[Kanpociya sowal]]:高棉語:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; [[Kuwaping sowal]]: 柬埔寨王國), itiraay i [[Faylo:Flag_of_Cambodia.svg|縮圖|Flag of Cambodia]] a Pecihan-Kanatal中南半島,Katimol-Sakawalian Aciya a Korapaw東南亞大陸地區 ko kaitiraan nona [[kitakit]], o syoto tatapangan a tokay o [[Cinpin]](Kanpociya sowal:ក្រុងភ្នំពេញ,Roma a tilid:krong Phnum Pɨñ; Kuwaoing sowal:金邊). O kapot no Linheko ato Katimol-Sakawalian Aciya kitakit a Katatelekan. Isaka’etip no Kanpociya i,malalocokay ato Tayko, isaka’amis no sakawali Malala’eday ato Laoko, isakawali ato sakatimol no sawalian malafiyaw ato Yienan, ikatimol o SinloKihaw(暹羅灣). Hato masadangahay ko pala no Kanpociya,tolo no pasitiraan o tapolo ato tokos, isifo’ o dadahalay a cihenekay dafdaf, ona sera tonini makinatolo no sepat no polong sera no kitakit. Ira ko tata’akay ‘alo Mikong-‘alo(湄公河), ira ho tata’angay a fanaw o Tonglisa-fanaw(Kanpociya sowal:បឹងទន្លេសាប,Roma a tilid:Tonlé Sap; Kuwaping sowal: 洞里薩湖). === '''Nangan no kitakit(國名)''' === O tadangangan no Kanpociya o Kanpociya Hontian Kitakit(Kanpociya sowal:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; Kuwaping sowal:柬埔寨王國)。O 「ព្រះ」hananay i, fangcalay sanay「神聖的」,o 「រាជាណាចក្រ」hananay i,o honti sanay「王國」, o「កម្ពុជា」hananay i,o Kanpociya sanay「柬埔寨」. Ona ngangan tonini i,nani「कम्बोजदेश」(Kambujadeśa)(Ikiris sowal:Sanskrit; Kuwaping sowal:梵語),o maan ko imi nona sowal han i, o 「sera ni Cinfusa 」[1] sanay. Ona ngangan no Kanpociya itini i rikisi no kuwaping itiraay ho i Tonghan(東漢 25-220 mihecaan)iraay to a matilid,nikawrira adihay ko masasiromaromaay a pangangan, tahira to i Min Wanli a mihecahecaan(明朝萬曆) nga’ sacecay sanay to a pangangan to Kanpociya(柬埔寨) . Itini I nitilidan no Sa’etipay-Kitakit i,o misahinahinamay tamdaw ci [[Faylo:Location_Cambodia_ASEAN.svg|縮圖|Location Cambodia ASEAN]] (Italiya sowal:Antonio Pigafetta; Kuwaping sowal:安東尼奧·皮加費塔) o 「Camogia」[2] hananay ningra a pangangan. === Likisi(歷史) === O to’asan a parayrayan a kitakit i Conan-pan-tao ko Kanpociya, matafesiw to ko tosa a patek (2000) a mihecaan ko likisi nira. '''O nalacolan no Payon: I yiesoan to cecay a sici i, i laloma’ no kitakit no Kanpociya i, ira ko Fnan a kitakit, o India ko nipatirengan nangra to tatapangan a pitooran no kitakit, saka mafiyak ko serangawan no India a malenaf. O tatapangan a pikowannan a ningri no Fnan i, o Viyadatapora (Vyadhapura, sowal no Fan: tokay no mi’adopay), itini i ngataay no Polamyen a sakowan no aniniay. Ira ko Meking a tarawadaw, nani saetip kaamisay pasayra i kawali a pasadak to riyar. I sasifoan no sakapito a sici no yiesoan, mapalahedaw no nani ka’amisan a Cenla ko Fnan, ma’atingid koya wawa no hongti no Fnan tayra i Cawa, itira sato a patireng to Santi a hongtian a kitakit.''' Ikor no nikapalahedaw no Cenla to Fnan i, '''matongal ko ’icel no kitakit. Tahira i pikowanan ni Ceyapoman sakacecay i, pakalowid haca cingra a mi’eco to sifo’ay ato ka’amisan a pala no Lawos. O kasalaled a pala i, i ka’amisan tahira i Nancaw, i katimolan i, tahira i rarem no Meking a tarawadaw, mihaop to aniniay a Kanpociya, Lawos ato katimolan no Yienan. Awaay ko teloc ni Ceyapoman sakacecay mamirayray to pikowanan. I kor no nikapatay nira i, o sona  nira ci Ceyatitaywi ko mamalahongti. Fahal sa milafodes ko kitakit, pangangan han no likisi tonini a demak to "O Tarawadaw a Cenla ato Hadhad a Cenla" a kalaloodan, pakarawraw i laloma'an no kitakit.''' I ka’ayaw kaikor no yiesoan no 787 a mihecaan i, '''oya pikowanan a tokay ci Sanpipora no Cidalay a hontian a kitakit i tarawadaw a Cenla, mapeleng a ma'eco no Saliyentra a hongtian a kitakit. Mapacok a mapatay koya hongti ci Mohipotifaman, malepel haca koya wawa no hongti (oya mamalahongti i ikor ci Ceyapoman sakatosa). Nani itiya ho sato, makowanan no i Cawaay a Saliyentra (Santi) a hongtian a kitakit koya tarawadaw a Cenla, tahira i nikalafac ni Ceyapoman sakatosa nani Cawa, ta misiiked cingra a malahongti. Palacecay ci Ceyapoman sakatosa a mikowan to tarawadaw a Cenla ato hadhad a Cenla. Itira i ka’amisan-kawali no Ankor to paka tolo polo' a kongliay i Lici a lotok, saka mipatireng to Ankor a hontian a kitakit.''' O Ankor a hongtian a kitakit, o pangangan han haca to Kemer a hongtian a kitakit, '''tahira i saka safaw tosa a sici i, tadamatedi'ay ko kitakit, tadamakapahay ko serangawan. O kasalaled a pala nira i, mihaop to polong no aniniay a Kanpociya, ato kasa'etal a pala no Taylen, Lawos ato Yienan. I saka safaw tolo a sici i, matenak ko Sancopo a Fociw (Theravada a Fociw) nani Sililanka a tayni. Itini i saka 1430 a mihecaan (saka-lima a mihecaan no Siyande no Min), midefong ko Sinlo to Kanpociya, milikot to tokay no Ankor to pakapito a folad, o sakaheci ko pakapeleng to Ankor. O nika tadamangata no Ankor to Sinlo i, o sakasawad to Ankor, mafolaw tayra i Kinpen a mipatireng to ningri itira. Nani itiya sato, maroray ko 'icel no Kanpociya, misi'ayaw to ka'ayaw ato kaikolan no Yienan ato Sinlo a tosaay a fiyaw a kitakit a midefong, pangangan han tonini a karawrawan a mihecahecaan to "O to'eman a citay". Micalap ko Yienan to la'enoay a Kanpociya (oya sacumodan no Mikong a tarawadaw a pala), oni ko sakamalala'isan a demak.''' Itini i saka 1296 a mihecaan, miocor ko Yincaw ci Cew-takowan a mihilap to Ankor a hongtian a kitakit, '''pakacecay a mihecaan ko nipihilap nira. Pinokay sato i, mitilid ci Cew-takowan to cecay a codad "Cen-la-fong-to-ci", o pisiwkayan no codad to lekakawa no pikowan, sici ato kicay, saki'orip, palapalaan ato fonka. Caay ko pisiwkayan aca ko pi'arawan nira i, ira ho ko sepat a polo' a tadamaanay a liyad. Tahira sato i saka safaw siwa a sici, falicen no tamdaw ko codad to sowal no France, Germany ato inko ato masamaanay a sowal. I ka'ayaw no pikowanan no Fakong to Ankor, o pakakalimelaan a tadamaanay a likisi a codad no Kanpociya.''' O picowatan no France a pikuwan to Indocina, nani 1863 tahira i 1953 a mihecaan, '''micalap ko France a micingcing tonini a pala (O pidefong no Yoropa ato Amirika a kitakit to ni'ecoan a pala). I 1863 a mihecaan, paci'cien no France ko Kanpociya a micingcing, mala o pisimawan a kitakit. I sakatosa a kalaloodan a hekal, nani 1942 a mihecaan tahira i 1945 a mihecaan, micalap ko Ripon to Kanpociya. Ikol no kalaloodan i, itini i 1953 a mihecaan saka safaw cecay a folad saka siwa a romi'ad, misiiked ko Kanpociya a miliyas to pikowan no France. Satapang i, o pikuwan no hongti, o sakacecayay a hongtian a kitakit no Kanpociya, itini i pikowan ni Siyanoan i, o kitenokay ko sapikowan.''' Miteka i tenok no 1960 a mihecaan, '''ona toloay a ci’icelay a kitakit, o Congko, o Amirika ato o Solin, mapolong a midefong tonini a Indocina a pala a micowat ato mikowan. Mafiyok ko nikakemet no kasakitakit ato kalaloodan no Vietnam i, malalood ko laloma'ay no Kanpociya. Itini i 1970 a mihecaan saka tolo a folad saka safaw falo a romi'ad, ci Lon Nol a Ciyancin, oya mikiAmirikaay ko faloco' nira, mifodfod to sifo, mipalasawad to sakahontian a patireng to Kapolongan a Kitakit no Khmer. Roma i, o mikiCongkoay ci Siyano a honti i, pasonolay tarira i Beijing a maro'. I kalaloodan no Vietnam i, malala'is ko hitay no timolay a Vietnam, hitay no Amirika, sifoay ni Lon Nol a hitay ato hitay no amisay a Vietnam (o Kahengangay a Khmer a hitay), ta pakatati'ih to 'orip no finawlan i laloma' no Kanpociya.''' Itini i 1975 a mihecaan saka sepat a folad saka safaw pito a romi'ad, '''ikor no piliyas no hitay no Amirika to ningri no Kanpociya i Phnom Penh i, mi'eco ko nikeridan ni Pol Pot a congsoci no Kyosanto no Kanpociya a Kahengangay a Khmer toya ningri, patireng to Mincoay a Kanpociya a sifo. Oya hongti ci Siyano i, nani Pyongyang no Codang a patatikor a minokay i kitakit, nikawrira kalamkam sa marofo no Kahengangay a Khmer a hitay. Itini i 1976 a mihecaan saka pito a folad saka enem a romi'ad, o malacitodongay a mikowan no Kahengangay a Khmer ci Pol Pot i, mipalasawad to payso, milalap to finawlan nani tokay a patayra i papotal, paci'ci nira a papisaomah ato mipacok to cifana'ay a tamdaw. Itini i pikuwanan nira to tolo a mihecaan falo a folad i, mifatol cingra to kacacemleman a pikuwan. O nika cahif, nika roray, lifong ato makari'angay a masamaanay a pades ko sapipatayan to kalilima no finawlan i kitakit, o cecay no sakacipadesan ko ci'edesay ato makari'angay a nikademakan no tamdaw i saka 20 a sici. I pakayniay to papotal a kitakit i, o pikuwan ni Pol Pot no Kahengangay a Khmer i, o nika fangafan to sifo no Vietnam i kalingangan no Vietnam itiya ho a karawrawan, mangalef midefong to sakowan no pala no Vietnam ato milomek to finawlan no Vietnam. O nika masasiwidawidang to kapolonan a kitakit no Cukoku i, roma i, kalatatiih no Congko ato Russia, saka malaladof ko Kanpociya to Cukoku a milifet to Vietnam ato Sulin. Oya Mincoay a Kanpociya i, pakacoker ko Linhoko a misimaw, saka pakaala to kamaro'an no Linhoko.''' I 1978 a mihecaan saka safaw toosa a folad, '''midefong ko hitay no Vietnam to Kanpociya, ta micalap to Phnom Penh itini i 1979 a mihecaan saka cecay a folad saka pito a romi'ad. Ona kapot no Sapifalicay a Lekatep no Finawlan no Kamer ato i loma' no Kyosanto a pacoliay i, malaladof a patireng to Sapifalicay a finawlan a Lekatep no Kanpociya, ikor i mapalasawad to koya kacacemleman a pipatay no Kahengangay a Khmer. Malowad koya Kahengangay a Khmer a milaliw to i ka'amis-ka'etip a kalingangan no Kanpociya ato Thailand. Nikawrira oya Kapolonan a Kitakit no Kanpociya i, o pinengeng no kasakitakit i, o nikadipdip no Vietnam, nawhani caay ka pihai no sa'alomanay a kitakit i hekal, saka mitatoy ho koya Kahengangay a Khmer toya kamaro'an no Mincoay a Kanpociya i Linhoko. Kirami i, mapahapinang no hitay no Vietnam a mapawacay ko sakacitati'ih a demak i, masawad to ko picoker no kasakitakit.''' I 1989 a mihecaan saka cecay a folad saka enem a romi'ad, '''miliyas ko polong no finawlan a hitay no Vietnam to Kanpociya. Mafalic ko ngangan noya Kapolongan a Kitakit no Kanpociya o “Kitakit no Kanpociya”, o sakapiala to pihai no kasakitakit. I 1991 a mihecaan, maherek ko masaso'ayaway a laloodan, misawad ko Kanpociya toya cecayay a kasafelaw a pikowan ato harateng no Marekese-Lening. Mafalic ko ngangan noya Sapifalicay a Lekatep no Finawlan no Kanpociya o “Lekatep no Finawlan no Kanpociya”.''' === '''Palapalaan(地理)''' === O dadahal no sera ira ko 181,035 km², o polong no kitakit i,misilsilan maka24 ko etal ato cecay a no Hontian a Tokay, ika’amis malafiyaw ato Tayko, Lyawko, ikatimol i,madado’edo’ ko pala ato Yienan, isakatimol no sa’etipan misi’ayaway to Sinlowan(暹羅灣). O kakaya’ no lislis no riyar ira ko 443 km,ilaloma’ nona kitakit ira ko cecay a fanaw o Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖; Roma a tilid: Tonlé Sap), o pifotingan, pialaan to nanom itini, o saka’orip tamtamdaw.Mahaop ko 20% no polong a sera o liomahan. 24 ko kasaetal sakowan, sepatay aca ko misi’ayaway to riyar a sakowan, tolo ko niyahay pikowan a sakowan, 172 ko mamangay a etal. O tahapinangan a pala i, o isifo’ay nona kitakit a Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖), Pasa ’alo ato nani ka’amis taratimol a mihifalat tona kitakit a Mikong ’alo,isifo’ay no kitakit a dafdaf i,mahaop ko 3/4 no polong a sera no kitakit. O Tonlisa Fanaw ato Mikong ’alo nani tongroh no riyar 100 m ko ka’akawang.sa’akawang sa nani tongroh no riyar i,masakefohkefohay ko pala,o itiraay i sakatimol no sa’etipay a Toko lotok mitifacay to 1500 m ko ka’akawang, nani ka’amisay no sa’etipan taratimol sa no sa’etipan ko do’edo’edo. O itiraay I kawali a Awlar Lotok(Phnom Aural)o sa’akawangay no Kanpociya kitakita, tahiraay to 1771 m ko ka’akawang. === '''Siici(政治)''' === Itiyaay i 1993 mihecan a kinpo tatapangan rikec no kitakit, misetek to faco no kitakit o Hontian Kitakit, masasiiked ko Misanga’ay to rikec, Matayal to Demak ato Misawkitay,toloay ko kasasiiked no sakowan ’icel. O honti i,tahira i patay ko kalasawara’an,kakomodan no sofitay, o tahapinangan no kalacecay no kitakit ato kaira no kitakit a tahadahoc, ira heca ko ’icel mitedal to tata’angay raraw no malofoay tamdaw. Ano cakapakatayal ato ano miholol i romaay kitakit ko honti, o tapang no Fafa’eday Pikaykian no Kitakit ko mamiceror to tayal no honti.Ano mapatay ko honti, o tapang no sifo, kakeridan no tosaay rekad no mipaypayay a Fociyaw, o tapang no Fafa’eday Pikaykian ato Finawlan Pikaykian polong han 9 ko tamdaw misanga’ to iingkay, masasowal a misimsim to mamalahonti nani laloma’an no honti, patireng to fa’elohay a honti. === '''Kicai(經濟)''' === O cecay no polong a cowaho kacomahad ko ’orip a kotakit ko Kanpociya,ira ko 4 a hecek no pili’etanan nona kitakit, oriraan i,o pihololan no lafang, mitelekay to riko’, misaloma ato liomah. Oninian haw i,cowa ka citolas ko fodfod tona kitakit, orasaka, macara ko sapicomahadaw to kicai no kitakit, kalomihecaan a kacomahad no kicai tahiraay aca i 7% ko sa’osi.orasaka, tadamatatifac ko kasasiroma no cipaysoay ato manikaway ko ’orip, o manikaway a tamdaw i,awa ko sapaising, cakapapitilid to ka’emangay,tada awa ko fana’ to maamaan. I 2006 miheca, o mipalafangay a tayni cilafas to 170 ko ofad,[3]2005 miheca makarkar i riyar ko kasolin a simal ato palapalaan a kaso, i 2009 ano ca i 2010 miheca a misatapang paliwal, tata’ang ko pisiwar to kacomahad no kicai no Kanpociya a manga’ay. [1] === '''Tamdaw(人口)''' === O polong a tamdaw no Konpociya ira ko 1550 ofad, o Kanpociya a finacadan mahaop ko 90% ko ka’aloman, ira ho roma a mamangay a finacadan o Kuwaping mahaop ko 1%, o Cing finacadan(Kuwaping a sowal:京族; Roma a tilid:Gin)mahaop ko 9%, o Laos(Kuwaping a sowal:佬族)ato Tay finacadan, ira ho ko masasiromaromaay a mamangay a 20 ko finacadan,oninian i,ira ko ikemoday no lotok a maro’. O lalen no ’orip i, 71.41 ko mihecaan. == '''Sowal(語言)''' == O tamdaw no Kanpociya sahetoay mira’oyay to sowal ato tilid no Kanpociya,ira kono niyah a sa’osi,itini i Kanpociya ikakaay ko katenak no Kanpociya pasasotiri’en ato no Arapiya a sa’osi. O sowal no Kuwaping itini ono Cawco a sowal(Ikiris a sowal: Teochew ano ca Chiuchow),o cecay a sowal no Payrang itini i Taywan.ono niyah a sowal ko hasowal no kasasiromaroma a finacadan. Itiya ho halafin malamicowatan a sokowan no Franso ko Kanpociya, orasaka, o sakatosa a matenakay a sowal ko Franso a sowal, nikawrira, anini sato cowa ka matiya toya i’ayaway ko katenak no Franso a sowal. Tahanini sato i,adihay to ko katayalan cemahad to ko kicai ’aloman ko tayniay a misanga’ to kofa ko Kuwaping a tamadaw, orasaka, matenak ko sowal no Kuwaping ato Ikiris a sowal i Kanpociya. [[Faylo:Kraing_Tbong_VB_01_06_6.JPG|縮圖|[[Faylo:Conbodia2.ogg|縮圖]]niyaro' (Kraing Tbong )]] === '''Pitooran(宗教)''' === O mipaypayay a Fociyaw koni pasetekan malo no kitakit a pitooran, i matini mahaop ko 95% no polong a tamdaw no Kanpociya ko mitooray tonini, sakakaay ko ka’aloman ko mitooray i,o Kanpociya a tamdaw, malecad ato fiyaw a Tayko. O itiniay a Kuwaping ato Cin finacadan o Tacen Fociya(Kuwaping a sowal:大乘佛教;Ikiris a sowal:mahāyāna buddhism), Tinsikyo ato Fa’elohay a Kristoan, o Can finacadan(Kuwaping a sowal:占族;Ikiris a sowal:Urang Campa)[5] [6] o Islan Ciyaw ko pitooran, ira ho cowa ka ’aloman a tamdaw o mitooray to pawidangay. === '''Punka(文化)''' === O sakero no Kanpociya tolo ko kasasiiked:o to’asan sakero, niyaro’ay sakero, ato sapalafang sakero. O tahapinangan no Kanpociya a sakero i,ono to’asan sakero. Adihay ko masariromaromaay a siikeday a pisalaan no lafang itini, o cinganganay i kalokitakit i, itiraay i ka’amis no kitakit a [[Faylo:Fishsale.jpg|縮圖|[[Faylo:Conbodia.ogg|縮圖]]itaminaay paliwal to dafong(Fishsale)]] no hekalay kitakit o Wukoku(Kuwaping a sowal:吳哥窟 [7]Roma a tilid: ʾṅ̥grvt̥t=ʾaṅgaravatta).isasifo’an no kitakit i, tadaadihay ko nipatirengan Fyo pipaypayan, isaka’etipan ira ko Tonlisa Fanaw, o lalen no ’ngongol no nanom ira ko cecay laya’, o kakahad i,ira ko 1,700 km²,manga’ay a pakatamina a minengneng to tataparan. Itini tona fanaw ’aloman ko kalaloma’ hananay ko tamina a ’orip, isakatimol dihekoay ko cidal, toloay ko mihaian no Linheko a rocok no punka no Kanpociya. === '''Tahapinangan a Tilid (參考文獻)''' === [1] 劍浮沙(梵語:Kamboja)是印度列國時代的十六雄國之一,又譯為甘菩遮國。 [2] Relazione del primo viaggio intorno al mondo - Wikisource. it.wikisource.org. [2019-08-07]. (原始內容存檔於2018-11-22) [3] 1.7 million. [2007-07-27]. (原始內容存檔於2013-12-02). [4] 廣西對柬埔寨投資呈爆發式增長 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館)news.xinhuanet.com [5] Andaya, Leonard Y. Leaves of the same tree: trade and ethnicity in the Straits of Melaka. University of Hawaii Press. 2008: 44 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-0-8248-3189-9</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08) [6] Reid, Anthony. Verandah of violence: the background to the Aceh problem. NUS Press. 2006: 8 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-9971-69-331-2</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08). [7] 中國地名委員會. 外国地名译名手册. 商務印書館. 1993: 31. <nowiki>ISBN 7-100-00798-4</nowiki>. Ângkôr Wat 【柬】 吳哥窟; === '''Pikafitan i papotal(外部連結)''' === •(英文)柬埔寨王國 - Cambodia e-Gov •(英文)柬埔寨電子簽證 - Cambodia e-Visa (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(繁體中文)柬埔寨旅遊部官方網站 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(英文)柬埔寨旅遊指南 •(英文)開放式目錄計劃中和柬埔寨相關的內容 •(英文) 維基媒體的柬埔寨地圖集 • 維基導遊上有關柬埔寨(繁體中文)的旅行指南 • 維基導遊上有關柬埔寨(法文)的旅行指南 • 維客旅行上的柬埔寨 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) • OpenStreetMap上有關柬埔寨的地理資訊 •谷歌地圖 2a3im29jr9bm1tiax7wqs6hkl76prox 49123 49122 2026-05-30T11:40:17Z Haratal 3361 49123 wikitext text/x-wiki == Kanpociya Hontian Kitakit(柬埔寨王國) == === ''T'''akaray sowal(概要)''''' === Kanpociya Hontian Kitakit([[kuwaping a sowal]]: 柬埔寨王國) [[Kanpociya sowal]]:高棉語:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; [[Kuwaping sowal]]: 柬埔寨王國), itiraay i [[Faylo:Flag_of_Cambodia.svg|縮圖|Flag of Cambodia]] a Pecihan-Kanatal中南半島,Katimol-Sakawalian Aciya a Korapaw東南亞大陸地區 ko kaitiraan nona [[kitakit]], o syoto tatapangan a tokay o [[Cinpin]](Kanpociya sowal:ក្រុងភ្នំពេញ,Roma a tilid:krong Phnum Pɨñ; Kuwaoing sowal:金邊). O kapot no Linheko ato Katimol-Sakawalian Aciya kitakit a Katatelekan. Isaka’etip no Kanpociya i,malalocokay ato Tayko, isaka’amis no sakawali Malala’eday ato Laoko, isakawali ato sakatimol no sawalian malafiyaw ato Yienan, ikatimol o SinloKihaw(暹羅灣). Hato masadangahay ko pala no Kanpociya,tolo no pasitiraan o tapolo ato tokos, isifo’ o dadahalay a cihenekay dafdaf, ona sera tonini makinatolo no sepat no polong sera no kitakit. Ira ko tata’akay ‘alo Mikong-‘alo(湄公河), ira ho tata’angay a fanaw o Tonglisa-fanaw(Kanpociya sowal:បឹងទន្លេសាប,Roma a tilid:Tonlé Sap; Kuwaping sowal: 洞里薩湖). === '''Nangan no kitakit(國名)''' === O tadangangan no Kanpociya o Kanpociya Hontian Kitakit(Kanpociya sowal:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; Kuwaping sowal:柬埔寨王國)。O 「ព្រះ」hananay i, fangcalay sanay「神聖的」,o 「រាជាណាចក្រ」hananay i,o honti sanay「王國」, o「កម្ពុជា」hananay i,o Kanpociya sanay「柬埔寨」. Ona ngangan tonini i,nani「कम्बोजदेश」(Kambujadeśa)(Ikiris sowal:Sanskrit; Kuwaping sowal:梵語),o maan ko imi nona sowal han i, o 「sera ni Cinfusa 」[1] sanay. Ona ngangan no Kanpociya itini i rikisi no kuwaping itiraay ho i Tonghan(東漢 25-220 mihecaan)iraay to a matilid,nikawrira adihay ko masasiromaromaay a pangangan, tahira to i Min Wanli a mihecahecaan(明朝萬曆) nga’ sacecay sanay to a pangangan to Kanpociya(柬埔寨) . Itini I nitilidan no Sa’etipay-Kitakit i,o misahinahinamay tamdaw ci [[Faylo:Location_Cambodia_ASEAN.svg|縮圖|Location Cambodia ASEAN]] (Italiya sowal:Antonio Pigafetta; Kuwaping sowal:安東尼奧·皮加費塔) o 「Camogia」[2] hananay ningra a pangangan. === Likisi(歷史) === O to’asan a parayrayan a kitakit i Conan-pan-tao ko Kanpociya, matafesiw to ko tosa a patek (2000) a mihecaan ko likisi nira. '''O nalacolan no Payon: I yiesoan to cecay a sici i, i laloma’ no kitakit no Kanpociya i, ira ko Fnan a kitakit, o India ko nipatirengan nangra to tatapangan a pitooran no kitakit, saka mafiyak ko serangawan no India a malenaf. O tatapangan a pikowannan a ningri no Fnan i, o Viyadatapora (Vyadhapura, sowal no Fan: tokay no mi’adopay), itini i ngataay no Polamyen a sakowan no aniniay. Ira ko Meking a tarawadaw, nani saetip kaamisay pasayra i kawali a pasadak to riyar. I sasifoan no sakapito a sici no yiesoan, mapalahedaw no nani ka’amisan a Cenla ko Fnan, ma’atingid koya wawa no hongti no Fnan tayra i Cawa, itira sato a patireng to Santi a hongtian a kitakit.''' Ikor no nikapalahedaw no Cenla to Fnan i, '''matongal ko ’icel no kitakit. Tahira i pikowanan ni Ceyapoman sakacecay i, pakalowid haca cingra a mi’eco to sifo’ay ato ka’amisan a pala no Lawos. O kasalaled a pala i, i ka’amisan tahira i Nancaw, i katimolan i, tahira i rarem no Meking a tarawadaw, mihaop to aniniay a Kanpociya, Lawos ato katimolan no Yienan. Awaay ko teloc ni Ceyapoman sakacecay mamirayray to pikowanan. I kor no nikapatay nira i, o sona  nira ci Ceyatitaywi ko mamalahongti. Fahal sa milafodes ko kitakit, pangangan han no likisi tonini a demak to "O Tarawadaw a Cenla ato Hadhad a Cenla" a kalaloodan, pakarawraw i laloma'an no kitakit.''' I ka’ayaw kaikor no yiesoan no 787 a mihecaan i, '''oya pikowanan a tokay ci Sanpipora no Cidalay a hontian a kitakit i tarawadaw a Cenla, mapeleng a ma'eco no Saliyentra a hongtian a kitakit. Mapacok a mapatay koya hongti ci Mohipotifaman, malepel haca koya wawa no hongti (oya mamalahongti i ikor ci Ceyapoman sakatosa). Nani itiya ho sato, makowanan no i Cawaay a Saliyentra (Santi) a hongtian a kitakit koya tarawadaw a Cenla, tahira i nikalafac ni Ceyapoman sakatosa nani Cawa, ta misiiked cingra a malahongti. Palacecay ci Ceyapoman sakatosa a mikowan to tarawadaw a Cenla ato hadhad a Cenla. Itira i ka’amisan-kawali no Ankor to paka tolo polo' a kongliay i Lici a lotok, saka mipatireng to Ankor a hontian a kitakit.''' O Ankor a hongtian a kitakit, o pangangan han haca to Kemer a hongtian a kitakit, '''tahira i saka safaw tosa a sici i, tadamatedi'ay ko kitakit, tadamakapahay ko serangawan. O kasalaled a pala nira i, mihaop to polong no aniniay a Kanpociya, ato kasa'etal a pala no Taylen, Lawos ato Yienan. I saka safaw tolo a sici i, matenak ko Sancopo a Fociw (Theravada a Fociw) nani Sililanka a tayni. Itini i saka 1430 a mihecaan (saka-lima a mihecaan no Siyande no Min), midefong ko Sinlo to Kanpociya, milikot to tokay no Ankor to pakapito a folad, o sakaheci ko pakapeleng to Ankor. O nika tadamangata no Ankor to Sinlo i, o sakasawad to Ankor, mafolaw tayra i Kinpen a mipatireng to ningri itira. Nani itiya sato, maroray ko 'icel no Kanpociya, misi'ayaw to ka'ayaw ato kaikolan no Yienan ato Sinlo a tosaay a fiyaw a kitakit a midefong, pangangan han tonini a karawrawan a mihecahecaan to "O to'eman a citay". Micalap ko Yienan to la'enoay a Kanpociya (oya sacumodan no Mikong a tarawadaw a pala), oni ko sakamalala'isan a demak.''' Itini i saka 1296 a mihecaan, miocor ko Yincaw ci Cew-takowan a mihilap to Ankor a hongtian a kitakit, '''pakacecay a mihecaan ko nipihilap nira. Pinokay sato i, mitilid ci Cew-takowan to cecay a codad "Cen-la-fong-to-ci", o pisiwkayan no codad to lekakawa no pikowan, sici ato kicay, saki'orip, palapalaan ato fonka. Caay ko pisiwkayan aca ko pi'arawan nira i, ira ho ko sepat a polo' a tadamaanay a liyad. Tahira sato i saka safaw siwa a sici, falicen no tamdaw ko codad to sowal no France, Germany ato inko ato masamaanay a sowal. I ka'ayaw no pikowanan no Fakong to Ankor, o pakakalimelaan a tadamaanay a likisi a codad no Kanpociya.''' O picowatan no France a pikuwan to Indocina, nani 1863 tahira i 1953 a mihecaan, '''micalap ko France a micingcing tonini a pala (O pidefong no Yoropa ato Amirika a kitakit to ni'ecoan a pala). I 1863 a mihecaan, paci'cien no France ko Kanpociya a micingcing, mala o pisimawan a kitakit. I sakatosa a kalaloodan a hekal, nani 1942 a mihecaan tahira i 1945 a mihecaan, micalap ko Ripon to Kanpociya. Ikol no kalaloodan i, itini i 1953 a mihecaan saka safaw cecay a folad saka siwa a romi'ad, misiiked ko Kanpociya a miliyas to pikowan no France. Satapang i, o pikuwan no hongti, o sakacecayay a hongtian a kitakit no Kanpociya, itini i pikowan ni Siyanoan i, o kitenokay ko sapikowan.''' Miteka i tenok no 1960 a mihecaan, '''ona toloay a ci’icelay a kitakit, o Congko, o Amirika ato o Solin, mapolong a midefong tonini a Indocina a pala a micowat ato mikowan. Mafiyok ko nikakemet no kasakitakit ato kalaloodan no Vietnam i, malalood ko laloma'ay no Kanpociya. Itini i 1970 a mihecaan saka tolo a folad saka safaw falo a romi'ad, ci Lon Nol a Ciyancin, oya mikiAmirikaay ko faloco' nira, mifodfod to sifo, mipalasawad to sakahontian a patireng to Kapolongan a Kitakit no Khmer. Roma i, o mikiCongkoay ci Siyano a honti i, pasonolay tarira i Beijing a maro'. I kalaloodan no Vietnam i, malala'is ko hitay no timolay a Vietnam, hitay no Amirika, sifoay ni Lon Nol a hitay ato hitay no amisay a Vietnam (o Kahengangay a Khmer a hitay), ta pakatati'ih to 'orip no finawlan i laloma' no Kanpociya.''' Itini i 1975 a mihecaan saka sepat a folad saka safaw pito a romi'ad, '''ikor no piliyas no hitay no Amirika to ningri no Kanpociya i Phnom Penh i, mi'eco ko nikeridan ni Pol Pot a congsoci no Kyosanto no Kanpociya a Kahengangay a Khmer toya ningri, patireng to Mincoay a Kanpociya a sifo. Oya hongti ci Siyano i, nani Pyongyang no Codang a patatikor a minokay i kitakit, nikawrira kalamkam sa marofo no Kahengangay a Khmer a hitay. Itini i 1976 a mihecaan saka pito a folad saka enem a romi'ad, o malacitodongay a mikowan no Kahengangay a Khmer ci Pol Pot i, mipalasawad to payso, milalap to finawlan nani tokay a patayra i papotal, paci'ci nira a papisaomah ato mipacok to cifana'ay a tamdaw. Itini i pikuwanan nira to tolo a mihecaan falo a folad i, mifatol cingra to kacacemleman a pikuwan. O nika cahif, nika roray, lifong ato makari'angay a masamaanay a pades ko sapipatayan to kalilima no finawlan i kitakit, o cecay no sakacipadesan ko ci'edesay ato makari'angay a nikademakan no tamdaw i saka 20 a sici. I pakayniay to papotal a kitakit i, o pikuwan ni Pol Pot no Kahengangay a Khmer i, o nika fangafan to sifo no Vietnam i kalingangan no Vietnam itiya ho a karawrawan, mangalef midefong to sakowan no pala no Vietnam ato milomek to finawlan no Vietnam. O nika masasiwidawidang to kapolonan a kitakit no Cukoku i, roma i, kalatatiih no Congko ato Russia, saka malaladof ko Kanpociya to Cukoku a milifet to Vietnam ato Sulin. Oya Mincoay a Kanpociya i, pakacoker ko Linhoko a misimaw, saka pakaala to kamaro'an no Linhoko.''' I 1978 a mihecaan saka safaw toosa a folad, '''midefong ko hitay no Vietnam to Kanpociya, ta micalap to Phnom Penh itini i 1979 a mihecaan saka cecay a folad saka pito a romi'ad. Ona kapot no Sapifalicay a Lekatep no Finawlan no Kamer ato i loma' no Kyosanto a pacoliay i, malaladof a patireng to Sapifalicay a finawlan a Lekatep no Kanpociya, ikor i mapalasawad to koya kacacemleman a pipatay no Kahengangay a Khmer. Malowad koya Kahengangay a Khmer a milaliw to i ka'amis-ka'etip a kalingangan no Kanpociya ato Thailand. Nikawrira oya Kapolonan a Kitakit no Kanpociya i, o pinengeng no kasakitakit i, o nikadipdip no Vietnam, nawhani caay ka pihai no sa'alomanay a kitakit i hekal, saka mitatoy ho koya Kahengangay a Khmer toya kamaro'an no Mincoay a Kanpociya i Linhoko. Kirami i, mapahapinang no hitay no Vietnam a mapawacay ko sakacitati'ih a demak i, masawad to ko picoker no kasakitakit.''' I 1989 a mihecaan saka cecay a folad saka enem a romi'ad, '''miliyas ko polong no finawlan a hitay no Vietnam to Kanpociya. Mafalic ko ngangan noya Kapolongan a Kitakit no Kanpociya o “Kitakit no Kanpociya”, o sakapiala to pihai no kasakitakit. I 1991 a mihecaan, maherek ko masaso'ayaway a laloodan, misawad ko Kanpociya toya cecayay a kasafelaw a pikowan ato harateng no Marekese-Lening. Mafalic ko ngangan noya Sapifalicay a Lekatep no Finawlan no Kanpociya o “Lekatep no Finawlan no Kanpociya”. I 1993 a mihecaan, mapadama no Lekatep no Kasakitakit ko Kanpociya a misingkiw to kitakit no Kanpociya,''' === '''Palapalaan(地理)''' === O dadahal no sera ira ko 181,035 km², o polong no kitakit i,misilsilan maka24 ko etal ato cecay a no Hontian a Tokay, ika’amis malafiyaw ato Tayko, Lyawko, ikatimol i,madado’edo’ ko pala ato Yienan, isakatimol no sa’etipan misi’ayaway to Sinlowan(暹羅灣). O kakaya’ no lislis no riyar ira ko 443 km,ilaloma’ nona kitakit ira ko cecay a fanaw o Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖; Roma a tilid: Tonlé Sap), o pifotingan, pialaan to nanom itini, o saka’orip tamtamdaw.Mahaop ko 20% no polong a sera o liomahan. 24 ko kasaetal sakowan, sepatay aca ko misi’ayaway to riyar a sakowan, tolo ko niyahay pikowan a sakowan, 172 ko mamangay a etal. O tahapinangan a pala i, o isifo’ay nona kitakit a Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖), Pasa ’alo ato nani ka’amis taratimol a mihifalat tona kitakit a Mikong ’alo,isifo’ay no kitakit a dafdaf i,mahaop ko 3/4 no polong a sera no kitakit. O Tonlisa Fanaw ato Mikong ’alo nani tongroh no riyar 100 m ko ka’akawang.sa’akawang sa nani tongroh no riyar i,masakefohkefohay ko pala,o itiraay i sakatimol no sa’etipay a Toko lotok mitifacay to 1500 m ko ka’akawang, nani ka’amisay no sa’etipan taratimol sa no sa’etipan ko do’edo’edo. O itiraay I kawali a Awlar Lotok(Phnom Aural)o sa’akawangay no Kanpociya kitakita, tahiraay to 1771 m ko ka’akawang. === '''Siici(政治)''' === Itiyaay i 1993 mihecan a kinpo tatapangan rikec no kitakit, misetek to faco no kitakit o Hontian Kitakit, masasiiked ko Misanga’ay to rikec, Matayal to Demak ato Misawkitay,toloay ko kasasiiked no sakowan ’icel. O honti i,tahira i patay ko kalasawara’an,kakomodan no sofitay, o tahapinangan no kalacecay no kitakit ato kaira no kitakit a tahadahoc, ira heca ko ’icel mitedal to tata’angay raraw no malofoay tamdaw. Ano cakapakatayal ato ano miholol i romaay kitakit ko honti, o tapang no Fafa’eday Pikaykian no Kitakit ko mamiceror to tayal no honti.Ano mapatay ko honti, o tapang no sifo, kakeridan no tosaay rekad no mipaypayay a Fociyaw, o tapang no Fafa’eday Pikaykian ato Finawlan Pikaykian polong han 9 ko tamdaw misanga’ to iingkay, masasowal a misimsim to mamalahonti nani laloma’an no honti, patireng to fa’elohay a honti. === '''Kicai(經濟)''' === O cecay no polong a cowaho kacomahad ko ’orip a kotakit ko Kanpociya,ira ko 4 a hecek no pili’etanan nona kitakit, oriraan i,o pihololan no lafang, mitelekay to riko’, misaloma ato liomah. Oninian haw i,cowa ka citolas ko fodfod tona kitakit, orasaka, macara ko sapicomahadaw to kicai no kitakit, kalomihecaan a kacomahad no kicai tahiraay aca i 7% ko sa’osi.orasaka, tadamatatifac ko kasasiroma no cipaysoay ato manikaway ko ’orip, o manikaway a tamdaw i,awa ko sapaising, cakapapitilid to ka’emangay,tada awa ko fana’ to maamaan. I 2006 miheca, o mipalafangay a tayni cilafas to 170 ko ofad,[3]2005 miheca makarkar i riyar ko kasolin a simal ato palapalaan a kaso, i 2009 ano ca i 2010 miheca a misatapang paliwal, tata’ang ko pisiwar to kacomahad no kicai no Kanpociya a manga’ay. [1] === '''Tamdaw(人口)''' === O polong a tamdaw no Konpociya ira ko 1550 ofad, o Kanpociya a finacadan mahaop ko 90% ko ka’aloman, ira ho roma a mamangay a finacadan o Kuwaping mahaop ko 1%, o Cing finacadan(Kuwaping a sowal:京族; Roma a tilid:Gin)mahaop ko 9%, o Laos(Kuwaping a sowal:佬族)ato Tay finacadan, ira ho ko masasiromaromaay a mamangay a 20 ko finacadan,oninian i,ira ko ikemoday no lotok a maro’. O lalen no ’orip i, 71.41 ko mihecaan. == '''Sowal(語言)''' == O tamdaw no Kanpociya sahetoay mira’oyay to sowal ato tilid no Kanpociya,ira kono niyah a sa’osi,itini i Kanpociya ikakaay ko katenak no Kanpociya pasasotiri’en ato no Arapiya a sa’osi. O sowal no Kuwaping itini ono Cawco a sowal(Ikiris a sowal: Teochew ano ca Chiuchow),o cecay a sowal no Payrang itini i Taywan.ono niyah a sowal ko hasowal no kasasiromaroma a finacadan. Itiya ho halafin malamicowatan a sokowan no Franso ko Kanpociya, orasaka, o sakatosa a matenakay a sowal ko Franso a sowal, nikawrira, anini sato cowa ka matiya toya i’ayaway ko katenak no Franso a sowal. Tahanini sato i,adihay to ko katayalan cemahad to ko kicai ’aloman ko tayniay a misanga’ to kofa ko Kuwaping a tamadaw, orasaka, matenak ko sowal no Kuwaping ato Ikiris a sowal i Kanpociya. [[Faylo:Kraing_Tbong_VB_01_06_6.JPG|縮圖|[[Faylo:Conbodia2.ogg|縮圖]]niyaro' (Kraing Tbong )]] === '''Pitooran(宗教)''' === O mipaypayay a Fociyaw koni pasetekan malo no kitakit a pitooran, i matini mahaop ko 95% no polong a tamdaw no Kanpociya ko mitooray tonini, sakakaay ko ka’aloman ko mitooray i,o Kanpociya a tamdaw, malecad ato fiyaw a Tayko. O itiniay a Kuwaping ato Cin finacadan o Tacen Fociya(Kuwaping a sowal:大乘佛教;Ikiris a sowal:mahāyāna buddhism), Tinsikyo ato Fa’elohay a Kristoan, o Can finacadan(Kuwaping a sowal:占族;Ikiris a sowal:Urang Campa)[5] [6] o Islan Ciyaw ko pitooran, ira ho cowa ka ’aloman a tamdaw o mitooray to pawidangay. === '''Punka(文化)''' === O sakero no Kanpociya tolo ko kasasiiked:o to’asan sakero, niyaro’ay sakero, ato sapalafang sakero. O tahapinangan no Kanpociya a sakero i,ono to’asan sakero. Adihay ko masariromaromaay a siikeday a pisalaan no lafang itini, o cinganganay i kalokitakit i, itiraay i ka’amis no kitakit a [[Faylo:Fishsale.jpg|縮圖|[[Faylo:Conbodia.ogg|縮圖]]itaminaay paliwal to dafong(Fishsale)]] no hekalay kitakit o Wukoku(Kuwaping a sowal:吳哥窟 [7]Roma a tilid: ʾṅ̥grvt̥t=ʾaṅgaravatta).isasifo’an no kitakit i, tadaadihay ko nipatirengan Fyo pipaypayan, isaka’etipan ira ko Tonlisa Fanaw, o lalen no ’ngongol no nanom ira ko cecay laya’, o kakahad i,ira ko 1,700 km²,manga’ay a pakatamina a minengneng to tataparan. Itini tona fanaw ’aloman ko kalaloma’ hananay ko tamina a ’orip, isakatimol dihekoay ko cidal, toloay ko mihaian no Linheko a rocok no punka no Kanpociya. === '''Tahapinangan a Tilid (參考文獻)''' === [1] 劍浮沙(梵語:Kamboja)是印度列國時代的十六雄國之一,又譯為甘菩遮國。 [2] Relazione del primo viaggio intorno al mondo - Wikisource. it.wikisource.org. [2019-08-07]. (原始內容存檔於2018-11-22) [3] 1.7 million. [2007-07-27]. (原始內容存檔於2013-12-02). [4] 廣西對柬埔寨投資呈爆發式增長 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館)news.xinhuanet.com [5] Andaya, Leonard Y. Leaves of the same tree: trade and ethnicity in the Straits of Melaka. University of Hawaii Press. 2008: 44 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-0-8248-3189-9</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08) [6] Reid, Anthony. Verandah of violence: the background to the Aceh problem. NUS Press. 2006: 8 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-9971-69-331-2</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08). [7] 中國地名委員會. 外国地名译名手册. 商務印書館. 1993: 31. <nowiki>ISBN 7-100-00798-4</nowiki>. Ângkôr Wat 【柬】 吳哥窟; === '''Pikafitan i papotal(外部連結)''' === •(英文)柬埔寨王國 - Cambodia e-Gov •(英文)柬埔寨電子簽證 - Cambodia e-Visa (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(繁體中文)柬埔寨旅遊部官方網站 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(英文)柬埔寨旅遊指南 •(英文)開放式目錄計劃中和柬埔寨相關的內容 •(英文) 維基媒體的柬埔寨地圖集 • 維基導遊上有關柬埔寨(繁體中文)的旅行指南 • 維基導遊上有關柬埔寨(法文)的旅行指南 • 維客旅行上的柬埔寨 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) • OpenStreetMap上有關柬埔寨的地理資訊 •谷歌地圖 iawtjgd7e3adlc1cjb0aivve4ffa2ns 49124 49123 2026-05-30T11:40:31Z Haratal 3361 49124 wikitext text/x-wiki == Kanpociya Hontian Kitakit(柬埔寨王國) == === ''T'''akaray sowal(概要)''''' === Kanpociya Hontian Kitakit([[kuwaping a sowal]]: 柬埔寨王國) [[Kanpociya sowal]]:高棉語:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; [[Kuwaping sowal]]: 柬埔寨王國), itiraay i [[Faylo:Flag_of_Cambodia.svg|縮圖|Flag of Cambodia]] a Pecihan-Kanatal中南半島,Katimol-Sakawalian Aciya a Korapaw東南亞大陸地區 ko kaitiraan nona [[kitakit]], o syoto tatapangan a tokay o [[Cinpin]](Kanpociya sowal:ក្រុងភ្នំពេញ,Roma a tilid:krong Phnum Pɨñ; Kuwaoing sowal:金邊). O kapot no Linheko ato Katimol-Sakawalian Aciya kitakit a Katatelekan. Isaka’etip no Kanpociya i,malalocokay ato Tayko, isaka’amis no sakawali Malala’eday ato Laoko, isakawali ato sakatimol no sawalian malafiyaw ato Yienan, ikatimol o SinloKihaw(暹羅灣). Hato masadangahay ko pala no Kanpociya,tolo no pasitiraan o tapolo ato tokos, isifo’ o dadahalay a cihenekay dafdaf, ona sera tonini makinatolo no sepat no polong sera no kitakit. Ira ko tata’akay ‘alo Mikong-‘alo(湄公河), ira ho tata’angay a fanaw o Tonglisa-fanaw(Kanpociya sowal:បឹងទន្លេសាប,Roma a tilid:Tonlé Sap; Kuwaping sowal: 洞里薩湖). === '''Nangan no kitakit(國名)''' === O tadangangan no Kanpociya o Kanpociya Hontian Kitakit(Kanpociya sowal:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; Kuwaping sowal:柬埔寨王國)。O 「ព្រះ」hananay i, fangcalay sanay「神聖的」,o 「រាជាណាចក្រ」hananay i,o honti sanay「王國」, o「កម្ពុជា」hananay i,o Kanpociya sanay「柬埔寨」. Ona ngangan tonini i,nani「कम्बोजदेश」(Kambujadeśa)(Ikiris sowal:Sanskrit; Kuwaping sowal:梵語),o maan ko imi nona sowal han i, o 「sera ni Cinfusa 」[1] sanay. Ona ngangan no Kanpociya itini i rikisi no kuwaping itiraay ho i Tonghan(東漢 25-220 mihecaan)iraay to a matilid,nikawrira adihay ko masasiromaromaay a pangangan, tahira to i Min Wanli a mihecahecaan(明朝萬曆) nga’ sacecay sanay to a pangangan to Kanpociya(柬埔寨) . Itini I nitilidan no Sa’etipay-Kitakit i,o misahinahinamay tamdaw ci [[Faylo:Location_Cambodia_ASEAN.svg|縮圖|Location Cambodia ASEAN]] (Italiya sowal:Antonio Pigafetta; Kuwaping sowal:安東尼奧·皮加費塔) o 「Camogia」[2] hananay ningra a pangangan. === Likisi(歷史) === O to’asan a parayrayan a kitakit i Conan-pan-tao ko Kanpociya, matafesiw to ko tosa a patek (2000) a mihecaan ko likisi nira. '''O nalacolan no Payon: I yiesoan to cecay a sici i, i laloma’ no kitakit no Kanpociya i, ira ko Fnan a kitakit, o India ko nipatirengan nangra to tatapangan a pitooran no kitakit, saka mafiyak ko serangawan no India a malenaf. O tatapangan a pikowannan a ningri no Fnan i, o Viyadatapora (Vyadhapura, sowal no Fan: tokay no mi’adopay), itini i ngataay no Polamyen a sakowan no aniniay. Ira ko Meking a tarawadaw, nani saetip kaamisay pasayra i kawali a pasadak to riyar. I sasifoan no sakapito a sici no yiesoan, mapalahedaw no nani ka’amisan a Cenla ko Fnan, ma’atingid koya wawa no hongti no Fnan tayra i Cawa, itira sato a patireng to Santi a hongtian a kitakit.''' Ikor no nikapalahedaw no Cenla to Fnan i, '''matongal ko ’icel no kitakit. Tahira i pikowanan ni Ceyapoman sakacecay i, pakalowid haca cingra a mi’eco to sifo’ay ato ka’amisan a pala no Lawos. O kasalaled a pala i, i ka’amisan tahira i Nancaw, i katimolan i, tahira i rarem no Meking a tarawadaw, mihaop to aniniay a Kanpociya, Lawos ato katimolan no Yienan. Awaay ko teloc ni Ceyapoman sakacecay mamirayray to pikowanan. I kor no nikapatay nira i, o sona  nira ci Ceyatitaywi ko mamalahongti. Fahal sa milafodes ko kitakit, pangangan han no likisi tonini a demak to "O Tarawadaw a Cenla ato Hadhad a Cenla" a kalaloodan, pakarawraw i laloma'an no kitakit.''' I ka’ayaw kaikor no yiesoan no 787 a mihecaan i, '''oya pikowanan a tokay ci Sanpipora no Cidalay a hontian a kitakit i tarawadaw a Cenla, mapeleng a ma'eco no Saliyentra a hongtian a kitakit. Mapacok a mapatay koya hongti ci Mohipotifaman, malepel haca koya wawa no hongti (oya mamalahongti i ikor ci Ceyapoman sakatosa). Nani itiya ho sato, makowanan no i Cawaay a Saliyentra (Santi) a hongtian a kitakit koya tarawadaw a Cenla, tahira i nikalafac ni Ceyapoman sakatosa nani Cawa, ta misiiked cingra a malahongti. Palacecay ci Ceyapoman sakatosa a mikowan to tarawadaw a Cenla ato hadhad a Cenla. Itira i ka’amisan-kawali no Ankor to paka tolo polo' a kongliay i Lici a lotok, saka mipatireng to Ankor a hontian a kitakit.''' O Ankor a hongtian a kitakit, o pangangan han haca to Kemer a hongtian a kitakit, '''tahira i saka safaw tosa a sici i, tadamatedi'ay ko kitakit, tadamakapahay ko serangawan. O kasalaled a pala nira i, mihaop to polong no aniniay a Kanpociya, ato kasa'etal a pala no Taylen, Lawos ato Yienan. I saka safaw tolo a sici i, matenak ko Sancopo a Fociw (Theravada a Fociw) nani Sililanka a tayni. Itini i saka 1430 a mihecaan (saka-lima a mihecaan no Siyande no Min), midefong ko Sinlo to Kanpociya, milikot to tokay no Ankor to pakapito a folad, o sakaheci ko pakapeleng to Ankor. O nika tadamangata no Ankor to Sinlo i, o sakasawad to Ankor, mafolaw tayra i Kinpen a mipatireng to ningri itira. Nani itiya sato, maroray ko 'icel no Kanpociya, misi'ayaw to ka'ayaw ato kaikolan no Yienan ato Sinlo a tosaay a fiyaw a kitakit a midefong, pangangan han tonini a karawrawan a mihecahecaan to "O to'eman a citay". Micalap ko Yienan to la'enoay a Kanpociya (oya sacumodan no Mikong a tarawadaw a pala), oni ko sakamalala'isan a demak.''' Itini i saka 1296 a mihecaan, miocor ko Yincaw ci Cew-takowan a mihilap to Ankor a hongtian a kitakit, '''pakacecay a mihecaan ko nipihilap nira. Pinokay sato i, mitilid ci Cew-takowan to cecay a codad "Cen-la-fong-to-ci", o pisiwkayan no codad to lekakawa no pikowan, sici ato kicay, saki'orip, palapalaan ato fonka. Caay ko pisiwkayan aca ko pi'arawan nira i, ira ho ko sepat a polo' a tadamaanay a liyad. Tahira sato i saka safaw siwa a sici, falicen no tamdaw ko codad to sowal no France, Germany ato inko ato masamaanay a sowal. I ka'ayaw no pikowanan no Fakong to Ankor, o pakakalimelaan a tadamaanay a likisi a codad no Kanpociya.''' O picowatan no France a pikuwan to Indocina, nani 1863 tahira i 1953 a mihecaan, '''micalap ko France a micingcing tonini a pala (O pidefong no Yoropa ato Amirika a kitakit to ni'ecoan a pala). I 1863 a mihecaan, paci'cien no France ko Kanpociya a micingcing, mala o pisimawan a kitakit. I sakatosa a kalaloodan a hekal, nani 1942 a mihecaan tahira i 1945 a mihecaan, micalap ko Ripon to Kanpociya. Ikol no kalaloodan i, itini i 1953 a mihecaan saka safaw cecay a folad saka siwa a romi'ad, misiiked ko Kanpociya a miliyas to pikowan no France. Satapang i, o pikuwan no hongti, o sakacecayay a hongtian a kitakit no Kanpociya, itini i pikowan ni Siyanoan i, o kitenokay ko sapikowan.''' Miteka i tenok no 1960 a mihecaan, '''ona toloay a ci’icelay a kitakit, o Congko, o Amirika ato o Solin, mapolong a midefong tonini a Indocina a pala a micowat ato mikowan. Mafiyok ko nikakemet no kasakitakit ato kalaloodan no Vietnam i, malalood ko laloma'ay no Kanpociya. Itini i 1970 a mihecaan saka tolo a folad saka safaw falo a romi'ad, ci Lon Nol a Ciyancin, oya mikiAmirikaay ko faloco' nira, mifodfod to sifo, mipalasawad to sakahontian a patireng to Kapolongan a Kitakit no Khmer. Roma i, o mikiCongkoay ci Siyano a honti i, pasonolay tarira i Beijing a maro'. I kalaloodan no Vietnam i, malala'is ko hitay no timolay a Vietnam, hitay no Amirika, sifoay ni Lon Nol a hitay ato hitay no amisay a Vietnam (o Kahengangay a Khmer a hitay), ta pakatati'ih to 'orip no finawlan i laloma' no Kanpociya.''' Itini i 1975 a mihecaan saka sepat a folad saka safaw pito a romi'ad, '''ikor no piliyas no hitay no Amirika to ningri no Kanpociya i Phnom Penh i, mi'eco ko nikeridan ni Pol Pot a congsoci no Kyosanto no Kanpociya a Kahengangay a Khmer toya ningri, patireng to Mincoay a Kanpociya a sifo. Oya hongti ci Siyano i, nani Pyongyang no Codang a patatikor a minokay i kitakit, nikawrira kalamkam sa marofo no Kahengangay a Khmer a hitay. Itini i 1976 a mihecaan saka pito a folad saka enem a romi'ad, o malacitodongay a mikowan no Kahengangay a Khmer ci Pol Pot i, mipalasawad to payso, milalap to finawlan nani tokay a patayra i papotal, paci'ci nira a papisaomah ato mipacok to cifana'ay a tamdaw. Itini i pikuwanan nira to tolo a mihecaan falo a folad i, mifatol cingra to kacacemleman a pikuwan. O nika cahif, nika roray, lifong ato makari'angay a masamaanay a pades ko sapipatayan to kalilima no finawlan i kitakit, o cecay no sakacipadesan ko ci'edesay ato makari'angay a nikademakan no tamdaw i saka 20 a sici. I pakayniay to papotal a kitakit i, o pikuwan ni Pol Pot no Kahengangay a Khmer i, o nika fangafan to sifo no Vietnam i kalingangan no Vietnam itiya ho a karawrawan, mangalef midefong to sakowan no pala no Vietnam ato milomek to finawlan no Vietnam. O nika masasiwidawidang to kapolonan a kitakit no Cukoku i, roma i, kalatatiih no Congko ato Russia, saka malaladof ko Kanpociya to Cukoku a milifet to Vietnam ato Sulin. Oya Mincoay a Kanpociya i, pakacoker ko Linhoko a misimaw, saka pakaala to kamaro'an no Linhoko.''' I 1978 a mihecaan saka safaw toosa a folad, '''midefong ko hitay no Vietnam to Kanpociya, ta micalap to Phnom Penh itini i 1979 a mihecaan saka cecay a folad saka pito a romi'ad. Ona kapot no Sapifalicay a Lekatep no Finawlan no Kamer ato i loma' no Kyosanto a pacoliay i, malaladof a patireng to Sapifalicay a finawlan a Lekatep no Kanpociya, ikor i mapalasawad to koya kacacemleman a pipatay no Kahengangay a Khmer. Malowad koya Kahengangay a Khmer a milaliw to i ka'amis-ka'etip a kalingangan no Kanpociya ato Thailand. Nikawrira oya Kapolonan a Kitakit no Kanpociya i, o pinengeng no kasakitakit i, o nikadipdip no Vietnam, nawhani caay ka pihai no sa'alomanay a kitakit i hekal, saka mitatoy ho koya Kahengangay a Khmer toya kamaro'an no Mincoay a Kanpociya i Linhoko. Kirami i, mapahapinang no hitay no Vietnam a mapawacay ko sakacitati'ih a demak i, masawad to ko picoker no kasakitakit.''' I 1989 a mihecaan saka cecay a folad saka enem a romi'ad, '''miliyas ko polong no finawlan a hitay no Vietnam to Kanpociya. Mafalic ko ngangan noya Kapolongan a Kitakit no Kanpociya o “Kitakit no Kanpociya”, o sakapiala to pihai no kasakitakit. I 1991 a mihecaan, maherek ko masaso'ayaway a laloodan, misawad ko Kanpociya toya cecayay a kasafelaw a pikowan ato harateng no Marekese-Lening. Mafalic ko ngangan noya Sapifalicay a Lekatep no Finawlan no Kanpociya o “Lekatep no Finawlan no Kanpociya”. I 1993 a mihecaan, mapadama no Lekatep no Kasakitakit ko Kanpociya a misingkiw to kitakit no Kanpociya, pakaala ko noya mikihontianay a Fongsinpike a kasafelaw to 45.5% a paya a malasakakaay a kasafelaw, roma i,''' === '''Palapalaan(地理)''' === O dadahal no sera ira ko 181,035 km², o polong no kitakit i,misilsilan maka24 ko etal ato cecay a no Hontian a Tokay, ika’amis malafiyaw ato Tayko, Lyawko, ikatimol i,madado’edo’ ko pala ato Yienan, isakatimol no sa’etipan misi’ayaway to Sinlowan(暹羅灣). O kakaya’ no lislis no riyar ira ko 443 km,ilaloma’ nona kitakit ira ko cecay a fanaw o Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖; Roma a tilid: Tonlé Sap), o pifotingan, pialaan to nanom itini, o saka’orip tamtamdaw.Mahaop ko 20% no polong a sera o liomahan. 24 ko kasaetal sakowan, sepatay aca ko misi’ayaway to riyar a sakowan, tolo ko niyahay pikowan a sakowan, 172 ko mamangay a etal. O tahapinangan a pala i, o isifo’ay nona kitakit a Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖), Pasa ’alo ato nani ka’amis taratimol a mihifalat tona kitakit a Mikong ’alo,isifo’ay no kitakit a dafdaf i,mahaop ko 3/4 no polong a sera no kitakit. O Tonlisa Fanaw ato Mikong ’alo nani tongroh no riyar 100 m ko ka’akawang.sa’akawang sa nani tongroh no riyar i,masakefohkefohay ko pala,o itiraay i sakatimol no sa’etipay a Toko lotok mitifacay to 1500 m ko ka’akawang, nani ka’amisay no sa’etipan taratimol sa no sa’etipan ko do’edo’edo. O itiraay I kawali a Awlar Lotok(Phnom Aural)o sa’akawangay no Kanpociya kitakita, tahiraay to 1771 m ko ka’akawang. === '''Siici(政治)''' === Itiyaay i 1993 mihecan a kinpo tatapangan rikec no kitakit, misetek to faco no kitakit o Hontian Kitakit, masasiiked ko Misanga’ay to rikec, Matayal to Demak ato Misawkitay,toloay ko kasasiiked no sakowan ’icel. O honti i,tahira i patay ko kalasawara’an,kakomodan no sofitay, o tahapinangan no kalacecay no kitakit ato kaira no kitakit a tahadahoc, ira heca ko ’icel mitedal to tata’angay raraw no malofoay tamdaw. Ano cakapakatayal ato ano miholol i romaay kitakit ko honti, o tapang no Fafa’eday Pikaykian no Kitakit ko mamiceror to tayal no honti.Ano mapatay ko honti, o tapang no sifo, kakeridan no tosaay rekad no mipaypayay a Fociyaw, o tapang no Fafa’eday Pikaykian ato Finawlan Pikaykian polong han 9 ko tamdaw misanga’ to iingkay, masasowal a misimsim to mamalahonti nani laloma’an no honti, patireng to fa’elohay a honti. === '''Kicai(經濟)''' === O cecay no polong a cowaho kacomahad ko ’orip a kotakit ko Kanpociya,ira ko 4 a hecek no pili’etanan nona kitakit, oriraan i,o pihololan no lafang, mitelekay to riko’, misaloma ato liomah. Oninian haw i,cowa ka citolas ko fodfod tona kitakit, orasaka, macara ko sapicomahadaw to kicai no kitakit, kalomihecaan a kacomahad no kicai tahiraay aca i 7% ko sa’osi.orasaka, tadamatatifac ko kasasiroma no cipaysoay ato manikaway ko ’orip, o manikaway a tamdaw i,awa ko sapaising, cakapapitilid to ka’emangay,tada awa ko fana’ to maamaan. I 2006 miheca, o mipalafangay a tayni cilafas to 170 ko ofad,[3]2005 miheca makarkar i riyar ko kasolin a simal ato palapalaan a kaso, i 2009 ano ca i 2010 miheca a misatapang paliwal, tata’ang ko pisiwar to kacomahad no kicai no Kanpociya a manga’ay. [1] === '''Tamdaw(人口)''' === O polong a tamdaw no Konpociya ira ko 1550 ofad, o Kanpociya a finacadan mahaop ko 90% ko ka’aloman, ira ho roma a mamangay a finacadan o Kuwaping mahaop ko 1%, o Cing finacadan(Kuwaping a sowal:京族; Roma a tilid:Gin)mahaop ko 9%, o Laos(Kuwaping a sowal:佬族)ato Tay finacadan, ira ho ko masasiromaromaay a mamangay a 20 ko finacadan,oninian i,ira ko ikemoday no lotok a maro’. O lalen no ’orip i, 71.41 ko mihecaan. == '''Sowal(語言)''' == O tamdaw no Kanpociya sahetoay mira’oyay to sowal ato tilid no Kanpociya,ira kono niyah a sa’osi,itini i Kanpociya ikakaay ko katenak no Kanpociya pasasotiri’en ato no Arapiya a sa’osi. O sowal no Kuwaping itini ono Cawco a sowal(Ikiris a sowal: Teochew ano ca Chiuchow),o cecay a sowal no Payrang itini i Taywan.ono niyah a sowal ko hasowal no kasasiromaroma a finacadan. Itiya ho halafin malamicowatan a sokowan no Franso ko Kanpociya, orasaka, o sakatosa a matenakay a sowal ko Franso a sowal, nikawrira, anini sato cowa ka matiya toya i’ayaway ko katenak no Franso a sowal. Tahanini sato i,adihay to ko katayalan cemahad to ko kicai ’aloman ko tayniay a misanga’ to kofa ko Kuwaping a tamadaw, orasaka, matenak ko sowal no Kuwaping ato Ikiris a sowal i Kanpociya. [[Faylo:Kraing_Tbong_VB_01_06_6.JPG|縮圖|[[Faylo:Conbodia2.ogg|縮圖]]niyaro' (Kraing Tbong )]] === '''Pitooran(宗教)''' === O mipaypayay a Fociyaw koni pasetekan malo no kitakit a pitooran, i matini mahaop ko 95% no polong a tamdaw no Kanpociya ko mitooray tonini, sakakaay ko ka’aloman ko mitooray i,o Kanpociya a tamdaw, malecad ato fiyaw a Tayko. O itiniay a Kuwaping ato Cin finacadan o Tacen Fociya(Kuwaping a sowal:大乘佛教;Ikiris a sowal:mahāyāna buddhism), Tinsikyo ato Fa’elohay a Kristoan, o Can finacadan(Kuwaping a sowal:占族;Ikiris a sowal:Urang Campa)[5] [6] o Islan Ciyaw ko pitooran, ira ho cowa ka ’aloman a tamdaw o mitooray to pawidangay. === '''Punka(文化)''' === O sakero no Kanpociya tolo ko kasasiiked:o to’asan sakero, niyaro’ay sakero, ato sapalafang sakero. O tahapinangan no Kanpociya a sakero i,ono to’asan sakero. Adihay ko masariromaromaay a siikeday a pisalaan no lafang itini, o cinganganay i kalokitakit i, itiraay i ka’amis no kitakit a [[Faylo:Fishsale.jpg|縮圖|[[Faylo:Conbodia.ogg|縮圖]]itaminaay paliwal to dafong(Fishsale)]] no hekalay kitakit o Wukoku(Kuwaping a sowal:吳哥窟 [7]Roma a tilid: ʾṅ̥grvt̥t=ʾaṅgaravatta).isasifo’an no kitakit i, tadaadihay ko nipatirengan Fyo pipaypayan, isaka’etipan ira ko Tonlisa Fanaw, o lalen no ’ngongol no nanom ira ko cecay laya’, o kakahad i,ira ko 1,700 km²,manga’ay a pakatamina a minengneng to tataparan. Itini tona fanaw ’aloman ko kalaloma’ hananay ko tamina a ’orip, isakatimol dihekoay ko cidal, toloay ko mihaian no Linheko a rocok no punka no Kanpociya. === '''Tahapinangan a Tilid (參考文獻)''' === [1] 劍浮沙(梵語:Kamboja)是印度列國時代的十六雄國之一,又譯為甘菩遮國。 [2] Relazione del primo viaggio intorno al mondo - Wikisource. it.wikisource.org. [2019-08-07]. (原始內容存檔於2018-11-22) [3] 1.7 million. [2007-07-27]. (原始內容存檔於2013-12-02). [4] 廣西對柬埔寨投資呈爆發式增長 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館)news.xinhuanet.com [5] Andaya, Leonard Y. Leaves of the same tree: trade and ethnicity in the Straits of Melaka. University of Hawaii Press. 2008: 44 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-0-8248-3189-9</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08) [6] Reid, Anthony. Verandah of violence: the background to the Aceh problem. NUS Press. 2006: 8 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-9971-69-331-2</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08). [7] 中國地名委員會. 外国地名译名手册. 商務印書館. 1993: 31. <nowiki>ISBN 7-100-00798-4</nowiki>. Ângkôr Wat 【柬】 吳哥窟; === '''Pikafitan i papotal(外部連結)''' === •(英文)柬埔寨王國 - Cambodia e-Gov •(英文)柬埔寨電子簽證 - Cambodia e-Visa (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(繁體中文)柬埔寨旅遊部官方網站 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(英文)柬埔寨旅遊指南 •(英文)開放式目錄計劃中和柬埔寨相關的內容 •(英文) 維基媒體的柬埔寨地圖集 • 維基導遊上有關柬埔寨(繁體中文)的旅行指南 • 維基導遊上有關柬埔寨(法文)的旅行指南 • 維客旅行上的柬埔寨 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) • OpenStreetMap上有關柬埔寨的地理資訊 •谷歌地圖 a2bibxyb90fo3x8qc4mgvqzx338vqhj 49125 49124 2026-05-30T11:40:45Z Haratal 3361 49125 wikitext text/x-wiki == Kanpociya Hontian Kitakit(柬埔寨王國) == === ''T'''akaray sowal(概要)''''' === Kanpociya Hontian Kitakit([[kuwaping a sowal]]: 柬埔寨王國) [[Kanpociya sowal]]:高棉語:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; [[Kuwaping sowal]]: 柬埔寨王國), itiraay i [[Faylo:Flag_of_Cambodia.svg|縮圖|Flag of Cambodia]] a Pecihan-Kanatal中南半島,Katimol-Sakawalian Aciya a Korapaw東南亞大陸地區 ko kaitiraan nona [[kitakit]], o syoto tatapangan a tokay o [[Cinpin]](Kanpociya sowal:ក្រុងភ្នំពេញ,Roma a tilid:krong Phnum Pɨñ; Kuwaoing sowal:金邊). O kapot no Linheko ato Katimol-Sakawalian Aciya kitakit a Katatelekan. Isaka’etip no Kanpociya i,malalocokay ato Tayko, isaka’amis no sakawali Malala’eday ato Laoko, isakawali ato sakatimol no sawalian malafiyaw ato Yienan, ikatimol o SinloKihaw(暹羅灣). Hato masadangahay ko pala no Kanpociya,tolo no pasitiraan o tapolo ato tokos, isifo’ o dadahalay a cihenekay dafdaf, ona sera tonini makinatolo no sepat no polong sera no kitakit. Ira ko tata’akay ‘alo Mikong-‘alo(湄公河), ira ho tata’angay a fanaw o Tonglisa-fanaw(Kanpociya sowal:បឹងទន្លេសាប,Roma a tilid:Tonlé Sap; Kuwaping sowal: 洞里薩湖). === '''Nangan no kitakit(國名)''' === O tadangangan no Kanpociya o Kanpociya Hontian Kitakit(Kanpociya sowal:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; Kuwaping sowal:柬埔寨王國)。O 「ព្រះ」hananay i, fangcalay sanay「神聖的」,o 「រាជាណាចក្រ」hananay i,o honti sanay「王國」, o「កម្ពុជា」hananay i,o Kanpociya sanay「柬埔寨」. Ona ngangan tonini i,nani「कम्बोजदेश」(Kambujadeśa)(Ikiris sowal:Sanskrit; Kuwaping sowal:梵語),o maan ko imi nona sowal han i, o 「sera ni Cinfusa 」[1] sanay. Ona ngangan no Kanpociya itini i rikisi no kuwaping itiraay ho i Tonghan(東漢 25-220 mihecaan)iraay to a matilid,nikawrira adihay ko masasiromaromaay a pangangan, tahira to i Min Wanli a mihecahecaan(明朝萬曆) nga’ sacecay sanay to a pangangan to Kanpociya(柬埔寨) . Itini I nitilidan no Sa’etipay-Kitakit i,o misahinahinamay tamdaw ci [[Faylo:Location_Cambodia_ASEAN.svg|縮圖|Location Cambodia ASEAN]] (Italiya sowal:Antonio Pigafetta; Kuwaping sowal:安東尼奧·皮加費塔) o 「Camogia」[2] hananay ningra a pangangan. === Likisi(歷史) === O to’asan a parayrayan a kitakit i Conan-pan-tao ko Kanpociya, matafesiw to ko tosa a patek (2000) a mihecaan ko likisi nira. '''O nalacolan no Payon: I yiesoan to cecay a sici i, i laloma’ no kitakit no Kanpociya i, ira ko Fnan a kitakit, o India ko nipatirengan nangra to tatapangan a pitooran no kitakit, saka mafiyak ko serangawan no India a malenaf. O tatapangan a pikowannan a ningri no Fnan i, o Viyadatapora (Vyadhapura, sowal no Fan: tokay no mi’adopay), itini i ngataay no Polamyen a sakowan no aniniay. Ira ko Meking a tarawadaw, nani saetip kaamisay pasayra i kawali a pasadak to riyar. I sasifoan no sakapito a sici no yiesoan, mapalahedaw no nani ka’amisan a Cenla ko Fnan, ma’atingid koya wawa no hongti no Fnan tayra i Cawa, itira sato a patireng to Santi a hongtian a kitakit.''' Ikor no nikapalahedaw no Cenla to Fnan i, '''matongal ko ’icel no kitakit. Tahira i pikowanan ni Ceyapoman sakacecay i, pakalowid haca cingra a mi’eco to sifo’ay ato ka’amisan a pala no Lawos. O kasalaled a pala i, i ka’amisan tahira i Nancaw, i katimolan i, tahira i rarem no Meking a tarawadaw, mihaop to aniniay a Kanpociya, Lawos ato katimolan no Yienan. Awaay ko teloc ni Ceyapoman sakacecay mamirayray to pikowanan. I kor no nikapatay nira i, o sona  nira ci Ceyatitaywi ko mamalahongti. Fahal sa milafodes ko kitakit, pangangan han no likisi tonini a demak to "O Tarawadaw a Cenla ato Hadhad a Cenla" a kalaloodan, pakarawraw i laloma'an no kitakit.''' I ka’ayaw kaikor no yiesoan no 787 a mihecaan i, '''oya pikowanan a tokay ci Sanpipora no Cidalay a hontian a kitakit i tarawadaw a Cenla, mapeleng a ma'eco no Saliyentra a hongtian a kitakit. Mapacok a mapatay koya hongti ci Mohipotifaman, malepel haca koya wawa no hongti (oya mamalahongti i ikor ci Ceyapoman sakatosa). Nani itiya ho sato, makowanan no i Cawaay a Saliyentra (Santi) a hongtian a kitakit koya tarawadaw a Cenla, tahira i nikalafac ni Ceyapoman sakatosa nani Cawa, ta misiiked cingra a malahongti. Palacecay ci Ceyapoman sakatosa a mikowan to tarawadaw a Cenla ato hadhad a Cenla. Itira i ka’amisan-kawali no Ankor to paka tolo polo' a kongliay i Lici a lotok, saka mipatireng to Ankor a hontian a kitakit.''' O Ankor a hongtian a kitakit, o pangangan han haca to Kemer a hongtian a kitakit, '''tahira i saka safaw tosa a sici i, tadamatedi'ay ko kitakit, tadamakapahay ko serangawan. O kasalaled a pala nira i, mihaop to polong no aniniay a Kanpociya, ato kasa'etal a pala no Taylen, Lawos ato Yienan. I saka safaw tolo a sici i, matenak ko Sancopo a Fociw (Theravada a Fociw) nani Sililanka a tayni. Itini i saka 1430 a mihecaan (saka-lima a mihecaan no Siyande no Min), midefong ko Sinlo to Kanpociya, milikot to tokay no Ankor to pakapito a folad, o sakaheci ko pakapeleng to Ankor. O nika tadamangata no Ankor to Sinlo i, o sakasawad to Ankor, mafolaw tayra i Kinpen a mipatireng to ningri itira. Nani itiya sato, maroray ko 'icel no Kanpociya, misi'ayaw to ka'ayaw ato kaikolan no Yienan ato Sinlo a tosaay a fiyaw a kitakit a midefong, pangangan han tonini a karawrawan a mihecahecaan to "O to'eman a citay". Micalap ko Yienan to la'enoay a Kanpociya (oya sacumodan no Mikong a tarawadaw a pala), oni ko sakamalala'isan a demak.''' Itini i saka 1296 a mihecaan, miocor ko Yincaw ci Cew-takowan a mihilap to Ankor a hongtian a kitakit, '''pakacecay a mihecaan ko nipihilap nira. Pinokay sato i, mitilid ci Cew-takowan to cecay a codad "Cen-la-fong-to-ci", o pisiwkayan no codad to lekakawa no pikowan, sici ato kicay, saki'orip, palapalaan ato fonka. Caay ko pisiwkayan aca ko pi'arawan nira i, ira ho ko sepat a polo' a tadamaanay a liyad. Tahira sato i saka safaw siwa a sici, falicen no tamdaw ko codad to sowal no France, Germany ato inko ato masamaanay a sowal. I ka'ayaw no pikowanan no Fakong to Ankor, o pakakalimelaan a tadamaanay a likisi a codad no Kanpociya.''' O picowatan no France a pikuwan to Indocina, nani 1863 tahira i 1953 a mihecaan, '''micalap ko France a micingcing tonini a pala (O pidefong no Yoropa ato Amirika a kitakit to ni'ecoan a pala). I 1863 a mihecaan, paci'cien no France ko Kanpociya a micingcing, mala o pisimawan a kitakit. I sakatosa a kalaloodan a hekal, nani 1942 a mihecaan tahira i 1945 a mihecaan, micalap ko Ripon to Kanpociya. Ikol no kalaloodan i, itini i 1953 a mihecaan saka safaw cecay a folad saka siwa a romi'ad, misiiked ko Kanpociya a miliyas to pikowan no France. Satapang i, o pikuwan no hongti, o sakacecayay a hongtian a kitakit no Kanpociya, itini i pikowan ni Siyanoan i, o kitenokay ko sapikowan.''' Miteka i tenok no 1960 a mihecaan, '''ona toloay a ci’icelay a kitakit, o Congko, o Amirika ato o Solin, mapolong a midefong tonini a Indocina a pala a micowat ato mikowan. Mafiyok ko nikakemet no kasakitakit ato kalaloodan no Vietnam i, malalood ko laloma'ay no Kanpociya. Itini i 1970 a mihecaan saka tolo a folad saka safaw falo a romi'ad, ci Lon Nol a Ciyancin, oya mikiAmirikaay ko faloco' nira, mifodfod to sifo, mipalasawad to sakahontian a patireng to Kapolongan a Kitakit no Khmer. Roma i, o mikiCongkoay ci Siyano a honti i, pasonolay tarira i Beijing a maro'. I kalaloodan no Vietnam i, malala'is ko hitay no timolay a Vietnam, hitay no Amirika, sifoay ni Lon Nol a hitay ato hitay no amisay a Vietnam (o Kahengangay a Khmer a hitay), ta pakatati'ih to 'orip no finawlan i laloma' no Kanpociya.''' Itini i 1975 a mihecaan saka sepat a folad saka safaw pito a romi'ad, '''ikor no piliyas no hitay no Amirika to ningri no Kanpociya i Phnom Penh i, mi'eco ko nikeridan ni Pol Pot a congsoci no Kyosanto no Kanpociya a Kahengangay a Khmer toya ningri, patireng to Mincoay a Kanpociya a sifo. Oya hongti ci Siyano i, nani Pyongyang no Codang a patatikor a minokay i kitakit, nikawrira kalamkam sa marofo no Kahengangay a Khmer a hitay. Itini i 1976 a mihecaan saka pito a folad saka enem a romi'ad, o malacitodongay a mikowan no Kahengangay a Khmer ci Pol Pot i, mipalasawad to payso, milalap to finawlan nani tokay a patayra i papotal, paci'ci nira a papisaomah ato mipacok to cifana'ay a tamdaw. Itini i pikuwanan nira to tolo a mihecaan falo a folad i, mifatol cingra to kacacemleman a pikuwan. O nika cahif, nika roray, lifong ato makari'angay a masamaanay a pades ko sapipatayan to kalilima no finawlan i kitakit, o cecay no sakacipadesan ko ci'edesay ato makari'angay a nikademakan no tamdaw i saka 20 a sici. I pakayniay to papotal a kitakit i, o pikuwan ni Pol Pot no Kahengangay a Khmer i, o nika fangafan to sifo no Vietnam i kalingangan no Vietnam itiya ho a karawrawan, mangalef midefong to sakowan no pala no Vietnam ato milomek to finawlan no Vietnam. O nika masasiwidawidang to kapolonan a kitakit no Cukoku i, roma i, kalatatiih no Congko ato Russia, saka malaladof ko Kanpociya to Cukoku a milifet to Vietnam ato Sulin. Oya Mincoay a Kanpociya i, pakacoker ko Linhoko a misimaw, saka pakaala to kamaro'an no Linhoko.''' I 1978 a mihecaan saka safaw toosa a folad, '''midefong ko hitay no Vietnam to Kanpociya, ta micalap to Phnom Penh itini i 1979 a mihecaan saka cecay a folad saka pito a romi'ad. Ona kapot no Sapifalicay a Lekatep no Finawlan no Kamer ato i loma' no Kyosanto a pacoliay i, malaladof a patireng to Sapifalicay a finawlan a Lekatep no Kanpociya, ikor i mapalasawad to koya kacacemleman a pipatay no Kahengangay a Khmer. Malowad koya Kahengangay a Khmer a milaliw to i ka'amis-ka'etip a kalingangan no Kanpociya ato Thailand. Nikawrira oya Kapolonan a Kitakit no Kanpociya i, o pinengeng no kasakitakit i, o nikadipdip no Vietnam, nawhani caay ka pihai no sa'alomanay a kitakit i hekal, saka mitatoy ho koya Kahengangay a Khmer toya kamaro'an no Mincoay a Kanpociya i Linhoko. Kirami i, mapahapinang no hitay no Vietnam a mapawacay ko sakacitati'ih a demak i, masawad to ko picoker no kasakitakit.''' I 1989 a mihecaan saka cecay a folad saka enem a romi'ad, '''miliyas ko polong no finawlan a hitay no Vietnam to Kanpociya. Mafalic ko ngangan noya Kapolongan a Kitakit no Kanpociya o “Kitakit no Kanpociya”, o sakapiala to pihai no kasakitakit. I 1991 a mihecaan, maherek ko masaso'ayaway a laloodan, misawad ko Kanpociya toya cecayay a kasafelaw a pikowan ato harateng no Marekese-Lening. Mafalic ko ngangan noya Sapifalicay a Lekatep no Finawlan no Kanpociya o “Lekatep no Finawlan no Kanpociya”. I 1993 a mihecaan, mapadama no Lekatep no Kasakitakit ko Kanpociya a misingkiw to kitakit no Kanpociya, pakaala ko noya mikihontianay a Fongsinpike a kasafelaw to 45.5% a paya a malasakakaay a kasafelaw, roma i, o nikeridan ci Hon Sen a Lekatep no Finawlan ko sakatosa.''' === '''Palapalaan(地理)''' === O dadahal no sera ira ko 181,035 km², o polong no kitakit i,misilsilan maka24 ko etal ato cecay a no Hontian a Tokay, ika’amis malafiyaw ato Tayko, Lyawko, ikatimol i,madado’edo’ ko pala ato Yienan, isakatimol no sa’etipan misi’ayaway to Sinlowan(暹羅灣). O kakaya’ no lislis no riyar ira ko 443 km,ilaloma’ nona kitakit ira ko cecay a fanaw o Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖; Roma a tilid: Tonlé Sap), o pifotingan, pialaan to nanom itini, o saka’orip tamtamdaw.Mahaop ko 20% no polong a sera o liomahan. 24 ko kasaetal sakowan, sepatay aca ko misi’ayaway to riyar a sakowan, tolo ko niyahay pikowan a sakowan, 172 ko mamangay a etal. O tahapinangan a pala i, o isifo’ay nona kitakit a Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖), Pasa ’alo ato nani ka’amis taratimol a mihifalat tona kitakit a Mikong ’alo,isifo’ay no kitakit a dafdaf i,mahaop ko 3/4 no polong a sera no kitakit. O Tonlisa Fanaw ato Mikong ’alo nani tongroh no riyar 100 m ko ka’akawang.sa’akawang sa nani tongroh no riyar i,masakefohkefohay ko pala,o itiraay i sakatimol no sa’etipay a Toko lotok mitifacay to 1500 m ko ka’akawang, nani ka’amisay no sa’etipan taratimol sa no sa’etipan ko do’edo’edo. O itiraay I kawali a Awlar Lotok(Phnom Aural)o sa’akawangay no Kanpociya kitakita, tahiraay to 1771 m ko ka’akawang. === '''Siici(政治)''' === Itiyaay i 1993 mihecan a kinpo tatapangan rikec no kitakit, misetek to faco no kitakit o Hontian Kitakit, masasiiked ko Misanga’ay to rikec, Matayal to Demak ato Misawkitay,toloay ko kasasiiked no sakowan ’icel. O honti i,tahira i patay ko kalasawara’an,kakomodan no sofitay, o tahapinangan no kalacecay no kitakit ato kaira no kitakit a tahadahoc, ira heca ko ’icel mitedal to tata’angay raraw no malofoay tamdaw. Ano cakapakatayal ato ano miholol i romaay kitakit ko honti, o tapang no Fafa’eday Pikaykian no Kitakit ko mamiceror to tayal no honti.Ano mapatay ko honti, o tapang no sifo, kakeridan no tosaay rekad no mipaypayay a Fociyaw, o tapang no Fafa’eday Pikaykian ato Finawlan Pikaykian polong han 9 ko tamdaw misanga’ to iingkay, masasowal a misimsim to mamalahonti nani laloma’an no honti, patireng to fa’elohay a honti. === '''Kicai(經濟)''' === O cecay no polong a cowaho kacomahad ko ’orip a kotakit ko Kanpociya,ira ko 4 a hecek no pili’etanan nona kitakit, oriraan i,o pihololan no lafang, mitelekay to riko’, misaloma ato liomah. Oninian haw i,cowa ka citolas ko fodfod tona kitakit, orasaka, macara ko sapicomahadaw to kicai no kitakit, kalomihecaan a kacomahad no kicai tahiraay aca i 7% ko sa’osi.orasaka, tadamatatifac ko kasasiroma no cipaysoay ato manikaway ko ’orip, o manikaway a tamdaw i,awa ko sapaising, cakapapitilid to ka’emangay,tada awa ko fana’ to maamaan. I 2006 miheca, o mipalafangay a tayni cilafas to 170 ko ofad,[3]2005 miheca makarkar i riyar ko kasolin a simal ato palapalaan a kaso, i 2009 ano ca i 2010 miheca a misatapang paliwal, tata’ang ko pisiwar to kacomahad no kicai no Kanpociya a manga’ay. [1] === '''Tamdaw(人口)''' === O polong a tamdaw no Konpociya ira ko 1550 ofad, o Kanpociya a finacadan mahaop ko 90% ko ka’aloman, ira ho roma a mamangay a finacadan o Kuwaping mahaop ko 1%, o Cing finacadan(Kuwaping a sowal:京族; Roma a tilid:Gin)mahaop ko 9%, o Laos(Kuwaping a sowal:佬族)ato Tay finacadan, ira ho ko masasiromaromaay a mamangay a 20 ko finacadan,oninian i,ira ko ikemoday no lotok a maro’. O lalen no ’orip i, 71.41 ko mihecaan. == '''Sowal(語言)''' == O tamdaw no Kanpociya sahetoay mira’oyay to sowal ato tilid no Kanpociya,ira kono niyah a sa’osi,itini i Kanpociya ikakaay ko katenak no Kanpociya pasasotiri’en ato no Arapiya a sa’osi. O sowal no Kuwaping itini ono Cawco a sowal(Ikiris a sowal: Teochew ano ca Chiuchow),o cecay a sowal no Payrang itini i Taywan.ono niyah a sowal ko hasowal no kasasiromaroma a finacadan. Itiya ho halafin malamicowatan a sokowan no Franso ko Kanpociya, orasaka, o sakatosa a matenakay a sowal ko Franso a sowal, nikawrira, anini sato cowa ka matiya toya i’ayaway ko katenak no Franso a sowal. Tahanini sato i,adihay to ko katayalan cemahad to ko kicai ’aloman ko tayniay a misanga’ to kofa ko Kuwaping a tamadaw, orasaka, matenak ko sowal no Kuwaping ato Ikiris a sowal i Kanpociya. [[Faylo:Kraing_Tbong_VB_01_06_6.JPG|縮圖|[[Faylo:Conbodia2.ogg|縮圖]]niyaro' (Kraing Tbong )]] === '''Pitooran(宗教)''' === O mipaypayay a Fociyaw koni pasetekan malo no kitakit a pitooran, i matini mahaop ko 95% no polong a tamdaw no Kanpociya ko mitooray tonini, sakakaay ko ka’aloman ko mitooray i,o Kanpociya a tamdaw, malecad ato fiyaw a Tayko. O itiniay a Kuwaping ato Cin finacadan o Tacen Fociya(Kuwaping a sowal:大乘佛教;Ikiris a sowal:mahāyāna buddhism), Tinsikyo ato Fa’elohay a Kristoan, o Can finacadan(Kuwaping a sowal:占族;Ikiris a sowal:Urang Campa)[5] [6] o Islan Ciyaw ko pitooran, ira ho cowa ka ’aloman a tamdaw o mitooray to pawidangay. === '''Punka(文化)''' === O sakero no Kanpociya tolo ko kasasiiked:o to’asan sakero, niyaro’ay sakero, ato sapalafang sakero. O tahapinangan no Kanpociya a sakero i,ono to’asan sakero. Adihay ko masariromaromaay a siikeday a pisalaan no lafang itini, o cinganganay i kalokitakit i, itiraay i ka’amis no kitakit a [[Faylo:Fishsale.jpg|縮圖|[[Faylo:Conbodia.ogg|縮圖]]itaminaay paliwal to dafong(Fishsale)]] no hekalay kitakit o Wukoku(Kuwaping a sowal:吳哥窟 [7]Roma a tilid: ʾṅ̥grvt̥t=ʾaṅgaravatta).isasifo’an no kitakit i, tadaadihay ko nipatirengan Fyo pipaypayan, isaka’etipan ira ko Tonlisa Fanaw, o lalen no ’ngongol no nanom ira ko cecay laya’, o kakahad i,ira ko 1,700 km²,manga’ay a pakatamina a minengneng to tataparan. Itini tona fanaw ’aloman ko kalaloma’ hananay ko tamina a ’orip, isakatimol dihekoay ko cidal, toloay ko mihaian no Linheko a rocok no punka no Kanpociya. === '''Tahapinangan a Tilid (參考文獻)''' === [1] 劍浮沙(梵語:Kamboja)是印度列國時代的十六雄國之一,又譯為甘菩遮國。 [2] Relazione del primo viaggio intorno al mondo - Wikisource. it.wikisource.org. [2019-08-07]. (原始內容存檔於2018-11-22) [3] 1.7 million. [2007-07-27]. (原始內容存檔於2013-12-02). [4] 廣西對柬埔寨投資呈爆發式增長 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館)news.xinhuanet.com [5] Andaya, Leonard Y. Leaves of the same tree: trade and ethnicity in the Straits of Melaka. University of Hawaii Press. 2008: 44 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-0-8248-3189-9</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08) [6] Reid, Anthony. Verandah of violence: the background to the Aceh problem. NUS Press. 2006: 8 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-9971-69-331-2</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08). [7] 中國地名委員會. 外国地名译名手册. 商務印書館. 1993: 31. <nowiki>ISBN 7-100-00798-4</nowiki>. Ângkôr Wat 【柬】 吳哥窟; === '''Pikafitan i papotal(外部連結)''' === •(英文)柬埔寨王國 - Cambodia e-Gov •(英文)柬埔寨電子簽證 - Cambodia e-Visa (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(繁體中文)柬埔寨旅遊部官方網站 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(英文)柬埔寨旅遊指南 •(英文)開放式目錄計劃中和柬埔寨相關的內容 •(英文) 維基媒體的柬埔寨地圖集 • 維基導遊上有關柬埔寨(繁體中文)的旅行指南 • 維基導遊上有關柬埔寨(法文)的旅行指南 • 維客旅行上的柬埔寨 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) • OpenStreetMap上有關柬埔寨的地理資訊 •谷歌地圖 32d2rb2z4aijq05jzuqgdy5yrwxalid 49126 49125 2026-05-30T11:40:58Z Haratal 3361 49126 wikitext text/x-wiki == Kanpociya Hontian Kitakit(柬埔寨王國) == === ''T'''akaray sowal(概要)''''' === Kanpociya Hontian Kitakit([[kuwaping a sowal]]: 柬埔寨王國) [[Kanpociya sowal]]:高棉語:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; [[Kuwaping sowal]]: 柬埔寨王國), itiraay i [[Faylo:Flag_of_Cambodia.svg|縮圖|Flag of Cambodia]] a Pecihan-Kanatal中南半島,Katimol-Sakawalian Aciya a Korapaw東南亞大陸地區 ko kaitiraan nona [[kitakit]], o syoto tatapangan a tokay o [[Cinpin]](Kanpociya sowal:ក្រុងភ្នំពេញ,Roma a tilid:krong Phnum Pɨñ; Kuwaoing sowal:金邊). O kapot no Linheko ato Katimol-Sakawalian Aciya kitakit a Katatelekan. Isaka’etip no Kanpociya i,malalocokay ato Tayko, isaka’amis no sakawali Malala’eday ato Laoko, isakawali ato sakatimol no sawalian malafiyaw ato Yienan, ikatimol o SinloKihaw(暹羅灣). Hato masadangahay ko pala no Kanpociya,tolo no pasitiraan o tapolo ato tokos, isifo’ o dadahalay a cihenekay dafdaf, ona sera tonini makinatolo no sepat no polong sera no kitakit. Ira ko tata’akay ‘alo Mikong-‘alo(湄公河), ira ho tata’angay a fanaw o Tonglisa-fanaw(Kanpociya sowal:បឹងទន្លេសាប,Roma a tilid:Tonlé Sap; Kuwaping sowal: 洞里薩湖). === '''Nangan no kitakit(國名)''' === O tadangangan no Kanpociya o Kanpociya Hontian Kitakit(Kanpociya sowal:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; Kuwaping sowal:柬埔寨王國)。O 「ព្រះ」hananay i, fangcalay sanay「神聖的」,o 「រាជាណាចក្រ」hananay i,o honti sanay「王國」, o「កម្ពុជា」hananay i,o Kanpociya sanay「柬埔寨」. Ona ngangan tonini i,nani「कम्बोजदेश」(Kambujadeśa)(Ikiris sowal:Sanskrit; Kuwaping sowal:梵語),o maan ko imi nona sowal han i, o 「sera ni Cinfusa 」[1] sanay. Ona ngangan no Kanpociya itini i rikisi no kuwaping itiraay ho i Tonghan(東漢 25-220 mihecaan)iraay to a matilid,nikawrira adihay ko masasiromaromaay a pangangan, tahira to i Min Wanli a mihecahecaan(明朝萬曆) nga’ sacecay sanay to a pangangan to Kanpociya(柬埔寨) . Itini I nitilidan no Sa’etipay-Kitakit i,o misahinahinamay tamdaw ci [[Faylo:Location_Cambodia_ASEAN.svg|縮圖|Location Cambodia ASEAN]] (Italiya sowal:Antonio Pigafetta; Kuwaping sowal:安東尼奧·皮加費塔) o 「Camogia」[2] hananay ningra a pangangan. === Likisi(歷史) === O to’asan a parayrayan a kitakit i Conan-pan-tao ko Kanpociya, matafesiw to ko tosa a patek (2000) a mihecaan ko likisi nira. '''O nalacolan no Payon: I yiesoan to cecay a sici i, i laloma’ no kitakit no Kanpociya i, ira ko Fnan a kitakit, o India ko nipatirengan nangra to tatapangan a pitooran no kitakit, saka mafiyak ko serangawan no India a malenaf. O tatapangan a pikowannan a ningri no Fnan i, o Viyadatapora (Vyadhapura, sowal no Fan: tokay no mi’adopay), itini i ngataay no Polamyen a sakowan no aniniay. Ira ko Meking a tarawadaw, nani saetip kaamisay pasayra i kawali a pasadak to riyar. I sasifoan no sakapito a sici no yiesoan, mapalahedaw no nani ka’amisan a Cenla ko Fnan, ma’atingid koya wawa no hongti no Fnan tayra i Cawa, itira sato a patireng to Santi a hongtian a kitakit.''' Ikor no nikapalahedaw no Cenla to Fnan i, '''matongal ko ’icel no kitakit. Tahira i pikowanan ni Ceyapoman sakacecay i, pakalowid haca cingra a mi’eco to sifo’ay ato ka’amisan a pala no Lawos. O kasalaled a pala i, i ka’amisan tahira i Nancaw, i katimolan i, tahira i rarem no Meking a tarawadaw, mihaop to aniniay a Kanpociya, Lawos ato katimolan no Yienan. Awaay ko teloc ni Ceyapoman sakacecay mamirayray to pikowanan. I kor no nikapatay nira i, o sona  nira ci Ceyatitaywi ko mamalahongti. Fahal sa milafodes ko kitakit, pangangan han no likisi tonini a demak to "O Tarawadaw a Cenla ato Hadhad a Cenla" a kalaloodan, pakarawraw i laloma'an no kitakit.''' I ka’ayaw kaikor no yiesoan no 787 a mihecaan i, '''oya pikowanan a tokay ci Sanpipora no Cidalay a hontian a kitakit i tarawadaw a Cenla, mapeleng a ma'eco no Saliyentra a hongtian a kitakit. Mapacok a mapatay koya hongti ci Mohipotifaman, malepel haca koya wawa no hongti (oya mamalahongti i ikor ci Ceyapoman sakatosa). Nani itiya ho sato, makowanan no i Cawaay a Saliyentra (Santi) a hongtian a kitakit koya tarawadaw a Cenla, tahira i nikalafac ni Ceyapoman sakatosa nani Cawa, ta misiiked cingra a malahongti. Palacecay ci Ceyapoman sakatosa a mikowan to tarawadaw a Cenla ato hadhad a Cenla. Itira i ka’amisan-kawali no Ankor to paka tolo polo' a kongliay i Lici a lotok, saka mipatireng to Ankor a hontian a kitakit.''' O Ankor a hongtian a kitakit, o pangangan han haca to Kemer a hongtian a kitakit, '''tahira i saka safaw tosa a sici i, tadamatedi'ay ko kitakit, tadamakapahay ko serangawan. O kasalaled a pala nira i, mihaop to polong no aniniay a Kanpociya, ato kasa'etal a pala no Taylen, Lawos ato Yienan. I saka safaw tolo a sici i, matenak ko Sancopo a Fociw (Theravada a Fociw) nani Sililanka a tayni. Itini i saka 1430 a mihecaan (saka-lima a mihecaan no Siyande no Min), midefong ko Sinlo to Kanpociya, milikot to tokay no Ankor to pakapito a folad, o sakaheci ko pakapeleng to Ankor. O nika tadamangata no Ankor to Sinlo i, o sakasawad to Ankor, mafolaw tayra i Kinpen a mipatireng to ningri itira. Nani itiya sato, maroray ko 'icel no Kanpociya, misi'ayaw to ka'ayaw ato kaikolan no Yienan ato Sinlo a tosaay a fiyaw a kitakit a midefong, pangangan han tonini a karawrawan a mihecahecaan to "O to'eman a citay". Micalap ko Yienan to la'enoay a Kanpociya (oya sacumodan no Mikong a tarawadaw a pala), oni ko sakamalala'isan a demak.''' Itini i saka 1296 a mihecaan, miocor ko Yincaw ci Cew-takowan a mihilap to Ankor a hongtian a kitakit, '''pakacecay a mihecaan ko nipihilap nira. Pinokay sato i, mitilid ci Cew-takowan to cecay a codad "Cen-la-fong-to-ci", o pisiwkayan no codad to lekakawa no pikowan, sici ato kicay, saki'orip, palapalaan ato fonka. Caay ko pisiwkayan aca ko pi'arawan nira i, ira ho ko sepat a polo' a tadamaanay a liyad. Tahira sato i saka safaw siwa a sici, falicen no tamdaw ko codad to sowal no France, Germany ato inko ato masamaanay a sowal. I ka'ayaw no pikowanan no Fakong to Ankor, o pakakalimelaan a tadamaanay a likisi a codad no Kanpociya.''' O picowatan no France a pikuwan to Indocina, nani 1863 tahira i 1953 a mihecaan, '''micalap ko France a micingcing tonini a pala (O pidefong no Yoropa ato Amirika a kitakit to ni'ecoan a pala). I 1863 a mihecaan, paci'cien no France ko Kanpociya a micingcing, mala o pisimawan a kitakit. I sakatosa a kalaloodan a hekal, nani 1942 a mihecaan tahira i 1945 a mihecaan, micalap ko Ripon to Kanpociya. Ikol no kalaloodan i, itini i 1953 a mihecaan saka safaw cecay a folad saka siwa a romi'ad, misiiked ko Kanpociya a miliyas to pikowan no France. Satapang i, o pikuwan no hongti, o sakacecayay a hongtian a kitakit no Kanpociya, itini i pikowan ni Siyanoan i, o kitenokay ko sapikowan.''' Miteka i tenok no 1960 a mihecaan, '''ona toloay a ci’icelay a kitakit, o Congko, o Amirika ato o Solin, mapolong a midefong tonini a Indocina a pala a micowat ato mikowan. Mafiyok ko nikakemet no kasakitakit ato kalaloodan no Vietnam i, malalood ko laloma'ay no Kanpociya. Itini i 1970 a mihecaan saka tolo a folad saka safaw falo a romi'ad, ci Lon Nol a Ciyancin, oya mikiAmirikaay ko faloco' nira, mifodfod to sifo, mipalasawad to sakahontian a patireng to Kapolongan a Kitakit no Khmer. Roma i, o mikiCongkoay ci Siyano a honti i, pasonolay tarira i Beijing a maro'. I kalaloodan no Vietnam i, malala'is ko hitay no timolay a Vietnam, hitay no Amirika, sifoay ni Lon Nol a hitay ato hitay no amisay a Vietnam (o Kahengangay a Khmer a hitay), ta pakatati'ih to 'orip no finawlan i laloma' no Kanpociya.''' Itini i 1975 a mihecaan saka sepat a folad saka safaw pito a romi'ad, '''ikor no piliyas no hitay no Amirika to ningri no Kanpociya i Phnom Penh i, mi'eco ko nikeridan ni Pol Pot a congsoci no Kyosanto no Kanpociya a Kahengangay a Khmer toya ningri, patireng to Mincoay a Kanpociya a sifo. Oya hongti ci Siyano i, nani Pyongyang no Codang a patatikor a minokay i kitakit, nikawrira kalamkam sa marofo no Kahengangay a Khmer a hitay. Itini i 1976 a mihecaan saka pito a folad saka enem a romi'ad, o malacitodongay a mikowan no Kahengangay a Khmer ci Pol Pot i, mipalasawad to payso, milalap to finawlan nani tokay a patayra i papotal, paci'ci nira a papisaomah ato mipacok to cifana'ay a tamdaw. Itini i pikuwanan nira to tolo a mihecaan falo a folad i, mifatol cingra to kacacemleman a pikuwan. O nika cahif, nika roray, lifong ato makari'angay a masamaanay a pades ko sapipatayan to kalilima no finawlan i kitakit, o cecay no sakacipadesan ko ci'edesay ato makari'angay a nikademakan no tamdaw i saka 20 a sici. I pakayniay to papotal a kitakit i, o pikuwan ni Pol Pot no Kahengangay a Khmer i, o nika fangafan to sifo no Vietnam i kalingangan no Vietnam itiya ho a karawrawan, mangalef midefong to sakowan no pala no Vietnam ato milomek to finawlan no Vietnam. O nika masasiwidawidang to kapolonan a kitakit no Cukoku i, roma i, kalatatiih no Congko ato Russia, saka malaladof ko Kanpociya to Cukoku a milifet to Vietnam ato Sulin. Oya Mincoay a Kanpociya i, pakacoker ko Linhoko a misimaw, saka pakaala to kamaro'an no Linhoko.''' I 1978 a mihecaan saka safaw toosa a folad, '''midefong ko hitay no Vietnam to Kanpociya, ta micalap to Phnom Penh itini i 1979 a mihecaan saka cecay a folad saka pito a romi'ad. Ona kapot no Sapifalicay a Lekatep no Finawlan no Kamer ato i loma' no Kyosanto a pacoliay i, malaladof a patireng to Sapifalicay a finawlan a Lekatep no Kanpociya, ikor i mapalasawad to koya kacacemleman a pipatay no Kahengangay a Khmer. Malowad koya Kahengangay a Khmer a milaliw to i ka'amis-ka'etip a kalingangan no Kanpociya ato Thailand. Nikawrira oya Kapolonan a Kitakit no Kanpociya i, o pinengeng no kasakitakit i, o nikadipdip no Vietnam, nawhani caay ka pihai no sa'alomanay a kitakit i hekal, saka mitatoy ho koya Kahengangay a Khmer toya kamaro'an no Mincoay a Kanpociya i Linhoko. Kirami i, mapahapinang no hitay no Vietnam a mapawacay ko sakacitati'ih a demak i, masawad to ko picoker no kasakitakit.''' I 1989 a mihecaan saka cecay a folad saka enem a romi'ad, '''miliyas ko polong no finawlan a hitay no Vietnam to Kanpociya. Mafalic ko ngangan noya Kapolongan a Kitakit no Kanpociya o “Kitakit no Kanpociya”, o sakapiala to pihai no kasakitakit. I 1991 a mihecaan, maherek ko masaso'ayaway a laloodan, misawad ko Kanpociya toya cecayay a kasafelaw a pikowan ato harateng no Marekese-Lening. Mafalic ko ngangan noya Sapifalicay a Lekatep no Finawlan no Kanpociya o “Lekatep no Finawlan no Kanpociya”. I 1993 a mihecaan, mapadama no Lekatep no Kasakitakit ko Kanpociya a misingkiw to kitakit no Kanpociya, pakaala ko noya mikihontianay a Fongsinpike a kasafelaw to 45.5% a paya a malasakakaay a kasafelaw, roma i, o nikeridan ci Hon Sen a Lekatep no Finawlan ko sakatosa. Ya nipipatalaw ni Hon Senan to tosaay a kasafelaw i,''' === '''Palapalaan(地理)''' === O dadahal no sera ira ko 181,035 km², o polong no kitakit i,misilsilan maka24 ko etal ato cecay a no Hontian a Tokay, ika’amis malafiyaw ato Tayko, Lyawko, ikatimol i,madado’edo’ ko pala ato Yienan, isakatimol no sa’etipan misi’ayaway to Sinlowan(暹羅灣). O kakaya’ no lislis no riyar ira ko 443 km,ilaloma’ nona kitakit ira ko cecay a fanaw o Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖; Roma a tilid: Tonlé Sap), o pifotingan, pialaan to nanom itini, o saka’orip tamtamdaw.Mahaop ko 20% no polong a sera o liomahan. 24 ko kasaetal sakowan, sepatay aca ko misi’ayaway to riyar a sakowan, tolo ko niyahay pikowan a sakowan, 172 ko mamangay a etal. O tahapinangan a pala i, o isifo’ay nona kitakit a Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖), Pasa ’alo ato nani ka’amis taratimol a mihifalat tona kitakit a Mikong ’alo,isifo’ay no kitakit a dafdaf i,mahaop ko 3/4 no polong a sera no kitakit. O Tonlisa Fanaw ato Mikong ’alo nani tongroh no riyar 100 m ko ka’akawang.sa’akawang sa nani tongroh no riyar i,masakefohkefohay ko pala,o itiraay i sakatimol no sa’etipay a Toko lotok mitifacay to 1500 m ko ka’akawang, nani ka’amisay no sa’etipan taratimol sa no sa’etipan ko do’edo’edo. O itiraay I kawali a Awlar Lotok(Phnom Aural)o sa’akawangay no Kanpociya kitakita, tahiraay to 1771 m ko ka’akawang. === '''Siici(政治)''' === Itiyaay i 1993 mihecan a kinpo tatapangan rikec no kitakit, misetek to faco no kitakit o Hontian Kitakit, masasiiked ko Misanga’ay to rikec, Matayal to Demak ato Misawkitay,toloay ko kasasiiked no sakowan ’icel. O honti i,tahira i patay ko kalasawara’an,kakomodan no sofitay, o tahapinangan no kalacecay no kitakit ato kaira no kitakit a tahadahoc, ira heca ko ’icel mitedal to tata’angay raraw no malofoay tamdaw. Ano cakapakatayal ato ano miholol i romaay kitakit ko honti, o tapang no Fafa’eday Pikaykian no Kitakit ko mamiceror to tayal no honti.Ano mapatay ko honti, o tapang no sifo, kakeridan no tosaay rekad no mipaypayay a Fociyaw, o tapang no Fafa’eday Pikaykian ato Finawlan Pikaykian polong han 9 ko tamdaw misanga’ to iingkay, masasowal a misimsim to mamalahonti nani laloma’an no honti, patireng to fa’elohay a honti. === '''Kicai(經濟)''' === O cecay no polong a cowaho kacomahad ko ’orip a kotakit ko Kanpociya,ira ko 4 a hecek no pili’etanan nona kitakit, oriraan i,o pihololan no lafang, mitelekay to riko’, misaloma ato liomah. Oninian haw i,cowa ka citolas ko fodfod tona kitakit, orasaka, macara ko sapicomahadaw to kicai no kitakit, kalomihecaan a kacomahad no kicai tahiraay aca i 7% ko sa’osi.orasaka, tadamatatifac ko kasasiroma no cipaysoay ato manikaway ko ’orip, o manikaway a tamdaw i,awa ko sapaising, cakapapitilid to ka’emangay,tada awa ko fana’ to maamaan. I 2006 miheca, o mipalafangay a tayni cilafas to 170 ko ofad,[3]2005 miheca makarkar i riyar ko kasolin a simal ato palapalaan a kaso, i 2009 ano ca i 2010 miheca a misatapang paliwal, tata’ang ko pisiwar to kacomahad no kicai no Kanpociya a manga’ay. [1] === '''Tamdaw(人口)''' === O polong a tamdaw no Konpociya ira ko 1550 ofad, o Kanpociya a finacadan mahaop ko 90% ko ka’aloman, ira ho roma a mamangay a finacadan o Kuwaping mahaop ko 1%, o Cing finacadan(Kuwaping a sowal:京族; Roma a tilid:Gin)mahaop ko 9%, o Laos(Kuwaping a sowal:佬族)ato Tay finacadan, ira ho ko masasiromaromaay a mamangay a 20 ko finacadan,oninian i,ira ko ikemoday no lotok a maro’. O lalen no ’orip i, 71.41 ko mihecaan. == '''Sowal(語言)''' == O tamdaw no Kanpociya sahetoay mira’oyay to sowal ato tilid no Kanpociya,ira kono niyah a sa’osi,itini i Kanpociya ikakaay ko katenak no Kanpociya pasasotiri’en ato no Arapiya a sa’osi. O sowal no Kuwaping itini ono Cawco a sowal(Ikiris a sowal: Teochew ano ca Chiuchow),o cecay a sowal no Payrang itini i Taywan.ono niyah a sowal ko hasowal no kasasiromaroma a finacadan. Itiya ho halafin malamicowatan a sokowan no Franso ko Kanpociya, orasaka, o sakatosa a matenakay a sowal ko Franso a sowal, nikawrira, anini sato cowa ka matiya toya i’ayaway ko katenak no Franso a sowal. Tahanini sato i,adihay to ko katayalan cemahad to ko kicai ’aloman ko tayniay a misanga’ to kofa ko Kuwaping a tamadaw, orasaka, matenak ko sowal no Kuwaping ato Ikiris a sowal i Kanpociya. [[Faylo:Kraing_Tbong_VB_01_06_6.JPG|縮圖|[[Faylo:Conbodia2.ogg|縮圖]]niyaro' (Kraing Tbong )]] === '''Pitooran(宗教)''' === O mipaypayay a Fociyaw koni pasetekan malo no kitakit a pitooran, i matini mahaop ko 95% no polong a tamdaw no Kanpociya ko mitooray tonini, sakakaay ko ka’aloman ko mitooray i,o Kanpociya a tamdaw, malecad ato fiyaw a Tayko. O itiniay a Kuwaping ato Cin finacadan o Tacen Fociya(Kuwaping a sowal:大乘佛教;Ikiris a sowal:mahāyāna buddhism), Tinsikyo ato Fa’elohay a Kristoan, o Can finacadan(Kuwaping a sowal:占族;Ikiris a sowal:Urang Campa)[5] [6] o Islan Ciyaw ko pitooran, ira ho cowa ka ’aloman a tamdaw o mitooray to pawidangay. === '''Punka(文化)''' === O sakero no Kanpociya tolo ko kasasiiked:o to’asan sakero, niyaro’ay sakero, ato sapalafang sakero. O tahapinangan no Kanpociya a sakero i,ono to’asan sakero. Adihay ko masariromaromaay a siikeday a pisalaan no lafang itini, o cinganganay i kalokitakit i, itiraay i ka’amis no kitakit a [[Faylo:Fishsale.jpg|縮圖|[[Faylo:Conbodia.ogg|縮圖]]itaminaay paliwal to dafong(Fishsale)]] no hekalay kitakit o Wukoku(Kuwaping a sowal:吳哥窟 [7]Roma a tilid: ʾṅ̥grvt̥t=ʾaṅgaravatta).isasifo’an no kitakit i, tadaadihay ko nipatirengan Fyo pipaypayan, isaka’etipan ira ko Tonlisa Fanaw, o lalen no ’ngongol no nanom ira ko cecay laya’, o kakahad i,ira ko 1,700 km²,manga’ay a pakatamina a minengneng to tataparan. Itini tona fanaw ’aloman ko kalaloma’ hananay ko tamina a ’orip, isakatimol dihekoay ko cidal, toloay ko mihaian no Linheko a rocok no punka no Kanpociya. === '''Tahapinangan a Tilid (參考文獻)''' === [1] 劍浮沙(梵語:Kamboja)是印度列國時代的十六雄國之一,又譯為甘菩遮國。 [2] Relazione del primo viaggio intorno al mondo - Wikisource. it.wikisource.org. [2019-08-07]. (原始內容存檔於2018-11-22) [3] 1.7 million. [2007-07-27]. (原始內容存檔於2013-12-02). [4] 廣西對柬埔寨投資呈爆發式增長 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館)news.xinhuanet.com [5] Andaya, Leonard Y. Leaves of the same tree: trade and ethnicity in the Straits of Melaka. University of Hawaii Press. 2008: 44 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-0-8248-3189-9</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08) [6] Reid, Anthony. Verandah of violence: the background to the Aceh problem. NUS Press. 2006: 8 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-9971-69-331-2</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08). [7] 中國地名委員會. 外国地名译名手册. 商務印書館. 1993: 31. <nowiki>ISBN 7-100-00798-4</nowiki>. Ângkôr Wat 【柬】 吳哥窟; === '''Pikafitan i papotal(外部連結)''' === •(英文)柬埔寨王國 - Cambodia e-Gov •(英文)柬埔寨電子簽證 - Cambodia e-Visa (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(繁體中文)柬埔寨旅遊部官方網站 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(英文)柬埔寨旅遊指南 •(英文)開放式目錄計劃中和柬埔寨相關的內容 •(英文) 維基媒體的柬埔寨地圖集 • 維基導遊上有關柬埔寨(繁體中文)的旅行指南 • 維基導遊上有關柬埔寨(法文)的旅行指南 • 維客旅行上的柬埔寨 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) • OpenStreetMap上有關柬埔寨的地理資訊 •谷歌地圖 d5gv2dpkv2ish9k60kmcdszb49gmb9b 49127 49126 2026-05-30T11:41:17Z Haratal 3361 49127 wikitext text/x-wiki == Kanpociya Hontian Kitakit(柬埔寨王國) == === ''T'''akaray sowal(概要)''''' === Kanpociya Hontian Kitakit([[kuwaping a sowal]]: 柬埔寨王國) [[Kanpociya sowal]]:高棉語:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; [[Kuwaping sowal]]: 柬埔寨王國), itiraay i [[Faylo:Flag_of_Cambodia.svg|縮圖|Flag of Cambodia]] a Pecihan-Kanatal中南半島,Katimol-Sakawalian Aciya a Korapaw東南亞大陸地區 ko kaitiraan nona [[kitakit]], o syoto tatapangan a tokay o [[Cinpin]](Kanpociya sowal:ក្រុងភ្នំពេញ,Roma a tilid:krong Phnum Pɨñ; Kuwaoing sowal:金邊). O kapot no Linheko ato Katimol-Sakawalian Aciya kitakit a Katatelekan. Isaka’etip no Kanpociya i,malalocokay ato Tayko, isaka’amis no sakawali Malala’eday ato Laoko, isakawali ato sakatimol no sawalian malafiyaw ato Yienan, ikatimol o SinloKihaw(暹羅灣). Hato masadangahay ko pala no Kanpociya,tolo no pasitiraan o tapolo ato tokos, isifo’ o dadahalay a cihenekay dafdaf, ona sera tonini makinatolo no sepat no polong sera no kitakit. Ira ko tata’akay ‘alo Mikong-‘alo(湄公河), ira ho tata’angay a fanaw o Tonglisa-fanaw(Kanpociya sowal:បឹងទន្លេសាប,Roma a tilid:Tonlé Sap; Kuwaping sowal: 洞里薩湖). === '''Nangan no kitakit(國名)''' === O tadangangan no Kanpociya o Kanpociya Hontian Kitakit(Kanpociya sowal:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; Kuwaping sowal:柬埔寨王國)。O 「ព្រះ」hananay i, fangcalay sanay「神聖的」,o 「រាជាណាចក្រ」hananay i,o honti sanay「王國」, o「កម្ពុជា」hananay i,o Kanpociya sanay「柬埔寨」. Ona ngangan tonini i,nani「कम्बोजदेश」(Kambujadeśa)(Ikiris sowal:Sanskrit; Kuwaping sowal:梵語),o maan ko imi nona sowal han i, o 「sera ni Cinfusa 」[1] sanay. Ona ngangan no Kanpociya itini i rikisi no kuwaping itiraay ho i Tonghan(東漢 25-220 mihecaan)iraay to a matilid,nikawrira adihay ko masasiromaromaay a pangangan, tahira to i Min Wanli a mihecahecaan(明朝萬曆) nga’ sacecay sanay to a pangangan to Kanpociya(柬埔寨) . Itini I nitilidan no Sa’etipay-Kitakit i,o misahinahinamay tamdaw ci [[Faylo:Location_Cambodia_ASEAN.svg|縮圖|Location Cambodia ASEAN]] (Italiya sowal:Antonio Pigafetta; Kuwaping sowal:安東尼奧·皮加費塔) o 「Camogia」[2] hananay ningra a pangangan. === Likisi(歷史) === O to’asan a parayrayan a kitakit i Conan-pan-tao ko Kanpociya, matafesiw to ko tosa a patek (2000) a mihecaan ko likisi nira. '''O nalacolan no Payon: I yiesoan to cecay a sici i, i laloma’ no kitakit no Kanpociya i, ira ko Fnan a kitakit, o India ko nipatirengan nangra to tatapangan a pitooran no kitakit, saka mafiyak ko serangawan no India a malenaf. O tatapangan a pikowannan a ningri no Fnan i, o Viyadatapora (Vyadhapura, sowal no Fan: tokay no mi’adopay), itini i ngataay no Polamyen a sakowan no aniniay. Ira ko Meking a tarawadaw, nani saetip kaamisay pasayra i kawali a pasadak to riyar. I sasifoan no sakapito a sici no yiesoan, mapalahedaw no nani ka’amisan a Cenla ko Fnan, ma’atingid koya wawa no hongti no Fnan tayra i Cawa, itira sato a patireng to Santi a hongtian a kitakit.''' Ikor no nikapalahedaw no Cenla to Fnan i, '''matongal ko ’icel no kitakit. Tahira i pikowanan ni Ceyapoman sakacecay i, pakalowid haca cingra a mi’eco to sifo’ay ato ka’amisan a pala no Lawos. O kasalaled a pala i, i ka’amisan tahira i Nancaw, i katimolan i, tahira i rarem no Meking a tarawadaw, mihaop to aniniay a Kanpociya, Lawos ato katimolan no Yienan. Awaay ko teloc ni Ceyapoman sakacecay mamirayray to pikowanan. I kor no nikapatay nira i, o sona  nira ci Ceyatitaywi ko mamalahongti. Fahal sa milafodes ko kitakit, pangangan han no likisi tonini a demak to "O Tarawadaw a Cenla ato Hadhad a Cenla" a kalaloodan, pakarawraw i laloma'an no kitakit.''' I ka’ayaw kaikor no yiesoan no 787 a mihecaan i, '''oya pikowanan a tokay ci Sanpipora no Cidalay a hontian a kitakit i tarawadaw a Cenla, mapeleng a ma'eco no Saliyentra a hongtian a kitakit. Mapacok a mapatay koya hongti ci Mohipotifaman, malepel haca koya wawa no hongti (oya mamalahongti i ikor ci Ceyapoman sakatosa). Nani itiya ho sato, makowanan no i Cawaay a Saliyentra (Santi) a hongtian a kitakit koya tarawadaw a Cenla, tahira i nikalafac ni Ceyapoman sakatosa nani Cawa, ta misiiked cingra a malahongti. Palacecay ci Ceyapoman sakatosa a mikowan to tarawadaw a Cenla ato hadhad a Cenla. Itira i ka’amisan-kawali no Ankor to paka tolo polo' a kongliay i Lici a lotok, saka mipatireng to Ankor a hontian a kitakit.''' O Ankor a hongtian a kitakit, o pangangan han haca to Kemer a hongtian a kitakit, '''tahira i saka safaw tosa a sici i, tadamatedi'ay ko kitakit, tadamakapahay ko serangawan. O kasalaled a pala nira i, mihaop to polong no aniniay a Kanpociya, ato kasa'etal a pala no Taylen, Lawos ato Yienan. I saka safaw tolo a sici i, matenak ko Sancopo a Fociw (Theravada a Fociw) nani Sililanka a tayni. Itini i saka 1430 a mihecaan (saka-lima a mihecaan no Siyande no Min), midefong ko Sinlo to Kanpociya, milikot to tokay no Ankor to pakapito a folad, o sakaheci ko pakapeleng to Ankor. O nika tadamangata no Ankor to Sinlo i, o sakasawad to Ankor, mafolaw tayra i Kinpen a mipatireng to ningri itira. Nani itiya sato, maroray ko 'icel no Kanpociya, misi'ayaw to ka'ayaw ato kaikolan no Yienan ato Sinlo a tosaay a fiyaw a kitakit a midefong, pangangan han tonini a karawrawan a mihecahecaan to "O to'eman a citay". Micalap ko Yienan to la'enoay a Kanpociya (oya sacumodan no Mikong a tarawadaw a pala), oni ko sakamalala'isan a demak.''' Itini i saka 1296 a mihecaan, miocor ko Yincaw ci Cew-takowan a mihilap to Ankor a hongtian a kitakit, '''pakacecay a mihecaan ko nipihilap nira. Pinokay sato i, mitilid ci Cew-takowan to cecay a codad "Cen-la-fong-to-ci", o pisiwkayan no codad to lekakawa no pikowan, sici ato kicay, saki'orip, palapalaan ato fonka. Caay ko pisiwkayan aca ko pi'arawan nira i, ira ho ko sepat a polo' a tadamaanay a liyad. Tahira sato i saka safaw siwa a sici, falicen no tamdaw ko codad to sowal no France, Germany ato inko ato masamaanay a sowal. I ka'ayaw no pikowanan no Fakong to Ankor, o pakakalimelaan a tadamaanay a likisi a codad no Kanpociya.''' O picowatan no France a pikuwan to Indocina, nani 1863 tahira i 1953 a mihecaan, '''micalap ko France a micingcing tonini a pala (O pidefong no Yoropa ato Amirika a kitakit to ni'ecoan a pala). I 1863 a mihecaan, paci'cien no France ko Kanpociya a micingcing, mala o pisimawan a kitakit. I sakatosa a kalaloodan a hekal, nani 1942 a mihecaan tahira i 1945 a mihecaan, micalap ko Ripon to Kanpociya. Ikol no kalaloodan i, itini i 1953 a mihecaan saka safaw cecay a folad saka siwa a romi'ad, misiiked ko Kanpociya a miliyas to pikowan no France. Satapang i, o pikuwan no hongti, o sakacecayay a hongtian a kitakit no Kanpociya, itini i pikowan ni Siyanoan i, o kitenokay ko sapikowan.''' Miteka i tenok no 1960 a mihecaan, '''ona toloay a ci’icelay a kitakit, o Congko, o Amirika ato o Solin, mapolong a midefong tonini a Indocina a pala a micowat ato mikowan. Mafiyok ko nikakemet no kasakitakit ato kalaloodan no Vietnam i, malalood ko laloma'ay no Kanpociya. Itini i 1970 a mihecaan saka tolo a folad saka safaw falo a romi'ad, ci Lon Nol a Ciyancin, oya mikiAmirikaay ko faloco' nira, mifodfod to sifo, mipalasawad to sakahontian a patireng to Kapolongan a Kitakit no Khmer. Roma i, o mikiCongkoay ci Siyano a honti i, pasonolay tarira i Beijing a maro'. I kalaloodan no Vietnam i, malala'is ko hitay no timolay a Vietnam, hitay no Amirika, sifoay ni Lon Nol a hitay ato hitay no amisay a Vietnam (o Kahengangay a Khmer a hitay), ta pakatati'ih to 'orip no finawlan i laloma' no Kanpociya.''' Itini i 1975 a mihecaan saka sepat a folad saka safaw pito a romi'ad, '''ikor no piliyas no hitay no Amirika to ningri no Kanpociya i Phnom Penh i, mi'eco ko nikeridan ni Pol Pot a congsoci no Kyosanto no Kanpociya a Kahengangay a Khmer toya ningri, patireng to Mincoay a Kanpociya a sifo. Oya hongti ci Siyano i, nani Pyongyang no Codang a patatikor a minokay i kitakit, nikawrira kalamkam sa marofo no Kahengangay a Khmer a hitay. Itini i 1976 a mihecaan saka pito a folad saka enem a romi'ad, o malacitodongay a mikowan no Kahengangay a Khmer ci Pol Pot i, mipalasawad to payso, milalap to finawlan nani tokay a patayra i papotal, paci'ci nira a papisaomah ato mipacok to cifana'ay a tamdaw. Itini i pikuwanan nira to tolo a mihecaan falo a folad i, mifatol cingra to kacacemleman a pikuwan. O nika cahif, nika roray, lifong ato makari'angay a masamaanay a pades ko sapipatayan to kalilima no finawlan i kitakit, o cecay no sakacipadesan ko ci'edesay ato makari'angay a nikademakan no tamdaw i saka 20 a sici. I pakayniay to papotal a kitakit i, o pikuwan ni Pol Pot no Kahengangay a Khmer i, o nika fangafan to sifo no Vietnam i kalingangan no Vietnam itiya ho a karawrawan, mangalef midefong to sakowan no pala no Vietnam ato milomek to finawlan no Vietnam. O nika masasiwidawidang to kapolonan a kitakit no Cukoku i, roma i, kalatatiih no Congko ato Russia, saka malaladof ko Kanpociya to Cukoku a milifet to Vietnam ato Sulin. Oya Mincoay a Kanpociya i, pakacoker ko Linhoko a misimaw, saka pakaala to kamaro'an no Linhoko.''' I 1978 a mihecaan saka safaw toosa a folad, '''midefong ko hitay no Vietnam to Kanpociya, ta micalap to Phnom Penh itini i 1979 a mihecaan saka cecay a folad saka pito a romi'ad. Ona kapot no Sapifalicay a Lekatep no Finawlan no Kamer ato i loma' no Kyosanto a pacoliay i, malaladof a patireng to Sapifalicay a finawlan a Lekatep no Kanpociya, ikor i mapalasawad to koya kacacemleman a pipatay no Kahengangay a Khmer. Malowad koya Kahengangay a Khmer a milaliw to i ka'amis-ka'etip a kalingangan no Kanpociya ato Thailand. Nikawrira oya Kapolonan a Kitakit no Kanpociya i, o pinengeng no kasakitakit i, o nikadipdip no Vietnam, nawhani caay ka pihai no sa'alomanay a kitakit i hekal, saka mitatoy ho koya Kahengangay a Khmer toya kamaro'an no Mincoay a Kanpociya i Linhoko. Kirami i, mapahapinang no hitay no Vietnam a mapawacay ko sakacitati'ih a demak i, masawad to ko picoker no kasakitakit.''' I 1989 a mihecaan saka cecay a folad saka enem a romi'ad, '''miliyas ko polong no finawlan a hitay no Vietnam to Kanpociya. Mafalic ko ngangan noya Kapolongan a Kitakit no Kanpociya o “Kitakit no Kanpociya”, o sakapiala to pihai no kasakitakit. I 1991 a mihecaan, maherek ko masaso'ayaway a laloodan, misawad ko Kanpociya toya cecayay a kasafelaw a pikowan ato harateng no Marekese-Lening. Mafalic ko ngangan noya Sapifalicay a Lekatep no Finawlan no Kanpociya o “Lekatep no Finawlan no Kanpociya”. I 1993 a mihecaan, mapadama no Lekatep no Kasakitakit ko Kanpociya a misingkiw to kitakit no Kanpociya, pakaala ko noya mikihontianay a Fongsinpike a kasafelaw to 45.5% a paya a malasakakaay a kasafelaw, roma i, o nikeridan ci Hon Sen a Lekatep no Finawlan ko sakatosa. Ya nipipatalaw ni Hon Senan to tosaay a kasafelaw i, mahekelong a patireng to malacecay a pikowan no sifo.''' === '''Palapalaan(地理)''' === O dadahal no sera ira ko 181,035 km², o polong no kitakit i,misilsilan maka24 ko etal ato cecay a no Hontian a Tokay, ika’amis malafiyaw ato Tayko, Lyawko, ikatimol i,madado’edo’ ko pala ato Yienan, isakatimol no sa’etipan misi’ayaway to Sinlowan(暹羅灣). O kakaya’ no lislis no riyar ira ko 443 km,ilaloma’ nona kitakit ira ko cecay a fanaw o Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖; Roma a tilid: Tonlé Sap), o pifotingan, pialaan to nanom itini, o saka’orip tamtamdaw.Mahaop ko 20% no polong a sera o liomahan. 24 ko kasaetal sakowan, sepatay aca ko misi’ayaway to riyar a sakowan, tolo ko niyahay pikowan a sakowan, 172 ko mamangay a etal. O tahapinangan a pala i, o isifo’ay nona kitakit a Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖), Pasa ’alo ato nani ka’amis taratimol a mihifalat tona kitakit a Mikong ’alo,isifo’ay no kitakit a dafdaf i,mahaop ko 3/4 no polong a sera no kitakit. O Tonlisa Fanaw ato Mikong ’alo nani tongroh no riyar 100 m ko ka’akawang.sa’akawang sa nani tongroh no riyar i,masakefohkefohay ko pala,o itiraay i sakatimol no sa’etipay a Toko lotok mitifacay to 1500 m ko ka’akawang, nani ka’amisay no sa’etipan taratimol sa no sa’etipan ko do’edo’edo. O itiraay I kawali a Awlar Lotok(Phnom Aural)o sa’akawangay no Kanpociya kitakita, tahiraay to 1771 m ko ka’akawang. === '''Siici(政治)''' === Itiyaay i 1993 mihecan a kinpo tatapangan rikec no kitakit, misetek to faco no kitakit o Hontian Kitakit, masasiiked ko Misanga’ay to rikec, Matayal to Demak ato Misawkitay,toloay ko kasasiiked no sakowan ’icel. O honti i,tahira i patay ko kalasawara’an,kakomodan no sofitay, o tahapinangan no kalacecay no kitakit ato kaira no kitakit a tahadahoc, ira heca ko ’icel mitedal to tata’angay raraw no malofoay tamdaw. Ano cakapakatayal ato ano miholol i romaay kitakit ko honti, o tapang no Fafa’eday Pikaykian no Kitakit ko mamiceror to tayal no honti.Ano mapatay ko honti, o tapang no sifo, kakeridan no tosaay rekad no mipaypayay a Fociyaw, o tapang no Fafa’eday Pikaykian ato Finawlan Pikaykian polong han 9 ko tamdaw misanga’ to iingkay, masasowal a misimsim to mamalahonti nani laloma’an no honti, patireng to fa’elohay a honti. === '''Kicai(經濟)''' === O cecay no polong a cowaho kacomahad ko ’orip a kotakit ko Kanpociya,ira ko 4 a hecek no pili’etanan nona kitakit, oriraan i,o pihololan no lafang, mitelekay to riko’, misaloma ato liomah. Oninian haw i,cowa ka citolas ko fodfod tona kitakit, orasaka, macara ko sapicomahadaw to kicai no kitakit, kalomihecaan a kacomahad no kicai tahiraay aca i 7% ko sa’osi.orasaka, tadamatatifac ko kasasiroma no cipaysoay ato manikaway ko ’orip, o manikaway a tamdaw i,awa ko sapaising, cakapapitilid to ka’emangay,tada awa ko fana’ to maamaan. I 2006 miheca, o mipalafangay a tayni cilafas to 170 ko ofad,[3]2005 miheca makarkar i riyar ko kasolin a simal ato palapalaan a kaso, i 2009 ano ca i 2010 miheca a misatapang paliwal, tata’ang ko pisiwar to kacomahad no kicai no Kanpociya a manga’ay. [1] === '''Tamdaw(人口)''' === O polong a tamdaw no Konpociya ira ko 1550 ofad, o Kanpociya a finacadan mahaop ko 90% ko ka’aloman, ira ho roma a mamangay a finacadan o Kuwaping mahaop ko 1%, o Cing finacadan(Kuwaping a sowal:京族; Roma a tilid:Gin)mahaop ko 9%, o Laos(Kuwaping a sowal:佬族)ato Tay finacadan, ira ho ko masasiromaromaay a mamangay a 20 ko finacadan,oninian i,ira ko ikemoday no lotok a maro’. O lalen no ’orip i, 71.41 ko mihecaan. == '''Sowal(語言)''' == O tamdaw no Kanpociya sahetoay mira’oyay to sowal ato tilid no Kanpociya,ira kono niyah a sa’osi,itini i Kanpociya ikakaay ko katenak no Kanpociya pasasotiri’en ato no Arapiya a sa’osi. O sowal no Kuwaping itini ono Cawco a sowal(Ikiris a sowal: Teochew ano ca Chiuchow),o cecay a sowal no Payrang itini i Taywan.ono niyah a sowal ko hasowal no kasasiromaroma a finacadan. Itiya ho halafin malamicowatan a sokowan no Franso ko Kanpociya, orasaka, o sakatosa a matenakay a sowal ko Franso a sowal, nikawrira, anini sato cowa ka matiya toya i’ayaway ko katenak no Franso a sowal. Tahanini sato i,adihay to ko katayalan cemahad to ko kicai ’aloman ko tayniay a misanga’ to kofa ko Kuwaping a tamadaw, orasaka, matenak ko sowal no Kuwaping ato Ikiris a sowal i Kanpociya. [[Faylo:Kraing_Tbong_VB_01_06_6.JPG|縮圖|[[Faylo:Conbodia2.ogg|縮圖]]niyaro' (Kraing Tbong )]] === '''Pitooran(宗教)''' === O mipaypayay a Fociyaw koni pasetekan malo no kitakit a pitooran, i matini mahaop ko 95% no polong a tamdaw no Kanpociya ko mitooray tonini, sakakaay ko ka’aloman ko mitooray i,o Kanpociya a tamdaw, malecad ato fiyaw a Tayko. O itiniay a Kuwaping ato Cin finacadan o Tacen Fociya(Kuwaping a sowal:大乘佛教;Ikiris a sowal:mahāyāna buddhism), Tinsikyo ato Fa’elohay a Kristoan, o Can finacadan(Kuwaping a sowal:占族;Ikiris a sowal:Urang Campa)[5] [6] o Islan Ciyaw ko pitooran, ira ho cowa ka ’aloman a tamdaw o mitooray to pawidangay. === '''Punka(文化)''' === O sakero no Kanpociya tolo ko kasasiiked:o to’asan sakero, niyaro’ay sakero, ato sapalafang sakero. O tahapinangan no Kanpociya a sakero i,ono to’asan sakero. Adihay ko masariromaromaay a siikeday a pisalaan no lafang itini, o cinganganay i kalokitakit i, itiraay i ka’amis no kitakit a [[Faylo:Fishsale.jpg|縮圖|[[Faylo:Conbodia.ogg|縮圖]]itaminaay paliwal to dafong(Fishsale)]] no hekalay kitakit o Wukoku(Kuwaping a sowal:吳哥窟 [7]Roma a tilid: ʾṅ̥grvt̥t=ʾaṅgaravatta).isasifo’an no kitakit i, tadaadihay ko nipatirengan Fyo pipaypayan, isaka’etipan ira ko Tonlisa Fanaw, o lalen no ’ngongol no nanom ira ko cecay laya’, o kakahad i,ira ko 1,700 km²,manga’ay a pakatamina a minengneng to tataparan. Itini tona fanaw ’aloman ko kalaloma’ hananay ko tamina a ’orip, isakatimol dihekoay ko cidal, toloay ko mihaian no Linheko a rocok no punka no Kanpociya. === '''Tahapinangan a Tilid (參考文獻)''' === [1] 劍浮沙(梵語:Kamboja)是印度列國時代的十六雄國之一,又譯為甘菩遮國。 [2] Relazione del primo viaggio intorno al mondo - Wikisource. it.wikisource.org. [2019-08-07]. (原始內容存檔於2018-11-22) [3] 1.7 million. [2007-07-27]. (原始內容存檔於2013-12-02). [4] 廣西對柬埔寨投資呈爆發式增長 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館)news.xinhuanet.com [5] Andaya, Leonard Y. Leaves of the same tree: trade and ethnicity in the Straits of Melaka. University of Hawaii Press. 2008: 44 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-0-8248-3189-9</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08) [6] Reid, Anthony. Verandah of violence: the background to the Aceh problem. NUS Press. 2006: 8 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-9971-69-331-2</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08). [7] 中國地名委員會. 外国地名译名手册. 商務印書館. 1993: 31. <nowiki>ISBN 7-100-00798-4</nowiki>. Ângkôr Wat 【柬】 吳哥窟; === '''Pikafitan i papotal(外部連結)''' === •(英文)柬埔寨王國 - Cambodia e-Gov •(英文)柬埔寨電子簽證 - Cambodia e-Visa (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(繁體中文)柬埔寨旅遊部官方網站 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(英文)柬埔寨旅遊指南 •(英文)開放式目錄計劃中和柬埔寨相關的內容 •(英文) 維基媒體的柬埔寨地圖集 • 維基導遊上有關柬埔寨(繁體中文)的旅行指南 • 維基導遊上有關柬埔寨(法文)的旅行指南 • 維客旅行上的柬埔寨 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) • OpenStreetMap上有關柬埔寨的地理資訊 •谷歌地圖 bhqy8obqjbp6shxt8z386g2k1wez5g6 49128 49127 2026-05-30T11:41:31Z Haratal 3361 49128 wikitext text/x-wiki == Kanpociya Hontian Kitakit(柬埔寨王國) == === ''T'''akaray sowal(概要)''''' === Kanpociya Hontian Kitakit([[kuwaping a sowal]]: 柬埔寨王國) [[Kanpociya sowal]]:高棉語:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; [[Kuwaping sowal]]: 柬埔寨王國), itiraay i [[Faylo:Flag_of_Cambodia.svg|縮圖|Flag of Cambodia]] a Pecihan-Kanatal中南半島,Katimol-Sakawalian Aciya a Korapaw東南亞大陸地區 ko kaitiraan nona [[kitakit]], o syoto tatapangan a tokay o [[Cinpin]](Kanpociya sowal:ក្រុងភ្នំពេញ,Roma a tilid:krong Phnum Pɨñ; Kuwaoing sowal:金邊). O kapot no Linheko ato Katimol-Sakawalian Aciya kitakit a Katatelekan. Isaka’etip no Kanpociya i,malalocokay ato Tayko, isaka’amis no sakawali Malala’eday ato Laoko, isakawali ato sakatimol no sawalian malafiyaw ato Yienan, ikatimol o SinloKihaw(暹羅灣). Hato masadangahay ko pala no Kanpociya,tolo no pasitiraan o tapolo ato tokos, isifo’ o dadahalay a cihenekay dafdaf, ona sera tonini makinatolo no sepat no polong sera no kitakit. Ira ko tata’akay ‘alo Mikong-‘alo(湄公河), ira ho tata’angay a fanaw o Tonglisa-fanaw(Kanpociya sowal:បឹងទន្លេសាប,Roma a tilid:Tonlé Sap; Kuwaping sowal: 洞里薩湖). === '''Nangan no kitakit(國名)''' === O tadangangan no Kanpociya o Kanpociya Hontian Kitakit(Kanpociya sowal:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; Kuwaping sowal:柬埔寨王國)。O 「ព្រះ」hananay i, fangcalay sanay「神聖的」,o 「រាជាណាចក្រ」hananay i,o honti sanay「王國」, o「កម្ពុជា」hananay i,o Kanpociya sanay「柬埔寨」. Ona ngangan tonini i,nani「कम्बोजदेश」(Kambujadeśa)(Ikiris sowal:Sanskrit; Kuwaping sowal:梵語),o maan ko imi nona sowal han i, o 「sera ni Cinfusa 」[1] sanay. Ona ngangan no Kanpociya itini i rikisi no kuwaping itiraay ho i Tonghan(東漢 25-220 mihecaan)iraay to a matilid,nikawrira adihay ko masasiromaromaay a pangangan, tahira to i Min Wanli a mihecahecaan(明朝萬曆) nga’ sacecay sanay to a pangangan to Kanpociya(柬埔寨) . Itini I nitilidan no Sa’etipay-Kitakit i,o misahinahinamay tamdaw ci [[Faylo:Location_Cambodia_ASEAN.svg|縮圖|Location Cambodia ASEAN]] (Italiya sowal:Antonio Pigafetta; Kuwaping sowal:安東尼奧·皮加費塔) o 「Camogia」[2] hananay ningra a pangangan. === Likisi(歷史) === O to’asan a parayrayan a kitakit i Conan-pan-tao ko Kanpociya, matafesiw to ko tosa a patek (2000) a mihecaan ko likisi nira. '''O nalacolan no Payon: I yiesoan to cecay a sici i, i laloma’ no kitakit no Kanpociya i, ira ko Fnan a kitakit, o India ko nipatirengan nangra to tatapangan a pitooran no kitakit, saka mafiyak ko serangawan no India a malenaf. O tatapangan a pikowannan a ningri no Fnan i, o Viyadatapora (Vyadhapura, sowal no Fan: tokay no mi’adopay), itini i ngataay no Polamyen a sakowan no aniniay. Ira ko Meking a tarawadaw, nani saetip kaamisay pasayra i kawali a pasadak to riyar. I sasifoan no sakapito a sici no yiesoan, mapalahedaw no nani ka’amisan a Cenla ko Fnan, ma’atingid koya wawa no hongti no Fnan tayra i Cawa, itira sato a patireng to Santi a hongtian a kitakit.''' Ikor no nikapalahedaw no Cenla to Fnan i, '''matongal ko ’icel no kitakit. Tahira i pikowanan ni Ceyapoman sakacecay i, pakalowid haca cingra a mi’eco to sifo’ay ato ka’amisan a pala no Lawos. O kasalaled a pala i, i ka’amisan tahira i Nancaw, i katimolan i, tahira i rarem no Meking a tarawadaw, mihaop to aniniay a Kanpociya, Lawos ato katimolan no Yienan. Awaay ko teloc ni Ceyapoman sakacecay mamirayray to pikowanan. I kor no nikapatay nira i, o sona  nira ci Ceyatitaywi ko mamalahongti. Fahal sa milafodes ko kitakit, pangangan han no likisi tonini a demak to "O Tarawadaw a Cenla ato Hadhad a Cenla" a kalaloodan, pakarawraw i laloma'an no kitakit.''' I ka’ayaw kaikor no yiesoan no 787 a mihecaan i, '''oya pikowanan a tokay ci Sanpipora no Cidalay a hontian a kitakit i tarawadaw a Cenla, mapeleng a ma'eco no Saliyentra a hongtian a kitakit. Mapacok a mapatay koya hongti ci Mohipotifaman, malepel haca koya wawa no hongti (oya mamalahongti i ikor ci Ceyapoman sakatosa). Nani itiya ho sato, makowanan no i Cawaay a Saliyentra (Santi) a hongtian a kitakit koya tarawadaw a Cenla, tahira i nikalafac ni Ceyapoman sakatosa nani Cawa, ta misiiked cingra a malahongti. Palacecay ci Ceyapoman sakatosa a mikowan to tarawadaw a Cenla ato hadhad a Cenla. Itira i ka’amisan-kawali no Ankor to paka tolo polo' a kongliay i Lici a lotok, saka mipatireng to Ankor a hontian a kitakit.''' O Ankor a hongtian a kitakit, o pangangan han haca to Kemer a hongtian a kitakit, '''tahira i saka safaw tosa a sici i, tadamatedi'ay ko kitakit, tadamakapahay ko serangawan. O kasalaled a pala nira i, mihaop to polong no aniniay a Kanpociya, ato kasa'etal a pala no Taylen, Lawos ato Yienan. I saka safaw tolo a sici i, matenak ko Sancopo a Fociw (Theravada a Fociw) nani Sililanka a tayni. Itini i saka 1430 a mihecaan (saka-lima a mihecaan no Siyande no Min), midefong ko Sinlo to Kanpociya, milikot to tokay no Ankor to pakapito a folad, o sakaheci ko pakapeleng to Ankor. O nika tadamangata no Ankor to Sinlo i, o sakasawad to Ankor, mafolaw tayra i Kinpen a mipatireng to ningri itira. Nani itiya sato, maroray ko 'icel no Kanpociya, misi'ayaw to ka'ayaw ato kaikolan no Yienan ato Sinlo a tosaay a fiyaw a kitakit a midefong, pangangan han tonini a karawrawan a mihecahecaan to "O to'eman a citay". Micalap ko Yienan to la'enoay a Kanpociya (oya sacumodan no Mikong a tarawadaw a pala), oni ko sakamalala'isan a demak.''' Itini i saka 1296 a mihecaan, miocor ko Yincaw ci Cew-takowan a mihilap to Ankor a hongtian a kitakit, '''pakacecay a mihecaan ko nipihilap nira. Pinokay sato i, mitilid ci Cew-takowan to cecay a codad "Cen-la-fong-to-ci", o pisiwkayan no codad to lekakawa no pikowan, sici ato kicay, saki'orip, palapalaan ato fonka. Caay ko pisiwkayan aca ko pi'arawan nira i, ira ho ko sepat a polo' a tadamaanay a liyad. Tahira sato i saka safaw siwa a sici, falicen no tamdaw ko codad to sowal no France, Germany ato inko ato masamaanay a sowal. I ka'ayaw no pikowanan no Fakong to Ankor, o pakakalimelaan a tadamaanay a likisi a codad no Kanpociya.''' O picowatan no France a pikuwan to Indocina, nani 1863 tahira i 1953 a mihecaan, '''micalap ko France a micingcing tonini a pala (O pidefong no Yoropa ato Amirika a kitakit to ni'ecoan a pala). I 1863 a mihecaan, paci'cien no France ko Kanpociya a micingcing, mala o pisimawan a kitakit. I sakatosa a kalaloodan a hekal, nani 1942 a mihecaan tahira i 1945 a mihecaan, micalap ko Ripon to Kanpociya. Ikol no kalaloodan i, itini i 1953 a mihecaan saka safaw cecay a folad saka siwa a romi'ad, misiiked ko Kanpociya a miliyas to pikowan no France. Satapang i, o pikuwan no hongti, o sakacecayay a hongtian a kitakit no Kanpociya, itini i pikowan ni Siyanoan i, o kitenokay ko sapikowan.''' Miteka i tenok no 1960 a mihecaan, '''ona toloay a ci’icelay a kitakit, o Congko, o Amirika ato o Solin, mapolong a midefong tonini a Indocina a pala a micowat ato mikowan. Mafiyok ko nikakemet no kasakitakit ato kalaloodan no Vietnam i, malalood ko laloma'ay no Kanpociya. Itini i 1970 a mihecaan saka tolo a folad saka safaw falo a romi'ad, ci Lon Nol a Ciyancin, oya mikiAmirikaay ko faloco' nira, mifodfod to sifo, mipalasawad to sakahontian a patireng to Kapolongan a Kitakit no Khmer. Roma i, o mikiCongkoay ci Siyano a honti i, pasonolay tarira i Beijing a maro'. I kalaloodan no Vietnam i, malala'is ko hitay no timolay a Vietnam, hitay no Amirika, sifoay ni Lon Nol a hitay ato hitay no amisay a Vietnam (o Kahengangay a Khmer a hitay), ta pakatati'ih to 'orip no finawlan i laloma' no Kanpociya.''' Itini i 1975 a mihecaan saka sepat a folad saka safaw pito a romi'ad, '''ikor no piliyas no hitay no Amirika to ningri no Kanpociya i Phnom Penh i, mi'eco ko nikeridan ni Pol Pot a congsoci no Kyosanto no Kanpociya a Kahengangay a Khmer toya ningri, patireng to Mincoay a Kanpociya a sifo. Oya hongti ci Siyano i, nani Pyongyang no Codang a patatikor a minokay i kitakit, nikawrira kalamkam sa marofo no Kahengangay a Khmer a hitay. Itini i 1976 a mihecaan saka pito a folad saka enem a romi'ad, o malacitodongay a mikowan no Kahengangay a Khmer ci Pol Pot i, mipalasawad to payso, milalap to finawlan nani tokay a patayra i papotal, paci'ci nira a papisaomah ato mipacok to cifana'ay a tamdaw. Itini i pikuwanan nira to tolo a mihecaan falo a folad i, mifatol cingra to kacacemleman a pikuwan. O nika cahif, nika roray, lifong ato makari'angay a masamaanay a pades ko sapipatayan to kalilima no finawlan i kitakit, o cecay no sakacipadesan ko ci'edesay ato makari'angay a nikademakan no tamdaw i saka 20 a sici. I pakayniay to papotal a kitakit i, o pikuwan ni Pol Pot no Kahengangay a Khmer i, o nika fangafan to sifo no Vietnam i kalingangan no Vietnam itiya ho a karawrawan, mangalef midefong to sakowan no pala no Vietnam ato milomek to finawlan no Vietnam. O nika masasiwidawidang to kapolonan a kitakit no Cukoku i, roma i, kalatatiih no Congko ato Russia, saka malaladof ko Kanpociya to Cukoku a milifet to Vietnam ato Sulin. Oya Mincoay a Kanpociya i, pakacoker ko Linhoko a misimaw, saka pakaala to kamaro'an no Linhoko.''' I 1978 a mihecaan saka safaw toosa a folad, '''midefong ko hitay no Vietnam to Kanpociya, ta micalap to Phnom Penh itini i 1979 a mihecaan saka cecay a folad saka pito a romi'ad. Ona kapot no Sapifalicay a Lekatep no Finawlan no Kamer ato i loma' no Kyosanto a pacoliay i, malaladof a patireng to Sapifalicay a finawlan a Lekatep no Kanpociya, ikor i mapalasawad to koya kacacemleman a pipatay no Kahengangay a Khmer. Malowad koya Kahengangay a Khmer a milaliw to i ka'amis-ka'etip a kalingangan no Kanpociya ato Thailand. Nikawrira oya Kapolonan a Kitakit no Kanpociya i, o pinengeng no kasakitakit i, o nikadipdip no Vietnam, nawhani caay ka pihai no sa'alomanay a kitakit i hekal, saka mitatoy ho koya Kahengangay a Khmer toya kamaro'an no Mincoay a Kanpociya i Linhoko. Kirami i, mapahapinang no hitay no Vietnam a mapawacay ko sakacitati'ih a demak i, masawad to ko picoker no kasakitakit.''' I 1989 a mihecaan saka cecay a folad saka enem a romi'ad, '''miliyas ko polong no finawlan a hitay no Vietnam to Kanpociya. Mafalic ko ngangan noya Kapolongan a Kitakit no Kanpociya o “Kitakit no Kanpociya”, o sakapiala to pihai no kasakitakit. I 1991 a mihecaan, maherek ko masaso'ayaway a laloodan, misawad ko Kanpociya toya cecayay a kasafelaw a pikowan ato harateng no Marekese-Lening. Mafalic ko ngangan noya Sapifalicay a Lekatep no Finawlan no Kanpociya o “Lekatep no Finawlan no Kanpociya”. I 1993 a mihecaan, mapadama no Lekatep no Kasakitakit ko Kanpociya a misingkiw to kitakit no Kanpociya, pakaala ko noya mikihontianay a Fongsinpike a kasafelaw to 45.5% a paya a malasakakaay a kasafelaw, roma i, o nikeridan ci Hon Sen a Lekatep no Finawlan ko sakatosa. Ya nipipatalaw ni Hon Senan to tosaay a kasafelaw i, mahekelong a patireng to malacecay a pikowan no sifo. I 1993 a mihecaan saka siwa a folad saka tosa polo' ira ko sepat a romi'ad,''' === '''Palapalaan(地理)''' === O dadahal no sera ira ko 181,035 km², o polong no kitakit i,misilsilan maka24 ko etal ato cecay a no Hontian a Tokay, ika’amis malafiyaw ato Tayko, Lyawko, ikatimol i,madado’edo’ ko pala ato Yienan, isakatimol no sa’etipan misi’ayaway to Sinlowan(暹羅灣). O kakaya’ no lislis no riyar ira ko 443 km,ilaloma’ nona kitakit ira ko cecay a fanaw o Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖; Roma a tilid: Tonlé Sap), o pifotingan, pialaan to nanom itini, o saka’orip tamtamdaw.Mahaop ko 20% no polong a sera o liomahan. 24 ko kasaetal sakowan, sepatay aca ko misi’ayaway to riyar a sakowan, tolo ko niyahay pikowan a sakowan, 172 ko mamangay a etal. O tahapinangan a pala i, o isifo’ay nona kitakit a Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖), Pasa ’alo ato nani ka’amis taratimol a mihifalat tona kitakit a Mikong ’alo,isifo’ay no kitakit a dafdaf i,mahaop ko 3/4 no polong a sera no kitakit. O Tonlisa Fanaw ato Mikong ’alo nani tongroh no riyar 100 m ko ka’akawang.sa’akawang sa nani tongroh no riyar i,masakefohkefohay ko pala,o itiraay i sakatimol no sa’etipay a Toko lotok mitifacay to 1500 m ko ka’akawang, nani ka’amisay no sa’etipan taratimol sa no sa’etipan ko do’edo’edo. O itiraay I kawali a Awlar Lotok(Phnom Aural)o sa’akawangay no Kanpociya kitakita, tahiraay to 1771 m ko ka’akawang. === '''Siici(政治)''' === Itiyaay i 1993 mihecan a kinpo tatapangan rikec no kitakit, misetek to faco no kitakit o Hontian Kitakit, masasiiked ko Misanga’ay to rikec, Matayal to Demak ato Misawkitay,toloay ko kasasiiked no sakowan ’icel. O honti i,tahira i patay ko kalasawara’an,kakomodan no sofitay, o tahapinangan no kalacecay no kitakit ato kaira no kitakit a tahadahoc, ira heca ko ’icel mitedal to tata’angay raraw no malofoay tamdaw. Ano cakapakatayal ato ano miholol i romaay kitakit ko honti, o tapang no Fafa’eday Pikaykian no Kitakit ko mamiceror to tayal no honti.Ano mapatay ko honti, o tapang no sifo, kakeridan no tosaay rekad no mipaypayay a Fociyaw, o tapang no Fafa’eday Pikaykian ato Finawlan Pikaykian polong han 9 ko tamdaw misanga’ to iingkay, masasowal a misimsim to mamalahonti nani laloma’an no honti, patireng to fa’elohay a honti. === '''Kicai(經濟)''' === O cecay no polong a cowaho kacomahad ko ’orip a kotakit ko Kanpociya,ira ko 4 a hecek no pili’etanan nona kitakit, oriraan i,o pihololan no lafang, mitelekay to riko’, misaloma ato liomah. Oninian haw i,cowa ka citolas ko fodfod tona kitakit, orasaka, macara ko sapicomahadaw to kicai no kitakit, kalomihecaan a kacomahad no kicai tahiraay aca i 7% ko sa’osi.orasaka, tadamatatifac ko kasasiroma no cipaysoay ato manikaway ko ’orip, o manikaway a tamdaw i,awa ko sapaising, cakapapitilid to ka’emangay,tada awa ko fana’ to maamaan. I 2006 miheca, o mipalafangay a tayni cilafas to 170 ko ofad,[3]2005 miheca makarkar i riyar ko kasolin a simal ato palapalaan a kaso, i 2009 ano ca i 2010 miheca a misatapang paliwal, tata’ang ko pisiwar to kacomahad no kicai no Kanpociya a manga’ay. [1] === '''Tamdaw(人口)''' === O polong a tamdaw no Konpociya ira ko 1550 ofad, o Kanpociya a finacadan mahaop ko 90% ko ka’aloman, ira ho roma a mamangay a finacadan o Kuwaping mahaop ko 1%, o Cing finacadan(Kuwaping a sowal:京族; Roma a tilid:Gin)mahaop ko 9%, o Laos(Kuwaping a sowal:佬族)ato Tay finacadan, ira ho ko masasiromaromaay a mamangay a 20 ko finacadan,oninian i,ira ko ikemoday no lotok a maro’. O lalen no ’orip i, 71.41 ko mihecaan. == '''Sowal(語言)''' == O tamdaw no Kanpociya sahetoay mira’oyay to sowal ato tilid no Kanpociya,ira kono niyah a sa’osi,itini i Kanpociya ikakaay ko katenak no Kanpociya pasasotiri’en ato no Arapiya a sa’osi. O sowal no Kuwaping itini ono Cawco a sowal(Ikiris a sowal: Teochew ano ca Chiuchow),o cecay a sowal no Payrang itini i Taywan.ono niyah a sowal ko hasowal no kasasiromaroma a finacadan. Itiya ho halafin malamicowatan a sokowan no Franso ko Kanpociya, orasaka, o sakatosa a matenakay a sowal ko Franso a sowal, nikawrira, anini sato cowa ka matiya toya i’ayaway ko katenak no Franso a sowal. Tahanini sato i,adihay to ko katayalan cemahad to ko kicai ’aloman ko tayniay a misanga’ to kofa ko Kuwaping a tamadaw, orasaka, matenak ko sowal no Kuwaping ato Ikiris a sowal i Kanpociya. [[Faylo:Kraing_Tbong_VB_01_06_6.JPG|縮圖|[[Faylo:Conbodia2.ogg|縮圖]]niyaro' (Kraing Tbong )]] === '''Pitooran(宗教)''' === O mipaypayay a Fociyaw koni pasetekan malo no kitakit a pitooran, i matini mahaop ko 95% no polong a tamdaw no Kanpociya ko mitooray tonini, sakakaay ko ka’aloman ko mitooray i,o Kanpociya a tamdaw, malecad ato fiyaw a Tayko. O itiniay a Kuwaping ato Cin finacadan o Tacen Fociya(Kuwaping a sowal:大乘佛教;Ikiris a sowal:mahāyāna buddhism), Tinsikyo ato Fa’elohay a Kristoan, o Can finacadan(Kuwaping a sowal:占族;Ikiris a sowal:Urang Campa)[5] [6] o Islan Ciyaw ko pitooran, ira ho cowa ka ’aloman a tamdaw o mitooray to pawidangay. === '''Punka(文化)''' === O sakero no Kanpociya tolo ko kasasiiked:o to’asan sakero, niyaro’ay sakero, ato sapalafang sakero. O tahapinangan no Kanpociya a sakero i,ono to’asan sakero. Adihay ko masariromaromaay a siikeday a pisalaan no lafang itini, o cinganganay i kalokitakit i, itiraay i ka’amis no kitakit a [[Faylo:Fishsale.jpg|縮圖|[[Faylo:Conbodia.ogg|縮圖]]itaminaay paliwal to dafong(Fishsale)]] no hekalay kitakit o Wukoku(Kuwaping a sowal:吳哥窟 [7]Roma a tilid: ʾṅ̥grvt̥t=ʾaṅgaravatta).isasifo’an no kitakit i, tadaadihay ko nipatirengan Fyo pipaypayan, isaka’etipan ira ko Tonlisa Fanaw, o lalen no ’ngongol no nanom ira ko cecay laya’, o kakahad i,ira ko 1,700 km²,manga’ay a pakatamina a minengneng to tataparan. Itini tona fanaw ’aloman ko kalaloma’ hananay ko tamina a ’orip, isakatimol dihekoay ko cidal, toloay ko mihaian no Linheko a rocok no punka no Kanpociya. === '''Tahapinangan a Tilid (參考文獻)''' === [1] 劍浮沙(梵語:Kamboja)是印度列國時代的十六雄國之一,又譯為甘菩遮國。 [2] Relazione del primo viaggio intorno al mondo - Wikisource. it.wikisource.org. [2019-08-07]. (原始內容存檔於2018-11-22) [3] 1.7 million. [2007-07-27]. (原始內容存檔於2013-12-02). [4] 廣西對柬埔寨投資呈爆發式增長 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館)news.xinhuanet.com [5] Andaya, Leonard Y. Leaves of the same tree: trade and ethnicity in the Straits of Melaka. University of Hawaii Press. 2008: 44 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-0-8248-3189-9</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08) [6] Reid, Anthony. Verandah of violence: the background to the Aceh problem. NUS Press. 2006: 8 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-9971-69-331-2</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08). [7] 中國地名委員會. 外国地名译名手册. 商務印書館. 1993: 31. <nowiki>ISBN 7-100-00798-4</nowiki>. Ângkôr Wat 【柬】 吳哥窟; === '''Pikafitan i papotal(外部連結)''' === •(英文)柬埔寨王國 - Cambodia e-Gov •(英文)柬埔寨電子簽證 - Cambodia e-Visa (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(繁體中文)柬埔寨旅遊部官方網站 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(英文)柬埔寨旅遊指南 •(英文)開放式目錄計劃中和柬埔寨相關的內容 •(英文) 維基媒體的柬埔寨地圖集 • 維基導遊上有關柬埔寨(繁體中文)的旅行指南 • 維基導遊上有關柬埔寨(法文)的旅行指南 • 維客旅行上的柬埔寨 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) • OpenStreetMap上有關柬埔寨的地理資訊 •谷歌地圖 7utyuowwzk1cfj379mb78iraj0dys7z 49129 49128 2026-05-30T11:41:45Z Haratal 3361 49129 wikitext text/x-wiki == Kanpociya Hontian Kitakit(柬埔寨王國) == === ''T'''akaray sowal(概要)''''' === Kanpociya Hontian Kitakit([[kuwaping a sowal]]: 柬埔寨王國) [[Kanpociya sowal]]:高棉語:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; [[Kuwaping sowal]]: 柬埔寨王國), itiraay i [[Faylo:Flag_of_Cambodia.svg|縮圖|Flag of Cambodia]] a Pecihan-Kanatal中南半島,Katimol-Sakawalian Aciya a Korapaw東南亞大陸地區 ko kaitiraan nona [[kitakit]], o syoto tatapangan a tokay o [[Cinpin]](Kanpociya sowal:ក្រុងភ្នំពេញ,Roma a tilid:krong Phnum Pɨñ; Kuwaoing sowal:金邊). O kapot no Linheko ato Katimol-Sakawalian Aciya kitakit a Katatelekan. Isaka’etip no Kanpociya i,malalocokay ato Tayko, isaka’amis no sakawali Malala’eday ato Laoko, isakawali ato sakatimol no sawalian malafiyaw ato Yienan, ikatimol o SinloKihaw(暹羅灣). Hato masadangahay ko pala no Kanpociya,tolo no pasitiraan o tapolo ato tokos, isifo’ o dadahalay a cihenekay dafdaf, ona sera tonini makinatolo no sepat no polong sera no kitakit. Ira ko tata’akay ‘alo Mikong-‘alo(湄公河), ira ho tata’angay a fanaw o Tonglisa-fanaw(Kanpociya sowal:បឹងទន្លេសាប,Roma a tilid:Tonlé Sap; Kuwaping sowal: 洞里薩湖). === '''Nangan no kitakit(國名)''' === O tadangangan no Kanpociya o Kanpociya Hontian Kitakit(Kanpociya sowal:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; Kuwaping sowal:柬埔寨王國)。O 「ព្រះ」hananay i, fangcalay sanay「神聖的」,o 「រាជាណាចក្រ」hananay i,o honti sanay「王國」, o「កម្ពុជា」hananay i,o Kanpociya sanay「柬埔寨」. Ona ngangan tonini i,nani「कम्बोजदेश」(Kambujadeśa)(Ikiris sowal:Sanskrit; Kuwaping sowal:梵語),o maan ko imi nona sowal han i, o 「sera ni Cinfusa 」[1] sanay. Ona ngangan no Kanpociya itini i rikisi no kuwaping itiraay ho i Tonghan(東漢 25-220 mihecaan)iraay to a matilid,nikawrira adihay ko masasiromaromaay a pangangan, tahira to i Min Wanli a mihecahecaan(明朝萬曆) nga’ sacecay sanay to a pangangan to Kanpociya(柬埔寨) . Itini I nitilidan no Sa’etipay-Kitakit i,o misahinahinamay tamdaw ci [[Faylo:Location_Cambodia_ASEAN.svg|縮圖|Location Cambodia ASEAN]] (Italiya sowal:Antonio Pigafetta; Kuwaping sowal:安東尼奧·皮加費塔) o 「Camogia」[2] hananay ningra a pangangan. === Likisi(歷史) === O to’asan a parayrayan a kitakit i Conan-pan-tao ko Kanpociya, matafesiw to ko tosa a patek (2000) a mihecaan ko likisi nira. '''O nalacolan no Payon: I yiesoan to cecay a sici i, i laloma’ no kitakit no Kanpociya i, ira ko Fnan a kitakit, o India ko nipatirengan nangra to tatapangan a pitooran no kitakit, saka mafiyak ko serangawan no India a malenaf. O tatapangan a pikowannan a ningri no Fnan i, o Viyadatapora (Vyadhapura, sowal no Fan: tokay no mi’adopay), itini i ngataay no Polamyen a sakowan no aniniay. Ira ko Meking a tarawadaw, nani saetip kaamisay pasayra i kawali a pasadak to riyar. I sasifoan no sakapito a sici no yiesoan, mapalahedaw no nani ka’amisan a Cenla ko Fnan, ma’atingid koya wawa no hongti no Fnan tayra i Cawa, itira sato a patireng to Santi a hongtian a kitakit.''' Ikor no nikapalahedaw no Cenla to Fnan i, '''matongal ko ’icel no kitakit. Tahira i pikowanan ni Ceyapoman sakacecay i, pakalowid haca cingra a mi’eco to sifo’ay ato ka’amisan a pala no Lawos. O kasalaled a pala i, i ka’amisan tahira i Nancaw, i katimolan i, tahira i rarem no Meking a tarawadaw, mihaop to aniniay a Kanpociya, Lawos ato katimolan no Yienan. Awaay ko teloc ni Ceyapoman sakacecay mamirayray to pikowanan. I kor no nikapatay nira i, o sona  nira ci Ceyatitaywi ko mamalahongti. Fahal sa milafodes ko kitakit, pangangan han no likisi tonini a demak to "O Tarawadaw a Cenla ato Hadhad a Cenla" a kalaloodan, pakarawraw i laloma'an no kitakit.''' I ka’ayaw kaikor no yiesoan no 787 a mihecaan i, '''oya pikowanan a tokay ci Sanpipora no Cidalay a hontian a kitakit i tarawadaw a Cenla, mapeleng a ma'eco no Saliyentra a hongtian a kitakit. Mapacok a mapatay koya hongti ci Mohipotifaman, malepel haca koya wawa no hongti (oya mamalahongti i ikor ci Ceyapoman sakatosa). Nani itiya ho sato, makowanan no i Cawaay a Saliyentra (Santi) a hongtian a kitakit koya tarawadaw a Cenla, tahira i nikalafac ni Ceyapoman sakatosa nani Cawa, ta misiiked cingra a malahongti. Palacecay ci Ceyapoman sakatosa a mikowan to tarawadaw a Cenla ato hadhad a Cenla. Itira i ka’amisan-kawali no Ankor to paka tolo polo' a kongliay i Lici a lotok, saka mipatireng to Ankor a hontian a kitakit.''' O Ankor a hongtian a kitakit, o pangangan han haca to Kemer a hongtian a kitakit, '''tahira i saka safaw tosa a sici i, tadamatedi'ay ko kitakit, tadamakapahay ko serangawan. O kasalaled a pala nira i, mihaop to polong no aniniay a Kanpociya, ato kasa'etal a pala no Taylen, Lawos ato Yienan. I saka safaw tolo a sici i, matenak ko Sancopo a Fociw (Theravada a Fociw) nani Sililanka a tayni. Itini i saka 1430 a mihecaan (saka-lima a mihecaan no Siyande no Min), midefong ko Sinlo to Kanpociya, milikot to tokay no Ankor to pakapito a folad, o sakaheci ko pakapeleng to Ankor. O nika tadamangata no Ankor to Sinlo i, o sakasawad to Ankor, mafolaw tayra i Kinpen a mipatireng to ningri itira. Nani itiya sato, maroray ko 'icel no Kanpociya, misi'ayaw to ka'ayaw ato kaikolan no Yienan ato Sinlo a tosaay a fiyaw a kitakit a midefong, pangangan han tonini a karawrawan a mihecahecaan to "O to'eman a citay". Micalap ko Yienan to la'enoay a Kanpociya (oya sacumodan no Mikong a tarawadaw a pala), oni ko sakamalala'isan a demak.''' Itini i saka 1296 a mihecaan, miocor ko Yincaw ci Cew-takowan a mihilap to Ankor a hongtian a kitakit, '''pakacecay a mihecaan ko nipihilap nira. Pinokay sato i, mitilid ci Cew-takowan to cecay a codad "Cen-la-fong-to-ci", o pisiwkayan no codad to lekakawa no pikowan, sici ato kicay, saki'orip, palapalaan ato fonka. Caay ko pisiwkayan aca ko pi'arawan nira i, ira ho ko sepat a polo' a tadamaanay a liyad. Tahira sato i saka safaw siwa a sici, falicen no tamdaw ko codad to sowal no France, Germany ato inko ato masamaanay a sowal. I ka'ayaw no pikowanan no Fakong to Ankor, o pakakalimelaan a tadamaanay a likisi a codad no Kanpociya.''' O picowatan no France a pikuwan to Indocina, nani 1863 tahira i 1953 a mihecaan, '''micalap ko France a micingcing tonini a pala (O pidefong no Yoropa ato Amirika a kitakit to ni'ecoan a pala). I 1863 a mihecaan, paci'cien no France ko Kanpociya a micingcing, mala o pisimawan a kitakit. I sakatosa a kalaloodan a hekal, nani 1942 a mihecaan tahira i 1945 a mihecaan, micalap ko Ripon to Kanpociya. Ikol no kalaloodan i, itini i 1953 a mihecaan saka safaw cecay a folad saka siwa a romi'ad, misiiked ko Kanpociya a miliyas to pikowan no France. Satapang i, o pikuwan no hongti, o sakacecayay a hongtian a kitakit no Kanpociya, itini i pikowan ni Siyanoan i, o kitenokay ko sapikowan.''' Miteka i tenok no 1960 a mihecaan, '''ona toloay a ci’icelay a kitakit, o Congko, o Amirika ato o Solin, mapolong a midefong tonini a Indocina a pala a micowat ato mikowan. Mafiyok ko nikakemet no kasakitakit ato kalaloodan no Vietnam i, malalood ko laloma'ay no Kanpociya. Itini i 1970 a mihecaan saka tolo a folad saka safaw falo a romi'ad, ci Lon Nol a Ciyancin, oya mikiAmirikaay ko faloco' nira, mifodfod to sifo, mipalasawad to sakahontian a patireng to Kapolongan a Kitakit no Khmer. Roma i, o mikiCongkoay ci Siyano a honti i, pasonolay tarira i Beijing a maro'. I kalaloodan no Vietnam i, malala'is ko hitay no timolay a Vietnam, hitay no Amirika, sifoay ni Lon Nol a hitay ato hitay no amisay a Vietnam (o Kahengangay a Khmer a hitay), ta pakatati'ih to 'orip no finawlan i laloma' no Kanpociya.''' Itini i 1975 a mihecaan saka sepat a folad saka safaw pito a romi'ad, '''ikor no piliyas no hitay no Amirika to ningri no Kanpociya i Phnom Penh i, mi'eco ko nikeridan ni Pol Pot a congsoci no Kyosanto no Kanpociya a Kahengangay a Khmer toya ningri, patireng to Mincoay a Kanpociya a sifo. Oya hongti ci Siyano i, nani Pyongyang no Codang a patatikor a minokay i kitakit, nikawrira kalamkam sa marofo no Kahengangay a Khmer a hitay. Itini i 1976 a mihecaan saka pito a folad saka enem a romi'ad, o malacitodongay a mikowan no Kahengangay a Khmer ci Pol Pot i, mipalasawad to payso, milalap to finawlan nani tokay a patayra i papotal, paci'ci nira a papisaomah ato mipacok to cifana'ay a tamdaw. Itini i pikuwanan nira to tolo a mihecaan falo a folad i, mifatol cingra to kacacemleman a pikuwan. O nika cahif, nika roray, lifong ato makari'angay a masamaanay a pades ko sapipatayan to kalilima no finawlan i kitakit, o cecay no sakacipadesan ko ci'edesay ato makari'angay a nikademakan no tamdaw i saka 20 a sici. I pakayniay to papotal a kitakit i, o pikuwan ni Pol Pot no Kahengangay a Khmer i, o nika fangafan to sifo no Vietnam i kalingangan no Vietnam itiya ho a karawrawan, mangalef midefong to sakowan no pala no Vietnam ato milomek to finawlan no Vietnam. O nika masasiwidawidang to kapolonan a kitakit no Cukoku i, roma i, kalatatiih no Congko ato Russia, saka malaladof ko Kanpociya to Cukoku a milifet to Vietnam ato Sulin. Oya Mincoay a Kanpociya i, pakacoker ko Linhoko a misimaw, saka pakaala to kamaro'an no Linhoko.''' I 1978 a mihecaan saka safaw toosa a folad, '''midefong ko hitay no Vietnam to Kanpociya, ta micalap to Phnom Penh itini i 1979 a mihecaan saka cecay a folad saka pito a romi'ad. Ona kapot no Sapifalicay a Lekatep no Finawlan no Kamer ato i loma' no Kyosanto a pacoliay i, malaladof a patireng to Sapifalicay a finawlan a Lekatep no Kanpociya, ikor i mapalasawad to koya kacacemleman a pipatay no Kahengangay a Khmer. Malowad koya Kahengangay a Khmer a milaliw to i ka'amis-ka'etip a kalingangan no Kanpociya ato Thailand. Nikawrira oya Kapolonan a Kitakit no Kanpociya i, o pinengeng no kasakitakit i, o nikadipdip no Vietnam, nawhani caay ka pihai no sa'alomanay a kitakit i hekal, saka mitatoy ho koya Kahengangay a Khmer toya kamaro'an no Mincoay a Kanpociya i Linhoko. Kirami i, mapahapinang no hitay no Vietnam a mapawacay ko sakacitati'ih a demak i, masawad to ko picoker no kasakitakit.''' I 1989 a mihecaan saka cecay a folad saka enem a romi'ad, '''miliyas ko polong no finawlan a hitay no Vietnam to Kanpociya. Mafalic ko ngangan noya Kapolongan a Kitakit no Kanpociya o “Kitakit no Kanpociya”, o sakapiala to pihai no kasakitakit. I 1991 a mihecaan, maherek ko masaso'ayaway a laloodan, misawad ko Kanpociya toya cecayay a kasafelaw a pikowan ato harateng no Marekese-Lening. Mafalic ko ngangan noya Sapifalicay a Lekatep no Finawlan no Kanpociya o “Lekatep no Finawlan no Kanpociya”. I 1993 a mihecaan, mapadama no Lekatep no Kasakitakit ko Kanpociya a misingkiw to kitakit no Kanpociya, pakaala ko noya mikihontianay a Fongsinpike a kasafelaw to 45.5% a paya a malasakakaay a kasafelaw, roma i, o nikeridan ci Hon Sen a Lekatep no Finawlan ko sakatosa. Ya nipipatalaw ni Hon Senan to tosaay a kasafelaw i, mahekelong a patireng to malacecay a pikowan no sifo. I 1993 a mihecaan saka siwa a folad saka tosa polo' ira ko sepat a romi'ad, mipatopa ko kayi no Kanpociya to fa'elohay a kinpo, mapatiko haca ko hontian a pikowan,''' === '''Palapalaan(地理)''' === O dadahal no sera ira ko 181,035 km², o polong no kitakit i,misilsilan maka24 ko etal ato cecay a no Hontian a Tokay, ika’amis malafiyaw ato Tayko, Lyawko, ikatimol i,madado’edo’ ko pala ato Yienan, isakatimol no sa’etipan misi’ayaway to Sinlowan(暹羅灣). O kakaya’ no lislis no riyar ira ko 443 km,ilaloma’ nona kitakit ira ko cecay a fanaw o Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖; Roma a tilid: Tonlé Sap), o pifotingan, pialaan to nanom itini, o saka’orip tamtamdaw.Mahaop ko 20% no polong a sera o liomahan. 24 ko kasaetal sakowan, sepatay aca ko misi’ayaway to riyar a sakowan, tolo ko niyahay pikowan a sakowan, 172 ko mamangay a etal. O tahapinangan a pala i, o isifo’ay nona kitakit a Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖), Pasa ’alo ato nani ka’amis taratimol a mihifalat tona kitakit a Mikong ’alo,isifo’ay no kitakit a dafdaf i,mahaop ko 3/4 no polong a sera no kitakit. O Tonlisa Fanaw ato Mikong ’alo nani tongroh no riyar 100 m ko ka’akawang.sa’akawang sa nani tongroh no riyar i,masakefohkefohay ko pala,o itiraay i sakatimol no sa’etipay a Toko lotok mitifacay to 1500 m ko ka’akawang, nani ka’amisay no sa’etipan taratimol sa no sa’etipan ko do’edo’edo. O itiraay I kawali a Awlar Lotok(Phnom Aural)o sa’akawangay no Kanpociya kitakita, tahiraay to 1771 m ko ka’akawang. === '''Siici(政治)''' === Itiyaay i 1993 mihecan a kinpo tatapangan rikec no kitakit, misetek to faco no kitakit o Hontian Kitakit, masasiiked ko Misanga’ay to rikec, Matayal to Demak ato Misawkitay,toloay ko kasasiiked no sakowan ’icel. O honti i,tahira i patay ko kalasawara’an,kakomodan no sofitay, o tahapinangan no kalacecay no kitakit ato kaira no kitakit a tahadahoc, ira heca ko ’icel mitedal to tata’angay raraw no malofoay tamdaw. Ano cakapakatayal ato ano miholol i romaay kitakit ko honti, o tapang no Fafa’eday Pikaykian no Kitakit ko mamiceror to tayal no honti.Ano mapatay ko honti, o tapang no sifo, kakeridan no tosaay rekad no mipaypayay a Fociyaw, o tapang no Fafa’eday Pikaykian ato Finawlan Pikaykian polong han 9 ko tamdaw misanga’ to iingkay, masasowal a misimsim to mamalahonti nani laloma’an no honti, patireng to fa’elohay a honti. === '''Kicai(經濟)''' === O cecay no polong a cowaho kacomahad ko ’orip a kotakit ko Kanpociya,ira ko 4 a hecek no pili’etanan nona kitakit, oriraan i,o pihololan no lafang, mitelekay to riko’, misaloma ato liomah. Oninian haw i,cowa ka citolas ko fodfod tona kitakit, orasaka, macara ko sapicomahadaw to kicai no kitakit, kalomihecaan a kacomahad no kicai tahiraay aca i 7% ko sa’osi.orasaka, tadamatatifac ko kasasiroma no cipaysoay ato manikaway ko ’orip, o manikaway a tamdaw i,awa ko sapaising, cakapapitilid to ka’emangay,tada awa ko fana’ to maamaan. I 2006 miheca, o mipalafangay a tayni cilafas to 170 ko ofad,[3]2005 miheca makarkar i riyar ko kasolin a simal ato palapalaan a kaso, i 2009 ano ca i 2010 miheca a misatapang paliwal, tata’ang ko pisiwar to kacomahad no kicai no Kanpociya a manga’ay. [1] === '''Tamdaw(人口)''' === O polong a tamdaw no Konpociya ira ko 1550 ofad, o Kanpociya a finacadan mahaop ko 90% ko ka’aloman, ira ho roma a mamangay a finacadan o Kuwaping mahaop ko 1%, o Cing finacadan(Kuwaping a sowal:京族; Roma a tilid:Gin)mahaop ko 9%, o Laos(Kuwaping a sowal:佬族)ato Tay finacadan, ira ho ko masasiromaromaay a mamangay a 20 ko finacadan,oninian i,ira ko ikemoday no lotok a maro’. O lalen no ’orip i, 71.41 ko mihecaan. == '''Sowal(語言)''' == O tamdaw no Kanpociya sahetoay mira’oyay to sowal ato tilid no Kanpociya,ira kono niyah a sa’osi,itini i Kanpociya ikakaay ko katenak no Kanpociya pasasotiri’en ato no Arapiya a sa’osi. O sowal no Kuwaping itini ono Cawco a sowal(Ikiris a sowal: Teochew ano ca Chiuchow),o cecay a sowal no Payrang itini i Taywan.ono niyah a sowal ko hasowal no kasasiromaroma a finacadan. Itiya ho halafin malamicowatan a sokowan no Franso ko Kanpociya, orasaka, o sakatosa a matenakay a sowal ko Franso a sowal, nikawrira, anini sato cowa ka matiya toya i’ayaway ko katenak no Franso a sowal. Tahanini sato i,adihay to ko katayalan cemahad to ko kicai ’aloman ko tayniay a misanga’ to kofa ko Kuwaping a tamadaw, orasaka, matenak ko sowal no Kuwaping ato Ikiris a sowal i Kanpociya. [[Faylo:Kraing_Tbong_VB_01_06_6.JPG|縮圖|[[Faylo:Conbodia2.ogg|縮圖]]niyaro' (Kraing Tbong )]] === '''Pitooran(宗教)''' === O mipaypayay a Fociyaw koni pasetekan malo no kitakit a pitooran, i matini mahaop ko 95% no polong a tamdaw no Kanpociya ko mitooray tonini, sakakaay ko ka’aloman ko mitooray i,o Kanpociya a tamdaw, malecad ato fiyaw a Tayko. O itiniay a Kuwaping ato Cin finacadan o Tacen Fociya(Kuwaping a sowal:大乘佛教;Ikiris a sowal:mahāyāna buddhism), Tinsikyo ato Fa’elohay a Kristoan, o Can finacadan(Kuwaping a sowal:占族;Ikiris a sowal:Urang Campa)[5] [6] o Islan Ciyaw ko pitooran, ira ho cowa ka ’aloman a tamdaw o mitooray to pawidangay. === '''Punka(文化)''' === O sakero no Kanpociya tolo ko kasasiiked:o to’asan sakero, niyaro’ay sakero, ato sapalafang sakero. O tahapinangan no Kanpociya a sakero i,ono to’asan sakero. Adihay ko masariromaromaay a siikeday a pisalaan no lafang itini, o cinganganay i kalokitakit i, itiraay i ka’amis no kitakit a [[Faylo:Fishsale.jpg|縮圖|[[Faylo:Conbodia.ogg|縮圖]]itaminaay paliwal to dafong(Fishsale)]] no hekalay kitakit o Wukoku(Kuwaping a sowal:吳哥窟 [7]Roma a tilid: ʾṅ̥grvt̥t=ʾaṅgaravatta).isasifo’an no kitakit i, tadaadihay ko nipatirengan Fyo pipaypayan, isaka’etipan ira ko Tonlisa Fanaw, o lalen no ’ngongol no nanom ira ko cecay laya’, o kakahad i,ira ko 1,700 km²,manga’ay a pakatamina a minengneng to tataparan. Itini tona fanaw ’aloman ko kalaloma’ hananay ko tamina a ’orip, isakatimol dihekoay ko cidal, toloay ko mihaian no Linheko a rocok no punka no Kanpociya. === '''Tahapinangan a Tilid (參考文獻)''' === [1] 劍浮沙(梵語:Kamboja)是印度列國時代的十六雄國之一,又譯為甘菩遮國。 [2] Relazione del primo viaggio intorno al mondo - Wikisource. it.wikisource.org. [2019-08-07]. (原始內容存檔於2018-11-22) [3] 1.7 million. [2007-07-27]. (原始內容存檔於2013-12-02). [4] 廣西對柬埔寨投資呈爆發式增長 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館)news.xinhuanet.com [5] Andaya, Leonard Y. Leaves of the same tree: trade and ethnicity in the Straits of Melaka. University of Hawaii Press. 2008: 44 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-0-8248-3189-9</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08) [6] Reid, Anthony. Verandah of violence: the background to the Aceh problem. NUS Press. 2006: 8 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-9971-69-331-2</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08). [7] 中國地名委員會. 外国地名译名手册. 商務印書館. 1993: 31. <nowiki>ISBN 7-100-00798-4</nowiki>. Ângkôr Wat 【柬】 吳哥窟; === '''Pikafitan i papotal(外部連結)''' === •(英文)柬埔寨王國 - Cambodia e-Gov •(英文)柬埔寨電子簽證 - Cambodia e-Visa (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(繁體中文)柬埔寨旅遊部官方網站 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(英文)柬埔寨旅遊指南 •(英文)開放式目錄計劃中和柬埔寨相關的內容 •(英文) 維基媒體的柬埔寨地圖集 • 維基導遊上有關柬埔寨(繁體中文)的旅行指南 • 維基導遊上有關柬埔寨(法文)的旅行指南 • 維客旅行上的柬埔寨 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) • OpenStreetMap上有關柬埔寨的地理資訊 •谷歌地圖 ivt4li8t9y3ntnnppcfb4ga82cdtv27 49130 49129 2026-05-30T11:42:16Z Haratal 3361 49130 wikitext text/x-wiki == Kanpociya Hontian Kitakit(柬埔寨王國) == === ''T'''akaray sowal(概要)''''' === Kanpociya Hontian Kitakit([[kuwaping a sowal]]: 柬埔寨王國) [[Kanpociya sowal]]:高棉語:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; [[Kuwaping sowal]]: 柬埔寨王國), itiraay i [[Faylo:Flag_of_Cambodia.svg|縮圖|Flag of Cambodia]] a Pecihan-Kanatal中南半島,Katimol-Sakawalian Aciya a Korapaw東南亞大陸地區 ko kaitiraan nona [[kitakit]], o syoto tatapangan a tokay o [[Cinpin]](Kanpociya sowal:ក្រុងភ្នំពេញ,Roma a tilid:krong Phnum Pɨñ; Kuwaoing sowal:金邊). O kapot no Linheko ato Katimol-Sakawalian Aciya kitakit a Katatelekan. Isaka’etip no Kanpociya i,malalocokay ato Tayko, isaka’amis no sakawali Malala’eday ato Laoko, isakawali ato sakatimol no sawalian malafiyaw ato Yienan, ikatimol o SinloKihaw(暹羅灣). Hato masadangahay ko pala no Kanpociya,tolo no pasitiraan o tapolo ato tokos, isifo’ o dadahalay a cihenekay dafdaf, ona sera tonini makinatolo no sepat no polong sera no kitakit. Ira ko tata’akay ‘alo Mikong-‘alo(湄公河), ira ho tata’angay a fanaw o Tonglisa-fanaw(Kanpociya sowal:បឹងទន្លេសាប,Roma a tilid:Tonlé Sap; Kuwaping sowal: 洞里薩湖). === '''Nangan no kitakit(國名)''' === O tadangangan no Kanpociya o Kanpociya Hontian Kitakit(Kanpociya sowal:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; Kuwaping sowal:柬埔寨王國)。O 「ព្រះ」hananay i, fangcalay sanay「神聖的」,o 「រាជាណាចក្រ」hananay i,o honti sanay「王國」, o「កម្ពុជា」hananay i,o Kanpociya sanay「柬埔寨」. Ona ngangan tonini i,nani「कम्बोजदेश」(Kambujadeśa)(Ikiris sowal:Sanskrit; Kuwaping sowal:梵語),o maan ko imi nona sowal han i, o 「sera ni Cinfusa 」[1] sanay. Ona ngangan no Kanpociya itini i rikisi no kuwaping itiraay ho i Tonghan(東漢 25-220 mihecaan)iraay to a matilid,nikawrira adihay ko masasiromaromaay a pangangan, tahira to i Min Wanli a mihecahecaan(明朝萬曆) nga’ sacecay sanay to a pangangan to Kanpociya(柬埔寨) . Itini I nitilidan no Sa’etipay-Kitakit i,o misahinahinamay tamdaw ci [[Faylo:Location_Cambodia_ASEAN.svg|縮圖|Location Cambodia ASEAN]] (Italiya sowal:Antonio Pigafetta; Kuwaping sowal:安東尼奧·皮加費塔) o 「Camogia」[2] hananay ningra a pangangan. === Likisi(歷史) === O to’asan a parayrayan a kitakit i Conan-pan-tao ko Kanpociya, matafesiw to ko tosa a patek (2000) a mihecaan ko likisi nira. '''O nalacolan no Payon: I yiesoan to cecay a sici i, i laloma’ no kitakit no Kanpociya i, ira ko Fnan a kitakit, o India ko nipatirengan nangra to tatapangan a pitooran no kitakit, saka mafiyak ko serangawan no India a malenaf. O tatapangan a pikowannan a ningri no Fnan i, o Viyadatapora (Vyadhapura, sowal no Fan: tokay no mi’adopay), itini i ngataay no Polamyen a sakowan no aniniay. Ira ko Meking a tarawadaw, nani saetip kaamisay pasayra i kawali a pasadak to riyar. I sasifoan no sakapito a sici no yiesoan, mapalahedaw no nani ka’amisan a Cenla ko Fnan, ma’atingid koya wawa no hongti no Fnan tayra i Cawa, itira sato a patireng to Santi a hongtian a kitakit.''' Ikor no nikapalahedaw no Cenla to Fnan i, '''matongal ko ’icel no kitakit. Tahira i pikowanan ni Ceyapoman sakacecay i, pakalowid haca cingra a mi’eco to sifo’ay ato ka’amisan a pala no Lawos. O kasalaled a pala i, i ka’amisan tahira i Nancaw, i katimolan i, tahira i rarem no Meking a tarawadaw, mihaop to aniniay a Kanpociya, Lawos ato katimolan no Yienan. Awaay ko teloc ni Ceyapoman sakacecay mamirayray to pikowanan. I kor no nikapatay nira i, o sona  nira ci Ceyatitaywi ko mamalahongti. Fahal sa milafodes ko kitakit, pangangan han no likisi tonini a demak to "O Tarawadaw a Cenla ato Hadhad a Cenla" a kalaloodan, pakarawraw i laloma'an no kitakit.''' I ka’ayaw kaikor no yiesoan no 787 a mihecaan i, '''oya pikowanan a tokay ci Sanpipora no Cidalay a hontian a kitakit i tarawadaw a Cenla, mapeleng a ma'eco no Saliyentra a hongtian a kitakit. Mapacok a mapatay koya hongti ci Mohipotifaman, malepel haca koya wawa no hongti (oya mamalahongti i ikor ci Ceyapoman sakatosa). Nani itiya ho sato, makowanan no i Cawaay a Saliyentra (Santi) a hongtian a kitakit koya tarawadaw a Cenla, tahira i nikalafac ni Ceyapoman sakatosa nani Cawa, ta misiiked cingra a malahongti. Palacecay ci Ceyapoman sakatosa a mikowan to tarawadaw a Cenla ato hadhad a Cenla. Itira i ka’amisan-kawali no Ankor to paka tolo polo' a kongliay i Lici a lotok, saka mipatireng to Ankor a hontian a kitakit.''' O Ankor a hongtian a kitakit, o pangangan han haca to Kemer a hongtian a kitakit, '''tahira i saka safaw tosa a sici i, tadamatedi'ay ko kitakit, tadamakapahay ko serangawan. O kasalaled a pala nira i, mihaop to polong no aniniay a Kanpociya, ato kasa'etal a pala no Taylen, Lawos ato Yienan. I saka safaw tolo a sici i, matenak ko Sancopo a Fociw (Theravada a Fociw) nani Sililanka a tayni. Itini i saka 1430 a mihecaan (saka-lima a mihecaan no Siyande no Min), midefong ko Sinlo to Kanpociya, milikot to tokay no Ankor to pakapito a folad, o sakaheci ko pakapeleng to Ankor. O nika tadamangata no Ankor to Sinlo i, o sakasawad to Ankor, mafolaw tayra i Kinpen a mipatireng to ningri itira. Nani itiya sato, maroray ko 'icel no Kanpociya, misi'ayaw to ka'ayaw ato kaikolan no Yienan ato Sinlo a tosaay a fiyaw a kitakit a midefong, pangangan han tonini a karawrawan a mihecahecaan to "O to'eman a citay". Micalap ko Yienan to la'enoay a Kanpociya (oya sacumodan no Mikong a tarawadaw a pala), oni ko sakamalala'isan a demak.''' Itini i saka 1296 a mihecaan, miocor ko Yincaw ci Cew-takowan a mihilap to Ankor a hongtian a kitakit, '''pakacecay a mihecaan ko nipihilap nira. Pinokay sato i, mitilid ci Cew-takowan to cecay a codad "Cen-la-fong-to-ci", o pisiwkayan no codad to lekakawa no pikowan, sici ato kicay, saki'orip, palapalaan ato fonka. Caay ko pisiwkayan aca ko pi'arawan nira i, ira ho ko sepat a polo' a tadamaanay a liyad. Tahira sato i saka safaw siwa a sici, falicen no tamdaw ko codad to sowal no France, Germany ato inko ato masamaanay a sowal. I ka'ayaw no pikowanan no Fakong to Ankor, o pakakalimelaan a tadamaanay a likisi a codad no Kanpociya.''' O picowatan no France a pikuwan to Indocina, nani 1863 tahira i 1953 a mihecaan, '''micalap ko France a micingcing tonini a pala (O pidefong no Yoropa ato Amirika a kitakit to ni'ecoan a pala). I 1863 a mihecaan, paci'cien no France ko Kanpociya a micingcing, mala o pisimawan a kitakit. I sakatosa a kalaloodan a hekal, nani 1942 a mihecaan tahira i 1945 a mihecaan, micalap ko Ripon to Kanpociya. Ikol no kalaloodan i, itini i 1953 a mihecaan saka safaw cecay a folad saka siwa a romi'ad, misiiked ko Kanpociya a miliyas to pikowan no France. Satapang i, o pikuwan no hongti, o sakacecayay a hongtian a kitakit no Kanpociya, itini i pikowan ni Siyanoan i, o kitenokay ko sapikowan.''' Miteka i tenok no 1960 a mihecaan, '''ona toloay a ci’icelay a kitakit, o Congko, o Amirika ato o Solin, mapolong a midefong tonini a Indocina a pala a micowat ato mikowan. Mafiyok ko nikakemet no kasakitakit ato kalaloodan no Vietnam i, malalood ko laloma'ay no Kanpociya. Itini i 1970 a mihecaan saka tolo a folad saka safaw falo a romi'ad, ci Lon Nol a Ciyancin, oya mikiAmirikaay ko faloco' nira, mifodfod to sifo, mipalasawad to sakahontian a patireng to Kapolongan a Kitakit no Khmer. Roma i, o mikiCongkoay ci Siyano a honti i, pasonolay tarira i Beijing a maro'. I kalaloodan no Vietnam i, malala'is ko hitay no timolay a Vietnam, hitay no Amirika, sifoay ni Lon Nol a hitay ato hitay no amisay a Vietnam (o Kahengangay a Khmer a hitay), ta pakatati'ih to 'orip no finawlan i laloma' no Kanpociya.''' Itini i 1975 a mihecaan saka sepat a folad saka safaw pito a romi'ad, '''ikor no piliyas no hitay no Amirika to ningri no Kanpociya i Phnom Penh i, mi'eco ko nikeridan ni Pol Pot a congsoci no Kyosanto no Kanpociya a Kahengangay a Khmer toya ningri, patireng to Mincoay a Kanpociya a sifo. Oya hongti ci Siyano i, nani Pyongyang no Codang a patatikor a minokay i kitakit, nikawrira kalamkam sa marofo no Kahengangay a Khmer a hitay. Itini i 1976 a mihecaan saka pito a folad saka enem a romi'ad, o malacitodongay a mikowan no Kahengangay a Khmer ci Pol Pot i, mipalasawad to payso, milalap to finawlan nani tokay a patayra i papotal, paci'ci nira a papisaomah ato mipacok to cifana'ay a tamdaw. Itini i pikuwanan nira to tolo a mihecaan falo a folad i, mifatol cingra to kacacemleman a pikuwan. O nika cahif, nika roray, lifong ato makari'angay a masamaanay a pades ko sapipatayan to kalilima no finawlan i kitakit, o cecay no sakacipadesan ko ci'edesay ato makari'angay a nikademakan no tamdaw i saka 20 a sici. I pakayniay to papotal a kitakit i, o pikuwan ni Pol Pot no Kahengangay a Khmer i, o nika fangafan to sifo no Vietnam i kalingangan no Vietnam itiya ho a karawrawan, mangalef midefong to sakowan no pala no Vietnam ato milomek to finawlan no Vietnam. O nika masasiwidawidang to kapolonan a kitakit no Cukoku i, roma i, kalatatiih no Congko ato Russia, saka malaladof ko Kanpociya to Cukoku a milifet to Vietnam ato Sulin. Oya Mincoay a Kanpociya i, pakacoker ko Linhoko a misimaw, saka pakaala to kamaro'an no Linhoko.''' I 1978 a mihecaan saka safaw toosa a folad, '''midefong ko hitay no Vietnam to Kanpociya, ta micalap to Phnom Penh itini i 1979 a mihecaan saka cecay a folad saka pito a romi'ad. Ona kapot no Sapifalicay a Lekatep no Finawlan no Kamer ato i loma' no Kyosanto a pacoliay i, malaladof a patireng to Sapifalicay a finawlan a Lekatep no Kanpociya, ikor i mapalasawad to koya kacacemleman a pipatay no Kahengangay a Khmer. Malowad koya Kahengangay a Khmer a milaliw to i ka'amis-ka'etip a kalingangan no Kanpociya ato Thailand. Nikawrira oya Kapolonan a Kitakit no Kanpociya i, o pinengeng no kasakitakit i, o nikadipdip no Vietnam, nawhani caay ka pihai no sa'alomanay a kitakit i hekal, saka mitatoy ho koya Kahengangay a Khmer toya kamaro'an no Mincoay a Kanpociya i Linhoko. Kirami i, mapahapinang no hitay no Vietnam a mapawacay ko sakacitati'ih a demak i, masawad to ko picoker no kasakitakit.''' I 1989 a mihecaan saka cecay a folad saka enem a romi'ad, '''miliyas ko polong no finawlan a hitay no Vietnam to Kanpociya. Mafalic ko ngangan noya Kapolongan a Kitakit no Kanpociya o “Kitakit no Kanpociya”, o sakapiala to pihai no kasakitakit. I 1991 a mihecaan, maherek ko masaso'ayaway a laloodan, misawad ko Kanpociya toya cecayay a kasafelaw a pikowan ato harateng no Marekese-Lening. Mafalic ko ngangan noya Sapifalicay a Lekatep no Finawlan no Kanpociya o “Lekatep no Finawlan no Kanpociya”. I 1993 a mihecaan, mapadama no Lekatep no Kasakitakit ko Kanpociya a misingkiw to kitakit no Kanpociya, pakaala ko noya mikihontianay a Fongsinpike a kasafelaw to 45.5% a paya a malasakakaay a kasafelaw, roma i, o nikeridan ci Hon Sen a Lekatep no Finawlan ko sakatosa. Ya nipipatalaw ni Hon Senan to tosaay a kasafelaw i, mahekelong a patireng to malacecay a pikowan no sifo. I 1993 a mihecaan saka siwa a folad saka tosa polo' ira ko sepat a romi'ad, mipatopa ko kayi no Kanpociya to fa'elohay a kinpo, mapatiko haca ko hontian a pikowan ato palahontian a kitakit no Kanpociya to ngangan no kitakit,''' === '''Palapalaan(地理)''' === O dadahal no sera ira ko 181,035 km², o polong no kitakit i,misilsilan maka24 ko etal ato cecay a no Hontian a Tokay, ika’amis malafiyaw ato Tayko, Lyawko, ikatimol i,madado’edo’ ko pala ato Yienan, isakatimol no sa’etipan misi’ayaway to Sinlowan(暹羅灣). O kakaya’ no lislis no riyar ira ko 443 km,ilaloma’ nona kitakit ira ko cecay a fanaw o Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖; Roma a tilid: Tonlé Sap), o pifotingan, pialaan to nanom itini, o saka’orip tamtamdaw.Mahaop ko 20% no polong a sera o liomahan. 24 ko kasaetal sakowan, sepatay aca ko misi’ayaway to riyar a sakowan, tolo ko niyahay pikowan a sakowan, 172 ko mamangay a etal. O tahapinangan a pala i, o isifo’ay nona kitakit a Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖), Pasa ’alo ato nani ka’amis taratimol a mihifalat tona kitakit a Mikong ’alo,isifo’ay no kitakit a dafdaf i,mahaop ko 3/4 no polong a sera no kitakit. O Tonlisa Fanaw ato Mikong ’alo nani tongroh no riyar 100 m ko ka’akawang.sa’akawang sa nani tongroh no riyar i,masakefohkefohay ko pala,o itiraay i sakatimol no sa’etipay a Toko lotok mitifacay to 1500 m ko ka’akawang, nani ka’amisay no sa’etipan taratimol sa no sa’etipan ko do’edo’edo. O itiraay I kawali a Awlar Lotok(Phnom Aural)o sa’akawangay no Kanpociya kitakita, tahiraay to 1771 m ko ka’akawang. === '''Siici(政治)''' === Itiyaay i 1993 mihecan a kinpo tatapangan rikec no kitakit, misetek to faco no kitakit o Hontian Kitakit, masasiiked ko Misanga’ay to rikec, Matayal to Demak ato Misawkitay,toloay ko kasasiiked no sakowan ’icel. O honti i,tahira i patay ko kalasawara’an,kakomodan no sofitay, o tahapinangan no kalacecay no kitakit ato kaira no kitakit a tahadahoc, ira heca ko ’icel mitedal to tata’angay raraw no malofoay tamdaw. Ano cakapakatayal ato ano miholol i romaay kitakit ko honti, o tapang no Fafa’eday Pikaykian no Kitakit ko mamiceror to tayal no honti.Ano mapatay ko honti, o tapang no sifo, kakeridan no tosaay rekad no mipaypayay a Fociyaw, o tapang no Fafa’eday Pikaykian ato Finawlan Pikaykian polong han 9 ko tamdaw misanga’ to iingkay, masasowal a misimsim to mamalahonti nani laloma’an no honti, patireng to fa’elohay a honti. === '''Kicai(經濟)''' === O cecay no polong a cowaho kacomahad ko ’orip a kotakit ko Kanpociya,ira ko 4 a hecek no pili’etanan nona kitakit, oriraan i,o pihololan no lafang, mitelekay to riko’, misaloma ato liomah. Oninian haw i,cowa ka citolas ko fodfod tona kitakit, orasaka, macara ko sapicomahadaw to kicai no kitakit, kalomihecaan a kacomahad no kicai tahiraay aca i 7% ko sa’osi.orasaka, tadamatatifac ko kasasiroma no cipaysoay ato manikaway ko ’orip, o manikaway a tamdaw i,awa ko sapaising, cakapapitilid to ka’emangay,tada awa ko fana’ to maamaan. I 2006 miheca, o mipalafangay a tayni cilafas to 170 ko ofad,[3]2005 miheca makarkar i riyar ko kasolin a simal ato palapalaan a kaso, i 2009 ano ca i 2010 miheca a misatapang paliwal, tata’ang ko pisiwar to kacomahad no kicai no Kanpociya a manga’ay. [1] === '''Tamdaw(人口)''' === O polong a tamdaw no Konpociya ira ko 1550 ofad, o Kanpociya a finacadan mahaop ko 90% ko ka’aloman, ira ho roma a mamangay a finacadan o Kuwaping mahaop ko 1%, o Cing finacadan(Kuwaping a sowal:京族; Roma a tilid:Gin)mahaop ko 9%, o Laos(Kuwaping a sowal:佬族)ato Tay finacadan, ira ho ko masasiromaromaay a mamangay a 20 ko finacadan,oninian i,ira ko ikemoday no lotok a maro’. O lalen no ’orip i, 71.41 ko mihecaan. == '''Sowal(語言)''' == O tamdaw no Kanpociya sahetoay mira’oyay to sowal ato tilid no Kanpociya,ira kono niyah a sa’osi,itini i Kanpociya ikakaay ko katenak no Kanpociya pasasotiri’en ato no Arapiya a sa’osi. O sowal no Kuwaping itini ono Cawco a sowal(Ikiris a sowal: Teochew ano ca Chiuchow),o cecay a sowal no Payrang itini i Taywan.ono niyah a sowal ko hasowal no kasasiromaroma a finacadan. Itiya ho halafin malamicowatan a sokowan no Franso ko Kanpociya, orasaka, o sakatosa a matenakay a sowal ko Franso a sowal, nikawrira, anini sato cowa ka matiya toya i’ayaway ko katenak no Franso a sowal. Tahanini sato i,adihay to ko katayalan cemahad to ko kicai ’aloman ko tayniay a misanga’ to kofa ko Kuwaping a tamadaw, orasaka, matenak ko sowal no Kuwaping ato Ikiris a sowal i Kanpociya. [[Faylo:Kraing_Tbong_VB_01_06_6.JPG|縮圖|[[Faylo:Conbodia2.ogg|縮圖]]niyaro' (Kraing Tbong )]] === '''Pitooran(宗教)''' === O mipaypayay a Fociyaw koni pasetekan malo no kitakit a pitooran, i matini mahaop ko 95% no polong a tamdaw no Kanpociya ko mitooray tonini, sakakaay ko ka’aloman ko mitooray i,o Kanpociya a tamdaw, malecad ato fiyaw a Tayko. O itiniay a Kuwaping ato Cin finacadan o Tacen Fociya(Kuwaping a sowal:大乘佛教;Ikiris a sowal:mahāyāna buddhism), Tinsikyo ato Fa’elohay a Kristoan, o Can finacadan(Kuwaping a sowal:占族;Ikiris a sowal:Urang Campa)[5] [6] o Islan Ciyaw ko pitooran, ira ho cowa ka ’aloman a tamdaw o mitooray to pawidangay. === '''Punka(文化)''' === O sakero no Kanpociya tolo ko kasasiiked:o to’asan sakero, niyaro’ay sakero, ato sapalafang sakero. O tahapinangan no Kanpociya a sakero i,ono to’asan sakero. Adihay ko masariromaromaay a siikeday a pisalaan no lafang itini, o cinganganay i kalokitakit i, itiraay i ka’amis no kitakit a [[Faylo:Fishsale.jpg|縮圖|[[Faylo:Conbodia.ogg|縮圖]]itaminaay paliwal to dafong(Fishsale)]] no hekalay kitakit o Wukoku(Kuwaping a sowal:吳哥窟 [7]Roma a tilid: ʾṅ̥grvt̥t=ʾaṅgaravatta).isasifo’an no kitakit i, tadaadihay ko nipatirengan Fyo pipaypayan, isaka’etipan ira ko Tonlisa Fanaw, o lalen no ’ngongol no nanom ira ko cecay laya’, o kakahad i,ira ko 1,700 km²,manga’ay a pakatamina a minengneng to tataparan. Itini tona fanaw ’aloman ko kalaloma’ hananay ko tamina a ’orip, isakatimol dihekoay ko cidal, toloay ko mihaian no Linheko a rocok no punka no Kanpociya. === '''Tahapinangan a Tilid (參考文獻)''' === [1] 劍浮沙(梵語:Kamboja)是印度列國時代的十六雄國之一,又譯為甘菩遮國。 [2] Relazione del primo viaggio intorno al mondo - Wikisource. it.wikisource.org. [2019-08-07]. (原始內容存檔於2018-11-22) [3] 1.7 million. [2007-07-27]. (原始內容存檔於2013-12-02). [4] 廣西對柬埔寨投資呈爆發式增長 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館)news.xinhuanet.com [5] Andaya, Leonard Y. Leaves of the same tree: trade and ethnicity in the Straits of Melaka. University of Hawaii Press. 2008: 44 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-0-8248-3189-9</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08) [6] Reid, Anthony. Verandah of violence: the background to the Aceh problem. NUS Press. 2006: 8 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-9971-69-331-2</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08). [7] 中國地名委員會. 外国地名译名手册. 商務印書館. 1993: 31. <nowiki>ISBN 7-100-00798-4</nowiki>. Ângkôr Wat 【柬】 吳哥窟; === '''Pikafitan i papotal(外部連結)''' === •(英文)柬埔寨王國 - Cambodia e-Gov •(英文)柬埔寨電子簽證 - Cambodia e-Visa (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(繁體中文)柬埔寨旅遊部官方網站 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(英文)柬埔寨旅遊指南 •(英文)開放式目錄計劃中和柬埔寨相關的內容 •(英文) 維基媒體的柬埔寨地圖集 • 維基導遊上有關柬埔寨(繁體中文)的旅行指南 • 維基導遊上有關柬埔寨(法文)的旅行指南 • 維客旅行上的柬埔寨 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) • OpenStreetMap上有關柬埔寨的地理資訊 •谷歌地圖 h01pf7eo81hsjbenk90vquu4e1oamwj 49131 49130 2026-05-30T11:42:37Z Haratal 3361 49131 wikitext text/x-wiki == Kanpociya Hontian Kitakit(柬埔寨王國) == === ''T'''akaray sowal(概要)''''' === Kanpociya Hontian Kitakit([[kuwaping a sowal]]: 柬埔寨王國) [[Kanpociya sowal]]:高棉語:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; [[Kuwaping sowal]]: 柬埔寨王國), itiraay i [[Faylo:Flag_of_Cambodia.svg|縮圖|Flag of Cambodia]] a Pecihan-Kanatal中南半島,Katimol-Sakawalian Aciya a Korapaw東南亞大陸地區 ko kaitiraan nona [[kitakit]], o syoto tatapangan a tokay o [[Cinpin]](Kanpociya sowal:ក្រុងភ្នំពេញ,Roma a tilid:krong Phnum Pɨñ; Kuwaoing sowal:金邊). O kapot no Linheko ato Katimol-Sakawalian Aciya kitakit a Katatelekan. Isaka’etip no Kanpociya i,malalocokay ato Tayko, isaka’amis no sakawali Malala’eday ato Laoko, isakawali ato sakatimol no sawalian malafiyaw ato Yienan, ikatimol o SinloKihaw(暹羅灣). Hato masadangahay ko pala no Kanpociya,tolo no pasitiraan o tapolo ato tokos, isifo’ o dadahalay a cihenekay dafdaf, ona sera tonini makinatolo no sepat no polong sera no kitakit. Ira ko tata’akay ‘alo Mikong-‘alo(湄公河), ira ho tata’angay a fanaw o Tonglisa-fanaw(Kanpociya sowal:បឹងទន្លេសាប,Roma a tilid:Tonlé Sap; Kuwaping sowal: 洞里薩湖). === '''Nangan no kitakit(國名)''' === O tadangangan no Kanpociya o Kanpociya Hontian Kitakit(Kanpociya sowal:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; Kuwaping sowal:柬埔寨王國)。O 「ព្រះ」hananay i, fangcalay sanay「神聖的」,o 「រាជាណាចក្រ」hananay i,o honti sanay「王國」, o「កម្ពុជា」hananay i,o Kanpociya sanay「柬埔寨」. Ona ngangan tonini i,nani「कम्बोजदेश」(Kambujadeśa)(Ikiris sowal:Sanskrit; Kuwaping sowal:梵語),o maan ko imi nona sowal han i, o 「sera ni Cinfusa 」[1] sanay. Ona ngangan no Kanpociya itini i rikisi no kuwaping itiraay ho i Tonghan(東漢 25-220 mihecaan)iraay to a matilid,nikawrira adihay ko masasiromaromaay a pangangan, tahira to i Min Wanli a mihecahecaan(明朝萬曆) nga’ sacecay sanay to a pangangan to Kanpociya(柬埔寨) . Itini I nitilidan no Sa’etipay-Kitakit i,o misahinahinamay tamdaw ci [[Faylo:Location_Cambodia_ASEAN.svg|縮圖|Location Cambodia ASEAN]] (Italiya sowal:Antonio Pigafetta; Kuwaping sowal:安東尼奧·皮加費塔) o 「Camogia」[2] hananay ningra a pangangan. === Likisi(歷史) === O to’asan a parayrayan a kitakit i Conan-pan-tao ko Kanpociya, matafesiw to ko tosa a patek (2000) a mihecaan ko likisi nira. '''O nalacolan no Payon: I yiesoan to cecay a sici i, i laloma’ no kitakit no Kanpociya i, ira ko Fnan a kitakit, o India ko nipatirengan nangra to tatapangan a pitooran no kitakit, saka mafiyak ko serangawan no India a malenaf. O tatapangan a pikowannan a ningri no Fnan i, o Viyadatapora (Vyadhapura, sowal no Fan: tokay no mi’adopay), itini i ngataay no Polamyen a sakowan no aniniay. Ira ko Meking a tarawadaw, nani saetip kaamisay pasayra i kawali a pasadak to riyar. I sasifoan no sakapito a sici no yiesoan, mapalahedaw no nani ka’amisan a Cenla ko Fnan, ma’atingid koya wawa no hongti no Fnan tayra i Cawa, itira sato a patireng to Santi a hongtian a kitakit.''' Ikor no nikapalahedaw no Cenla to Fnan i, '''matongal ko ’icel no kitakit. Tahira i pikowanan ni Ceyapoman sakacecay i, pakalowid haca cingra a mi’eco to sifo’ay ato ka’amisan a pala no Lawos. O kasalaled a pala i, i ka’amisan tahira i Nancaw, i katimolan i, tahira i rarem no Meking a tarawadaw, mihaop to aniniay a Kanpociya, Lawos ato katimolan no Yienan. Awaay ko teloc ni Ceyapoman sakacecay mamirayray to pikowanan. I kor no nikapatay nira i, o sona  nira ci Ceyatitaywi ko mamalahongti. Fahal sa milafodes ko kitakit, pangangan han no likisi tonini a demak to "O Tarawadaw a Cenla ato Hadhad a Cenla" a kalaloodan, pakarawraw i laloma'an no kitakit.''' I ka’ayaw kaikor no yiesoan no 787 a mihecaan i, '''oya pikowanan a tokay ci Sanpipora no Cidalay a hontian a kitakit i tarawadaw a Cenla, mapeleng a ma'eco no Saliyentra a hongtian a kitakit. Mapacok a mapatay koya hongti ci Mohipotifaman, malepel haca koya wawa no hongti (oya mamalahongti i ikor ci Ceyapoman sakatosa). Nani itiya ho sato, makowanan no i Cawaay a Saliyentra (Santi) a hongtian a kitakit koya tarawadaw a Cenla, tahira i nikalafac ni Ceyapoman sakatosa nani Cawa, ta misiiked cingra a malahongti. Palacecay ci Ceyapoman sakatosa a mikowan to tarawadaw a Cenla ato hadhad a Cenla. Itira i ka’amisan-kawali no Ankor to paka tolo polo' a kongliay i Lici a lotok, saka mipatireng to Ankor a hontian a kitakit.''' O Ankor a hongtian a kitakit, o pangangan han haca to Kemer a hongtian a kitakit, '''tahira i saka safaw tosa a sici i, tadamatedi'ay ko kitakit, tadamakapahay ko serangawan. O kasalaled a pala nira i, mihaop to polong no aniniay a Kanpociya, ato kasa'etal a pala no Taylen, Lawos ato Yienan. I saka safaw tolo a sici i, matenak ko Sancopo a Fociw (Theravada a Fociw) nani Sililanka a tayni. Itini i saka 1430 a mihecaan (saka-lima a mihecaan no Siyande no Min), midefong ko Sinlo to Kanpociya, milikot to tokay no Ankor to pakapito a folad, o sakaheci ko pakapeleng to Ankor. O nika tadamangata no Ankor to Sinlo i, o sakasawad to Ankor, mafolaw tayra i Kinpen a mipatireng to ningri itira. Nani itiya sato, maroray ko 'icel no Kanpociya, misi'ayaw to ka'ayaw ato kaikolan no Yienan ato Sinlo a tosaay a fiyaw a kitakit a midefong, pangangan han tonini a karawrawan a mihecahecaan to "O to'eman a citay". Micalap ko Yienan to la'enoay a Kanpociya (oya sacumodan no Mikong a tarawadaw a pala), oni ko sakamalala'isan a demak.''' Itini i saka 1296 a mihecaan, miocor ko Yincaw ci Cew-takowan a mihilap to Ankor a hongtian a kitakit, '''pakacecay a mihecaan ko nipihilap nira. Pinokay sato i, mitilid ci Cew-takowan to cecay a codad "Cen-la-fong-to-ci", o pisiwkayan no codad to lekakawa no pikowan, sici ato kicay, saki'orip, palapalaan ato fonka. Caay ko pisiwkayan aca ko pi'arawan nira i, ira ho ko sepat a polo' a tadamaanay a liyad. Tahira sato i saka safaw siwa a sici, falicen no tamdaw ko codad to sowal no France, Germany ato inko ato masamaanay a sowal. I ka'ayaw no pikowanan no Fakong to Ankor, o pakakalimelaan a tadamaanay a likisi a codad no Kanpociya.''' O picowatan no France a pikuwan to Indocina, nani 1863 tahira i 1953 a mihecaan, '''micalap ko France a micingcing tonini a pala (O pidefong no Yoropa ato Amirika a kitakit to ni'ecoan a pala). I 1863 a mihecaan, paci'cien no France ko Kanpociya a micingcing, mala o pisimawan a kitakit. I sakatosa a kalaloodan a hekal, nani 1942 a mihecaan tahira i 1945 a mihecaan, micalap ko Ripon to Kanpociya. Ikol no kalaloodan i, itini i 1953 a mihecaan saka safaw cecay a folad saka siwa a romi'ad, misiiked ko Kanpociya a miliyas to pikowan no France. Satapang i, o pikuwan no hongti, o sakacecayay a hongtian a kitakit no Kanpociya, itini i pikowan ni Siyanoan i, o kitenokay ko sapikowan.''' Miteka i tenok no 1960 a mihecaan, '''ona toloay a ci’icelay a kitakit, o Congko, o Amirika ato o Solin, mapolong a midefong tonini a Indocina a pala a micowat ato mikowan. Mafiyok ko nikakemet no kasakitakit ato kalaloodan no Vietnam i, malalood ko laloma'ay no Kanpociya. Itini i 1970 a mihecaan saka tolo a folad saka safaw falo a romi'ad, ci Lon Nol a Ciyancin, oya mikiAmirikaay ko faloco' nira, mifodfod to sifo, mipalasawad to sakahontian a patireng to Kapolongan a Kitakit no Khmer. Roma i, o mikiCongkoay ci Siyano a honti i, pasonolay tarira i Beijing a maro'. I kalaloodan no Vietnam i, malala'is ko hitay no timolay a Vietnam, hitay no Amirika, sifoay ni Lon Nol a hitay ato hitay no amisay a Vietnam (o Kahengangay a Khmer a hitay), ta pakatati'ih to 'orip no finawlan i laloma' no Kanpociya.''' Itini i 1975 a mihecaan saka sepat a folad saka safaw pito a romi'ad, '''ikor no piliyas no hitay no Amirika to ningri no Kanpociya i Phnom Penh i, mi'eco ko nikeridan ni Pol Pot a congsoci no Kyosanto no Kanpociya a Kahengangay a Khmer toya ningri, patireng to Mincoay a Kanpociya a sifo. Oya hongti ci Siyano i, nani Pyongyang no Codang a patatikor a minokay i kitakit, nikawrira kalamkam sa marofo no Kahengangay a Khmer a hitay. Itini i 1976 a mihecaan saka pito a folad saka enem a romi'ad, o malacitodongay a mikowan no Kahengangay a Khmer ci Pol Pot i, mipalasawad to payso, milalap to finawlan nani tokay a patayra i papotal, paci'ci nira a papisaomah ato mipacok to cifana'ay a tamdaw. Itini i pikuwanan nira to tolo a mihecaan falo a folad i, mifatol cingra to kacacemleman a pikuwan. O nika cahif, nika roray, lifong ato makari'angay a masamaanay a pades ko sapipatayan to kalilima no finawlan i kitakit, o cecay no sakacipadesan ko ci'edesay ato makari'angay a nikademakan no tamdaw i saka 20 a sici. I pakayniay to papotal a kitakit i, o pikuwan ni Pol Pot no Kahengangay a Khmer i, o nika fangafan to sifo no Vietnam i kalingangan no Vietnam itiya ho a karawrawan, mangalef midefong to sakowan no pala no Vietnam ato milomek to finawlan no Vietnam. O nika masasiwidawidang to kapolonan a kitakit no Cukoku i, roma i, kalatatiih no Congko ato Russia, saka malaladof ko Kanpociya to Cukoku a milifet to Vietnam ato Sulin. Oya Mincoay a Kanpociya i, pakacoker ko Linhoko a misimaw, saka pakaala to kamaro'an no Linhoko.''' I 1978 a mihecaan saka safaw toosa a folad, '''midefong ko hitay no Vietnam to Kanpociya, ta micalap to Phnom Penh itini i 1979 a mihecaan saka cecay a folad saka pito a romi'ad. Ona kapot no Sapifalicay a Lekatep no Finawlan no Kamer ato i loma' no Kyosanto a pacoliay i, malaladof a patireng to Sapifalicay a finawlan a Lekatep no Kanpociya, ikor i mapalasawad to koya kacacemleman a pipatay no Kahengangay a Khmer. Malowad koya Kahengangay a Khmer a milaliw to i ka'amis-ka'etip a kalingangan no Kanpociya ato Thailand. Nikawrira oya Kapolonan a Kitakit no Kanpociya i, o pinengeng no kasakitakit i, o nikadipdip no Vietnam, nawhani caay ka pihai no sa'alomanay a kitakit i hekal, saka mitatoy ho koya Kahengangay a Khmer toya kamaro'an no Mincoay a Kanpociya i Linhoko. Kirami i, mapahapinang no hitay no Vietnam a mapawacay ko sakacitati'ih a demak i, masawad to ko picoker no kasakitakit.''' I 1989 a mihecaan saka cecay a folad saka enem a romi'ad, '''miliyas ko polong no finawlan a hitay no Vietnam to Kanpociya. Mafalic ko ngangan noya Kapolongan a Kitakit no Kanpociya o “Kitakit no Kanpociya”, o sakapiala to pihai no kasakitakit. I 1991 a mihecaan, maherek ko masaso'ayaway a laloodan, misawad ko Kanpociya toya cecayay a kasafelaw a pikowan ato harateng no Marekese-Lening. Mafalic ko ngangan noya Sapifalicay a Lekatep no Finawlan no Kanpociya o “Lekatep no Finawlan no Kanpociya”. I 1993 a mihecaan, mapadama no Lekatep no Kasakitakit ko Kanpociya a misingkiw to kitakit no Kanpociya, pakaala ko noya mikihontianay a Fongsinpike a kasafelaw to 45.5% a paya a malasakakaay a kasafelaw, roma i, o nikeridan ci Hon Sen a Lekatep no Finawlan ko sakatosa. Ya nipipatalaw ni Hon Senan to tosaay a kasafelaw i, mahekelong a patireng to malacecay a pikowan no sifo. I 1993 a mihecaan saka siwa a folad saka tosa polo' ira ko sepat a romi'ad, mipatopa ko kayi no Kanpociya to fa'elohay a kinpo, mapatiko haca ko hontian a pikowan ato palahontian a kitakit no Kanpociya to ngangan no kitakit, ta ci Siyanu oya kina toloay to a minokay tayni i kitakit i,''' === '''Palapalaan(地理)''' === O dadahal no sera ira ko 181,035 km², o polong no kitakit i,misilsilan maka24 ko etal ato cecay a no Hontian a Tokay, ika’amis malafiyaw ato Tayko, Lyawko, ikatimol i,madado’edo’ ko pala ato Yienan, isakatimol no sa’etipan misi’ayaway to Sinlowan(暹羅灣). O kakaya’ no lislis no riyar ira ko 443 km,ilaloma’ nona kitakit ira ko cecay a fanaw o Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖; Roma a tilid: Tonlé Sap), o pifotingan, pialaan to nanom itini, o saka’orip tamtamdaw.Mahaop ko 20% no polong a sera o liomahan. 24 ko kasaetal sakowan, sepatay aca ko misi’ayaway to riyar a sakowan, tolo ko niyahay pikowan a sakowan, 172 ko mamangay a etal. O tahapinangan a pala i, o isifo’ay nona kitakit a Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖), Pasa ’alo ato nani ka’amis taratimol a mihifalat tona kitakit a Mikong ’alo,isifo’ay no kitakit a dafdaf i,mahaop ko 3/4 no polong a sera no kitakit. O Tonlisa Fanaw ato Mikong ’alo nani tongroh no riyar 100 m ko ka’akawang.sa’akawang sa nani tongroh no riyar i,masakefohkefohay ko pala,o itiraay i sakatimol no sa’etipay a Toko lotok mitifacay to 1500 m ko ka’akawang, nani ka’amisay no sa’etipan taratimol sa no sa’etipan ko do’edo’edo. O itiraay I kawali a Awlar Lotok(Phnom Aural)o sa’akawangay no Kanpociya kitakita, tahiraay to 1771 m ko ka’akawang. === '''Siici(政治)''' === Itiyaay i 1993 mihecan a kinpo tatapangan rikec no kitakit, misetek to faco no kitakit o Hontian Kitakit, masasiiked ko Misanga’ay to rikec, Matayal to Demak ato Misawkitay,toloay ko kasasiiked no sakowan ’icel. O honti i,tahira i patay ko kalasawara’an,kakomodan no sofitay, o tahapinangan no kalacecay no kitakit ato kaira no kitakit a tahadahoc, ira heca ko ’icel mitedal to tata’angay raraw no malofoay tamdaw. Ano cakapakatayal ato ano miholol i romaay kitakit ko honti, o tapang no Fafa’eday Pikaykian no Kitakit ko mamiceror to tayal no honti.Ano mapatay ko honti, o tapang no sifo, kakeridan no tosaay rekad no mipaypayay a Fociyaw, o tapang no Fafa’eday Pikaykian ato Finawlan Pikaykian polong han 9 ko tamdaw misanga’ to iingkay, masasowal a misimsim to mamalahonti nani laloma’an no honti, patireng to fa’elohay a honti. === '''Kicai(經濟)''' === O cecay no polong a cowaho kacomahad ko ’orip a kotakit ko Kanpociya,ira ko 4 a hecek no pili’etanan nona kitakit, oriraan i,o pihololan no lafang, mitelekay to riko’, misaloma ato liomah. Oninian haw i,cowa ka citolas ko fodfod tona kitakit, orasaka, macara ko sapicomahadaw to kicai no kitakit, kalomihecaan a kacomahad no kicai tahiraay aca i 7% ko sa’osi.orasaka, tadamatatifac ko kasasiroma no cipaysoay ato manikaway ko ’orip, o manikaway a tamdaw i,awa ko sapaising, cakapapitilid to ka’emangay,tada awa ko fana’ to maamaan. I 2006 miheca, o mipalafangay a tayni cilafas to 170 ko ofad,[3]2005 miheca makarkar i riyar ko kasolin a simal ato palapalaan a kaso, i 2009 ano ca i 2010 miheca a misatapang paliwal, tata’ang ko pisiwar to kacomahad no kicai no Kanpociya a manga’ay. [1] === '''Tamdaw(人口)''' === O polong a tamdaw no Konpociya ira ko 1550 ofad, o Kanpociya a finacadan mahaop ko 90% ko ka’aloman, ira ho roma a mamangay a finacadan o Kuwaping mahaop ko 1%, o Cing finacadan(Kuwaping a sowal:京族; Roma a tilid:Gin)mahaop ko 9%, o Laos(Kuwaping a sowal:佬族)ato Tay finacadan, ira ho ko masasiromaromaay a mamangay a 20 ko finacadan,oninian i,ira ko ikemoday no lotok a maro’. O lalen no ’orip i, 71.41 ko mihecaan. == '''Sowal(語言)''' == O tamdaw no Kanpociya sahetoay mira’oyay to sowal ato tilid no Kanpociya,ira kono niyah a sa’osi,itini i Kanpociya ikakaay ko katenak no Kanpociya pasasotiri’en ato no Arapiya a sa’osi. O sowal no Kuwaping itini ono Cawco a sowal(Ikiris a sowal: Teochew ano ca Chiuchow),o cecay a sowal no Payrang itini i Taywan.ono niyah a sowal ko hasowal no kasasiromaroma a finacadan. Itiya ho halafin malamicowatan a sokowan no Franso ko Kanpociya, orasaka, o sakatosa a matenakay a sowal ko Franso a sowal, nikawrira, anini sato cowa ka matiya toya i’ayaway ko katenak no Franso a sowal. Tahanini sato i,adihay to ko katayalan cemahad to ko kicai ’aloman ko tayniay a misanga’ to kofa ko Kuwaping a tamadaw, orasaka, matenak ko sowal no Kuwaping ato Ikiris a sowal i Kanpociya. [[Faylo:Kraing_Tbong_VB_01_06_6.JPG|縮圖|[[Faylo:Conbodia2.ogg|縮圖]]niyaro' (Kraing Tbong )]] === '''Pitooran(宗教)''' === O mipaypayay a Fociyaw koni pasetekan malo no kitakit a pitooran, i matini mahaop ko 95% no polong a tamdaw no Kanpociya ko mitooray tonini, sakakaay ko ka’aloman ko mitooray i,o Kanpociya a tamdaw, malecad ato fiyaw a Tayko. O itiniay a Kuwaping ato Cin finacadan o Tacen Fociya(Kuwaping a sowal:大乘佛教;Ikiris a sowal:mahāyāna buddhism), Tinsikyo ato Fa’elohay a Kristoan, o Can finacadan(Kuwaping a sowal:占族;Ikiris a sowal:Urang Campa)[5] [6] o Islan Ciyaw ko pitooran, ira ho cowa ka ’aloman a tamdaw o mitooray to pawidangay. === '''Punka(文化)''' === O sakero no Kanpociya tolo ko kasasiiked:o to’asan sakero, niyaro’ay sakero, ato sapalafang sakero. O tahapinangan no Kanpociya a sakero i,ono to’asan sakero. Adihay ko masariromaromaay a siikeday a pisalaan no lafang itini, o cinganganay i kalokitakit i, itiraay i ka’amis no kitakit a [[Faylo:Fishsale.jpg|縮圖|[[Faylo:Conbodia.ogg|縮圖]]itaminaay paliwal to dafong(Fishsale)]] no hekalay kitakit o Wukoku(Kuwaping a sowal:吳哥窟 [7]Roma a tilid: ʾṅ̥grvt̥t=ʾaṅgaravatta).isasifo’an no kitakit i, tadaadihay ko nipatirengan Fyo pipaypayan, isaka’etipan ira ko Tonlisa Fanaw, o lalen no ’ngongol no nanom ira ko cecay laya’, o kakahad i,ira ko 1,700 km²,manga’ay a pakatamina a minengneng to tataparan. Itini tona fanaw ’aloman ko kalaloma’ hananay ko tamina a ’orip, isakatimol dihekoay ko cidal, toloay ko mihaian no Linheko a rocok no punka no Kanpociya. === '''Tahapinangan a Tilid (參考文獻)''' === [1] 劍浮沙(梵語:Kamboja)是印度列國時代的十六雄國之一,又譯為甘菩遮國。 [2] Relazione del primo viaggio intorno al mondo - Wikisource. it.wikisource.org. [2019-08-07]. (原始內容存檔於2018-11-22) [3] 1.7 million. [2007-07-27]. (原始內容存檔於2013-12-02). [4] 廣西對柬埔寨投資呈爆發式增長 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館)news.xinhuanet.com [5] Andaya, Leonard Y. Leaves of the same tree: trade and ethnicity in the Straits of Melaka. University of Hawaii Press. 2008: 44 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-0-8248-3189-9</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08) [6] Reid, Anthony. Verandah of violence: the background to the Aceh problem. NUS Press. 2006: 8 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-9971-69-331-2</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08). [7] 中國地名委員會. 外国地名译名手册. 商務印書館. 1993: 31. <nowiki>ISBN 7-100-00798-4</nowiki>. Ângkôr Wat 【柬】 吳哥窟; === '''Pikafitan i papotal(外部連結)''' === •(英文)柬埔寨王國 - Cambodia e-Gov •(英文)柬埔寨電子簽證 - Cambodia e-Visa (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(繁體中文)柬埔寨旅遊部官方網站 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(英文)柬埔寨旅遊指南 •(英文)開放式目錄計劃中和柬埔寨相關的內容 •(英文) 維基媒體的柬埔寨地圖集 • 維基導遊上有關柬埔寨(繁體中文)的旅行指南 • 維基導遊上有關柬埔寨(法文)的旅行指南 • 維客旅行上的柬埔寨 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) • OpenStreetMap上有關柬埔寨的地理資訊 •谷歌地圖 arj130z4vt5h48hlo1g1uxmhwtt62xt 49132 49131 2026-05-30T11:42:53Z Haratal 3361 49132 wikitext text/x-wiki == Kanpociya Hontian Kitakit(柬埔寨王國) == === ''T'''akaray sowal(概要)''''' === Kanpociya Hontian Kitakit([[kuwaping a sowal]]: 柬埔寨王國) [[Kanpociya sowal]]:高棉語:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; [[Kuwaping sowal]]: 柬埔寨王國), itiraay i [[Faylo:Flag_of_Cambodia.svg|縮圖|Flag of Cambodia]] a Pecihan-Kanatal中南半島,Katimol-Sakawalian Aciya a Korapaw東南亞大陸地區 ko kaitiraan nona [[kitakit]], o syoto tatapangan a tokay o [[Cinpin]](Kanpociya sowal:ក្រុងភ្នំពេញ,Roma a tilid:krong Phnum Pɨñ; Kuwaoing sowal:金邊). O kapot no Linheko ato Katimol-Sakawalian Aciya kitakit a Katatelekan. Isaka’etip no Kanpociya i,malalocokay ato Tayko, isaka’amis no sakawali Malala’eday ato Laoko, isakawali ato sakatimol no sawalian malafiyaw ato Yienan, ikatimol o SinloKihaw(暹羅灣). Hato masadangahay ko pala no Kanpociya,tolo no pasitiraan o tapolo ato tokos, isifo’ o dadahalay a cihenekay dafdaf, ona sera tonini makinatolo no sepat no polong sera no kitakit. Ira ko tata’akay ‘alo Mikong-‘alo(湄公河), ira ho tata’angay a fanaw o Tonglisa-fanaw(Kanpociya sowal:បឹងទន្លេសាប,Roma a tilid:Tonlé Sap; Kuwaping sowal: 洞里薩湖). === '''Nangan no kitakit(國名)''' === O tadangangan no Kanpociya o Kanpociya Hontian Kitakit(Kanpociya sowal:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; Kuwaping sowal:柬埔寨王國)。O 「ព្រះ」hananay i, fangcalay sanay「神聖的」,o 「រាជាណាចក្រ」hananay i,o honti sanay「王國」, o「កម្ពុជា」hananay i,o Kanpociya sanay「柬埔寨」. Ona ngangan tonini i,nani「कम्बोजदेश」(Kambujadeśa)(Ikiris sowal:Sanskrit; Kuwaping sowal:梵語),o maan ko imi nona sowal han i, o 「sera ni Cinfusa 」[1] sanay. Ona ngangan no Kanpociya itini i rikisi no kuwaping itiraay ho i Tonghan(東漢 25-220 mihecaan)iraay to a matilid,nikawrira adihay ko masasiromaromaay a pangangan, tahira to i Min Wanli a mihecahecaan(明朝萬曆) nga’ sacecay sanay to a pangangan to Kanpociya(柬埔寨) . Itini I nitilidan no Sa’etipay-Kitakit i,o misahinahinamay tamdaw ci [[Faylo:Location_Cambodia_ASEAN.svg|縮圖|Location Cambodia ASEAN]] (Italiya sowal:Antonio Pigafetta; Kuwaping sowal:安東尼奧·皮加費塔) o 「Camogia」[2] hananay ningra a pangangan. === Likisi(歷史) === O to’asan a parayrayan a kitakit i Conan-pan-tao ko Kanpociya, matafesiw to ko tosa a patek (2000) a mihecaan ko likisi nira. '''O nalacolan no Payon: I yiesoan to cecay a sici i, i laloma’ no kitakit no Kanpociya i, ira ko Fnan a kitakit, o India ko nipatirengan nangra to tatapangan a pitooran no kitakit, saka mafiyak ko serangawan no India a malenaf. O tatapangan a pikowannan a ningri no Fnan i, o Viyadatapora (Vyadhapura, sowal no Fan: tokay no mi’adopay), itini i ngataay no Polamyen a sakowan no aniniay. Ira ko Meking a tarawadaw, nani saetip kaamisay pasayra i kawali a pasadak to riyar. I sasifoan no sakapito a sici no yiesoan, mapalahedaw no nani ka’amisan a Cenla ko Fnan, ma’atingid koya wawa no hongti no Fnan tayra i Cawa, itira sato a patireng to Santi a hongtian a kitakit.''' Ikor no nikapalahedaw no Cenla to Fnan i, '''matongal ko ’icel no kitakit. Tahira i pikowanan ni Ceyapoman sakacecay i, pakalowid haca cingra a mi’eco to sifo’ay ato ka’amisan a pala no Lawos. O kasalaled a pala i, i ka’amisan tahira i Nancaw, i katimolan i, tahira i rarem no Meking a tarawadaw, mihaop to aniniay a Kanpociya, Lawos ato katimolan no Yienan. Awaay ko teloc ni Ceyapoman sakacecay mamirayray to pikowanan. I kor no nikapatay nira i, o sona  nira ci Ceyatitaywi ko mamalahongti. Fahal sa milafodes ko kitakit, pangangan han no likisi tonini a demak to "O Tarawadaw a Cenla ato Hadhad a Cenla" a kalaloodan, pakarawraw i laloma'an no kitakit.''' I ka’ayaw kaikor no yiesoan no 787 a mihecaan i, '''oya pikowanan a tokay ci Sanpipora no Cidalay a hontian a kitakit i tarawadaw a Cenla, mapeleng a ma'eco no Saliyentra a hongtian a kitakit. Mapacok a mapatay koya hongti ci Mohipotifaman, malepel haca koya wawa no hongti (oya mamalahongti i ikor ci Ceyapoman sakatosa). Nani itiya ho sato, makowanan no i Cawaay a Saliyentra (Santi) a hongtian a kitakit koya tarawadaw a Cenla, tahira i nikalafac ni Ceyapoman sakatosa nani Cawa, ta misiiked cingra a malahongti. Palacecay ci Ceyapoman sakatosa a mikowan to tarawadaw a Cenla ato hadhad a Cenla. Itira i ka’amisan-kawali no Ankor to paka tolo polo' a kongliay i Lici a lotok, saka mipatireng to Ankor a hontian a kitakit.''' O Ankor a hongtian a kitakit, o pangangan han haca to Kemer a hongtian a kitakit, '''tahira i saka safaw tosa a sici i, tadamatedi'ay ko kitakit, tadamakapahay ko serangawan. O kasalaled a pala nira i, mihaop to polong no aniniay a Kanpociya, ato kasa'etal a pala no Taylen, Lawos ato Yienan. I saka safaw tolo a sici i, matenak ko Sancopo a Fociw (Theravada a Fociw) nani Sililanka a tayni. Itini i saka 1430 a mihecaan (saka-lima a mihecaan no Siyande no Min), midefong ko Sinlo to Kanpociya, milikot to tokay no Ankor to pakapito a folad, o sakaheci ko pakapeleng to Ankor. O nika tadamangata no Ankor to Sinlo i, o sakasawad to Ankor, mafolaw tayra i Kinpen a mipatireng to ningri itira. Nani itiya sato, maroray ko 'icel no Kanpociya, misi'ayaw to ka'ayaw ato kaikolan no Yienan ato Sinlo a tosaay a fiyaw a kitakit a midefong, pangangan han tonini a karawrawan a mihecahecaan to "O to'eman a citay". Micalap ko Yienan to la'enoay a Kanpociya (oya sacumodan no Mikong a tarawadaw a pala), oni ko sakamalala'isan a demak.''' Itini i saka 1296 a mihecaan, miocor ko Yincaw ci Cew-takowan a mihilap to Ankor a hongtian a kitakit, '''pakacecay a mihecaan ko nipihilap nira. Pinokay sato i, mitilid ci Cew-takowan to cecay a codad "Cen-la-fong-to-ci", o pisiwkayan no codad to lekakawa no pikowan, sici ato kicay, saki'orip, palapalaan ato fonka. Caay ko pisiwkayan aca ko pi'arawan nira i, ira ho ko sepat a polo' a tadamaanay a liyad. Tahira sato i saka safaw siwa a sici, falicen no tamdaw ko codad to sowal no France, Germany ato inko ato masamaanay a sowal. I ka'ayaw no pikowanan no Fakong to Ankor, o pakakalimelaan a tadamaanay a likisi a codad no Kanpociya.''' O picowatan no France a pikuwan to Indocina, nani 1863 tahira i 1953 a mihecaan, '''micalap ko France a micingcing tonini a pala (O pidefong no Yoropa ato Amirika a kitakit to ni'ecoan a pala). I 1863 a mihecaan, paci'cien no France ko Kanpociya a micingcing, mala o pisimawan a kitakit. I sakatosa a kalaloodan a hekal, nani 1942 a mihecaan tahira i 1945 a mihecaan, micalap ko Ripon to Kanpociya. Ikol no kalaloodan i, itini i 1953 a mihecaan saka safaw cecay a folad saka siwa a romi'ad, misiiked ko Kanpociya a miliyas to pikowan no France. Satapang i, o pikuwan no hongti, o sakacecayay a hongtian a kitakit no Kanpociya, itini i pikowan ni Siyanoan i, o kitenokay ko sapikowan.''' Miteka i tenok no 1960 a mihecaan, '''ona toloay a ci’icelay a kitakit, o Congko, o Amirika ato o Solin, mapolong a midefong tonini a Indocina a pala a micowat ato mikowan. Mafiyok ko nikakemet no kasakitakit ato kalaloodan no Vietnam i, malalood ko laloma'ay no Kanpociya. Itini i 1970 a mihecaan saka tolo a folad saka safaw falo a romi'ad, ci Lon Nol a Ciyancin, oya mikiAmirikaay ko faloco' nira, mifodfod to sifo, mipalasawad to sakahontian a patireng to Kapolongan a Kitakit no Khmer. Roma i, o mikiCongkoay ci Siyano a honti i, pasonolay tarira i Beijing a maro'. I kalaloodan no Vietnam i, malala'is ko hitay no timolay a Vietnam, hitay no Amirika, sifoay ni Lon Nol a hitay ato hitay no amisay a Vietnam (o Kahengangay a Khmer a hitay), ta pakatati'ih to 'orip no finawlan i laloma' no Kanpociya.''' Itini i 1975 a mihecaan saka sepat a folad saka safaw pito a romi'ad, '''ikor no piliyas no hitay no Amirika to ningri no Kanpociya i Phnom Penh i, mi'eco ko nikeridan ni Pol Pot a congsoci no Kyosanto no Kanpociya a Kahengangay a Khmer toya ningri, patireng to Mincoay a Kanpociya a sifo. Oya hongti ci Siyano i, nani Pyongyang no Codang a patatikor a minokay i kitakit, nikawrira kalamkam sa marofo no Kahengangay a Khmer a hitay. Itini i 1976 a mihecaan saka pito a folad saka enem a romi'ad, o malacitodongay a mikowan no Kahengangay a Khmer ci Pol Pot i, mipalasawad to payso, milalap to finawlan nani tokay a patayra i papotal, paci'ci nira a papisaomah ato mipacok to cifana'ay a tamdaw. Itini i pikuwanan nira to tolo a mihecaan falo a folad i, mifatol cingra to kacacemleman a pikuwan. O nika cahif, nika roray, lifong ato makari'angay a masamaanay a pades ko sapipatayan to kalilima no finawlan i kitakit, o cecay no sakacipadesan ko ci'edesay ato makari'angay a nikademakan no tamdaw i saka 20 a sici. I pakayniay to papotal a kitakit i, o pikuwan ni Pol Pot no Kahengangay a Khmer i, o nika fangafan to sifo no Vietnam i kalingangan no Vietnam itiya ho a karawrawan, mangalef midefong to sakowan no pala no Vietnam ato milomek to finawlan no Vietnam. O nika masasiwidawidang to kapolonan a kitakit no Cukoku i, roma i, kalatatiih no Congko ato Russia, saka malaladof ko Kanpociya to Cukoku a milifet to Vietnam ato Sulin. Oya Mincoay a Kanpociya i, pakacoker ko Linhoko a misimaw, saka pakaala to kamaro'an no Linhoko.''' I 1978 a mihecaan saka safaw toosa a folad, '''midefong ko hitay no Vietnam to Kanpociya, ta micalap to Phnom Penh itini i 1979 a mihecaan saka cecay a folad saka pito a romi'ad. Ona kapot no Sapifalicay a Lekatep no Finawlan no Kamer ato i loma' no Kyosanto a pacoliay i, malaladof a patireng to Sapifalicay a finawlan a Lekatep no Kanpociya, ikor i mapalasawad to koya kacacemleman a pipatay no Kahengangay a Khmer. Malowad koya Kahengangay a Khmer a milaliw to i ka'amis-ka'etip a kalingangan no Kanpociya ato Thailand. Nikawrira oya Kapolonan a Kitakit no Kanpociya i, o pinengeng no kasakitakit i, o nikadipdip no Vietnam, nawhani caay ka pihai no sa'alomanay a kitakit i hekal, saka mitatoy ho koya Kahengangay a Khmer toya kamaro'an no Mincoay a Kanpociya i Linhoko. Kirami i, mapahapinang no hitay no Vietnam a mapawacay ko sakacitati'ih a demak i, masawad to ko picoker no kasakitakit.''' I 1989 a mihecaan saka cecay a folad saka enem a romi'ad, '''miliyas ko polong no finawlan a hitay no Vietnam to Kanpociya. Mafalic ko ngangan noya Kapolongan a Kitakit no Kanpociya o “Kitakit no Kanpociya”, o sakapiala to pihai no kasakitakit. I 1991 a mihecaan, maherek ko masaso'ayaway a laloodan, misawad ko Kanpociya toya cecayay a kasafelaw a pikowan ato harateng no Marekese-Lening. Mafalic ko ngangan noya Sapifalicay a Lekatep no Finawlan no Kanpociya o “Lekatep no Finawlan no Kanpociya”. I 1993 a mihecaan, mapadama no Lekatep no Kasakitakit ko Kanpociya a misingkiw to kitakit no Kanpociya, pakaala ko noya mikihontianay a Fongsinpike a kasafelaw to 45.5% a paya a malasakakaay a kasafelaw, roma i, o nikeridan ci Hon Sen a Lekatep no Finawlan ko sakatosa. Ya nipipatalaw ni Hon Senan to tosaay a kasafelaw i, mahekelong a patireng to malacecay a pikowan no sifo. I 1993 a mihecaan saka siwa a folad saka tosa polo' ira ko sepat a romi'ad, mipatopa ko kayi no Kanpociya to fa'elohay a kinpo, mapatiko haca ko hontian a pikowan ato palahontian a kitakit no Kanpociya to ngangan no kitakit, ta ci Siyanu oya kina toloay to a minokay tayni i kitakit i, patiko haca a malahongti. Ikor noya nipifelih ni Hon Sen to sifo i 1997 a mihecaan saka pito a folad saka lima a romi'ad i,''' === '''Palapalaan(地理)''' === O dadahal no sera ira ko 181,035 km², o polong no kitakit i,misilsilan maka24 ko etal ato cecay a no Hontian a Tokay, ika’amis malafiyaw ato Tayko, Lyawko, ikatimol i,madado’edo’ ko pala ato Yienan, isakatimol no sa’etipan misi’ayaway to Sinlowan(暹羅灣). O kakaya’ no lislis no riyar ira ko 443 km,ilaloma’ nona kitakit ira ko cecay a fanaw o Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖; Roma a tilid: Tonlé Sap), o pifotingan, pialaan to nanom itini, o saka’orip tamtamdaw.Mahaop ko 20% no polong a sera o liomahan. 24 ko kasaetal sakowan, sepatay aca ko misi’ayaway to riyar a sakowan, tolo ko niyahay pikowan a sakowan, 172 ko mamangay a etal. O tahapinangan a pala i, o isifo’ay nona kitakit a Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖), Pasa ’alo ato nani ka’amis taratimol a mihifalat tona kitakit a Mikong ’alo,isifo’ay no kitakit a dafdaf i,mahaop ko 3/4 no polong a sera no kitakit. O Tonlisa Fanaw ato Mikong ’alo nani tongroh no riyar 100 m ko ka’akawang.sa’akawang sa nani tongroh no riyar i,masakefohkefohay ko pala,o itiraay i sakatimol no sa’etipay a Toko lotok mitifacay to 1500 m ko ka’akawang, nani ka’amisay no sa’etipan taratimol sa no sa’etipan ko do’edo’edo. O itiraay I kawali a Awlar Lotok(Phnom Aural)o sa’akawangay no Kanpociya kitakita, tahiraay to 1771 m ko ka’akawang. === '''Siici(政治)''' === Itiyaay i 1993 mihecan a kinpo tatapangan rikec no kitakit, misetek to faco no kitakit o Hontian Kitakit, masasiiked ko Misanga’ay to rikec, Matayal to Demak ato Misawkitay,toloay ko kasasiiked no sakowan ’icel. O honti i,tahira i patay ko kalasawara’an,kakomodan no sofitay, o tahapinangan no kalacecay no kitakit ato kaira no kitakit a tahadahoc, ira heca ko ’icel mitedal to tata’angay raraw no malofoay tamdaw. Ano cakapakatayal ato ano miholol i romaay kitakit ko honti, o tapang no Fafa’eday Pikaykian no Kitakit ko mamiceror to tayal no honti.Ano mapatay ko honti, o tapang no sifo, kakeridan no tosaay rekad no mipaypayay a Fociyaw, o tapang no Fafa’eday Pikaykian ato Finawlan Pikaykian polong han 9 ko tamdaw misanga’ to iingkay, masasowal a misimsim to mamalahonti nani laloma’an no honti, patireng to fa’elohay a honti. === '''Kicai(經濟)''' === O cecay no polong a cowaho kacomahad ko ’orip a kotakit ko Kanpociya,ira ko 4 a hecek no pili’etanan nona kitakit, oriraan i,o pihololan no lafang, mitelekay to riko’, misaloma ato liomah. Oninian haw i,cowa ka citolas ko fodfod tona kitakit, orasaka, macara ko sapicomahadaw to kicai no kitakit, kalomihecaan a kacomahad no kicai tahiraay aca i 7% ko sa’osi.orasaka, tadamatatifac ko kasasiroma no cipaysoay ato manikaway ko ’orip, o manikaway a tamdaw i,awa ko sapaising, cakapapitilid to ka’emangay,tada awa ko fana’ to maamaan. I 2006 miheca, o mipalafangay a tayni cilafas to 170 ko ofad,[3]2005 miheca makarkar i riyar ko kasolin a simal ato palapalaan a kaso, i 2009 ano ca i 2010 miheca a misatapang paliwal, tata’ang ko pisiwar to kacomahad no kicai no Kanpociya a manga’ay. [1] === '''Tamdaw(人口)''' === O polong a tamdaw no Konpociya ira ko 1550 ofad, o Kanpociya a finacadan mahaop ko 90% ko ka’aloman, ira ho roma a mamangay a finacadan o Kuwaping mahaop ko 1%, o Cing finacadan(Kuwaping a sowal:京族; Roma a tilid:Gin)mahaop ko 9%, o Laos(Kuwaping a sowal:佬族)ato Tay finacadan, ira ho ko masasiromaromaay a mamangay a 20 ko finacadan,oninian i,ira ko ikemoday no lotok a maro’. O lalen no ’orip i, 71.41 ko mihecaan. == '''Sowal(語言)''' == O tamdaw no Kanpociya sahetoay mira’oyay to sowal ato tilid no Kanpociya,ira kono niyah a sa’osi,itini i Kanpociya ikakaay ko katenak no Kanpociya pasasotiri’en ato no Arapiya a sa’osi. O sowal no Kuwaping itini ono Cawco a sowal(Ikiris a sowal: Teochew ano ca Chiuchow),o cecay a sowal no Payrang itini i Taywan.ono niyah a sowal ko hasowal no kasasiromaroma a finacadan. Itiya ho halafin malamicowatan a sokowan no Franso ko Kanpociya, orasaka, o sakatosa a matenakay a sowal ko Franso a sowal, nikawrira, anini sato cowa ka matiya toya i’ayaway ko katenak no Franso a sowal. Tahanini sato i,adihay to ko katayalan cemahad to ko kicai ’aloman ko tayniay a misanga’ to kofa ko Kuwaping a tamadaw, orasaka, matenak ko sowal no Kuwaping ato Ikiris a sowal i Kanpociya. [[Faylo:Kraing_Tbong_VB_01_06_6.JPG|縮圖|[[Faylo:Conbodia2.ogg|縮圖]]niyaro' (Kraing Tbong )]] === '''Pitooran(宗教)''' === O mipaypayay a Fociyaw koni pasetekan malo no kitakit a pitooran, i matini mahaop ko 95% no polong a tamdaw no Kanpociya ko mitooray tonini, sakakaay ko ka’aloman ko mitooray i,o Kanpociya a tamdaw, malecad ato fiyaw a Tayko. O itiniay a Kuwaping ato Cin finacadan o Tacen Fociya(Kuwaping a sowal:大乘佛教;Ikiris a sowal:mahāyāna buddhism), Tinsikyo ato Fa’elohay a Kristoan, o Can finacadan(Kuwaping a sowal:占族;Ikiris a sowal:Urang Campa)[5] [6] o Islan Ciyaw ko pitooran, ira ho cowa ka ’aloman a tamdaw o mitooray to pawidangay. === '''Punka(文化)''' === O sakero no Kanpociya tolo ko kasasiiked:o to’asan sakero, niyaro’ay sakero, ato sapalafang sakero. O tahapinangan no Kanpociya a sakero i,ono to’asan sakero. Adihay ko masariromaromaay a siikeday a pisalaan no lafang itini, o cinganganay i kalokitakit i, itiraay i ka’amis no kitakit a [[Faylo:Fishsale.jpg|縮圖|[[Faylo:Conbodia.ogg|縮圖]]itaminaay paliwal to dafong(Fishsale)]] no hekalay kitakit o Wukoku(Kuwaping a sowal:吳哥窟 [7]Roma a tilid: ʾṅ̥grvt̥t=ʾaṅgaravatta).isasifo’an no kitakit i, tadaadihay ko nipatirengan Fyo pipaypayan, isaka’etipan ira ko Tonlisa Fanaw, o lalen no ’ngongol no nanom ira ko cecay laya’, o kakahad i,ira ko 1,700 km²,manga’ay a pakatamina a minengneng to tataparan. Itini tona fanaw ’aloman ko kalaloma’ hananay ko tamina a ’orip, isakatimol dihekoay ko cidal, toloay ko mihaian no Linheko a rocok no punka no Kanpociya. === '''Tahapinangan a Tilid (參考文獻)''' === [1] 劍浮沙(梵語:Kamboja)是印度列國時代的十六雄國之一,又譯為甘菩遮國。 [2] Relazione del primo viaggio intorno al mondo - Wikisource. it.wikisource.org. [2019-08-07]. (原始內容存檔於2018-11-22) [3] 1.7 million. [2007-07-27]. (原始內容存檔於2013-12-02). [4] 廣西對柬埔寨投資呈爆發式增長 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館)news.xinhuanet.com [5] Andaya, Leonard Y. Leaves of the same tree: trade and ethnicity in the Straits of Melaka. University of Hawaii Press. 2008: 44 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-0-8248-3189-9</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08) [6] Reid, Anthony. Verandah of violence: the background to the Aceh problem. NUS Press. 2006: 8 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-9971-69-331-2</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08). [7] 中國地名委員會. 外国地名译名手册. 商務印書館. 1993: 31. <nowiki>ISBN 7-100-00798-4</nowiki>. Ângkôr Wat 【柬】 吳哥窟; === '''Pikafitan i papotal(外部連結)''' === •(英文)柬埔寨王國 - Cambodia e-Gov •(英文)柬埔寨電子簽證 - Cambodia e-Visa (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(繁體中文)柬埔寨旅遊部官方網站 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(英文)柬埔寨旅遊指南 •(英文)開放式目錄計劃中和柬埔寨相關的內容 •(英文) 維基媒體的柬埔寨地圖集 • 維基導遊上有關柬埔寨(繁體中文)的旅行指南 • 維基導遊上有關柬埔寨(法文)的旅行指南 • 維客旅行上的柬埔寨 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) • OpenStreetMap上有關柬埔寨的地理資訊 •谷歌地圖 8x9z7t7nm0lbd9zmylvfesknsa9hr3b 49133 49132 2026-05-30T11:43:09Z Haratal 3361 49133 wikitext text/x-wiki == Kanpociya Hontian Kitakit(柬埔寨王國) == === ''T'''akaray sowal(概要)''''' === Kanpociya Hontian Kitakit([[kuwaping a sowal]]: 柬埔寨王國) [[Kanpociya sowal]]:高棉語:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; [[Kuwaping sowal]]: 柬埔寨王國), itiraay i [[Faylo:Flag_of_Cambodia.svg|縮圖|Flag of Cambodia]] a Pecihan-Kanatal中南半島,Katimol-Sakawalian Aciya a Korapaw東南亞大陸地區 ko kaitiraan nona [[kitakit]], o syoto tatapangan a tokay o [[Cinpin]](Kanpociya sowal:ក្រុងភ្នំពេញ,Roma a tilid:krong Phnum Pɨñ; Kuwaoing sowal:金邊). O kapot no Linheko ato Katimol-Sakawalian Aciya kitakit a Katatelekan. Isaka’etip no Kanpociya i,malalocokay ato Tayko, isaka’amis no sakawali Malala’eday ato Laoko, isakawali ato sakatimol no sawalian malafiyaw ato Yienan, ikatimol o SinloKihaw(暹羅灣). Hato masadangahay ko pala no Kanpociya,tolo no pasitiraan o tapolo ato tokos, isifo’ o dadahalay a cihenekay dafdaf, ona sera tonini makinatolo no sepat no polong sera no kitakit. Ira ko tata’akay ‘alo Mikong-‘alo(湄公河), ira ho tata’angay a fanaw o Tonglisa-fanaw(Kanpociya sowal:បឹងទន្លេសាប,Roma a tilid:Tonlé Sap; Kuwaping sowal: 洞里薩湖). === '''Nangan no kitakit(國名)''' === O tadangangan no Kanpociya o Kanpociya Hontian Kitakit(Kanpociya sowal:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; Kuwaping sowal:柬埔寨王國)。O 「ព្រះ」hananay i, fangcalay sanay「神聖的」,o 「រាជាណាចក្រ」hananay i,o honti sanay「王國」, o「កម្ពុជា」hananay i,o Kanpociya sanay「柬埔寨」. Ona ngangan tonini i,nani「कम्बोजदेश」(Kambujadeśa)(Ikiris sowal:Sanskrit; Kuwaping sowal:梵語),o maan ko imi nona sowal han i, o 「sera ni Cinfusa 」[1] sanay. Ona ngangan no Kanpociya itini i rikisi no kuwaping itiraay ho i Tonghan(東漢 25-220 mihecaan)iraay to a matilid,nikawrira adihay ko masasiromaromaay a pangangan, tahira to i Min Wanli a mihecahecaan(明朝萬曆) nga’ sacecay sanay to a pangangan to Kanpociya(柬埔寨) . Itini I nitilidan no Sa’etipay-Kitakit i,o misahinahinamay tamdaw ci [[Faylo:Location_Cambodia_ASEAN.svg|縮圖|Location Cambodia ASEAN]] (Italiya sowal:Antonio Pigafetta; Kuwaping sowal:安東尼奧·皮加費塔) o 「Camogia」[2] hananay ningra a pangangan. === Likisi(歷史) === O to’asan a parayrayan a kitakit i Conan-pan-tao ko Kanpociya, matafesiw to ko tosa a patek (2000) a mihecaan ko likisi nira. '''O nalacolan no Payon: I yiesoan to cecay a sici i, i laloma’ no kitakit no Kanpociya i, ira ko Fnan a kitakit, o India ko nipatirengan nangra to tatapangan a pitooran no kitakit, saka mafiyak ko serangawan no India a malenaf. O tatapangan a pikowannan a ningri no Fnan i, o Viyadatapora (Vyadhapura, sowal no Fan: tokay no mi’adopay), itini i ngataay no Polamyen a sakowan no aniniay. Ira ko Meking a tarawadaw, nani saetip kaamisay pasayra i kawali a pasadak to riyar. I sasifoan no sakapito a sici no yiesoan, mapalahedaw no nani ka’amisan a Cenla ko Fnan, ma’atingid koya wawa no hongti no Fnan tayra i Cawa, itira sato a patireng to Santi a hongtian a kitakit.''' Ikor no nikapalahedaw no Cenla to Fnan i, '''matongal ko ’icel no kitakit. Tahira i pikowanan ni Ceyapoman sakacecay i, pakalowid haca cingra a mi’eco to sifo’ay ato ka’amisan a pala no Lawos. O kasalaled a pala i, i ka’amisan tahira i Nancaw, i katimolan i, tahira i rarem no Meking a tarawadaw, mihaop to aniniay a Kanpociya, Lawos ato katimolan no Yienan. Awaay ko teloc ni Ceyapoman sakacecay mamirayray to pikowanan. I kor no nikapatay nira i, o sona  nira ci Ceyatitaywi ko mamalahongti. Fahal sa milafodes ko kitakit, pangangan han no likisi tonini a demak to "O Tarawadaw a Cenla ato Hadhad a Cenla" a kalaloodan, pakarawraw i laloma'an no kitakit.''' I ka’ayaw kaikor no yiesoan no 787 a mihecaan i, '''oya pikowanan a tokay ci Sanpipora no Cidalay a hontian a kitakit i tarawadaw a Cenla, mapeleng a ma'eco no Saliyentra a hongtian a kitakit. Mapacok a mapatay koya hongti ci Mohipotifaman, malepel haca koya wawa no hongti (oya mamalahongti i ikor ci Ceyapoman sakatosa). Nani itiya ho sato, makowanan no i Cawaay a Saliyentra (Santi) a hongtian a kitakit koya tarawadaw a Cenla, tahira i nikalafac ni Ceyapoman sakatosa nani Cawa, ta misiiked cingra a malahongti. Palacecay ci Ceyapoman sakatosa a mikowan to tarawadaw a Cenla ato hadhad a Cenla. Itira i ka’amisan-kawali no Ankor to paka tolo polo' a kongliay i Lici a lotok, saka mipatireng to Ankor a hontian a kitakit.''' O Ankor a hongtian a kitakit, o pangangan han haca to Kemer a hongtian a kitakit, '''tahira i saka safaw tosa a sici i, tadamatedi'ay ko kitakit, tadamakapahay ko serangawan. O kasalaled a pala nira i, mihaop to polong no aniniay a Kanpociya, ato kasa'etal a pala no Taylen, Lawos ato Yienan. I saka safaw tolo a sici i, matenak ko Sancopo a Fociw (Theravada a Fociw) nani Sililanka a tayni. Itini i saka 1430 a mihecaan (saka-lima a mihecaan no Siyande no Min), midefong ko Sinlo to Kanpociya, milikot to tokay no Ankor to pakapito a folad, o sakaheci ko pakapeleng to Ankor. O nika tadamangata no Ankor to Sinlo i, o sakasawad to Ankor, mafolaw tayra i Kinpen a mipatireng to ningri itira. Nani itiya sato, maroray ko 'icel no Kanpociya, misi'ayaw to ka'ayaw ato kaikolan no Yienan ato Sinlo a tosaay a fiyaw a kitakit a midefong, pangangan han tonini a karawrawan a mihecahecaan to "O to'eman a citay". Micalap ko Yienan to la'enoay a Kanpociya (oya sacumodan no Mikong a tarawadaw a pala), oni ko sakamalala'isan a demak.''' Itini i saka 1296 a mihecaan, miocor ko Yincaw ci Cew-takowan a mihilap to Ankor a hongtian a kitakit, '''pakacecay a mihecaan ko nipihilap nira. Pinokay sato i, mitilid ci Cew-takowan to cecay a codad "Cen-la-fong-to-ci", o pisiwkayan no codad to lekakawa no pikowan, sici ato kicay, saki'orip, palapalaan ato fonka. Caay ko pisiwkayan aca ko pi'arawan nira i, ira ho ko sepat a polo' a tadamaanay a liyad. Tahira sato i saka safaw siwa a sici, falicen no tamdaw ko codad to sowal no France, Germany ato inko ato masamaanay a sowal. I ka'ayaw no pikowanan no Fakong to Ankor, o pakakalimelaan a tadamaanay a likisi a codad no Kanpociya.''' O picowatan no France a pikuwan to Indocina, nani 1863 tahira i 1953 a mihecaan, '''micalap ko France a micingcing tonini a pala (O pidefong no Yoropa ato Amirika a kitakit to ni'ecoan a pala). I 1863 a mihecaan, paci'cien no France ko Kanpociya a micingcing, mala o pisimawan a kitakit. I sakatosa a kalaloodan a hekal, nani 1942 a mihecaan tahira i 1945 a mihecaan, micalap ko Ripon to Kanpociya. Ikol no kalaloodan i, itini i 1953 a mihecaan saka safaw cecay a folad saka siwa a romi'ad, misiiked ko Kanpociya a miliyas to pikowan no France. Satapang i, o pikuwan no hongti, o sakacecayay a hongtian a kitakit no Kanpociya, itini i pikowan ni Siyanoan i, o kitenokay ko sapikowan.''' Miteka i tenok no 1960 a mihecaan, '''ona toloay a ci’icelay a kitakit, o Congko, o Amirika ato o Solin, mapolong a midefong tonini a Indocina a pala a micowat ato mikowan. Mafiyok ko nikakemet no kasakitakit ato kalaloodan no Vietnam i, malalood ko laloma'ay no Kanpociya. Itini i 1970 a mihecaan saka tolo a folad saka safaw falo a romi'ad, ci Lon Nol a Ciyancin, oya mikiAmirikaay ko faloco' nira, mifodfod to sifo, mipalasawad to sakahontian a patireng to Kapolongan a Kitakit no Khmer. Roma i, o mikiCongkoay ci Siyano a honti i, pasonolay tarira i Beijing a maro'. I kalaloodan no Vietnam i, malala'is ko hitay no timolay a Vietnam, hitay no Amirika, sifoay ni Lon Nol a hitay ato hitay no amisay a Vietnam (o Kahengangay a Khmer a hitay), ta pakatati'ih to 'orip no finawlan i laloma' no Kanpociya.''' Itini i 1975 a mihecaan saka sepat a folad saka safaw pito a romi'ad, '''ikor no piliyas no hitay no Amirika to ningri no Kanpociya i Phnom Penh i, mi'eco ko nikeridan ni Pol Pot a congsoci no Kyosanto no Kanpociya a Kahengangay a Khmer toya ningri, patireng to Mincoay a Kanpociya a sifo. Oya hongti ci Siyano i, nani Pyongyang no Codang a patatikor a minokay i kitakit, nikawrira kalamkam sa marofo no Kahengangay a Khmer a hitay. Itini i 1976 a mihecaan saka pito a folad saka enem a romi'ad, o malacitodongay a mikowan no Kahengangay a Khmer ci Pol Pot i, mipalasawad to payso, milalap to finawlan nani tokay a patayra i papotal, paci'ci nira a papisaomah ato mipacok to cifana'ay a tamdaw. Itini i pikuwanan nira to tolo a mihecaan falo a folad i, mifatol cingra to kacacemleman a pikuwan. O nika cahif, nika roray, lifong ato makari'angay a masamaanay a pades ko sapipatayan to kalilima no finawlan i kitakit, o cecay no sakacipadesan ko ci'edesay ato makari'angay a nikademakan no tamdaw i saka 20 a sici. I pakayniay to papotal a kitakit i, o pikuwan ni Pol Pot no Kahengangay a Khmer i, o nika fangafan to sifo no Vietnam i kalingangan no Vietnam itiya ho a karawrawan, mangalef midefong to sakowan no pala no Vietnam ato milomek to finawlan no Vietnam. O nika masasiwidawidang to kapolonan a kitakit no Cukoku i, roma i, kalatatiih no Congko ato Russia, saka malaladof ko Kanpociya to Cukoku a milifet to Vietnam ato Sulin. Oya Mincoay a Kanpociya i, pakacoker ko Linhoko a misimaw, saka pakaala to kamaro'an no Linhoko.''' I 1978 a mihecaan saka safaw toosa a folad, '''midefong ko hitay no Vietnam to Kanpociya, ta micalap to Phnom Penh itini i 1979 a mihecaan saka cecay a folad saka pito a romi'ad. Ona kapot no Sapifalicay a Lekatep no Finawlan no Kamer ato i loma' no Kyosanto a pacoliay i, malaladof a patireng to Sapifalicay a finawlan a Lekatep no Kanpociya, ikor i mapalasawad to koya kacacemleman a pipatay no Kahengangay a Khmer. Malowad koya Kahengangay a Khmer a milaliw to i ka'amis-ka'etip a kalingangan no Kanpociya ato Thailand. Nikawrira oya Kapolonan a Kitakit no Kanpociya i, o pinengeng no kasakitakit i, o nikadipdip no Vietnam, nawhani caay ka pihai no sa'alomanay a kitakit i hekal, saka mitatoy ho koya Kahengangay a Khmer toya kamaro'an no Mincoay a Kanpociya i Linhoko. Kirami i, mapahapinang no hitay no Vietnam a mapawacay ko sakacitati'ih a demak i, masawad to ko picoker no kasakitakit.''' I 1989 a mihecaan saka cecay a folad saka enem a romi'ad, '''miliyas ko polong no finawlan a hitay no Vietnam to Kanpociya. Mafalic ko ngangan noya Kapolongan a Kitakit no Kanpociya o “Kitakit no Kanpociya”, o sakapiala to pihai no kasakitakit. I 1991 a mihecaan, maherek ko masaso'ayaway a laloodan, misawad ko Kanpociya toya cecayay a kasafelaw a pikowan ato harateng no Marekese-Lening. Mafalic ko ngangan noya Sapifalicay a Lekatep no Finawlan no Kanpociya o “Lekatep no Finawlan no Kanpociya”. I 1993 a mihecaan, mapadama no Lekatep no Kasakitakit ko Kanpociya a misingkiw to kitakit no Kanpociya, pakaala ko noya mikihontianay a Fongsinpike a kasafelaw to 45.5% a paya a malasakakaay a kasafelaw, roma i, o nikeridan ci Hon Sen a Lekatep no Finawlan ko sakatosa. Ya nipipatalaw ni Hon Senan to tosaay a kasafelaw i, mahekelong a patireng to malacecay a pikowan no sifo. I 1993 a mihecaan saka siwa a folad saka tosa polo' ira ko sepat a romi'ad, mipatopa ko kayi no Kanpociya to fa'elohay a kinpo, mapatiko haca ko hontian a pikowan ato palahontian a kitakit no Kanpociya to ngangan no kitakit, ta ci Siyanu oya kina toloay to a minokay tayni i kitakit i, patiko haca a malahongti. Ikor noya nipifelih ni Hon Sen to sifo i 1997 a mihecaan saka pito a folad saka lima a romi'ad i, ma'emin a mikuwan ko Lekatep no Finawlan to fa'elohay a sifo.''' === '''Palapalaan(地理)''' === O dadahal no sera ira ko 181,035 km², o polong no kitakit i,misilsilan maka24 ko etal ato cecay a no Hontian a Tokay, ika’amis malafiyaw ato Tayko, Lyawko, ikatimol i,madado’edo’ ko pala ato Yienan, isakatimol no sa’etipan misi’ayaway to Sinlowan(暹羅灣). O kakaya’ no lislis no riyar ira ko 443 km,ilaloma’ nona kitakit ira ko cecay a fanaw o Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖; Roma a tilid: Tonlé Sap), o pifotingan, pialaan to nanom itini, o saka’orip tamtamdaw.Mahaop ko 20% no polong a sera o liomahan. 24 ko kasaetal sakowan, sepatay aca ko misi’ayaway to riyar a sakowan, tolo ko niyahay pikowan a sakowan, 172 ko mamangay a etal. O tahapinangan a pala i, o isifo’ay nona kitakit a Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖), Pasa ’alo ato nani ka’amis taratimol a mihifalat tona kitakit a Mikong ’alo,isifo’ay no kitakit a dafdaf i,mahaop ko 3/4 no polong a sera no kitakit. O Tonlisa Fanaw ato Mikong ’alo nani tongroh no riyar 100 m ko ka’akawang.sa’akawang sa nani tongroh no riyar i,masakefohkefohay ko pala,o itiraay i sakatimol no sa’etipay a Toko lotok mitifacay to 1500 m ko ka’akawang, nani ka’amisay no sa’etipan taratimol sa no sa’etipan ko do’edo’edo. O itiraay I kawali a Awlar Lotok(Phnom Aural)o sa’akawangay no Kanpociya kitakita, tahiraay to 1771 m ko ka’akawang. === '''Siici(政治)''' === Itiyaay i 1993 mihecan a kinpo tatapangan rikec no kitakit, misetek to faco no kitakit o Hontian Kitakit, masasiiked ko Misanga’ay to rikec, Matayal to Demak ato Misawkitay,toloay ko kasasiiked no sakowan ’icel. O honti i,tahira i patay ko kalasawara’an,kakomodan no sofitay, o tahapinangan no kalacecay no kitakit ato kaira no kitakit a tahadahoc, ira heca ko ’icel mitedal to tata’angay raraw no malofoay tamdaw. Ano cakapakatayal ato ano miholol i romaay kitakit ko honti, o tapang no Fafa’eday Pikaykian no Kitakit ko mamiceror to tayal no honti.Ano mapatay ko honti, o tapang no sifo, kakeridan no tosaay rekad no mipaypayay a Fociyaw, o tapang no Fafa’eday Pikaykian ato Finawlan Pikaykian polong han 9 ko tamdaw misanga’ to iingkay, masasowal a misimsim to mamalahonti nani laloma’an no honti, patireng to fa’elohay a honti. === '''Kicai(經濟)''' === O cecay no polong a cowaho kacomahad ko ’orip a kotakit ko Kanpociya,ira ko 4 a hecek no pili’etanan nona kitakit, oriraan i,o pihololan no lafang, mitelekay to riko’, misaloma ato liomah. Oninian haw i,cowa ka citolas ko fodfod tona kitakit, orasaka, macara ko sapicomahadaw to kicai no kitakit, kalomihecaan a kacomahad no kicai tahiraay aca i 7% ko sa’osi.orasaka, tadamatatifac ko kasasiroma no cipaysoay ato manikaway ko ’orip, o manikaway a tamdaw i,awa ko sapaising, cakapapitilid to ka’emangay,tada awa ko fana’ to maamaan. I 2006 miheca, o mipalafangay a tayni cilafas to 170 ko ofad,[3]2005 miheca makarkar i riyar ko kasolin a simal ato palapalaan a kaso, i 2009 ano ca i 2010 miheca a misatapang paliwal, tata’ang ko pisiwar to kacomahad no kicai no Kanpociya a manga’ay. [1] === '''Tamdaw(人口)''' === O polong a tamdaw no Konpociya ira ko 1550 ofad, o Kanpociya a finacadan mahaop ko 90% ko ka’aloman, ira ho roma a mamangay a finacadan o Kuwaping mahaop ko 1%, o Cing finacadan(Kuwaping a sowal:京族; Roma a tilid:Gin)mahaop ko 9%, o Laos(Kuwaping a sowal:佬族)ato Tay finacadan, ira ho ko masasiromaromaay a mamangay a 20 ko finacadan,oninian i,ira ko ikemoday no lotok a maro’. O lalen no ’orip i, 71.41 ko mihecaan. == '''Sowal(語言)''' == O tamdaw no Kanpociya sahetoay mira’oyay to sowal ato tilid no Kanpociya,ira kono niyah a sa’osi,itini i Kanpociya ikakaay ko katenak no Kanpociya pasasotiri’en ato no Arapiya a sa’osi. O sowal no Kuwaping itini ono Cawco a sowal(Ikiris a sowal: Teochew ano ca Chiuchow),o cecay a sowal no Payrang itini i Taywan.ono niyah a sowal ko hasowal no kasasiromaroma a finacadan. Itiya ho halafin malamicowatan a sokowan no Franso ko Kanpociya, orasaka, o sakatosa a matenakay a sowal ko Franso a sowal, nikawrira, anini sato cowa ka matiya toya i’ayaway ko katenak no Franso a sowal. Tahanini sato i,adihay to ko katayalan cemahad to ko kicai ’aloman ko tayniay a misanga’ to kofa ko Kuwaping a tamadaw, orasaka, matenak ko sowal no Kuwaping ato Ikiris a sowal i Kanpociya. [[Faylo:Kraing_Tbong_VB_01_06_6.JPG|縮圖|[[Faylo:Conbodia2.ogg|縮圖]]niyaro' (Kraing Tbong )]] === '''Pitooran(宗教)''' === O mipaypayay a Fociyaw koni pasetekan malo no kitakit a pitooran, i matini mahaop ko 95% no polong a tamdaw no Kanpociya ko mitooray tonini, sakakaay ko ka’aloman ko mitooray i,o Kanpociya a tamdaw, malecad ato fiyaw a Tayko. O itiniay a Kuwaping ato Cin finacadan o Tacen Fociya(Kuwaping a sowal:大乘佛教;Ikiris a sowal:mahāyāna buddhism), Tinsikyo ato Fa’elohay a Kristoan, o Can finacadan(Kuwaping a sowal:占族;Ikiris a sowal:Urang Campa)[5] [6] o Islan Ciyaw ko pitooran, ira ho cowa ka ’aloman a tamdaw o mitooray to pawidangay. === '''Punka(文化)''' === O sakero no Kanpociya tolo ko kasasiiked:o to’asan sakero, niyaro’ay sakero, ato sapalafang sakero. O tahapinangan no Kanpociya a sakero i,ono to’asan sakero. Adihay ko masariromaromaay a siikeday a pisalaan no lafang itini, o cinganganay i kalokitakit i, itiraay i ka’amis no kitakit a [[Faylo:Fishsale.jpg|縮圖|[[Faylo:Conbodia.ogg|縮圖]]itaminaay paliwal to dafong(Fishsale)]] no hekalay kitakit o Wukoku(Kuwaping a sowal:吳哥窟 [7]Roma a tilid: ʾṅ̥grvt̥t=ʾaṅgaravatta).isasifo’an no kitakit i, tadaadihay ko nipatirengan Fyo pipaypayan, isaka’etipan ira ko Tonlisa Fanaw, o lalen no ’ngongol no nanom ira ko cecay laya’, o kakahad i,ira ko 1,700 km²,manga’ay a pakatamina a minengneng to tataparan. Itini tona fanaw ’aloman ko kalaloma’ hananay ko tamina a ’orip, isakatimol dihekoay ko cidal, toloay ko mihaian no Linheko a rocok no punka no Kanpociya. === '''Tahapinangan a Tilid (參考文獻)''' === [1] 劍浮沙(梵語:Kamboja)是印度列國時代的十六雄國之一,又譯為甘菩遮國。 [2] Relazione del primo viaggio intorno al mondo - Wikisource. it.wikisource.org. [2019-08-07]. (原始內容存檔於2018-11-22) [3] 1.7 million. [2007-07-27]. (原始內容存檔於2013-12-02). [4] 廣西對柬埔寨投資呈爆發式增長 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館)news.xinhuanet.com [5] Andaya, Leonard Y. Leaves of the same tree: trade and ethnicity in the Straits of Melaka. University of Hawaii Press. 2008: 44 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-0-8248-3189-9</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08) [6] Reid, Anthony. Verandah of violence: the background to the Aceh problem. NUS Press. 2006: 8 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-9971-69-331-2</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08). [7] 中國地名委員會. 外国地名译名手册. 商務印書館. 1993: 31. <nowiki>ISBN 7-100-00798-4</nowiki>. Ângkôr Wat 【柬】 吳哥窟; === '''Pikafitan i papotal(外部連結)''' === •(英文)柬埔寨王國 - Cambodia e-Gov •(英文)柬埔寨電子簽證 - Cambodia e-Visa (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(繁體中文)柬埔寨旅遊部官方網站 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(英文)柬埔寨旅遊指南 •(英文)開放式目錄計劃中和柬埔寨相關的內容 •(英文) 維基媒體的柬埔寨地圖集 • 維基導遊上有關柬埔寨(繁體中文)的旅行指南 • 維基導遊上有關柬埔寨(法文)的旅行指南 • 維客旅行上的柬埔寨 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) • OpenStreetMap上有關柬埔寨的地理資訊 •谷歌地圖 7ch5u1pili9qgdxx8wydqh9znequehx 49134 49133 2026-05-30T11:43:22Z Haratal 3361 49134 wikitext text/x-wiki == Kanpociya Hontian Kitakit(柬埔寨王國) == === ''T'''akaray sowal(概要)''''' === Kanpociya Hontian Kitakit([[kuwaping a sowal]]: 柬埔寨王國) [[Kanpociya sowal]]:高棉語:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; [[Kuwaping sowal]]: 柬埔寨王國), itiraay i [[Faylo:Flag_of_Cambodia.svg|縮圖|Flag of Cambodia]] a Pecihan-Kanatal中南半島,Katimol-Sakawalian Aciya a Korapaw東南亞大陸地區 ko kaitiraan nona [[kitakit]], o syoto tatapangan a tokay o [[Cinpin]](Kanpociya sowal:ក្រុងភ្នំពេញ,Roma a tilid:krong Phnum Pɨñ; Kuwaoing sowal:金邊). O kapot no Linheko ato Katimol-Sakawalian Aciya kitakit a Katatelekan. Isaka’etip no Kanpociya i,malalocokay ato Tayko, isaka’amis no sakawali Malala’eday ato Laoko, isakawali ato sakatimol no sawalian malafiyaw ato Yienan, ikatimol o SinloKihaw(暹羅灣). Hato masadangahay ko pala no Kanpociya,tolo no pasitiraan o tapolo ato tokos, isifo’ o dadahalay a cihenekay dafdaf, ona sera tonini makinatolo no sepat no polong sera no kitakit. Ira ko tata’akay ‘alo Mikong-‘alo(湄公河), ira ho tata’angay a fanaw o Tonglisa-fanaw(Kanpociya sowal:បឹងទន្លេសាប,Roma a tilid:Tonlé Sap; Kuwaping sowal: 洞里薩湖). === '''Nangan no kitakit(國名)''' === O tadangangan no Kanpociya o Kanpociya Hontian Kitakit(Kanpociya sowal:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; Kuwaping sowal:柬埔寨王國)。O 「ព្រះ」hananay i, fangcalay sanay「神聖的」,o 「រាជាណាចក្រ」hananay i,o honti sanay「王國」, o「កម្ពុជា」hananay i,o Kanpociya sanay「柬埔寨」. Ona ngangan tonini i,nani「कम्बोजदेश」(Kambujadeśa)(Ikiris sowal:Sanskrit; Kuwaping sowal:梵語),o maan ko imi nona sowal han i, o 「sera ni Cinfusa 」[1] sanay. Ona ngangan no Kanpociya itini i rikisi no kuwaping itiraay ho i Tonghan(東漢 25-220 mihecaan)iraay to a matilid,nikawrira adihay ko masasiromaromaay a pangangan, tahira to i Min Wanli a mihecahecaan(明朝萬曆) nga’ sacecay sanay to a pangangan to Kanpociya(柬埔寨) . Itini I nitilidan no Sa’etipay-Kitakit i,o misahinahinamay tamdaw ci [[Faylo:Location_Cambodia_ASEAN.svg|縮圖|Location Cambodia ASEAN]] (Italiya sowal:Antonio Pigafetta; Kuwaping sowal:安東尼奧·皮加費塔) o 「Camogia」[2] hananay ningra a pangangan. === Likisi(歷史) === O to’asan a parayrayan a kitakit i Conan-pan-tao ko Kanpociya, matafesiw to ko tosa a patek (2000) a mihecaan ko likisi nira. '''O nalacolan no Payon: I yiesoan to cecay a sici i, i laloma’ no kitakit no Kanpociya i, ira ko Fnan a kitakit, o India ko nipatirengan nangra to tatapangan a pitooran no kitakit, saka mafiyak ko serangawan no India a malenaf. O tatapangan a pikowannan a ningri no Fnan i, o Viyadatapora (Vyadhapura, sowal no Fan: tokay no mi’adopay), itini i ngataay no Polamyen a sakowan no aniniay. Ira ko Meking a tarawadaw, nani saetip kaamisay pasayra i kawali a pasadak to riyar. I sasifoan no sakapito a sici no yiesoan, mapalahedaw no nani ka’amisan a Cenla ko Fnan, ma’atingid koya wawa no hongti no Fnan tayra i Cawa, itira sato a patireng to Santi a hongtian a kitakit.''' Ikor no nikapalahedaw no Cenla to Fnan i, '''matongal ko ’icel no kitakit. Tahira i pikowanan ni Ceyapoman sakacecay i, pakalowid haca cingra a mi’eco to sifo’ay ato ka’amisan a pala no Lawos. O kasalaled a pala i, i ka’amisan tahira i Nancaw, i katimolan i, tahira i rarem no Meking a tarawadaw, mihaop to aniniay a Kanpociya, Lawos ato katimolan no Yienan. Awaay ko teloc ni Ceyapoman sakacecay mamirayray to pikowanan. I kor no nikapatay nira i, o sona  nira ci Ceyatitaywi ko mamalahongti. Fahal sa milafodes ko kitakit, pangangan han no likisi tonini a demak to "O Tarawadaw a Cenla ato Hadhad a Cenla" a kalaloodan, pakarawraw i laloma'an no kitakit.''' I ka’ayaw kaikor no yiesoan no 787 a mihecaan i, '''oya pikowanan a tokay ci Sanpipora no Cidalay a hontian a kitakit i tarawadaw a Cenla, mapeleng a ma'eco no Saliyentra a hongtian a kitakit. Mapacok a mapatay koya hongti ci Mohipotifaman, malepel haca koya wawa no hongti (oya mamalahongti i ikor ci Ceyapoman sakatosa). Nani itiya ho sato, makowanan no i Cawaay a Saliyentra (Santi) a hongtian a kitakit koya tarawadaw a Cenla, tahira i nikalafac ni Ceyapoman sakatosa nani Cawa, ta misiiked cingra a malahongti. Palacecay ci Ceyapoman sakatosa a mikowan to tarawadaw a Cenla ato hadhad a Cenla. Itira i ka’amisan-kawali no Ankor to paka tolo polo' a kongliay i Lici a lotok, saka mipatireng to Ankor a hontian a kitakit.''' O Ankor a hongtian a kitakit, o pangangan han haca to Kemer a hongtian a kitakit, '''tahira i saka safaw tosa a sici i, tadamatedi'ay ko kitakit, tadamakapahay ko serangawan. O kasalaled a pala nira i, mihaop to polong no aniniay a Kanpociya, ato kasa'etal a pala no Taylen, Lawos ato Yienan. I saka safaw tolo a sici i, matenak ko Sancopo a Fociw (Theravada a Fociw) nani Sililanka a tayni. Itini i saka 1430 a mihecaan (saka-lima a mihecaan no Siyande no Min), midefong ko Sinlo to Kanpociya, milikot to tokay no Ankor to pakapito a folad, o sakaheci ko pakapeleng to Ankor. O nika tadamangata no Ankor to Sinlo i, o sakasawad to Ankor, mafolaw tayra i Kinpen a mipatireng to ningri itira. Nani itiya sato, maroray ko 'icel no Kanpociya, misi'ayaw to ka'ayaw ato kaikolan no Yienan ato Sinlo a tosaay a fiyaw a kitakit a midefong, pangangan han tonini a karawrawan a mihecahecaan to "O to'eman a citay". Micalap ko Yienan to la'enoay a Kanpociya (oya sacumodan no Mikong a tarawadaw a pala), oni ko sakamalala'isan a demak.''' Itini i saka 1296 a mihecaan, miocor ko Yincaw ci Cew-takowan a mihilap to Ankor a hongtian a kitakit, '''pakacecay a mihecaan ko nipihilap nira. Pinokay sato i, mitilid ci Cew-takowan to cecay a codad "Cen-la-fong-to-ci", o pisiwkayan no codad to lekakawa no pikowan, sici ato kicay, saki'orip, palapalaan ato fonka. Caay ko pisiwkayan aca ko pi'arawan nira i, ira ho ko sepat a polo' a tadamaanay a liyad. Tahira sato i saka safaw siwa a sici, falicen no tamdaw ko codad to sowal no France, Germany ato inko ato masamaanay a sowal. I ka'ayaw no pikowanan no Fakong to Ankor, o pakakalimelaan a tadamaanay a likisi a codad no Kanpociya.''' O picowatan no France a pikuwan to Indocina, nani 1863 tahira i 1953 a mihecaan, '''micalap ko France a micingcing tonini a pala (O pidefong no Yoropa ato Amirika a kitakit to ni'ecoan a pala). I 1863 a mihecaan, paci'cien no France ko Kanpociya a micingcing, mala o pisimawan a kitakit. I sakatosa a kalaloodan a hekal, nani 1942 a mihecaan tahira i 1945 a mihecaan, micalap ko Ripon to Kanpociya. Ikol no kalaloodan i, itini i 1953 a mihecaan saka safaw cecay a folad saka siwa a romi'ad, misiiked ko Kanpociya a miliyas to pikowan no France. Satapang i, o pikuwan no hongti, o sakacecayay a hongtian a kitakit no Kanpociya, itini i pikowan ni Siyanoan i, o kitenokay ko sapikowan.''' Miteka i tenok no 1960 a mihecaan, '''ona toloay a ci’icelay a kitakit, o Congko, o Amirika ato o Solin, mapolong a midefong tonini a Indocina a pala a micowat ato mikowan. Mafiyok ko nikakemet no kasakitakit ato kalaloodan no Vietnam i, malalood ko laloma'ay no Kanpociya. Itini i 1970 a mihecaan saka tolo a folad saka safaw falo a romi'ad, ci Lon Nol a Ciyancin, oya mikiAmirikaay ko faloco' nira, mifodfod to sifo, mipalasawad to sakahontian a patireng to Kapolongan a Kitakit no Khmer. Roma i, o mikiCongkoay ci Siyano a honti i, pasonolay tarira i Beijing a maro'. I kalaloodan no Vietnam i, malala'is ko hitay no timolay a Vietnam, hitay no Amirika, sifoay ni Lon Nol a hitay ato hitay no amisay a Vietnam (o Kahengangay a Khmer a hitay), ta pakatati'ih to 'orip no finawlan i laloma' no Kanpociya.''' Itini i 1975 a mihecaan saka sepat a folad saka safaw pito a romi'ad, '''ikor no piliyas no hitay no Amirika to ningri no Kanpociya i Phnom Penh i, mi'eco ko nikeridan ni Pol Pot a congsoci no Kyosanto no Kanpociya a Kahengangay a Khmer toya ningri, patireng to Mincoay a Kanpociya a sifo. Oya hongti ci Siyano i, nani Pyongyang no Codang a patatikor a minokay i kitakit, nikawrira kalamkam sa marofo no Kahengangay a Khmer a hitay. Itini i 1976 a mihecaan saka pito a folad saka enem a romi'ad, o malacitodongay a mikowan no Kahengangay a Khmer ci Pol Pot i, mipalasawad to payso, milalap to finawlan nani tokay a patayra i papotal, paci'ci nira a papisaomah ato mipacok to cifana'ay a tamdaw. Itini i pikuwanan nira to tolo a mihecaan falo a folad i, mifatol cingra to kacacemleman a pikuwan. O nika cahif, nika roray, lifong ato makari'angay a masamaanay a pades ko sapipatayan to kalilima no finawlan i kitakit, o cecay no sakacipadesan ko ci'edesay ato makari'angay a nikademakan no tamdaw i saka 20 a sici. I pakayniay to papotal a kitakit i, o pikuwan ni Pol Pot no Kahengangay a Khmer i, o nika fangafan to sifo no Vietnam i kalingangan no Vietnam itiya ho a karawrawan, mangalef midefong to sakowan no pala no Vietnam ato milomek to finawlan no Vietnam. O nika masasiwidawidang to kapolonan a kitakit no Cukoku i, roma i, kalatatiih no Congko ato Russia, saka malaladof ko Kanpociya to Cukoku a milifet to Vietnam ato Sulin. Oya Mincoay a Kanpociya i, pakacoker ko Linhoko a misimaw, saka pakaala to kamaro'an no Linhoko.''' I 1978 a mihecaan saka safaw toosa a folad, '''midefong ko hitay no Vietnam to Kanpociya, ta micalap to Phnom Penh itini i 1979 a mihecaan saka cecay a folad saka pito a romi'ad. Ona kapot no Sapifalicay a Lekatep no Finawlan no Kamer ato i loma' no Kyosanto a pacoliay i, malaladof a patireng to Sapifalicay a finawlan a Lekatep no Kanpociya, ikor i mapalasawad to koya kacacemleman a pipatay no Kahengangay a Khmer. Malowad koya Kahengangay a Khmer a milaliw to i ka'amis-ka'etip a kalingangan no Kanpociya ato Thailand. Nikawrira oya Kapolonan a Kitakit no Kanpociya i, o pinengeng no kasakitakit i, o nikadipdip no Vietnam, nawhani caay ka pihai no sa'alomanay a kitakit i hekal, saka mitatoy ho koya Kahengangay a Khmer toya kamaro'an no Mincoay a Kanpociya i Linhoko. Kirami i, mapahapinang no hitay no Vietnam a mapawacay ko sakacitati'ih a demak i, masawad to ko picoker no kasakitakit.''' I 1989 a mihecaan saka cecay a folad saka enem a romi'ad, '''miliyas ko polong no finawlan a hitay no Vietnam to Kanpociya. Mafalic ko ngangan noya Kapolongan a Kitakit no Kanpociya o “Kitakit no Kanpociya”, o sakapiala to pihai no kasakitakit. I 1991 a mihecaan, maherek ko masaso'ayaway a laloodan, misawad ko Kanpociya toya cecayay a kasafelaw a pikowan ato harateng no Marekese-Lening. Mafalic ko ngangan noya Sapifalicay a Lekatep no Finawlan no Kanpociya o “Lekatep no Finawlan no Kanpociya”. I 1993 a mihecaan, mapadama no Lekatep no Kasakitakit ko Kanpociya a misingkiw to kitakit no Kanpociya, pakaala ko noya mikihontianay a Fongsinpike a kasafelaw to 45.5% a paya a malasakakaay a kasafelaw, roma i, o nikeridan ci Hon Sen a Lekatep no Finawlan ko sakatosa. Ya nipipatalaw ni Hon Senan to tosaay a kasafelaw i, mahekelong a patireng to malacecay a pikowan no sifo. I 1993 a mihecaan saka siwa a folad saka tosa polo' ira ko sepat a romi'ad, mipatopa ko kayi no Kanpociya to fa'elohay a kinpo, mapatiko haca ko hontian a pikowan ato palahontian a kitakit no Kanpociya to ngangan no kitakit, ta ci Siyanu oya kina toloay to a minokay tayni i kitakit i, patiko haca a malahongti. Ikor noya nipifelih ni Hon Sen to sifo i 1997 a mihecaan saka pito a folad saka lima a romi'ad i, ma'emin a mikuwan ko Lekatep no Finawlan to fa'elohay a sifo. Saikolan to i 1998 a mihecaan saka safaw tosa a folad i,''' === '''Palapalaan(地理)''' === O dadahal no sera ira ko 181,035 km², o polong no kitakit i,misilsilan maka24 ko etal ato cecay a no Hontian a Tokay, ika’amis malafiyaw ato Tayko, Lyawko, ikatimol i,madado’edo’ ko pala ato Yienan, isakatimol no sa’etipan misi’ayaway to Sinlowan(暹羅灣). O kakaya’ no lislis no riyar ira ko 443 km,ilaloma’ nona kitakit ira ko cecay a fanaw o Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖; Roma a tilid: Tonlé Sap), o pifotingan, pialaan to nanom itini, o saka’orip tamtamdaw.Mahaop ko 20% no polong a sera o liomahan. 24 ko kasaetal sakowan, sepatay aca ko misi’ayaway to riyar a sakowan, tolo ko niyahay pikowan a sakowan, 172 ko mamangay a etal. O tahapinangan a pala i, o isifo’ay nona kitakit a Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖), Pasa ’alo ato nani ka’amis taratimol a mihifalat tona kitakit a Mikong ’alo,isifo’ay no kitakit a dafdaf i,mahaop ko 3/4 no polong a sera no kitakit. O Tonlisa Fanaw ato Mikong ’alo nani tongroh no riyar 100 m ko ka’akawang.sa’akawang sa nani tongroh no riyar i,masakefohkefohay ko pala,o itiraay i sakatimol no sa’etipay a Toko lotok mitifacay to 1500 m ko ka’akawang, nani ka’amisay no sa’etipan taratimol sa no sa’etipan ko do’edo’edo. O itiraay I kawali a Awlar Lotok(Phnom Aural)o sa’akawangay no Kanpociya kitakita, tahiraay to 1771 m ko ka’akawang. === '''Siici(政治)''' === Itiyaay i 1993 mihecan a kinpo tatapangan rikec no kitakit, misetek to faco no kitakit o Hontian Kitakit, masasiiked ko Misanga’ay to rikec, Matayal to Demak ato Misawkitay,toloay ko kasasiiked no sakowan ’icel. O honti i,tahira i patay ko kalasawara’an,kakomodan no sofitay, o tahapinangan no kalacecay no kitakit ato kaira no kitakit a tahadahoc, ira heca ko ’icel mitedal to tata’angay raraw no malofoay tamdaw. Ano cakapakatayal ato ano miholol i romaay kitakit ko honti, o tapang no Fafa’eday Pikaykian no Kitakit ko mamiceror to tayal no honti.Ano mapatay ko honti, o tapang no sifo, kakeridan no tosaay rekad no mipaypayay a Fociyaw, o tapang no Fafa’eday Pikaykian ato Finawlan Pikaykian polong han 9 ko tamdaw misanga’ to iingkay, masasowal a misimsim to mamalahonti nani laloma’an no honti, patireng to fa’elohay a honti. === '''Kicai(經濟)''' === O cecay no polong a cowaho kacomahad ko ’orip a kotakit ko Kanpociya,ira ko 4 a hecek no pili’etanan nona kitakit, oriraan i,o pihololan no lafang, mitelekay to riko’, misaloma ato liomah. Oninian haw i,cowa ka citolas ko fodfod tona kitakit, orasaka, macara ko sapicomahadaw to kicai no kitakit, kalomihecaan a kacomahad no kicai tahiraay aca i 7% ko sa’osi.orasaka, tadamatatifac ko kasasiroma no cipaysoay ato manikaway ko ’orip, o manikaway a tamdaw i,awa ko sapaising, cakapapitilid to ka’emangay,tada awa ko fana’ to maamaan. I 2006 miheca, o mipalafangay a tayni cilafas to 170 ko ofad,[3]2005 miheca makarkar i riyar ko kasolin a simal ato palapalaan a kaso, i 2009 ano ca i 2010 miheca a misatapang paliwal, tata’ang ko pisiwar to kacomahad no kicai no Kanpociya a manga’ay. [1] === '''Tamdaw(人口)''' === O polong a tamdaw no Konpociya ira ko 1550 ofad, o Kanpociya a finacadan mahaop ko 90% ko ka’aloman, ira ho roma a mamangay a finacadan o Kuwaping mahaop ko 1%, o Cing finacadan(Kuwaping a sowal:京族; Roma a tilid:Gin)mahaop ko 9%, o Laos(Kuwaping a sowal:佬族)ato Tay finacadan, ira ho ko masasiromaromaay a mamangay a 20 ko finacadan,oninian i,ira ko ikemoday no lotok a maro’. O lalen no ’orip i, 71.41 ko mihecaan. == '''Sowal(語言)''' == O tamdaw no Kanpociya sahetoay mira’oyay to sowal ato tilid no Kanpociya,ira kono niyah a sa’osi,itini i Kanpociya ikakaay ko katenak no Kanpociya pasasotiri’en ato no Arapiya a sa’osi. O sowal no Kuwaping itini ono Cawco a sowal(Ikiris a sowal: Teochew ano ca Chiuchow),o cecay a sowal no Payrang itini i Taywan.ono niyah a sowal ko hasowal no kasasiromaroma a finacadan. Itiya ho halafin malamicowatan a sokowan no Franso ko Kanpociya, orasaka, o sakatosa a matenakay a sowal ko Franso a sowal, nikawrira, anini sato cowa ka matiya toya i’ayaway ko katenak no Franso a sowal. Tahanini sato i,adihay to ko katayalan cemahad to ko kicai ’aloman ko tayniay a misanga’ to kofa ko Kuwaping a tamadaw, orasaka, matenak ko sowal no Kuwaping ato Ikiris a sowal i Kanpociya. [[Faylo:Kraing_Tbong_VB_01_06_6.JPG|縮圖|[[Faylo:Conbodia2.ogg|縮圖]]niyaro' (Kraing Tbong )]] === '''Pitooran(宗教)''' === O mipaypayay a Fociyaw koni pasetekan malo no kitakit a pitooran, i matini mahaop ko 95% no polong a tamdaw no Kanpociya ko mitooray tonini, sakakaay ko ka’aloman ko mitooray i,o Kanpociya a tamdaw, malecad ato fiyaw a Tayko. O itiniay a Kuwaping ato Cin finacadan o Tacen Fociya(Kuwaping a sowal:大乘佛教;Ikiris a sowal:mahāyāna buddhism), Tinsikyo ato Fa’elohay a Kristoan, o Can finacadan(Kuwaping a sowal:占族;Ikiris a sowal:Urang Campa)[5] [6] o Islan Ciyaw ko pitooran, ira ho cowa ka ’aloman a tamdaw o mitooray to pawidangay. === '''Punka(文化)''' === O sakero no Kanpociya tolo ko kasasiiked:o to’asan sakero, niyaro’ay sakero, ato sapalafang sakero. O tahapinangan no Kanpociya a sakero i,ono to’asan sakero. Adihay ko masariromaromaay a siikeday a pisalaan no lafang itini, o cinganganay i kalokitakit i, itiraay i ka’amis no kitakit a [[Faylo:Fishsale.jpg|縮圖|[[Faylo:Conbodia.ogg|縮圖]]itaminaay paliwal to dafong(Fishsale)]] no hekalay kitakit o Wukoku(Kuwaping a sowal:吳哥窟 [7]Roma a tilid: ʾṅ̥grvt̥t=ʾaṅgaravatta).isasifo’an no kitakit i, tadaadihay ko nipatirengan Fyo pipaypayan, isaka’etipan ira ko Tonlisa Fanaw, o lalen no ’ngongol no nanom ira ko cecay laya’, o kakahad i,ira ko 1,700 km²,manga’ay a pakatamina a minengneng to tataparan. Itini tona fanaw ’aloman ko kalaloma’ hananay ko tamina a ’orip, isakatimol dihekoay ko cidal, toloay ko mihaian no Linheko a rocok no punka no Kanpociya. === '''Tahapinangan a Tilid (參考文獻)''' === [1] 劍浮沙(梵語:Kamboja)是印度列國時代的十六雄國之一,又譯為甘菩遮國。 [2] Relazione del primo viaggio intorno al mondo - Wikisource. it.wikisource.org. [2019-08-07]. (原始內容存檔於2018-11-22) [3] 1.7 million. [2007-07-27]. (原始內容存檔於2013-12-02). [4] 廣西對柬埔寨投資呈爆發式增長 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館)news.xinhuanet.com [5] Andaya, Leonard Y. Leaves of the same tree: trade and ethnicity in the Straits of Melaka. University of Hawaii Press. 2008: 44 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-0-8248-3189-9</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08) [6] Reid, Anthony. Verandah of violence: the background to the Aceh problem. NUS Press. 2006: 8 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-9971-69-331-2</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08). [7] 中國地名委員會. 外国地名译名手册. 商務印書館. 1993: 31. <nowiki>ISBN 7-100-00798-4</nowiki>. Ângkôr Wat 【柬】 吳哥窟; === '''Pikafitan i papotal(外部連結)''' === •(英文)柬埔寨王國 - Cambodia e-Gov •(英文)柬埔寨電子簽證 - Cambodia e-Visa (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(繁體中文)柬埔寨旅遊部官方網站 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(英文)柬埔寨旅遊指南 •(英文)開放式目錄計劃中和柬埔寨相關的內容 •(英文) 維基媒體的柬埔寨地圖集 • 維基導遊上有關柬埔寨(繁體中文)的旅行指南 • 維基導遊上有關柬埔寨(法文)的旅行指南 • 維客旅行上的柬埔寨 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) • OpenStreetMap上有關柬埔寨的地理資訊 •谷歌地圖 dp5npxxdyrzl2axye3005j51lfmh9du 49135 49134 2026-05-30T11:43:40Z Haratal 3361 49135 wikitext text/x-wiki == Kanpociya Hontian Kitakit(柬埔寨王國) == === ''T'''akaray sowal(概要)''''' === Kanpociya Hontian Kitakit([[kuwaping a sowal]]: 柬埔寨王國) [[Kanpociya sowal]]:高棉語:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; [[Kuwaping sowal]]: 柬埔寨王國), itiraay i [[Faylo:Flag_of_Cambodia.svg|縮圖|Flag of Cambodia]] a Pecihan-Kanatal中南半島,Katimol-Sakawalian Aciya a Korapaw東南亞大陸地區 ko kaitiraan nona [[kitakit]], o syoto tatapangan a tokay o [[Cinpin]](Kanpociya sowal:ក្រុងភ្នំពេញ,Roma a tilid:krong Phnum Pɨñ; Kuwaoing sowal:金邊). O kapot no Linheko ato Katimol-Sakawalian Aciya kitakit a Katatelekan. Isaka’etip no Kanpociya i,malalocokay ato Tayko, isaka’amis no sakawali Malala’eday ato Laoko, isakawali ato sakatimol no sawalian malafiyaw ato Yienan, ikatimol o SinloKihaw(暹羅灣). Hato masadangahay ko pala no Kanpociya,tolo no pasitiraan o tapolo ato tokos, isifo’ o dadahalay a cihenekay dafdaf, ona sera tonini makinatolo no sepat no polong sera no kitakit. Ira ko tata’akay ‘alo Mikong-‘alo(湄公河), ira ho tata’angay a fanaw o Tonglisa-fanaw(Kanpociya sowal:បឹងទន្លេសាប,Roma a tilid:Tonlé Sap; Kuwaping sowal: 洞里薩湖). === '''Nangan no kitakit(國名)''' === O tadangangan no Kanpociya o Kanpociya Hontian Kitakit(Kanpociya sowal:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; Kuwaping sowal:柬埔寨王國)。O 「ព្រះ」hananay i, fangcalay sanay「神聖的」,o 「រាជាណាចក្រ」hananay i,o honti sanay「王國」, o「កម្ពុជា」hananay i,o Kanpociya sanay「柬埔寨」. Ona ngangan tonini i,nani「कम्बोजदेश」(Kambujadeśa)(Ikiris sowal:Sanskrit; Kuwaping sowal:梵語),o maan ko imi nona sowal han i, o 「sera ni Cinfusa 」[1] sanay. Ona ngangan no Kanpociya itini i rikisi no kuwaping itiraay ho i Tonghan(東漢 25-220 mihecaan)iraay to a matilid,nikawrira adihay ko masasiromaromaay a pangangan, tahira to i Min Wanli a mihecahecaan(明朝萬曆) nga’ sacecay sanay to a pangangan to Kanpociya(柬埔寨) . Itini I nitilidan no Sa’etipay-Kitakit i,o misahinahinamay tamdaw ci [[Faylo:Location_Cambodia_ASEAN.svg|縮圖|Location Cambodia ASEAN]] (Italiya sowal:Antonio Pigafetta; Kuwaping sowal:安東尼奧·皮加費塔) o 「Camogia」[2] hananay ningra a pangangan. === Likisi(歷史) === O to’asan a parayrayan a kitakit i Conan-pan-tao ko Kanpociya, matafesiw to ko tosa a patek (2000) a mihecaan ko likisi nira. '''O nalacolan no Payon: I yiesoan to cecay a sici i, i laloma’ no kitakit no Kanpociya i, ira ko Fnan a kitakit, o India ko nipatirengan nangra to tatapangan a pitooran no kitakit, saka mafiyak ko serangawan no India a malenaf. O tatapangan a pikowannan a ningri no Fnan i, o Viyadatapora (Vyadhapura, sowal no Fan: tokay no mi’adopay), itini i ngataay no Polamyen a sakowan no aniniay. Ira ko Meking a tarawadaw, nani saetip kaamisay pasayra i kawali a pasadak to riyar. I sasifoan no sakapito a sici no yiesoan, mapalahedaw no nani ka’amisan a Cenla ko Fnan, ma’atingid koya wawa no hongti no Fnan tayra i Cawa, itira sato a patireng to Santi a hongtian a kitakit.''' Ikor no nikapalahedaw no Cenla to Fnan i, '''matongal ko ’icel no kitakit. Tahira i pikowanan ni Ceyapoman sakacecay i, pakalowid haca cingra a mi’eco to sifo’ay ato ka’amisan a pala no Lawos. O kasalaled a pala i, i ka’amisan tahira i Nancaw, i katimolan i, tahira i rarem no Meking a tarawadaw, mihaop to aniniay a Kanpociya, Lawos ato katimolan no Yienan. Awaay ko teloc ni Ceyapoman sakacecay mamirayray to pikowanan. I kor no nikapatay nira i, o sona  nira ci Ceyatitaywi ko mamalahongti. Fahal sa milafodes ko kitakit, pangangan han no likisi tonini a demak to "O Tarawadaw a Cenla ato Hadhad a Cenla" a kalaloodan, pakarawraw i laloma'an no kitakit.''' I ka’ayaw kaikor no yiesoan no 787 a mihecaan i, '''oya pikowanan a tokay ci Sanpipora no Cidalay a hontian a kitakit i tarawadaw a Cenla, mapeleng a ma'eco no Saliyentra a hongtian a kitakit. Mapacok a mapatay koya hongti ci Mohipotifaman, malepel haca koya wawa no hongti (oya mamalahongti i ikor ci Ceyapoman sakatosa). Nani itiya ho sato, makowanan no i Cawaay a Saliyentra (Santi) a hongtian a kitakit koya tarawadaw a Cenla, tahira i nikalafac ni Ceyapoman sakatosa nani Cawa, ta misiiked cingra a malahongti. Palacecay ci Ceyapoman sakatosa a mikowan to tarawadaw a Cenla ato hadhad a Cenla. Itira i ka’amisan-kawali no Ankor to paka tolo polo' a kongliay i Lici a lotok, saka mipatireng to Ankor a hontian a kitakit.''' O Ankor a hongtian a kitakit, o pangangan han haca to Kemer a hongtian a kitakit, '''tahira i saka safaw tosa a sici i, tadamatedi'ay ko kitakit, tadamakapahay ko serangawan. O kasalaled a pala nira i, mihaop to polong no aniniay a Kanpociya, ato kasa'etal a pala no Taylen, Lawos ato Yienan. I saka safaw tolo a sici i, matenak ko Sancopo a Fociw (Theravada a Fociw) nani Sililanka a tayni. Itini i saka 1430 a mihecaan (saka-lima a mihecaan no Siyande no Min), midefong ko Sinlo to Kanpociya, milikot to tokay no Ankor to pakapito a folad, o sakaheci ko pakapeleng to Ankor. O nika tadamangata no Ankor to Sinlo i, o sakasawad to Ankor, mafolaw tayra i Kinpen a mipatireng to ningri itira. Nani itiya sato, maroray ko 'icel no Kanpociya, misi'ayaw to ka'ayaw ato kaikolan no Yienan ato Sinlo a tosaay a fiyaw a kitakit a midefong, pangangan han tonini a karawrawan a mihecahecaan to "O to'eman a citay". Micalap ko Yienan to la'enoay a Kanpociya (oya sacumodan no Mikong a tarawadaw a pala), oni ko sakamalala'isan a demak.''' Itini i saka 1296 a mihecaan, miocor ko Yincaw ci Cew-takowan a mihilap to Ankor a hongtian a kitakit, '''pakacecay a mihecaan ko nipihilap nira. Pinokay sato i, mitilid ci Cew-takowan to cecay a codad "Cen-la-fong-to-ci", o pisiwkayan no codad to lekakawa no pikowan, sici ato kicay, saki'orip, palapalaan ato fonka. Caay ko pisiwkayan aca ko pi'arawan nira i, ira ho ko sepat a polo' a tadamaanay a liyad. Tahira sato i saka safaw siwa a sici, falicen no tamdaw ko codad to sowal no France, Germany ato inko ato masamaanay a sowal. I ka'ayaw no pikowanan no Fakong to Ankor, o pakakalimelaan a tadamaanay a likisi a codad no Kanpociya.''' O picowatan no France a pikuwan to Indocina, nani 1863 tahira i 1953 a mihecaan, '''micalap ko France a micingcing tonini a pala (O pidefong no Yoropa ato Amirika a kitakit to ni'ecoan a pala). I 1863 a mihecaan, paci'cien no France ko Kanpociya a micingcing, mala o pisimawan a kitakit. I sakatosa a kalaloodan a hekal, nani 1942 a mihecaan tahira i 1945 a mihecaan, micalap ko Ripon to Kanpociya. Ikol no kalaloodan i, itini i 1953 a mihecaan saka safaw cecay a folad saka siwa a romi'ad, misiiked ko Kanpociya a miliyas to pikowan no France. Satapang i, o pikuwan no hongti, o sakacecayay a hongtian a kitakit no Kanpociya, itini i pikowan ni Siyanoan i, o kitenokay ko sapikowan.''' Miteka i tenok no 1960 a mihecaan, '''ona toloay a ci’icelay a kitakit, o Congko, o Amirika ato o Solin, mapolong a midefong tonini a Indocina a pala a micowat ato mikowan. Mafiyok ko nikakemet no kasakitakit ato kalaloodan no Vietnam i, malalood ko laloma'ay no Kanpociya. Itini i 1970 a mihecaan saka tolo a folad saka safaw falo a romi'ad, ci Lon Nol a Ciyancin, oya mikiAmirikaay ko faloco' nira, mifodfod to sifo, mipalasawad to sakahontian a patireng to Kapolongan a Kitakit no Khmer. Roma i, o mikiCongkoay ci Siyano a honti i, pasonolay tarira i Beijing a maro'. I kalaloodan no Vietnam i, malala'is ko hitay no timolay a Vietnam, hitay no Amirika, sifoay ni Lon Nol a hitay ato hitay no amisay a Vietnam (o Kahengangay a Khmer a hitay), ta pakatati'ih to 'orip no finawlan i laloma' no Kanpociya.''' Itini i 1975 a mihecaan saka sepat a folad saka safaw pito a romi'ad, '''ikor no piliyas no hitay no Amirika to ningri no Kanpociya i Phnom Penh i, mi'eco ko nikeridan ni Pol Pot a congsoci no Kyosanto no Kanpociya a Kahengangay a Khmer toya ningri, patireng to Mincoay a Kanpociya a sifo. Oya hongti ci Siyano i, nani Pyongyang no Codang a patatikor a minokay i kitakit, nikawrira kalamkam sa marofo no Kahengangay a Khmer a hitay. Itini i 1976 a mihecaan saka pito a folad saka enem a romi'ad, o malacitodongay a mikowan no Kahengangay a Khmer ci Pol Pot i, mipalasawad to payso, milalap to finawlan nani tokay a patayra i papotal, paci'ci nira a papisaomah ato mipacok to cifana'ay a tamdaw. Itini i pikuwanan nira to tolo a mihecaan falo a folad i, mifatol cingra to kacacemleman a pikuwan. O nika cahif, nika roray, lifong ato makari'angay a masamaanay a pades ko sapipatayan to kalilima no finawlan i kitakit, o cecay no sakacipadesan ko ci'edesay ato makari'angay a nikademakan no tamdaw i saka 20 a sici. I pakayniay to papotal a kitakit i, o pikuwan ni Pol Pot no Kahengangay a Khmer i, o nika fangafan to sifo no Vietnam i kalingangan no Vietnam itiya ho a karawrawan, mangalef midefong to sakowan no pala no Vietnam ato milomek to finawlan no Vietnam. O nika masasiwidawidang to kapolonan a kitakit no Cukoku i, roma i, kalatatiih no Congko ato Russia, saka malaladof ko Kanpociya to Cukoku a milifet to Vietnam ato Sulin. Oya Mincoay a Kanpociya i, pakacoker ko Linhoko a misimaw, saka pakaala to kamaro'an no Linhoko.''' I 1978 a mihecaan saka safaw toosa a folad, '''midefong ko hitay no Vietnam to Kanpociya, ta micalap to Phnom Penh itini i 1979 a mihecaan saka cecay a folad saka pito a romi'ad. Ona kapot no Sapifalicay a Lekatep no Finawlan no Kamer ato i loma' no Kyosanto a pacoliay i, malaladof a patireng to Sapifalicay a finawlan a Lekatep no Kanpociya, ikor i mapalasawad to koya kacacemleman a pipatay no Kahengangay a Khmer. Malowad koya Kahengangay a Khmer a milaliw to i ka'amis-ka'etip a kalingangan no Kanpociya ato Thailand. Nikawrira oya Kapolonan a Kitakit no Kanpociya i, o pinengeng no kasakitakit i, o nikadipdip no Vietnam, nawhani caay ka pihai no sa'alomanay a kitakit i hekal, saka mitatoy ho koya Kahengangay a Khmer toya kamaro'an no Mincoay a Kanpociya i Linhoko. Kirami i, mapahapinang no hitay no Vietnam a mapawacay ko sakacitati'ih a demak i, masawad to ko picoker no kasakitakit.''' I 1989 a mihecaan saka cecay a folad saka enem a romi'ad, '''miliyas ko polong no finawlan a hitay no Vietnam to Kanpociya. Mafalic ko ngangan noya Kapolongan a Kitakit no Kanpociya o “Kitakit no Kanpociya”, o sakapiala to pihai no kasakitakit. I 1991 a mihecaan, maherek ko masaso'ayaway a laloodan, misawad ko Kanpociya toya cecayay a kasafelaw a pikowan ato harateng no Marekese-Lening. Mafalic ko ngangan noya Sapifalicay a Lekatep no Finawlan no Kanpociya o “Lekatep no Finawlan no Kanpociya”. I 1993 a mihecaan, mapadama no Lekatep no Kasakitakit ko Kanpociya a misingkiw to kitakit no Kanpociya, pakaala ko noya mikihontianay a Fongsinpike a kasafelaw to 45.5% a paya a malasakakaay a kasafelaw, roma i, o nikeridan ci Hon Sen a Lekatep no Finawlan ko sakatosa. Ya nipipatalaw ni Hon Senan to tosaay a kasafelaw i, mahekelong a patireng to malacecay a pikowan no sifo. I 1993 a mihecaan saka siwa a folad saka tosa polo' ira ko sepat a romi'ad, mipatopa ko kayi no Kanpociya to fa'elohay a kinpo, mapatiko haca ko hontian a pikowan ato palahontian a kitakit no Kanpociya to ngangan no kitakit, ta ci Siyanu oya kina toloay to a minokay tayni i kitakit i, patiko haca a malahongti. Ikor noya nipifelih ni Hon Sen to sifo i 1997 a mihecaan saka pito a folad saka lima a romi'ad i, ma'emin a mikuwan ko Lekatep no Finawlan to fa'elohay a sifo. Saikolan to i 1998 a mihecaan saka safaw tosa a folad i, masorar no cilodoay a hitay no Kahengangay a Khmer. Anini sato a mihecahecaan i,''' === '''Palapalaan(地理)''' === O dadahal no sera ira ko 181,035 km², o polong no kitakit i,misilsilan maka24 ko etal ato cecay a no Hontian a Tokay, ika’amis malafiyaw ato Tayko, Lyawko, ikatimol i,madado’edo’ ko pala ato Yienan, isakatimol no sa’etipan misi’ayaway to Sinlowan(暹羅灣). O kakaya’ no lislis no riyar ira ko 443 km,ilaloma’ nona kitakit ira ko cecay a fanaw o Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖; Roma a tilid: Tonlé Sap), o pifotingan, pialaan to nanom itini, o saka’orip tamtamdaw.Mahaop ko 20% no polong a sera o liomahan. 24 ko kasaetal sakowan, sepatay aca ko misi’ayaway to riyar a sakowan, tolo ko niyahay pikowan a sakowan, 172 ko mamangay a etal. O tahapinangan a pala i, o isifo’ay nona kitakit a Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖), Pasa ’alo ato nani ka’amis taratimol a mihifalat tona kitakit a Mikong ’alo,isifo’ay no kitakit a dafdaf i,mahaop ko 3/4 no polong a sera no kitakit. O Tonlisa Fanaw ato Mikong ’alo nani tongroh no riyar 100 m ko ka’akawang.sa’akawang sa nani tongroh no riyar i,masakefohkefohay ko pala,o itiraay i sakatimol no sa’etipay a Toko lotok mitifacay to 1500 m ko ka’akawang, nani ka’amisay no sa’etipan taratimol sa no sa’etipan ko do’edo’edo. O itiraay I kawali a Awlar Lotok(Phnom Aural)o sa’akawangay no Kanpociya kitakita, tahiraay to 1771 m ko ka’akawang. === '''Siici(政治)''' === Itiyaay i 1993 mihecan a kinpo tatapangan rikec no kitakit, misetek to faco no kitakit o Hontian Kitakit, masasiiked ko Misanga’ay to rikec, Matayal to Demak ato Misawkitay,toloay ko kasasiiked no sakowan ’icel. O honti i,tahira i patay ko kalasawara’an,kakomodan no sofitay, o tahapinangan no kalacecay no kitakit ato kaira no kitakit a tahadahoc, ira heca ko ’icel mitedal to tata’angay raraw no malofoay tamdaw. Ano cakapakatayal ato ano miholol i romaay kitakit ko honti, o tapang no Fafa’eday Pikaykian no Kitakit ko mamiceror to tayal no honti.Ano mapatay ko honti, o tapang no sifo, kakeridan no tosaay rekad no mipaypayay a Fociyaw, o tapang no Fafa’eday Pikaykian ato Finawlan Pikaykian polong han 9 ko tamdaw misanga’ to iingkay, masasowal a misimsim to mamalahonti nani laloma’an no honti, patireng to fa’elohay a honti. === '''Kicai(經濟)''' === O cecay no polong a cowaho kacomahad ko ’orip a kotakit ko Kanpociya,ira ko 4 a hecek no pili’etanan nona kitakit, oriraan i,o pihololan no lafang, mitelekay to riko’, misaloma ato liomah. Oninian haw i,cowa ka citolas ko fodfod tona kitakit, orasaka, macara ko sapicomahadaw to kicai no kitakit, kalomihecaan a kacomahad no kicai tahiraay aca i 7% ko sa’osi.orasaka, tadamatatifac ko kasasiroma no cipaysoay ato manikaway ko ’orip, o manikaway a tamdaw i,awa ko sapaising, cakapapitilid to ka’emangay,tada awa ko fana’ to maamaan. I 2006 miheca, o mipalafangay a tayni cilafas to 170 ko ofad,[3]2005 miheca makarkar i riyar ko kasolin a simal ato palapalaan a kaso, i 2009 ano ca i 2010 miheca a misatapang paliwal, tata’ang ko pisiwar to kacomahad no kicai no Kanpociya a manga’ay. [1] === '''Tamdaw(人口)''' === O polong a tamdaw no Konpociya ira ko 1550 ofad, o Kanpociya a finacadan mahaop ko 90% ko ka’aloman, ira ho roma a mamangay a finacadan o Kuwaping mahaop ko 1%, o Cing finacadan(Kuwaping a sowal:京族; Roma a tilid:Gin)mahaop ko 9%, o Laos(Kuwaping a sowal:佬族)ato Tay finacadan, ira ho ko masasiromaromaay a mamangay a 20 ko finacadan,oninian i,ira ko ikemoday no lotok a maro’. O lalen no ’orip i, 71.41 ko mihecaan. == '''Sowal(語言)''' == O tamdaw no Kanpociya sahetoay mira’oyay to sowal ato tilid no Kanpociya,ira kono niyah a sa’osi,itini i Kanpociya ikakaay ko katenak no Kanpociya pasasotiri’en ato no Arapiya a sa’osi. O sowal no Kuwaping itini ono Cawco a sowal(Ikiris a sowal: Teochew ano ca Chiuchow),o cecay a sowal no Payrang itini i Taywan.ono niyah a sowal ko hasowal no kasasiromaroma a finacadan. Itiya ho halafin malamicowatan a sokowan no Franso ko Kanpociya, orasaka, o sakatosa a matenakay a sowal ko Franso a sowal, nikawrira, anini sato cowa ka matiya toya i’ayaway ko katenak no Franso a sowal. Tahanini sato i,adihay to ko katayalan cemahad to ko kicai ’aloman ko tayniay a misanga’ to kofa ko Kuwaping a tamadaw, orasaka, matenak ko sowal no Kuwaping ato Ikiris a sowal i Kanpociya. [[Faylo:Kraing_Tbong_VB_01_06_6.JPG|縮圖|[[Faylo:Conbodia2.ogg|縮圖]]niyaro' (Kraing Tbong )]] === '''Pitooran(宗教)''' === O mipaypayay a Fociyaw koni pasetekan malo no kitakit a pitooran, i matini mahaop ko 95% no polong a tamdaw no Kanpociya ko mitooray tonini, sakakaay ko ka’aloman ko mitooray i,o Kanpociya a tamdaw, malecad ato fiyaw a Tayko. O itiniay a Kuwaping ato Cin finacadan o Tacen Fociya(Kuwaping a sowal:大乘佛教;Ikiris a sowal:mahāyāna buddhism), Tinsikyo ato Fa’elohay a Kristoan, o Can finacadan(Kuwaping a sowal:占族;Ikiris a sowal:Urang Campa)[5] [6] o Islan Ciyaw ko pitooran, ira ho cowa ka ’aloman a tamdaw o mitooray to pawidangay. === '''Punka(文化)''' === O sakero no Kanpociya tolo ko kasasiiked:o to’asan sakero, niyaro’ay sakero, ato sapalafang sakero. O tahapinangan no Kanpociya a sakero i,ono to’asan sakero. Adihay ko masariromaromaay a siikeday a pisalaan no lafang itini, o cinganganay i kalokitakit i, itiraay i ka’amis no kitakit a [[Faylo:Fishsale.jpg|縮圖|[[Faylo:Conbodia.ogg|縮圖]]itaminaay paliwal to dafong(Fishsale)]] no hekalay kitakit o Wukoku(Kuwaping a sowal:吳哥窟 [7]Roma a tilid: ʾṅ̥grvt̥t=ʾaṅgaravatta).isasifo’an no kitakit i, tadaadihay ko nipatirengan Fyo pipaypayan, isaka’etipan ira ko Tonlisa Fanaw, o lalen no ’ngongol no nanom ira ko cecay laya’, o kakahad i,ira ko 1,700 km²,manga’ay a pakatamina a minengneng to tataparan. Itini tona fanaw ’aloman ko kalaloma’ hananay ko tamina a ’orip, isakatimol dihekoay ko cidal, toloay ko mihaian no Linheko a rocok no punka no Kanpociya. === '''Tahapinangan a Tilid (參考文獻)''' === [1] 劍浮沙(梵語:Kamboja)是印度列國時代的十六雄國之一,又譯為甘菩遮國。 [2] Relazione del primo viaggio intorno al mondo - Wikisource. it.wikisource.org. [2019-08-07]. (原始內容存檔於2018-11-22) [3] 1.7 million. [2007-07-27]. (原始內容存檔於2013-12-02). [4] 廣西對柬埔寨投資呈爆發式增長 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館)news.xinhuanet.com [5] Andaya, Leonard Y. Leaves of the same tree: trade and ethnicity in the Straits of Melaka. University of Hawaii Press. 2008: 44 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-0-8248-3189-9</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08) [6] Reid, Anthony. Verandah of violence: the background to the Aceh problem. NUS Press. 2006: 8 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-9971-69-331-2</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08). [7] 中國地名委員會. 外国地名译名手册. 商務印書館. 1993: 31. <nowiki>ISBN 7-100-00798-4</nowiki>. Ângkôr Wat 【柬】 吳哥窟; === '''Pikafitan i papotal(外部連結)''' === •(英文)柬埔寨王國 - Cambodia e-Gov •(英文)柬埔寨電子簽證 - Cambodia e-Visa (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(繁體中文)柬埔寨旅遊部官方網站 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(英文)柬埔寨旅遊指南 •(英文)開放式目錄計劃中和柬埔寨相關的內容 •(英文) 維基媒體的柬埔寨地圖集 • 維基導遊上有關柬埔寨(繁體中文)的旅行指南 • 維基導遊上有關柬埔寨(法文)的旅行指南 • 維客旅行上的柬埔寨 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) • OpenStreetMap上有關柬埔寨的地理資訊 •谷歌地圖 76qyb1c9p885bontr80fv0uibnyavy9 49136 49135 2026-05-30T11:43:58Z Haratal 3361 49136 wikitext text/x-wiki == Kanpociya Hontian Kitakit(柬埔寨王國) == === ''T'''akaray sowal(概要)''''' === Kanpociya Hontian Kitakit([[kuwaping a sowal]]: 柬埔寨王國) [[Kanpociya sowal]]:高棉語:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; [[Kuwaping sowal]]: 柬埔寨王國), itiraay i [[Faylo:Flag_of_Cambodia.svg|縮圖|Flag of Cambodia]] a Pecihan-Kanatal中南半島,Katimol-Sakawalian Aciya a Korapaw東南亞大陸地區 ko kaitiraan nona [[kitakit]], o syoto tatapangan a tokay o [[Cinpin]](Kanpociya sowal:ក្រុងភ្នំពេញ,Roma a tilid:krong Phnum Pɨñ; Kuwaoing sowal:金邊). O kapot no Linheko ato Katimol-Sakawalian Aciya kitakit a Katatelekan. Isaka’etip no Kanpociya i,malalocokay ato Tayko, isaka’amis no sakawali Malala’eday ato Laoko, isakawali ato sakatimol no sawalian malafiyaw ato Yienan, ikatimol o SinloKihaw(暹羅灣). Hato masadangahay ko pala no Kanpociya,tolo no pasitiraan o tapolo ato tokos, isifo’ o dadahalay a cihenekay dafdaf, ona sera tonini makinatolo no sepat no polong sera no kitakit. Ira ko tata’akay ‘alo Mikong-‘alo(湄公河), ira ho tata’angay a fanaw o Tonglisa-fanaw(Kanpociya sowal:បឹងទន្លេសាប,Roma a tilid:Tonlé Sap; Kuwaping sowal: 洞里薩湖). === '''Nangan no kitakit(國名)''' === O tadangangan no Kanpociya o Kanpociya Hontian Kitakit(Kanpociya sowal:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; Kuwaping sowal:柬埔寨王國)。O 「ព្រះ」hananay i, fangcalay sanay「神聖的」,o 「រាជាណាចក្រ」hananay i,o honti sanay「王國」, o「កម្ពុជា」hananay i,o Kanpociya sanay「柬埔寨」. Ona ngangan tonini i,nani「कम्बोजदेश」(Kambujadeśa)(Ikiris sowal:Sanskrit; Kuwaping sowal:梵語),o maan ko imi nona sowal han i, o 「sera ni Cinfusa 」[1] sanay. Ona ngangan no Kanpociya itini i rikisi no kuwaping itiraay ho i Tonghan(東漢 25-220 mihecaan)iraay to a matilid,nikawrira adihay ko masasiromaromaay a pangangan, tahira to i Min Wanli a mihecahecaan(明朝萬曆) nga’ sacecay sanay to a pangangan to Kanpociya(柬埔寨) . Itini I nitilidan no Sa’etipay-Kitakit i,o misahinahinamay tamdaw ci [[Faylo:Location_Cambodia_ASEAN.svg|縮圖|Location Cambodia ASEAN]] (Italiya sowal:Antonio Pigafetta; Kuwaping sowal:安東尼奧·皮加費塔) o 「Camogia」[2] hananay ningra a pangangan. === Likisi(歷史) === O to’asan a parayrayan a kitakit i Conan-pan-tao ko Kanpociya, matafesiw to ko tosa a patek (2000) a mihecaan ko likisi nira. '''O nalacolan no Payon: I yiesoan to cecay a sici i, i laloma’ no kitakit no Kanpociya i, ira ko Fnan a kitakit, o India ko nipatirengan nangra to tatapangan a pitooran no kitakit, saka mafiyak ko serangawan no India a malenaf. O tatapangan a pikowannan a ningri no Fnan i, o Viyadatapora (Vyadhapura, sowal no Fan: tokay no mi’adopay), itini i ngataay no Polamyen a sakowan no aniniay. Ira ko Meking a tarawadaw, nani saetip kaamisay pasayra i kawali a pasadak to riyar. I sasifoan no sakapito a sici no yiesoan, mapalahedaw no nani ka’amisan a Cenla ko Fnan, ma’atingid koya wawa no hongti no Fnan tayra i Cawa, itira sato a patireng to Santi a hongtian a kitakit.''' Ikor no nikapalahedaw no Cenla to Fnan i, '''matongal ko ’icel no kitakit. Tahira i pikowanan ni Ceyapoman sakacecay i, pakalowid haca cingra a mi’eco to sifo’ay ato ka’amisan a pala no Lawos. O kasalaled a pala i, i ka’amisan tahira i Nancaw, i katimolan i, tahira i rarem no Meking a tarawadaw, mihaop to aniniay a Kanpociya, Lawos ato katimolan no Yienan. Awaay ko teloc ni Ceyapoman sakacecay mamirayray to pikowanan. I kor no nikapatay nira i, o sona  nira ci Ceyatitaywi ko mamalahongti. Fahal sa milafodes ko kitakit, pangangan han no likisi tonini a demak to "O Tarawadaw a Cenla ato Hadhad a Cenla" a kalaloodan, pakarawraw i laloma'an no kitakit.''' I ka’ayaw kaikor no yiesoan no 787 a mihecaan i, '''oya pikowanan a tokay ci Sanpipora no Cidalay a hontian a kitakit i tarawadaw a Cenla, mapeleng a ma'eco no Saliyentra a hongtian a kitakit. Mapacok a mapatay koya hongti ci Mohipotifaman, malepel haca koya wawa no hongti (oya mamalahongti i ikor ci Ceyapoman sakatosa). Nani itiya ho sato, makowanan no i Cawaay a Saliyentra (Santi) a hongtian a kitakit koya tarawadaw a Cenla, tahira i nikalafac ni Ceyapoman sakatosa nani Cawa, ta misiiked cingra a malahongti. Palacecay ci Ceyapoman sakatosa a mikowan to tarawadaw a Cenla ato hadhad a Cenla. Itira i ka’amisan-kawali no Ankor to paka tolo polo' a kongliay i Lici a lotok, saka mipatireng to Ankor a hontian a kitakit.''' O Ankor a hongtian a kitakit, o pangangan han haca to Kemer a hongtian a kitakit, '''tahira i saka safaw tosa a sici i, tadamatedi'ay ko kitakit, tadamakapahay ko serangawan. O kasalaled a pala nira i, mihaop to polong no aniniay a Kanpociya, ato kasa'etal a pala no Taylen, Lawos ato Yienan. I saka safaw tolo a sici i, matenak ko Sancopo a Fociw (Theravada a Fociw) nani Sililanka a tayni. Itini i saka 1430 a mihecaan (saka-lima a mihecaan no Siyande no Min), midefong ko Sinlo to Kanpociya, milikot to tokay no Ankor to pakapito a folad, o sakaheci ko pakapeleng to Ankor. O nika tadamangata no Ankor to Sinlo i, o sakasawad to Ankor, mafolaw tayra i Kinpen a mipatireng to ningri itira. Nani itiya sato, maroray ko 'icel no Kanpociya, misi'ayaw to ka'ayaw ato kaikolan no Yienan ato Sinlo a tosaay a fiyaw a kitakit a midefong, pangangan han tonini a karawrawan a mihecahecaan to "O to'eman a citay". Micalap ko Yienan to la'enoay a Kanpociya (oya sacumodan no Mikong a tarawadaw a pala), oni ko sakamalala'isan a demak.''' Itini i saka 1296 a mihecaan, miocor ko Yincaw ci Cew-takowan a mihilap to Ankor a hongtian a kitakit, '''pakacecay a mihecaan ko nipihilap nira. Pinokay sato i, mitilid ci Cew-takowan to cecay a codad "Cen-la-fong-to-ci", o pisiwkayan no codad to lekakawa no pikowan, sici ato kicay, saki'orip, palapalaan ato fonka. Caay ko pisiwkayan aca ko pi'arawan nira i, ira ho ko sepat a polo' a tadamaanay a liyad. Tahira sato i saka safaw siwa a sici, falicen no tamdaw ko codad to sowal no France, Germany ato inko ato masamaanay a sowal. I ka'ayaw no pikowanan no Fakong to Ankor, o pakakalimelaan a tadamaanay a likisi a codad no Kanpociya.''' O picowatan no France a pikuwan to Indocina, nani 1863 tahira i 1953 a mihecaan, '''micalap ko France a micingcing tonini a pala (O pidefong no Yoropa ato Amirika a kitakit to ni'ecoan a pala). I 1863 a mihecaan, paci'cien no France ko Kanpociya a micingcing, mala o pisimawan a kitakit. I sakatosa a kalaloodan a hekal, nani 1942 a mihecaan tahira i 1945 a mihecaan, micalap ko Ripon to Kanpociya. Ikol no kalaloodan i, itini i 1953 a mihecaan saka safaw cecay a folad saka siwa a romi'ad, misiiked ko Kanpociya a miliyas to pikowan no France. Satapang i, o pikuwan no hongti, o sakacecayay a hongtian a kitakit no Kanpociya, itini i pikowan ni Siyanoan i, o kitenokay ko sapikowan.''' Miteka i tenok no 1960 a mihecaan, '''ona toloay a ci’icelay a kitakit, o Congko, o Amirika ato o Solin, mapolong a midefong tonini a Indocina a pala a micowat ato mikowan. Mafiyok ko nikakemet no kasakitakit ato kalaloodan no Vietnam i, malalood ko laloma'ay no Kanpociya. Itini i 1970 a mihecaan saka tolo a folad saka safaw falo a romi'ad, ci Lon Nol a Ciyancin, oya mikiAmirikaay ko faloco' nira, mifodfod to sifo, mipalasawad to sakahontian a patireng to Kapolongan a Kitakit no Khmer. Roma i, o mikiCongkoay ci Siyano a honti i, pasonolay tarira i Beijing a maro'. I kalaloodan no Vietnam i, malala'is ko hitay no timolay a Vietnam, hitay no Amirika, sifoay ni Lon Nol a hitay ato hitay no amisay a Vietnam (o Kahengangay a Khmer a hitay), ta pakatati'ih to 'orip no finawlan i laloma' no Kanpociya.''' Itini i 1975 a mihecaan saka sepat a folad saka safaw pito a romi'ad, '''ikor no piliyas no hitay no Amirika to ningri no Kanpociya i Phnom Penh i, mi'eco ko nikeridan ni Pol Pot a congsoci no Kyosanto no Kanpociya a Kahengangay a Khmer toya ningri, patireng to Mincoay a Kanpociya a sifo. Oya hongti ci Siyano i, nani Pyongyang no Codang a patatikor a minokay i kitakit, nikawrira kalamkam sa marofo no Kahengangay a Khmer a hitay. Itini i 1976 a mihecaan saka pito a folad saka enem a romi'ad, o malacitodongay a mikowan no Kahengangay a Khmer ci Pol Pot i, mipalasawad to payso, milalap to finawlan nani tokay a patayra i papotal, paci'ci nira a papisaomah ato mipacok to cifana'ay a tamdaw. Itini i pikuwanan nira to tolo a mihecaan falo a folad i, mifatol cingra to kacacemleman a pikuwan. O nika cahif, nika roray, lifong ato makari'angay a masamaanay a pades ko sapipatayan to kalilima no finawlan i kitakit, o cecay no sakacipadesan ko ci'edesay ato makari'angay a nikademakan no tamdaw i saka 20 a sici. I pakayniay to papotal a kitakit i, o pikuwan ni Pol Pot no Kahengangay a Khmer i, o nika fangafan to sifo no Vietnam i kalingangan no Vietnam itiya ho a karawrawan, mangalef midefong to sakowan no pala no Vietnam ato milomek to finawlan no Vietnam. O nika masasiwidawidang to kapolonan a kitakit no Cukoku i, roma i, kalatatiih no Congko ato Russia, saka malaladof ko Kanpociya to Cukoku a milifet to Vietnam ato Sulin. Oya Mincoay a Kanpociya i, pakacoker ko Linhoko a misimaw, saka pakaala to kamaro'an no Linhoko.''' I 1978 a mihecaan saka safaw toosa a folad, '''midefong ko hitay no Vietnam to Kanpociya, ta micalap to Phnom Penh itini i 1979 a mihecaan saka cecay a folad saka pito a romi'ad. Ona kapot no Sapifalicay a Lekatep no Finawlan no Kamer ato i loma' no Kyosanto a pacoliay i, malaladof a patireng to Sapifalicay a finawlan a Lekatep no Kanpociya, ikor i mapalasawad to koya kacacemleman a pipatay no Kahengangay a Khmer. Malowad koya Kahengangay a Khmer a milaliw to i ka'amis-ka'etip a kalingangan no Kanpociya ato Thailand. Nikawrira oya Kapolonan a Kitakit no Kanpociya i, o pinengeng no kasakitakit i, o nikadipdip no Vietnam, nawhani caay ka pihai no sa'alomanay a kitakit i hekal, saka mitatoy ho koya Kahengangay a Khmer toya kamaro'an no Mincoay a Kanpociya i Linhoko. Kirami i, mapahapinang no hitay no Vietnam a mapawacay ko sakacitati'ih a demak i, masawad to ko picoker no kasakitakit.''' I 1989 a mihecaan saka cecay a folad saka enem a romi'ad, '''miliyas ko polong no finawlan a hitay no Vietnam to Kanpociya. Mafalic ko ngangan noya Kapolongan a Kitakit no Kanpociya o “Kitakit no Kanpociya”, o sakapiala to pihai no kasakitakit. I 1991 a mihecaan, maherek ko masaso'ayaway a laloodan, misawad ko Kanpociya toya cecayay a kasafelaw a pikowan ato harateng no Marekese-Lening. Mafalic ko ngangan noya Sapifalicay a Lekatep no Finawlan no Kanpociya o “Lekatep no Finawlan no Kanpociya”. I 1993 a mihecaan, mapadama no Lekatep no Kasakitakit ko Kanpociya a misingkiw to kitakit no Kanpociya, pakaala ko noya mikihontianay a Fongsinpike a kasafelaw to 45.5% a paya a malasakakaay a kasafelaw, roma i, o nikeridan ci Hon Sen a Lekatep no Finawlan ko sakatosa. Ya nipipatalaw ni Hon Senan to tosaay a kasafelaw i, mahekelong a patireng to malacecay a pikowan no sifo. I 1993 a mihecaan saka siwa a folad saka tosa polo' ira ko sepat a romi'ad, mipatopa ko kayi no Kanpociya to fa'elohay a kinpo, mapatiko haca ko hontian a pikowan ato palahontian a kitakit no Kanpociya to ngangan no kitakit, ta ci Siyanu oya kina toloay to a minokay tayni i kitakit i, patiko haca a malahongti. Ikor noya nipifelih ni Hon Sen to sifo i 1997 a mihecaan saka pito a folad saka lima a romi'ad i, ma'emin a mikuwan ko Lekatep no Finawlan to fa'elohay a sifo. Saikolan to i 1998 a mihecaan saka safaw tosa a folad i, masorar no cilodoay a hitay no Kahengangay a Khmer. Anini sato a mihecahecaan i, marihaday ko syakay no Kanpociya, mapatikol haca ko kicay, macakacakat ko pirarakatan.''' === '''Palapalaan(地理)''' === O dadahal no sera ira ko 181,035 km², o polong no kitakit i,misilsilan maka24 ko etal ato cecay a no Hontian a Tokay, ika’amis malafiyaw ato Tayko, Lyawko, ikatimol i,madado’edo’ ko pala ato Yienan, isakatimol no sa’etipan misi’ayaway to Sinlowan(暹羅灣). O kakaya’ no lislis no riyar ira ko 443 km,ilaloma’ nona kitakit ira ko cecay a fanaw o Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖; Roma a tilid: Tonlé Sap), o pifotingan, pialaan to nanom itini, o saka’orip tamtamdaw.Mahaop ko 20% no polong a sera o liomahan. 24 ko kasaetal sakowan, sepatay aca ko misi’ayaway to riyar a sakowan, tolo ko niyahay pikowan a sakowan, 172 ko mamangay a etal. O tahapinangan a pala i, o isifo’ay nona kitakit a Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖), Pasa ’alo ato nani ka’amis taratimol a mihifalat tona kitakit a Mikong ’alo,isifo’ay no kitakit a dafdaf i,mahaop ko 3/4 no polong a sera no kitakit. O Tonlisa Fanaw ato Mikong ’alo nani tongroh no riyar 100 m ko ka’akawang.sa’akawang sa nani tongroh no riyar i,masakefohkefohay ko pala,o itiraay i sakatimol no sa’etipay a Toko lotok mitifacay to 1500 m ko ka’akawang, nani ka’amisay no sa’etipan taratimol sa no sa’etipan ko do’edo’edo. O itiraay I kawali a Awlar Lotok(Phnom Aural)o sa’akawangay no Kanpociya kitakita, tahiraay to 1771 m ko ka’akawang. === '''Siici(政治)''' === Itiyaay i 1993 mihecan a kinpo tatapangan rikec no kitakit, misetek to faco no kitakit o Hontian Kitakit, masasiiked ko Misanga’ay to rikec, Matayal to Demak ato Misawkitay,toloay ko kasasiiked no sakowan ’icel. O honti i,tahira i patay ko kalasawara’an,kakomodan no sofitay, o tahapinangan no kalacecay no kitakit ato kaira no kitakit a tahadahoc, ira heca ko ’icel mitedal to tata’angay raraw no malofoay tamdaw. Ano cakapakatayal ato ano miholol i romaay kitakit ko honti, o tapang no Fafa’eday Pikaykian no Kitakit ko mamiceror to tayal no honti.Ano mapatay ko honti, o tapang no sifo, kakeridan no tosaay rekad no mipaypayay a Fociyaw, o tapang no Fafa’eday Pikaykian ato Finawlan Pikaykian polong han 9 ko tamdaw misanga’ to iingkay, masasowal a misimsim to mamalahonti nani laloma’an no honti, patireng to fa’elohay a honti. === '''Kicai(經濟)''' === O cecay no polong a cowaho kacomahad ko ’orip a kotakit ko Kanpociya,ira ko 4 a hecek no pili’etanan nona kitakit, oriraan i,o pihololan no lafang, mitelekay to riko’, misaloma ato liomah. Oninian haw i,cowa ka citolas ko fodfod tona kitakit, orasaka, macara ko sapicomahadaw to kicai no kitakit, kalomihecaan a kacomahad no kicai tahiraay aca i 7% ko sa’osi.orasaka, tadamatatifac ko kasasiroma no cipaysoay ato manikaway ko ’orip, o manikaway a tamdaw i,awa ko sapaising, cakapapitilid to ka’emangay,tada awa ko fana’ to maamaan. I 2006 miheca, o mipalafangay a tayni cilafas to 170 ko ofad,[3]2005 miheca makarkar i riyar ko kasolin a simal ato palapalaan a kaso, i 2009 ano ca i 2010 miheca a misatapang paliwal, tata’ang ko pisiwar to kacomahad no kicai no Kanpociya a manga’ay. [1] === '''Tamdaw(人口)''' === O polong a tamdaw no Konpociya ira ko 1550 ofad, o Kanpociya a finacadan mahaop ko 90% ko ka’aloman, ira ho roma a mamangay a finacadan o Kuwaping mahaop ko 1%, o Cing finacadan(Kuwaping a sowal:京族; Roma a tilid:Gin)mahaop ko 9%, o Laos(Kuwaping a sowal:佬族)ato Tay finacadan, ira ho ko masasiromaromaay a mamangay a 20 ko finacadan,oninian i,ira ko ikemoday no lotok a maro’. O lalen no ’orip i, 71.41 ko mihecaan. == '''Sowal(語言)''' == O tamdaw no Kanpociya sahetoay mira’oyay to sowal ato tilid no Kanpociya,ira kono niyah a sa’osi,itini i Kanpociya ikakaay ko katenak no Kanpociya pasasotiri’en ato no Arapiya a sa’osi. O sowal no Kuwaping itini ono Cawco a sowal(Ikiris a sowal: Teochew ano ca Chiuchow),o cecay a sowal no Payrang itini i Taywan.ono niyah a sowal ko hasowal no kasasiromaroma a finacadan. Itiya ho halafin malamicowatan a sokowan no Franso ko Kanpociya, orasaka, o sakatosa a matenakay a sowal ko Franso a sowal, nikawrira, anini sato cowa ka matiya toya i’ayaway ko katenak no Franso a sowal. Tahanini sato i,adihay to ko katayalan cemahad to ko kicai ’aloman ko tayniay a misanga’ to kofa ko Kuwaping a tamadaw, orasaka, matenak ko sowal no Kuwaping ato Ikiris a sowal i Kanpociya. [[Faylo:Kraing_Tbong_VB_01_06_6.JPG|縮圖|[[Faylo:Conbodia2.ogg|縮圖]]niyaro' (Kraing Tbong )]] === '''Pitooran(宗教)''' === O mipaypayay a Fociyaw koni pasetekan malo no kitakit a pitooran, i matini mahaop ko 95% no polong a tamdaw no Kanpociya ko mitooray tonini, sakakaay ko ka’aloman ko mitooray i,o Kanpociya a tamdaw, malecad ato fiyaw a Tayko. O itiniay a Kuwaping ato Cin finacadan o Tacen Fociya(Kuwaping a sowal:大乘佛教;Ikiris a sowal:mahāyāna buddhism), Tinsikyo ato Fa’elohay a Kristoan, o Can finacadan(Kuwaping a sowal:占族;Ikiris a sowal:Urang Campa)[5] [6] o Islan Ciyaw ko pitooran, ira ho cowa ka ’aloman a tamdaw o mitooray to pawidangay. === '''Punka(文化)''' === O sakero no Kanpociya tolo ko kasasiiked:o to’asan sakero, niyaro’ay sakero, ato sapalafang sakero. O tahapinangan no Kanpociya a sakero i,ono to’asan sakero. Adihay ko masariromaromaay a siikeday a pisalaan no lafang itini, o cinganganay i kalokitakit i, itiraay i ka’amis no kitakit a [[Faylo:Fishsale.jpg|縮圖|[[Faylo:Conbodia.ogg|縮圖]]itaminaay paliwal to dafong(Fishsale)]] no hekalay kitakit o Wukoku(Kuwaping a sowal:吳哥窟 [7]Roma a tilid: ʾṅ̥grvt̥t=ʾaṅgaravatta).isasifo’an no kitakit i, tadaadihay ko nipatirengan Fyo pipaypayan, isaka’etipan ira ko Tonlisa Fanaw, o lalen no ’ngongol no nanom ira ko cecay laya’, o kakahad i,ira ko 1,700 km²,manga’ay a pakatamina a minengneng to tataparan. Itini tona fanaw ’aloman ko kalaloma’ hananay ko tamina a ’orip, isakatimol dihekoay ko cidal, toloay ko mihaian no Linheko a rocok no punka no Kanpociya. === '''Tahapinangan a Tilid (參考文獻)''' === [1] 劍浮沙(梵語:Kamboja)是印度列國時代的十六雄國之一,又譯為甘菩遮國。 [2] Relazione del primo viaggio intorno al mondo - Wikisource. it.wikisource.org. [2019-08-07]. (原始內容存檔於2018-11-22) [3] 1.7 million. [2007-07-27]. (原始內容存檔於2013-12-02). [4] 廣西對柬埔寨投資呈爆發式增長 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館)news.xinhuanet.com [5] Andaya, Leonard Y. Leaves of the same tree: trade and ethnicity in the Straits of Melaka. University of Hawaii Press. 2008: 44 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-0-8248-3189-9</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08) [6] Reid, Anthony. Verandah of violence: the background to the Aceh problem. NUS Press. 2006: 8 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-9971-69-331-2</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08). [7] 中國地名委員會. 外国地名译名手册. 商務印書館. 1993: 31. <nowiki>ISBN 7-100-00798-4</nowiki>. Ângkôr Wat 【柬】 吳哥窟; === '''Pikafitan i papotal(外部連結)''' === •(英文)柬埔寨王國 - Cambodia e-Gov •(英文)柬埔寨電子簽證 - Cambodia e-Visa (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(繁體中文)柬埔寨旅遊部官方網站 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(英文)柬埔寨旅遊指南 •(英文)開放式目錄計劃中和柬埔寨相關的內容 •(英文) 維基媒體的柬埔寨地圖集 • 維基導遊上有關柬埔寨(繁體中文)的旅行指南 • 維基導遊上有關柬埔寨(法文)的旅行指南 • 維客旅行上的柬埔寨 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) • OpenStreetMap上有關柬埔寨的地理資訊 •谷歌地圖 o9bc918ixddpa8yugp1zt4tglwix7e5 49137 49136 2026-05-30T11:44:18Z Haratal 3361 49137 wikitext text/x-wiki == Kanpociya Hontian Kitakit(柬埔寨王國) == === ''T'''akaray sowal(概要)''''' === Kanpociya Hontian Kitakit([[kuwaping a sowal]]: 柬埔寨王國) [[Kanpociya sowal]]:高棉語:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; [[Kuwaping sowal]]: 柬埔寨王國), itiraay i [[Faylo:Flag_of_Cambodia.svg|縮圖|Flag of Cambodia]] a Pecihan-Kanatal中南半島,Katimol-Sakawalian Aciya a Korapaw東南亞大陸地區 ko kaitiraan nona [[kitakit]], o syoto tatapangan a tokay o [[Cinpin]](Kanpociya sowal:ក្រុងភ្នំពេញ,Roma a tilid:krong Phnum Pɨñ; Kuwaoing sowal:金邊). O kapot no Linheko ato Katimol-Sakawalian Aciya kitakit a Katatelekan. Isaka’etip no Kanpociya i,malalocokay ato Tayko, isaka’amis no sakawali Malala’eday ato Laoko, isakawali ato sakatimol no sawalian malafiyaw ato Yienan, ikatimol o SinloKihaw(暹羅灣). Hato masadangahay ko pala no Kanpociya,tolo no pasitiraan o tapolo ato tokos, isifo’ o dadahalay a cihenekay dafdaf, ona sera tonini makinatolo no sepat no polong sera no kitakit. Ira ko tata’akay ‘alo Mikong-‘alo(湄公河), ira ho tata’angay a fanaw o Tonglisa-fanaw(Kanpociya sowal:បឹងទន្លេសាប,Roma a tilid:Tonlé Sap; Kuwaping sowal: 洞里薩湖). === '''Nangan no kitakit(國名)''' === O tadangangan no Kanpociya o Kanpociya Hontian Kitakit(Kanpociya sowal:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; Kuwaping sowal:柬埔寨王國)。O 「ព្រះ」hananay i, fangcalay sanay「神聖的」,o 「រាជាណាចក្រ」hananay i,o honti sanay「王國」, o「កម្ពុជា」hananay i,o Kanpociya sanay「柬埔寨」. Ona ngangan tonini i,nani「कम्बोजदेश」(Kambujadeśa)(Ikiris sowal:Sanskrit; Kuwaping sowal:梵語),o maan ko imi nona sowal han i, o 「sera ni Cinfusa 」[1] sanay. Ona ngangan no Kanpociya itini i rikisi no kuwaping itiraay ho i Tonghan(東漢 25-220 mihecaan)iraay to a matilid,nikawrira adihay ko masasiromaromaay a pangangan, tahira to i Min Wanli a mihecahecaan(明朝萬曆) nga’ sacecay sanay to a pangangan to Kanpociya(柬埔寨) . Itini I nitilidan no Sa’etipay-Kitakit i,o misahinahinamay tamdaw ci [[Faylo:Location_Cambodia_ASEAN.svg|縮圖|Location Cambodia ASEAN]] (Italiya sowal:Antonio Pigafetta; Kuwaping sowal:安東尼奧·皮加費塔) o 「Camogia」[2] hananay ningra a pangangan. === Likisi(歷史) === O to’asan a parayrayan a kitakit i Conan-pan-tao ko Kanpociya, matafesiw to ko tosa a patek (2000) a mihecaan ko likisi nira. '''O nalacolan no Payon: I yiesoan to cecay a sici i, i laloma’ no kitakit no Kanpociya i, ira ko Fnan a kitakit, o India ko nipatirengan nangra to tatapangan a pitooran no kitakit, saka mafiyak ko serangawan no India a malenaf. O tatapangan a pikowannan a ningri no Fnan i, o Viyadatapora (Vyadhapura, sowal no Fan: tokay no mi’adopay), itini i ngataay no Polamyen a sakowan no aniniay. Ira ko Meking a tarawadaw, nani saetip kaamisay pasayra i kawali a pasadak to riyar. I sasifoan no sakapito a sici no yiesoan, mapalahedaw no nani ka’amisan a Cenla ko Fnan, ma’atingid koya wawa no hongti no Fnan tayra i Cawa, itira sato a patireng to Santi a hongtian a kitakit.''' Ikor no nikapalahedaw no Cenla to Fnan i, '''matongal ko ’icel no kitakit. Tahira i pikowanan ni Ceyapoman sakacecay i, pakalowid haca cingra a mi’eco to sifo’ay ato ka’amisan a pala no Lawos. O kasalaled a pala i, i ka’amisan tahira i Nancaw, i katimolan i, tahira i rarem no Meking a tarawadaw, mihaop to aniniay a Kanpociya, Lawos ato katimolan no Yienan. Awaay ko teloc ni Ceyapoman sakacecay mamirayray to pikowanan. I kor no nikapatay nira i, o sona  nira ci Ceyatitaywi ko mamalahongti. Fahal sa milafodes ko kitakit, pangangan han no likisi tonini a demak to "O Tarawadaw a Cenla ato Hadhad a Cenla" a kalaloodan, pakarawraw i laloma'an no kitakit.''' I ka’ayaw kaikor no yiesoan no 787 a mihecaan i, '''oya pikowanan a tokay ci Sanpipora no Cidalay a hontian a kitakit i tarawadaw a Cenla, mapeleng a ma'eco no Saliyentra a hongtian a kitakit. Mapacok a mapatay koya hongti ci Mohipotifaman, malepel haca koya wawa no hongti (oya mamalahongti i ikor ci Ceyapoman sakatosa). Nani itiya ho sato, makowanan no i Cawaay a Saliyentra (Santi) a hongtian a kitakit koya tarawadaw a Cenla, tahira i nikalafac ni Ceyapoman sakatosa nani Cawa, ta misiiked cingra a malahongti. Palacecay ci Ceyapoman sakatosa a mikowan to tarawadaw a Cenla ato hadhad a Cenla. Itira i ka’amisan-kawali no Ankor to paka tolo polo' a kongliay i Lici a lotok, saka mipatireng to Ankor a hontian a kitakit.''' O Ankor a hongtian a kitakit, o pangangan han haca to Kemer a hongtian a kitakit, '''tahira i saka safaw tosa a sici i, tadamatedi'ay ko kitakit, tadamakapahay ko serangawan. O kasalaled a pala nira i, mihaop to polong no aniniay a Kanpociya, ato kasa'etal a pala no Taylen, Lawos ato Yienan. I saka safaw tolo a sici i, matenak ko Sancopo a Fociw (Theravada a Fociw) nani Sililanka a tayni. Itini i saka 1430 a mihecaan (saka-lima a mihecaan no Siyande no Min), midefong ko Sinlo to Kanpociya, milikot to tokay no Ankor to pakapito a folad, o sakaheci ko pakapeleng to Ankor. O nika tadamangata no Ankor to Sinlo i, o sakasawad to Ankor, mafolaw tayra i Kinpen a mipatireng to ningri itira. Nani itiya sato, maroray ko 'icel no Kanpociya, misi'ayaw to ka'ayaw ato kaikolan no Yienan ato Sinlo a tosaay a fiyaw a kitakit a midefong, pangangan han tonini a karawrawan a mihecahecaan to "O to'eman a citay". Micalap ko Yienan to la'enoay a Kanpociya (oya sacumodan no Mikong a tarawadaw a pala), oni ko sakamalala'isan a demak.''' Itini i saka 1296 a mihecaan, miocor ko Yincaw ci Cew-takowan a mihilap to Ankor a hongtian a kitakit, '''pakacecay a mihecaan ko nipihilap nira. Pinokay sato i, mitilid ci Cew-takowan to cecay a codad "Cen-la-fong-to-ci", o pisiwkayan no codad to lekakawa no pikowan, sici ato kicay, saki'orip, palapalaan ato fonka. Caay ko pisiwkayan aca ko pi'arawan nira i, ira ho ko sepat a polo' a tadamaanay a liyad. Tahira sato i saka safaw siwa a sici, falicen no tamdaw ko codad to sowal no France, Germany ato inko ato masamaanay a sowal. I ka'ayaw no pikowanan no Fakong to Ankor, o pakakalimelaan a tadamaanay a likisi a codad no Kanpociya.''' O picowatan no France a pikuwan to Indocina, nani 1863 tahira i 1953 a mihecaan, '''micalap ko France a micingcing tonini a pala (O pidefong no Yoropa ato Amirika a kitakit to ni'ecoan a pala). I 1863 a mihecaan, paci'cien no France ko Kanpociya a micingcing, mala o pisimawan a kitakit. I sakatosa a kalaloodan a hekal, nani 1942 a mihecaan tahira i 1945 a mihecaan, micalap ko Ripon to Kanpociya. Ikol no kalaloodan i, itini i 1953 a mihecaan saka safaw cecay a folad saka siwa a romi'ad, misiiked ko Kanpociya a miliyas to pikowan no France. Satapang i, o pikuwan no hongti, o sakacecayay a hongtian a kitakit no Kanpociya, itini i pikowan ni Siyanoan i, o kitenokay ko sapikowan.''' Miteka i tenok no 1960 a mihecaan, '''ona toloay a ci’icelay a kitakit, o Congko, o Amirika ato o Solin, mapolong a midefong tonini a Indocina a pala a micowat ato mikowan. Mafiyok ko nikakemet no kasakitakit ato kalaloodan no Vietnam i, malalood ko laloma'ay no Kanpociya. Itini i 1970 a mihecaan saka tolo a folad saka safaw falo a romi'ad, ci Lon Nol a Ciyancin, oya mikiAmirikaay ko faloco' nira, mifodfod to sifo, mipalasawad to sakahontian a patireng to Kapolongan a Kitakit no Khmer. Roma i, o mikiCongkoay ci Siyano a honti i, pasonolay tarira i Beijing a maro'. I kalaloodan no Vietnam i, malala'is ko hitay no timolay a Vietnam, hitay no Amirika, sifoay ni Lon Nol a hitay ato hitay no amisay a Vietnam (o Kahengangay a Khmer a hitay), ta pakatati'ih to 'orip no finawlan i laloma' no Kanpociya.''' Itini i 1975 a mihecaan saka sepat a folad saka safaw pito a romi'ad, '''ikor no piliyas no hitay no Amirika to ningri no Kanpociya i Phnom Penh i, mi'eco ko nikeridan ni Pol Pot a congsoci no Kyosanto no Kanpociya a Kahengangay a Khmer toya ningri, patireng to Mincoay a Kanpociya a sifo. Oya hongti ci Siyano i, nani Pyongyang no Codang a patatikor a minokay i kitakit, nikawrira kalamkam sa marofo no Kahengangay a Khmer a hitay. Itini i 1976 a mihecaan saka pito a folad saka enem a romi'ad, o malacitodongay a mikowan no Kahengangay a Khmer ci Pol Pot i, mipalasawad to payso, milalap to finawlan nani tokay a patayra i papotal, paci'ci nira a papisaomah ato mipacok to cifana'ay a tamdaw. Itini i pikuwanan nira to tolo a mihecaan falo a folad i, mifatol cingra to kacacemleman a pikuwan. O nika cahif, nika roray, lifong ato makari'angay a masamaanay a pades ko sapipatayan to kalilima no finawlan i kitakit, o cecay no sakacipadesan ko ci'edesay ato makari'angay a nikademakan no tamdaw i saka 20 a sici. I pakayniay to papotal a kitakit i, o pikuwan ni Pol Pot no Kahengangay a Khmer i, o nika fangafan to sifo no Vietnam i kalingangan no Vietnam itiya ho a karawrawan, mangalef midefong to sakowan no pala no Vietnam ato milomek to finawlan no Vietnam. O nika masasiwidawidang to kapolonan a kitakit no Cukoku i, roma i, kalatatiih no Congko ato Russia, saka malaladof ko Kanpociya to Cukoku a milifet to Vietnam ato Sulin. Oya Mincoay a Kanpociya i, pakacoker ko Linhoko a misimaw, saka pakaala to kamaro'an no Linhoko.''' I 1978 a mihecaan saka safaw toosa a folad, '''midefong ko hitay no Vietnam to Kanpociya, ta micalap to Phnom Penh itini i 1979 a mihecaan saka cecay a folad saka pito a romi'ad. Ona kapot no Sapifalicay a Lekatep no Finawlan no Kamer ato i loma' no Kyosanto a pacoliay i, malaladof a patireng to Sapifalicay a finawlan a Lekatep no Kanpociya, ikor i mapalasawad to koya kacacemleman a pipatay no Kahengangay a Khmer. Malowad koya Kahengangay a Khmer a milaliw to i ka'amis-ka'etip a kalingangan no Kanpociya ato Thailand. Nikawrira oya Kapolonan a Kitakit no Kanpociya i, o pinengeng no kasakitakit i, o nikadipdip no Vietnam, nawhani caay ka pihai no sa'alomanay a kitakit i hekal, saka mitatoy ho koya Kahengangay a Khmer toya kamaro'an no Mincoay a Kanpociya i Linhoko. Kirami i, mapahapinang no hitay no Vietnam a mapawacay ko sakacitati'ih a demak i, masawad to ko picoker no kasakitakit.''' I 1989 a mihecaan saka cecay a folad saka enem a romi'ad, '''miliyas ko polong no finawlan a hitay no Vietnam to Kanpociya. Mafalic ko ngangan noya Kapolongan a Kitakit no Kanpociya o “Kitakit no Kanpociya”, o sakapiala to pihai no kasakitakit. I 1991 a mihecaan, maherek ko masaso'ayaway a laloodan, misawad ko Kanpociya toya cecayay a kasafelaw a pikowan ato harateng no Marekese-Lening. Mafalic ko ngangan noya Sapifalicay a Lekatep no Finawlan no Kanpociya o “Lekatep no Finawlan no Kanpociya”. I 1993 a mihecaan, mapadama no Lekatep no Kasakitakit ko Kanpociya a misingkiw to kitakit no Kanpociya, pakaala ko noya mikihontianay a Fongsinpike a kasafelaw to 45.5% a paya a malasakakaay a kasafelaw, roma i, o nikeridan ci Hon Sen a Lekatep no Finawlan ko sakatosa. Ya nipipatalaw ni Hon Senan to tosaay a kasafelaw i, mahekelong a patireng to malacecay a pikowan no sifo. I 1993 a mihecaan saka siwa a folad saka tosa polo' ira ko sepat a romi'ad, mipatopa ko kayi no Kanpociya to fa'elohay a kinpo, mapatiko haca ko hontian a pikowan ato palahontian a kitakit no Kanpociya to ngangan no kitakit, ta ci Siyanu oya kina toloay to a minokay tayni i kitakit i, patiko haca a malahongti. Ikor noya nipifelih ni Hon Sen to sifo i 1997 a mihecaan saka pito a folad saka lima a romi'ad i, ma'emin a mikuwan ko Lekatep no Finawlan to fa'elohay a sifo. Saikolan to i 1998 a mihecaan saka safaw tosa a folad i, masorar no cilodoay a hitay no Kahengangay a Khmer. Anini sato a mihecahecaan i, marihaday ko syakay no Kanpociya, mapatikol haca ko kicay, macakacakat ko pirarakatan.''' I 2008 a mihecaan saka falo a folad, === '''Palapalaan(地理)''' === O dadahal no sera ira ko 181,035 km², o polong no kitakit i,misilsilan maka24 ko etal ato cecay a no Hontian a Tokay, ika’amis malafiyaw ato Tayko, Lyawko, ikatimol i,madado’edo’ ko pala ato Yienan, isakatimol no sa’etipan misi’ayaway to Sinlowan(暹羅灣). O kakaya’ no lislis no riyar ira ko 443 km,ilaloma’ nona kitakit ira ko cecay a fanaw o Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖; Roma a tilid: Tonlé Sap), o pifotingan, pialaan to nanom itini, o saka’orip tamtamdaw.Mahaop ko 20% no polong a sera o liomahan. 24 ko kasaetal sakowan, sepatay aca ko misi’ayaway to riyar a sakowan, tolo ko niyahay pikowan a sakowan, 172 ko mamangay a etal. O tahapinangan a pala i, o isifo’ay nona kitakit a Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖), Pasa ’alo ato nani ka’amis taratimol a mihifalat tona kitakit a Mikong ’alo,isifo’ay no kitakit a dafdaf i,mahaop ko 3/4 no polong a sera no kitakit. O Tonlisa Fanaw ato Mikong ’alo nani tongroh no riyar 100 m ko ka’akawang.sa’akawang sa nani tongroh no riyar i,masakefohkefohay ko pala,o itiraay i sakatimol no sa’etipay a Toko lotok mitifacay to 1500 m ko ka’akawang, nani ka’amisay no sa’etipan taratimol sa no sa’etipan ko do’edo’edo. O itiraay I kawali a Awlar Lotok(Phnom Aural)o sa’akawangay no Kanpociya kitakita, tahiraay to 1771 m ko ka’akawang. === '''Siici(政治)''' === Itiyaay i 1993 mihecan a kinpo tatapangan rikec no kitakit, misetek to faco no kitakit o Hontian Kitakit, masasiiked ko Misanga’ay to rikec, Matayal to Demak ato Misawkitay,toloay ko kasasiiked no sakowan ’icel. O honti i,tahira i patay ko kalasawara’an,kakomodan no sofitay, o tahapinangan no kalacecay no kitakit ato kaira no kitakit a tahadahoc, ira heca ko ’icel mitedal to tata’angay raraw no malofoay tamdaw. Ano cakapakatayal ato ano miholol i romaay kitakit ko honti, o tapang no Fafa’eday Pikaykian no Kitakit ko mamiceror to tayal no honti.Ano mapatay ko honti, o tapang no sifo, kakeridan no tosaay rekad no mipaypayay a Fociyaw, o tapang no Fafa’eday Pikaykian ato Finawlan Pikaykian polong han 9 ko tamdaw misanga’ to iingkay, masasowal a misimsim to mamalahonti nani laloma’an no honti, patireng to fa’elohay a honti. === '''Kicai(經濟)''' === O cecay no polong a cowaho kacomahad ko ’orip a kotakit ko Kanpociya,ira ko 4 a hecek no pili’etanan nona kitakit, oriraan i,o pihololan no lafang, mitelekay to riko’, misaloma ato liomah. Oninian haw i,cowa ka citolas ko fodfod tona kitakit, orasaka, macara ko sapicomahadaw to kicai no kitakit, kalomihecaan a kacomahad no kicai tahiraay aca i 7% ko sa’osi.orasaka, tadamatatifac ko kasasiroma no cipaysoay ato manikaway ko ’orip, o manikaway a tamdaw i,awa ko sapaising, cakapapitilid to ka’emangay,tada awa ko fana’ to maamaan. I 2006 miheca, o mipalafangay a tayni cilafas to 170 ko ofad,[3]2005 miheca makarkar i riyar ko kasolin a simal ato palapalaan a kaso, i 2009 ano ca i 2010 miheca a misatapang paliwal, tata’ang ko pisiwar to kacomahad no kicai no Kanpociya a manga’ay. [1] === '''Tamdaw(人口)''' === O polong a tamdaw no Konpociya ira ko 1550 ofad, o Kanpociya a finacadan mahaop ko 90% ko ka’aloman, ira ho roma a mamangay a finacadan o Kuwaping mahaop ko 1%, o Cing finacadan(Kuwaping a sowal:京族; Roma a tilid:Gin)mahaop ko 9%, o Laos(Kuwaping a sowal:佬族)ato Tay finacadan, ira ho ko masasiromaromaay a mamangay a 20 ko finacadan,oninian i,ira ko ikemoday no lotok a maro’. O lalen no ’orip i, 71.41 ko mihecaan. == '''Sowal(語言)''' == O tamdaw no Kanpociya sahetoay mira’oyay to sowal ato tilid no Kanpociya,ira kono niyah a sa’osi,itini i Kanpociya ikakaay ko katenak no Kanpociya pasasotiri’en ato no Arapiya a sa’osi. O sowal no Kuwaping itini ono Cawco a sowal(Ikiris a sowal: Teochew ano ca Chiuchow),o cecay a sowal no Payrang itini i Taywan.ono niyah a sowal ko hasowal no kasasiromaroma a finacadan. Itiya ho halafin malamicowatan a sokowan no Franso ko Kanpociya, orasaka, o sakatosa a matenakay a sowal ko Franso a sowal, nikawrira, anini sato cowa ka matiya toya i’ayaway ko katenak no Franso a sowal. Tahanini sato i,adihay to ko katayalan cemahad to ko kicai ’aloman ko tayniay a misanga’ to kofa ko Kuwaping a tamadaw, orasaka, matenak ko sowal no Kuwaping ato Ikiris a sowal i Kanpociya. [[Faylo:Kraing_Tbong_VB_01_06_6.JPG|縮圖|[[Faylo:Conbodia2.ogg|縮圖]]niyaro' (Kraing Tbong )]] === '''Pitooran(宗教)''' === O mipaypayay a Fociyaw koni pasetekan malo no kitakit a pitooran, i matini mahaop ko 95% no polong a tamdaw no Kanpociya ko mitooray tonini, sakakaay ko ka’aloman ko mitooray i,o Kanpociya a tamdaw, malecad ato fiyaw a Tayko. O itiniay a Kuwaping ato Cin finacadan o Tacen Fociya(Kuwaping a sowal:大乘佛教;Ikiris a sowal:mahāyāna buddhism), Tinsikyo ato Fa’elohay a Kristoan, o Can finacadan(Kuwaping a sowal:占族;Ikiris a sowal:Urang Campa)[5] [6] o Islan Ciyaw ko pitooran, ira ho cowa ka ’aloman a tamdaw o mitooray to pawidangay. === '''Punka(文化)''' === O sakero no Kanpociya tolo ko kasasiiked:o to’asan sakero, niyaro’ay sakero, ato sapalafang sakero. O tahapinangan no Kanpociya a sakero i,ono to’asan sakero. Adihay ko masariromaromaay a siikeday a pisalaan no lafang itini, o cinganganay i kalokitakit i, itiraay i ka’amis no kitakit a [[Faylo:Fishsale.jpg|縮圖|[[Faylo:Conbodia.ogg|縮圖]]itaminaay paliwal to dafong(Fishsale)]] no hekalay kitakit o Wukoku(Kuwaping a sowal:吳哥窟 [7]Roma a tilid: ʾṅ̥grvt̥t=ʾaṅgaravatta).isasifo’an no kitakit i, tadaadihay ko nipatirengan Fyo pipaypayan, isaka’etipan ira ko Tonlisa Fanaw, o lalen no ’ngongol no nanom ira ko cecay laya’, o kakahad i,ira ko 1,700 km²,manga’ay a pakatamina a minengneng to tataparan. Itini tona fanaw ’aloman ko kalaloma’ hananay ko tamina a ’orip, isakatimol dihekoay ko cidal, toloay ko mihaian no Linheko a rocok no punka no Kanpociya. === '''Tahapinangan a Tilid (參考文獻)''' === [1] 劍浮沙(梵語:Kamboja)是印度列國時代的十六雄國之一,又譯為甘菩遮國。 [2] Relazione del primo viaggio intorno al mondo - Wikisource. it.wikisource.org. [2019-08-07]. (原始內容存檔於2018-11-22) [3] 1.7 million. [2007-07-27]. (原始內容存檔於2013-12-02). [4] 廣西對柬埔寨投資呈爆發式增長 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館)news.xinhuanet.com [5] Andaya, Leonard Y. Leaves of the same tree: trade and ethnicity in the Straits of Melaka. University of Hawaii Press. 2008: 44 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-0-8248-3189-9</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08) [6] Reid, Anthony. Verandah of violence: the background to the Aceh problem. NUS Press. 2006: 8 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-9971-69-331-2</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08). [7] 中國地名委員會. 外国地名译名手册. 商務印書館. 1993: 31. <nowiki>ISBN 7-100-00798-4</nowiki>. Ângkôr Wat 【柬】 吳哥窟; === '''Pikafitan i papotal(外部連結)''' === •(英文)柬埔寨王國 - Cambodia e-Gov •(英文)柬埔寨電子簽證 - Cambodia e-Visa (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(繁體中文)柬埔寨旅遊部官方網站 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(英文)柬埔寨旅遊指南 •(英文)開放式目錄計劃中和柬埔寨相關的內容 •(英文) 維基媒體的柬埔寨地圖集 • 維基導遊上有關柬埔寨(繁體中文)的旅行指南 • 維基導遊上有關柬埔寨(法文)的旅行指南 • 維客旅行上的柬埔寨 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) • OpenStreetMap上有關柬埔寨的地理資訊 •谷歌地圖 mls9dfv4p2im84vlbg8nvvy6muobf69 49138 49137 2026-05-30T11:44:32Z Haratal 3361 49138 wikitext text/x-wiki == Kanpociya Hontian Kitakit(柬埔寨王國) == === ''T'''akaray sowal(概要)''''' === Kanpociya Hontian Kitakit([[kuwaping a sowal]]: 柬埔寨王國) [[Kanpociya sowal]]:高棉語:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; [[Kuwaping sowal]]: 柬埔寨王國), itiraay i [[Faylo:Flag_of_Cambodia.svg|縮圖|Flag of Cambodia]] a Pecihan-Kanatal中南半島,Katimol-Sakawalian Aciya a Korapaw東南亞大陸地區 ko kaitiraan nona [[kitakit]], o syoto tatapangan a tokay o [[Cinpin]](Kanpociya sowal:ក្រុងភ្នំពេញ,Roma a tilid:krong Phnum Pɨñ; Kuwaoing sowal:金邊). O kapot no Linheko ato Katimol-Sakawalian Aciya kitakit a Katatelekan. Isaka’etip no Kanpociya i,malalocokay ato Tayko, isaka’amis no sakawali Malala’eday ato Laoko, isakawali ato sakatimol no sawalian malafiyaw ato Yienan, ikatimol o SinloKihaw(暹羅灣). Hato masadangahay ko pala no Kanpociya,tolo no pasitiraan o tapolo ato tokos, isifo’ o dadahalay a cihenekay dafdaf, ona sera tonini makinatolo no sepat no polong sera no kitakit. Ira ko tata’akay ‘alo Mikong-‘alo(湄公河), ira ho tata’angay a fanaw o Tonglisa-fanaw(Kanpociya sowal:បឹងទន្លេសាប,Roma a tilid:Tonlé Sap; Kuwaping sowal: 洞里薩湖). === '''Nangan no kitakit(國名)''' === O tadangangan no Kanpociya o Kanpociya Hontian Kitakit(Kanpociya sowal:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; Kuwaping sowal:柬埔寨王國)。O 「ព្រះ」hananay i, fangcalay sanay「神聖的」,o 「រាជាណាចក្រ」hananay i,o honti sanay「王國」, o「កម្ពុជា」hananay i,o Kanpociya sanay「柬埔寨」. Ona ngangan tonini i,nani「कम्बोजदेश」(Kambujadeśa)(Ikiris sowal:Sanskrit; Kuwaping sowal:梵語),o maan ko imi nona sowal han i, o 「sera ni Cinfusa 」[1] sanay. Ona ngangan no Kanpociya itini i rikisi no kuwaping itiraay ho i Tonghan(東漢 25-220 mihecaan)iraay to a matilid,nikawrira adihay ko masasiromaromaay a pangangan, tahira to i Min Wanli a mihecahecaan(明朝萬曆) nga’ sacecay sanay to a pangangan to Kanpociya(柬埔寨) . Itini I nitilidan no Sa’etipay-Kitakit i,o misahinahinamay tamdaw ci [[Faylo:Location_Cambodia_ASEAN.svg|縮圖|Location Cambodia ASEAN]] (Italiya sowal:Antonio Pigafetta; Kuwaping sowal:安東尼奧·皮加費塔) o 「Camogia」[2] hananay ningra a pangangan. === Likisi(歷史) === O to’asan a parayrayan a kitakit i Conan-pan-tao ko Kanpociya, matafesiw to ko tosa a patek (2000) a mihecaan ko likisi nira. '''O nalacolan no Payon: I yiesoan to cecay a sici i, i laloma’ no kitakit no Kanpociya i, ira ko Fnan a kitakit, o India ko nipatirengan nangra to tatapangan a pitooran no kitakit, saka mafiyak ko serangawan no India a malenaf. O tatapangan a pikowannan a ningri no Fnan i, o Viyadatapora (Vyadhapura, sowal no Fan: tokay no mi’adopay), itini i ngataay no Polamyen a sakowan no aniniay. Ira ko Meking a tarawadaw, nani saetip kaamisay pasayra i kawali a pasadak to riyar. I sasifoan no sakapito a sici no yiesoan, mapalahedaw no nani ka’amisan a Cenla ko Fnan, ma’atingid koya wawa no hongti no Fnan tayra i Cawa, itira sato a patireng to Santi a hongtian a kitakit.''' Ikor no nikapalahedaw no Cenla to Fnan i, '''matongal ko ’icel no kitakit. Tahira i pikowanan ni Ceyapoman sakacecay i, pakalowid haca cingra a mi’eco to sifo’ay ato ka’amisan a pala no Lawos. O kasalaled a pala i, i ka’amisan tahira i Nancaw, i katimolan i, tahira i rarem no Meking a tarawadaw, mihaop to aniniay a Kanpociya, Lawos ato katimolan no Yienan. Awaay ko teloc ni Ceyapoman sakacecay mamirayray to pikowanan. I kor no nikapatay nira i, o sona  nira ci Ceyatitaywi ko mamalahongti. Fahal sa milafodes ko kitakit, pangangan han no likisi tonini a demak to "O Tarawadaw a Cenla ato Hadhad a Cenla" a kalaloodan, pakarawraw i laloma'an no kitakit.''' I ka’ayaw kaikor no yiesoan no 787 a mihecaan i, '''oya pikowanan a tokay ci Sanpipora no Cidalay a hontian a kitakit i tarawadaw a Cenla, mapeleng a ma'eco no Saliyentra a hongtian a kitakit. Mapacok a mapatay koya hongti ci Mohipotifaman, malepel haca koya wawa no hongti (oya mamalahongti i ikor ci Ceyapoman sakatosa). Nani itiya ho sato, makowanan no i Cawaay a Saliyentra (Santi) a hongtian a kitakit koya tarawadaw a Cenla, tahira i nikalafac ni Ceyapoman sakatosa nani Cawa, ta misiiked cingra a malahongti. Palacecay ci Ceyapoman sakatosa a mikowan to tarawadaw a Cenla ato hadhad a Cenla. Itira i ka’amisan-kawali no Ankor to paka tolo polo' a kongliay i Lici a lotok, saka mipatireng to Ankor a hontian a kitakit.''' O Ankor a hongtian a kitakit, o pangangan han haca to Kemer a hongtian a kitakit, '''tahira i saka safaw tosa a sici i, tadamatedi'ay ko kitakit, tadamakapahay ko serangawan. O kasalaled a pala nira i, mihaop to polong no aniniay a Kanpociya, ato kasa'etal a pala no Taylen, Lawos ato Yienan. I saka safaw tolo a sici i, matenak ko Sancopo a Fociw (Theravada a Fociw) nani Sililanka a tayni. Itini i saka 1430 a mihecaan (saka-lima a mihecaan no Siyande no Min), midefong ko Sinlo to Kanpociya, milikot to tokay no Ankor to pakapito a folad, o sakaheci ko pakapeleng to Ankor. O nika tadamangata no Ankor to Sinlo i, o sakasawad to Ankor, mafolaw tayra i Kinpen a mipatireng to ningri itira. Nani itiya sato, maroray ko 'icel no Kanpociya, misi'ayaw to ka'ayaw ato kaikolan no Yienan ato Sinlo a tosaay a fiyaw a kitakit a midefong, pangangan han tonini a karawrawan a mihecahecaan to "O to'eman a citay". Micalap ko Yienan to la'enoay a Kanpociya (oya sacumodan no Mikong a tarawadaw a pala), oni ko sakamalala'isan a demak.''' Itini i saka 1296 a mihecaan, miocor ko Yincaw ci Cew-takowan a mihilap to Ankor a hongtian a kitakit, '''pakacecay a mihecaan ko nipihilap nira. Pinokay sato i, mitilid ci Cew-takowan to cecay a codad "Cen-la-fong-to-ci", o pisiwkayan no codad to lekakawa no pikowan, sici ato kicay, saki'orip, palapalaan ato fonka. Caay ko pisiwkayan aca ko pi'arawan nira i, ira ho ko sepat a polo' a tadamaanay a liyad. Tahira sato i saka safaw siwa a sici, falicen no tamdaw ko codad to sowal no France, Germany ato inko ato masamaanay a sowal. I ka'ayaw no pikowanan no Fakong to Ankor, o pakakalimelaan a tadamaanay a likisi a codad no Kanpociya.''' O picowatan no France a pikuwan to Indocina, nani 1863 tahira i 1953 a mihecaan, '''micalap ko France a micingcing tonini a pala (O pidefong no Yoropa ato Amirika a kitakit to ni'ecoan a pala). I 1863 a mihecaan, paci'cien no France ko Kanpociya a micingcing, mala o pisimawan a kitakit. I sakatosa a kalaloodan a hekal, nani 1942 a mihecaan tahira i 1945 a mihecaan, micalap ko Ripon to Kanpociya. Ikol no kalaloodan i, itini i 1953 a mihecaan saka safaw cecay a folad saka siwa a romi'ad, misiiked ko Kanpociya a miliyas to pikowan no France. Satapang i, o pikuwan no hongti, o sakacecayay a hongtian a kitakit no Kanpociya, itini i pikowan ni Siyanoan i, o kitenokay ko sapikowan.''' Miteka i tenok no 1960 a mihecaan, '''ona toloay a ci’icelay a kitakit, o Congko, o Amirika ato o Solin, mapolong a midefong tonini a Indocina a pala a micowat ato mikowan. Mafiyok ko nikakemet no kasakitakit ato kalaloodan no Vietnam i, malalood ko laloma'ay no Kanpociya. Itini i 1970 a mihecaan saka tolo a folad saka safaw falo a romi'ad, ci Lon Nol a Ciyancin, oya mikiAmirikaay ko faloco' nira, mifodfod to sifo, mipalasawad to sakahontian a patireng to Kapolongan a Kitakit no Khmer. Roma i, o mikiCongkoay ci Siyano a honti i, pasonolay tarira i Beijing a maro'. I kalaloodan no Vietnam i, malala'is ko hitay no timolay a Vietnam, hitay no Amirika, sifoay ni Lon Nol a hitay ato hitay no amisay a Vietnam (o Kahengangay a Khmer a hitay), ta pakatati'ih to 'orip no finawlan i laloma' no Kanpociya.''' Itini i 1975 a mihecaan saka sepat a folad saka safaw pito a romi'ad, '''ikor no piliyas no hitay no Amirika to ningri no Kanpociya i Phnom Penh i, mi'eco ko nikeridan ni Pol Pot a congsoci no Kyosanto no Kanpociya a Kahengangay a Khmer toya ningri, patireng to Mincoay a Kanpociya a sifo. Oya hongti ci Siyano i, nani Pyongyang no Codang a patatikor a minokay i kitakit, nikawrira kalamkam sa marofo no Kahengangay a Khmer a hitay. Itini i 1976 a mihecaan saka pito a folad saka enem a romi'ad, o malacitodongay a mikowan no Kahengangay a Khmer ci Pol Pot i, mipalasawad to payso, milalap to finawlan nani tokay a patayra i papotal, paci'ci nira a papisaomah ato mipacok to cifana'ay a tamdaw. Itini i pikuwanan nira to tolo a mihecaan falo a folad i, mifatol cingra to kacacemleman a pikuwan. O nika cahif, nika roray, lifong ato makari'angay a masamaanay a pades ko sapipatayan to kalilima no finawlan i kitakit, o cecay no sakacipadesan ko ci'edesay ato makari'angay a nikademakan no tamdaw i saka 20 a sici. I pakayniay to papotal a kitakit i, o pikuwan ni Pol Pot no Kahengangay a Khmer i, o nika fangafan to sifo no Vietnam i kalingangan no Vietnam itiya ho a karawrawan, mangalef midefong to sakowan no pala no Vietnam ato milomek to finawlan no Vietnam. O nika masasiwidawidang to kapolonan a kitakit no Cukoku i, roma i, kalatatiih no Congko ato Russia, saka malaladof ko Kanpociya to Cukoku a milifet to Vietnam ato Sulin. Oya Mincoay a Kanpociya i, pakacoker ko Linhoko a misimaw, saka pakaala to kamaro'an no Linhoko.''' I 1978 a mihecaan saka safaw toosa a folad, '''midefong ko hitay no Vietnam to Kanpociya, ta micalap to Phnom Penh itini i 1979 a mihecaan saka cecay a folad saka pito a romi'ad. Ona kapot no Sapifalicay a Lekatep no Finawlan no Kamer ato i loma' no Kyosanto a pacoliay i, malaladof a patireng to Sapifalicay a finawlan a Lekatep no Kanpociya, ikor i mapalasawad to koya kacacemleman a pipatay no Kahengangay a Khmer. Malowad koya Kahengangay a Khmer a milaliw to i ka'amis-ka'etip a kalingangan no Kanpociya ato Thailand. Nikawrira oya Kapolonan a Kitakit no Kanpociya i, o pinengeng no kasakitakit i, o nikadipdip no Vietnam, nawhani caay ka pihai no sa'alomanay a kitakit i hekal, saka mitatoy ho koya Kahengangay a Khmer toya kamaro'an no Mincoay a Kanpociya i Linhoko. Kirami i, mapahapinang no hitay no Vietnam a mapawacay ko sakacitati'ih a demak i, masawad to ko picoker no kasakitakit.''' I 1989 a mihecaan saka cecay a folad saka enem a romi'ad, '''miliyas ko polong no finawlan a hitay no Vietnam to Kanpociya. Mafalic ko ngangan noya Kapolongan a Kitakit no Kanpociya o “Kitakit no Kanpociya”, o sakapiala to pihai no kasakitakit. I 1991 a mihecaan, maherek ko masaso'ayaway a laloodan, misawad ko Kanpociya toya cecayay a kasafelaw a pikowan ato harateng no Marekese-Lening. Mafalic ko ngangan noya Sapifalicay a Lekatep no Finawlan no Kanpociya o “Lekatep no Finawlan no Kanpociya”. I 1993 a mihecaan, mapadama no Lekatep no Kasakitakit ko Kanpociya a misingkiw to kitakit no Kanpociya, pakaala ko noya mikihontianay a Fongsinpike a kasafelaw to 45.5% a paya a malasakakaay a kasafelaw, roma i, o nikeridan ci Hon Sen a Lekatep no Finawlan ko sakatosa. Ya nipipatalaw ni Hon Senan to tosaay a kasafelaw i, mahekelong a patireng to malacecay a pikowan no sifo. I 1993 a mihecaan saka siwa a folad saka tosa polo' ira ko sepat a romi'ad, mipatopa ko kayi no Kanpociya to fa'elohay a kinpo, mapatiko haca ko hontian a pikowan ato palahontian a kitakit no Kanpociya to ngangan no kitakit, ta ci Siyanu oya kina toloay to a minokay tayni i kitakit i, patiko haca a malahongti. Ikor noya nipifelih ni Hon Sen to sifo i 1997 a mihecaan saka pito a folad saka lima a romi'ad i, ma'emin a mikuwan ko Lekatep no Finawlan to fa'elohay a sifo. Saikolan to i 1998 a mihecaan saka safaw tosa a folad i, masorar no cilodoay a hitay no Kahengangay a Khmer. Anini sato a mihecahecaan i, marihaday ko syakay no Kanpociya, mapatikol haca ko kicay, macakacakat ko pirarakatan.''' I 2008 a mihecaan saka falo a folad, '''pakaala ko felaw no Finawlan to 90 a kamaro'an itini i saka sepat a pisingkiw no kayi no kitakit.''' === '''Palapalaan(地理)''' === O dadahal no sera ira ko 181,035 km², o polong no kitakit i,misilsilan maka24 ko etal ato cecay a no Hontian a Tokay, ika’amis malafiyaw ato Tayko, Lyawko, ikatimol i,madado’edo’ ko pala ato Yienan, isakatimol no sa’etipan misi’ayaway to Sinlowan(暹羅灣). O kakaya’ no lislis no riyar ira ko 443 km,ilaloma’ nona kitakit ira ko cecay a fanaw o Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖; Roma a tilid: Tonlé Sap), o pifotingan, pialaan to nanom itini, o saka’orip tamtamdaw.Mahaop ko 20% no polong a sera o liomahan. 24 ko kasaetal sakowan, sepatay aca ko misi’ayaway to riyar a sakowan, tolo ko niyahay pikowan a sakowan, 172 ko mamangay a etal. O tahapinangan a pala i, o isifo’ay nona kitakit a Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖), Pasa ’alo ato nani ka’amis taratimol a mihifalat tona kitakit a Mikong ’alo,isifo’ay no kitakit a dafdaf i,mahaop ko 3/4 no polong a sera no kitakit. O Tonlisa Fanaw ato Mikong ’alo nani tongroh no riyar 100 m ko ka’akawang.sa’akawang sa nani tongroh no riyar i,masakefohkefohay ko pala,o itiraay i sakatimol no sa’etipay a Toko lotok mitifacay to 1500 m ko ka’akawang, nani ka’amisay no sa’etipan taratimol sa no sa’etipan ko do’edo’edo. O itiraay I kawali a Awlar Lotok(Phnom Aural)o sa’akawangay no Kanpociya kitakita, tahiraay to 1771 m ko ka’akawang. === '''Siici(政治)''' === Itiyaay i 1993 mihecan a kinpo tatapangan rikec no kitakit, misetek to faco no kitakit o Hontian Kitakit, masasiiked ko Misanga’ay to rikec, Matayal to Demak ato Misawkitay,toloay ko kasasiiked no sakowan ’icel. O honti i,tahira i patay ko kalasawara’an,kakomodan no sofitay, o tahapinangan no kalacecay no kitakit ato kaira no kitakit a tahadahoc, ira heca ko ’icel mitedal to tata’angay raraw no malofoay tamdaw. Ano cakapakatayal ato ano miholol i romaay kitakit ko honti, o tapang no Fafa’eday Pikaykian no Kitakit ko mamiceror to tayal no honti.Ano mapatay ko honti, o tapang no sifo, kakeridan no tosaay rekad no mipaypayay a Fociyaw, o tapang no Fafa’eday Pikaykian ato Finawlan Pikaykian polong han 9 ko tamdaw misanga’ to iingkay, masasowal a misimsim to mamalahonti nani laloma’an no honti, patireng to fa’elohay a honti. === '''Kicai(經濟)''' === O cecay no polong a cowaho kacomahad ko ’orip a kotakit ko Kanpociya,ira ko 4 a hecek no pili’etanan nona kitakit, oriraan i,o pihololan no lafang, mitelekay to riko’, misaloma ato liomah. Oninian haw i,cowa ka citolas ko fodfod tona kitakit, orasaka, macara ko sapicomahadaw to kicai no kitakit, kalomihecaan a kacomahad no kicai tahiraay aca i 7% ko sa’osi.orasaka, tadamatatifac ko kasasiroma no cipaysoay ato manikaway ko ’orip, o manikaway a tamdaw i,awa ko sapaising, cakapapitilid to ka’emangay,tada awa ko fana’ to maamaan. I 2006 miheca, o mipalafangay a tayni cilafas to 170 ko ofad,[3]2005 miheca makarkar i riyar ko kasolin a simal ato palapalaan a kaso, i 2009 ano ca i 2010 miheca a misatapang paliwal, tata’ang ko pisiwar to kacomahad no kicai no Kanpociya a manga’ay. [1] === '''Tamdaw(人口)''' === O polong a tamdaw no Konpociya ira ko 1550 ofad, o Kanpociya a finacadan mahaop ko 90% ko ka’aloman, ira ho roma a mamangay a finacadan o Kuwaping mahaop ko 1%, o Cing finacadan(Kuwaping a sowal:京族; Roma a tilid:Gin)mahaop ko 9%, o Laos(Kuwaping a sowal:佬族)ato Tay finacadan, ira ho ko masasiromaromaay a mamangay a 20 ko finacadan,oninian i,ira ko ikemoday no lotok a maro’. O lalen no ’orip i, 71.41 ko mihecaan. == '''Sowal(語言)''' == O tamdaw no Kanpociya sahetoay mira’oyay to sowal ato tilid no Kanpociya,ira kono niyah a sa’osi,itini i Kanpociya ikakaay ko katenak no Kanpociya pasasotiri’en ato no Arapiya a sa’osi. O sowal no Kuwaping itini ono Cawco a sowal(Ikiris a sowal: Teochew ano ca Chiuchow),o cecay a sowal no Payrang itini i Taywan.ono niyah a sowal ko hasowal no kasasiromaroma a finacadan. Itiya ho halafin malamicowatan a sokowan no Franso ko Kanpociya, orasaka, o sakatosa a matenakay a sowal ko Franso a sowal, nikawrira, anini sato cowa ka matiya toya i’ayaway ko katenak no Franso a sowal. Tahanini sato i,adihay to ko katayalan cemahad to ko kicai ’aloman ko tayniay a misanga’ to kofa ko Kuwaping a tamadaw, orasaka, matenak ko sowal no Kuwaping ato Ikiris a sowal i Kanpociya. [[Faylo:Kraing_Tbong_VB_01_06_6.JPG|縮圖|[[Faylo:Conbodia2.ogg|縮圖]]niyaro' (Kraing Tbong )]] === '''Pitooran(宗教)''' === O mipaypayay a Fociyaw koni pasetekan malo no kitakit a pitooran, i matini mahaop ko 95% no polong a tamdaw no Kanpociya ko mitooray tonini, sakakaay ko ka’aloman ko mitooray i,o Kanpociya a tamdaw, malecad ato fiyaw a Tayko. O itiniay a Kuwaping ato Cin finacadan o Tacen Fociya(Kuwaping a sowal:大乘佛教;Ikiris a sowal:mahāyāna buddhism), Tinsikyo ato Fa’elohay a Kristoan, o Can finacadan(Kuwaping a sowal:占族;Ikiris a sowal:Urang Campa)[5] [6] o Islan Ciyaw ko pitooran, ira ho cowa ka ’aloman a tamdaw o mitooray to pawidangay. === '''Punka(文化)''' === O sakero no Kanpociya tolo ko kasasiiked:o to’asan sakero, niyaro’ay sakero, ato sapalafang sakero. O tahapinangan no Kanpociya a sakero i,ono to’asan sakero. Adihay ko masariromaromaay a siikeday a pisalaan no lafang itini, o cinganganay i kalokitakit i, itiraay i ka’amis no kitakit a [[Faylo:Fishsale.jpg|縮圖|[[Faylo:Conbodia.ogg|縮圖]]itaminaay paliwal to dafong(Fishsale)]] no hekalay kitakit o Wukoku(Kuwaping a sowal:吳哥窟 [7]Roma a tilid: ʾṅ̥grvt̥t=ʾaṅgaravatta).isasifo’an no kitakit i, tadaadihay ko nipatirengan Fyo pipaypayan, isaka’etipan ira ko Tonlisa Fanaw, o lalen no ’ngongol no nanom ira ko cecay laya’, o kakahad i,ira ko 1,700 km²,manga’ay a pakatamina a minengneng to tataparan. Itini tona fanaw ’aloman ko kalaloma’ hananay ko tamina a ’orip, isakatimol dihekoay ko cidal, toloay ko mihaian no Linheko a rocok no punka no Kanpociya. === '''Tahapinangan a Tilid (參考文獻)''' === [1] 劍浮沙(梵語:Kamboja)是印度列國時代的十六雄國之一,又譯為甘菩遮國。 [2] Relazione del primo viaggio intorno al mondo - Wikisource. it.wikisource.org. [2019-08-07]. (原始內容存檔於2018-11-22) [3] 1.7 million. [2007-07-27]. (原始內容存檔於2013-12-02). [4] 廣西對柬埔寨投資呈爆發式增長 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館)news.xinhuanet.com [5] Andaya, Leonard Y. Leaves of the same tree: trade and ethnicity in the Straits of Melaka. University of Hawaii Press. 2008: 44 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-0-8248-3189-9</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08) [6] Reid, Anthony. Verandah of violence: the background to the Aceh problem. NUS Press. 2006: 8 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-9971-69-331-2</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08). [7] 中國地名委員會. 外国地名译名手册. 商務印書館. 1993: 31. <nowiki>ISBN 7-100-00798-4</nowiki>. Ângkôr Wat 【柬】 吳哥窟; === '''Pikafitan i papotal(外部連結)''' === •(英文)柬埔寨王國 - Cambodia e-Gov •(英文)柬埔寨電子簽證 - Cambodia e-Visa (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(繁體中文)柬埔寨旅遊部官方網站 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(英文)柬埔寨旅遊指南 •(英文)開放式目錄計劃中和柬埔寨相關的內容 •(英文) 維基媒體的柬埔寨地圖集 • 維基導遊上有關柬埔寨(繁體中文)的旅行指南 • 維基導遊上有關柬埔寨(法文)的旅行指南 • 維客旅行上的柬埔寨 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) • OpenStreetMap上有關柬埔寨的地理資訊 •谷歌地圖 oxr5utykldpog25hkd4hat1tf0ts092 49139 49138 2026-05-30T11:44:49Z Haratal 3361 49139 wikitext text/x-wiki == Kanpociya Hontian Kitakit(柬埔寨王國) == === ''T'''akaray sowal(概要)''''' === Kanpociya Hontian Kitakit([[kuwaping a sowal]]: 柬埔寨王國) [[Kanpociya sowal]]:高棉語:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; [[Kuwaping sowal]]: 柬埔寨王國), itiraay i [[Faylo:Flag_of_Cambodia.svg|縮圖|Flag of Cambodia]] a Pecihan-Kanatal中南半島,Katimol-Sakawalian Aciya a Korapaw東南亞大陸地區 ko kaitiraan nona [[kitakit]], o syoto tatapangan a tokay o [[Cinpin]](Kanpociya sowal:ក្រុងភ្នំពេញ,Roma a tilid:krong Phnum Pɨñ; Kuwaoing sowal:金邊). O kapot no Linheko ato Katimol-Sakawalian Aciya kitakit a Katatelekan. Isaka’etip no Kanpociya i,malalocokay ato Tayko, isaka’amis no sakawali Malala’eday ato Laoko, isakawali ato sakatimol no sawalian malafiyaw ato Yienan, ikatimol o SinloKihaw(暹羅灣). Hato masadangahay ko pala no Kanpociya,tolo no pasitiraan o tapolo ato tokos, isifo’ o dadahalay a cihenekay dafdaf, ona sera tonini makinatolo no sepat no polong sera no kitakit. Ira ko tata’akay ‘alo Mikong-‘alo(湄公河), ira ho tata’angay a fanaw o Tonglisa-fanaw(Kanpociya sowal:បឹងទន្លេសាប,Roma a tilid:Tonlé Sap; Kuwaping sowal: 洞里薩湖). === '''Nangan no kitakit(國名)''' === O tadangangan no Kanpociya o Kanpociya Hontian Kitakit(Kanpociya sowal:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; Kuwaping sowal:柬埔寨王國)。O 「ព្រះ」hananay i, fangcalay sanay「神聖的」,o 「រាជាណាចក្រ」hananay i,o honti sanay「王國」, o「កម្ពុជា」hananay i,o Kanpociya sanay「柬埔寨」. Ona ngangan tonini i,nani「कम्बोजदेश」(Kambujadeśa)(Ikiris sowal:Sanskrit; Kuwaping sowal:梵語),o maan ko imi nona sowal han i, o 「sera ni Cinfusa 」[1] sanay. Ona ngangan no Kanpociya itini i rikisi no kuwaping itiraay ho i Tonghan(東漢 25-220 mihecaan)iraay to a matilid,nikawrira adihay ko masasiromaromaay a pangangan, tahira to i Min Wanli a mihecahecaan(明朝萬曆) nga’ sacecay sanay to a pangangan to Kanpociya(柬埔寨) . Itini I nitilidan no Sa’etipay-Kitakit i,o misahinahinamay tamdaw ci [[Faylo:Location_Cambodia_ASEAN.svg|縮圖|Location Cambodia ASEAN]] (Italiya sowal:Antonio Pigafetta; Kuwaping sowal:安東尼奧·皮加費塔) o 「Camogia」[2] hananay ningra a pangangan. === Likisi(歷史) === O to’asan a parayrayan a kitakit i Conan-pan-tao ko Kanpociya, matafesiw to ko tosa a patek (2000) a mihecaan ko likisi nira. '''O nalacolan no Payon: I yiesoan to cecay a sici i, i laloma’ no kitakit no Kanpociya i, ira ko Fnan a kitakit, o India ko nipatirengan nangra to tatapangan a pitooran no kitakit, saka mafiyak ko serangawan no India a malenaf. O tatapangan a pikowannan a ningri no Fnan i, o Viyadatapora (Vyadhapura, sowal no Fan: tokay no mi’adopay), itini i ngataay no Polamyen a sakowan no aniniay. Ira ko Meking a tarawadaw, nani saetip kaamisay pasayra i kawali a pasadak to riyar. I sasifoan no sakapito a sici no yiesoan, mapalahedaw no nani ka’amisan a Cenla ko Fnan, ma’atingid koya wawa no hongti no Fnan tayra i Cawa, itira sato a patireng to Santi a hongtian a kitakit.''' Ikor no nikapalahedaw no Cenla to Fnan i, '''matongal ko ’icel no kitakit. Tahira i pikowanan ni Ceyapoman sakacecay i, pakalowid haca cingra a mi’eco to sifo’ay ato ka’amisan a pala no Lawos. O kasalaled a pala i, i ka’amisan tahira i Nancaw, i katimolan i, tahira i rarem no Meking a tarawadaw, mihaop to aniniay a Kanpociya, Lawos ato katimolan no Yienan. Awaay ko teloc ni Ceyapoman sakacecay mamirayray to pikowanan. I kor no nikapatay nira i, o sona  nira ci Ceyatitaywi ko mamalahongti. Fahal sa milafodes ko kitakit, pangangan han no likisi tonini a demak to "O Tarawadaw a Cenla ato Hadhad a Cenla" a kalaloodan, pakarawraw i laloma'an no kitakit.''' I ka’ayaw kaikor no yiesoan no 787 a mihecaan i, '''oya pikowanan a tokay ci Sanpipora no Cidalay a hontian a kitakit i tarawadaw a Cenla, mapeleng a ma'eco no Saliyentra a hongtian a kitakit. Mapacok a mapatay koya hongti ci Mohipotifaman, malepel haca koya wawa no hongti (oya mamalahongti i ikor ci Ceyapoman sakatosa). Nani itiya ho sato, makowanan no i Cawaay a Saliyentra (Santi) a hongtian a kitakit koya tarawadaw a Cenla, tahira i nikalafac ni Ceyapoman sakatosa nani Cawa, ta misiiked cingra a malahongti. Palacecay ci Ceyapoman sakatosa a mikowan to tarawadaw a Cenla ato hadhad a Cenla. Itira i ka’amisan-kawali no Ankor to paka tolo polo' a kongliay i Lici a lotok, saka mipatireng to Ankor a hontian a kitakit.''' O Ankor a hongtian a kitakit, o pangangan han haca to Kemer a hongtian a kitakit, '''tahira i saka safaw tosa a sici i, tadamatedi'ay ko kitakit, tadamakapahay ko serangawan. O kasalaled a pala nira i, mihaop to polong no aniniay a Kanpociya, ato kasa'etal a pala no Taylen, Lawos ato Yienan. I saka safaw tolo a sici i, matenak ko Sancopo a Fociw (Theravada a Fociw) nani Sililanka a tayni. Itini i saka 1430 a mihecaan (saka-lima a mihecaan no Siyande no Min), midefong ko Sinlo to Kanpociya, milikot to tokay no Ankor to pakapito a folad, o sakaheci ko pakapeleng to Ankor. O nika tadamangata no Ankor to Sinlo i, o sakasawad to Ankor, mafolaw tayra i Kinpen a mipatireng to ningri itira. Nani itiya sato, maroray ko 'icel no Kanpociya, misi'ayaw to ka'ayaw ato kaikolan no Yienan ato Sinlo a tosaay a fiyaw a kitakit a midefong, pangangan han tonini a karawrawan a mihecahecaan to "O to'eman a citay". Micalap ko Yienan to la'enoay a Kanpociya (oya sacumodan no Mikong a tarawadaw a pala), oni ko sakamalala'isan a demak.''' Itini i saka 1296 a mihecaan, miocor ko Yincaw ci Cew-takowan a mihilap to Ankor a hongtian a kitakit, '''pakacecay a mihecaan ko nipihilap nira. Pinokay sato i, mitilid ci Cew-takowan to cecay a codad "Cen-la-fong-to-ci", o pisiwkayan no codad to lekakawa no pikowan, sici ato kicay, saki'orip, palapalaan ato fonka. Caay ko pisiwkayan aca ko pi'arawan nira i, ira ho ko sepat a polo' a tadamaanay a liyad. Tahira sato i saka safaw siwa a sici, falicen no tamdaw ko codad to sowal no France, Germany ato inko ato masamaanay a sowal. I ka'ayaw no pikowanan no Fakong to Ankor, o pakakalimelaan a tadamaanay a likisi a codad no Kanpociya.''' O picowatan no France a pikuwan to Indocina, nani 1863 tahira i 1953 a mihecaan, '''micalap ko France a micingcing tonini a pala (O pidefong no Yoropa ato Amirika a kitakit to ni'ecoan a pala). I 1863 a mihecaan, paci'cien no France ko Kanpociya a micingcing, mala o pisimawan a kitakit. I sakatosa a kalaloodan a hekal, nani 1942 a mihecaan tahira i 1945 a mihecaan, micalap ko Ripon to Kanpociya. Ikol no kalaloodan i, itini i 1953 a mihecaan saka safaw cecay a folad saka siwa a romi'ad, misiiked ko Kanpociya a miliyas to pikowan no France. Satapang i, o pikuwan no hongti, o sakacecayay a hongtian a kitakit no Kanpociya, itini i pikowan ni Siyanoan i, o kitenokay ko sapikowan.''' Miteka i tenok no 1960 a mihecaan, '''ona toloay a ci’icelay a kitakit, o Congko, o Amirika ato o Solin, mapolong a midefong tonini a Indocina a pala a micowat ato mikowan. Mafiyok ko nikakemet no kasakitakit ato kalaloodan no Vietnam i, malalood ko laloma'ay no Kanpociya. Itini i 1970 a mihecaan saka tolo a folad saka safaw falo a romi'ad, ci Lon Nol a Ciyancin, oya mikiAmirikaay ko faloco' nira, mifodfod to sifo, mipalasawad to sakahontian a patireng to Kapolongan a Kitakit no Khmer. Roma i, o mikiCongkoay ci Siyano a honti i, pasonolay tarira i Beijing a maro'. I kalaloodan no Vietnam i, malala'is ko hitay no timolay a Vietnam, hitay no Amirika, sifoay ni Lon Nol a hitay ato hitay no amisay a Vietnam (o Kahengangay a Khmer a hitay), ta pakatati'ih to 'orip no finawlan i laloma' no Kanpociya.''' Itini i 1975 a mihecaan saka sepat a folad saka safaw pito a romi'ad, '''ikor no piliyas no hitay no Amirika to ningri no Kanpociya i Phnom Penh i, mi'eco ko nikeridan ni Pol Pot a congsoci no Kyosanto no Kanpociya a Kahengangay a Khmer toya ningri, patireng to Mincoay a Kanpociya a sifo. Oya hongti ci Siyano i, nani Pyongyang no Codang a patatikor a minokay i kitakit, nikawrira kalamkam sa marofo no Kahengangay a Khmer a hitay. Itini i 1976 a mihecaan saka pito a folad saka enem a romi'ad, o malacitodongay a mikowan no Kahengangay a Khmer ci Pol Pot i, mipalasawad to payso, milalap to finawlan nani tokay a patayra i papotal, paci'ci nira a papisaomah ato mipacok to cifana'ay a tamdaw. Itini i pikuwanan nira to tolo a mihecaan falo a folad i, mifatol cingra to kacacemleman a pikuwan. O nika cahif, nika roray, lifong ato makari'angay a masamaanay a pades ko sapipatayan to kalilima no finawlan i kitakit, o cecay no sakacipadesan ko ci'edesay ato makari'angay a nikademakan no tamdaw i saka 20 a sici. I pakayniay to papotal a kitakit i, o pikuwan ni Pol Pot no Kahengangay a Khmer i, o nika fangafan to sifo no Vietnam i kalingangan no Vietnam itiya ho a karawrawan, mangalef midefong to sakowan no pala no Vietnam ato milomek to finawlan no Vietnam. O nika masasiwidawidang to kapolonan a kitakit no Cukoku i, roma i, kalatatiih no Congko ato Russia, saka malaladof ko Kanpociya to Cukoku a milifet to Vietnam ato Sulin. Oya Mincoay a Kanpociya i, pakacoker ko Linhoko a misimaw, saka pakaala to kamaro'an no Linhoko.''' I 1978 a mihecaan saka safaw toosa a folad, '''midefong ko hitay no Vietnam to Kanpociya, ta micalap to Phnom Penh itini i 1979 a mihecaan saka cecay a folad saka pito a romi'ad. Ona kapot no Sapifalicay a Lekatep no Finawlan no Kamer ato i loma' no Kyosanto a pacoliay i, malaladof a patireng to Sapifalicay a finawlan a Lekatep no Kanpociya, ikor i mapalasawad to koya kacacemleman a pipatay no Kahengangay a Khmer. Malowad koya Kahengangay a Khmer a milaliw to i ka'amis-ka'etip a kalingangan no Kanpociya ato Thailand. Nikawrira oya Kapolonan a Kitakit no Kanpociya i, o pinengeng no kasakitakit i, o nikadipdip no Vietnam, nawhani caay ka pihai no sa'alomanay a kitakit i hekal, saka mitatoy ho koya Kahengangay a Khmer toya kamaro'an no Mincoay a Kanpociya i Linhoko. Kirami i, mapahapinang no hitay no Vietnam a mapawacay ko sakacitati'ih a demak i, masawad to ko picoker no kasakitakit.''' I 1989 a mihecaan saka cecay a folad saka enem a romi'ad, '''miliyas ko polong no finawlan a hitay no Vietnam to Kanpociya. Mafalic ko ngangan noya Kapolongan a Kitakit no Kanpociya o “Kitakit no Kanpociya”, o sakapiala to pihai no kasakitakit. I 1991 a mihecaan, maherek ko masaso'ayaway a laloodan, misawad ko Kanpociya toya cecayay a kasafelaw a pikowan ato harateng no Marekese-Lening. Mafalic ko ngangan noya Sapifalicay a Lekatep no Finawlan no Kanpociya o “Lekatep no Finawlan no Kanpociya”. I 1993 a mihecaan, mapadama no Lekatep no Kasakitakit ko Kanpociya a misingkiw to kitakit no Kanpociya, pakaala ko noya mikihontianay a Fongsinpike a kasafelaw to 45.5% a paya a malasakakaay a kasafelaw, roma i, o nikeridan ci Hon Sen a Lekatep no Finawlan ko sakatosa. Ya nipipatalaw ni Hon Senan to tosaay a kasafelaw i, mahekelong a patireng to malacecay a pikowan no sifo. I 1993 a mihecaan saka siwa a folad saka tosa polo' ira ko sepat a romi'ad, mipatopa ko kayi no Kanpociya to fa'elohay a kinpo, mapatiko haca ko hontian a pikowan ato palahontian a kitakit no Kanpociya to ngangan no kitakit, ta ci Siyanu oya kina toloay to a minokay tayni i kitakit i, patiko haca a malahongti. Ikor noya nipifelih ni Hon Sen to sifo i 1997 a mihecaan saka pito a folad saka lima a romi'ad i, ma'emin a mikuwan ko Lekatep no Finawlan to fa'elohay a sifo. Saikolan to i 1998 a mihecaan saka safaw tosa a folad i, masorar no cilodoay a hitay no Kahengangay a Khmer. Anini sato a mihecahecaan i, marihaday ko syakay no Kanpociya, mapatikol haca ko kicay, macakacakat ko pirarakatan.''' I 2008 a mihecaan saka falo a folad, '''pakaala ko felaw no Finawlan to 90 a kamaro'an itini i saka sepat a pisingkiw no kayi no kitakit. I 2013 a mihecaan saka pito a folad,''' === '''Palapalaan(地理)''' === O dadahal no sera ira ko 181,035 km², o polong no kitakit i,misilsilan maka24 ko etal ato cecay a no Hontian a Tokay, ika’amis malafiyaw ato Tayko, Lyawko, ikatimol i,madado’edo’ ko pala ato Yienan, isakatimol no sa’etipan misi’ayaway to Sinlowan(暹羅灣). O kakaya’ no lislis no riyar ira ko 443 km,ilaloma’ nona kitakit ira ko cecay a fanaw o Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖; Roma a tilid: Tonlé Sap), o pifotingan, pialaan to nanom itini, o saka’orip tamtamdaw.Mahaop ko 20% no polong a sera o liomahan. 24 ko kasaetal sakowan, sepatay aca ko misi’ayaway to riyar a sakowan, tolo ko niyahay pikowan a sakowan, 172 ko mamangay a etal. O tahapinangan a pala i, o isifo’ay nona kitakit a Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖), Pasa ’alo ato nani ka’amis taratimol a mihifalat tona kitakit a Mikong ’alo,isifo’ay no kitakit a dafdaf i,mahaop ko 3/4 no polong a sera no kitakit. O Tonlisa Fanaw ato Mikong ’alo nani tongroh no riyar 100 m ko ka’akawang.sa’akawang sa nani tongroh no riyar i,masakefohkefohay ko pala,o itiraay i sakatimol no sa’etipay a Toko lotok mitifacay to 1500 m ko ka’akawang, nani ka’amisay no sa’etipan taratimol sa no sa’etipan ko do’edo’edo. O itiraay I kawali a Awlar Lotok(Phnom Aural)o sa’akawangay no Kanpociya kitakita, tahiraay to 1771 m ko ka’akawang. === '''Siici(政治)''' === Itiyaay i 1993 mihecan a kinpo tatapangan rikec no kitakit, misetek to faco no kitakit o Hontian Kitakit, masasiiked ko Misanga’ay to rikec, Matayal to Demak ato Misawkitay,toloay ko kasasiiked no sakowan ’icel. O honti i,tahira i patay ko kalasawara’an,kakomodan no sofitay, o tahapinangan no kalacecay no kitakit ato kaira no kitakit a tahadahoc, ira heca ko ’icel mitedal to tata’angay raraw no malofoay tamdaw. Ano cakapakatayal ato ano miholol i romaay kitakit ko honti, o tapang no Fafa’eday Pikaykian no Kitakit ko mamiceror to tayal no honti.Ano mapatay ko honti, o tapang no sifo, kakeridan no tosaay rekad no mipaypayay a Fociyaw, o tapang no Fafa’eday Pikaykian ato Finawlan Pikaykian polong han 9 ko tamdaw misanga’ to iingkay, masasowal a misimsim to mamalahonti nani laloma’an no honti, patireng to fa’elohay a honti. === '''Kicai(經濟)''' === O cecay no polong a cowaho kacomahad ko ’orip a kotakit ko Kanpociya,ira ko 4 a hecek no pili’etanan nona kitakit, oriraan i,o pihololan no lafang, mitelekay to riko’, misaloma ato liomah. Oninian haw i,cowa ka citolas ko fodfod tona kitakit, orasaka, macara ko sapicomahadaw to kicai no kitakit, kalomihecaan a kacomahad no kicai tahiraay aca i 7% ko sa’osi.orasaka, tadamatatifac ko kasasiroma no cipaysoay ato manikaway ko ’orip, o manikaway a tamdaw i,awa ko sapaising, cakapapitilid to ka’emangay,tada awa ko fana’ to maamaan. I 2006 miheca, o mipalafangay a tayni cilafas to 170 ko ofad,[3]2005 miheca makarkar i riyar ko kasolin a simal ato palapalaan a kaso, i 2009 ano ca i 2010 miheca a misatapang paliwal, tata’ang ko pisiwar to kacomahad no kicai no Kanpociya a manga’ay. [1] === '''Tamdaw(人口)''' === O polong a tamdaw no Konpociya ira ko 1550 ofad, o Kanpociya a finacadan mahaop ko 90% ko ka’aloman, ira ho roma a mamangay a finacadan o Kuwaping mahaop ko 1%, o Cing finacadan(Kuwaping a sowal:京族; Roma a tilid:Gin)mahaop ko 9%, o Laos(Kuwaping a sowal:佬族)ato Tay finacadan, ira ho ko masasiromaromaay a mamangay a 20 ko finacadan,oninian i,ira ko ikemoday no lotok a maro’. O lalen no ’orip i, 71.41 ko mihecaan. == '''Sowal(語言)''' == O tamdaw no Kanpociya sahetoay mira’oyay to sowal ato tilid no Kanpociya,ira kono niyah a sa’osi,itini i Kanpociya ikakaay ko katenak no Kanpociya pasasotiri’en ato no Arapiya a sa’osi. O sowal no Kuwaping itini ono Cawco a sowal(Ikiris a sowal: Teochew ano ca Chiuchow),o cecay a sowal no Payrang itini i Taywan.ono niyah a sowal ko hasowal no kasasiromaroma a finacadan. Itiya ho halafin malamicowatan a sokowan no Franso ko Kanpociya, orasaka, o sakatosa a matenakay a sowal ko Franso a sowal, nikawrira, anini sato cowa ka matiya toya i’ayaway ko katenak no Franso a sowal. Tahanini sato i,adihay to ko katayalan cemahad to ko kicai ’aloman ko tayniay a misanga’ to kofa ko Kuwaping a tamadaw, orasaka, matenak ko sowal no Kuwaping ato Ikiris a sowal i Kanpociya. [[Faylo:Kraing_Tbong_VB_01_06_6.JPG|縮圖|[[Faylo:Conbodia2.ogg|縮圖]]niyaro' (Kraing Tbong )]] === '''Pitooran(宗教)''' === O mipaypayay a Fociyaw koni pasetekan malo no kitakit a pitooran, i matini mahaop ko 95% no polong a tamdaw no Kanpociya ko mitooray tonini, sakakaay ko ka’aloman ko mitooray i,o Kanpociya a tamdaw, malecad ato fiyaw a Tayko. O itiniay a Kuwaping ato Cin finacadan o Tacen Fociya(Kuwaping a sowal:大乘佛教;Ikiris a sowal:mahāyāna buddhism), Tinsikyo ato Fa’elohay a Kristoan, o Can finacadan(Kuwaping a sowal:占族;Ikiris a sowal:Urang Campa)[5] [6] o Islan Ciyaw ko pitooran, ira ho cowa ka ’aloman a tamdaw o mitooray to pawidangay. === '''Punka(文化)''' === O sakero no Kanpociya tolo ko kasasiiked:o to’asan sakero, niyaro’ay sakero, ato sapalafang sakero. O tahapinangan no Kanpociya a sakero i,ono to’asan sakero. Adihay ko masariromaromaay a siikeday a pisalaan no lafang itini, o cinganganay i kalokitakit i, itiraay i ka’amis no kitakit a [[Faylo:Fishsale.jpg|縮圖|[[Faylo:Conbodia.ogg|縮圖]]itaminaay paliwal to dafong(Fishsale)]] no hekalay kitakit o Wukoku(Kuwaping a sowal:吳哥窟 [7]Roma a tilid: ʾṅ̥grvt̥t=ʾaṅgaravatta).isasifo’an no kitakit i, tadaadihay ko nipatirengan Fyo pipaypayan, isaka’etipan ira ko Tonlisa Fanaw, o lalen no ’ngongol no nanom ira ko cecay laya’, o kakahad i,ira ko 1,700 km²,manga’ay a pakatamina a minengneng to tataparan. Itini tona fanaw ’aloman ko kalaloma’ hananay ko tamina a ’orip, isakatimol dihekoay ko cidal, toloay ko mihaian no Linheko a rocok no punka no Kanpociya. === '''Tahapinangan a Tilid (參考文獻)''' === [1] 劍浮沙(梵語:Kamboja)是印度列國時代的十六雄國之一,又譯為甘菩遮國。 [2] Relazione del primo viaggio intorno al mondo - Wikisource. it.wikisource.org. [2019-08-07]. (原始內容存檔於2018-11-22) [3] 1.7 million. [2007-07-27]. (原始內容存檔於2013-12-02). [4] 廣西對柬埔寨投資呈爆發式增長 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館)news.xinhuanet.com [5] Andaya, Leonard Y. Leaves of the same tree: trade and ethnicity in the Straits of Melaka. University of Hawaii Press. 2008: 44 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-0-8248-3189-9</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08) [6] Reid, Anthony. Verandah of violence: the background to the Aceh problem. NUS Press. 2006: 8 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-9971-69-331-2</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08). [7] 中國地名委員會. 外国地名译名手册. 商務印書館. 1993: 31. <nowiki>ISBN 7-100-00798-4</nowiki>. Ângkôr Wat 【柬】 吳哥窟; === '''Pikafitan i papotal(外部連結)''' === •(英文)柬埔寨王國 - Cambodia e-Gov •(英文)柬埔寨電子簽證 - Cambodia e-Visa (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(繁體中文)柬埔寨旅遊部官方網站 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(英文)柬埔寨旅遊指南 •(英文)開放式目錄計劃中和柬埔寨相關的內容 •(英文) 維基媒體的柬埔寨地圖集 • 維基導遊上有關柬埔寨(繁體中文)的旅行指南 • 維基導遊上有關柬埔寨(法文)的旅行指南 • 維客旅行上的柬埔寨 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) • OpenStreetMap上有關柬埔寨的地理資訊 •谷歌地圖 sg43esw8313oxfkricfjbxm2uad0t8i 49140 49139 2026-05-30T11:45:03Z Haratal 3361 49140 wikitext text/x-wiki == Kanpociya Hontian Kitakit(柬埔寨王國) == === ''T'''akaray sowal(概要)''''' === Kanpociya Hontian Kitakit([[kuwaping a sowal]]: 柬埔寨王國) [[Kanpociya sowal]]:高棉語:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; [[Kuwaping sowal]]: 柬埔寨王國), itiraay i [[Faylo:Flag_of_Cambodia.svg|縮圖|Flag of Cambodia]] a Pecihan-Kanatal中南半島,Katimol-Sakawalian Aciya a Korapaw東南亞大陸地區 ko kaitiraan nona [[kitakit]], o syoto tatapangan a tokay o [[Cinpin]](Kanpociya sowal:ក្រុងភ្នំពេញ,Roma a tilid:krong Phnum Pɨñ; Kuwaoing sowal:金邊). O kapot no Linheko ato Katimol-Sakawalian Aciya kitakit a Katatelekan. Isaka’etip no Kanpociya i,malalocokay ato Tayko, isaka’amis no sakawali Malala’eday ato Laoko, isakawali ato sakatimol no sawalian malafiyaw ato Yienan, ikatimol o SinloKihaw(暹羅灣). Hato masadangahay ko pala no Kanpociya,tolo no pasitiraan o tapolo ato tokos, isifo’ o dadahalay a cihenekay dafdaf, ona sera tonini makinatolo no sepat no polong sera no kitakit. Ira ko tata’akay ‘alo Mikong-‘alo(湄公河), ira ho tata’angay a fanaw o Tonglisa-fanaw(Kanpociya sowal:បឹងទន្លេសាប,Roma a tilid:Tonlé Sap; Kuwaping sowal: 洞里薩湖). === '''Nangan no kitakit(國名)''' === O tadangangan no Kanpociya o Kanpociya Hontian Kitakit(Kanpociya sowal:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; Kuwaping sowal:柬埔寨王國)。O 「ព្រះ」hananay i, fangcalay sanay「神聖的」,o 「រាជាណាចក្រ」hananay i,o honti sanay「王國」, o「កម្ពុជា」hananay i,o Kanpociya sanay「柬埔寨」. Ona ngangan tonini i,nani「कम्बोजदेश」(Kambujadeśa)(Ikiris sowal:Sanskrit; Kuwaping sowal:梵語),o maan ko imi nona sowal han i, o 「sera ni Cinfusa 」[1] sanay. Ona ngangan no Kanpociya itini i rikisi no kuwaping itiraay ho i Tonghan(東漢 25-220 mihecaan)iraay to a matilid,nikawrira adihay ko masasiromaromaay a pangangan, tahira to i Min Wanli a mihecahecaan(明朝萬曆) nga’ sacecay sanay to a pangangan to Kanpociya(柬埔寨) . Itini I nitilidan no Sa’etipay-Kitakit i,o misahinahinamay tamdaw ci [[Faylo:Location_Cambodia_ASEAN.svg|縮圖|Location Cambodia ASEAN]] (Italiya sowal:Antonio Pigafetta; Kuwaping sowal:安東尼奧·皮加費塔) o 「Camogia」[2] hananay ningra a pangangan. === Likisi(歷史) === O to’asan a parayrayan a kitakit i Conan-pan-tao ko Kanpociya, matafesiw to ko tosa a patek (2000) a mihecaan ko likisi nira. '''O nalacolan no Payon: I yiesoan to cecay a sici i, i laloma’ no kitakit no Kanpociya i, ira ko Fnan a kitakit, o India ko nipatirengan nangra to tatapangan a pitooran no kitakit, saka mafiyak ko serangawan no India a malenaf. O tatapangan a pikowannan a ningri no Fnan i, o Viyadatapora (Vyadhapura, sowal no Fan: tokay no mi’adopay), itini i ngataay no Polamyen a sakowan no aniniay. Ira ko Meking a tarawadaw, nani saetip kaamisay pasayra i kawali a pasadak to riyar. I sasifoan no sakapito a sici no yiesoan, mapalahedaw no nani ka’amisan a Cenla ko Fnan, ma’atingid koya wawa no hongti no Fnan tayra i Cawa, itira sato a patireng to Santi a hongtian a kitakit.''' Ikor no nikapalahedaw no Cenla to Fnan i, '''matongal ko ’icel no kitakit. Tahira i pikowanan ni Ceyapoman sakacecay i, pakalowid haca cingra a mi’eco to sifo’ay ato ka’amisan a pala no Lawos. O kasalaled a pala i, i ka’amisan tahira i Nancaw, i katimolan i, tahira i rarem no Meking a tarawadaw, mihaop to aniniay a Kanpociya, Lawos ato katimolan no Yienan. Awaay ko teloc ni Ceyapoman sakacecay mamirayray to pikowanan. I kor no nikapatay nira i, o sona  nira ci Ceyatitaywi ko mamalahongti. Fahal sa milafodes ko kitakit, pangangan han no likisi tonini a demak to "O Tarawadaw a Cenla ato Hadhad a Cenla" a kalaloodan, pakarawraw i laloma'an no kitakit.''' I ka’ayaw kaikor no yiesoan no 787 a mihecaan i, '''oya pikowanan a tokay ci Sanpipora no Cidalay a hontian a kitakit i tarawadaw a Cenla, mapeleng a ma'eco no Saliyentra a hongtian a kitakit. Mapacok a mapatay koya hongti ci Mohipotifaman, malepel haca koya wawa no hongti (oya mamalahongti i ikor ci Ceyapoman sakatosa). Nani itiya ho sato, makowanan no i Cawaay a Saliyentra (Santi) a hongtian a kitakit koya tarawadaw a Cenla, tahira i nikalafac ni Ceyapoman sakatosa nani Cawa, ta misiiked cingra a malahongti. Palacecay ci Ceyapoman sakatosa a mikowan to tarawadaw a Cenla ato hadhad a Cenla. Itira i ka’amisan-kawali no Ankor to paka tolo polo' a kongliay i Lici a lotok, saka mipatireng to Ankor a hontian a kitakit.''' O Ankor a hongtian a kitakit, o pangangan han haca to Kemer a hongtian a kitakit, '''tahira i saka safaw tosa a sici i, tadamatedi'ay ko kitakit, tadamakapahay ko serangawan. O kasalaled a pala nira i, mihaop to polong no aniniay a Kanpociya, ato kasa'etal a pala no Taylen, Lawos ato Yienan. I saka safaw tolo a sici i, matenak ko Sancopo a Fociw (Theravada a Fociw) nani Sililanka a tayni. Itini i saka 1430 a mihecaan (saka-lima a mihecaan no Siyande no Min), midefong ko Sinlo to Kanpociya, milikot to tokay no Ankor to pakapito a folad, o sakaheci ko pakapeleng to Ankor. O nika tadamangata no Ankor to Sinlo i, o sakasawad to Ankor, mafolaw tayra i Kinpen a mipatireng to ningri itira. Nani itiya sato, maroray ko 'icel no Kanpociya, misi'ayaw to ka'ayaw ato kaikolan no Yienan ato Sinlo a tosaay a fiyaw a kitakit a midefong, pangangan han tonini a karawrawan a mihecahecaan to "O to'eman a citay". Micalap ko Yienan to la'enoay a Kanpociya (oya sacumodan no Mikong a tarawadaw a pala), oni ko sakamalala'isan a demak.''' Itini i saka 1296 a mihecaan, miocor ko Yincaw ci Cew-takowan a mihilap to Ankor a hongtian a kitakit, '''pakacecay a mihecaan ko nipihilap nira. Pinokay sato i, mitilid ci Cew-takowan to cecay a codad "Cen-la-fong-to-ci", o pisiwkayan no codad to lekakawa no pikowan, sici ato kicay, saki'orip, palapalaan ato fonka. Caay ko pisiwkayan aca ko pi'arawan nira i, ira ho ko sepat a polo' a tadamaanay a liyad. Tahira sato i saka safaw siwa a sici, falicen no tamdaw ko codad to sowal no France, Germany ato inko ato masamaanay a sowal. I ka'ayaw no pikowanan no Fakong to Ankor, o pakakalimelaan a tadamaanay a likisi a codad no Kanpociya.''' O picowatan no France a pikuwan to Indocina, nani 1863 tahira i 1953 a mihecaan, '''micalap ko France a micingcing tonini a pala (O pidefong no Yoropa ato Amirika a kitakit to ni'ecoan a pala). I 1863 a mihecaan, paci'cien no France ko Kanpociya a micingcing, mala o pisimawan a kitakit. I sakatosa a kalaloodan a hekal, nani 1942 a mihecaan tahira i 1945 a mihecaan, micalap ko Ripon to Kanpociya. Ikol no kalaloodan i, itini i 1953 a mihecaan saka safaw cecay a folad saka siwa a romi'ad, misiiked ko Kanpociya a miliyas to pikowan no France. Satapang i, o pikuwan no hongti, o sakacecayay a hongtian a kitakit no Kanpociya, itini i pikowan ni Siyanoan i, o kitenokay ko sapikowan.''' Miteka i tenok no 1960 a mihecaan, '''ona toloay a ci’icelay a kitakit, o Congko, o Amirika ato o Solin, mapolong a midefong tonini a Indocina a pala a micowat ato mikowan. Mafiyok ko nikakemet no kasakitakit ato kalaloodan no Vietnam i, malalood ko laloma'ay no Kanpociya. Itini i 1970 a mihecaan saka tolo a folad saka safaw falo a romi'ad, ci Lon Nol a Ciyancin, oya mikiAmirikaay ko faloco' nira, mifodfod to sifo, mipalasawad to sakahontian a patireng to Kapolongan a Kitakit no Khmer. Roma i, o mikiCongkoay ci Siyano a honti i, pasonolay tarira i Beijing a maro'. I kalaloodan no Vietnam i, malala'is ko hitay no timolay a Vietnam, hitay no Amirika, sifoay ni Lon Nol a hitay ato hitay no amisay a Vietnam (o Kahengangay a Khmer a hitay), ta pakatati'ih to 'orip no finawlan i laloma' no Kanpociya.''' Itini i 1975 a mihecaan saka sepat a folad saka safaw pito a romi'ad, '''ikor no piliyas no hitay no Amirika to ningri no Kanpociya i Phnom Penh i, mi'eco ko nikeridan ni Pol Pot a congsoci no Kyosanto no Kanpociya a Kahengangay a Khmer toya ningri, patireng to Mincoay a Kanpociya a sifo. Oya hongti ci Siyano i, nani Pyongyang no Codang a patatikor a minokay i kitakit, nikawrira kalamkam sa marofo no Kahengangay a Khmer a hitay. Itini i 1976 a mihecaan saka pito a folad saka enem a romi'ad, o malacitodongay a mikowan no Kahengangay a Khmer ci Pol Pot i, mipalasawad to payso, milalap to finawlan nani tokay a patayra i papotal, paci'ci nira a papisaomah ato mipacok to cifana'ay a tamdaw. Itini i pikuwanan nira to tolo a mihecaan falo a folad i, mifatol cingra to kacacemleman a pikuwan. O nika cahif, nika roray, lifong ato makari'angay a masamaanay a pades ko sapipatayan to kalilima no finawlan i kitakit, o cecay no sakacipadesan ko ci'edesay ato makari'angay a nikademakan no tamdaw i saka 20 a sici. I pakayniay to papotal a kitakit i, o pikuwan ni Pol Pot no Kahengangay a Khmer i, o nika fangafan to sifo no Vietnam i kalingangan no Vietnam itiya ho a karawrawan, mangalef midefong to sakowan no pala no Vietnam ato milomek to finawlan no Vietnam. O nika masasiwidawidang to kapolonan a kitakit no Cukoku i, roma i, kalatatiih no Congko ato Russia, saka malaladof ko Kanpociya to Cukoku a milifet to Vietnam ato Sulin. Oya Mincoay a Kanpociya i, pakacoker ko Linhoko a misimaw, saka pakaala to kamaro'an no Linhoko.''' I 1978 a mihecaan saka safaw toosa a folad, '''midefong ko hitay no Vietnam to Kanpociya, ta micalap to Phnom Penh itini i 1979 a mihecaan saka cecay a folad saka pito a romi'ad. Ona kapot no Sapifalicay a Lekatep no Finawlan no Kamer ato i loma' no Kyosanto a pacoliay i, malaladof a patireng to Sapifalicay a finawlan a Lekatep no Kanpociya, ikor i mapalasawad to koya kacacemleman a pipatay no Kahengangay a Khmer. Malowad koya Kahengangay a Khmer a milaliw to i ka'amis-ka'etip a kalingangan no Kanpociya ato Thailand. Nikawrira oya Kapolonan a Kitakit no Kanpociya i, o pinengeng no kasakitakit i, o nikadipdip no Vietnam, nawhani caay ka pihai no sa'alomanay a kitakit i hekal, saka mitatoy ho koya Kahengangay a Khmer toya kamaro'an no Mincoay a Kanpociya i Linhoko. Kirami i, mapahapinang no hitay no Vietnam a mapawacay ko sakacitati'ih a demak i, masawad to ko picoker no kasakitakit.''' I 1989 a mihecaan saka cecay a folad saka enem a romi'ad, '''miliyas ko polong no finawlan a hitay no Vietnam to Kanpociya. Mafalic ko ngangan noya Kapolongan a Kitakit no Kanpociya o “Kitakit no Kanpociya”, o sakapiala to pihai no kasakitakit. I 1991 a mihecaan, maherek ko masaso'ayaway a laloodan, misawad ko Kanpociya toya cecayay a kasafelaw a pikowan ato harateng no Marekese-Lening. Mafalic ko ngangan noya Sapifalicay a Lekatep no Finawlan no Kanpociya o “Lekatep no Finawlan no Kanpociya”. I 1993 a mihecaan, mapadama no Lekatep no Kasakitakit ko Kanpociya a misingkiw to kitakit no Kanpociya, pakaala ko noya mikihontianay a Fongsinpike a kasafelaw to 45.5% a paya a malasakakaay a kasafelaw, roma i, o nikeridan ci Hon Sen a Lekatep no Finawlan ko sakatosa. Ya nipipatalaw ni Hon Senan to tosaay a kasafelaw i, mahekelong a patireng to malacecay a pikowan no sifo. I 1993 a mihecaan saka siwa a folad saka tosa polo' ira ko sepat a romi'ad, mipatopa ko kayi no Kanpociya to fa'elohay a kinpo, mapatiko haca ko hontian a pikowan ato palahontian a kitakit no Kanpociya to ngangan no kitakit, ta ci Siyanu oya kina toloay to a minokay tayni i kitakit i, patiko haca a malahongti. Ikor noya nipifelih ni Hon Sen to sifo i 1997 a mihecaan saka pito a folad saka lima a romi'ad i, ma'emin a mikuwan ko Lekatep no Finawlan to fa'elohay a sifo. Saikolan to i 1998 a mihecaan saka safaw tosa a folad i, masorar no cilodoay a hitay no Kahengangay a Khmer. Anini sato a mihecahecaan i, marihaday ko syakay no Kanpociya, mapatikol haca ko kicay, macakacakat ko pirarakatan.''' I 2008 a mihecaan saka falo a folad, '''pakaala ko felaw no Finawlan to 90 a kamaro'an itini i saka sepat a pisingkiw no kayi no kitakit. I 2013 a mihecaan saka pito a folad, pakaala ko kasafelaw no Finawlan to 68 a kamaro'an i 123 a polong no kamaro'an,''' === '''Palapalaan(地理)''' === O dadahal no sera ira ko 181,035 km², o polong no kitakit i,misilsilan maka24 ko etal ato cecay a no Hontian a Tokay, ika’amis malafiyaw ato Tayko, Lyawko, ikatimol i,madado’edo’ ko pala ato Yienan, isakatimol no sa’etipan misi’ayaway to Sinlowan(暹羅灣). O kakaya’ no lislis no riyar ira ko 443 km,ilaloma’ nona kitakit ira ko cecay a fanaw o Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖; Roma a tilid: Tonlé Sap), o pifotingan, pialaan to nanom itini, o saka’orip tamtamdaw.Mahaop ko 20% no polong a sera o liomahan. 24 ko kasaetal sakowan, sepatay aca ko misi’ayaway to riyar a sakowan, tolo ko niyahay pikowan a sakowan, 172 ko mamangay a etal. O tahapinangan a pala i, o isifo’ay nona kitakit a Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖), Pasa ’alo ato nani ka’amis taratimol a mihifalat tona kitakit a Mikong ’alo,isifo’ay no kitakit a dafdaf i,mahaop ko 3/4 no polong a sera no kitakit. O Tonlisa Fanaw ato Mikong ’alo nani tongroh no riyar 100 m ko ka’akawang.sa’akawang sa nani tongroh no riyar i,masakefohkefohay ko pala,o itiraay i sakatimol no sa’etipay a Toko lotok mitifacay to 1500 m ko ka’akawang, nani ka’amisay no sa’etipan taratimol sa no sa’etipan ko do’edo’edo. O itiraay I kawali a Awlar Lotok(Phnom Aural)o sa’akawangay no Kanpociya kitakita, tahiraay to 1771 m ko ka’akawang. === '''Siici(政治)''' === Itiyaay i 1993 mihecan a kinpo tatapangan rikec no kitakit, misetek to faco no kitakit o Hontian Kitakit, masasiiked ko Misanga’ay to rikec, Matayal to Demak ato Misawkitay,toloay ko kasasiiked no sakowan ’icel. O honti i,tahira i patay ko kalasawara’an,kakomodan no sofitay, o tahapinangan no kalacecay no kitakit ato kaira no kitakit a tahadahoc, ira heca ko ’icel mitedal to tata’angay raraw no malofoay tamdaw. Ano cakapakatayal ato ano miholol i romaay kitakit ko honti, o tapang no Fafa’eday Pikaykian no Kitakit ko mamiceror to tayal no honti.Ano mapatay ko honti, o tapang no sifo, kakeridan no tosaay rekad no mipaypayay a Fociyaw, o tapang no Fafa’eday Pikaykian ato Finawlan Pikaykian polong han 9 ko tamdaw misanga’ to iingkay, masasowal a misimsim to mamalahonti nani laloma’an no honti, patireng to fa’elohay a honti. === '''Kicai(經濟)''' === O cecay no polong a cowaho kacomahad ko ’orip a kotakit ko Kanpociya,ira ko 4 a hecek no pili’etanan nona kitakit, oriraan i,o pihololan no lafang, mitelekay to riko’, misaloma ato liomah. Oninian haw i,cowa ka citolas ko fodfod tona kitakit, orasaka, macara ko sapicomahadaw to kicai no kitakit, kalomihecaan a kacomahad no kicai tahiraay aca i 7% ko sa’osi.orasaka, tadamatatifac ko kasasiroma no cipaysoay ato manikaway ko ’orip, o manikaway a tamdaw i,awa ko sapaising, cakapapitilid to ka’emangay,tada awa ko fana’ to maamaan. I 2006 miheca, o mipalafangay a tayni cilafas to 170 ko ofad,[3]2005 miheca makarkar i riyar ko kasolin a simal ato palapalaan a kaso, i 2009 ano ca i 2010 miheca a misatapang paliwal, tata’ang ko pisiwar to kacomahad no kicai no Kanpociya a manga’ay. [1] === '''Tamdaw(人口)''' === O polong a tamdaw no Konpociya ira ko 1550 ofad, o Kanpociya a finacadan mahaop ko 90% ko ka’aloman, ira ho roma a mamangay a finacadan o Kuwaping mahaop ko 1%, o Cing finacadan(Kuwaping a sowal:京族; Roma a tilid:Gin)mahaop ko 9%, o Laos(Kuwaping a sowal:佬族)ato Tay finacadan, ira ho ko masasiromaromaay a mamangay a 20 ko finacadan,oninian i,ira ko ikemoday no lotok a maro’. O lalen no ’orip i, 71.41 ko mihecaan. == '''Sowal(語言)''' == O tamdaw no Kanpociya sahetoay mira’oyay to sowal ato tilid no Kanpociya,ira kono niyah a sa’osi,itini i Kanpociya ikakaay ko katenak no Kanpociya pasasotiri’en ato no Arapiya a sa’osi. O sowal no Kuwaping itini ono Cawco a sowal(Ikiris a sowal: Teochew ano ca Chiuchow),o cecay a sowal no Payrang itini i Taywan.ono niyah a sowal ko hasowal no kasasiromaroma a finacadan. Itiya ho halafin malamicowatan a sokowan no Franso ko Kanpociya, orasaka, o sakatosa a matenakay a sowal ko Franso a sowal, nikawrira, anini sato cowa ka matiya toya i’ayaway ko katenak no Franso a sowal. Tahanini sato i,adihay to ko katayalan cemahad to ko kicai ’aloman ko tayniay a misanga’ to kofa ko Kuwaping a tamadaw, orasaka, matenak ko sowal no Kuwaping ato Ikiris a sowal i Kanpociya. [[Faylo:Kraing_Tbong_VB_01_06_6.JPG|縮圖|[[Faylo:Conbodia2.ogg|縮圖]]niyaro' (Kraing Tbong )]] === '''Pitooran(宗教)''' === O mipaypayay a Fociyaw koni pasetekan malo no kitakit a pitooran, i matini mahaop ko 95% no polong a tamdaw no Kanpociya ko mitooray tonini, sakakaay ko ka’aloman ko mitooray i,o Kanpociya a tamdaw, malecad ato fiyaw a Tayko. O itiniay a Kuwaping ato Cin finacadan o Tacen Fociya(Kuwaping a sowal:大乘佛教;Ikiris a sowal:mahāyāna buddhism), Tinsikyo ato Fa’elohay a Kristoan, o Can finacadan(Kuwaping a sowal:占族;Ikiris a sowal:Urang Campa)[5] [6] o Islan Ciyaw ko pitooran, ira ho cowa ka ’aloman a tamdaw o mitooray to pawidangay. === '''Punka(文化)''' === O sakero no Kanpociya tolo ko kasasiiked:o to’asan sakero, niyaro’ay sakero, ato sapalafang sakero. O tahapinangan no Kanpociya a sakero i,ono to’asan sakero. Adihay ko masariromaromaay a siikeday a pisalaan no lafang itini, o cinganganay i kalokitakit i, itiraay i ka’amis no kitakit a [[Faylo:Fishsale.jpg|縮圖|[[Faylo:Conbodia.ogg|縮圖]]itaminaay paliwal to dafong(Fishsale)]] no hekalay kitakit o Wukoku(Kuwaping a sowal:吳哥窟 [7]Roma a tilid: ʾṅ̥grvt̥t=ʾaṅgaravatta).isasifo’an no kitakit i, tadaadihay ko nipatirengan Fyo pipaypayan, isaka’etipan ira ko Tonlisa Fanaw, o lalen no ’ngongol no nanom ira ko cecay laya’, o kakahad i,ira ko 1,700 km²,manga’ay a pakatamina a minengneng to tataparan. Itini tona fanaw ’aloman ko kalaloma’ hananay ko tamina a ’orip, isakatimol dihekoay ko cidal, toloay ko mihaian no Linheko a rocok no punka no Kanpociya. === '''Tahapinangan a Tilid (參考文獻)''' === [1] 劍浮沙(梵語:Kamboja)是印度列國時代的十六雄國之一,又譯為甘菩遮國。 [2] Relazione del primo viaggio intorno al mondo - Wikisource. it.wikisource.org. [2019-08-07]. (原始內容存檔於2018-11-22) [3] 1.7 million. [2007-07-27]. (原始內容存檔於2013-12-02). [4] 廣西對柬埔寨投資呈爆發式增長 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館)news.xinhuanet.com [5] Andaya, Leonard Y. Leaves of the same tree: trade and ethnicity in the Straits of Melaka. University of Hawaii Press. 2008: 44 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-0-8248-3189-9</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08) [6] Reid, Anthony. Verandah of violence: the background to the Aceh problem. NUS Press. 2006: 8 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-9971-69-331-2</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08). [7] 中國地名委員會. 外国地名译名手册. 商務印書館. 1993: 31. <nowiki>ISBN 7-100-00798-4</nowiki>. Ângkôr Wat 【柬】 吳哥窟; === '''Pikafitan i papotal(外部連結)''' === •(英文)柬埔寨王國 - Cambodia e-Gov •(英文)柬埔寨電子簽證 - Cambodia e-Visa (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(繁體中文)柬埔寨旅遊部官方網站 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(英文)柬埔寨旅遊指南 •(英文)開放式目錄計劃中和柬埔寨相關的內容 •(英文) 維基媒體的柬埔寨地圖集 • 維基導遊上有關柬埔寨(繁體中文)的旅行指南 • 維基導遊上有關柬埔寨(法文)的旅行指南 • 維客旅行上的柬埔寨 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) • OpenStreetMap上有關柬埔寨的地理資訊 •谷歌地圖 6jm4hoav24g7jxmh7h4mpcse28ddjj4 49141 49140 2026-05-30T11:45:27Z Haratal 3361 49141 wikitext text/x-wiki == Kanpociya Hontian Kitakit(柬埔寨王國) == === ''T'''akaray sowal(概要)''''' === Kanpociya Hontian Kitakit([[kuwaping a sowal]]: 柬埔寨王國) [[Kanpociya sowal]]:高棉語:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; [[Kuwaping sowal]]: 柬埔寨王國), itiraay i [[Faylo:Flag_of_Cambodia.svg|縮圖|Flag of Cambodia]] a Pecihan-Kanatal中南半島,Katimol-Sakawalian Aciya a Korapaw東南亞大陸地區 ko kaitiraan nona [[kitakit]], o syoto tatapangan a tokay o [[Cinpin]](Kanpociya sowal:ក្រុងភ្នំពេញ,Roma a tilid:krong Phnum Pɨñ; Kuwaoing sowal:金邊). O kapot no Linheko ato Katimol-Sakawalian Aciya kitakit a Katatelekan. Isaka’etip no Kanpociya i,malalocokay ato Tayko, isaka’amis no sakawali Malala’eday ato Laoko, isakawali ato sakatimol no sawalian malafiyaw ato Yienan, ikatimol o SinloKihaw(暹羅灣). Hato masadangahay ko pala no Kanpociya,tolo no pasitiraan o tapolo ato tokos, isifo’ o dadahalay a cihenekay dafdaf, ona sera tonini makinatolo no sepat no polong sera no kitakit. Ira ko tata’akay ‘alo Mikong-‘alo(湄公河), ira ho tata’angay a fanaw o Tonglisa-fanaw(Kanpociya sowal:បឹងទន្លេសាប,Roma a tilid:Tonlé Sap; Kuwaping sowal: 洞里薩湖). === '''Nangan no kitakit(國名)''' === O tadangangan no Kanpociya o Kanpociya Hontian Kitakit(Kanpociya sowal:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; Kuwaping sowal:柬埔寨王國)。O 「ព្រះ」hananay i, fangcalay sanay「神聖的」,o 「រាជាណាចក្រ」hananay i,o honti sanay「王國」, o「កម្ពុជា」hananay i,o Kanpociya sanay「柬埔寨」. Ona ngangan tonini i,nani「कम्बोजदेश」(Kambujadeśa)(Ikiris sowal:Sanskrit; Kuwaping sowal:梵語),o maan ko imi nona sowal han i, o 「sera ni Cinfusa 」[1] sanay. Ona ngangan no Kanpociya itini i rikisi no kuwaping itiraay ho i Tonghan(東漢 25-220 mihecaan)iraay to a matilid,nikawrira adihay ko masasiromaromaay a pangangan, tahira to i Min Wanli a mihecahecaan(明朝萬曆) nga’ sacecay sanay to a pangangan to Kanpociya(柬埔寨) . Itini I nitilidan no Sa’etipay-Kitakit i,o misahinahinamay tamdaw ci [[Faylo:Location_Cambodia_ASEAN.svg|縮圖|Location Cambodia ASEAN]] (Italiya sowal:Antonio Pigafetta; Kuwaping sowal:安東尼奧·皮加費塔) o 「Camogia」[2] hananay ningra a pangangan. === Likisi(歷史) === O to’asan a parayrayan a kitakit i Conan-pan-tao ko Kanpociya, matafesiw to ko tosa a patek (2000) a mihecaan ko likisi nira. '''O nalacolan no Payon: I yiesoan to cecay a sici i, i laloma’ no kitakit no Kanpociya i, ira ko Fnan a kitakit, o India ko nipatirengan nangra to tatapangan a pitooran no kitakit, saka mafiyak ko serangawan no India a malenaf. O tatapangan a pikowannan a ningri no Fnan i, o Viyadatapora (Vyadhapura, sowal no Fan: tokay no mi’adopay), itini i ngataay no Polamyen a sakowan no aniniay. Ira ko Meking a tarawadaw, nani saetip kaamisay pasayra i kawali a pasadak to riyar. I sasifoan no sakapito a sici no yiesoan, mapalahedaw no nani ka’amisan a Cenla ko Fnan, ma’atingid koya wawa no hongti no Fnan tayra i Cawa, itira sato a patireng to Santi a hongtian a kitakit.''' Ikor no nikapalahedaw no Cenla to Fnan i, '''matongal ko ’icel no kitakit. Tahira i pikowanan ni Ceyapoman sakacecay i, pakalowid haca cingra a mi’eco to sifo’ay ato ka’amisan a pala no Lawos. O kasalaled a pala i, i ka’amisan tahira i Nancaw, i katimolan i, tahira i rarem no Meking a tarawadaw, mihaop to aniniay a Kanpociya, Lawos ato katimolan no Yienan. Awaay ko teloc ni Ceyapoman sakacecay mamirayray to pikowanan. I kor no nikapatay nira i, o sona  nira ci Ceyatitaywi ko mamalahongti. Fahal sa milafodes ko kitakit, pangangan han no likisi tonini a demak to "O Tarawadaw a Cenla ato Hadhad a Cenla" a kalaloodan, pakarawraw i laloma'an no kitakit.''' I ka’ayaw kaikor no yiesoan no 787 a mihecaan i, '''oya pikowanan a tokay ci Sanpipora no Cidalay a hontian a kitakit i tarawadaw a Cenla, mapeleng a ma'eco no Saliyentra a hongtian a kitakit. Mapacok a mapatay koya hongti ci Mohipotifaman, malepel haca koya wawa no hongti (oya mamalahongti i ikor ci Ceyapoman sakatosa). Nani itiya ho sato, makowanan no i Cawaay a Saliyentra (Santi) a hongtian a kitakit koya tarawadaw a Cenla, tahira i nikalafac ni Ceyapoman sakatosa nani Cawa, ta misiiked cingra a malahongti. Palacecay ci Ceyapoman sakatosa a mikowan to tarawadaw a Cenla ato hadhad a Cenla. Itira i ka’amisan-kawali no Ankor to paka tolo polo' a kongliay i Lici a lotok, saka mipatireng to Ankor a hontian a kitakit.''' O Ankor a hongtian a kitakit, o pangangan han haca to Kemer a hongtian a kitakit, '''tahira i saka safaw tosa a sici i, tadamatedi'ay ko kitakit, tadamakapahay ko serangawan. O kasalaled a pala nira i, mihaop to polong no aniniay a Kanpociya, ato kasa'etal a pala no Taylen, Lawos ato Yienan. I saka safaw tolo a sici i, matenak ko Sancopo a Fociw (Theravada a Fociw) nani Sililanka a tayni. Itini i saka 1430 a mihecaan (saka-lima a mihecaan no Siyande no Min), midefong ko Sinlo to Kanpociya, milikot to tokay no Ankor to pakapito a folad, o sakaheci ko pakapeleng to Ankor. O nika tadamangata no Ankor to Sinlo i, o sakasawad to Ankor, mafolaw tayra i Kinpen a mipatireng to ningri itira. Nani itiya sato, maroray ko 'icel no Kanpociya, misi'ayaw to ka'ayaw ato kaikolan no Yienan ato Sinlo a tosaay a fiyaw a kitakit a midefong, pangangan han tonini a karawrawan a mihecahecaan to "O to'eman a citay". Micalap ko Yienan to la'enoay a Kanpociya (oya sacumodan no Mikong a tarawadaw a pala), oni ko sakamalala'isan a demak.''' Itini i saka 1296 a mihecaan, miocor ko Yincaw ci Cew-takowan a mihilap to Ankor a hongtian a kitakit, '''pakacecay a mihecaan ko nipihilap nira. Pinokay sato i, mitilid ci Cew-takowan to cecay a codad "Cen-la-fong-to-ci", o pisiwkayan no codad to lekakawa no pikowan, sici ato kicay, saki'orip, palapalaan ato fonka. Caay ko pisiwkayan aca ko pi'arawan nira i, ira ho ko sepat a polo' a tadamaanay a liyad. Tahira sato i saka safaw siwa a sici, falicen no tamdaw ko codad to sowal no France, Germany ato inko ato masamaanay a sowal. I ka'ayaw no pikowanan no Fakong to Ankor, o pakakalimelaan a tadamaanay a likisi a codad no Kanpociya.''' O picowatan no France a pikuwan to Indocina, nani 1863 tahira i 1953 a mihecaan, '''micalap ko France a micingcing tonini a pala (O pidefong no Yoropa ato Amirika a kitakit to ni'ecoan a pala). I 1863 a mihecaan, paci'cien no France ko Kanpociya a micingcing, mala o pisimawan a kitakit. I sakatosa a kalaloodan a hekal, nani 1942 a mihecaan tahira i 1945 a mihecaan, micalap ko Ripon to Kanpociya. Ikol no kalaloodan i, itini i 1953 a mihecaan saka safaw cecay a folad saka siwa a romi'ad, misiiked ko Kanpociya a miliyas to pikowan no France. Satapang i, o pikuwan no hongti, o sakacecayay a hongtian a kitakit no Kanpociya, itini i pikowan ni Siyanoan i, o kitenokay ko sapikowan.''' Miteka i tenok no 1960 a mihecaan, '''ona toloay a ci’icelay a kitakit, o Congko, o Amirika ato o Solin, mapolong a midefong tonini a Indocina a pala a micowat ato mikowan. Mafiyok ko nikakemet no kasakitakit ato kalaloodan no Vietnam i, malalood ko laloma'ay no Kanpociya. Itini i 1970 a mihecaan saka tolo a folad saka safaw falo a romi'ad, ci Lon Nol a Ciyancin, oya mikiAmirikaay ko faloco' nira, mifodfod to sifo, mipalasawad to sakahontian a patireng to Kapolongan a Kitakit no Khmer. Roma i, o mikiCongkoay ci Siyano a honti i, pasonolay tarira i Beijing a maro'. I kalaloodan no Vietnam i, malala'is ko hitay no timolay a Vietnam, hitay no Amirika, sifoay ni Lon Nol a hitay ato hitay no amisay a Vietnam (o Kahengangay a Khmer a hitay), ta pakatati'ih to 'orip no finawlan i laloma' no Kanpociya.''' Itini i 1975 a mihecaan saka sepat a folad saka safaw pito a romi'ad, '''ikor no piliyas no hitay no Amirika to ningri no Kanpociya i Phnom Penh i, mi'eco ko nikeridan ni Pol Pot a congsoci no Kyosanto no Kanpociya a Kahengangay a Khmer toya ningri, patireng to Mincoay a Kanpociya a sifo. Oya hongti ci Siyano i, nani Pyongyang no Codang a patatikor a minokay i kitakit, nikawrira kalamkam sa marofo no Kahengangay a Khmer a hitay. Itini i 1976 a mihecaan saka pito a folad saka enem a romi'ad, o malacitodongay a mikowan no Kahengangay a Khmer ci Pol Pot i, mipalasawad to payso, milalap to finawlan nani tokay a patayra i papotal, paci'ci nira a papisaomah ato mipacok to cifana'ay a tamdaw. Itini i pikuwanan nira to tolo a mihecaan falo a folad i, mifatol cingra to kacacemleman a pikuwan. O nika cahif, nika roray, lifong ato makari'angay a masamaanay a pades ko sapipatayan to kalilima no finawlan i kitakit, o cecay no sakacipadesan ko ci'edesay ato makari'angay a nikademakan no tamdaw i saka 20 a sici. I pakayniay to papotal a kitakit i, o pikuwan ni Pol Pot no Kahengangay a Khmer i, o nika fangafan to sifo no Vietnam i kalingangan no Vietnam itiya ho a karawrawan, mangalef midefong to sakowan no pala no Vietnam ato milomek to finawlan no Vietnam. O nika masasiwidawidang to kapolonan a kitakit no Cukoku i, roma i, kalatatiih no Congko ato Russia, saka malaladof ko Kanpociya to Cukoku a milifet to Vietnam ato Sulin. Oya Mincoay a Kanpociya i, pakacoker ko Linhoko a misimaw, saka pakaala to kamaro'an no Linhoko.''' I 1978 a mihecaan saka safaw toosa a folad, '''midefong ko hitay no Vietnam to Kanpociya, ta micalap to Phnom Penh itini i 1979 a mihecaan saka cecay a folad saka pito a romi'ad. Ona kapot no Sapifalicay a Lekatep no Finawlan no Kamer ato i loma' no Kyosanto a pacoliay i, malaladof a patireng to Sapifalicay a finawlan a Lekatep no Kanpociya, ikor i mapalasawad to koya kacacemleman a pipatay no Kahengangay a Khmer. Malowad koya Kahengangay a Khmer a milaliw to i ka'amis-ka'etip a kalingangan no Kanpociya ato Thailand. Nikawrira oya Kapolonan a Kitakit no Kanpociya i, o pinengeng no kasakitakit i, o nikadipdip no Vietnam, nawhani caay ka pihai no sa'alomanay a kitakit i hekal, saka mitatoy ho koya Kahengangay a Khmer toya kamaro'an no Mincoay a Kanpociya i Linhoko. Kirami i, mapahapinang no hitay no Vietnam a mapawacay ko sakacitati'ih a demak i, masawad to ko picoker no kasakitakit.''' I 1989 a mihecaan saka cecay a folad saka enem a romi'ad, '''miliyas ko polong no finawlan a hitay no Vietnam to Kanpociya. Mafalic ko ngangan noya Kapolongan a Kitakit no Kanpociya o “Kitakit no Kanpociya”, o sakapiala to pihai no kasakitakit. I 1991 a mihecaan, maherek ko masaso'ayaway a laloodan, misawad ko Kanpociya toya cecayay a kasafelaw a pikowan ato harateng no Marekese-Lening. Mafalic ko ngangan noya Sapifalicay a Lekatep no Finawlan no Kanpociya o “Lekatep no Finawlan no Kanpociya”. I 1993 a mihecaan, mapadama no Lekatep no Kasakitakit ko Kanpociya a misingkiw to kitakit no Kanpociya, pakaala ko noya mikihontianay a Fongsinpike a kasafelaw to 45.5% a paya a malasakakaay a kasafelaw, roma i, o nikeridan ci Hon Sen a Lekatep no Finawlan ko sakatosa. Ya nipipatalaw ni Hon Senan to tosaay a kasafelaw i, mahekelong a patireng to malacecay a pikowan no sifo. I 1993 a mihecaan saka siwa a folad saka tosa polo' ira ko sepat a romi'ad, mipatopa ko kayi no Kanpociya to fa'elohay a kinpo, mapatiko haca ko hontian a pikowan ato palahontian a kitakit no Kanpociya to ngangan no kitakit, ta ci Siyanu oya kina toloay to a minokay tayni i kitakit i, patiko haca a malahongti. Ikor noya nipifelih ni Hon Sen to sifo i 1997 a mihecaan saka pito a folad saka lima a romi'ad i, ma'emin a mikuwan ko Lekatep no Finawlan to fa'elohay a sifo. Saikolan to i 1998 a mihecaan saka safaw tosa a folad i, masorar no cilodoay a hitay no Kahengangay a Khmer. Anini sato a mihecahecaan i, marihaday ko syakay no Kanpociya, mapatikol haca ko kicay, macakacakat ko pirarakatan.''' I 2008 a mihecaan saka falo a folad, '''pakaala ko felaw no Finawlan to 90 a kamaro'an itini i saka sepat a pisingkiw no kayi no kitakit. I 2013 a mihecaan saka pito a folad, pakaala ko kasafelaw no Finawlan to 68 a kamaro'an i 123 a polong no kamaro'an, mirocok toya tosa polo' ira ko falo a mihecaan nipikowan ato pikowan to saka lima a Sosiyan.''' === '''Palapalaan(地理)''' === O dadahal no sera ira ko 181,035 km², o polong no kitakit i,misilsilan maka24 ko etal ato cecay a no Hontian a Tokay, ika’amis malafiyaw ato Tayko, Lyawko, ikatimol i,madado’edo’ ko pala ato Yienan, isakatimol no sa’etipan misi’ayaway to Sinlowan(暹羅灣). O kakaya’ no lislis no riyar ira ko 443 km,ilaloma’ nona kitakit ira ko cecay a fanaw o Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖; Roma a tilid: Tonlé Sap), o pifotingan, pialaan to nanom itini, o saka’orip tamtamdaw.Mahaop ko 20% no polong a sera o liomahan. 24 ko kasaetal sakowan, sepatay aca ko misi’ayaway to riyar a sakowan, tolo ko niyahay pikowan a sakowan, 172 ko mamangay a etal. O tahapinangan a pala i, o isifo’ay nona kitakit a Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖), Pasa ’alo ato nani ka’amis taratimol a mihifalat tona kitakit a Mikong ’alo,isifo’ay no kitakit a dafdaf i,mahaop ko 3/4 no polong a sera no kitakit. O Tonlisa Fanaw ato Mikong ’alo nani tongroh no riyar 100 m ko ka’akawang.sa’akawang sa nani tongroh no riyar i,masakefohkefohay ko pala,o itiraay i sakatimol no sa’etipay a Toko lotok mitifacay to 1500 m ko ka’akawang, nani ka’amisay no sa’etipan taratimol sa no sa’etipan ko do’edo’edo. O itiraay I kawali a Awlar Lotok(Phnom Aural)o sa’akawangay no Kanpociya kitakita, tahiraay to 1771 m ko ka’akawang. === '''Siici(政治)''' === Itiyaay i 1993 mihecan a kinpo tatapangan rikec no kitakit, misetek to faco no kitakit o Hontian Kitakit, masasiiked ko Misanga’ay to rikec, Matayal to Demak ato Misawkitay,toloay ko kasasiiked no sakowan ’icel. O honti i,tahira i patay ko kalasawara’an,kakomodan no sofitay, o tahapinangan no kalacecay no kitakit ato kaira no kitakit a tahadahoc, ira heca ko ’icel mitedal to tata’angay raraw no malofoay tamdaw. Ano cakapakatayal ato ano miholol i romaay kitakit ko honti, o tapang no Fafa’eday Pikaykian no Kitakit ko mamiceror to tayal no honti.Ano mapatay ko honti, o tapang no sifo, kakeridan no tosaay rekad no mipaypayay a Fociyaw, o tapang no Fafa’eday Pikaykian ato Finawlan Pikaykian polong han 9 ko tamdaw misanga’ to iingkay, masasowal a misimsim to mamalahonti nani laloma’an no honti, patireng to fa’elohay a honti. === '''Kicai(經濟)''' === O cecay no polong a cowaho kacomahad ko ’orip a kotakit ko Kanpociya,ira ko 4 a hecek no pili’etanan nona kitakit, oriraan i,o pihololan no lafang, mitelekay to riko’, misaloma ato liomah. Oninian haw i,cowa ka citolas ko fodfod tona kitakit, orasaka, macara ko sapicomahadaw to kicai no kitakit, kalomihecaan a kacomahad no kicai tahiraay aca i 7% ko sa’osi.orasaka, tadamatatifac ko kasasiroma no cipaysoay ato manikaway ko ’orip, o manikaway a tamdaw i,awa ko sapaising, cakapapitilid to ka’emangay,tada awa ko fana’ to maamaan. I 2006 miheca, o mipalafangay a tayni cilafas to 170 ko ofad,[3]2005 miheca makarkar i riyar ko kasolin a simal ato palapalaan a kaso, i 2009 ano ca i 2010 miheca a misatapang paliwal, tata’ang ko pisiwar to kacomahad no kicai no Kanpociya a manga’ay. [1] === '''Tamdaw(人口)''' === O polong a tamdaw no Konpociya ira ko 1550 ofad, o Kanpociya a finacadan mahaop ko 90% ko ka’aloman, ira ho roma a mamangay a finacadan o Kuwaping mahaop ko 1%, o Cing finacadan(Kuwaping a sowal:京族; Roma a tilid:Gin)mahaop ko 9%, o Laos(Kuwaping a sowal:佬族)ato Tay finacadan, ira ho ko masasiromaromaay a mamangay a 20 ko finacadan,oninian i,ira ko ikemoday no lotok a maro’. O lalen no ’orip i, 71.41 ko mihecaan. == '''Sowal(語言)''' == O tamdaw no Kanpociya sahetoay mira’oyay to sowal ato tilid no Kanpociya,ira kono niyah a sa’osi,itini i Kanpociya ikakaay ko katenak no Kanpociya pasasotiri’en ato no Arapiya a sa’osi. O sowal no Kuwaping itini ono Cawco a sowal(Ikiris a sowal: Teochew ano ca Chiuchow),o cecay a sowal no Payrang itini i Taywan.ono niyah a sowal ko hasowal no kasasiromaroma a finacadan. Itiya ho halafin malamicowatan a sokowan no Franso ko Kanpociya, orasaka, o sakatosa a matenakay a sowal ko Franso a sowal, nikawrira, anini sato cowa ka matiya toya i’ayaway ko katenak no Franso a sowal. Tahanini sato i,adihay to ko katayalan cemahad to ko kicai ’aloman ko tayniay a misanga’ to kofa ko Kuwaping a tamadaw, orasaka, matenak ko sowal no Kuwaping ato Ikiris a sowal i Kanpociya. [[Faylo:Kraing_Tbong_VB_01_06_6.JPG|縮圖|[[Faylo:Conbodia2.ogg|縮圖]]niyaro' (Kraing Tbong )]] === '''Pitooran(宗教)''' === O mipaypayay a Fociyaw koni pasetekan malo no kitakit a pitooran, i matini mahaop ko 95% no polong a tamdaw no Kanpociya ko mitooray tonini, sakakaay ko ka’aloman ko mitooray i,o Kanpociya a tamdaw, malecad ato fiyaw a Tayko. O itiniay a Kuwaping ato Cin finacadan o Tacen Fociya(Kuwaping a sowal:大乘佛教;Ikiris a sowal:mahāyāna buddhism), Tinsikyo ato Fa’elohay a Kristoan, o Can finacadan(Kuwaping a sowal:占族;Ikiris a sowal:Urang Campa)[5] [6] o Islan Ciyaw ko pitooran, ira ho cowa ka ’aloman a tamdaw o mitooray to pawidangay. === '''Punka(文化)''' === O sakero no Kanpociya tolo ko kasasiiked:o to’asan sakero, niyaro’ay sakero, ato sapalafang sakero. O tahapinangan no Kanpociya a sakero i,ono to’asan sakero. Adihay ko masariromaromaay a siikeday a pisalaan no lafang itini, o cinganganay i kalokitakit i, itiraay i ka’amis no kitakit a [[Faylo:Fishsale.jpg|縮圖|[[Faylo:Conbodia.ogg|縮圖]]itaminaay paliwal to dafong(Fishsale)]] no hekalay kitakit o Wukoku(Kuwaping a sowal:吳哥窟 [7]Roma a tilid: ʾṅ̥grvt̥t=ʾaṅgaravatta).isasifo’an no kitakit i, tadaadihay ko nipatirengan Fyo pipaypayan, isaka’etipan ira ko Tonlisa Fanaw, o lalen no ’ngongol no nanom ira ko cecay laya’, o kakahad i,ira ko 1,700 km²,manga’ay a pakatamina a minengneng to tataparan. Itini tona fanaw ’aloman ko kalaloma’ hananay ko tamina a ’orip, isakatimol dihekoay ko cidal, toloay ko mihaian no Linheko a rocok no punka no Kanpociya. === '''Tahapinangan a Tilid (參考文獻)''' === [1] 劍浮沙(梵語:Kamboja)是印度列國時代的十六雄國之一,又譯為甘菩遮國。 [2] Relazione del primo viaggio intorno al mondo - Wikisource. it.wikisource.org. [2019-08-07]. (原始內容存檔於2018-11-22) [3] 1.7 million. [2007-07-27]. (原始內容存檔於2013-12-02). [4] 廣西對柬埔寨投資呈爆發式增長 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館)news.xinhuanet.com [5] Andaya, Leonard Y. Leaves of the same tree: trade and ethnicity in the Straits of Melaka. University of Hawaii Press. 2008: 44 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-0-8248-3189-9</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08) [6] Reid, Anthony. Verandah of violence: the background to the Aceh problem. NUS Press. 2006: 8 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-9971-69-331-2</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08). [7] 中國地名委員會. 外国地名译名手册. 商務印書館. 1993: 31. <nowiki>ISBN 7-100-00798-4</nowiki>. Ângkôr Wat 【柬】 吳哥窟; === '''Pikafitan i papotal(外部連結)''' === •(英文)柬埔寨王國 - Cambodia e-Gov •(英文)柬埔寨電子簽證 - Cambodia e-Visa (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(繁體中文)柬埔寨旅遊部官方網站 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(英文)柬埔寨旅遊指南 •(英文)開放式目錄計劃中和柬埔寨相關的內容 •(英文) 維基媒體的柬埔寨地圖集 • 維基導遊上有關柬埔寨(繁體中文)的旅行指南 • 維基導遊上有關柬埔寨(法文)的旅行指南 • 維客旅行上的柬埔寨 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) • OpenStreetMap上有關柬埔寨的地理資訊 •谷歌地圖 nsl1k8zeo9avjlnlvqml2rpz9sdezuz 49142 49141 2026-05-30T11:45:39Z Haratal 3361 49142 wikitext text/x-wiki == Kanpociya Hontian Kitakit(柬埔寨王國) == === ''T'''akaray sowal(概要)''''' === Kanpociya Hontian Kitakit([[kuwaping a sowal]]: 柬埔寨王國) [[Kanpociya sowal]]:高棉語:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; [[Kuwaping sowal]]: 柬埔寨王國), itiraay i [[Faylo:Flag_of_Cambodia.svg|縮圖|Flag of Cambodia]] a Pecihan-Kanatal中南半島,Katimol-Sakawalian Aciya a Korapaw東南亞大陸地區 ko kaitiraan nona [[kitakit]], o syoto tatapangan a tokay o [[Cinpin]](Kanpociya sowal:ក្រុងភ្នំពេញ,Roma a tilid:krong Phnum Pɨñ; Kuwaoing sowal:金邊). O kapot no Linheko ato Katimol-Sakawalian Aciya kitakit a Katatelekan. Isaka’etip no Kanpociya i,malalocokay ato Tayko, isaka’amis no sakawali Malala’eday ato Laoko, isakawali ato sakatimol no sawalian malafiyaw ato Yienan, ikatimol o SinloKihaw(暹羅灣). Hato masadangahay ko pala no Kanpociya,tolo no pasitiraan o tapolo ato tokos, isifo’ o dadahalay a cihenekay dafdaf, ona sera tonini makinatolo no sepat no polong sera no kitakit. Ira ko tata’akay ‘alo Mikong-‘alo(湄公河), ira ho tata’angay a fanaw o Tonglisa-fanaw(Kanpociya sowal:បឹងទន្លេសាប,Roma a tilid:Tonlé Sap; Kuwaping sowal: 洞里薩湖). === '''Nangan no kitakit(國名)''' === O tadangangan no Kanpociya o Kanpociya Hontian Kitakit(Kanpociya sowal:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; Kuwaping sowal:柬埔寨王國)。O 「ព្រះ」hananay i, fangcalay sanay「神聖的」,o 「រាជាណាចក្រ」hananay i,o honti sanay「王國」, o「កម្ពុជា」hananay i,o Kanpociya sanay「柬埔寨」. Ona ngangan tonini i,nani「कम्बोजदेश」(Kambujadeśa)(Ikiris sowal:Sanskrit; Kuwaping sowal:梵語),o maan ko imi nona sowal han i, o 「sera ni Cinfusa 」[1] sanay. Ona ngangan no Kanpociya itini i rikisi no kuwaping itiraay ho i Tonghan(東漢 25-220 mihecaan)iraay to a matilid,nikawrira adihay ko masasiromaromaay a pangangan, tahira to i Min Wanli a mihecahecaan(明朝萬曆) nga’ sacecay sanay to a pangangan to Kanpociya(柬埔寨) . Itini I nitilidan no Sa’etipay-Kitakit i,o misahinahinamay tamdaw ci [[Faylo:Location_Cambodia_ASEAN.svg|縮圖|Location Cambodia ASEAN]] (Italiya sowal:Antonio Pigafetta; Kuwaping sowal:安東尼奧·皮加費塔) o 「Camogia」[2] hananay ningra a pangangan. === Likisi(歷史) === O to’asan a parayrayan a kitakit i Conan-pan-tao ko Kanpociya, matafesiw to ko tosa a patek (2000) a mihecaan ko likisi nira. '''O nalacolan no Payon: I yiesoan to cecay a sici i, i laloma’ no kitakit no Kanpociya i, ira ko Fnan a kitakit, o India ko nipatirengan nangra to tatapangan a pitooran no kitakit, saka mafiyak ko serangawan no India a malenaf. O tatapangan a pikowannan a ningri no Fnan i, o Viyadatapora (Vyadhapura, sowal no Fan: tokay no mi’adopay), itini i ngataay no Polamyen a sakowan no aniniay. Ira ko Meking a tarawadaw, nani saetip kaamisay pasayra i kawali a pasadak to riyar. I sasifoan no sakapito a sici no yiesoan, mapalahedaw no nani ka’amisan a Cenla ko Fnan, ma’atingid koya wawa no hongti no Fnan tayra i Cawa, itira sato a patireng to Santi a hongtian a kitakit.''' Ikor no nikapalahedaw no Cenla to Fnan i, '''matongal ko ’icel no kitakit. Tahira i pikowanan ni Ceyapoman sakacecay i, pakalowid haca cingra a mi’eco to sifo’ay ato ka’amisan a pala no Lawos. O kasalaled a pala i, i ka’amisan tahira i Nancaw, i katimolan i, tahira i rarem no Meking a tarawadaw, mihaop to aniniay a Kanpociya, Lawos ato katimolan no Yienan. Awaay ko teloc ni Ceyapoman sakacecay mamirayray to pikowanan. I kor no nikapatay nira i, o sona  nira ci Ceyatitaywi ko mamalahongti. Fahal sa milafodes ko kitakit, pangangan han no likisi tonini a demak to "O Tarawadaw a Cenla ato Hadhad a Cenla" a kalaloodan, pakarawraw i laloma'an no kitakit.''' I ka’ayaw kaikor no yiesoan no 787 a mihecaan i, '''oya pikowanan a tokay ci Sanpipora no Cidalay a hontian a kitakit i tarawadaw a Cenla, mapeleng a ma'eco no Saliyentra a hongtian a kitakit. Mapacok a mapatay koya hongti ci Mohipotifaman, malepel haca koya wawa no hongti (oya mamalahongti i ikor ci Ceyapoman sakatosa). Nani itiya ho sato, makowanan no i Cawaay a Saliyentra (Santi) a hongtian a kitakit koya tarawadaw a Cenla, tahira i nikalafac ni Ceyapoman sakatosa nani Cawa, ta misiiked cingra a malahongti. Palacecay ci Ceyapoman sakatosa a mikowan to tarawadaw a Cenla ato hadhad a Cenla. Itira i ka’amisan-kawali no Ankor to paka tolo polo' a kongliay i Lici a lotok, saka mipatireng to Ankor a hontian a kitakit.''' O Ankor a hongtian a kitakit, o pangangan han haca to Kemer a hongtian a kitakit, '''tahira i saka safaw tosa a sici i, tadamatedi'ay ko kitakit, tadamakapahay ko serangawan. O kasalaled a pala nira i, mihaop to polong no aniniay a Kanpociya, ato kasa'etal a pala no Taylen, Lawos ato Yienan. I saka safaw tolo a sici i, matenak ko Sancopo a Fociw (Theravada a Fociw) nani Sililanka a tayni. Itini i saka 1430 a mihecaan (saka-lima a mihecaan no Siyande no Min), midefong ko Sinlo to Kanpociya, milikot to tokay no Ankor to pakapito a folad, o sakaheci ko pakapeleng to Ankor. O nika tadamangata no Ankor to Sinlo i, o sakasawad to Ankor, mafolaw tayra i Kinpen a mipatireng to ningri itira. Nani itiya sato, maroray ko 'icel no Kanpociya, misi'ayaw to ka'ayaw ato kaikolan no Yienan ato Sinlo a tosaay a fiyaw a kitakit a midefong, pangangan han tonini a karawrawan a mihecahecaan to "O to'eman a citay". Micalap ko Yienan to la'enoay a Kanpociya (oya sacumodan no Mikong a tarawadaw a pala), oni ko sakamalala'isan a demak.''' Itini i saka 1296 a mihecaan, miocor ko Yincaw ci Cew-takowan a mihilap to Ankor a hongtian a kitakit, '''pakacecay a mihecaan ko nipihilap nira. Pinokay sato i, mitilid ci Cew-takowan to cecay a codad "Cen-la-fong-to-ci", o pisiwkayan no codad to lekakawa no pikowan, sici ato kicay, saki'orip, palapalaan ato fonka. Caay ko pisiwkayan aca ko pi'arawan nira i, ira ho ko sepat a polo' a tadamaanay a liyad. Tahira sato i saka safaw siwa a sici, falicen no tamdaw ko codad to sowal no France, Germany ato inko ato masamaanay a sowal. I ka'ayaw no pikowanan no Fakong to Ankor, o pakakalimelaan a tadamaanay a likisi a codad no Kanpociya.''' O picowatan no France a pikuwan to Indocina, nani 1863 tahira i 1953 a mihecaan, '''micalap ko France a micingcing tonini a pala (O pidefong no Yoropa ato Amirika a kitakit to ni'ecoan a pala). I 1863 a mihecaan, paci'cien no France ko Kanpociya a micingcing, mala o pisimawan a kitakit. I sakatosa a kalaloodan a hekal, nani 1942 a mihecaan tahira i 1945 a mihecaan, micalap ko Ripon to Kanpociya. Ikol no kalaloodan i, itini i 1953 a mihecaan saka safaw cecay a folad saka siwa a romi'ad, misiiked ko Kanpociya a miliyas to pikowan no France. Satapang i, o pikuwan no hongti, o sakacecayay a hongtian a kitakit no Kanpociya, itini i pikowan ni Siyanoan i, o kitenokay ko sapikowan.''' Miteka i tenok no 1960 a mihecaan, '''ona toloay a ci’icelay a kitakit, o Congko, o Amirika ato o Solin, mapolong a midefong tonini a Indocina a pala a micowat ato mikowan. Mafiyok ko nikakemet no kasakitakit ato kalaloodan no Vietnam i, malalood ko laloma'ay no Kanpociya. Itini i 1970 a mihecaan saka tolo a folad saka safaw falo a romi'ad, ci Lon Nol a Ciyancin, oya mikiAmirikaay ko faloco' nira, mifodfod to sifo, mipalasawad to sakahontian a patireng to Kapolongan a Kitakit no Khmer. Roma i, o mikiCongkoay ci Siyano a honti i, pasonolay tarira i Beijing a maro'. I kalaloodan no Vietnam i, malala'is ko hitay no timolay a Vietnam, hitay no Amirika, sifoay ni Lon Nol a hitay ato hitay no amisay a Vietnam (o Kahengangay a Khmer a hitay), ta pakatati'ih to 'orip no finawlan i laloma' no Kanpociya.''' Itini i 1975 a mihecaan saka sepat a folad saka safaw pito a romi'ad, '''ikor no piliyas no hitay no Amirika to ningri no Kanpociya i Phnom Penh i, mi'eco ko nikeridan ni Pol Pot a congsoci no Kyosanto no Kanpociya a Kahengangay a Khmer toya ningri, patireng to Mincoay a Kanpociya a sifo. Oya hongti ci Siyano i, nani Pyongyang no Codang a patatikor a minokay i kitakit, nikawrira kalamkam sa marofo no Kahengangay a Khmer a hitay. Itini i 1976 a mihecaan saka pito a folad saka enem a romi'ad, o malacitodongay a mikowan no Kahengangay a Khmer ci Pol Pot i, mipalasawad to payso, milalap to finawlan nani tokay a patayra i papotal, paci'ci nira a papisaomah ato mipacok to cifana'ay a tamdaw. Itini i pikuwanan nira to tolo a mihecaan falo a folad i, mifatol cingra to kacacemleman a pikuwan. O nika cahif, nika roray, lifong ato makari'angay a masamaanay a pades ko sapipatayan to kalilima no finawlan i kitakit, o cecay no sakacipadesan ko ci'edesay ato makari'angay a nikademakan no tamdaw i saka 20 a sici. I pakayniay to papotal a kitakit i, o pikuwan ni Pol Pot no Kahengangay a Khmer i, o nika fangafan to sifo no Vietnam i kalingangan no Vietnam itiya ho a karawrawan, mangalef midefong to sakowan no pala no Vietnam ato milomek to finawlan no Vietnam. O nika masasiwidawidang to kapolonan a kitakit no Cukoku i, roma i, kalatatiih no Congko ato Russia, saka malaladof ko Kanpociya to Cukoku a milifet to Vietnam ato Sulin. Oya Mincoay a Kanpociya i, pakacoker ko Linhoko a misimaw, saka pakaala to kamaro'an no Linhoko.''' I 1978 a mihecaan saka safaw toosa a folad, '''midefong ko hitay no Vietnam to Kanpociya, ta micalap to Phnom Penh itini i 1979 a mihecaan saka cecay a folad saka pito a romi'ad. Ona kapot no Sapifalicay a Lekatep no Finawlan no Kamer ato i loma' no Kyosanto a pacoliay i, malaladof a patireng to Sapifalicay a finawlan a Lekatep no Kanpociya, ikor i mapalasawad to koya kacacemleman a pipatay no Kahengangay a Khmer. Malowad koya Kahengangay a Khmer a milaliw to i ka'amis-ka'etip a kalingangan no Kanpociya ato Thailand. Nikawrira oya Kapolonan a Kitakit no Kanpociya i, o pinengeng no kasakitakit i, o nikadipdip no Vietnam, nawhani caay ka pihai no sa'alomanay a kitakit i hekal, saka mitatoy ho koya Kahengangay a Khmer toya kamaro'an no Mincoay a Kanpociya i Linhoko. Kirami i, mapahapinang no hitay no Vietnam a mapawacay ko sakacitati'ih a demak i, masawad to ko picoker no kasakitakit.''' I 1989 a mihecaan saka cecay a folad saka enem a romi'ad, '''miliyas ko polong no finawlan a hitay no Vietnam to Kanpociya. Mafalic ko ngangan noya Kapolongan a Kitakit no Kanpociya o “Kitakit no Kanpociya”, o sakapiala to pihai no kasakitakit. I 1991 a mihecaan, maherek ko masaso'ayaway a laloodan, misawad ko Kanpociya toya cecayay a kasafelaw a pikowan ato harateng no Marekese-Lening. Mafalic ko ngangan noya Sapifalicay a Lekatep no Finawlan no Kanpociya o “Lekatep no Finawlan no Kanpociya”. I 1993 a mihecaan, mapadama no Lekatep no Kasakitakit ko Kanpociya a misingkiw to kitakit no Kanpociya, pakaala ko noya mikihontianay a Fongsinpike a kasafelaw to 45.5% a paya a malasakakaay a kasafelaw, roma i, o nikeridan ci Hon Sen a Lekatep no Finawlan ko sakatosa. Ya nipipatalaw ni Hon Senan to tosaay a kasafelaw i, mahekelong a patireng to malacecay a pikowan no sifo. I 1993 a mihecaan saka siwa a folad saka tosa polo' ira ko sepat a romi'ad, mipatopa ko kayi no Kanpociya to fa'elohay a kinpo, mapatiko haca ko hontian a pikowan ato palahontian a kitakit no Kanpociya to ngangan no kitakit, ta ci Siyanu oya kina toloay to a minokay tayni i kitakit i, patiko haca a malahongti. Ikor noya nipifelih ni Hon Sen to sifo i 1997 a mihecaan saka pito a folad saka lima a romi'ad i, ma'emin a mikuwan ko Lekatep no Finawlan to fa'elohay a sifo. Saikolan to i 1998 a mihecaan saka safaw tosa a folad i, masorar no cilodoay a hitay no Kahengangay a Khmer. Anini sato a mihecahecaan i, marihaday ko syakay no Kanpociya, mapatikol haca ko kicay, macakacakat ko pirarakatan.''' I 2008 a mihecaan saka falo a folad, '''pakaala ko felaw no Finawlan to 90 a kamaro'an itini i saka sepat a pisingkiw no kayi no kitakit. I 2013 a mihecaan saka pito a folad, pakaala ko kasafelaw no Finawlan to 68 a kamaro'an i 123 a polong no kamaro'an, mirocok toya tosa polo' ira ko falo a mihecaan nipikowan ato pikowan to saka lima a Sosiyan. Roma i, pakaala ko pacoliay a kasafelaw no pa'oripay to kitakit to 55 a kamaro'an,''' === '''Palapalaan(地理)''' === O dadahal no sera ira ko 181,035 km², o polong no kitakit i,misilsilan maka24 ko etal ato cecay a no Hontian a Tokay, ika’amis malafiyaw ato Tayko, Lyawko, ikatimol i,madado’edo’ ko pala ato Yienan, isakatimol no sa’etipan misi’ayaway to Sinlowan(暹羅灣). O kakaya’ no lislis no riyar ira ko 443 km,ilaloma’ nona kitakit ira ko cecay a fanaw o Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖; Roma a tilid: Tonlé Sap), o pifotingan, pialaan to nanom itini, o saka’orip tamtamdaw.Mahaop ko 20% no polong a sera o liomahan. 24 ko kasaetal sakowan, sepatay aca ko misi’ayaway to riyar a sakowan, tolo ko niyahay pikowan a sakowan, 172 ko mamangay a etal. O tahapinangan a pala i, o isifo’ay nona kitakit a Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖), Pasa ’alo ato nani ka’amis taratimol a mihifalat tona kitakit a Mikong ’alo,isifo’ay no kitakit a dafdaf i,mahaop ko 3/4 no polong a sera no kitakit. O Tonlisa Fanaw ato Mikong ’alo nani tongroh no riyar 100 m ko ka’akawang.sa’akawang sa nani tongroh no riyar i,masakefohkefohay ko pala,o itiraay i sakatimol no sa’etipay a Toko lotok mitifacay to 1500 m ko ka’akawang, nani ka’amisay no sa’etipan taratimol sa no sa’etipan ko do’edo’edo. O itiraay I kawali a Awlar Lotok(Phnom Aural)o sa’akawangay no Kanpociya kitakita, tahiraay to 1771 m ko ka’akawang. === '''Siici(政治)''' === Itiyaay i 1993 mihecan a kinpo tatapangan rikec no kitakit, misetek to faco no kitakit o Hontian Kitakit, masasiiked ko Misanga’ay to rikec, Matayal to Demak ato Misawkitay,toloay ko kasasiiked no sakowan ’icel. O honti i,tahira i patay ko kalasawara’an,kakomodan no sofitay, o tahapinangan no kalacecay no kitakit ato kaira no kitakit a tahadahoc, ira heca ko ’icel mitedal to tata’angay raraw no malofoay tamdaw. Ano cakapakatayal ato ano miholol i romaay kitakit ko honti, o tapang no Fafa’eday Pikaykian no Kitakit ko mamiceror to tayal no honti.Ano mapatay ko honti, o tapang no sifo, kakeridan no tosaay rekad no mipaypayay a Fociyaw, o tapang no Fafa’eday Pikaykian ato Finawlan Pikaykian polong han 9 ko tamdaw misanga’ to iingkay, masasowal a misimsim to mamalahonti nani laloma’an no honti, patireng to fa’elohay a honti. === '''Kicai(經濟)''' === O cecay no polong a cowaho kacomahad ko ’orip a kotakit ko Kanpociya,ira ko 4 a hecek no pili’etanan nona kitakit, oriraan i,o pihololan no lafang, mitelekay to riko’, misaloma ato liomah. Oninian haw i,cowa ka citolas ko fodfod tona kitakit, orasaka, macara ko sapicomahadaw to kicai no kitakit, kalomihecaan a kacomahad no kicai tahiraay aca i 7% ko sa’osi.orasaka, tadamatatifac ko kasasiroma no cipaysoay ato manikaway ko ’orip, o manikaway a tamdaw i,awa ko sapaising, cakapapitilid to ka’emangay,tada awa ko fana’ to maamaan. I 2006 miheca, o mipalafangay a tayni cilafas to 170 ko ofad,[3]2005 miheca makarkar i riyar ko kasolin a simal ato palapalaan a kaso, i 2009 ano ca i 2010 miheca a misatapang paliwal, tata’ang ko pisiwar to kacomahad no kicai no Kanpociya a manga’ay. [1] === '''Tamdaw(人口)''' === O polong a tamdaw no Konpociya ira ko 1550 ofad, o Kanpociya a finacadan mahaop ko 90% ko ka’aloman, ira ho roma a mamangay a finacadan o Kuwaping mahaop ko 1%, o Cing finacadan(Kuwaping a sowal:京族; Roma a tilid:Gin)mahaop ko 9%, o Laos(Kuwaping a sowal:佬族)ato Tay finacadan, ira ho ko masasiromaromaay a mamangay a 20 ko finacadan,oninian i,ira ko ikemoday no lotok a maro’. O lalen no ’orip i, 71.41 ko mihecaan. == '''Sowal(語言)''' == O tamdaw no Kanpociya sahetoay mira’oyay to sowal ato tilid no Kanpociya,ira kono niyah a sa’osi,itini i Kanpociya ikakaay ko katenak no Kanpociya pasasotiri’en ato no Arapiya a sa’osi. O sowal no Kuwaping itini ono Cawco a sowal(Ikiris a sowal: Teochew ano ca Chiuchow),o cecay a sowal no Payrang itini i Taywan.ono niyah a sowal ko hasowal no kasasiromaroma a finacadan. Itiya ho halafin malamicowatan a sokowan no Franso ko Kanpociya, orasaka, o sakatosa a matenakay a sowal ko Franso a sowal, nikawrira, anini sato cowa ka matiya toya i’ayaway ko katenak no Franso a sowal. Tahanini sato i,adihay to ko katayalan cemahad to ko kicai ’aloman ko tayniay a misanga’ to kofa ko Kuwaping a tamadaw, orasaka, matenak ko sowal no Kuwaping ato Ikiris a sowal i Kanpociya. [[Faylo:Kraing_Tbong_VB_01_06_6.JPG|縮圖|[[Faylo:Conbodia2.ogg|縮圖]]niyaro' (Kraing Tbong )]] === '''Pitooran(宗教)''' === O mipaypayay a Fociyaw koni pasetekan malo no kitakit a pitooran, i matini mahaop ko 95% no polong a tamdaw no Kanpociya ko mitooray tonini, sakakaay ko ka’aloman ko mitooray i,o Kanpociya a tamdaw, malecad ato fiyaw a Tayko. O itiniay a Kuwaping ato Cin finacadan o Tacen Fociya(Kuwaping a sowal:大乘佛教;Ikiris a sowal:mahāyāna buddhism), Tinsikyo ato Fa’elohay a Kristoan, o Can finacadan(Kuwaping a sowal:占族;Ikiris a sowal:Urang Campa)[5] [6] o Islan Ciyaw ko pitooran, ira ho cowa ka ’aloman a tamdaw o mitooray to pawidangay. === '''Punka(文化)''' === O sakero no Kanpociya tolo ko kasasiiked:o to’asan sakero, niyaro’ay sakero, ato sapalafang sakero. O tahapinangan no Kanpociya a sakero i,ono to’asan sakero. Adihay ko masariromaromaay a siikeday a pisalaan no lafang itini, o cinganganay i kalokitakit i, itiraay i ka’amis no kitakit a [[Faylo:Fishsale.jpg|縮圖|[[Faylo:Conbodia.ogg|縮圖]]itaminaay paliwal to dafong(Fishsale)]] no hekalay kitakit o Wukoku(Kuwaping a sowal:吳哥窟 [7]Roma a tilid: ʾṅ̥grvt̥t=ʾaṅgaravatta).isasifo’an no kitakit i, tadaadihay ko nipatirengan Fyo pipaypayan, isaka’etipan ira ko Tonlisa Fanaw, o lalen no ’ngongol no nanom ira ko cecay laya’, o kakahad i,ira ko 1,700 km²,manga’ay a pakatamina a minengneng to tataparan. Itini tona fanaw ’aloman ko kalaloma’ hananay ko tamina a ’orip, isakatimol dihekoay ko cidal, toloay ko mihaian no Linheko a rocok no punka no Kanpociya. === '''Tahapinangan a Tilid (參考文獻)''' === [1] 劍浮沙(梵語:Kamboja)是印度列國時代的十六雄國之一,又譯為甘菩遮國。 [2] Relazione del primo viaggio intorno al mondo - Wikisource. it.wikisource.org. [2019-08-07]. (原始內容存檔於2018-11-22) [3] 1.7 million. [2007-07-27]. (原始內容存檔於2013-12-02). [4] 廣西對柬埔寨投資呈爆發式增長 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館)news.xinhuanet.com [5] Andaya, Leonard Y. Leaves of the same tree: trade and ethnicity in the Straits of Melaka. University of Hawaii Press. 2008: 44 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-0-8248-3189-9</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08) [6] Reid, Anthony. Verandah of violence: the background to the Aceh problem. NUS Press. 2006: 8 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-9971-69-331-2</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08). [7] 中國地名委員會. 外国地名译名手册. 商務印書館. 1993: 31. <nowiki>ISBN 7-100-00798-4</nowiki>. Ângkôr Wat 【柬】 吳哥窟; === '''Pikafitan i papotal(外部連結)''' === •(英文)柬埔寨王國 - Cambodia e-Gov •(英文)柬埔寨電子簽證 - Cambodia e-Visa (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(繁體中文)柬埔寨旅遊部官方網站 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(英文)柬埔寨旅遊指南 •(英文)開放式目錄計劃中和柬埔寨相關的內容 •(英文) 維基媒體的柬埔寨地圖集 • 維基導遊上有關柬埔寨(繁體中文)的旅行指南 • 維基導遊上有關柬埔寨(法文)的旅行指南 • 維客旅行上的柬埔寨 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) • OpenStreetMap上有關柬埔寨的地理資訊 •谷歌地圖 oydvzukp06n136b02lzno211bd47mc0 49143 49142 2026-05-30T11:45:56Z Haratal 3361 49143 wikitext text/x-wiki == Kanpociya Hontian Kitakit(柬埔寨王國) == === ''T'''akaray sowal(概要)''''' === Kanpociya Hontian Kitakit([[kuwaping a sowal]]: 柬埔寨王國) [[Kanpociya sowal]]:高棉語:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; [[Kuwaping sowal]]: 柬埔寨王國), itiraay i [[Faylo:Flag_of_Cambodia.svg|縮圖|Flag of Cambodia]] a Pecihan-Kanatal中南半島,Katimol-Sakawalian Aciya a Korapaw東南亞大陸地區 ko kaitiraan nona [[kitakit]], o syoto tatapangan a tokay o [[Cinpin]](Kanpociya sowal:ក្រុងភ្នំពេញ,Roma a tilid:krong Phnum Pɨñ; Kuwaoing sowal:金邊). O kapot no Linheko ato Katimol-Sakawalian Aciya kitakit a Katatelekan. Isaka’etip no Kanpociya i,malalocokay ato Tayko, isaka’amis no sakawali Malala’eday ato Laoko, isakawali ato sakatimol no sawalian malafiyaw ato Yienan, ikatimol o SinloKihaw(暹羅灣). Hato masadangahay ko pala no Kanpociya,tolo no pasitiraan o tapolo ato tokos, isifo’ o dadahalay a cihenekay dafdaf, ona sera tonini makinatolo no sepat no polong sera no kitakit. Ira ko tata’akay ‘alo Mikong-‘alo(湄公河), ira ho tata’angay a fanaw o Tonglisa-fanaw(Kanpociya sowal:បឹងទន្លេសាប,Roma a tilid:Tonlé Sap; Kuwaping sowal: 洞里薩湖). === '''Nangan no kitakit(國名)''' === O tadangangan no Kanpociya o Kanpociya Hontian Kitakit(Kanpociya sowal:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; Kuwaping sowal:柬埔寨王國)。O 「ព្រះ」hananay i, fangcalay sanay「神聖的」,o 「រាជាណាចក្រ」hananay i,o honti sanay「王國」, o「កម្ពុជា」hananay i,o Kanpociya sanay「柬埔寨」. Ona ngangan tonini i,nani「कम्बोजदेश」(Kambujadeśa)(Ikiris sowal:Sanskrit; Kuwaping sowal:梵語),o maan ko imi nona sowal han i, o 「sera ni Cinfusa 」[1] sanay. Ona ngangan no Kanpociya itini i rikisi no kuwaping itiraay ho i Tonghan(東漢 25-220 mihecaan)iraay to a matilid,nikawrira adihay ko masasiromaromaay a pangangan, tahira to i Min Wanli a mihecahecaan(明朝萬曆) nga’ sacecay sanay to a pangangan to Kanpociya(柬埔寨) . Itini I nitilidan no Sa’etipay-Kitakit i,o misahinahinamay tamdaw ci [[Faylo:Location_Cambodia_ASEAN.svg|縮圖|Location Cambodia ASEAN]] (Italiya sowal:Antonio Pigafetta; Kuwaping sowal:安東尼奧·皮加費塔) o 「Camogia」[2] hananay ningra a pangangan. === Likisi(歷史) === O to’asan a parayrayan a kitakit i Conan-pan-tao ko Kanpociya, matafesiw to ko tosa a patek (2000) a mihecaan ko likisi nira. '''O nalacolan no Payon: I yiesoan to cecay a sici i, i laloma’ no kitakit no Kanpociya i, ira ko Fnan a kitakit, o India ko nipatirengan nangra to tatapangan a pitooran no kitakit, saka mafiyak ko serangawan no India a malenaf. O tatapangan a pikowannan a ningri no Fnan i, o Viyadatapora (Vyadhapura, sowal no Fan: tokay no mi’adopay), itini i ngataay no Polamyen a sakowan no aniniay. Ira ko Meking a tarawadaw, nani saetip kaamisay pasayra i kawali a pasadak to riyar. I sasifoan no sakapito a sici no yiesoan, mapalahedaw no nani ka’amisan a Cenla ko Fnan, ma’atingid koya wawa no hongti no Fnan tayra i Cawa, itira sato a patireng to Santi a hongtian a kitakit.''' Ikor no nikapalahedaw no Cenla to Fnan i, '''matongal ko ’icel no kitakit. Tahira i pikowanan ni Ceyapoman sakacecay i, pakalowid haca cingra a mi’eco to sifo’ay ato ka’amisan a pala no Lawos. O kasalaled a pala i, i ka’amisan tahira i Nancaw, i katimolan i, tahira i rarem no Meking a tarawadaw, mihaop to aniniay a Kanpociya, Lawos ato katimolan no Yienan. Awaay ko teloc ni Ceyapoman sakacecay mamirayray to pikowanan. I kor no nikapatay nira i, o sona  nira ci Ceyatitaywi ko mamalahongti. Fahal sa milafodes ko kitakit, pangangan han no likisi tonini a demak to "O Tarawadaw a Cenla ato Hadhad a Cenla" a kalaloodan, pakarawraw i laloma'an no kitakit.''' I ka’ayaw kaikor no yiesoan no 787 a mihecaan i, '''oya pikowanan a tokay ci Sanpipora no Cidalay a hontian a kitakit i tarawadaw a Cenla, mapeleng a ma'eco no Saliyentra a hongtian a kitakit. Mapacok a mapatay koya hongti ci Mohipotifaman, malepel haca koya wawa no hongti (oya mamalahongti i ikor ci Ceyapoman sakatosa). Nani itiya ho sato, makowanan no i Cawaay a Saliyentra (Santi) a hongtian a kitakit koya tarawadaw a Cenla, tahira i nikalafac ni Ceyapoman sakatosa nani Cawa, ta misiiked cingra a malahongti. Palacecay ci Ceyapoman sakatosa a mikowan to tarawadaw a Cenla ato hadhad a Cenla. Itira i ka’amisan-kawali no Ankor to paka tolo polo' a kongliay i Lici a lotok, saka mipatireng to Ankor a hontian a kitakit.''' O Ankor a hongtian a kitakit, o pangangan han haca to Kemer a hongtian a kitakit, '''tahira i saka safaw tosa a sici i, tadamatedi'ay ko kitakit, tadamakapahay ko serangawan. O kasalaled a pala nira i, mihaop to polong no aniniay a Kanpociya, ato kasa'etal a pala no Taylen, Lawos ato Yienan. I saka safaw tolo a sici i, matenak ko Sancopo a Fociw (Theravada a Fociw) nani Sililanka a tayni. Itini i saka 1430 a mihecaan (saka-lima a mihecaan no Siyande no Min), midefong ko Sinlo to Kanpociya, milikot to tokay no Ankor to pakapito a folad, o sakaheci ko pakapeleng to Ankor. O nika tadamangata no Ankor to Sinlo i, o sakasawad to Ankor, mafolaw tayra i Kinpen a mipatireng to ningri itira. Nani itiya sato, maroray ko 'icel no Kanpociya, misi'ayaw to ka'ayaw ato kaikolan no Yienan ato Sinlo a tosaay a fiyaw a kitakit a midefong, pangangan han tonini a karawrawan a mihecahecaan to "O to'eman a citay". Micalap ko Yienan to la'enoay a Kanpociya (oya sacumodan no Mikong a tarawadaw a pala), oni ko sakamalala'isan a demak.''' Itini i saka 1296 a mihecaan, miocor ko Yincaw ci Cew-takowan a mihilap to Ankor a hongtian a kitakit, '''pakacecay a mihecaan ko nipihilap nira. Pinokay sato i, mitilid ci Cew-takowan to cecay a codad "Cen-la-fong-to-ci", o pisiwkayan no codad to lekakawa no pikowan, sici ato kicay, saki'orip, palapalaan ato fonka. Caay ko pisiwkayan aca ko pi'arawan nira i, ira ho ko sepat a polo' a tadamaanay a liyad. Tahira sato i saka safaw siwa a sici, falicen no tamdaw ko codad to sowal no France, Germany ato inko ato masamaanay a sowal. I ka'ayaw no pikowanan no Fakong to Ankor, o pakakalimelaan a tadamaanay a likisi a codad no Kanpociya.''' O picowatan no France a pikuwan to Indocina, nani 1863 tahira i 1953 a mihecaan, '''micalap ko France a micingcing tonini a pala (O pidefong no Yoropa ato Amirika a kitakit to ni'ecoan a pala). I 1863 a mihecaan, paci'cien no France ko Kanpociya a micingcing, mala o pisimawan a kitakit. I sakatosa a kalaloodan a hekal, nani 1942 a mihecaan tahira i 1945 a mihecaan, micalap ko Ripon to Kanpociya. Ikol no kalaloodan i, itini i 1953 a mihecaan saka safaw cecay a folad saka siwa a romi'ad, misiiked ko Kanpociya a miliyas to pikowan no France. Satapang i, o pikuwan no hongti, o sakacecayay a hongtian a kitakit no Kanpociya, itini i pikowan ni Siyanoan i, o kitenokay ko sapikowan.''' Miteka i tenok no 1960 a mihecaan, '''ona toloay a ci’icelay a kitakit, o Congko, o Amirika ato o Solin, mapolong a midefong tonini a Indocina a pala a micowat ato mikowan. Mafiyok ko nikakemet no kasakitakit ato kalaloodan no Vietnam i, malalood ko laloma'ay no Kanpociya. Itini i 1970 a mihecaan saka tolo a folad saka safaw falo a romi'ad, ci Lon Nol a Ciyancin, oya mikiAmirikaay ko faloco' nira, mifodfod to sifo, mipalasawad to sakahontian a patireng to Kapolongan a Kitakit no Khmer. Roma i, o mikiCongkoay ci Siyano a honti i, pasonolay tarira i Beijing a maro'. I kalaloodan no Vietnam i, malala'is ko hitay no timolay a Vietnam, hitay no Amirika, sifoay ni Lon Nol a hitay ato hitay no amisay a Vietnam (o Kahengangay a Khmer a hitay), ta pakatati'ih to 'orip no finawlan i laloma' no Kanpociya.''' Itini i 1975 a mihecaan saka sepat a folad saka safaw pito a romi'ad, '''ikor no piliyas no hitay no Amirika to ningri no Kanpociya i Phnom Penh i, mi'eco ko nikeridan ni Pol Pot a congsoci no Kyosanto no Kanpociya a Kahengangay a Khmer toya ningri, patireng to Mincoay a Kanpociya a sifo. Oya hongti ci Siyano i, nani Pyongyang no Codang a patatikor a minokay i kitakit, nikawrira kalamkam sa marofo no Kahengangay a Khmer a hitay. Itini i 1976 a mihecaan saka pito a folad saka enem a romi'ad, o malacitodongay a mikowan no Kahengangay a Khmer ci Pol Pot i, mipalasawad to payso, milalap to finawlan nani tokay a patayra i papotal, paci'ci nira a papisaomah ato mipacok to cifana'ay a tamdaw. Itini i pikuwanan nira to tolo a mihecaan falo a folad i, mifatol cingra to kacacemleman a pikuwan. O nika cahif, nika roray, lifong ato makari'angay a masamaanay a pades ko sapipatayan to kalilima no finawlan i kitakit, o cecay no sakacipadesan ko ci'edesay ato makari'angay a nikademakan no tamdaw i saka 20 a sici. I pakayniay to papotal a kitakit i, o pikuwan ni Pol Pot no Kahengangay a Khmer i, o nika fangafan to sifo no Vietnam i kalingangan no Vietnam itiya ho a karawrawan, mangalef midefong to sakowan no pala no Vietnam ato milomek to finawlan no Vietnam. O nika masasiwidawidang to kapolonan a kitakit no Cukoku i, roma i, kalatatiih no Congko ato Russia, saka malaladof ko Kanpociya to Cukoku a milifet to Vietnam ato Sulin. Oya Mincoay a Kanpociya i, pakacoker ko Linhoko a misimaw, saka pakaala to kamaro'an no Linhoko.''' I 1978 a mihecaan saka safaw toosa a folad, '''midefong ko hitay no Vietnam to Kanpociya, ta micalap to Phnom Penh itini i 1979 a mihecaan saka cecay a folad saka pito a romi'ad. Ona kapot no Sapifalicay a Lekatep no Finawlan no Kamer ato i loma' no Kyosanto a pacoliay i, malaladof a patireng to Sapifalicay a finawlan a Lekatep no Kanpociya, ikor i mapalasawad to koya kacacemleman a pipatay no Kahengangay a Khmer. Malowad koya Kahengangay a Khmer a milaliw to i ka'amis-ka'etip a kalingangan no Kanpociya ato Thailand. Nikawrira oya Kapolonan a Kitakit no Kanpociya i, o pinengeng no kasakitakit i, o nikadipdip no Vietnam, nawhani caay ka pihai no sa'alomanay a kitakit i hekal, saka mitatoy ho koya Kahengangay a Khmer toya kamaro'an no Mincoay a Kanpociya i Linhoko. Kirami i, mapahapinang no hitay no Vietnam a mapawacay ko sakacitati'ih a demak i, masawad to ko picoker no kasakitakit.''' I 1989 a mihecaan saka cecay a folad saka enem a romi'ad, '''miliyas ko polong no finawlan a hitay no Vietnam to Kanpociya. Mafalic ko ngangan noya Kapolongan a Kitakit no Kanpociya o “Kitakit no Kanpociya”, o sakapiala to pihai no kasakitakit. I 1991 a mihecaan, maherek ko masaso'ayaway a laloodan, misawad ko Kanpociya toya cecayay a kasafelaw a pikowan ato harateng no Marekese-Lening. Mafalic ko ngangan noya Sapifalicay a Lekatep no Finawlan no Kanpociya o “Lekatep no Finawlan no Kanpociya”. I 1993 a mihecaan, mapadama no Lekatep no Kasakitakit ko Kanpociya a misingkiw to kitakit no Kanpociya, pakaala ko noya mikihontianay a Fongsinpike a kasafelaw to 45.5% a paya a malasakakaay a kasafelaw, roma i, o nikeridan ci Hon Sen a Lekatep no Finawlan ko sakatosa. Ya nipipatalaw ni Hon Senan to tosaay a kasafelaw i, mahekelong a patireng to malacecay a pikowan no sifo. I 1993 a mihecaan saka siwa a folad saka tosa polo' ira ko sepat a romi'ad, mipatopa ko kayi no Kanpociya to fa'elohay a kinpo, mapatiko haca ko hontian a pikowan ato palahontian a kitakit no Kanpociya to ngangan no kitakit, ta ci Siyanu oya kina toloay to a minokay tayni i kitakit i, patiko haca a malahongti. Ikor noya nipifelih ni Hon Sen to sifo i 1997 a mihecaan saka pito a folad saka lima a romi'ad i, ma'emin a mikuwan ko Lekatep no Finawlan to fa'elohay a sifo. Saikolan to i 1998 a mihecaan saka safaw tosa a folad i, masorar no cilodoay a hitay no Kahengangay a Khmer. Anini sato a mihecahecaan i, marihaday ko syakay no Kanpociya, mapatikol haca ko kicay, macakacakat ko pirarakatan.''' I 2008 a mihecaan saka falo a folad, '''pakaala ko felaw no Finawlan to 90 a kamaro'an itini i saka sepat a pisingkiw no kayi no kitakit. I 2013 a mihecaan saka pito a folad, pakaala ko kasafelaw no Finawlan to 68 a kamaro'an i 123 a polong no kamaro'an, mirocok toya tosa polo' ira ko falo a mihecaan nipikowan ato pikowan to saka lima a Sosiyan. Roma i, pakaala ko pacoliay a kasafelaw no pa'oripay to kitakit to 55 a kamaro'an, ikaka to tosa polo' ira ko enem a kamaro'an nani i 'ayaw no pisingkiw.''' === '''Palapalaan(地理)''' === O dadahal no sera ira ko 181,035 km², o polong no kitakit i,misilsilan maka24 ko etal ato cecay a no Hontian a Tokay, ika’amis malafiyaw ato Tayko, Lyawko, ikatimol i,madado’edo’ ko pala ato Yienan, isakatimol no sa’etipan misi’ayaway to Sinlowan(暹羅灣). O kakaya’ no lislis no riyar ira ko 443 km,ilaloma’ nona kitakit ira ko cecay a fanaw o Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖; Roma a tilid: Tonlé Sap), o pifotingan, pialaan to nanom itini, o saka’orip tamtamdaw.Mahaop ko 20% no polong a sera o liomahan. 24 ko kasaetal sakowan, sepatay aca ko misi’ayaway to riyar a sakowan, tolo ko niyahay pikowan a sakowan, 172 ko mamangay a etal. O tahapinangan a pala i, o isifo’ay nona kitakit a Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖), Pasa ’alo ato nani ka’amis taratimol a mihifalat tona kitakit a Mikong ’alo,isifo’ay no kitakit a dafdaf i,mahaop ko 3/4 no polong a sera no kitakit. O Tonlisa Fanaw ato Mikong ’alo nani tongroh no riyar 100 m ko ka’akawang.sa’akawang sa nani tongroh no riyar i,masakefohkefohay ko pala,o itiraay i sakatimol no sa’etipay a Toko lotok mitifacay to 1500 m ko ka’akawang, nani ka’amisay no sa’etipan taratimol sa no sa’etipan ko do’edo’edo. O itiraay I kawali a Awlar Lotok(Phnom Aural)o sa’akawangay no Kanpociya kitakita, tahiraay to 1771 m ko ka’akawang. === '''Siici(政治)''' === Itiyaay i 1993 mihecan a kinpo tatapangan rikec no kitakit, misetek to faco no kitakit o Hontian Kitakit, masasiiked ko Misanga’ay to rikec, Matayal to Demak ato Misawkitay,toloay ko kasasiiked no sakowan ’icel. O honti i,tahira i patay ko kalasawara’an,kakomodan no sofitay, o tahapinangan no kalacecay no kitakit ato kaira no kitakit a tahadahoc, ira heca ko ’icel mitedal to tata’angay raraw no malofoay tamdaw. Ano cakapakatayal ato ano miholol i romaay kitakit ko honti, o tapang no Fafa’eday Pikaykian no Kitakit ko mamiceror to tayal no honti.Ano mapatay ko honti, o tapang no sifo, kakeridan no tosaay rekad no mipaypayay a Fociyaw, o tapang no Fafa’eday Pikaykian ato Finawlan Pikaykian polong han 9 ko tamdaw misanga’ to iingkay, masasowal a misimsim to mamalahonti nani laloma’an no honti, patireng to fa’elohay a honti. === '''Kicai(經濟)''' === O cecay no polong a cowaho kacomahad ko ’orip a kotakit ko Kanpociya,ira ko 4 a hecek no pili’etanan nona kitakit, oriraan i,o pihololan no lafang, mitelekay to riko’, misaloma ato liomah. Oninian haw i,cowa ka citolas ko fodfod tona kitakit, orasaka, macara ko sapicomahadaw to kicai no kitakit, kalomihecaan a kacomahad no kicai tahiraay aca i 7% ko sa’osi.orasaka, tadamatatifac ko kasasiroma no cipaysoay ato manikaway ko ’orip, o manikaway a tamdaw i,awa ko sapaising, cakapapitilid to ka’emangay,tada awa ko fana’ to maamaan. I 2006 miheca, o mipalafangay a tayni cilafas to 170 ko ofad,[3]2005 miheca makarkar i riyar ko kasolin a simal ato palapalaan a kaso, i 2009 ano ca i 2010 miheca a misatapang paliwal, tata’ang ko pisiwar to kacomahad no kicai no Kanpociya a manga’ay. [1] === '''Tamdaw(人口)''' === O polong a tamdaw no Konpociya ira ko 1550 ofad, o Kanpociya a finacadan mahaop ko 90% ko ka’aloman, ira ho roma a mamangay a finacadan o Kuwaping mahaop ko 1%, o Cing finacadan(Kuwaping a sowal:京族; Roma a tilid:Gin)mahaop ko 9%, o Laos(Kuwaping a sowal:佬族)ato Tay finacadan, ira ho ko masasiromaromaay a mamangay a 20 ko finacadan,oninian i,ira ko ikemoday no lotok a maro’. O lalen no ’orip i, 71.41 ko mihecaan. == '''Sowal(語言)''' == O tamdaw no Kanpociya sahetoay mira’oyay to sowal ato tilid no Kanpociya,ira kono niyah a sa’osi,itini i Kanpociya ikakaay ko katenak no Kanpociya pasasotiri’en ato no Arapiya a sa’osi. O sowal no Kuwaping itini ono Cawco a sowal(Ikiris a sowal: Teochew ano ca Chiuchow),o cecay a sowal no Payrang itini i Taywan.ono niyah a sowal ko hasowal no kasasiromaroma a finacadan. Itiya ho halafin malamicowatan a sokowan no Franso ko Kanpociya, orasaka, o sakatosa a matenakay a sowal ko Franso a sowal, nikawrira, anini sato cowa ka matiya toya i’ayaway ko katenak no Franso a sowal. Tahanini sato i,adihay to ko katayalan cemahad to ko kicai ’aloman ko tayniay a misanga’ to kofa ko Kuwaping a tamadaw, orasaka, matenak ko sowal no Kuwaping ato Ikiris a sowal i Kanpociya. [[Faylo:Kraing_Tbong_VB_01_06_6.JPG|縮圖|[[Faylo:Conbodia2.ogg|縮圖]]niyaro' (Kraing Tbong )]] === '''Pitooran(宗教)''' === O mipaypayay a Fociyaw koni pasetekan malo no kitakit a pitooran, i matini mahaop ko 95% no polong a tamdaw no Kanpociya ko mitooray tonini, sakakaay ko ka’aloman ko mitooray i,o Kanpociya a tamdaw, malecad ato fiyaw a Tayko. O itiniay a Kuwaping ato Cin finacadan o Tacen Fociya(Kuwaping a sowal:大乘佛教;Ikiris a sowal:mahāyāna buddhism), Tinsikyo ato Fa’elohay a Kristoan, o Can finacadan(Kuwaping a sowal:占族;Ikiris a sowal:Urang Campa)[5] [6] o Islan Ciyaw ko pitooran, ira ho cowa ka ’aloman a tamdaw o mitooray to pawidangay. === '''Punka(文化)''' === O sakero no Kanpociya tolo ko kasasiiked:o to’asan sakero, niyaro’ay sakero, ato sapalafang sakero. O tahapinangan no Kanpociya a sakero i,ono to’asan sakero. Adihay ko masariromaromaay a siikeday a pisalaan no lafang itini, o cinganganay i kalokitakit i, itiraay i ka’amis no kitakit a [[Faylo:Fishsale.jpg|縮圖|[[Faylo:Conbodia.ogg|縮圖]]itaminaay paliwal to dafong(Fishsale)]] no hekalay kitakit o Wukoku(Kuwaping a sowal:吳哥窟 [7]Roma a tilid: ʾṅ̥grvt̥t=ʾaṅgaravatta).isasifo’an no kitakit i, tadaadihay ko nipatirengan Fyo pipaypayan, isaka’etipan ira ko Tonlisa Fanaw, o lalen no ’ngongol no nanom ira ko cecay laya’, o kakahad i,ira ko 1,700 km²,manga’ay a pakatamina a minengneng to tataparan. Itini tona fanaw ’aloman ko kalaloma’ hananay ko tamina a ’orip, isakatimol dihekoay ko cidal, toloay ko mihaian no Linheko a rocok no punka no Kanpociya. === '''Tahapinangan a Tilid (參考文獻)''' === [1] 劍浮沙(梵語:Kamboja)是印度列國時代的十六雄國之一,又譯為甘菩遮國。 [2] Relazione del primo viaggio intorno al mondo - Wikisource. it.wikisource.org. [2019-08-07]. (原始內容存檔於2018-11-22) [3] 1.7 million. [2007-07-27]. (原始內容存檔於2013-12-02). [4] 廣西對柬埔寨投資呈爆發式增長 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館)news.xinhuanet.com [5] Andaya, Leonard Y. Leaves of the same tree: trade and ethnicity in the Straits of Melaka. University of Hawaii Press. 2008: 44 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-0-8248-3189-9</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08) [6] Reid, Anthony. Verandah of violence: the background to the Aceh problem. NUS Press. 2006: 8 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-9971-69-331-2</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08). [7] 中國地名委員會. 外国地名译名手册. 商務印書館. 1993: 31. <nowiki>ISBN 7-100-00798-4</nowiki>. Ângkôr Wat 【柬】 吳哥窟; === '''Pikafitan i papotal(外部連結)''' === •(英文)柬埔寨王國 - Cambodia e-Gov •(英文)柬埔寨電子簽證 - Cambodia e-Visa (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(繁體中文)柬埔寨旅遊部官方網站 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(英文)柬埔寨旅遊指南 •(英文)開放式目錄計劃中和柬埔寨相關的內容 •(英文) 維基媒體的柬埔寨地圖集 • 維基導遊上有關柬埔寨(繁體中文)的旅行指南 • 維基導遊上有關柬埔寨(法文)的旅行指南 • 維客旅行上的柬埔寨 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) • OpenStreetMap上有關柬埔寨的地理資訊 •谷歌地圖 am1i51376ctclwq2ks8v465g4r6infm 49144 49143 2026-05-30T11:46:14Z Haratal 3361 49144 wikitext text/x-wiki == Kanpociya Hontian Kitakit(柬埔寨王國) == === ''T'''akaray sowal(概要)''''' === Kanpociya Hontian Kitakit([[kuwaping a sowal]]: 柬埔寨王國) [[Kanpociya sowal]]:高棉語:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; [[Kuwaping sowal]]: 柬埔寨王國), itiraay i [[Faylo:Flag_of_Cambodia.svg|縮圖|Flag of Cambodia]] a Pecihan-Kanatal中南半島,Katimol-Sakawalian Aciya a Korapaw東南亞大陸地區 ko kaitiraan nona [[kitakit]], o syoto tatapangan a tokay o [[Cinpin]](Kanpociya sowal:ក្រុងភ្នំពេញ,Roma a tilid:krong Phnum Pɨñ; Kuwaoing sowal:金邊). O kapot no Linheko ato Katimol-Sakawalian Aciya kitakit a Katatelekan. Isaka’etip no Kanpociya i,malalocokay ato Tayko, isaka’amis no sakawali Malala’eday ato Laoko, isakawali ato sakatimol no sawalian malafiyaw ato Yienan, ikatimol o SinloKihaw(暹羅灣). Hato masadangahay ko pala no Kanpociya,tolo no pasitiraan o tapolo ato tokos, isifo’ o dadahalay a cihenekay dafdaf, ona sera tonini makinatolo no sepat no polong sera no kitakit. Ira ko tata’akay ‘alo Mikong-‘alo(湄公河), ira ho tata’angay a fanaw o Tonglisa-fanaw(Kanpociya sowal:បឹងទន្លេសាប,Roma a tilid:Tonlé Sap; Kuwaping sowal: 洞里薩湖). === '''Nangan no kitakit(國名)''' === O tadangangan no Kanpociya o Kanpociya Hontian Kitakit(Kanpociya sowal:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; Kuwaping sowal:柬埔寨王國)。O 「ព្រះ」hananay i, fangcalay sanay「神聖的」,o 「រាជាណាចក្រ」hananay i,o honti sanay「王國」, o「កម្ពុជា」hananay i,o Kanpociya sanay「柬埔寨」. Ona ngangan tonini i,nani「कम्बोजदेश」(Kambujadeśa)(Ikiris sowal:Sanskrit; Kuwaping sowal:梵語),o maan ko imi nona sowal han i, o 「sera ni Cinfusa 」[1] sanay. Ona ngangan no Kanpociya itini i rikisi no kuwaping itiraay ho i Tonghan(東漢 25-220 mihecaan)iraay to a matilid,nikawrira adihay ko masasiromaromaay a pangangan, tahira to i Min Wanli a mihecahecaan(明朝萬曆) nga’ sacecay sanay to a pangangan to Kanpociya(柬埔寨) . Itini I nitilidan no Sa’etipay-Kitakit i,o misahinahinamay tamdaw ci [[Faylo:Location_Cambodia_ASEAN.svg|縮圖|Location Cambodia ASEAN]] (Italiya sowal:Antonio Pigafetta; Kuwaping sowal:安東尼奧·皮加費塔) o 「Camogia」[2] hananay ningra a pangangan. === Likisi(歷史) === O to’asan a parayrayan a kitakit i Conan-pan-tao ko Kanpociya, matafesiw to ko tosa a patek (2000) a mihecaan ko likisi nira. '''O nalacolan no Payon: I yiesoan to cecay a sici i, i laloma’ no kitakit no Kanpociya i, ira ko Fnan a kitakit, o India ko nipatirengan nangra to tatapangan a pitooran no kitakit, saka mafiyak ko serangawan no India a malenaf. O tatapangan a pikowannan a ningri no Fnan i, o Viyadatapora (Vyadhapura, sowal no Fan: tokay no mi’adopay), itini i ngataay no Polamyen a sakowan no aniniay. Ira ko Meking a tarawadaw, nani saetip kaamisay pasayra i kawali a pasadak to riyar. I sasifoan no sakapito a sici no yiesoan, mapalahedaw no nani ka’amisan a Cenla ko Fnan, ma’atingid koya wawa no hongti no Fnan tayra i Cawa, itira sato a patireng to Santi a hongtian a kitakit.''' Ikor no nikapalahedaw no Cenla to Fnan i, '''matongal ko ’icel no kitakit. Tahira i pikowanan ni Ceyapoman sakacecay i, pakalowid haca cingra a mi’eco to sifo’ay ato ka’amisan a pala no Lawos. O kasalaled a pala i, i ka’amisan tahira i Nancaw, i katimolan i, tahira i rarem no Meking a tarawadaw, mihaop to aniniay a Kanpociya, Lawos ato katimolan no Yienan. Awaay ko teloc ni Ceyapoman sakacecay mamirayray to pikowanan. I kor no nikapatay nira i, o sona  nira ci Ceyatitaywi ko mamalahongti. Fahal sa milafodes ko kitakit, pangangan han no likisi tonini a demak to "O Tarawadaw a Cenla ato Hadhad a Cenla" a kalaloodan, pakarawraw i laloma'an no kitakit.''' I ka’ayaw kaikor no yiesoan no 787 a mihecaan i, '''oya pikowanan a tokay ci Sanpipora no Cidalay a hontian a kitakit i tarawadaw a Cenla, mapeleng a ma'eco no Saliyentra a hongtian a kitakit. Mapacok a mapatay koya hongti ci Mohipotifaman, malepel haca koya wawa no hongti (oya mamalahongti i ikor ci Ceyapoman sakatosa). Nani itiya ho sato, makowanan no i Cawaay a Saliyentra (Santi) a hongtian a kitakit koya tarawadaw a Cenla, tahira i nikalafac ni Ceyapoman sakatosa nani Cawa, ta misiiked cingra a malahongti. Palacecay ci Ceyapoman sakatosa a mikowan to tarawadaw a Cenla ato hadhad a Cenla. Itira i ka’amisan-kawali no Ankor to paka tolo polo' a kongliay i Lici a lotok, saka mipatireng to Ankor a hontian a kitakit.''' O Ankor a hongtian a kitakit, o pangangan han haca to Kemer a hongtian a kitakit, '''tahira i saka safaw tosa a sici i, tadamatedi'ay ko kitakit, tadamakapahay ko serangawan. O kasalaled a pala nira i, mihaop to polong no aniniay a Kanpociya, ato kasa'etal a pala no Taylen, Lawos ato Yienan. I saka safaw tolo a sici i, matenak ko Sancopo a Fociw (Theravada a Fociw) nani Sililanka a tayni. Itini i saka 1430 a mihecaan (saka-lima a mihecaan no Siyande no Min), midefong ko Sinlo to Kanpociya, milikot to tokay no Ankor to pakapito a folad, o sakaheci ko pakapeleng to Ankor. O nika tadamangata no Ankor to Sinlo i, o sakasawad to Ankor, mafolaw tayra i Kinpen a mipatireng to ningri itira. Nani itiya sato, maroray ko 'icel no Kanpociya, misi'ayaw to ka'ayaw ato kaikolan no Yienan ato Sinlo a tosaay a fiyaw a kitakit a midefong, pangangan han tonini a karawrawan a mihecahecaan to "O to'eman a citay". Micalap ko Yienan to la'enoay a Kanpociya (oya sacumodan no Mikong a tarawadaw a pala), oni ko sakamalala'isan a demak.''' Itini i saka 1296 a mihecaan, miocor ko Yincaw ci Cew-takowan a mihilap to Ankor a hongtian a kitakit, '''pakacecay a mihecaan ko nipihilap nira. Pinokay sato i, mitilid ci Cew-takowan to cecay a codad "Cen-la-fong-to-ci", o pisiwkayan no codad to lekakawa no pikowan, sici ato kicay, saki'orip, palapalaan ato fonka. Caay ko pisiwkayan aca ko pi'arawan nira i, ira ho ko sepat a polo' a tadamaanay a liyad. Tahira sato i saka safaw siwa a sici, falicen no tamdaw ko codad to sowal no France, Germany ato inko ato masamaanay a sowal. I ka'ayaw no pikowanan no Fakong to Ankor, o pakakalimelaan a tadamaanay a likisi a codad no Kanpociya.''' O picowatan no France a pikuwan to Indocina, nani 1863 tahira i 1953 a mihecaan, '''micalap ko France a micingcing tonini a pala (O pidefong no Yoropa ato Amirika a kitakit to ni'ecoan a pala). I 1863 a mihecaan, paci'cien no France ko Kanpociya a micingcing, mala o pisimawan a kitakit. I sakatosa a kalaloodan a hekal, nani 1942 a mihecaan tahira i 1945 a mihecaan, micalap ko Ripon to Kanpociya. Ikol no kalaloodan i, itini i 1953 a mihecaan saka safaw cecay a folad saka siwa a romi'ad, misiiked ko Kanpociya a miliyas to pikowan no France. Satapang i, o pikuwan no hongti, o sakacecayay a hongtian a kitakit no Kanpociya, itini i pikowan ni Siyanoan i, o kitenokay ko sapikowan.''' Miteka i tenok no 1960 a mihecaan, '''ona toloay a ci’icelay a kitakit, o Congko, o Amirika ato o Solin, mapolong a midefong tonini a Indocina a pala a micowat ato mikowan. Mafiyok ko nikakemet no kasakitakit ato kalaloodan no Vietnam i, malalood ko laloma'ay no Kanpociya. Itini i 1970 a mihecaan saka tolo a folad saka safaw falo a romi'ad, ci Lon Nol a Ciyancin, oya mikiAmirikaay ko faloco' nira, mifodfod to sifo, mipalasawad to sakahontian a patireng to Kapolongan a Kitakit no Khmer. Roma i, o mikiCongkoay ci Siyano a honti i, pasonolay tarira i Beijing a maro'. I kalaloodan no Vietnam i, malala'is ko hitay no timolay a Vietnam, hitay no Amirika, sifoay ni Lon Nol a hitay ato hitay no amisay a Vietnam (o Kahengangay a Khmer a hitay), ta pakatati'ih to 'orip no finawlan i laloma' no Kanpociya.''' Itini i 1975 a mihecaan saka sepat a folad saka safaw pito a romi'ad, '''ikor no piliyas no hitay no Amirika to ningri no Kanpociya i Phnom Penh i, mi'eco ko nikeridan ni Pol Pot a congsoci no Kyosanto no Kanpociya a Kahengangay a Khmer toya ningri, patireng to Mincoay a Kanpociya a sifo. Oya hongti ci Siyano i, nani Pyongyang no Codang a patatikor a minokay i kitakit, nikawrira kalamkam sa marofo no Kahengangay a Khmer a hitay. Itini i 1976 a mihecaan saka pito a folad saka enem a romi'ad, o malacitodongay a mikowan no Kahengangay a Khmer ci Pol Pot i, mipalasawad to payso, milalap to finawlan nani tokay a patayra i papotal, paci'ci nira a papisaomah ato mipacok to cifana'ay a tamdaw. Itini i pikuwanan nira to tolo a mihecaan falo a folad i, mifatol cingra to kacacemleman a pikuwan. O nika cahif, nika roray, lifong ato makari'angay a masamaanay a pades ko sapipatayan to kalilima no finawlan i kitakit, o cecay no sakacipadesan ko ci'edesay ato makari'angay a nikademakan no tamdaw i saka 20 a sici. I pakayniay to papotal a kitakit i, o pikuwan ni Pol Pot no Kahengangay a Khmer i, o nika fangafan to sifo no Vietnam i kalingangan no Vietnam itiya ho a karawrawan, mangalef midefong to sakowan no pala no Vietnam ato milomek to finawlan no Vietnam. O nika masasiwidawidang to kapolonan a kitakit no Cukoku i, roma i, kalatatiih no Congko ato Russia, saka malaladof ko Kanpociya to Cukoku a milifet to Vietnam ato Sulin. Oya Mincoay a Kanpociya i, pakacoker ko Linhoko a misimaw, saka pakaala to kamaro'an no Linhoko.''' I 1978 a mihecaan saka safaw toosa a folad, '''midefong ko hitay no Vietnam to Kanpociya, ta micalap to Phnom Penh itini i 1979 a mihecaan saka cecay a folad saka pito a romi'ad. Ona kapot no Sapifalicay a Lekatep no Finawlan no Kamer ato i loma' no Kyosanto a pacoliay i, malaladof a patireng to Sapifalicay a finawlan a Lekatep no Kanpociya, ikor i mapalasawad to koya kacacemleman a pipatay no Kahengangay a Khmer. Malowad koya Kahengangay a Khmer a milaliw to i ka'amis-ka'etip a kalingangan no Kanpociya ato Thailand. Nikawrira oya Kapolonan a Kitakit no Kanpociya i, o pinengeng no kasakitakit i, o nikadipdip no Vietnam, nawhani caay ka pihai no sa'alomanay a kitakit i hekal, saka mitatoy ho koya Kahengangay a Khmer toya kamaro'an no Mincoay a Kanpociya i Linhoko. Kirami i, mapahapinang no hitay no Vietnam a mapawacay ko sakacitati'ih a demak i, masawad to ko picoker no kasakitakit.''' I 1989 a mihecaan saka cecay a folad saka enem a romi'ad, '''miliyas ko polong no finawlan a hitay no Vietnam to Kanpociya. Mafalic ko ngangan noya Kapolongan a Kitakit no Kanpociya o “Kitakit no Kanpociya”, o sakapiala to pihai no kasakitakit. I 1991 a mihecaan, maherek ko masaso'ayaway a laloodan, misawad ko Kanpociya toya cecayay a kasafelaw a pikowan ato harateng no Marekese-Lening. Mafalic ko ngangan noya Sapifalicay a Lekatep no Finawlan no Kanpociya o “Lekatep no Finawlan no Kanpociya”. I 1993 a mihecaan, mapadama no Lekatep no Kasakitakit ko Kanpociya a misingkiw to kitakit no Kanpociya, pakaala ko noya mikihontianay a Fongsinpike a kasafelaw to 45.5% a paya a malasakakaay a kasafelaw, roma i, o nikeridan ci Hon Sen a Lekatep no Finawlan ko sakatosa. Ya nipipatalaw ni Hon Senan to tosaay a kasafelaw i, mahekelong a patireng to malacecay a pikowan no sifo. I 1993 a mihecaan saka siwa a folad saka tosa polo' ira ko sepat a romi'ad, mipatopa ko kayi no Kanpociya to fa'elohay a kinpo, mapatiko haca ko hontian a pikowan ato palahontian a kitakit no Kanpociya to ngangan no kitakit, ta ci Siyanu oya kina toloay to a minokay tayni i kitakit i, patiko haca a malahongti. Ikor noya nipifelih ni Hon Sen to sifo i 1997 a mihecaan saka pito a folad saka lima a romi'ad i, ma'emin a mikuwan ko Lekatep no Finawlan to fa'elohay a sifo. Saikolan to i 1998 a mihecaan saka safaw tosa a folad i, masorar no cilodoay a hitay no Kahengangay a Khmer. Anini sato a mihecahecaan i, marihaday ko syakay no Kanpociya, mapatikol haca ko kicay, macakacakat ko pirarakatan.''' I 2008 a mihecaan saka falo a folad, '''pakaala ko felaw no Finawlan to 90 a kamaro'an itini i saka sepat a pisingkiw no kayi no kitakit. I 2013 a mihecaan saka pito a folad, pakaala ko kasafelaw no Finawlan to 68 a kamaro'an i 123 a polong no kamaro'an, mirocok toya tosa polo' ira ko falo a mihecaan nipikowan ato pikowan to saka lima a Sosiyan. Roma i, pakaala ko pacoliay a kasafelaw no pa'oripay to kitakit to 55 a kamaro'an, ikaka to tosa polo' ira ko enem a kamaro'an nani i 'ayaw no pisingkiw.''' I 2017 a mihecaan saka mo'etep a folad, === '''Palapalaan(地理)''' === O dadahal no sera ira ko 181,035 km², o polong no kitakit i,misilsilan maka24 ko etal ato cecay a no Hontian a Tokay, ika’amis malafiyaw ato Tayko, Lyawko, ikatimol i,madado’edo’ ko pala ato Yienan, isakatimol no sa’etipan misi’ayaway to Sinlowan(暹羅灣). O kakaya’ no lislis no riyar ira ko 443 km,ilaloma’ nona kitakit ira ko cecay a fanaw o Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖; Roma a tilid: Tonlé Sap), o pifotingan, pialaan to nanom itini, o saka’orip tamtamdaw.Mahaop ko 20% no polong a sera o liomahan. 24 ko kasaetal sakowan, sepatay aca ko misi’ayaway to riyar a sakowan, tolo ko niyahay pikowan a sakowan, 172 ko mamangay a etal. O tahapinangan a pala i, o isifo’ay nona kitakit a Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖), Pasa ’alo ato nani ka’amis taratimol a mihifalat tona kitakit a Mikong ’alo,isifo’ay no kitakit a dafdaf i,mahaop ko 3/4 no polong a sera no kitakit. O Tonlisa Fanaw ato Mikong ’alo nani tongroh no riyar 100 m ko ka’akawang.sa’akawang sa nani tongroh no riyar i,masakefohkefohay ko pala,o itiraay i sakatimol no sa’etipay a Toko lotok mitifacay to 1500 m ko ka’akawang, nani ka’amisay no sa’etipan taratimol sa no sa’etipan ko do’edo’edo. O itiraay I kawali a Awlar Lotok(Phnom Aural)o sa’akawangay no Kanpociya kitakita, tahiraay to 1771 m ko ka’akawang. === '''Siici(政治)''' === Itiyaay i 1993 mihecan a kinpo tatapangan rikec no kitakit, misetek to faco no kitakit o Hontian Kitakit, masasiiked ko Misanga’ay to rikec, Matayal to Demak ato Misawkitay,toloay ko kasasiiked no sakowan ’icel. O honti i,tahira i patay ko kalasawara’an,kakomodan no sofitay, o tahapinangan no kalacecay no kitakit ato kaira no kitakit a tahadahoc, ira heca ko ’icel mitedal to tata’angay raraw no malofoay tamdaw. Ano cakapakatayal ato ano miholol i romaay kitakit ko honti, o tapang no Fafa’eday Pikaykian no Kitakit ko mamiceror to tayal no honti.Ano mapatay ko honti, o tapang no sifo, kakeridan no tosaay rekad no mipaypayay a Fociyaw, o tapang no Fafa’eday Pikaykian ato Finawlan Pikaykian polong han 9 ko tamdaw misanga’ to iingkay, masasowal a misimsim to mamalahonti nani laloma’an no honti, patireng to fa’elohay a honti. === '''Kicai(經濟)''' === O cecay no polong a cowaho kacomahad ko ’orip a kotakit ko Kanpociya,ira ko 4 a hecek no pili’etanan nona kitakit, oriraan i,o pihololan no lafang, mitelekay to riko’, misaloma ato liomah. Oninian haw i,cowa ka citolas ko fodfod tona kitakit, orasaka, macara ko sapicomahadaw to kicai no kitakit, kalomihecaan a kacomahad no kicai tahiraay aca i 7% ko sa’osi.orasaka, tadamatatifac ko kasasiroma no cipaysoay ato manikaway ko ’orip, o manikaway a tamdaw i,awa ko sapaising, cakapapitilid to ka’emangay,tada awa ko fana’ to maamaan. I 2006 miheca, o mipalafangay a tayni cilafas to 170 ko ofad,[3]2005 miheca makarkar i riyar ko kasolin a simal ato palapalaan a kaso, i 2009 ano ca i 2010 miheca a misatapang paliwal, tata’ang ko pisiwar to kacomahad no kicai no Kanpociya a manga’ay. [1] === '''Tamdaw(人口)''' === O polong a tamdaw no Konpociya ira ko 1550 ofad, o Kanpociya a finacadan mahaop ko 90% ko ka’aloman, ira ho roma a mamangay a finacadan o Kuwaping mahaop ko 1%, o Cing finacadan(Kuwaping a sowal:京族; Roma a tilid:Gin)mahaop ko 9%, o Laos(Kuwaping a sowal:佬族)ato Tay finacadan, ira ho ko masasiromaromaay a mamangay a 20 ko finacadan,oninian i,ira ko ikemoday no lotok a maro’. O lalen no ’orip i, 71.41 ko mihecaan. == '''Sowal(語言)''' == O tamdaw no Kanpociya sahetoay mira’oyay to sowal ato tilid no Kanpociya,ira kono niyah a sa’osi,itini i Kanpociya ikakaay ko katenak no Kanpociya pasasotiri’en ato no Arapiya a sa’osi. O sowal no Kuwaping itini ono Cawco a sowal(Ikiris a sowal: Teochew ano ca Chiuchow),o cecay a sowal no Payrang itini i Taywan.ono niyah a sowal ko hasowal no kasasiromaroma a finacadan. Itiya ho halafin malamicowatan a sokowan no Franso ko Kanpociya, orasaka, o sakatosa a matenakay a sowal ko Franso a sowal, nikawrira, anini sato cowa ka matiya toya i’ayaway ko katenak no Franso a sowal. Tahanini sato i,adihay to ko katayalan cemahad to ko kicai ’aloman ko tayniay a misanga’ to kofa ko Kuwaping a tamadaw, orasaka, matenak ko sowal no Kuwaping ato Ikiris a sowal i Kanpociya. [[Faylo:Kraing_Tbong_VB_01_06_6.JPG|縮圖|[[Faylo:Conbodia2.ogg|縮圖]]niyaro' (Kraing Tbong )]] === '''Pitooran(宗教)''' === O mipaypayay a Fociyaw koni pasetekan malo no kitakit a pitooran, i matini mahaop ko 95% no polong a tamdaw no Kanpociya ko mitooray tonini, sakakaay ko ka’aloman ko mitooray i,o Kanpociya a tamdaw, malecad ato fiyaw a Tayko. O itiniay a Kuwaping ato Cin finacadan o Tacen Fociya(Kuwaping a sowal:大乘佛教;Ikiris a sowal:mahāyāna buddhism), Tinsikyo ato Fa’elohay a Kristoan, o Can finacadan(Kuwaping a sowal:占族;Ikiris a sowal:Urang Campa)[5] [6] o Islan Ciyaw ko pitooran, ira ho cowa ka ’aloman a tamdaw o mitooray to pawidangay. === '''Punka(文化)''' === O sakero no Kanpociya tolo ko kasasiiked:o to’asan sakero, niyaro’ay sakero, ato sapalafang sakero. O tahapinangan no Kanpociya a sakero i,ono to’asan sakero. Adihay ko masariromaromaay a siikeday a pisalaan no lafang itini, o cinganganay i kalokitakit i, itiraay i ka’amis no kitakit a [[Faylo:Fishsale.jpg|縮圖|[[Faylo:Conbodia.ogg|縮圖]]itaminaay paliwal to dafong(Fishsale)]] no hekalay kitakit o Wukoku(Kuwaping a sowal:吳哥窟 [7]Roma a tilid: ʾṅ̥grvt̥t=ʾaṅgaravatta).isasifo’an no kitakit i, tadaadihay ko nipatirengan Fyo pipaypayan, isaka’etipan ira ko Tonlisa Fanaw, o lalen no ’ngongol no nanom ira ko cecay laya’, o kakahad i,ira ko 1,700 km²,manga’ay a pakatamina a minengneng to tataparan. Itini tona fanaw ’aloman ko kalaloma’ hananay ko tamina a ’orip, isakatimol dihekoay ko cidal, toloay ko mihaian no Linheko a rocok no punka no Kanpociya. === '''Tahapinangan a Tilid (參考文獻)''' === [1] 劍浮沙(梵語:Kamboja)是印度列國時代的十六雄國之一,又譯為甘菩遮國。 [2] Relazione del primo viaggio intorno al mondo - Wikisource. it.wikisource.org. [2019-08-07]. (原始內容存檔於2018-11-22) [3] 1.7 million. [2007-07-27]. (原始內容存檔於2013-12-02). [4] 廣西對柬埔寨投資呈爆發式增長 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館)news.xinhuanet.com [5] Andaya, Leonard Y. Leaves of the same tree: trade and ethnicity in the Straits of Melaka. University of Hawaii Press. 2008: 44 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-0-8248-3189-9</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08) [6] Reid, Anthony. Verandah of violence: the background to the Aceh problem. NUS Press. 2006: 8 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-9971-69-331-2</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08). [7] 中國地名委員會. 外国地名译名手册. 商務印書館. 1993: 31. <nowiki>ISBN 7-100-00798-4</nowiki>. Ângkôr Wat 【柬】 吳哥窟; === '''Pikafitan i papotal(外部連結)''' === •(英文)柬埔寨王國 - Cambodia e-Gov •(英文)柬埔寨電子簽證 - Cambodia e-Visa (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(繁體中文)柬埔寨旅遊部官方網站 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(英文)柬埔寨旅遊指南 •(英文)開放式目錄計劃中和柬埔寨相關的內容 •(英文) 維基媒體的柬埔寨地圖集 • 維基導遊上有關柬埔寨(繁體中文)的旅行指南 • 維基導遊上有關柬埔寨(法文)的旅行指南 • 維客旅行上的柬埔寨 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) • OpenStreetMap上有關柬埔寨的地理資訊 •谷歌地圖 5kswq7b6aq5e6stx3vmtevqz1nrf71v 49145 49144 2026-05-30T11:47:08Z Haratal 3361 49145 wikitext text/x-wiki == Kanpociya Hontian Kitakit(柬埔寨王國) == === ''T'''akaray sowal(概要)''''' === Kanpociya Hontian Kitakit([[kuwaping a sowal]]: 柬埔寨王國) [[Kanpociya sowal]]:高棉語:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; [[Kuwaping sowal]]: 柬埔寨王國), itiraay i [[Faylo:Flag_of_Cambodia.svg|縮圖|Flag of Cambodia]] a Pecihan-Kanatal中南半島,Katimol-Sakawalian Aciya a Korapaw東南亞大陸地區 ko kaitiraan nona [[kitakit]], o syoto tatapangan a tokay o [[Cinpin]](Kanpociya sowal:ក្រុងភ្នំពេញ,Roma a tilid:krong Phnum Pɨñ; Kuwaoing sowal:金邊). O kapot no Linheko ato Katimol-Sakawalian Aciya kitakit a Katatelekan. Isaka’etip no Kanpociya i,malalocokay ato Tayko, isaka’amis no sakawali Malala’eday ato Laoko, isakawali ato sakatimol no sawalian malafiyaw ato Yienan, ikatimol o SinloKihaw(暹羅灣). Hato masadangahay ko pala no Kanpociya,tolo no pasitiraan o tapolo ato tokos, isifo’ o dadahalay a cihenekay dafdaf, ona sera tonini makinatolo no sepat no polong sera no kitakit. Ira ko tata’akay ‘alo Mikong-‘alo(湄公河), ira ho tata’angay a fanaw o Tonglisa-fanaw(Kanpociya sowal:បឹងទន្លេសាប,Roma a tilid:Tonlé Sap; Kuwaping sowal: 洞里薩湖). === '''Nangan no kitakit(國名)''' === O tadangangan no Kanpociya o Kanpociya Hontian Kitakit(Kanpociya sowal:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; Kuwaping sowal:柬埔寨王國)。O 「ព្រះ」hananay i, fangcalay sanay「神聖的」,o 「រាជាណាចក្រ」hananay i,o honti sanay「王國」, o「កម្ពុជា」hananay i,o Kanpociya sanay「柬埔寨」. Ona ngangan tonini i,nani「कम्बोजदेश」(Kambujadeśa)(Ikiris sowal:Sanskrit; Kuwaping sowal:梵語),o maan ko imi nona sowal han i, o 「sera ni Cinfusa 」[1] sanay. Ona ngangan no Kanpociya itini i rikisi no kuwaping itiraay ho i Tonghan(東漢 25-220 mihecaan)iraay to a matilid,nikawrira adihay ko masasiromaromaay a pangangan, tahira to i Min Wanli a mihecahecaan(明朝萬曆) nga’ sacecay sanay to a pangangan to Kanpociya(柬埔寨) . Itini I nitilidan no Sa’etipay-Kitakit i,o misahinahinamay tamdaw ci [[Faylo:Location_Cambodia_ASEAN.svg|縮圖|Location Cambodia ASEAN]] (Italiya sowal:Antonio Pigafetta; Kuwaping sowal:安東尼奧·皮加費塔) o 「Camogia」[2] hananay ningra a pangangan. === Likisi(歷史) === O to’asan a parayrayan a kitakit i Conan-pan-tao ko Kanpociya, matafesiw to ko tosa a patek (2000) a mihecaan ko likisi nira. '''O nalacolan no Payon: I yiesoan to cecay a sici i, i laloma’ no kitakit no Kanpociya i, ira ko Fnan a kitakit, o India ko nipatirengan nangra to tatapangan a pitooran no kitakit, saka mafiyak ko serangawan no India a malenaf. O tatapangan a pikowannan a ningri no Fnan i, o Viyadatapora (Vyadhapura, sowal no Fan: tokay no mi’adopay), itini i ngataay no Polamyen a sakowan no aniniay. Ira ko Meking a tarawadaw, nani saetip kaamisay pasayra i kawali a pasadak to riyar. I sasifoan no sakapito a sici no yiesoan, mapalahedaw no nani ka’amisan a Cenla ko Fnan, ma’atingid koya wawa no hongti no Fnan tayra i Cawa, itira sato a patireng to Santi a hongtian a kitakit.''' Ikor no nikapalahedaw no Cenla to Fnan i, '''matongal ko ’icel no kitakit. Tahira i pikowanan ni Ceyapoman sakacecay i, pakalowid haca cingra a mi’eco to sifo’ay ato ka’amisan a pala no Lawos. O kasalaled a pala i, i ka’amisan tahira i Nancaw, i katimolan i, tahira i rarem no Meking a tarawadaw, mihaop to aniniay a Kanpociya, Lawos ato katimolan no Yienan. Awaay ko teloc ni Ceyapoman sakacecay mamirayray to pikowanan. I kor no nikapatay nira i, o sona  nira ci Ceyatitaywi ko mamalahongti. Fahal sa milafodes ko kitakit, pangangan han no likisi tonini a demak to "O Tarawadaw a Cenla ato Hadhad a Cenla" a kalaloodan, pakarawraw i laloma'an no kitakit.''' I ka’ayaw kaikor no yiesoan no 787 a mihecaan i, '''oya pikowanan a tokay ci Sanpipora no Cidalay a hontian a kitakit i tarawadaw a Cenla, mapeleng a ma'eco no Saliyentra a hongtian a kitakit. Mapacok a mapatay koya hongti ci Mohipotifaman, malepel haca koya wawa no hongti (oya mamalahongti i ikor ci Ceyapoman sakatosa). Nani itiya ho sato, makowanan no i Cawaay a Saliyentra (Santi) a hongtian a kitakit koya tarawadaw a Cenla, tahira i nikalafac ni Ceyapoman sakatosa nani Cawa, ta misiiked cingra a malahongti. Palacecay ci Ceyapoman sakatosa a mikowan to tarawadaw a Cenla ato hadhad a Cenla. Itira i ka’amisan-kawali no Ankor to paka tolo polo' a kongliay i Lici a lotok, saka mipatireng to Ankor a hontian a kitakit.''' O Ankor a hongtian a kitakit, o pangangan han haca to Kemer a hongtian a kitakit, '''tahira i saka safaw tosa a sici i, tadamatedi'ay ko kitakit, tadamakapahay ko serangawan. O kasalaled a pala nira i, mihaop to polong no aniniay a Kanpociya, ato kasa'etal a pala no Taylen, Lawos ato Yienan. I saka safaw tolo a sici i, matenak ko Sancopo a Fociw (Theravada a Fociw) nani Sililanka a tayni. Itini i saka 1430 a mihecaan (saka-lima a mihecaan no Siyande no Min), midefong ko Sinlo to Kanpociya, milikot to tokay no Ankor to pakapito a folad, o sakaheci ko pakapeleng to Ankor. O nika tadamangata no Ankor to Sinlo i, o sakasawad to Ankor, mafolaw tayra i Kinpen a mipatireng to ningri itira. Nani itiya sato, maroray ko 'icel no Kanpociya, misi'ayaw to ka'ayaw ato kaikolan no Yienan ato Sinlo a tosaay a fiyaw a kitakit a midefong, pangangan han tonini a karawrawan a mihecahecaan to "O to'eman a citay". Micalap ko Yienan to la'enoay a Kanpociya (oya sacumodan no Mikong a tarawadaw a pala), oni ko sakamalala'isan a demak.''' Itini i saka 1296 a mihecaan, miocor ko Yincaw ci Cew-takowan a mihilap to Ankor a hongtian a kitakit, '''pakacecay a mihecaan ko nipihilap nira. Pinokay sato i, mitilid ci Cew-takowan to cecay a codad "Cen-la-fong-to-ci", o pisiwkayan no codad to lekakawa no pikowan, sici ato kicay, saki'orip, palapalaan ato fonka. Caay ko pisiwkayan aca ko pi'arawan nira i, ira ho ko sepat a polo' a tadamaanay a liyad. Tahira sato i saka safaw siwa a sici, falicen no tamdaw ko codad to sowal no France, Germany ato inko ato masamaanay a sowal. I ka'ayaw no pikowanan no Fakong to Ankor, o pakakalimelaan a tadamaanay a likisi a codad no Kanpociya.''' O picowatan no France a pikuwan to Indocina, nani 1863 tahira i 1953 a mihecaan, '''micalap ko France a micingcing tonini a pala (O pidefong no Yoropa ato Amirika a kitakit to ni'ecoan a pala). I 1863 a mihecaan, paci'cien no France ko Kanpociya a micingcing, mala o pisimawan a kitakit. I sakatosa a kalaloodan a hekal, nani 1942 a mihecaan tahira i 1945 a mihecaan, micalap ko Ripon to Kanpociya. Ikol no kalaloodan i, itini i 1953 a mihecaan saka safaw cecay a folad saka siwa a romi'ad, misiiked ko Kanpociya a miliyas to pikowan no France. Satapang i, o pikuwan no hongti, o sakacecayay a hongtian a kitakit no Kanpociya, itini i pikowan ni Siyanoan i, o kitenokay ko sapikowan.''' Miteka i tenok no 1960 a mihecaan, '''ona toloay a ci’icelay a kitakit, o Congko, o Amirika ato o Solin, mapolong a midefong tonini a Indocina a pala a micowat ato mikowan. Mafiyok ko nikakemet no kasakitakit ato kalaloodan no Vietnam i, malalood ko laloma'ay no Kanpociya. Itini i 1970 a mihecaan saka tolo a folad saka safaw falo a romi'ad, ci Lon Nol a Ciyancin, oya mikiAmirikaay ko faloco' nira, mifodfod to sifo, mipalasawad to sakahontian a patireng to Kapolongan a Kitakit no Khmer. Roma i, o mikiCongkoay ci Siyano a honti i, pasonolay tarira i Beijing a maro'. I kalaloodan no Vietnam i, malala'is ko hitay no timolay a Vietnam, hitay no Amirika, sifoay ni Lon Nol a hitay ato hitay no amisay a Vietnam (o Kahengangay a Khmer a hitay), ta pakatati'ih to 'orip no finawlan i laloma' no Kanpociya.''' Itini i 1975 a mihecaan saka sepat a folad saka safaw pito a romi'ad, '''ikor no piliyas no hitay no Amirika to ningri no Kanpociya i Phnom Penh i, mi'eco ko nikeridan ni Pol Pot a congsoci no Kyosanto no Kanpociya a Kahengangay a Khmer toya ningri, patireng to Mincoay a Kanpociya a sifo. Oya hongti ci Siyano i, nani Pyongyang no Codang a patatikor a minokay i kitakit, nikawrira kalamkam sa marofo no Kahengangay a Khmer a hitay. Itini i 1976 a mihecaan saka pito a folad saka enem a romi'ad, o malacitodongay a mikowan no Kahengangay a Khmer ci Pol Pot i, mipalasawad to payso, milalap to finawlan nani tokay a patayra i papotal, paci'ci nira a papisaomah ato mipacok to cifana'ay a tamdaw. Itini i pikuwanan nira to tolo a mihecaan falo a folad i, mifatol cingra to kacacemleman a pikuwan. O nika cahif, nika roray, lifong ato makari'angay a masamaanay a pades ko sapipatayan to kalilima no finawlan i kitakit, o cecay no sakacipadesan ko ci'edesay ato makari'angay a nikademakan no tamdaw i saka 20 a sici. I pakayniay to papotal a kitakit i, o pikuwan ni Pol Pot no Kahengangay a Khmer i, o nika fangafan to sifo no Vietnam i kalingangan no Vietnam itiya ho a karawrawan, mangalef midefong to sakowan no pala no Vietnam ato milomek to finawlan no Vietnam. O nika masasiwidawidang to kapolonan a kitakit no Cukoku i, roma i, kalatatiih no Congko ato Russia, saka malaladof ko Kanpociya to Cukoku a milifet to Vietnam ato Sulin. Oya Mincoay a Kanpociya i, pakacoker ko Linhoko a misimaw, saka pakaala to kamaro'an no Linhoko.''' I 1978 a mihecaan saka safaw toosa a folad, '''midefong ko hitay no Vietnam to Kanpociya, ta micalap to Phnom Penh itini i 1979 a mihecaan saka cecay a folad saka pito a romi'ad. Ona kapot no Sapifalicay a Lekatep no Finawlan no Kamer ato i loma' no Kyosanto a pacoliay i, malaladof a patireng to Sapifalicay a finawlan a Lekatep no Kanpociya, ikor i mapalasawad to koya kacacemleman a pipatay no Kahengangay a Khmer. Malowad koya Kahengangay a Khmer a milaliw to i ka'amis-ka'etip a kalingangan no Kanpociya ato Thailand. Nikawrira oya Kapolonan a Kitakit no Kanpociya i, o pinengeng no kasakitakit i, o nikadipdip no Vietnam, nawhani caay ka pihai no sa'alomanay a kitakit i hekal, saka mitatoy ho koya Kahengangay a Khmer toya kamaro'an no Mincoay a Kanpociya i Linhoko. Kirami i, mapahapinang no hitay no Vietnam a mapawacay ko sakacitati'ih a demak i, masawad to ko picoker no kasakitakit.''' I 1989 a mihecaan saka cecay a folad saka enem a romi'ad, '''miliyas ko polong no finawlan a hitay no Vietnam to Kanpociya. Mafalic ko ngangan noya Kapolongan a Kitakit no Kanpociya o “Kitakit no Kanpociya”, o sakapiala to pihai no kasakitakit. I 1991 a mihecaan, maherek ko masaso'ayaway a laloodan, misawad ko Kanpociya toya cecayay a kasafelaw a pikowan ato harateng no Marekese-Lening. Mafalic ko ngangan noya Sapifalicay a Lekatep no Finawlan no Kanpociya o “Lekatep no Finawlan no Kanpociya”. I 1993 a mihecaan, mapadama no Lekatep no Kasakitakit ko Kanpociya a misingkiw to kitakit no Kanpociya, pakaala ko noya mikihontianay a Fongsinpike a kasafelaw to 45.5% a paya a malasakakaay a kasafelaw, roma i, o nikeridan ci Hon Sen a Lekatep no Finawlan ko sakatosa. Ya nipipatalaw ni Hon Senan to tosaay a kasafelaw i, mahekelong a patireng to malacecay a pikowan no sifo. I 1993 a mihecaan saka siwa a folad saka tosa polo' ira ko sepat a romi'ad, mipatopa ko kayi no Kanpociya to fa'elohay a kinpo, mapatiko haca ko hontian a pikowan ato palahontian a kitakit no Kanpociya to ngangan no kitakit, ta ci Siyanu oya kina toloay to a minokay tayni i kitakit i, patiko haca a malahongti. Ikor noya nipifelih ni Hon Sen to sifo i 1997 a mihecaan saka pito a folad saka lima a romi'ad i, ma'emin a mikuwan ko Lekatep no Finawlan to fa'elohay a sifo. Saikolan to i 1998 a mihecaan saka safaw tosa a folad i, masorar no cilodoay a hitay no Kahengangay a Khmer. Anini sato a mihecahecaan i, marihaday ko syakay no Kanpociya, mapatikol haca ko kicay, macakacakat ko pirarakatan.''' I 2008 a mihecaan saka falo a folad, '''pakaala ko felaw no Finawlan to 90 a kamaro'an itini i saka sepat a pisingkiw no kayi no kitakit. I 2013 a mihecaan saka pito a folad, pakaala ko kasafelaw no Finawlan to 68 a kamaro'an i 123 a polong no kamaro'an, mirocok toya tosa polo' ira ko falo a mihecaan nipikowan ato pikowan to saka lima a Sosiyan. Roma i, pakaala ko pacoliay a kasafelaw no pa'oripay to kitakit to 55 a kamaro'an, ikaka to tosa polo' ira ko enem a kamaro'an nani i 'ayaw no pisingkiw.''' I 2017 a mihecaan saka mo'etep a folad, '''pasawkit ko sifo no Kanpociya toya kasafelaw no pa'oripay to kitakit itira i satakaray a pisawkitan,''' === '''Palapalaan(地理)''' === O dadahal no sera ira ko 181,035 km², o polong no kitakit i,misilsilan maka24 ko etal ato cecay a no Hontian a Tokay, ika’amis malafiyaw ato Tayko, Lyawko, ikatimol i,madado’edo’ ko pala ato Yienan, isakatimol no sa’etipan misi’ayaway to Sinlowan(暹羅灣). O kakaya’ no lislis no riyar ira ko 443 km,ilaloma’ nona kitakit ira ko cecay a fanaw o Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖; Roma a tilid: Tonlé Sap), o pifotingan, pialaan to nanom itini, o saka’orip tamtamdaw.Mahaop ko 20% no polong a sera o liomahan. 24 ko kasaetal sakowan, sepatay aca ko misi’ayaway to riyar a sakowan, tolo ko niyahay pikowan a sakowan, 172 ko mamangay a etal. O tahapinangan a pala i, o isifo’ay nona kitakit a Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖), Pasa ’alo ato nani ka’amis taratimol a mihifalat tona kitakit a Mikong ’alo,isifo’ay no kitakit a dafdaf i,mahaop ko 3/4 no polong a sera no kitakit. O Tonlisa Fanaw ato Mikong ’alo nani tongroh no riyar 100 m ko ka’akawang.sa’akawang sa nani tongroh no riyar i,masakefohkefohay ko pala,o itiraay i sakatimol no sa’etipay a Toko lotok mitifacay to 1500 m ko ka’akawang, nani ka’amisay no sa’etipan taratimol sa no sa’etipan ko do’edo’edo. O itiraay I kawali a Awlar Lotok(Phnom Aural)o sa’akawangay no Kanpociya kitakita, tahiraay to 1771 m ko ka’akawang. === '''Siici(政治)''' === Itiyaay i 1993 mihecan a kinpo tatapangan rikec no kitakit, misetek to faco no kitakit o Hontian Kitakit, masasiiked ko Misanga’ay to rikec, Matayal to Demak ato Misawkitay,toloay ko kasasiiked no sakowan ’icel. O honti i,tahira i patay ko kalasawara’an,kakomodan no sofitay, o tahapinangan no kalacecay no kitakit ato kaira no kitakit a tahadahoc, ira heca ko ’icel mitedal to tata’angay raraw no malofoay tamdaw. Ano cakapakatayal ato ano miholol i romaay kitakit ko honti, o tapang no Fafa’eday Pikaykian no Kitakit ko mamiceror to tayal no honti.Ano mapatay ko honti, o tapang no sifo, kakeridan no tosaay rekad no mipaypayay a Fociyaw, o tapang no Fafa’eday Pikaykian ato Finawlan Pikaykian polong han 9 ko tamdaw misanga’ to iingkay, masasowal a misimsim to mamalahonti nani laloma’an no honti, patireng to fa’elohay a honti. === '''Kicai(經濟)''' === O cecay no polong a cowaho kacomahad ko ’orip a kotakit ko Kanpociya,ira ko 4 a hecek no pili’etanan nona kitakit, oriraan i,o pihololan no lafang, mitelekay to riko’, misaloma ato liomah. Oninian haw i,cowa ka citolas ko fodfod tona kitakit, orasaka, macara ko sapicomahadaw to kicai no kitakit, kalomihecaan a kacomahad no kicai tahiraay aca i 7% ko sa’osi.orasaka, tadamatatifac ko kasasiroma no cipaysoay ato manikaway ko ’orip, o manikaway a tamdaw i,awa ko sapaising, cakapapitilid to ka’emangay,tada awa ko fana’ to maamaan. I 2006 miheca, o mipalafangay a tayni cilafas to 170 ko ofad,[3]2005 miheca makarkar i riyar ko kasolin a simal ato palapalaan a kaso, i 2009 ano ca i 2010 miheca a misatapang paliwal, tata’ang ko pisiwar to kacomahad no kicai no Kanpociya a manga’ay. [1] === '''Tamdaw(人口)''' === O polong a tamdaw no Konpociya ira ko 1550 ofad, o Kanpociya a finacadan mahaop ko 90% ko ka’aloman, ira ho roma a mamangay a finacadan o Kuwaping mahaop ko 1%, o Cing finacadan(Kuwaping a sowal:京族; Roma a tilid:Gin)mahaop ko 9%, o Laos(Kuwaping a sowal:佬族)ato Tay finacadan, ira ho ko masasiromaromaay a mamangay a 20 ko finacadan,oninian i,ira ko ikemoday no lotok a maro’. O lalen no ’orip i, 71.41 ko mihecaan. == '''Sowal(語言)''' == O tamdaw no Kanpociya sahetoay mira’oyay to sowal ato tilid no Kanpociya,ira kono niyah a sa’osi,itini i Kanpociya ikakaay ko katenak no Kanpociya pasasotiri’en ato no Arapiya a sa’osi. O sowal no Kuwaping itini ono Cawco a sowal(Ikiris a sowal: Teochew ano ca Chiuchow),o cecay a sowal no Payrang itini i Taywan.ono niyah a sowal ko hasowal no kasasiromaroma a finacadan. Itiya ho halafin malamicowatan a sokowan no Franso ko Kanpociya, orasaka, o sakatosa a matenakay a sowal ko Franso a sowal, nikawrira, anini sato cowa ka matiya toya i’ayaway ko katenak no Franso a sowal. Tahanini sato i,adihay to ko katayalan cemahad to ko kicai ’aloman ko tayniay a misanga’ to kofa ko Kuwaping a tamadaw, orasaka, matenak ko sowal no Kuwaping ato Ikiris a sowal i Kanpociya. [[Faylo:Kraing_Tbong_VB_01_06_6.JPG|縮圖|[[Faylo:Conbodia2.ogg|縮圖]]niyaro' (Kraing Tbong )]] === '''Pitooran(宗教)''' === O mipaypayay a Fociyaw koni pasetekan malo no kitakit a pitooran, i matini mahaop ko 95% no polong a tamdaw no Kanpociya ko mitooray tonini, sakakaay ko ka’aloman ko mitooray i,o Kanpociya a tamdaw, malecad ato fiyaw a Tayko. O itiniay a Kuwaping ato Cin finacadan o Tacen Fociya(Kuwaping a sowal:大乘佛教;Ikiris a sowal:mahāyāna buddhism), Tinsikyo ato Fa’elohay a Kristoan, o Can finacadan(Kuwaping a sowal:占族;Ikiris a sowal:Urang Campa)[5] [6] o Islan Ciyaw ko pitooran, ira ho cowa ka ’aloman a tamdaw o mitooray to pawidangay. === '''Punka(文化)''' === O sakero no Kanpociya tolo ko kasasiiked:o to’asan sakero, niyaro’ay sakero, ato sapalafang sakero. O tahapinangan no Kanpociya a sakero i,ono to’asan sakero. Adihay ko masariromaromaay a siikeday a pisalaan no lafang itini, o cinganganay i kalokitakit i, itiraay i ka’amis no kitakit a [[Faylo:Fishsale.jpg|縮圖|[[Faylo:Conbodia.ogg|縮圖]]itaminaay paliwal to dafong(Fishsale)]] no hekalay kitakit o Wukoku(Kuwaping a sowal:吳哥窟 [7]Roma a tilid: ʾṅ̥grvt̥t=ʾaṅgaravatta).isasifo’an no kitakit i, tadaadihay ko nipatirengan Fyo pipaypayan, isaka’etipan ira ko Tonlisa Fanaw, o lalen no ’ngongol no nanom ira ko cecay laya’, o kakahad i,ira ko 1,700 km²,manga’ay a pakatamina a minengneng to tataparan. Itini tona fanaw ’aloman ko kalaloma’ hananay ko tamina a ’orip, isakatimol dihekoay ko cidal, toloay ko mihaian no Linheko a rocok no punka no Kanpociya. === '''Tahapinangan a Tilid (參考文獻)''' === [1] 劍浮沙(梵語:Kamboja)是印度列國時代的十六雄國之一,又譯為甘菩遮國。 [2] Relazione del primo viaggio intorno al mondo - Wikisource. it.wikisource.org. [2019-08-07]. (原始內容存檔於2018-11-22) [3] 1.7 million. [2007-07-27]. (原始內容存檔於2013-12-02). [4] 廣西對柬埔寨投資呈爆發式增長 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館)news.xinhuanet.com [5] Andaya, Leonard Y. Leaves of the same tree: trade and ethnicity in the Straits of Melaka. University of Hawaii Press. 2008: 44 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-0-8248-3189-9</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08) [6] Reid, Anthony. Verandah of violence: the background to the Aceh problem. NUS Press. 2006: 8 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-9971-69-331-2</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08). [7] 中國地名委員會. 外国地名译名手册. 商務印書館. 1993: 31. <nowiki>ISBN 7-100-00798-4</nowiki>. Ângkôr Wat 【柬】 吳哥窟; === '''Pikafitan i papotal(外部連結)''' === •(英文)柬埔寨王國 - Cambodia e-Gov •(英文)柬埔寨電子簽證 - Cambodia e-Visa (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(繁體中文)柬埔寨旅遊部官方網站 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(英文)柬埔寨旅遊指南 •(英文)開放式目錄計劃中和柬埔寨相關的內容 •(英文) 維基媒體的柬埔寨地圖集 • 維基導遊上有關柬埔寨(繁體中文)的旅行指南 • 維基導遊上有關柬埔寨(法文)的旅行指南 • 維客旅行上的柬埔寨 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) • OpenStreetMap上有關柬埔寨的地理資訊 •谷歌地圖 62tecofw1cw883ul7viby06kcu9l8cw 49146 49145 2026-05-30T11:47:24Z Haratal 3361 49146 wikitext text/x-wiki == Kanpociya Hontian Kitakit(柬埔寨王國) == === ''T'''akaray sowal(概要)''''' === Kanpociya Hontian Kitakit([[kuwaping a sowal]]: 柬埔寨王國) [[Kanpociya sowal]]:高棉語:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; [[Kuwaping sowal]]: 柬埔寨王國), itiraay i [[Faylo:Flag_of_Cambodia.svg|縮圖|Flag of Cambodia]] a Pecihan-Kanatal中南半島,Katimol-Sakawalian Aciya a Korapaw東南亞大陸地區 ko kaitiraan nona [[kitakit]], o syoto tatapangan a tokay o [[Cinpin]](Kanpociya sowal:ក្រុងភ្នំពេញ,Roma a tilid:krong Phnum Pɨñ; Kuwaoing sowal:金邊). O kapot no Linheko ato Katimol-Sakawalian Aciya kitakit a Katatelekan. Isaka’etip no Kanpociya i,malalocokay ato Tayko, isaka’amis no sakawali Malala’eday ato Laoko, isakawali ato sakatimol no sawalian malafiyaw ato Yienan, ikatimol o SinloKihaw(暹羅灣). Hato masadangahay ko pala no Kanpociya,tolo no pasitiraan o tapolo ato tokos, isifo’ o dadahalay a cihenekay dafdaf, ona sera tonini makinatolo no sepat no polong sera no kitakit. Ira ko tata’akay ‘alo Mikong-‘alo(湄公河), ira ho tata’angay a fanaw o Tonglisa-fanaw(Kanpociya sowal:បឹងទន្លេសាប,Roma a tilid:Tonlé Sap; Kuwaping sowal: 洞里薩湖). === '''Nangan no kitakit(國名)''' === O tadangangan no Kanpociya o Kanpociya Hontian Kitakit(Kanpociya sowal:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; Kuwaping sowal:柬埔寨王國)。O 「ព្រះ」hananay i, fangcalay sanay「神聖的」,o 「រាជាណាចក្រ」hananay i,o honti sanay「王國」, o「កម្ពុជា」hananay i,o Kanpociya sanay「柬埔寨」. Ona ngangan tonini i,nani「कम्बोजदेश」(Kambujadeśa)(Ikiris sowal:Sanskrit; Kuwaping sowal:梵語),o maan ko imi nona sowal han i, o 「sera ni Cinfusa 」[1] sanay. Ona ngangan no Kanpociya itini i rikisi no kuwaping itiraay ho i Tonghan(東漢 25-220 mihecaan)iraay to a matilid,nikawrira adihay ko masasiromaromaay a pangangan, tahira to i Min Wanli a mihecahecaan(明朝萬曆) nga’ sacecay sanay to a pangangan to Kanpociya(柬埔寨) . Itini I nitilidan no Sa’etipay-Kitakit i,o misahinahinamay tamdaw ci [[Faylo:Location_Cambodia_ASEAN.svg|縮圖|Location Cambodia ASEAN]] (Italiya sowal:Antonio Pigafetta; Kuwaping sowal:安東尼奧·皮加費塔) o 「Camogia」[2] hananay ningra a pangangan. === Likisi(歷史) === O to’asan a parayrayan a kitakit i Conan-pan-tao ko Kanpociya, matafesiw to ko tosa a patek (2000) a mihecaan ko likisi nira. '''O nalacolan no Payon: I yiesoan to cecay a sici i, i laloma’ no kitakit no Kanpociya i, ira ko Fnan a kitakit, o India ko nipatirengan nangra to tatapangan a pitooran no kitakit, saka mafiyak ko serangawan no India a malenaf. O tatapangan a pikowannan a ningri no Fnan i, o Viyadatapora (Vyadhapura, sowal no Fan: tokay no mi’adopay), itini i ngataay no Polamyen a sakowan no aniniay. Ira ko Meking a tarawadaw, nani saetip kaamisay pasayra i kawali a pasadak to riyar. I sasifoan no sakapito a sici no yiesoan, mapalahedaw no nani ka’amisan a Cenla ko Fnan, ma’atingid koya wawa no hongti no Fnan tayra i Cawa, itira sato a patireng to Santi a hongtian a kitakit.''' Ikor no nikapalahedaw no Cenla to Fnan i, '''matongal ko ’icel no kitakit. Tahira i pikowanan ni Ceyapoman sakacecay i, pakalowid haca cingra a mi’eco to sifo’ay ato ka’amisan a pala no Lawos. O kasalaled a pala i, i ka’amisan tahira i Nancaw, i katimolan i, tahira i rarem no Meking a tarawadaw, mihaop to aniniay a Kanpociya, Lawos ato katimolan no Yienan. Awaay ko teloc ni Ceyapoman sakacecay mamirayray to pikowanan. I kor no nikapatay nira i, o sona  nira ci Ceyatitaywi ko mamalahongti. Fahal sa milafodes ko kitakit, pangangan han no likisi tonini a demak to "O Tarawadaw a Cenla ato Hadhad a Cenla" a kalaloodan, pakarawraw i laloma'an no kitakit.''' I ka’ayaw kaikor no yiesoan no 787 a mihecaan i, '''oya pikowanan a tokay ci Sanpipora no Cidalay a hontian a kitakit i tarawadaw a Cenla, mapeleng a ma'eco no Saliyentra a hongtian a kitakit. Mapacok a mapatay koya hongti ci Mohipotifaman, malepel haca koya wawa no hongti (oya mamalahongti i ikor ci Ceyapoman sakatosa). Nani itiya ho sato, makowanan no i Cawaay a Saliyentra (Santi) a hongtian a kitakit koya tarawadaw a Cenla, tahira i nikalafac ni Ceyapoman sakatosa nani Cawa, ta misiiked cingra a malahongti. Palacecay ci Ceyapoman sakatosa a mikowan to tarawadaw a Cenla ato hadhad a Cenla. Itira i ka’amisan-kawali no Ankor to paka tolo polo' a kongliay i Lici a lotok, saka mipatireng to Ankor a hontian a kitakit.''' O Ankor a hongtian a kitakit, o pangangan han haca to Kemer a hongtian a kitakit, '''tahira i saka safaw tosa a sici i, tadamatedi'ay ko kitakit, tadamakapahay ko serangawan. O kasalaled a pala nira i, mihaop to polong no aniniay a Kanpociya, ato kasa'etal a pala no Taylen, Lawos ato Yienan. I saka safaw tolo a sici i, matenak ko Sancopo a Fociw (Theravada a Fociw) nani Sililanka a tayni. Itini i saka 1430 a mihecaan (saka-lima a mihecaan no Siyande no Min), midefong ko Sinlo to Kanpociya, milikot to tokay no Ankor to pakapito a folad, o sakaheci ko pakapeleng to Ankor. O nika tadamangata no Ankor to Sinlo i, o sakasawad to Ankor, mafolaw tayra i Kinpen a mipatireng to ningri itira. Nani itiya sato, maroray ko 'icel no Kanpociya, misi'ayaw to ka'ayaw ato kaikolan no Yienan ato Sinlo a tosaay a fiyaw a kitakit a midefong, pangangan han tonini a karawrawan a mihecahecaan to "O to'eman a citay". Micalap ko Yienan to la'enoay a Kanpociya (oya sacumodan no Mikong a tarawadaw a pala), oni ko sakamalala'isan a demak.''' Itini i saka 1296 a mihecaan, miocor ko Yincaw ci Cew-takowan a mihilap to Ankor a hongtian a kitakit, '''pakacecay a mihecaan ko nipihilap nira. Pinokay sato i, mitilid ci Cew-takowan to cecay a codad "Cen-la-fong-to-ci", o pisiwkayan no codad to lekakawa no pikowan, sici ato kicay, saki'orip, palapalaan ato fonka. Caay ko pisiwkayan aca ko pi'arawan nira i, ira ho ko sepat a polo' a tadamaanay a liyad. Tahira sato i saka safaw siwa a sici, falicen no tamdaw ko codad to sowal no France, Germany ato inko ato masamaanay a sowal. I ka'ayaw no pikowanan no Fakong to Ankor, o pakakalimelaan a tadamaanay a likisi a codad no Kanpociya.''' O picowatan no France a pikuwan to Indocina, nani 1863 tahira i 1953 a mihecaan, '''micalap ko France a micingcing tonini a pala (O pidefong no Yoropa ato Amirika a kitakit to ni'ecoan a pala). I 1863 a mihecaan, paci'cien no France ko Kanpociya a micingcing, mala o pisimawan a kitakit. I sakatosa a kalaloodan a hekal, nani 1942 a mihecaan tahira i 1945 a mihecaan, micalap ko Ripon to Kanpociya. Ikol no kalaloodan i, itini i 1953 a mihecaan saka safaw cecay a folad saka siwa a romi'ad, misiiked ko Kanpociya a miliyas to pikowan no France. Satapang i, o pikuwan no hongti, o sakacecayay a hongtian a kitakit no Kanpociya, itini i pikowan ni Siyanoan i, o kitenokay ko sapikowan.''' Miteka i tenok no 1960 a mihecaan, '''ona toloay a ci’icelay a kitakit, o Congko, o Amirika ato o Solin, mapolong a midefong tonini a Indocina a pala a micowat ato mikowan. Mafiyok ko nikakemet no kasakitakit ato kalaloodan no Vietnam i, malalood ko laloma'ay no Kanpociya. Itini i 1970 a mihecaan saka tolo a folad saka safaw falo a romi'ad, ci Lon Nol a Ciyancin, oya mikiAmirikaay ko faloco' nira, mifodfod to sifo, mipalasawad to sakahontian a patireng to Kapolongan a Kitakit no Khmer. Roma i, o mikiCongkoay ci Siyano a honti i, pasonolay tarira i Beijing a maro'. I kalaloodan no Vietnam i, malala'is ko hitay no timolay a Vietnam, hitay no Amirika, sifoay ni Lon Nol a hitay ato hitay no amisay a Vietnam (o Kahengangay a Khmer a hitay), ta pakatati'ih to 'orip no finawlan i laloma' no Kanpociya.''' Itini i 1975 a mihecaan saka sepat a folad saka safaw pito a romi'ad, '''ikor no piliyas no hitay no Amirika to ningri no Kanpociya i Phnom Penh i, mi'eco ko nikeridan ni Pol Pot a congsoci no Kyosanto no Kanpociya a Kahengangay a Khmer toya ningri, patireng to Mincoay a Kanpociya a sifo. Oya hongti ci Siyano i, nani Pyongyang no Codang a patatikor a minokay i kitakit, nikawrira kalamkam sa marofo no Kahengangay a Khmer a hitay. Itini i 1976 a mihecaan saka pito a folad saka enem a romi'ad, o malacitodongay a mikowan no Kahengangay a Khmer ci Pol Pot i, mipalasawad to payso, milalap to finawlan nani tokay a patayra i papotal, paci'ci nira a papisaomah ato mipacok to cifana'ay a tamdaw. Itini i pikuwanan nira to tolo a mihecaan falo a folad i, mifatol cingra to kacacemleman a pikuwan. O nika cahif, nika roray, lifong ato makari'angay a masamaanay a pades ko sapipatayan to kalilima no finawlan i kitakit, o cecay no sakacipadesan ko ci'edesay ato makari'angay a nikademakan no tamdaw i saka 20 a sici. I pakayniay to papotal a kitakit i, o pikuwan ni Pol Pot no Kahengangay a Khmer i, o nika fangafan to sifo no Vietnam i kalingangan no Vietnam itiya ho a karawrawan, mangalef midefong to sakowan no pala no Vietnam ato milomek to finawlan no Vietnam. O nika masasiwidawidang to kapolonan a kitakit no Cukoku i, roma i, kalatatiih no Congko ato Russia, saka malaladof ko Kanpociya to Cukoku a milifet to Vietnam ato Sulin. Oya Mincoay a Kanpociya i, pakacoker ko Linhoko a misimaw, saka pakaala to kamaro'an no Linhoko.''' I 1978 a mihecaan saka safaw toosa a folad, '''midefong ko hitay no Vietnam to Kanpociya, ta micalap to Phnom Penh itini i 1979 a mihecaan saka cecay a folad saka pito a romi'ad. Ona kapot no Sapifalicay a Lekatep no Finawlan no Kamer ato i loma' no Kyosanto a pacoliay i, malaladof a patireng to Sapifalicay a finawlan a Lekatep no Kanpociya, ikor i mapalasawad to koya kacacemleman a pipatay no Kahengangay a Khmer. Malowad koya Kahengangay a Khmer a milaliw to i ka'amis-ka'etip a kalingangan no Kanpociya ato Thailand. Nikawrira oya Kapolonan a Kitakit no Kanpociya i, o pinengeng no kasakitakit i, o nikadipdip no Vietnam, nawhani caay ka pihai no sa'alomanay a kitakit i hekal, saka mitatoy ho koya Kahengangay a Khmer toya kamaro'an no Mincoay a Kanpociya i Linhoko. Kirami i, mapahapinang no hitay no Vietnam a mapawacay ko sakacitati'ih a demak i, masawad to ko picoker no kasakitakit.''' I 1989 a mihecaan saka cecay a folad saka enem a romi'ad, '''miliyas ko polong no finawlan a hitay no Vietnam to Kanpociya. Mafalic ko ngangan noya Kapolongan a Kitakit no Kanpociya o “Kitakit no Kanpociya”, o sakapiala to pihai no kasakitakit. I 1991 a mihecaan, maherek ko masaso'ayaway a laloodan, misawad ko Kanpociya toya cecayay a kasafelaw a pikowan ato harateng no Marekese-Lening. Mafalic ko ngangan noya Sapifalicay a Lekatep no Finawlan no Kanpociya o “Lekatep no Finawlan no Kanpociya”. I 1993 a mihecaan, mapadama no Lekatep no Kasakitakit ko Kanpociya a misingkiw to kitakit no Kanpociya, pakaala ko noya mikihontianay a Fongsinpike a kasafelaw to 45.5% a paya a malasakakaay a kasafelaw, roma i, o nikeridan ci Hon Sen a Lekatep no Finawlan ko sakatosa. Ya nipipatalaw ni Hon Senan to tosaay a kasafelaw i, mahekelong a patireng to malacecay a pikowan no sifo. I 1993 a mihecaan saka siwa a folad saka tosa polo' ira ko sepat a romi'ad, mipatopa ko kayi no Kanpociya to fa'elohay a kinpo, mapatiko haca ko hontian a pikowan ato palahontian a kitakit no Kanpociya to ngangan no kitakit, ta ci Siyanu oya kina toloay to a minokay tayni i kitakit i, patiko haca a malahongti. Ikor noya nipifelih ni Hon Sen to sifo i 1997 a mihecaan saka pito a folad saka lima a romi'ad i, ma'emin a mikuwan ko Lekatep no Finawlan to fa'elohay a sifo. Saikolan to i 1998 a mihecaan saka safaw tosa a folad i, masorar no cilodoay a hitay no Kahengangay a Khmer. Anini sato a mihecahecaan i, marihaday ko syakay no Kanpociya, mapatikol haca ko kicay, macakacakat ko pirarakatan.''' I 2008 a mihecaan saka falo a folad, '''pakaala ko felaw no Finawlan to 90 a kamaro'an itini i saka sepat a pisingkiw no kayi no kitakit. I 2013 a mihecaan saka pito a folad, pakaala ko kasafelaw no Finawlan to 68 a kamaro'an i 123 a polong no kamaro'an, mirocok toya tosa polo' ira ko falo a mihecaan nipikowan ato pikowan to saka lima a Sosiyan. Roma i, pakaala ko pacoliay a kasafelaw no pa'oripay to kitakit to 55 a kamaro'an, ikaka to tosa polo' ira ko enem a kamaro'an nani i 'ayaw no pisingkiw.''' I 2017 a mihecaan saka mo'etep a folad, '''pasawkit ko sifo no Kanpociya toya kasafelaw no pa'oripay to kitakit itira i satakaray a pisawkitan, paliwasak to kasafelaw i saka safaw cecay a folad.''' === '''Palapalaan(地理)''' === O dadahal no sera ira ko 181,035 km², o polong no kitakit i,misilsilan maka24 ko etal ato cecay a no Hontian a Tokay, ika’amis malafiyaw ato Tayko, Lyawko, ikatimol i,madado’edo’ ko pala ato Yienan, isakatimol no sa’etipan misi’ayaway to Sinlowan(暹羅灣). O kakaya’ no lislis no riyar ira ko 443 km,ilaloma’ nona kitakit ira ko cecay a fanaw o Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖; Roma a tilid: Tonlé Sap), o pifotingan, pialaan to nanom itini, o saka’orip tamtamdaw.Mahaop ko 20% no polong a sera o liomahan. 24 ko kasaetal sakowan, sepatay aca ko misi’ayaway to riyar a sakowan, tolo ko niyahay pikowan a sakowan, 172 ko mamangay a etal. O tahapinangan a pala i, o isifo’ay nona kitakit a Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖), Pasa ’alo ato nani ka’amis taratimol a mihifalat tona kitakit a Mikong ’alo,isifo’ay no kitakit a dafdaf i,mahaop ko 3/4 no polong a sera no kitakit. O Tonlisa Fanaw ato Mikong ’alo nani tongroh no riyar 100 m ko ka’akawang.sa’akawang sa nani tongroh no riyar i,masakefohkefohay ko pala,o itiraay i sakatimol no sa’etipay a Toko lotok mitifacay to 1500 m ko ka’akawang, nani ka’amisay no sa’etipan taratimol sa no sa’etipan ko do’edo’edo. O itiraay I kawali a Awlar Lotok(Phnom Aural)o sa’akawangay no Kanpociya kitakita, tahiraay to 1771 m ko ka’akawang. === '''Siici(政治)''' === Itiyaay i 1993 mihecan a kinpo tatapangan rikec no kitakit, misetek to faco no kitakit o Hontian Kitakit, masasiiked ko Misanga’ay to rikec, Matayal to Demak ato Misawkitay,toloay ko kasasiiked no sakowan ’icel. O honti i,tahira i patay ko kalasawara’an,kakomodan no sofitay, o tahapinangan no kalacecay no kitakit ato kaira no kitakit a tahadahoc, ira heca ko ’icel mitedal to tata’angay raraw no malofoay tamdaw. Ano cakapakatayal ato ano miholol i romaay kitakit ko honti, o tapang no Fafa’eday Pikaykian no Kitakit ko mamiceror to tayal no honti.Ano mapatay ko honti, o tapang no sifo, kakeridan no tosaay rekad no mipaypayay a Fociyaw, o tapang no Fafa’eday Pikaykian ato Finawlan Pikaykian polong han 9 ko tamdaw misanga’ to iingkay, masasowal a misimsim to mamalahonti nani laloma’an no honti, patireng to fa’elohay a honti. === '''Kicai(經濟)''' === O cecay no polong a cowaho kacomahad ko ’orip a kotakit ko Kanpociya,ira ko 4 a hecek no pili’etanan nona kitakit, oriraan i,o pihololan no lafang, mitelekay to riko’, misaloma ato liomah. Oninian haw i,cowa ka citolas ko fodfod tona kitakit, orasaka, macara ko sapicomahadaw to kicai no kitakit, kalomihecaan a kacomahad no kicai tahiraay aca i 7% ko sa’osi.orasaka, tadamatatifac ko kasasiroma no cipaysoay ato manikaway ko ’orip, o manikaway a tamdaw i,awa ko sapaising, cakapapitilid to ka’emangay,tada awa ko fana’ to maamaan. I 2006 miheca, o mipalafangay a tayni cilafas to 170 ko ofad,[3]2005 miheca makarkar i riyar ko kasolin a simal ato palapalaan a kaso, i 2009 ano ca i 2010 miheca a misatapang paliwal, tata’ang ko pisiwar to kacomahad no kicai no Kanpociya a manga’ay. [1] === '''Tamdaw(人口)''' === O polong a tamdaw no Konpociya ira ko 1550 ofad, o Kanpociya a finacadan mahaop ko 90% ko ka’aloman, ira ho roma a mamangay a finacadan o Kuwaping mahaop ko 1%, o Cing finacadan(Kuwaping a sowal:京族; Roma a tilid:Gin)mahaop ko 9%, o Laos(Kuwaping a sowal:佬族)ato Tay finacadan, ira ho ko masasiromaromaay a mamangay a 20 ko finacadan,oninian i,ira ko ikemoday no lotok a maro’. O lalen no ’orip i, 71.41 ko mihecaan. == '''Sowal(語言)''' == O tamdaw no Kanpociya sahetoay mira’oyay to sowal ato tilid no Kanpociya,ira kono niyah a sa’osi,itini i Kanpociya ikakaay ko katenak no Kanpociya pasasotiri’en ato no Arapiya a sa’osi. O sowal no Kuwaping itini ono Cawco a sowal(Ikiris a sowal: Teochew ano ca Chiuchow),o cecay a sowal no Payrang itini i Taywan.ono niyah a sowal ko hasowal no kasasiromaroma a finacadan. Itiya ho halafin malamicowatan a sokowan no Franso ko Kanpociya, orasaka, o sakatosa a matenakay a sowal ko Franso a sowal, nikawrira, anini sato cowa ka matiya toya i’ayaway ko katenak no Franso a sowal. Tahanini sato i,adihay to ko katayalan cemahad to ko kicai ’aloman ko tayniay a misanga’ to kofa ko Kuwaping a tamadaw, orasaka, matenak ko sowal no Kuwaping ato Ikiris a sowal i Kanpociya. [[Faylo:Kraing_Tbong_VB_01_06_6.JPG|縮圖|[[Faylo:Conbodia2.ogg|縮圖]]niyaro' (Kraing Tbong )]] === '''Pitooran(宗教)''' === O mipaypayay a Fociyaw koni pasetekan malo no kitakit a pitooran, i matini mahaop ko 95% no polong a tamdaw no Kanpociya ko mitooray tonini, sakakaay ko ka’aloman ko mitooray i,o Kanpociya a tamdaw, malecad ato fiyaw a Tayko. O itiniay a Kuwaping ato Cin finacadan o Tacen Fociya(Kuwaping a sowal:大乘佛教;Ikiris a sowal:mahāyāna buddhism), Tinsikyo ato Fa’elohay a Kristoan, o Can finacadan(Kuwaping a sowal:占族;Ikiris a sowal:Urang Campa)[5] [6] o Islan Ciyaw ko pitooran, ira ho cowa ka ’aloman a tamdaw o mitooray to pawidangay. === '''Punka(文化)''' === O sakero no Kanpociya tolo ko kasasiiked:o to’asan sakero, niyaro’ay sakero, ato sapalafang sakero. O tahapinangan no Kanpociya a sakero i,ono to’asan sakero. Adihay ko masariromaromaay a siikeday a pisalaan no lafang itini, o cinganganay i kalokitakit i, itiraay i ka’amis no kitakit a [[Faylo:Fishsale.jpg|縮圖|[[Faylo:Conbodia.ogg|縮圖]]itaminaay paliwal to dafong(Fishsale)]] no hekalay kitakit o Wukoku(Kuwaping a sowal:吳哥窟 [7]Roma a tilid: ʾṅ̥grvt̥t=ʾaṅgaravatta).isasifo’an no kitakit i, tadaadihay ko nipatirengan Fyo pipaypayan, isaka’etipan ira ko Tonlisa Fanaw, o lalen no ’ngongol no nanom ira ko cecay laya’, o kakahad i,ira ko 1,700 km²,manga’ay a pakatamina a minengneng to tataparan. Itini tona fanaw ’aloman ko kalaloma’ hananay ko tamina a ’orip, isakatimol dihekoay ko cidal, toloay ko mihaian no Linheko a rocok no punka no Kanpociya. === '''Tahapinangan a Tilid (參考文獻)''' === [1] 劍浮沙(梵語:Kamboja)是印度列國時代的十六雄國之一,又譯為甘菩遮國。 [2] Relazione del primo viaggio intorno al mondo - Wikisource. it.wikisource.org. [2019-08-07]. (原始內容存檔於2018-11-22) [3] 1.7 million. [2007-07-27]. (原始內容存檔於2013-12-02). [4] 廣西對柬埔寨投資呈爆發式增長 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館)news.xinhuanet.com [5] Andaya, Leonard Y. Leaves of the same tree: trade and ethnicity in the Straits of Melaka. University of Hawaii Press. 2008: 44 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-0-8248-3189-9</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08) [6] Reid, Anthony. Verandah of violence: the background to the Aceh problem. NUS Press. 2006: 8 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-9971-69-331-2</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08). [7] 中國地名委員會. 外国地名译名手册. 商務印書館. 1993: 31. <nowiki>ISBN 7-100-00798-4</nowiki>. Ângkôr Wat 【柬】 吳哥窟; === '''Pikafitan i papotal(外部連結)''' === •(英文)柬埔寨王國 - Cambodia e-Gov •(英文)柬埔寨電子簽證 - Cambodia e-Visa (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(繁體中文)柬埔寨旅遊部官方網站 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(英文)柬埔寨旅遊指南 •(英文)開放式目錄計劃中和柬埔寨相關的內容 •(英文) 維基媒體的柬埔寨地圖集 • 維基導遊上有關柬埔寨(繁體中文)的旅行指南 • 維基導遊上有關柬埔寨(法文)的旅行指南 • 維客旅行上的柬埔寨 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) • OpenStreetMap上有關柬埔寨的地理資訊 •谷歌地圖 0dvbwzueqmbyfau0el7jqj0oqkypbvw 49147 49146 2026-05-30T11:47:38Z Haratal 3361 49147 wikitext text/x-wiki == Kanpociya Hontian Kitakit(柬埔寨王國) == === ''T'''akaray sowal(概要)''''' === Kanpociya Hontian Kitakit([[kuwaping a sowal]]: 柬埔寨王國) [[Kanpociya sowal]]:高棉語:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; [[Kuwaping sowal]]: 柬埔寨王國), itiraay i [[Faylo:Flag_of_Cambodia.svg|縮圖|Flag of Cambodia]] a Pecihan-Kanatal中南半島,Katimol-Sakawalian Aciya a Korapaw東南亞大陸地區 ko kaitiraan nona [[kitakit]], o syoto tatapangan a tokay o [[Cinpin]](Kanpociya sowal:ក្រុងភ្នំពេញ,Roma a tilid:krong Phnum Pɨñ; Kuwaoing sowal:金邊). O kapot no Linheko ato Katimol-Sakawalian Aciya kitakit a Katatelekan. Isaka’etip no Kanpociya i,malalocokay ato Tayko, isaka’amis no sakawali Malala’eday ato Laoko, isakawali ato sakatimol no sawalian malafiyaw ato Yienan, ikatimol o SinloKihaw(暹羅灣). Hato masadangahay ko pala no Kanpociya,tolo no pasitiraan o tapolo ato tokos, isifo’ o dadahalay a cihenekay dafdaf, ona sera tonini makinatolo no sepat no polong sera no kitakit. Ira ko tata’akay ‘alo Mikong-‘alo(湄公河), ira ho tata’angay a fanaw o Tonglisa-fanaw(Kanpociya sowal:បឹងទន្លេសាប,Roma a tilid:Tonlé Sap; Kuwaping sowal: 洞里薩湖). === '''Nangan no kitakit(國名)''' === O tadangangan no Kanpociya o Kanpociya Hontian Kitakit(Kanpociya sowal:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; Kuwaping sowal:柬埔寨王國)。O 「ព្រះ」hananay i, fangcalay sanay「神聖的」,o 「រាជាណាចក្រ」hananay i,o honti sanay「王國」, o「កម្ពុជា」hananay i,o Kanpociya sanay「柬埔寨」. Ona ngangan tonini i,nani「कम्बोजदेश」(Kambujadeśa)(Ikiris sowal:Sanskrit; Kuwaping sowal:梵語),o maan ko imi nona sowal han i, o 「sera ni Cinfusa 」[1] sanay. Ona ngangan no Kanpociya itini i rikisi no kuwaping itiraay ho i Tonghan(東漢 25-220 mihecaan)iraay to a matilid,nikawrira adihay ko masasiromaromaay a pangangan, tahira to i Min Wanli a mihecahecaan(明朝萬曆) nga’ sacecay sanay to a pangangan to Kanpociya(柬埔寨) . Itini I nitilidan no Sa’etipay-Kitakit i,o misahinahinamay tamdaw ci [[Faylo:Location_Cambodia_ASEAN.svg|縮圖|Location Cambodia ASEAN]] (Italiya sowal:Antonio Pigafetta; Kuwaping sowal:安東尼奧·皮加費塔) o 「Camogia」[2] hananay ningra a pangangan. === Likisi(歷史) === O to’asan a parayrayan a kitakit i Conan-pan-tao ko Kanpociya, matafesiw to ko tosa a patek (2000) a mihecaan ko likisi nira. '''O nalacolan no Payon: I yiesoan to cecay a sici i, i laloma’ no kitakit no Kanpociya i, ira ko Fnan a kitakit, o India ko nipatirengan nangra to tatapangan a pitooran no kitakit, saka mafiyak ko serangawan no India a malenaf. O tatapangan a pikowannan a ningri no Fnan i, o Viyadatapora (Vyadhapura, sowal no Fan: tokay no mi’adopay), itini i ngataay no Polamyen a sakowan no aniniay. Ira ko Meking a tarawadaw, nani saetip kaamisay pasayra i kawali a pasadak to riyar. I sasifoan no sakapito a sici no yiesoan, mapalahedaw no nani ka’amisan a Cenla ko Fnan, ma’atingid koya wawa no hongti no Fnan tayra i Cawa, itira sato a patireng to Santi a hongtian a kitakit.''' Ikor no nikapalahedaw no Cenla to Fnan i, '''matongal ko ’icel no kitakit. Tahira i pikowanan ni Ceyapoman sakacecay i, pakalowid haca cingra a mi’eco to sifo’ay ato ka’amisan a pala no Lawos. O kasalaled a pala i, i ka’amisan tahira i Nancaw, i katimolan i, tahira i rarem no Meking a tarawadaw, mihaop to aniniay a Kanpociya, Lawos ato katimolan no Yienan. Awaay ko teloc ni Ceyapoman sakacecay mamirayray to pikowanan. I kor no nikapatay nira i, o sona  nira ci Ceyatitaywi ko mamalahongti. Fahal sa milafodes ko kitakit, pangangan han no likisi tonini a demak to "O Tarawadaw a Cenla ato Hadhad a Cenla" a kalaloodan, pakarawraw i laloma'an no kitakit.''' I ka’ayaw kaikor no yiesoan no 787 a mihecaan i, '''oya pikowanan a tokay ci Sanpipora no Cidalay a hontian a kitakit i tarawadaw a Cenla, mapeleng a ma'eco no Saliyentra a hongtian a kitakit. Mapacok a mapatay koya hongti ci Mohipotifaman, malepel haca koya wawa no hongti (oya mamalahongti i ikor ci Ceyapoman sakatosa). Nani itiya ho sato, makowanan no i Cawaay a Saliyentra (Santi) a hongtian a kitakit koya tarawadaw a Cenla, tahira i nikalafac ni Ceyapoman sakatosa nani Cawa, ta misiiked cingra a malahongti. Palacecay ci Ceyapoman sakatosa a mikowan to tarawadaw a Cenla ato hadhad a Cenla. Itira i ka’amisan-kawali no Ankor to paka tolo polo' a kongliay i Lici a lotok, saka mipatireng to Ankor a hontian a kitakit.''' O Ankor a hongtian a kitakit, o pangangan han haca to Kemer a hongtian a kitakit, '''tahira i saka safaw tosa a sici i, tadamatedi'ay ko kitakit, tadamakapahay ko serangawan. O kasalaled a pala nira i, mihaop to polong no aniniay a Kanpociya, ato kasa'etal a pala no Taylen, Lawos ato Yienan. I saka safaw tolo a sici i, matenak ko Sancopo a Fociw (Theravada a Fociw) nani Sililanka a tayni. Itini i saka 1430 a mihecaan (saka-lima a mihecaan no Siyande no Min), midefong ko Sinlo to Kanpociya, milikot to tokay no Ankor to pakapito a folad, o sakaheci ko pakapeleng to Ankor. O nika tadamangata no Ankor to Sinlo i, o sakasawad to Ankor, mafolaw tayra i Kinpen a mipatireng to ningri itira. Nani itiya sato, maroray ko 'icel no Kanpociya, misi'ayaw to ka'ayaw ato kaikolan no Yienan ato Sinlo a tosaay a fiyaw a kitakit a midefong, pangangan han tonini a karawrawan a mihecahecaan to "O to'eman a citay". Micalap ko Yienan to la'enoay a Kanpociya (oya sacumodan no Mikong a tarawadaw a pala), oni ko sakamalala'isan a demak.''' Itini i saka 1296 a mihecaan, miocor ko Yincaw ci Cew-takowan a mihilap to Ankor a hongtian a kitakit, '''pakacecay a mihecaan ko nipihilap nira. Pinokay sato i, mitilid ci Cew-takowan to cecay a codad "Cen-la-fong-to-ci", o pisiwkayan no codad to lekakawa no pikowan, sici ato kicay, saki'orip, palapalaan ato fonka. Caay ko pisiwkayan aca ko pi'arawan nira i, ira ho ko sepat a polo' a tadamaanay a liyad. Tahira sato i saka safaw siwa a sici, falicen no tamdaw ko codad to sowal no France, Germany ato inko ato masamaanay a sowal. I ka'ayaw no pikowanan no Fakong to Ankor, o pakakalimelaan a tadamaanay a likisi a codad no Kanpociya.''' O picowatan no France a pikuwan to Indocina, nani 1863 tahira i 1953 a mihecaan, '''micalap ko France a micingcing tonini a pala (O pidefong no Yoropa ato Amirika a kitakit to ni'ecoan a pala). I 1863 a mihecaan, paci'cien no France ko Kanpociya a micingcing, mala o pisimawan a kitakit. I sakatosa a kalaloodan a hekal, nani 1942 a mihecaan tahira i 1945 a mihecaan, micalap ko Ripon to Kanpociya. Ikol no kalaloodan i, itini i 1953 a mihecaan saka safaw cecay a folad saka siwa a romi'ad, misiiked ko Kanpociya a miliyas to pikowan no France. Satapang i, o pikuwan no hongti, o sakacecayay a hongtian a kitakit no Kanpociya, itini i pikowan ni Siyanoan i, o kitenokay ko sapikowan.''' Miteka i tenok no 1960 a mihecaan, '''ona toloay a ci’icelay a kitakit, o Congko, o Amirika ato o Solin, mapolong a midefong tonini a Indocina a pala a micowat ato mikowan. Mafiyok ko nikakemet no kasakitakit ato kalaloodan no Vietnam i, malalood ko laloma'ay no Kanpociya. Itini i 1970 a mihecaan saka tolo a folad saka safaw falo a romi'ad, ci Lon Nol a Ciyancin, oya mikiAmirikaay ko faloco' nira, mifodfod to sifo, mipalasawad to sakahontian a patireng to Kapolongan a Kitakit no Khmer. Roma i, o mikiCongkoay ci Siyano a honti i, pasonolay tarira i Beijing a maro'. I kalaloodan no Vietnam i, malala'is ko hitay no timolay a Vietnam, hitay no Amirika, sifoay ni Lon Nol a hitay ato hitay no amisay a Vietnam (o Kahengangay a Khmer a hitay), ta pakatati'ih to 'orip no finawlan i laloma' no Kanpociya.''' Itini i 1975 a mihecaan saka sepat a folad saka safaw pito a romi'ad, '''ikor no piliyas no hitay no Amirika to ningri no Kanpociya i Phnom Penh i, mi'eco ko nikeridan ni Pol Pot a congsoci no Kyosanto no Kanpociya a Kahengangay a Khmer toya ningri, patireng to Mincoay a Kanpociya a sifo. Oya hongti ci Siyano i, nani Pyongyang no Codang a patatikor a minokay i kitakit, nikawrira kalamkam sa marofo no Kahengangay a Khmer a hitay. Itini i 1976 a mihecaan saka pito a folad saka enem a romi'ad, o malacitodongay a mikowan no Kahengangay a Khmer ci Pol Pot i, mipalasawad to payso, milalap to finawlan nani tokay a patayra i papotal, paci'ci nira a papisaomah ato mipacok to cifana'ay a tamdaw. Itini i pikuwanan nira to tolo a mihecaan falo a folad i, mifatol cingra to kacacemleman a pikuwan. O nika cahif, nika roray, lifong ato makari'angay a masamaanay a pades ko sapipatayan to kalilima no finawlan i kitakit, o cecay no sakacipadesan ko ci'edesay ato makari'angay a nikademakan no tamdaw i saka 20 a sici. I pakayniay to papotal a kitakit i, o pikuwan ni Pol Pot no Kahengangay a Khmer i, o nika fangafan to sifo no Vietnam i kalingangan no Vietnam itiya ho a karawrawan, mangalef midefong to sakowan no pala no Vietnam ato milomek to finawlan no Vietnam. O nika masasiwidawidang to kapolonan a kitakit no Cukoku i, roma i, kalatatiih no Congko ato Russia, saka malaladof ko Kanpociya to Cukoku a milifet to Vietnam ato Sulin. Oya Mincoay a Kanpociya i, pakacoker ko Linhoko a misimaw, saka pakaala to kamaro'an no Linhoko.''' I 1978 a mihecaan saka safaw toosa a folad, '''midefong ko hitay no Vietnam to Kanpociya, ta micalap to Phnom Penh itini i 1979 a mihecaan saka cecay a folad saka pito a romi'ad. Ona kapot no Sapifalicay a Lekatep no Finawlan no Kamer ato i loma' no Kyosanto a pacoliay i, malaladof a patireng to Sapifalicay a finawlan a Lekatep no Kanpociya, ikor i mapalasawad to koya kacacemleman a pipatay no Kahengangay a Khmer. Malowad koya Kahengangay a Khmer a milaliw to i ka'amis-ka'etip a kalingangan no Kanpociya ato Thailand. Nikawrira oya Kapolonan a Kitakit no Kanpociya i, o pinengeng no kasakitakit i, o nikadipdip no Vietnam, nawhani caay ka pihai no sa'alomanay a kitakit i hekal, saka mitatoy ho koya Kahengangay a Khmer toya kamaro'an no Mincoay a Kanpociya i Linhoko. Kirami i, mapahapinang no hitay no Vietnam a mapawacay ko sakacitati'ih a demak i, masawad to ko picoker no kasakitakit.''' I 1989 a mihecaan saka cecay a folad saka enem a romi'ad, '''miliyas ko polong no finawlan a hitay no Vietnam to Kanpociya. Mafalic ko ngangan noya Kapolongan a Kitakit no Kanpociya o “Kitakit no Kanpociya”, o sakapiala to pihai no kasakitakit. I 1991 a mihecaan, maherek ko masaso'ayaway a laloodan, misawad ko Kanpociya toya cecayay a kasafelaw a pikowan ato harateng no Marekese-Lening. Mafalic ko ngangan noya Sapifalicay a Lekatep no Finawlan no Kanpociya o “Lekatep no Finawlan no Kanpociya”. I 1993 a mihecaan, mapadama no Lekatep no Kasakitakit ko Kanpociya a misingkiw to kitakit no Kanpociya, pakaala ko noya mikihontianay a Fongsinpike a kasafelaw to 45.5% a paya a malasakakaay a kasafelaw, roma i, o nikeridan ci Hon Sen a Lekatep no Finawlan ko sakatosa. Ya nipipatalaw ni Hon Senan to tosaay a kasafelaw i, mahekelong a patireng to malacecay a pikowan no sifo. I 1993 a mihecaan saka siwa a folad saka tosa polo' ira ko sepat a romi'ad, mipatopa ko kayi no Kanpociya to fa'elohay a kinpo, mapatiko haca ko hontian a pikowan ato palahontian a kitakit no Kanpociya to ngangan no kitakit, ta ci Siyanu oya kina toloay to a minokay tayni i kitakit i, patiko haca a malahongti. Ikor noya nipifelih ni Hon Sen to sifo i 1997 a mihecaan saka pito a folad saka lima a romi'ad i, ma'emin a mikuwan ko Lekatep no Finawlan to fa'elohay a sifo. Saikolan to i 1998 a mihecaan saka safaw tosa a folad i, masorar no cilodoay a hitay no Kahengangay a Khmer. Anini sato a mihecahecaan i, marihaday ko syakay no Kanpociya, mapatikol haca ko kicay, macakacakat ko pirarakatan.''' I 2008 a mihecaan saka falo a folad, '''pakaala ko felaw no Finawlan to 90 a kamaro'an itini i saka sepat a pisingkiw no kayi no kitakit. I 2013 a mihecaan saka pito a folad, pakaala ko kasafelaw no Finawlan to 68 a kamaro'an i 123 a polong no kamaro'an, mirocok toya tosa polo' ira ko falo a mihecaan nipikowan ato pikowan to saka lima a Sosiyan. Roma i, pakaala ko pacoliay a kasafelaw no pa'oripay to kitakit to 55 a kamaro'an, ikaka to tosa polo' ira ko enem a kamaro'an nani i 'ayaw no pisingkiw.''' I 2017 a mihecaan saka mo'etep a folad, '''pasawkit ko sifo no Kanpociya toya kasafelaw no pa'oripay to kitakit itira i satakaray a pisawkitan, paliwasak to kasafelaw i saka safaw cecay a folad. I 2018 a mihecaan saka tolo a folad saka tolo a romi'ad,''' === '''Palapalaan(地理)''' === O dadahal no sera ira ko 181,035 km², o polong no kitakit i,misilsilan maka24 ko etal ato cecay a no Hontian a Tokay, ika’amis malafiyaw ato Tayko, Lyawko, ikatimol i,madado’edo’ ko pala ato Yienan, isakatimol no sa’etipan misi’ayaway to Sinlowan(暹羅灣). O kakaya’ no lislis no riyar ira ko 443 km,ilaloma’ nona kitakit ira ko cecay a fanaw o Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖; Roma a tilid: Tonlé Sap), o pifotingan, pialaan to nanom itini, o saka’orip tamtamdaw.Mahaop ko 20% no polong a sera o liomahan. 24 ko kasaetal sakowan, sepatay aca ko misi’ayaway to riyar a sakowan, tolo ko niyahay pikowan a sakowan, 172 ko mamangay a etal. O tahapinangan a pala i, o isifo’ay nona kitakit a Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖), Pasa ’alo ato nani ka’amis taratimol a mihifalat tona kitakit a Mikong ’alo,isifo’ay no kitakit a dafdaf i,mahaop ko 3/4 no polong a sera no kitakit. O Tonlisa Fanaw ato Mikong ’alo nani tongroh no riyar 100 m ko ka’akawang.sa’akawang sa nani tongroh no riyar i,masakefohkefohay ko pala,o itiraay i sakatimol no sa’etipay a Toko lotok mitifacay to 1500 m ko ka’akawang, nani ka’amisay no sa’etipan taratimol sa no sa’etipan ko do’edo’edo. O itiraay I kawali a Awlar Lotok(Phnom Aural)o sa’akawangay no Kanpociya kitakita, tahiraay to 1771 m ko ka’akawang. === '''Siici(政治)''' === Itiyaay i 1993 mihecan a kinpo tatapangan rikec no kitakit, misetek to faco no kitakit o Hontian Kitakit, masasiiked ko Misanga’ay to rikec, Matayal to Demak ato Misawkitay,toloay ko kasasiiked no sakowan ’icel. O honti i,tahira i patay ko kalasawara’an,kakomodan no sofitay, o tahapinangan no kalacecay no kitakit ato kaira no kitakit a tahadahoc, ira heca ko ’icel mitedal to tata’angay raraw no malofoay tamdaw. Ano cakapakatayal ato ano miholol i romaay kitakit ko honti, o tapang no Fafa’eday Pikaykian no Kitakit ko mamiceror to tayal no honti.Ano mapatay ko honti, o tapang no sifo, kakeridan no tosaay rekad no mipaypayay a Fociyaw, o tapang no Fafa’eday Pikaykian ato Finawlan Pikaykian polong han 9 ko tamdaw misanga’ to iingkay, masasowal a misimsim to mamalahonti nani laloma’an no honti, patireng to fa’elohay a honti. === '''Kicai(經濟)''' === O cecay no polong a cowaho kacomahad ko ’orip a kotakit ko Kanpociya,ira ko 4 a hecek no pili’etanan nona kitakit, oriraan i,o pihololan no lafang, mitelekay to riko’, misaloma ato liomah. Oninian haw i,cowa ka citolas ko fodfod tona kitakit, orasaka, macara ko sapicomahadaw to kicai no kitakit, kalomihecaan a kacomahad no kicai tahiraay aca i 7% ko sa’osi.orasaka, tadamatatifac ko kasasiroma no cipaysoay ato manikaway ko ’orip, o manikaway a tamdaw i,awa ko sapaising, cakapapitilid to ka’emangay,tada awa ko fana’ to maamaan. I 2006 miheca, o mipalafangay a tayni cilafas to 170 ko ofad,[3]2005 miheca makarkar i riyar ko kasolin a simal ato palapalaan a kaso, i 2009 ano ca i 2010 miheca a misatapang paliwal, tata’ang ko pisiwar to kacomahad no kicai no Kanpociya a manga’ay. [1] === '''Tamdaw(人口)''' === O polong a tamdaw no Konpociya ira ko 1550 ofad, o Kanpociya a finacadan mahaop ko 90% ko ka’aloman, ira ho roma a mamangay a finacadan o Kuwaping mahaop ko 1%, o Cing finacadan(Kuwaping a sowal:京族; Roma a tilid:Gin)mahaop ko 9%, o Laos(Kuwaping a sowal:佬族)ato Tay finacadan, ira ho ko masasiromaromaay a mamangay a 20 ko finacadan,oninian i,ira ko ikemoday no lotok a maro’. O lalen no ’orip i, 71.41 ko mihecaan. == '''Sowal(語言)''' == O tamdaw no Kanpociya sahetoay mira’oyay to sowal ato tilid no Kanpociya,ira kono niyah a sa’osi,itini i Kanpociya ikakaay ko katenak no Kanpociya pasasotiri’en ato no Arapiya a sa’osi. O sowal no Kuwaping itini ono Cawco a sowal(Ikiris a sowal: Teochew ano ca Chiuchow),o cecay a sowal no Payrang itini i Taywan.ono niyah a sowal ko hasowal no kasasiromaroma a finacadan. Itiya ho halafin malamicowatan a sokowan no Franso ko Kanpociya, orasaka, o sakatosa a matenakay a sowal ko Franso a sowal, nikawrira, anini sato cowa ka matiya toya i’ayaway ko katenak no Franso a sowal. Tahanini sato i,adihay to ko katayalan cemahad to ko kicai ’aloman ko tayniay a misanga’ to kofa ko Kuwaping a tamadaw, orasaka, matenak ko sowal no Kuwaping ato Ikiris a sowal i Kanpociya. [[Faylo:Kraing_Tbong_VB_01_06_6.JPG|縮圖|[[Faylo:Conbodia2.ogg|縮圖]]niyaro' (Kraing Tbong )]] === '''Pitooran(宗教)''' === O mipaypayay a Fociyaw koni pasetekan malo no kitakit a pitooran, i matini mahaop ko 95% no polong a tamdaw no Kanpociya ko mitooray tonini, sakakaay ko ka’aloman ko mitooray i,o Kanpociya a tamdaw, malecad ato fiyaw a Tayko. O itiniay a Kuwaping ato Cin finacadan o Tacen Fociya(Kuwaping a sowal:大乘佛教;Ikiris a sowal:mahāyāna buddhism), Tinsikyo ato Fa’elohay a Kristoan, o Can finacadan(Kuwaping a sowal:占族;Ikiris a sowal:Urang Campa)[5] [6] o Islan Ciyaw ko pitooran, ira ho cowa ka ’aloman a tamdaw o mitooray to pawidangay. === '''Punka(文化)''' === O sakero no Kanpociya tolo ko kasasiiked:o to’asan sakero, niyaro’ay sakero, ato sapalafang sakero. O tahapinangan no Kanpociya a sakero i,ono to’asan sakero. Adihay ko masariromaromaay a siikeday a pisalaan no lafang itini, o cinganganay i kalokitakit i, itiraay i ka’amis no kitakit a [[Faylo:Fishsale.jpg|縮圖|[[Faylo:Conbodia.ogg|縮圖]]itaminaay paliwal to dafong(Fishsale)]] no hekalay kitakit o Wukoku(Kuwaping a sowal:吳哥窟 [7]Roma a tilid: ʾṅ̥grvt̥t=ʾaṅgaravatta).isasifo’an no kitakit i, tadaadihay ko nipatirengan Fyo pipaypayan, isaka’etipan ira ko Tonlisa Fanaw, o lalen no ’ngongol no nanom ira ko cecay laya’, o kakahad i,ira ko 1,700 km²,manga’ay a pakatamina a minengneng to tataparan. Itini tona fanaw ’aloman ko kalaloma’ hananay ko tamina a ’orip, isakatimol dihekoay ko cidal, toloay ko mihaian no Linheko a rocok no punka no Kanpociya. === '''Tahapinangan a Tilid (參考文獻)''' === [1] 劍浮沙(梵語:Kamboja)是印度列國時代的十六雄國之一,又譯為甘菩遮國。 [2] Relazione del primo viaggio intorno al mondo - Wikisource. it.wikisource.org. [2019-08-07]. (原始內容存檔於2018-11-22) [3] 1.7 million. [2007-07-27]. (原始內容存檔於2013-12-02). [4] 廣西對柬埔寨投資呈爆發式增長 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館)news.xinhuanet.com [5] Andaya, Leonard Y. Leaves of the same tree: trade and ethnicity in the Straits of Melaka. University of Hawaii Press. 2008: 44 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-0-8248-3189-9</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08) [6] Reid, Anthony. Verandah of violence: the background to the Aceh problem. NUS Press. 2006: 8 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-9971-69-331-2</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08). [7] 中國地名委員會. 外国地名译名手册. 商務印書館. 1993: 31. <nowiki>ISBN 7-100-00798-4</nowiki>. Ângkôr Wat 【柬】 吳哥窟; === '''Pikafitan i papotal(外部連結)''' === •(英文)柬埔寨王國 - Cambodia e-Gov •(英文)柬埔寨電子簽證 - Cambodia e-Visa (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(繁體中文)柬埔寨旅遊部官方網站 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(英文)柬埔寨旅遊指南 •(英文)開放式目錄計劃中和柬埔寨相關的內容 •(英文) 維基媒體的柬埔寨地圖集 • 維基導遊上有關柬埔寨(繁體中文)的旅行指南 • 維基導遊上有關柬埔寨(法文)的旅行指南 • 維客旅行上的柬埔寨 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) • OpenStreetMap上有關柬埔寨的地理資訊 •谷歌地圖 p03w6dw6ijc9egspbbv1yt57gy0zd9k 49148 49147 2026-05-30T11:47:53Z Haratal 3361 49148 wikitext text/x-wiki == Kanpociya Hontian Kitakit(柬埔寨王國) == === ''T'''akaray sowal(概要)''''' === Kanpociya Hontian Kitakit([[kuwaping a sowal]]: 柬埔寨王國) [[Kanpociya sowal]]:高棉語:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; [[Kuwaping sowal]]: 柬埔寨王國), itiraay i [[Faylo:Flag_of_Cambodia.svg|縮圖|Flag of Cambodia]] a Pecihan-Kanatal中南半島,Katimol-Sakawalian Aciya a Korapaw東南亞大陸地區 ko kaitiraan nona [[kitakit]], o syoto tatapangan a tokay o [[Cinpin]](Kanpociya sowal:ក្រុងភ្នំពេញ,Roma a tilid:krong Phnum Pɨñ; Kuwaoing sowal:金邊). O kapot no Linheko ato Katimol-Sakawalian Aciya kitakit a Katatelekan. Isaka’etip no Kanpociya i,malalocokay ato Tayko, isaka’amis no sakawali Malala’eday ato Laoko, isakawali ato sakatimol no sawalian malafiyaw ato Yienan, ikatimol o SinloKihaw(暹羅灣). Hato masadangahay ko pala no Kanpociya,tolo no pasitiraan o tapolo ato tokos, isifo’ o dadahalay a cihenekay dafdaf, ona sera tonini makinatolo no sepat no polong sera no kitakit. Ira ko tata’akay ‘alo Mikong-‘alo(湄公河), ira ho tata’angay a fanaw o Tonglisa-fanaw(Kanpociya sowal:បឹងទន្លេសាប,Roma a tilid:Tonlé Sap; Kuwaping sowal: 洞里薩湖). === '''Nangan no kitakit(國名)''' === O tadangangan no Kanpociya o Kanpociya Hontian Kitakit(Kanpociya sowal:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; Kuwaping sowal:柬埔寨王國)。O 「ព្រះ」hananay i, fangcalay sanay「神聖的」,o 「រាជាណាចក្រ」hananay i,o honti sanay「王國」, o「កម្ពុជា」hananay i,o Kanpociya sanay「柬埔寨」. Ona ngangan tonini i,nani「कम्बोजदेश」(Kambujadeśa)(Ikiris sowal:Sanskrit; Kuwaping sowal:梵語),o maan ko imi nona sowal han i, o 「sera ni Cinfusa 」[1] sanay. Ona ngangan no Kanpociya itini i rikisi no kuwaping itiraay ho i Tonghan(東漢 25-220 mihecaan)iraay to a matilid,nikawrira adihay ko masasiromaromaay a pangangan, tahira to i Min Wanli a mihecahecaan(明朝萬曆) nga’ sacecay sanay to a pangangan to Kanpociya(柬埔寨) . Itini I nitilidan no Sa’etipay-Kitakit i,o misahinahinamay tamdaw ci [[Faylo:Location_Cambodia_ASEAN.svg|縮圖|Location Cambodia ASEAN]] (Italiya sowal:Antonio Pigafetta; Kuwaping sowal:安東尼奧·皮加費塔) o 「Camogia」[2] hananay ningra a pangangan. === Likisi(歷史) === O to’asan a parayrayan a kitakit i Conan-pan-tao ko Kanpociya, matafesiw to ko tosa a patek (2000) a mihecaan ko likisi nira. '''O nalacolan no Payon: I yiesoan to cecay a sici i, i laloma’ no kitakit no Kanpociya i, ira ko Fnan a kitakit, o India ko nipatirengan nangra to tatapangan a pitooran no kitakit, saka mafiyak ko serangawan no India a malenaf. O tatapangan a pikowannan a ningri no Fnan i, o Viyadatapora (Vyadhapura, sowal no Fan: tokay no mi’adopay), itini i ngataay no Polamyen a sakowan no aniniay. Ira ko Meking a tarawadaw, nani saetip kaamisay pasayra i kawali a pasadak to riyar. I sasifoan no sakapito a sici no yiesoan, mapalahedaw no nani ka’amisan a Cenla ko Fnan, ma’atingid koya wawa no hongti no Fnan tayra i Cawa, itira sato a patireng to Santi a hongtian a kitakit.''' Ikor no nikapalahedaw no Cenla to Fnan i, '''matongal ko ’icel no kitakit. Tahira i pikowanan ni Ceyapoman sakacecay i, pakalowid haca cingra a mi’eco to sifo’ay ato ka’amisan a pala no Lawos. O kasalaled a pala i, i ka’amisan tahira i Nancaw, i katimolan i, tahira i rarem no Meking a tarawadaw, mihaop to aniniay a Kanpociya, Lawos ato katimolan no Yienan. Awaay ko teloc ni Ceyapoman sakacecay mamirayray to pikowanan. I kor no nikapatay nira i, o sona  nira ci Ceyatitaywi ko mamalahongti. Fahal sa milafodes ko kitakit, pangangan han no likisi tonini a demak to "O Tarawadaw a Cenla ato Hadhad a Cenla" a kalaloodan, pakarawraw i laloma'an no kitakit.''' I ka’ayaw kaikor no yiesoan no 787 a mihecaan i, '''oya pikowanan a tokay ci Sanpipora no Cidalay a hontian a kitakit i tarawadaw a Cenla, mapeleng a ma'eco no Saliyentra a hongtian a kitakit. Mapacok a mapatay koya hongti ci Mohipotifaman, malepel haca koya wawa no hongti (oya mamalahongti i ikor ci Ceyapoman sakatosa). Nani itiya ho sato, makowanan no i Cawaay a Saliyentra (Santi) a hongtian a kitakit koya tarawadaw a Cenla, tahira i nikalafac ni Ceyapoman sakatosa nani Cawa, ta misiiked cingra a malahongti. Palacecay ci Ceyapoman sakatosa a mikowan to tarawadaw a Cenla ato hadhad a Cenla. Itira i ka’amisan-kawali no Ankor to paka tolo polo' a kongliay i Lici a lotok, saka mipatireng to Ankor a hontian a kitakit.''' O Ankor a hongtian a kitakit, o pangangan han haca to Kemer a hongtian a kitakit, '''tahira i saka safaw tosa a sici i, tadamatedi'ay ko kitakit, tadamakapahay ko serangawan. O kasalaled a pala nira i, mihaop to polong no aniniay a Kanpociya, ato kasa'etal a pala no Taylen, Lawos ato Yienan. I saka safaw tolo a sici i, matenak ko Sancopo a Fociw (Theravada a Fociw) nani Sililanka a tayni. Itini i saka 1430 a mihecaan (saka-lima a mihecaan no Siyande no Min), midefong ko Sinlo to Kanpociya, milikot to tokay no Ankor to pakapito a folad, o sakaheci ko pakapeleng to Ankor. O nika tadamangata no Ankor to Sinlo i, o sakasawad to Ankor, mafolaw tayra i Kinpen a mipatireng to ningri itira. Nani itiya sato, maroray ko 'icel no Kanpociya, misi'ayaw to ka'ayaw ato kaikolan no Yienan ato Sinlo a tosaay a fiyaw a kitakit a midefong, pangangan han tonini a karawrawan a mihecahecaan to "O to'eman a citay". Micalap ko Yienan to la'enoay a Kanpociya (oya sacumodan no Mikong a tarawadaw a pala), oni ko sakamalala'isan a demak.''' Itini i saka 1296 a mihecaan, miocor ko Yincaw ci Cew-takowan a mihilap to Ankor a hongtian a kitakit, '''pakacecay a mihecaan ko nipihilap nira. Pinokay sato i, mitilid ci Cew-takowan to cecay a codad "Cen-la-fong-to-ci", o pisiwkayan no codad to lekakawa no pikowan, sici ato kicay, saki'orip, palapalaan ato fonka. Caay ko pisiwkayan aca ko pi'arawan nira i, ira ho ko sepat a polo' a tadamaanay a liyad. Tahira sato i saka safaw siwa a sici, falicen no tamdaw ko codad to sowal no France, Germany ato inko ato masamaanay a sowal. I ka'ayaw no pikowanan no Fakong to Ankor, o pakakalimelaan a tadamaanay a likisi a codad no Kanpociya.''' O picowatan no France a pikuwan to Indocina, nani 1863 tahira i 1953 a mihecaan, '''micalap ko France a micingcing tonini a pala (O pidefong no Yoropa ato Amirika a kitakit to ni'ecoan a pala). I 1863 a mihecaan, paci'cien no France ko Kanpociya a micingcing, mala o pisimawan a kitakit. I sakatosa a kalaloodan a hekal, nani 1942 a mihecaan tahira i 1945 a mihecaan, micalap ko Ripon to Kanpociya. Ikol no kalaloodan i, itini i 1953 a mihecaan saka safaw cecay a folad saka siwa a romi'ad, misiiked ko Kanpociya a miliyas to pikowan no France. Satapang i, o pikuwan no hongti, o sakacecayay a hongtian a kitakit no Kanpociya, itini i pikowan ni Siyanoan i, o kitenokay ko sapikowan.''' Miteka i tenok no 1960 a mihecaan, '''ona toloay a ci’icelay a kitakit, o Congko, o Amirika ato o Solin, mapolong a midefong tonini a Indocina a pala a micowat ato mikowan. Mafiyok ko nikakemet no kasakitakit ato kalaloodan no Vietnam i, malalood ko laloma'ay no Kanpociya. Itini i 1970 a mihecaan saka tolo a folad saka safaw falo a romi'ad, ci Lon Nol a Ciyancin, oya mikiAmirikaay ko faloco' nira, mifodfod to sifo, mipalasawad to sakahontian a patireng to Kapolongan a Kitakit no Khmer. Roma i, o mikiCongkoay ci Siyano a honti i, pasonolay tarira i Beijing a maro'. I kalaloodan no Vietnam i, malala'is ko hitay no timolay a Vietnam, hitay no Amirika, sifoay ni Lon Nol a hitay ato hitay no amisay a Vietnam (o Kahengangay a Khmer a hitay), ta pakatati'ih to 'orip no finawlan i laloma' no Kanpociya.''' Itini i 1975 a mihecaan saka sepat a folad saka safaw pito a romi'ad, '''ikor no piliyas no hitay no Amirika to ningri no Kanpociya i Phnom Penh i, mi'eco ko nikeridan ni Pol Pot a congsoci no Kyosanto no Kanpociya a Kahengangay a Khmer toya ningri, patireng to Mincoay a Kanpociya a sifo. Oya hongti ci Siyano i, nani Pyongyang no Codang a patatikor a minokay i kitakit, nikawrira kalamkam sa marofo no Kahengangay a Khmer a hitay. Itini i 1976 a mihecaan saka pito a folad saka enem a romi'ad, o malacitodongay a mikowan no Kahengangay a Khmer ci Pol Pot i, mipalasawad to payso, milalap to finawlan nani tokay a patayra i papotal, paci'ci nira a papisaomah ato mipacok to cifana'ay a tamdaw. Itini i pikuwanan nira to tolo a mihecaan falo a folad i, mifatol cingra to kacacemleman a pikuwan. O nika cahif, nika roray, lifong ato makari'angay a masamaanay a pades ko sapipatayan to kalilima no finawlan i kitakit, o cecay no sakacipadesan ko ci'edesay ato makari'angay a nikademakan no tamdaw i saka 20 a sici. I pakayniay to papotal a kitakit i, o pikuwan ni Pol Pot no Kahengangay a Khmer i, o nika fangafan to sifo no Vietnam i kalingangan no Vietnam itiya ho a karawrawan, mangalef midefong to sakowan no pala no Vietnam ato milomek to finawlan no Vietnam. O nika masasiwidawidang to kapolonan a kitakit no Cukoku i, roma i, kalatatiih no Congko ato Russia, saka malaladof ko Kanpociya to Cukoku a milifet to Vietnam ato Sulin. Oya Mincoay a Kanpociya i, pakacoker ko Linhoko a misimaw, saka pakaala to kamaro'an no Linhoko.''' I 1978 a mihecaan saka safaw toosa a folad, '''midefong ko hitay no Vietnam to Kanpociya, ta micalap to Phnom Penh itini i 1979 a mihecaan saka cecay a folad saka pito a romi'ad. Ona kapot no Sapifalicay a Lekatep no Finawlan no Kamer ato i loma' no Kyosanto a pacoliay i, malaladof a patireng to Sapifalicay a finawlan a Lekatep no Kanpociya, ikor i mapalasawad to koya kacacemleman a pipatay no Kahengangay a Khmer. Malowad koya Kahengangay a Khmer a milaliw to i ka'amis-ka'etip a kalingangan no Kanpociya ato Thailand. Nikawrira oya Kapolonan a Kitakit no Kanpociya i, o pinengeng no kasakitakit i, o nikadipdip no Vietnam, nawhani caay ka pihai no sa'alomanay a kitakit i hekal, saka mitatoy ho koya Kahengangay a Khmer toya kamaro'an no Mincoay a Kanpociya i Linhoko. Kirami i, mapahapinang no hitay no Vietnam a mapawacay ko sakacitati'ih a demak i, masawad to ko picoker no kasakitakit.''' I 1989 a mihecaan saka cecay a folad saka enem a romi'ad, '''miliyas ko polong no finawlan a hitay no Vietnam to Kanpociya. Mafalic ko ngangan noya Kapolongan a Kitakit no Kanpociya o “Kitakit no Kanpociya”, o sakapiala to pihai no kasakitakit. I 1991 a mihecaan, maherek ko masaso'ayaway a laloodan, misawad ko Kanpociya toya cecayay a kasafelaw a pikowan ato harateng no Marekese-Lening. Mafalic ko ngangan noya Sapifalicay a Lekatep no Finawlan no Kanpociya o “Lekatep no Finawlan no Kanpociya”. I 1993 a mihecaan, mapadama no Lekatep no Kasakitakit ko Kanpociya a misingkiw to kitakit no Kanpociya, pakaala ko noya mikihontianay a Fongsinpike a kasafelaw to 45.5% a paya a malasakakaay a kasafelaw, roma i, o nikeridan ci Hon Sen a Lekatep no Finawlan ko sakatosa. Ya nipipatalaw ni Hon Senan to tosaay a kasafelaw i, mahekelong a patireng to malacecay a pikowan no sifo. I 1993 a mihecaan saka siwa a folad saka tosa polo' ira ko sepat a romi'ad, mipatopa ko kayi no Kanpociya to fa'elohay a kinpo, mapatiko haca ko hontian a pikowan ato palahontian a kitakit no Kanpociya to ngangan no kitakit, ta ci Siyanu oya kina toloay to a minokay tayni i kitakit i, patiko haca a malahongti. Ikor noya nipifelih ni Hon Sen to sifo i 1997 a mihecaan saka pito a folad saka lima a romi'ad i, ma'emin a mikuwan ko Lekatep no Finawlan to fa'elohay a sifo. Saikolan to i 1998 a mihecaan saka safaw tosa a folad i, masorar no cilodoay a hitay no Kahengangay a Khmer. Anini sato a mihecahecaan i, marihaday ko syakay no Kanpociya, mapatikol haca ko kicay, macakacakat ko pirarakatan.''' I 2008 a mihecaan saka falo a folad, '''pakaala ko felaw no Finawlan to 90 a kamaro'an itini i saka sepat a pisingkiw no kayi no kitakit. I 2013 a mihecaan saka pito a folad, pakaala ko kasafelaw no Finawlan to 68 a kamaro'an i 123 a polong no kamaro'an, mirocok toya tosa polo' ira ko falo a mihecaan nipikowan ato pikowan to saka lima a Sosiyan. Roma i, pakaala ko pacoliay a kasafelaw no pa'oripay to kitakit to 55 a kamaro'an, ikaka to tosa polo' ira ko enem a kamaro'an nani i 'ayaw no pisingkiw.''' I 2017 a mihecaan saka mo'etep a folad, '''pasawkit ko sifo no Kanpociya toya kasafelaw no pa'oripay to kitakit itira i satakaray a pisawkitan, paliwasak to kasafelaw i saka safaw cecay a folad. I 2018 a mihecaan saka tolo a folad saka tolo a romi'ad, pakaynien no cefang no pisingkiw no kitakit a piparotoh to sakaheci,''' === '''Palapalaan(地理)''' === O dadahal no sera ira ko 181,035 km², o polong no kitakit i,misilsilan maka24 ko etal ato cecay a no Hontian a Tokay, ika’amis malafiyaw ato Tayko, Lyawko, ikatimol i,madado’edo’ ko pala ato Yienan, isakatimol no sa’etipan misi’ayaway to Sinlowan(暹羅灣). O kakaya’ no lislis no riyar ira ko 443 km,ilaloma’ nona kitakit ira ko cecay a fanaw o Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖; Roma a tilid: Tonlé Sap), o pifotingan, pialaan to nanom itini, o saka’orip tamtamdaw.Mahaop ko 20% no polong a sera o liomahan. 24 ko kasaetal sakowan, sepatay aca ko misi’ayaway to riyar a sakowan, tolo ko niyahay pikowan a sakowan, 172 ko mamangay a etal. O tahapinangan a pala i, o isifo’ay nona kitakit a Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖), Pasa ’alo ato nani ka’amis taratimol a mihifalat tona kitakit a Mikong ’alo,isifo’ay no kitakit a dafdaf i,mahaop ko 3/4 no polong a sera no kitakit. O Tonlisa Fanaw ato Mikong ’alo nani tongroh no riyar 100 m ko ka’akawang.sa’akawang sa nani tongroh no riyar i,masakefohkefohay ko pala,o itiraay i sakatimol no sa’etipay a Toko lotok mitifacay to 1500 m ko ka’akawang, nani ka’amisay no sa’etipan taratimol sa no sa’etipan ko do’edo’edo. O itiraay I kawali a Awlar Lotok(Phnom Aural)o sa’akawangay no Kanpociya kitakita, tahiraay to 1771 m ko ka’akawang. === '''Siici(政治)''' === Itiyaay i 1993 mihecan a kinpo tatapangan rikec no kitakit, misetek to faco no kitakit o Hontian Kitakit, masasiiked ko Misanga’ay to rikec, Matayal to Demak ato Misawkitay,toloay ko kasasiiked no sakowan ’icel. O honti i,tahira i patay ko kalasawara’an,kakomodan no sofitay, o tahapinangan no kalacecay no kitakit ato kaira no kitakit a tahadahoc, ira heca ko ’icel mitedal to tata’angay raraw no malofoay tamdaw. Ano cakapakatayal ato ano miholol i romaay kitakit ko honti, o tapang no Fafa’eday Pikaykian no Kitakit ko mamiceror to tayal no honti.Ano mapatay ko honti, o tapang no sifo, kakeridan no tosaay rekad no mipaypayay a Fociyaw, o tapang no Fafa’eday Pikaykian ato Finawlan Pikaykian polong han 9 ko tamdaw misanga’ to iingkay, masasowal a misimsim to mamalahonti nani laloma’an no honti, patireng to fa’elohay a honti. === '''Kicai(經濟)''' === O cecay no polong a cowaho kacomahad ko ’orip a kotakit ko Kanpociya,ira ko 4 a hecek no pili’etanan nona kitakit, oriraan i,o pihololan no lafang, mitelekay to riko’, misaloma ato liomah. Oninian haw i,cowa ka citolas ko fodfod tona kitakit, orasaka, macara ko sapicomahadaw to kicai no kitakit, kalomihecaan a kacomahad no kicai tahiraay aca i 7% ko sa’osi.orasaka, tadamatatifac ko kasasiroma no cipaysoay ato manikaway ko ’orip, o manikaway a tamdaw i,awa ko sapaising, cakapapitilid to ka’emangay,tada awa ko fana’ to maamaan. I 2006 miheca, o mipalafangay a tayni cilafas to 170 ko ofad,[3]2005 miheca makarkar i riyar ko kasolin a simal ato palapalaan a kaso, i 2009 ano ca i 2010 miheca a misatapang paliwal, tata’ang ko pisiwar to kacomahad no kicai no Kanpociya a manga’ay. [1] === '''Tamdaw(人口)''' === O polong a tamdaw no Konpociya ira ko 1550 ofad, o Kanpociya a finacadan mahaop ko 90% ko ka’aloman, ira ho roma a mamangay a finacadan o Kuwaping mahaop ko 1%, o Cing finacadan(Kuwaping a sowal:京族; Roma a tilid:Gin)mahaop ko 9%, o Laos(Kuwaping a sowal:佬族)ato Tay finacadan, ira ho ko masasiromaromaay a mamangay a 20 ko finacadan,oninian i,ira ko ikemoday no lotok a maro’. O lalen no ’orip i, 71.41 ko mihecaan. == '''Sowal(語言)''' == O tamdaw no Kanpociya sahetoay mira’oyay to sowal ato tilid no Kanpociya,ira kono niyah a sa’osi,itini i Kanpociya ikakaay ko katenak no Kanpociya pasasotiri’en ato no Arapiya a sa’osi. O sowal no Kuwaping itini ono Cawco a sowal(Ikiris a sowal: Teochew ano ca Chiuchow),o cecay a sowal no Payrang itini i Taywan.ono niyah a sowal ko hasowal no kasasiromaroma a finacadan. Itiya ho halafin malamicowatan a sokowan no Franso ko Kanpociya, orasaka, o sakatosa a matenakay a sowal ko Franso a sowal, nikawrira, anini sato cowa ka matiya toya i’ayaway ko katenak no Franso a sowal. Tahanini sato i,adihay to ko katayalan cemahad to ko kicai ’aloman ko tayniay a misanga’ to kofa ko Kuwaping a tamadaw, orasaka, matenak ko sowal no Kuwaping ato Ikiris a sowal i Kanpociya. [[Faylo:Kraing_Tbong_VB_01_06_6.JPG|縮圖|[[Faylo:Conbodia2.ogg|縮圖]]niyaro' (Kraing Tbong )]] === '''Pitooran(宗教)''' === O mipaypayay a Fociyaw koni pasetekan malo no kitakit a pitooran, i matini mahaop ko 95% no polong a tamdaw no Kanpociya ko mitooray tonini, sakakaay ko ka’aloman ko mitooray i,o Kanpociya a tamdaw, malecad ato fiyaw a Tayko. O itiniay a Kuwaping ato Cin finacadan o Tacen Fociya(Kuwaping a sowal:大乘佛教;Ikiris a sowal:mahāyāna buddhism), Tinsikyo ato Fa’elohay a Kristoan, o Can finacadan(Kuwaping a sowal:占族;Ikiris a sowal:Urang Campa)[5] [6] o Islan Ciyaw ko pitooran, ira ho cowa ka ’aloman a tamdaw o mitooray to pawidangay. === '''Punka(文化)''' === O sakero no Kanpociya tolo ko kasasiiked:o to’asan sakero, niyaro’ay sakero, ato sapalafang sakero. O tahapinangan no Kanpociya a sakero i,ono to’asan sakero. Adihay ko masariromaromaay a siikeday a pisalaan no lafang itini, o cinganganay i kalokitakit i, itiraay i ka’amis no kitakit a [[Faylo:Fishsale.jpg|縮圖|[[Faylo:Conbodia.ogg|縮圖]]itaminaay paliwal to dafong(Fishsale)]] no hekalay kitakit o Wukoku(Kuwaping a sowal:吳哥窟 [7]Roma a tilid: ʾṅ̥grvt̥t=ʾaṅgaravatta).isasifo’an no kitakit i, tadaadihay ko nipatirengan Fyo pipaypayan, isaka’etipan ira ko Tonlisa Fanaw, o lalen no ’ngongol no nanom ira ko cecay laya’, o kakahad i,ira ko 1,700 km²,manga’ay a pakatamina a minengneng to tataparan. Itini tona fanaw ’aloman ko kalaloma’ hananay ko tamina a ’orip, isakatimol dihekoay ko cidal, toloay ko mihaian no Linheko a rocok no punka no Kanpociya. === '''Tahapinangan a Tilid (參考文獻)''' === [1] 劍浮沙(梵語:Kamboja)是印度列國時代的十六雄國之一,又譯為甘菩遮國。 [2] Relazione del primo viaggio intorno al mondo - Wikisource. it.wikisource.org. [2019-08-07]. (原始內容存檔於2018-11-22) [3] 1.7 million. [2007-07-27]. (原始內容存檔於2013-12-02). [4] 廣西對柬埔寨投資呈爆發式增長 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館)news.xinhuanet.com [5] Andaya, Leonard Y. Leaves of the same tree: trade and ethnicity in the Straits of Melaka. University of Hawaii Press. 2008: 44 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-0-8248-3189-9</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08) [6] Reid, Anthony. Verandah of violence: the background to the Aceh problem. NUS Press. 2006: 8 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-9971-69-331-2</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08). [7] 中國地名委員會. 外国地名译名手册. 商務印書館. 1993: 31. <nowiki>ISBN 7-100-00798-4</nowiki>. Ângkôr Wat 【柬】 吳哥窟; === '''Pikafitan i papotal(外部連結)''' === •(英文)柬埔寨王國 - Cambodia e-Gov •(英文)柬埔寨電子簽證 - Cambodia e-Visa (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(繁體中文)柬埔寨旅遊部官方網站 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(英文)柬埔寨旅遊指南 •(英文)開放式目錄計劃中和柬埔寨相關的內容 •(英文) 維基媒體的柬埔寨地圖集 • 維基導遊上有關柬埔寨(繁體中文)的旅行指南 • 維基導遊上有關柬埔寨(法文)的旅行指南 • 維客旅行上的柬埔寨 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) • OpenStreetMap上有關柬埔寨的地理資訊 •谷歌地圖 9b4hal19k0dsv21u04ndqhes4isjvc8 49149 49148 2026-05-30T11:48:10Z Haratal 3361 49149 wikitext text/x-wiki == Kanpociya Hontian Kitakit(柬埔寨王國) == === ''T'''akaray sowal(概要)''''' === Kanpociya Hontian Kitakit([[kuwaping a sowal]]: 柬埔寨王國) [[Kanpociya sowal]]:高棉語:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; [[Kuwaping sowal]]: 柬埔寨王國), itiraay i [[Faylo:Flag_of_Cambodia.svg|縮圖|Flag of Cambodia]] a Pecihan-Kanatal中南半島,Katimol-Sakawalian Aciya a Korapaw東南亞大陸地區 ko kaitiraan nona [[kitakit]], o syoto tatapangan a tokay o [[Cinpin]](Kanpociya sowal:ក្រុងភ្នំពេញ,Roma a tilid:krong Phnum Pɨñ; Kuwaoing sowal:金邊). O kapot no Linheko ato Katimol-Sakawalian Aciya kitakit a Katatelekan. Isaka’etip no Kanpociya i,malalocokay ato Tayko, isaka’amis no sakawali Malala’eday ato Laoko, isakawali ato sakatimol no sawalian malafiyaw ato Yienan, ikatimol o SinloKihaw(暹羅灣). Hato masadangahay ko pala no Kanpociya,tolo no pasitiraan o tapolo ato tokos, isifo’ o dadahalay a cihenekay dafdaf, ona sera tonini makinatolo no sepat no polong sera no kitakit. Ira ko tata’akay ‘alo Mikong-‘alo(湄公河), ira ho tata’angay a fanaw o Tonglisa-fanaw(Kanpociya sowal:បឹងទន្លេសាប,Roma a tilid:Tonlé Sap; Kuwaping sowal: 洞里薩湖). === '''Nangan no kitakit(國名)''' === O tadangangan no Kanpociya o Kanpociya Hontian Kitakit(Kanpociya sowal:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; Kuwaping sowal:柬埔寨王國)。O 「ព្រះ」hananay i, fangcalay sanay「神聖的」,o 「រាជាណាចក្រ」hananay i,o honti sanay「王國」, o「កម្ពុជា」hananay i,o Kanpociya sanay「柬埔寨」. Ona ngangan tonini i,nani「कम्बोजदेश」(Kambujadeśa)(Ikiris sowal:Sanskrit; Kuwaping sowal:梵語),o maan ko imi nona sowal han i, o 「sera ni Cinfusa 」[1] sanay. Ona ngangan no Kanpociya itini i rikisi no kuwaping itiraay ho i Tonghan(東漢 25-220 mihecaan)iraay to a matilid,nikawrira adihay ko masasiromaromaay a pangangan, tahira to i Min Wanli a mihecahecaan(明朝萬曆) nga’ sacecay sanay to a pangangan to Kanpociya(柬埔寨) . Itini I nitilidan no Sa’etipay-Kitakit i,o misahinahinamay tamdaw ci [[Faylo:Location_Cambodia_ASEAN.svg|縮圖|Location Cambodia ASEAN]] (Italiya sowal:Antonio Pigafetta; Kuwaping sowal:安東尼奧·皮加費塔) o 「Camogia」[2] hananay ningra a pangangan. === Likisi(歷史) === O to’asan a parayrayan a kitakit i Conan-pan-tao ko Kanpociya, matafesiw to ko tosa a patek (2000) a mihecaan ko likisi nira. '''O nalacolan no Payon: I yiesoan to cecay a sici i, i laloma’ no kitakit no Kanpociya i, ira ko Fnan a kitakit, o India ko nipatirengan nangra to tatapangan a pitooran no kitakit, saka mafiyak ko serangawan no India a malenaf. O tatapangan a pikowannan a ningri no Fnan i, o Viyadatapora (Vyadhapura, sowal no Fan: tokay no mi’adopay), itini i ngataay no Polamyen a sakowan no aniniay. Ira ko Meking a tarawadaw, nani saetip kaamisay pasayra i kawali a pasadak to riyar. I sasifoan no sakapito a sici no yiesoan, mapalahedaw no nani ka’amisan a Cenla ko Fnan, ma’atingid koya wawa no hongti no Fnan tayra i Cawa, itira sato a patireng to Santi a hongtian a kitakit.''' Ikor no nikapalahedaw no Cenla to Fnan i, '''matongal ko ’icel no kitakit. Tahira i pikowanan ni Ceyapoman sakacecay i, pakalowid haca cingra a mi’eco to sifo’ay ato ka’amisan a pala no Lawos. O kasalaled a pala i, i ka’amisan tahira i Nancaw, i katimolan i, tahira i rarem no Meking a tarawadaw, mihaop to aniniay a Kanpociya, Lawos ato katimolan no Yienan. Awaay ko teloc ni Ceyapoman sakacecay mamirayray to pikowanan. I kor no nikapatay nira i, o sona  nira ci Ceyatitaywi ko mamalahongti. Fahal sa milafodes ko kitakit, pangangan han no likisi tonini a demak to "O Tarawadaw a Cenla ato Hadhad a Cenla" a kalaloodan, pakarawraw i laloma'an no kitakit.''' I ka’ayaw kaikor no yiesoan no 787 a mihecaan i, '''oya pikowanan a tokay ci Sanpipora no Cidalay a hontian a kitakit i tarawadaw a Cenla, mapeleng a ma'eco no Saliyentra a hongtian a kitakit. Mapacok a mapatay koya hongti ci Mohipotifaman, malepel haca koya wawa no hongti (oya mamalahongti i ikor ci Ceyapoman sakatosa). Nani itiya ho sato, makowanan no i Cawaay a Saliyentra (Santi) a hongtian a kitakit koya tarawadaw a Cenla, tahira i nikalafac ni Ceyapoman sakatosa nani Cawa, ta misiiked cingra a malahongti. Palacecay ci Ceyapoman sakatosa a mikowan to tarawadaw a Cenla ato hadhad a Cenla. Itira i ka’amisan-kawali no Ankor to paka tolo polo' a kongliay i Lici a lotok, saka mipatireng to Ankor a hontian a kitakit.''' O Ankor a hongtian a kitakit, o pangangan han haca to Kemer a hongtian a kitakit, '''tahira i saka safaw tosa a sici i, tadamatedi'ay ko kitakit, tadamakapahay ko serangawan. O kasalaled a pala nira i, mihaop to polong no aniniay a Kanpociya, ato kasa'etal a pala no Taylen, Lawos ato Yienan. I saka safaw tolo a sici i, matenak ko Sancopo a Fociw (Theravada a Fociw) nani Sililanka a tayni. Itini i saka 1430 a mihecaan (saka-lima a mihecaan no Siyande no Min), midefong ko Sinlo to Kanpociya, milikot to tokay no Ankor to pakapito a folad, o sakaheci ko pakapeleng to Ankor. O nika tadamangata no Ankor to Sinlo i, o sakasawad to Ankor, mafolaw tayra i Kinpen a mipatireng to ningri itira. Nani itiya sato, maroray ko 'icel no Kanpociya, misi'ayaw to ka'ayaw ato kaikolan no Yienan ato Sinlo a tosaay a fiyaw a kitakit a midefong, pangangan han tonini a karawrawan a mihecahecaan to "O to'eman a citay". Micalap ko Yienan to la'enoay a Kanpociya (oya sacumodan no Mikong a tarawadaw a pala), oni ko sakamalala'isan a demak.''' Itini i saka 1296 a mihecaan, miocor ko Yincaw ci Cew-takowan a mihilap to Ankor a hongtian a kitakit, '''pakacecay a mihecaan ko nipihilap nira. Pinokay sato i, mitilid ci Cew-takowan to cecay a codad "Cen-la-fong-to-ci", o pisiwkayan no codad to lekakawa no pikowan, sici ato kicay, saki'orip, palapalaan ato fonka. Caay ko pisiwkayan aca ko pi'arawan nira i, ira ho ko sepat a polo' a tadamaanay a liyad. Tahira sato i saka safaw siwa a sici, falicen no tamdaw ko codad to sowal no France, Germany ato inko ato masamaanay a sowal. I ka'ayaw no pikowanan no Fakong to Ankor, o pakakalimelaan a tadamaanay a likisi a codad no Kanpociya.''' O picowatan no France a pikuwan to Indocina, nani 1863 tahira i 1953 a mihecaan, '''micalap ko France a micingcing tonini a pala (O pidefong no Yoropa ato Amirika a kitakit to ni'ecoan a pala). I 1863 a mihecaan, paci'cien no France ko Kanpociya a micingcing, mala o pisimawan a kitakit. I sakatosa a kalaloodan a hekal, nani 1942 a mihecaan tahira i 1945 a mihecaan, micalap ko Ripon to Kanpociya. Ikol no kalaloodan i, itini i 1953 a mihecaan saka safaw cecay a folad saka siwa a romi'ad, misiiked ko Kanpociya a miliyas to pikowan no France. Satapang i, o pikuwan no hongti, o sakacecayay a hongtian a kitakit no Kanpociya, itini i pikowan ni Siyanoan i, o kitenokay ko sapikowan.''' Miteka i tenok no 1960 a mihecaan, '''ona toloay a ci’icelay a kitakit, o Congko, o Amirika ato o Solin, mapolong a midefong tonini a Indocina a pala a micowat ato mikowan. Mafiyok ko nikakemet no kasakitakit ato kalaloodan no Vietnam i, malalood ko laloma'ay no Kanpociya. Itini i 1970 a mihecaan saka tolo a folad saka safaw falo a romi'ad, ci Lon Nol a Ciyancin, oya mikiAmirikaay ko faloco' nira, mifodfod to sifo, mipalasawad to sakahontian a patireng to Kapolongan a Kitakit no Khmer. Roma i, o mikiCongkoay ci Siyano a honti i, pasonolay tarira i Beijing a maro'. I kalaloodan no Vietnam i, malala'is ko hitay no timolay a Vietnam, hitay no Amirika, sifoay ni Lon Nol a hitay ato hitay no amisay a Vietnam (o Kahengangay a Khmer a hitay), ta pakatati'ih to 'orip no finawlan i laloma' no Kanpociya.''' Itini i 1975 a mihecaan saka sepat a folad saka safaw pito a romi'ad, '''ikor no piliyas no hitay no Amirika to ningri no Kanpociya i Phnom Penh i, mi'eco ko nikeridan ni Pol Pot a congsoci no Kyosanto no Kanpociya a Kahengangay a Khmer toya ningri, patireng to Mincoay a Kanpociya a sifo. Oya hongti ci Siyano i, nani Pyongyang no Codang a patatikor a minokay i kitakit, nikawrira kalamkam sa marofo no Kahengangay a Khmer a hitay. Itini i 1976 a mihecaan saka pito a folad saka enem a romi'ad, o malacitodongay a mikowan no Kahengangay a Khmer ci Pol Pot i, mipalasawad to payso, milalap to finawlan nani tokay a patayra i papotal, paci'ci nira a papisaomah ato mipacok to cifana'ay a tamdaw. Itini i pikuwanan nira to tolo a mihecaan falo a folad i, mifatol cingra to kacacemleman a pikuwan. O nika cahif, nika roray, lifong ato makari'angay a masamaanay a pades ko sapipatayan to kalilima no finawlan i kitakit, o cecay no sakacipadesan ko ci'edesay ato makari'angay a nikademakan no tamdaw i saka 20 a sici. I pakayniay to papotal a kitakit i, o pikuwan ni Pol Pot no Kahengangay a Khmer i, o nika fangafan to sifo no Vietnam i kalingangan no Vietnam itiya ho a karawrawan, mangalef midefong to sakowan no pala no Vietnam ato milomek to finawlan no Vietnam. O nika masasiwidawidang to kapolonan a kitakit no Cukoku i, roma i, kalatatiih no Congko ato Russia, saka malaladof ko Kanpociya to Cukoku a milifet to Vietnam ato Sulin. Oya Mincoay a Kanpociya i, pakacoker ko Linhoko a misimaw, saka pakaala to kamaro'an no Linhoko.''' I 1978 a mihecaan saka safaw toosa a folad, '''midefong ko hitay no Vietnam to Kanpociya, ta micalap to Phnom Penh itini i 1979 a mihecaan saka cecay a folad saka pito a romi'ad. Ona kapot no Sapifalicay a Lekatep no Finawlan no Kamer ato i loma' no Kyosanto a pacoliay i, malaladof a patireng to Sapifalicay a finawlan a Lekatep no Kanpociya, ikor i mapalasawad to koya kacacemleman a pipatay no Kahengangay a Khmer. Malowad koya Kahengangay a Khmer a milaliw to i ka'amis-ka'etip a kalingangan no Kanpociya ato Thailand. Nikawrira oya Kapolonan a Kitakit no Kanpociya i, o pinengeng no kasakitakit i, o nikadipdip no Vietnam, nawhani caay ka pihai no sa'alomanay a kitakit i hekal, saka mitatoy ho koya Kahengangay a Khmer toya kamaro'an no Mincoay a Kanpociya i Linhoko. Kirami i, mapahapinang no hitay no Vietnam a mapawacay ko sakacitati'ih a demak i, masawad to ko picoker no kasakitakit.''' I 1989 a mihecaan saka cecay a folad saka enem a romi'ad, '''miliyas ko polong no finawlan a hitay no Vietnam to Kanpociya. Mafalic ko ngangan noya Kapolongan a Kitakit no Kanpociya o “Kitakit no Kanpociya”, o sakapiala to pihai no kasakitakit. I 1991 a mihecaan, maherek ko masaso'ayaway a laloodan, misawad ko Kanpociya toya cecayay a kasafelaw a pikowan ato harateng no Marekese-Lening. Mafalic ko ngangan noya Sapifalicay a Lekatep no Finawlan no Kanpociya o “Lekatep no Finawlan no Kanpociya”. I 1993 a mihecaan, mapadama no Lekatep no Kasakitakit ko Kanpociya a misingkiw to kitakit no Kanpociya, pakaala ko noya mikihontianay a Fongsinpike a kasafelaw to 45.5% a paya a malasakakaay a kasafelaw, roma i, o nikeridan ci Hon Sen a Lekatep no Finawlan ko sakatosa. Ya nipipatalaw ni Hon Senan to tosaay a kasafelaw i, mahekelong a patireng to malacecay a pikowan no sifo. I 1993 a mihecaan saka siwa a folad saka tosa polo' ira ko sepat a romi'ad, mipatopa ko kayi no Kanpociya to fa'elohay a kinpo, mapatiko haca ko hontian a pikowan ato palahontian a kitakit no Kanpociya to ngangan no kitakit, ta ci Siyanu oya kina toloay to a minokay tayni i kitakit i, patiko haca a malahongti. Ikor noya nipifelih ni Hon Sen to sifo i 1997 a mihecaan saka pito a folad saka lima a romi'ad i, ma'emin a mikuwan ko Lekatep no Finawlan to fa'elohay a sifo. Saikolan to i 1998 a mihecaan saka safaw tosa a folad i, masorar no cilodoay a hitay no Kahengangay a Khmer. Anini sato a mihecahecaan i, marihaday ko syakay no Kanpociya, mapatikol haca ko kicay, macakacakat ko pirarakatan.''' I 2008 a mihecaan saka falo a folad, '''pakaala ko felaw no Finawlan to 90 a kamaro'an itini i saka sepat a pisingkiw no kayi no kitakit. I 2013 a mihecaan saka pito a folad, pakaala ko kasafelaw no Finawlan to 68 a kamaro'an i 123 a polong no kamaro'an, mirocok toya tosa polo' ira ko falo a mihecaan nipikowan ato pikowan to saka lima a Sosiyan. Roma i, pakaala ko pacoliay a kasafelaw no pa'oripay to kitakit to 55 a kamaro'an, ikaka to tosa polo' ira ko enem a kamaro'an nani i 'ayaw no pisingkiw.''' I 2017 a mihecaan saka mo'etep a folad, '''pasawkit ko sifo no Kanpociya toya kasafelaw no pa'oripay to kitakit itira i satakaray a pisawkitan, paliwasak to kasafelaw i saka safaw cecay a folad. I 2018 a mihecaan saka tolo a folad saka tolo a romi'ad, pakaynien no cefang no pisingkiw no kitakit a piparotoh to sakaheci, pakaala ko mikowanay a kasafelaw no Finawlan to polong no 58 a kamaro'an no satakaraway a lomaoc.''' === '''Palapalaan(地理)''' === O dadahal no sera ira ko 181,035 km², o polong no kitakit i,misilsilan maka24 ko etal ato cecay a no Hontian a Tokay, ika’amis malafiyaw ato Tayko, Lyawko, ikatimol i,madado’edo’ ko pala ato Yienan, isakatimol no sa’etipan misi’ayaway to Sinlowan(暹羅灣). O kakaya’ no lislis no riyar ira ko 443 km,ilaloma’ nona kitakit ira ko cecay a fanaw o Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖; Roma a tilid: Tonlé Sap), o pifotingan, pialaan to nanom itini, o saka’orip tamtamdaw.Mahaop ko 20% no polong a sera o liomahan. 24 ko kasaetal sakowan, sepatay aca ko misi’ayaway to riyar a sakowan, tolo ko niyahay pikowan a sakowan, 172 ko mamangay a etal. O tahapinangan a pala i, o isifo’ay nona kitakit a Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖), Pasa ’alo ato nani ka’amis taratimol a mihifalat tona kitakit a Mikong ’alo,isifo’ay no kitakit a dafdaf i,mahaop ko 3/4 no polong a sera no kitakit. O Tonlisa Fanaw ato Mikong ’alo nani tongroh no riyar 100 m ko ka’akawang.sa’akawang sa nani tongroh no riyar i,masakefohkefohay ko pala,o itiraay i sakatimol no sa’etipay a Toko lotok mitifacay to 1500 m ko ka’akawang, nani ka’amisay no sa’etipan taratimol sa no sa’etipan ko do’edo’edo. O itiraay I kawali a Awlar Lotok(Phnom Aural)o sa’akawangay no Kanpociya kitakita, tahiraay to 1771 m ko ka’akawang. === '''Siici(政治)''' === Itiyaay i 1993 mihecan a kinpo tatapangan rikec no kitakit, misetek to faco no kitakit o Hontian Kitakit, masasiiked ko Misanga’ay to rikec, Matayal to Demak ato Misawkitay,toloay ko kasasiiked no sakowan ’icel. O honti i,tahira i patay ko kalasawara’an,kakomodan no sofitay, o tahapinangan no kalacecay no kitakit ato kaira no kitakit a tahadahoc, ira heca ko ’icel mitedal to tata’angay raraw no malofoay tamdaw. Ano cakapakatayal ato ano miholol i romaay kitakit ko honti, o tapang no Fafa’eday Pikaykian no Kitakit ko mamiceror to tayal no honti.Ano mapatay ko honti, o tapang no sifo, kakeridan no tosaay rekad no mipaypayay a Fociyaw, o tapang no Fafa’eday Pikaykian ato Finawlan Pikaykian polong han 9 ko tamdaw misanga’ to iingkay, masasowal a misimsim to mamalahonti nani laloma’an no honti, patireng to fa’elohay a honti. === '''Kicai(經濟)''' === O cecay no polong a cowaho kacomahad ko ’orip a kotakit ko Kanpociya,ira ko 4 a hecek no pili’etanan nona kitakit, oriraan i,o pihololan no lafang, mitelekay to riko’, misaloma ato liomah. Oninian haw i,cowa ka citolas ko fodfod tona kitakit, orasaka, macara ko sapicomahadaw to kicai no kitakit, kalomihecaan a kacomahad no kicai tahiraay aca i 7% ko sa’osi.orasaka, tadamatatifac ko kasasiroma no cipaysoay ato manikaway ko ’orip, o manikaway a tamdaw i,awa ko sapaising, cakapapitilid to ka’emangay,tada awa ko fana’ to maamaan. I 2006 miheca, o mipalafangay a tayni cilafas to 170 ko ofad,[3]2005 miheca makarkar i riyar ko kasolin a simal ato palapalaan a kaso, i 2009 ano ca i 2010 miheca a misatapang paliwal, tata’ang ko pisiwar to kacomahad no kicai no Kanpociya a manga’ay. [1] === '''Tamdaw(人口)''' === O polong a tamdaw no Konpociya ira ko 1550 ofad, o Kanpociya a finacadan mahaop ko 90% ko ka’aloman, ira ho roma a mamangay a finacadan o Kuwaping mahaop ko 1%, o Cing finacadan(Kuwaping a sowal:京族; Roma a tilid:Gin)mahaop ko 9%, o Laos(Kuwaping a sowal:佬族)ato Tay finacadan, ira ho ko masasiromaromaay a mamangay a 20 ko finacadan,oninian i,ira ko ikemoday no lotok a maro’. O lalen no ’orip i, 71.41 ko mihecaan. == '''Sowal(語言)''' == O tamdaw no Kanpociya sahetoay mira’oyay to sowal ato tilid no Kanpociya,ira kono niyah a sa’osi,itini i Kanpociya ikakaay ko katenak no Kanpociya pasasotiri’en ato no Arapiya a sa’osi. O sowal no Kuwaping itini ono Cawco a sowal(Ikiris a sowal: Teochew ano ca Chiuchow),o cecay a sowal no Payrang itini i Taywan.ono niyah a sowal ko hasowal no kasasiromaroma a finacadan. Itiya ho halafin malamicowatan a sokowan no Franso ko Kanpociya, orasaka, o sakatosa a matenakay a sowal ko Franso a sowal, nikawrira, anini sato cowa ka matiya toya i’ayaway ko katenak no Franso a sowal. Tahanini sato i,adihay to ko katayalan cemahad to ko kicai ’aloman ko tayniay a misanga’ to kofa ko Kuwaping a tamadaw, orasaka, matenak ko sowal no Kuwaping ato Ikiris a sowal i Kanpociya. [[Faylo:Kraing_Tbong_VB_01_06_6.JPG|縮圖|[[Faylo:Conbodia2.ogg|縮圖]]niyaro' (Kraing Tbong )]] === '''Pitooran(宗教)''' === O mipaypayay a Fociyaw koni pasetekan malo no kitakit a pitooran, i matini mahaop ko 95% no polong a tamdaw no Kanpociya ko mitooray tonini, sakakaay ko ka’aloman ko mitooray i,o Kanpociya a tamdaw, malecad ato fiyaw a Tayko. O itiniay a Kuwaping ato Cin finacadan o Tacen Fociya(Kuwaping a sowal:大乘佛教;Ikiris a sowal:mahāyāna buddhism), Tinsikyo ato Fa’elohay a Kristoan, o Can finacadan(Kuwaping a sowal:占族;Ikiris a sowal:Urang Campa)[5] [6] o Islan Ciyaw ko pitooran, ira ho cowa ka ’aloman a tamdaw o mitooray to pawidangay. === '''Punka(文化)''' === O sakero no Kanpociya tolo ko kasasiiked:o to’asan sakero, niyaro’ay sakero, ato sapalafang sakero. O tahapinangan no Kanpociya a sakero i,ono to’asan sakero. Adihay ko masariromaromaay a siikeday a pisalaan no lafang itini, o cinganganay i kalokitakit i, itiraay i ka’amis no kitakit a [[Faylo:Fishsale.jpg|縮圖|[[Faylo:Conbodia.ogg|縮圖]]itaminaay paliwal to dafong(Fishsale)]] no hekalay kitakit o Wukoku(Kuwaping a sowal:吳哥窟 [7]Roma a tilid: ʾṅ̥grvt̥t=ʾaṅgaravatta).isasifo’an no kitakit i, tadaadihay ko nipatirengan Fyo pipaypayan, isaka’etipan ira ko Tonlisa Fanaw, o lalen no ’ngongol no nanom ira ko cecay laya’, o kakahad i,ira ko 1,700 km²,manga’ay a pakatamina a minengneng to tataparan. Itini tona fanaw ’aloman ko kalaloma’ hananay ko tamina a ’orip, isakatimol dihekoay ko cidal, toloay ko mihaian no Linheko a rocok no punka no Kanpociya. === '''Tahapinangan a Tilid (參考文獻)''' === [1] 劍浮沙(梵語:Kamboja)是印度列國時代的十六雄國之一,又譯為甘菩遮國。 [2] Relazione del primo viaggio intorno al mondo - Wikisource. it.wikisource.org. [2019-08-07]. (原始內容存檔於2018-11-22) [3] 1.7 million. [2007-07-27]. (原始內容存檔於2013-12-02). [4] 廣西對柬埔寨投資呈爆發式增長 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館)news.xinhuanet.com [5] Andaya, Leonard Y. Leaves of the same tree: trade and ethnicity in the Straits of Melaka. University of Hawaii Press. 2008: 44 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-0-8248-3189-9</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08) [6] Reid, Anthony. Verandah of violence: the background to the Aceh problem. NUS Press. 2006: 8 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-9971-69-331-2</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08). [7] 中國地名委員會. 外国地名译名手册. 商務印書館. 1993: 31. <nowiki>ISBN 7-100-00798-4</nowiki>. Ângkôr Wat 【柬】 吳哥窟; === '''Pikafitan i papotal(外部連結)''' === •(英文)柬埔寨王國 - Cambodia e-Gov •(英文)柬埔寨電子簽證 - Cambodia e-Visa (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(繁體中文)柬埔寨旅遊部官方網站 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(英文)柬埔寨旅遊指南 •(英文)開放式目錄計劃中和柬埔寨相關的內容 •(英文) 維基媒體的柬埔寨地圖集 • 維基導遊上有關柬埔寨(繁體中文)的旅行指南 • 維基導遊上有關柬埔寨(法文)的旅行指南 • 維客旅行上的柬埔寨 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) • OpenStreetMap上有關柬埔寨的地理資訊 •谷歌地圖 qw4j8je1dqk8agdewi176xk7taqqh26 49150 49149 2026-05-30T11:48:33Z Haratal 3361 49150 wikitext text/x-wiki == Kanpociya Hontian Kitakit(柬埔寨王國) == === ''T'''akaray sowal(概要)''''' === Kanpociya Hontian Kitakit([[kuwaping a sowal]]: 柬埔寨王國) [[Kanpociya sowal]]:高棉語:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; [[Kuwaping sowal]]: 柬埔寨王國), itiraay i [[Faylo:Flag_of_Cambodia.svg|縮圖|Flag of Cambodia]] a Pecihan-Kanatal中南半島,Katimol-Sakawalian Aciya a Korapaw東南亞大陸地區 ko kaitiraan nona [[kitakit]], o syoto tatapangan a tokay o [[Cinpin]](Kanpociya sowal:ក្រុងភ្នំពេញ,Roma a tilid:krong Phnum Pɨñ; Kuwaoing sowal:金邊). O kapot no Linheko ato Katimol-Sakawalian Aciya kitakit a Katatelekan. Isaka’etip no Kanpociya i,malalocokay ato Tayko, isaka’amis no sakawali Malala’eday ato Laoko, isakawali ato sakatimol no sawalian malafiyaw ato Yienan, ikatimol o SinloKihaw(暹羅灣). Hato masadangahay ko pala no Kanpociya,tolo no pasitiraan o tapolo ato tokos, isifo’ o dadahalay a cihenekay dafdaf, ona sera tonini makinatolo no sepat no polong sera no kitakit. Ira ko tata’akay ‘alo Mikong-‘alo(湄公河), ira ho tata’angay a fanaw o Tonglisa-fanaw(Kanpociya sowal:បឹងទន្លេសាប,Roma a tilid:Tonlé Sap; Kuwaping sowal: 洞里薩湖). === '''Nangan no kitakit(國名)''' === O tadangangan no Kanpociya o Kanpociya Hontian Kitakit(Kanpociya sowal:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; Kuwaping sowal:柬埔寨王國)。O 「ព្រះ」hananay i, fangcalay sanay「神聖的」,o 「រាជាណាចក្រ」hananay i,o honti sanay「王國」, o「កម្ពុជា」hananay i,o Kanpociya sanay「柬埔寨」. Ona ngangan tonini i,nani「कम्बोजदेश」(Kambujadeśa)(Ikiris sowal:Sanskrit; Kuwaping sowal:梵語),o maan ko imi nona sowal han i, o 「sera ni Cinfusa 」[1] sanay. Ona ngangan no Kanpociya itini i rikisi no kuwaping itiraay ho i Tonghan(東漢 25-220 mihecaan)iraay to a matilid,nikawrira adihay ko masasiromaromaay a pangangan, tahira to i Min Wanli a mihecahecaan(明朝萬曆) nga’ sacecay sanay to a pangangan to Kanpociya(柬埔寨) . Itini I nitilidan no Sa’etipay-Kitakit i,o misahinahinamay tamdaw ci [[Faylo:Location_Cambodia_ASEAN.svg|縮圖|Location Cambodia ASEAN]] (Italiya sowal:Antonio Pigafetta; Kuwaping sowal:安東尼奧·皮加費塔) o 「Camogia」[2] hananay ningra a pangangan. === Likisi(歷史) === O to’asan a parayrayan a kitakit i Conan-pan-tao ko Kanpociya, matafesiw to ko tosa a patek (2000) a mihecaan ko likisi nira. '''O nalacolan no Payon: I yiesoan to cecay a sici i, i laloma’ no kitakit no Kanpociya i, ira ko Fnan a kitakit, o India ko nipatirengan nangra to tatapangan a pitooran no kitakit, saka mafiyak ko serangawan no India a malenaf. O tatapangan a pikowannan a ningri no Fnan i, o Viyadatapora (Vyadhapura, sowal no Fan: tokay no mi’adopay), itini i ngataay no Polamyen a sakowan no aniniay. Ira ko Meking a tarawadaw, nani saetip kaamisay pasayra i kawali a pasadak to riyar. I sasifoan no sakapito a sici no yiesoan, mapalahedaw no nani ka’amisan a Cenla ko Fnan, ma’atingid koya wawa no hongti no Fnan tayra i Cawa, itira sato a patireng to Santi a hongtian a kitakit.''' Ikor no nikapalahedaw no Cenla to Fnan i, '''matongal ko ’icel no kitakit. Tahira i pikowanan ni Ceyapoman sakacecay i, pakalowid haca cingra a mi’eco to sifo’ay ato ka’amisan a pala no Lawos. O kasalaled a pala i, i ka’amisan tahira i Nancaw, i katimolan i, tahira i rarem no Meking a tarawadaw, mihaop to aniniay a Kanpociya, Lawos ato katimolan no Yienan. Awaay ko teloc ni Ceyapoman sakacecay mamirayray to pikowanan. I kor no nikapatay nira i, o sona  nira ci Ceyatitaywi ko mamalahongti. Fahal sa milafodes ko kitakit, pangangan han no likisi tonini a demak to "O Tarawadaw a Cenla ato Hadhad a Cenla" a kalaloodan, pakarawraw i laloma'an no kitakit.''' I ka’ayaw kaikor no yiesoan no 787 a mihecaan i, '''oya pikowanan a tokay ci Sanpipora no Cidalay a hontian a kitakit i tarawadaw a Cenla, mapeleng a ma'eco no Saliyentra a hongtian a kitakit. Mapacok a mapatay koya hongti ci Mohipotifaman, malepel haca koya wawa no hongti (oya mamalahongti i ikor ci Ceyapoman sakatosa). Nani itiya ho sato, makowanan no i Cawaay a Saliyentra (Santi) a hongtian a kitakit koya tarawadaw a Cenla, tahira i nikalafac ni Ceyapoman sakatosa nani Cawa, ta misiiked cingra a malahongti. Palacecay ci Ceyapoman sakatosa a mikowan to tarawadaw a Cenla ato hadhad a Cenla. Itira i ka’amisan-kawali no Ankor to paka tolo polo' a kongliay i Lici a lotok, saka mipatireng to Ankor a hontian a kitakit.''' O Ankor a hongtian a kitakit, o pangangan han haca to Kemer a hongtian a kitakit, '''tahira i saka safaw tosa a sici i, tadamatedi'ay ko kitakit, tadamakapahay ko serangawan. O kasalaled a pala nira i, mihaop to polong no aniniay a Kanpociya, ato kasa'etal a pala no Taylen, Lawos ato Yienan. I saka safaw tolo a sici i, matenak ko Sancopo a Fociw (Theravada a Fociw) nani Sililanka a tayni. Itini i saka 1430 a mihecaan (saka-lima a mihecaan no Siyande no Min), midefong ko Sinlo to Kanpociya, milikot to tokay no Ankor to pakapito a folad, o sakaheci ko pakapeleng to Ankor. O nika tadamangata no Ankor to Sinlo i, o sakasawad to Ankor, mafolaw tayra i Kinpen a mipatireng to ningri itira. Nani itiya sato, maroray ko 'icel no Kanpociya, misi'ayaw to ka'ayaw ato kaikolan no Yienan ato Sinlo a tosaay a fiyaw a kitakit a midefong, pangangan han tonini a karawrawan a mihecahecaan to "O to'eman a citay". Micalap ko Yienan to la'enoay a Kanpociya (oya sacumodan no Mikong a tarawadaw a pala), oni ko sakamalala'isan a demak.''' Itini i saka 1296 a mihecaan, miocor ko Yincaw ci Cew-takowan a mihilap to Ankor a hongtian a kitakit, '''pakacecay a mihecaan ko nipihilap nira. Pinokay sato i, mitilid ci Cew-takowan to cecay a codad "Cen-la-fong-to-ci", o pisiwkayan no codad to lekakawa no pikowan, sici ato kicay, saki'orip, palapalaan ato fonka. Caay ko pisiwkayan aca ko pi'arawan nira i, ira ho ko sepat a polo' a tadamaanay a liyad. Tahira sato i saka safaw siwa a sici, falicen no tamdaw ko codad to sowal no France, Germany ato inko ato masamaanay a sowal. I ka'ayaw no pikowanan no Fakong to Ankor, o pakakalimelaan a tadamaanay a likisi a codad no Kanpociya.''' O picowatan no France a pikuwan to Indocina, nani 1863 tahira i 1953 a mihecaan, '''micalap ko France a micingcing tonini a pala (O pidefong no Yoropa ato Amirika a kitakit to ni'ecoan a pala). I 1863 a mihecaan, paci'cien no France ko Kanpociya a micingcing, mala o pisimawan a kitakit. I sakatosa a kalaloodan a hekal, nani 1942 a mihecaan tahira i 1945 a mihecaan, micalap ko Ripon to Kanpociya. Ikol no kalaloodan i, itini i 1953 a mihecaan saka safaw cecay a folad saka siwa a romi'ad, misiiked ko Kanpociya a miliyas to pikowan no France. Satapang i, o pikuwan no hongti, o sakacecayay a hongtian a kitakit no Kanpociya, itini i pikowan ni Siyanoan i, o kitenokay ko sapikowan.''' Miteka i tenok no 1960 a mihecaan, '''ona toloay a ci’icelay a kitakit, o Congko, o Amirika ato o Solin, mapolong a midefong tonini a Indocina a pala a micowat ato mikowan. Mafiyok ko nikakemet no kasakitakit ato kalaloodan no Vietnam i, malalood ko laloma'ay no Kanpociya. Itini i 1970 a mihecaan saka tolo a folad saka safaw falo a romi'ad, ci Lon Nol a Ciyancin, oya mikiAmirikaay ko faloco' nira, mifodfod to sifo, mipalasawad to sakahontian a patireng to Kapolongan a Kitakit no Khmer. Roma i, o mikiCongkoay ci Siyano a honti i, pasonolay tarira i Beijing a maro'. I kalaloodan no Vietnam i, malala'is ko hitay no timolay a Vietnam, hitay no Amirika, sifoay ni Lon Nol a hitay ato hitay no amisay a Vietnam (o Kahengangay a Khmer a hitay), ta pakatati'ih to 'orip no finawlan i laloma' no Kanpociya.''' Itini i 1975 a mihecaan saka sepat a folad saka safaw pito a romi'ad, '''ikor no piliyas no hitay no Amirika to ningri no Kanpociya i Phnom Penh i, mi'eco ko nikeridan ni Pol Pot a congsoci no Kyosanto no Kanpociya a Kahengangay a Khmer toya ningri, patireng to Mincoay a Kanpociya a sifo. Oya hongti ci Siyano i, nani Pyongyang no Codang a patatikor a minokay i kitakit, nikawrira kalamkam sa marofo no Kahengangay a Khmer a hitay. Itini i 1976 a mihecaan saka pito a folad saka enem a romi'ad, o malacitodongay a mikowan no Kahengangay a Khmer ci Pol Pot i, mipalasawad to payso, milalap to finawlan nani tokay a patayra i papotal, paci'ci nira a papisaomah ato mipacok to cifana'ay a tamdaw. Itini i pikuwanan nira to tolo a mihecaan falo a folad i, mifatol cingra to kacacemleman a pikuwan. O nika cahif, nika roray, lifong ato makari'angay a masamaanay a pades ko sapipatayan to kalilima no finawlan i kitakit, o cecay no sakacipadesan ko ci'edesay ato makari'angay a nikademakan no tamdaw i saka 20 a sici. I pakayniay to papotal a kitakit i, o pikuwan ni Pol Pot no Kahengangay a Khmer i, o nika fangafan to sifo no Vietnam i kalingangan no Vietnam itiya ho a karawrawan, mangalef midefong to sakowan no pala no Vietnam ato milomek to finawlan no Vietnam. O nika masasiwidawidang to kapolonan a kitakit no Cukoku i, roma i, kalatatiih no Congko ato Russia, saka malaladof ko Kanpociya to Cukoku a milifet to Vietnam ato Sulin. Oya Mincoay a Kanpociya i, pakacoker ko Linhoko a misimaw, saka pakaala to kamaro'an no Linhoko.''' I 1978 a mihecaan saka safaw toosa a folad, '''midefong ko hitay no Vietnam to Kanpociya, ta micalap to Phnom Penh itini i 1979 a mihecaan saka cecay a folad saka pito a romi'ad. Ona kapot no Sapifalicay a Lekatep no Finawlan no Kamer ato i loma' no Kyosanto a pacoliay i, malaladof a patireng to Sapifalicay a finawlan a Lekatep no Kanpociya, ikor i mapalasawad to koya kacacemleman a pipatay no Kahengangay a Khmer. Malowad koya Kahengangay a Khmer a milaliw to i ka'amis-ka'etip a kalingangan no Kanpociya ato Thailand. Nikawrira oya Kapolonan a Kitakit no Kanpociya i, o pinengeng no kasakitakit i, o nikadipdip no Vietnam, nawhani caay ka pihai no sa'alomanay a kitakit i hekal, saka mitatoy ho koya Kahengangay a Khmer toya kamaro'an no Mincoay a Kanpociya i Linhoko. Kirami i, mapahapinang no hitay no Vietnam a mapawacay ko sakacitati'ih a demak i, masawad to ko picoker no kasakitakit.''' I 1989 a mihecaan saka cecay a folad saka enem a romi'ad, '''miliyas ko polong no finawlan a hitay no Vietnam to Kanpociya. Mafalic ko ngangan noya Kapolongan a Kitakit no Kanpociya o “Kitakit no Kanpociya”, o sakapiala to pihai no kasakitakit. I 1991 a mihecaan, maherek ko masaso'ayaway a laloodan, misawad ko Kanpociya toya cecayay a kasafelaw a pikowan ato harateng no Marekese-Lening. Mafalic ko ngangan noya Sapifalicay a Lekatep no Finawlan no Kanpociya o “Lekatep no Finawlan no Kanpociya”. I 1993 a mihecaan, mapadama no Lekatep no Kasakitakit ko Kanpociya a misingkiw to kitakit no Kanpociya, pakaala ko noya mikihontianay a Fongsinpike a kasafelaw to 45.5% a paya a malasakakaay a kasafelaw, roma i, o nikeridan ci Hon Sen a Lekatep no Finawlan ko sakatosa. Ya nipipatalaw ni Hon Senan to tosaay a kasafelaw i, mahekelong a patireng to malacecay a pikowan no sifo. I 1993 a mihecaan saka siwa a folad saka tosa polo' ira ko sepat a romi'ad, mipatopa ko kayi no Kanpociya to fa'elohay a kinpo, mapatiko haca ko hontian a pikowan ato palahontian a kitakit no Kanpociya to ngangan no kitakit, ta ci Siyanu oya kina toloay to a minokay tayni i kitakit i, patiko haca a malahongti. Ikor noya nipifelih ni Hon Sen to sifo i 1997 a mihecaan saka pito a folad saka lima a romi'ad i, ma'emin a mikuwan ko Lekatep no Finawlan to fa'elohay a sifo. Saikolan to i 1998 a mihecaan saka safaw tosa a folad i, masorar no cilodoay a hitay no Kahengangay a Khmer. Anini sato a mihecahecaan i, marihaday ko syakay no Kanpociya, mapatikol haca ko kicay, macakacakat ko pirarakatan.''' I 2008 a mihecaan saka falo a folad, '''pakaala ko felaw no Finawlan to 90 a kamaro'an itini i saka sepat a pisingkiw no kayi no kitakit. I 2013 a mihecaan saka pito a folad, pakaala ko kasafelaw no Finawlan to 68 a kamaro'an i 123 a polong no kamaro'an, mirocok toya tosa polo' ira ko falo a mihecaan nipikowan ato pikowan to saka lima a Sosiyan. Roma i, pakaala ko pacoliay a kasafelaw no pa'oripay to kitakit to 55 a kamaro'an, ikaka to tosa polo' ira ko enem a kamaro'an nani i 'ayaw no pisingkiw.''' I 2017 a mihecaan saka mo'etep a folad, '''pasawkit ko sifo no Kanpociya toya kasafelaw no pa'oripay to kitakit itira i satakaray a pisawkitan, paliwasak to kasafelaw i saka safaw cecay a folad. I 2018 a mihecaan saka tolo a folad saka tolo a romi'ad, pakaynien no cefang no pisingkiw no kitakit a piparotoh to sakaheci, pakaala ko mikowanay a kasafelaw no Finawlan to polong no 58 a kamaro'an no satakaraway a lomaoc. Nawhani, edengan o pakalifetay ko pacoliay a kasafelaw no pa'oripay to kitakit to mikuwanay a kasafelaw no Finawlan.''' === '''Palapalaan(地理)''' === O dadahal no sera ira ko 181,035 km², o polong no kitakit i,misilsilan maka24 ko etal ato cecay a no Hontian a Tokay, ika’amis malafiyaw ato Tayko, Lyawko, ikatimol i,madado’edo’ ko pala ato Yienan, isakatimol no sa’etipan misi’ayaway to Sinlowan(暹羅灣). O kakaya’ no lislis no riyar ira ko 443 km,ilaloma’ nona kitakit ira ko cecay a fanaw o Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖; Roma a tilid: Tonlé Sap), o pifotingan, pialaan to nanom itini, o saka’orip tamtamdaw.Mahaop ko 20% no polong a sera o liomahan. 24 ko kasaetal sakowan, sepatay aca ko misi’ayaway to riyar a sakowan, tolo ko niyahay pikowan a sakowan, 172 ko mamangay a etal. O tahapinangan a pala i, o isifo’ay nona kitakit a Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖), Pasa ’alo ato nani ka’amis taratimol a mihifalat tona kitakit a Mikong ’alo,isifo’ay no kitakit a dafdaf i,mahaop ko 3/4 no polong a sera no kitakit. O Tonlisa Fanaw ato Mikong ’alo nani tongroh no riyar 100 m ko ka’akawang.sa’akawang sa nani tongroh no riyar i,masakefohkefohay ko pala,o itiraay i sakatimol no sa’etipay a Toko lotok mitifacay to 1500 m ko ka’akawang, nani ka’amisay no sa’etipan taratimol sa no sa’etipan ko do’edo’edo. O itiraay I kawali a Awlar Lotok(Phnom Aural)o sa’akawangay no Kanpociya kitakita, tahiraay to 1771 m ko ka’akawang. === '''Siici(政治)''' === Itiyaay i 1993 mihecan a kinpo tatapangan rikec no kitakit, misetek to faco no kitakit o Hontian Kitakit, masasiiked ko Misanga’ay to rikec, Matayal to Demak ato Misawkitay,toloay ko kasasiiked no sakowan ’icel. O honti i,tahira i patay ko kalasawara’an,kakomodan no sofitay, o tahapinangan no kalacecay no kitakit ato kaira no kitakit a tahadahoc, ira heca ko ’icel mitedal to tata’angay raraw no malofoay tamdaw. Ano cakapakatayal ato ano miholol i romaay kitakit ko honti, o tapang no Fafa’eday Pikaykian no Kitakit ko mamiceror to tayal no honti.Ano mapatay ko honti, o tapang no sifo, kakeridan no tosaay rekad no mipaypayay a Fociyaw, o tapang no Fafa’eday Pikaykian ato Finawlan Pikaykian polong han 9 ko tamdaw misanga’ to iingkay, masasowal a misimsim to mamalahonti nani laloma’an no honti, patireng to fa’elohay a honti. === '''Kicai(經濟)''' === O cecay no polong a cowaho kacomahad ko ’orip a kotakit ko Kanpociya,ira ko 4 a hecek no pili’etanan nona kitakit, oriraan i,o pihololan no lafang, mitelekay to riko’, misaloma ato liomah. Oninian haw i,cowa ka citolas ko fodfod tona kitakit, orasaka, macara ko sapicomahadaw to kicai no kitakit, kalomihecaan a kacomahad no kicai tahiraay aca i 7% ko sa’osi.orasaka, tadamatatifac ko kasasiroma no cipaysoay ato manikaway ko ’orip, o manikaway a tamdaw i,awa ko sapaising, cakapapitilid to ka’emangay,tada awa ko fana’ to maamaan. I 2006 miheca, o mipalafangay a tayni cilafas to 170 ko ofad,[3]2005 miheca makarkar i riyar ko kasolin a simal ato palapalaan a kaso, i 2009 ano ca i 2010 miheca a misatapang paliwal, tata’ang ko pisiwar to kacomahad no kicai no Kanpociya a manga’ay. [1] === '''Tamdaw(人口)''' === O polong a tamdaw no Konpociya ira ko 1550 ofad, o Kanpociya a finacadan mahaop ko 90% ko ka’aloman, ira ho roma a mamangay a finacadan o Kuwaping mahaop ko 1%, o Cing finacadan(Kuwaping a sowal:京族; Roma a tilid:Gin)mahaop ko 9%, o Laos(Kuwaping a sowal:佬族)ato Tay finacadan, ira ho ko masasiromaromaay a mamangay a 20 ko finacadan,oninian i,ira ko ikemoday no lotok a maro’. O lalen no ’orip i, 71.41 ko mihecaan. == '''Sowal(語言)''' == O tamdaw no Kanpociya sahetoay mira’oyay to sowal ato tilid no Kanpociya,ira kono niyah a sa’osi,itini i Kanpociya ikakaay ko katenak no Kanpociya pasasotiri’en ato no Arapiya a sa’osi. O sowal no Kuwaping itini ono Cawco a sowal(Ikiris a sowal: Teochew ano ca Chiuchow),o cecay a sowal no Payrang itini i Taywan.ono niyah a sowal ko hasowal no kasasiromaroma a finacadan. Itiya ho halafin malamicowatan a sokowan no Franso ko Kanpociya, orasaka, o sakatosa a matenakay a sowal ko Franso a sowal, nikawrira, anini sato cowa ka matiya toya i’ayaway ko katenak no Franso a sowal. Tahanini sato i,adihay to ko katayalan cemahad to ko kicai ’aloman ko tayniay a misanga’ to kofa ko Kuwaping a tamadaw, orasaka, matenak ko sowal no Kuwaping ato Ikiris a sowal i Kanpociya. [[Faylo:Kraing_Tbong_VB_01_06_6.JPG|縮圖|[[Faylo:Conbodia2.ogg|縮圖]]niyaro' (Kraing Tbong )]] === '''Pitooran(宗教)''' === O mipaypayay a Fociyaw koni pasetekan malo no kitakit a pitooran, i matini mahaop ko 95% no polong a tamdaw no Kanpociya ko mitooray tonini, sakakaay ko ka’aloman ko mitooray i,o Kanpociya a tamdaw, malecad ato fiyaw a Tayko. O itiniay a Kuwaping ato Cin finacadan o Tacen Fociya(Kuwaping a sowal:大乘佛教;Ikiris a sowal:mahāyāna buddhism), Tinsikyo ato Fa’elohay a Kristoan, o Can finacadan(Kuwaping a sowal:占族;Ikiris a sowal:Urang Campa)[5] [6] o Islan Ciyaw ko pitooran, ira ho cowa ka ’aloman a tamdaw o mitooray to pawidangay. === '''Punka(文化)''' === O sakero no Kanpociya tolo ko kasasiiked:o to’asan sakero, niyaro’ay sakero, ato sapalafang sakero. O tahapinangan no Kanpociya a sakero i,ono to’asan sakero. Adihay ko masariromaromaay a siikeday a pisalaan no lafang itini, o cinganganay i kalokitakit i, itiraay i ka’amis no kitakit a [[Faylo:Fishsale.jpg|縮圖|[[Faylo:Conbodia.ogg|縮圖]]itaminaay paliwal to dafong(Fishsale)]] no hekalay kitakit o Wukoku(Kuwaping a sowal:吳哥窟 [7]Roma a tilid: ʾṅ̥grvt̥t=ʾaṅgaravatta).isasifo’an no kitakit i, tadaadihay ko nipatirengan Fyo pipaypayan, isaka’etipan ira ko Tonlisa Fanaw, o lalen no ’ngongol no nanom ira ko cecay laya’, o kakahad i,ira ko 1,700 km²,manga’ay a pakatamina a minengneng to tataparan. Itini tona fanaw ’aloman ko kalaloma’ hananay ko tamina a ’orip, isakatimol dihekoay ko cidal, toloay ko mihaian no Linheko a rocok no punka no Kanpociya. === '''Tahapinangan a Tilid (參考文獻)''' === [1] 劍浮沙(梵語:Kamboja)是印度列國時代的十六雄國之一,又譯為甘菩遮國。 [2] Relazione del primo viaggio intorno al mondo - Wikisource. it.wikisource.org. [2019-08-07]. (原始內容存檔於2018-11-22) [3] 1.7 million. [2007-07-27]. (原始內容存檔於2013-12-02). [4] 廣西對柬埔寨投資呈爆發式增長 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館)news.xinhuanet.com [5] Andaya, Leonard Y. Leaves of the same tree: trade and ethnicity in the Straits of Melaka. University of Hawaii Press. 2008: 44 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-0-8248-3189-9</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08) [6] Reid, Anthony. Verandah of violence: the background to the Aceh problem. NUS Press. 2006: 8 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-9971-69-331-2</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08). [7] 中國地名委員會. 外国地名译名手册. 商務印書館. 1993: 31. <nowiki>ISBN 7-100-00798-4</nowiki>. Ângkôr Wat 【柬】 吳哥窟; === '''Pikafitan i papotal(外部連結)''' === •(英文)柬埔寨王國 - Cambodia e-Gov •(英文)柬埔寨電子簽證 - Cambodia e-Visa (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(繁體中文)柬埔寨旅遊部官方網站 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(英文)柬埔寨旅遊指南 •(英文)開放式目錄計劃中和柬埔寨相關的內容 •(英文) 維基媒體的柬埔寨地圖集 • 維基導遊上有關柬埔寨(繁體中文)的旅行指南 • 維基導遊上有關柬埔寨(法文)的旅行指南 • 維客旅行上的柬埔寨 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) • OpenStreetMap上有關柬埔寨的地理資訊 •谷歌地圖 f727zlrkvckdsy1siut8b5hzq3ckvpw 49151 49150 2026-05-30T11:48:47Z Haratal 3361 49151 wikitext text/x-wiki == Kanpociya Hontian Kitakit(柬埔寨王國) == === ''T'''akaray sowal(概要)''''' === Kanpociya Hontian Kitakit([[kuwaping a sowal]]: 柬埔寨王國) [[Kanpociya sowal]]:高棉語:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; [[Kuwaping sowal]]: 柬埔寨王國), itiraay i [[Faylo:Flag_of_Cambodia.svg|縮圖|Flag of Cambodia]] a Pecihan-Kanatal中南半島,Katimol-Sakawalian Aciya a Korapaw東南亞大陸地區 ko kaitiraan nona [[kitakit]], o syoto tatapangan a tokay o [[Cinpin]](Kanpociya sowal:ក្រុងភ្នំពេញ,Roma a tilid:krong Phnum Pɨñ; Kuwaoing sowal:金邊). O kapot no Linheko ato Katimol-Sakawalian Aciya kitakit a Katatelekan. Isaka’etip no Kanpociya i,malalocokay ato Tayko, isaka’amis no sakawali Malala’eday ato Laoko, isakawali ato sakatimol no sawalian malafiyaw ato Yienan, ikatimol o SinloKihaw(暹羅灣). Hato masadangahay ko pala no Kanpociya,tolo no pasitiraan o tapolo ato tokos, isifo’ o dadahalay a cihenekay dafdaf, ona sera tonini makinatolo no sepat no polong sera no kitakit. Ira ko tata’akay ‘alo Mikong-‘alo(湄公河), ira ho tata’angay a fanaw o Tonglisa-fanaw(Kanpociya sowal:បឹងទន្លេសាប,Roma a tilid:Tonlé Sap; Kuwaping sowal: 洞里薩湖). === '''Nangan no kitakit(國名)''' === O tadangangan no Kanpociya o Kanpociya Hontian Kitakit(Kanpociya sowal:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; Kuwaping sowal:柬埔寨王國)。O 「ព្រះ」hananay i, fangcalay sanay「神聖的」,o 「រាជាណាចក្រ」hananay i,o honti sanay「王國」, o「កម្ពុជា」hananay i,o Kanpociya sanay「柬埔寨」. Ona ngangan tonini i,nani「कम्बोजदेश」(Kambujadeśa)(Ikiris sowal:Sanskrit; Kuwaping sowal:梵語),o maan ko imi nona sowal han i, o 「sera ni Cinfusa 」[1] sanay. Ona ngangan no Kanpociya itini i rikisi no kuwaping itiraay ho i Tonghan(東漢 25-220 mihecaan)iraay to a matilid,nikawrira adihay ko masasiromaromaay a pangangan, tahira to i Min Wanli a mihecahecaan(明朝萬曆) nga’ sacecay sanay to a pangangan to Kanpociya(柬埔寨) . Itini I nitilidan no Sa’etipay-Kitakit i,o misahinahinamay tamdaw ci [[Faylo:Location_Cambodia_ASEAN.svg|縮圖|Location Cambodia ASEAN]] (Italiya sowal:Antonio Pigafetta; Kuwaping sowal:安東尼奧·皮加費塔) o 「Camogia」[2] hananay ningra a pangangan. === Likisi(歷史) === O to’asan a parayrayan a kitakit i Conan-pan-tao ko Kanpociya, matafesiw to ko tosa a patek (2000) a mihecaan ko likisi nira. '''O nalacolan no Payon: I yiesoan to cecay a sici i, i laloma’ no kitakit no Kanpociya i, ira ko Fnan a kitakit, o India ko nipatirengan nangra to tatapangan a pitooran no kitakit, saka mafiyak ko serangawan no India a malenaf. O tatapangan a pikowannan a ningri no Fnan i, o Viyadatapora (Vyadhapura, sowal no Fan: tokay no mi’adopay), itini i ngataay no Polamyen a sakowan no aniniay. Ira ko Meking a tarawadaw, nani saetip kaamisay pasayra i kawali a pasadak to riyar. I sasifoan no sakapito a sici no yiesoan, mapalahedaw no nani ka’amisan a Cenla ko Fnan, ma’atingid koya wawa no hongti no Fnan tayra i Cawa, itira sato a patireng to Santi a hongtian a kitakit.''' Ikor no nikapalahedaw no Cenla to Fnan i, '''matongal ko ’icel no kitakit. Tahira i pikowanan ni Ceyapoman sakacecay i, pakalowid haca cingra a mi’eco to sifo’ay ato ka’amisan a pala no Lawos. O kasalaled a pala i, i ka’amisan tahira i Nancaw, i katimolan i, tahira i rarem no Meking a tarawadaw, mihaop to aniniay a Kanpociya, Lawos ato katimolan no Yienan. Awaay ko teloc ni Ceyapoman sakacecay mamirayray to pikowanan. I kor no nikapatay nira i, o sona  nira ci Ceyatitaywi ko mamalahongti. Fahal sa milafodes ko kitakit, pangangan han no likisi tonini a demak to "O Tarawadaw a Cenla ato Hadhad a Cenla" a kalaloodan, pakarawraw i laloma'an no kitakit.''' I ka’ayaw kaikor no yiesoan no 787 a mihecaan i, '''oya pikowanan a tokay ci Sanpipora no Cidalay a hontian a kitakit i tarawadaw a Cenla, mapeleng a ma'eco no Saliyentra a hongtian a kitakit. Mapacok a mapatay koya hongti ci Mohipotifaman, malepel haca koya wawa no hongti (oya mamalahongti i ikor ci Ceyapoman sakatosa). Nani itiya ho sato, makowanan no i Cawaay a Saliyentra (Santi) a hongtian a kitakit koya tarawadaw a Cenla, tahira i nikalafac ni Ceyapoman sakatosa nani Cawa, ta misiiked cingra a malahongti. Palacecay ci Ceyapoman sakatosa a mikowan to tarawadaw a Cenla ato hadhad a Cenla. Itira i ka’amisan-kawali no Ankor to paka tolo polo' a kongliay i Lici a lotok, saka mipatireng to Ankor a hontian a kitakit.''' O Ankor a hongtian a kitakit, o pangangan han haca to Kemer a hongtian a kitakit, '''tahira i saka safaw tosa a sici i, tadamatedi'ay ko kitakit, tadamakapahay ko serangawan. O kasalaled a pala nira i, mihaop to polong no aniniay a Kanpociya, ato kasa'etal a pala no Taylen, Lawos ato Yienan. I saka safaw tolo a sici i, matenak ko Sancopo a Fociw (Theravada a Fociw) nani Sililanka a tayni. Itini i saka 1430 a mihecaan (saka-lima a mihecaan no Siyande no Min), midefong ko Sinlo to Kanpociya, milikot to tokay no Ankor to pakapito a folad, o sakaheci ko pakapeleng to Ankor. O nika tadamangata no Ankor to Sinlo i, o sakasawad to Ankor, mafolaw tayra i Kinpen a mipatireng to ningri itira. Nani itiya sato, maroray ko 'icel no Kanpociya, misi'ayaw to ka'ayaw ato kaikolan no Yienan ato Sinlo a tosaay a fiyaw a kitakit a midefong, pangangan han tonini a karawrawan a mihecahecaan to "O to'eman a citay". Micalap ko Yienan to la'enoay a Kanpociya (oya sacumodan no Mikong a tarawadaw a pala), oni ko sakamalala'isan a demak.''' Itini i saka 1296 a mihecaan, miocor ko Yincaw ci Cew-takowan a mihilap to Ankor a hongtian a kitakit, '''pakacecay a mihecaan ko nipihilap nira. Pinokay sato i, mitilid ci Cew-takowan to cecay a codad "Cen-la-fong-to-ci", o pisiwkayan no codad to lekakawa no pikowan, sici ato kicay, saki'orip, palapalaan ato fonka. Caay ko pisiwkayan aca ko pi'arawan nira i, ira ho ko sepat a polo' a tadamaanay a liyad. Tahira sato i saka safaw siwa a sici, falicen no tamdaw ko codad to sowal no France, Germany ato inko ato masamaanay a sowal. I ka'ayaw no pikowanan no Fakong to Ankor, o pakakalimelaan a tadamaanay a likisi a codad no Kanpociya.''' O picowatan no France a pikuwan to Indocina, nani 1863 tahira i 1953 a mihecaan, '''micalap ko France a micingcing tonini a pala (O pidefong no Yoropa ato Amirika a kitakit to ni'ecoan a pala). I 1863 a mihecaan, paci'cien no France ko Kanpociya a micingcing, mala o pisimawan a kitakit. I sakatosa a kalaloodan a hekal, nani 1942 a mihecaan tahira i 1945 a mihecaan, micalap ko Ripon to Kanpociya. Ikol no kalaloodan i, itini i 1953 a mihecaan saka safaw cecay a folad saka siwa a romi'ad, misiiked ko Kanpociya a miliyas to pikowan no France. Satapang i, o pikuwan no hongti, o sakacecayay a hongtian a kitakit no Kanpociya, itini i pikowan ni Siyanoan i, o kitenokay ko sapikowan.''' Miteka i tenok no 1960 a mihecaan, '''ona toloay a ci’icelay a kitakit, o Congko, o Amirika ato o Solin, mapolong a midefong tonini a Indocina a pala a micowat ato mikowan. Mafiyok ko nikakemet no kasakitakit ato kalaloodan no Vietnam i, malalood ko laloma'ay no Kanpociya. Itini i 1970 a mihecaan saka tolo a folad saka safaw falo a romi'ad, ci Lon Nol a Ciyancin, oya mikiAmirikaay ko faloco' nira, mifodfod to sifo, mipalasawad to sakahontian a patireng to Kapolongan a Kitakit no Khmer. Roma i, o mikiCongkoay ci Siyano a honti i, pasonolay tarira i Beijing a maro'. I kalaloodan no Vietnam i, malala'is ko hitay no timolay a Vietnam, hitay no Amirika, sifoay ni Lon Nol a hitay ato hitay no amisay a Vietnam (o Kahengangay a Khmer a hitay), ta pakatati'ih to 'orip no finawlan i laloma' no Kanpociya.''' Itini i 1975 a mihecaan saka sepat a folad saka safaw pito a romi'ad, '''ikor no piliyas no hitay no Amirika to ningri no Kanpociya i Phnom Penh i, mi'eco ko nikeridan ni Pol Pot a congsoci no Kyosanto no Kanpociya a Kahengangay a Khmer toya ningri, patireng to Mincoay a Kanpociya a sifo. Oya hongti ci Siyano i, nani Pyongyang no Codang a patatikor a minokay i kitakit, nikawrira kalamkam sa marofo no Kahengangay a Khmer a hitay. Itini i 1976 a mihecaan saka pito a folad saka enem a romi'ad, o malacitodongay a mikowan no Kahengangay a Khmer ci Pol Pot i, mipalasawad to payso, milalap to finawlan nani tokay a patayra i papotal, paci'ci nira a papisaomah ato mipacok to cifana'ay a tamdaw. Itini i pikuwanan nira to tolo a mihecaan falo a folad i, mifatol cingra to kacacemleman a pikuwan. O nika cahif, nika roray, lifong ato makari'angay a masamaanay a pades ko sapipatayan to kalilima no finawlan i kitakit, o cecay no sakacipadesan ko ci'edesay ato makari'angay a nikademakan no tamdaw i saka 20 a sici. I pakayniay to papotal a kitakit i, o pikuwan ni Pol Pot no Kahengangay a Khmer i, o nika fangafan to sifo no Vietnam i kalingangan no Vietnam itiya ho a karawrawan, mangalef midefong to sakowan no pala no Vietnam ato milomek to finawlan no Vietnam. O nika masasiwidawidang to kapolonan a kitakit no Cukoku i, roma i, kalatatiih no Congko ato Russia, saka malaladof ko Kanpociya to Cukoku a milifet to Vietnam ato Sulin. Oya Mincoay a Kanpociya i, pakacoker ko Linhoko a misimaw, saka pakaala to kamaro'an no Linhoko.''' I 1978 a mihecaan saka safaw toosa a folad, '''midefong ko hitay no Vietnam to Kanpociya, ta micalap to Phnom Penh itini i 1979 a mihecaan saka cecay a folad saka pito a romi'ad. Ona kapot no Sapifalicay a Lekatep no Finawlan no Kamer ato i loma' no Kyosanto a pacoliay i, malaladof a patireng to Sapifalicay a finawlan a Lekatep no Kanpociya, ikor i mapalasawad to koya kacacemleman a pipatay no Kahengangay a Khmer. Malowad koya Kahengangay a Khmer a milaliw to i ka'amis-ka'etip a kalingangan no Kanpociya ato Thailand. Nikawrira oya Kapolonan a Kitakit no Kanpociya i, o pinengeng no kasakitakit i, o nikadipdip no Vietnam, nawhani caay ka pihai no sa'alomanay a kitakit i hekal, saka mitatoy ho koya Kahengangay a Khmer toya kamaro'an no Mincoay a Kanpociya i Linhoko. Kirami i, mapahapinang no hitay no Vietnam a mapawacay ko sakacitati'ih a demak i, masawad to ko picoker no kasakitakit.''' I 1989 a mihecaan saka cecay a folad saka enem a romi'ad, '''miliyas ko polong no finawlan a hitay no Vietnam to Kanpociya. Mafalic ko ngangan noya Kapolongan a Kitakit no Kanpociya o “Kitakit no Kanpociya”, o sakapiala to pihai no kasakitakit. I 1991 a mihecaan, maherek ko masaso'ayaway a laloodan, misawad ko Kanpociya toya cecayay a kasafelaw a pikowan ato harateng no Marekese-Lening. Mafalic ko ngangan noya Sapifalicay a Lekatep no Finawlan no Kanpociya o “Lekatep no Finawlan no Kanpociya”. I 1993 a mihecaan, mapadama no Lekatep no Kasakitakit ko Kanpociya a misingkiw to kitakit no Kanpociya, pakaala ko noya mikihontianay a Fongsinpike a kasafelaw to 45.5% a paya a malasakakaay a kasafelaw, roma i, o nikeridan ci Hon Sen a Lekatep no Finawlan ko sakatosa. Ya nipipatalaw ni Hon Senan to tosaay a kasafelaw i, mahekelong a patireng to malacecay a pikowan no sifo. I 1993 a mihecaan saka siwa a folad saka tosa polo' ira ko sepat a romi'ad, mipatopa ko kayi no Kanpociya to fa'elohay a kinpo, mapatiko haca ko hontian a pikowan ato palahontian a kitakit no Kanpociya to ngangan no kitakit, ta ci Siyanu oya kina toloay to a minokay tayni i kitakit i, patiko haca a malahongti. Ikor noya nipifelih ni Hon Sen to sifo i 1997 a mihecaan saka pito a folad saka lima a romi'ad i, ma'emin a mikuwan ko Lekatep no Finawlan to fa'elohay a sifo. Saikolan to i 1998 a mihecaan saka safaw tosa a folad i, masorar no cilodoay a hitay no Kahengangay a Khmer. Anini sato a mihecahecaan i, marihaday ko syakay no Kanpociya, mapatikol haca ko kicay, macakacakat ko pirarakatan.''' I 2008 a mihecaan saka falo a folad, '''pakaala ko felaw no Finawlan to 90 a kamaro'an itini i saka sepat a pisingkiw no kayi no kitakit. I 2013 a mihecaan saka pito a folad, pakaala ko kasafelaw no Finawlan to 68 a kamaro'an i 123 a polong no kamaro'an, mirocok toya tosa polo' ira ko falo a mihecaan nipikowan ato pikowan to saka lima a Sosiyan. Roma i, pakaala ko pacoliay a kasafelaw no pa'oripay to kitakit to 55 a kamaro'an, ikaka to tosa polo' ira ko enem a kamaro'an nani i 'ayaw no pisingkiw.''' I 2017 a mihecaan saka mo'etep a folad, '''pasawkit ko sifo no Kanpociya toya kasafelaw no pa'oripay to kitakit itira i satakaray a pisawkitan, paliwasak to kasafelaw i saka safaw cecay a folad. I 2018 a mihecaan saka tolo a folad saka tolo a romi'ad, pakaynien no cefang no pisingkiw no kitakit a piparotoh to sakaheci, pakaala ko mikowanay a kasafelaw no Finawlan to polong no 58 a kamaro'an no satakaraway a lomaoc. Nawhani, edengan o pakalifetay ko pacoliay a kasafelaw no pa'oripay to kitakit to mikuwanay a kasafelaw no Finawlan. Nika mapaliwasak to koya kasafelaw i,''' === '''Palapalaan(地理)''' === O dadahal no sera ira ko 181,035 km², o polong no kitakit i,misilsilan maka24 ko etal ato cecay a no Hontian a Tokay, ika’amis malafiyaw ato Tayko, Lyawko, ikatimol i,madado’edo’ ko pala ato Yienan, isakatimol no sa’etipan misi’ayaway to Sinlowan(暹羅灣). O kakaya’ no lislis no riyar ira ko 443 km,ilaloma’ nona kitakit ira ko cecay a fanaw o Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖; Roma a tilid: Tonlé Sap), o pifotingan, pialaan to nanom itini, o saka’orip tamtamdaw.Mahaop ko 20% no polong a sera o liomahan. 24 ko kasaetal sakowan, sepatay aca ko misi’ayaway to riyar a sakowan, tolo ko niyahay pikowan a sakowan, 172 ko mamangay a etal. O tahapinangan a pala i, o isifo’ay nona kitakit a Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖), Pasa ’alo ato nani ka’amis taratimol a mihifalat tona kitakit a Mikong ’alo,isifo’ay no kitakit a dafdaf i,mahaop ko 3/4 no polong a sera no kitakit. O Tonlisa Fanaw ato Mikong ’alo nani tongroh no riyar 100 m ko ka’akawang.sa’akawang sa nani tongroh no riyar i,masakefohkefohay ko pala,o itiraay i sakatimol no sa’etipay a Toko lotok mitifacay to 1500 m ko ka’akawang, nani ka’amisay no sa’etipan taratimol sa no sa’etipan ko do’edo’edo. O itiraay I kawali a Awlar Lotok(Phnom Aural)o sa’akawangay no Kanpociya kitakita, tahiraay to 1771 m ko ka’akawang. === '''Siici(政治)''' === Itiyaay i 1993 mihecan a kinpo tatapangan rikec no kitakit, misetek to faco no kitakit o Hontian Kitakit, masasiiked ko Misanga’ay to rikec, Matayal to Demak ato Misawkitay,toloay ko kasasiiked no sakowan ’icel. O honti i,tahira i patay ko kalasawara’an,kakomodan no sofitay, o tahapinangan no kalacecay no kitakit ato kaira no kitakit a tahadahoc, ira heca ko ’icel mitedal to tata’angay raraw no malofoay tamdaw. Ano cakapakatayal ato ano miholol i romaay kitakit ko honti, o tapang no Fafa’eday Pikaykian no Kitakit ko mamiceror to tayal no honti.Ano mapatay ko honti, o tapang no sifo, kakeridan no tosaay rekad no mipaypayay a Fociyaw, o tapang no Fafa’eday Pikaykian ato Finawlan Pikaykian polong han 9 ko tamdaw misanga’ to iingkay, masasowal a misimsim to mamalahonti nani laloma’an no honti, patireng to fa’elohay a honti. === '''Kicai(經濟)''' === O cecay no polong a cowaho kacomahad ko ’orip a kotakit ko Kanpociya,ira ko 4 a hecek no pili’etanan nona kitakit, oriraan i,o pihololan no lafang, mitelekay to riko’, misaloma ato liomah. Oninian haw i,cowa ka citolas ko fodfod tona kitakit, orasaka, macara ko sapicomahadaw to kicai no kitakit, kalomihecaan a kacomahad no kicai tahiraay aca i 7% ko sa’osi.orasaka, tadamatatifac ko kasasiroma no cipaysoay ato manikaway ko ’orip, o manikaway a tamdaw i,awa ko sapaising, cakapapitilid to ka’emangay,tada awa ko fana’ to maamaan. I 2006 miheca, o mipalafangay a tayni cilafas to 170 ko ofad,[3]2005 miheca makarkar i riyar ko kasolin a simal ato palapalaan a kaso, i 2009 ano ca i 2010 miheca a misatapang paliwal, tata’ang ko pisiwar to kacomahad no kicai no Kanpociya a manga’ay. [1] === '''Tamdaw(人口)''' === O polong a tamdaw no Konpociya ira ko 1550 ofad, o Kanpociya a finacadan mahaop ko 90% ko ka’aloman, ira ho roma a mamangay a finacadan o Kuwaping mahaop ko 1%, o Cing finacadan(Kuwaping a sowal:京族; Roma a tilid:Gin)mahaop ko 9%, o Laos(Kuwaping a sowal:佬族)ato Tay finacadan, ira ho ko masasiromaromaay a mamangay a 20 ko finacadan,oninian i,ira ko ikemoday no lotok a maro’. O lalen no ’orip i, 71.41 ko mihecaan. == '''Sowal(語言)''' == O tamdaw no Kanpociya sahetoay mira’oyay to sowal ato tilid no Kanpociya,ira kono niyah a sa’osi,itini i Kanpociya ikakaay ko katenak no Kanpociya pasasotiri’en ato no Arapiya a sa’osi. O sowal no Kuwaping itini ono Cawco a sowal(Ikiris a sowal: Teochew ano ca Chiuchow),o cecay a sowal no Payrang itini i Taywan.ono niyah a sowal ko hasowal no kasasiromaroma a finacadan. Itiya ho halafin malamicowatan a sokowan no Franso ko Kanpociya, orasaka, o sakatosa a matenakay a sowal ko Franso a sowal, nikawrira, anini sato cowa ka matiya toya i’ayaway ko katenak no Franso a sowal. Tahanini sato i,adihay to ko katayalan cemahad to ko kicai ’aloman ko tayniay a misanga’ to kofa ko Kuwaping a tamadaw, orasaka, matenak ko sowal no Kuwaping ato Ikiris a sowal i Kanpociya. [[Faylo:Kraing_Tbong_VB_01_06_6.JPG|縮圖|[[Faylo:Conbodia2.ogg|縮圖]]niyaro' (Kraing Tbong )]] === '''Pitooran(宗教)''' === O mipaypayay a Fociyaw koni pasetekan malo no kitakit a pitooran, i matini mahaop ko 95% no polong a tamdaw no Kanpociya ko mitooray tonini, sakakaay ko ka’aloman ko mitooray i,o Kanpociya a tamdaw, malecad ato fiyaw a Tayko. O itiniay a Kuwaping ato Cin finacadan o Tacen Fociya(Kuwaping a sowal:大乘佛教;Ikiris a sowal:mahāyāna buddhism), Tinsikyo ato Fa’elohay a Kristoan, o Can finacadan(Kuwaping a sowal:占族;Ikiris a sowal:Urang Campa)[5] [6] o Islan Ciyaw ko pitooran, ira ho cowa ka ’aloman a tamdaw o mitooray to pawidangay. === '''Punka(文化)''' === O sakero no Kanpociya tolo ko kasasiiked:o to’asan sakero, niyaro’ay sakero, ato sapalafang sakero. O tahapinangan no Kanpociya a sakero i,ono to’asan sakero. Adihay ko masariromaromaay a siikeday a pisalaan no lafang itini, o cinganganay i kalokitakit i, itiraay i ka’amis no kitakit a [[Faylo:Fishsale.jpg|縮圖|[[Faylo:Conbodia.ogg|縮圖]]itaminaay paliwal to dafong(Fishsale)]] no hekalay kitakit o Wukoku(Kuwaping a sowal:吳哥窟 [7]Roma a tilid: ʾṅ̥grvt̥t=ʾaṅgaravatta).isasifo’an no kitakit i, tadaadihay ko nipatirengan Fyo pipaypayan, isaka’etipan ira ko Tonlisa Fanaw, o lalen no ’ngongol no nanom ira ko cecay laya’, o kakahad i,ira ko 1,700 km²,manga’ay a pakatamina a minengneng to tataparan. Itini tona fanaw ’aloman ko kalaloma’ hananay ko tamina a ’orip, isakatimol dihekoay ko cidal, toloay ko mihaian no Linheko a rocok no punka no Kanpociya. === '''Tahapinangan a Tilid (參考文獻)''' === [1] 劍浮沙(梵語:Kamboja)是印度列國時代的十六雄國之一,又譯為甘菩遮國。 [2] Relazione del primo viaggio intorno al mondo - Wikisource. it.wikisource.org. [2019-08-07]. (原始內容存檔於2018-11-22) [3] 1.7 million. [2007-07-27]. (原始內容存檔於2013-12-02). [4] 廣西對柬埔寨投資呈爆發式增長 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館)news.xinhuanet.com [5] Andaya, Leonard Y. Leaves of the same tree: trade and ethnicity in the Straits of Melaka. University of Hawaii Press. 2008: 44 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-0-8248-3189-9</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08) [6] Reid, Anthony. Verandah of violence: the background to the Aceh problem. NUS Press. 2006: 8 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-9971-69-331-2</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08). [7] 中國地名委員會. 外国地名译名手册. 商務印書館. 1993: 31. <nowiki>ISBN 7-100-00798-4</nowiki>. Ângkôr Wat 【柬】 吳哥窟; === '''Pikafitan i papotal(外部連結)''' === •(英文)柬埔寨王國 - Cambodia e-Gov •(英文)柬埔寨電子簽證 - Cambodia e-Visa (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(繁體中文)柬埔寨旅遊部官方網站 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(英文)柬埔寨旅遊指南 •(英文)開放式目錄計劃中和柬埔寨相關的內容 •(英文) 維基媒體的柬埔寨地圖集 • 維基導遊上有關柬埔寨(繁體中文)的旅行指南 • 維基導遊上有關柬埔寨(法文)的旅行指南 • 維客旅行上的柬埔寨 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) • OpenStreetMap上有關柬埔寨的地理資訊 •谷歌地圖 1ek38c44jzowf4ud7pez3ovqkdng7cs 49152 49151 2026-05-30T11:49:14Z Haratal 3361 49152 wikitext text/x-wiki == Kanpociya Hontian Kitakit(柬埔寨王國) == === ''T'''akaray sowal(概要)''''' === Kanpociya Hontian Kitakit([[kuwaping a sowal]]: 柬埔寨王國) [[Kanpociya sowal]]:高棉語:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; [[Kuwaping sowal]]: 柬埔寨王國), itiraay i [[Faylo:Flag_of_Cambodia.svg|縮圖|Flag of Cambodia]] a Pecihan-Kanatal中南半島,Katimol-Sakawalian Aciya a Korapaw東南亞大陸地區 ko kaitiraan nona [[kitakit]], o syoto tatapangan a tokay o [[Cinpin]](Kanpociya sowal:ក្រុងភ្នំពេញ,Roma a tilid:krong Phnum Pɨñ; Kuwaoing sowal:金邊). O kapot no Linheko ato Katimol-Sakawalian Aciya kitakit a Katatelekan. Isaka’etip no Kanpociya i,malalocokay ato Tayko, isaka’amis no sakawali Malala’eday ato Laoko, isakawali ato sakatimol no sawalian malafiyaw ato Yienan, ikatimol o SinloKihaw(暹羅灣). Hato masadangahay ko pala no Kanpociya,tolo no pasitiraan o tapolo ato tokos, isifo’ o dadahalay a cihenekay dafdaf, ona sera tonini makinatolo no sepat no polong sera no kitakit. Ira ko tata’akay ‘alo Mikong-‘alo(湄公河), ira ho tata’angay a fanaw o Tonglisa-fanaw(Kanpociya sowal:បឹងទន្លេសាប,Roma a tilid:Tonlé Sap; Kuwaping sowal: 洞里薩湖). === '''Nangan no kitakit(國名)''' === O tadangangan no Kanpociya o Kanpociya Hontian Kitakit(Kanpociya sowal:ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា,Roma a tilid:Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa; Kuwaping sowal:柬埔寨王國)。O 「ព្រះ」hananay i, fangcalay sanay「神聖的」,o 「រាជាណាចក្រ」hananay i,o honti sanay「王國」, o「កម្ពុជា」hananay i,o Kanpociya sanay「柬埔寨」. Ona ngangan tonini i,nani「कम्बोजदेश」(Kambujadeśa)(Ikiris sowal:Sanskrit; Kuwaping sowal:梵語),o maan ko imi nona sowal han i, o 「sera ni Cinfusa 」[1] sanay. Ona ngangan no Kanpociya itini i rikisi no kuwaping itiraay ho i Tonghan(東漢 25-220 mihecaan)iraay to a matilid,nikawrira adihay ko masasiromaromaay a pangangan, tahira to i Min Wanli a mihecahecaan(明朝萬曆) nga’ sacecay sanay to a pangangan to Kanpociya(柬埔寨) . Itini I nitilidan no Sa’etipay-Kitakit i,o misahinahinamay tamdaw ci [[Faylo:Location_Cambodia_ASEAN.svg|縮圖|Location Cambodia ASEAN]] (Italiya sowal:Antonio Pigafetta; Kuwaping sowal:安東尼奧·皮加費塔) o 「Camogia」[2] hananay ningra a pangangan. === Likisi(歷史) === O to’asan a parayrayan a kitakit i Conan-pan-tao ko Kanpociya, matafesiw to ko tosa a patek (2000) a mihecaan ko likisi nira. '''O nalacolan no Payon: I yiesoan to cecay a sici i, i laloma’ no kitakit no Kanpociya i, ira ko Fnan a kitakit, o India ko nipatirengan nangra to tatapangan a pitooran no kitakit, saka mafiyak ko serangawan no India a malenaf. O tatapangan a pikowannan a ningri no Fnan i, o Viyadatapora (Vyadhapura, sowal no Fan: tokay no mi’adopay), itini i ngataay no Polamyen a sakowan no aniniay. Ira ko Meking a tarawadaw, nani saetip kaamisay pasayra i kawali a pasadak to riyar. I sasifoan no sakapito a sici no yiesoan, mapalahedaw no nani ka’amisan a Cenla ko Fnan, ma’atingid koya wawa no hongti no Fnan tayra i Cawa, itira sato a patireng to Santi a hongtian a kitakit.''' Ikor no nikapalahedaw no Cenla to Fnan i, '''matongal ko ’icel no kitakit. Tahira i pikowanan ni Ceyapoman sakacecay i, pakalowid haca cingra a mi’eco to sifo’ay ato ka’amisan a pala no Lawos. O kasalaled a pala i, i ka’amisan tahira i Nancaw, i katimolan i, tahira i rarem no Meking a tarawadaw, mihaop to aniniay a Kanpociya, Lawos ato katimolan no Yienan. Awaay ko teloc ni Ceyapoman sakacecay mamirayray to pikowanan. I kor no nikapatay nira i, o sona  nira ci Ceyatitaywi ko mamalahongti. Fahal sa milafodes ko kitakit, pangangan han no likisi tonini a demak to "O Tarawadaw a Cenla ato Hadhad a Cenla" a kalaloodan, pakarawraw i laloma'an no kitakit.''' I ka’ayaw kaikor no yiesoan no 787 a mihecaan i, '''oya pikowanan a tokay ci Sanpipora no Cidalay a hontian a kitakit i tarawadaw a Cenla, mapeleng a ma'eco no Saliyentra a hongtian a kitakit. Mapacok a mapatay koya hongti ci Mohipotifaman, malepel haca koya wawa no hongti (oya mamalahongti i ikor ci Ceyapoman sakatosa). Nani itiya ho sato, makowanan no i Cawaay a Saliyentra (Santi) a hongtian a kitakit koya tarawadaw a Cenla, tahira i nikalafac ni Ceyapoman sakatosa nani Cawa, ta misiiked cingra a malahongti. Palacecay ci Ceyapoman sakatosa a mikowan to tarawadaw a Cenla ato hadhad a Cenla. Itira i ka’amisan-kawali no Ankor to paka tolo polo' a kongliay i Lici a lotok, saka mipatireng to Ankor a hontian a kitakit.''' O Ankor a hongtian a kitakit, o pangangan han haca to Kemer a hongtian a kitakit, '''tahira i saka safaw tosa a sici i, tadamatedi'ay ko kitakit, tadamakapahay ko serangawan. O kasalaled a pala nira i, mihaop to polong no aniniay a Kanpociya, ato kasa'etal a pala no Taylen, Lawos ato Yienan. I saka safaw tolo a sici i, matenak ko Sancopo a Fociw (Theravada a Fociw) nani Sililanka a tayni. Itini i saka 1430 a mihecaan (saka-lima a mihecaan no Siyande no Min), midefong ko Sinlo to Kanpociya, milikot to tokay no Ankor to pakapito a folad, o sakaheci ko pakapeleng to Ankor. O nika tadamangata no Ankor to Sinlo i, o sakasawad to Ankor, mafolaw tayra i Kinpen a mipatireng to ningri itira. Nani itiya sato, maroray ko 'icel no Kanpociya, misi'ayaw to ka'ayaw ato kaikolan no Yienan ato Sinlo a tosaay a fiyaw a kitakit a midefong, pangangan han tonini a karawrawan a mihecahecaan to "O to'eman a citay". Micalap ko Yienan to la'enoay a Kanpociya (oya sacumodan no Mikong a tarawadaw a pala), oni ko sakamalala'isan a demak.''' Itini i saka 1296 a mihecaan, miocor ko Yincaw ci Cew-takowan a mihilap to Ankor a hongtian a kitakit, '''pakacecay a mihecaan ko nipihilap nira. Pinokay sato i, mitilid ci Cew-takowan to cecay a codad "Cen-la-fong-to-ci", o pisiwkayan no codad to lekakawa no pikowan, sici ato kicay, saki'orip, palapalaan ato fonka. Caay ko pisiwkayan aca ko pi'arawan nira i, ira ho ko sepat a polo' a tadamaanay a liyad. Tahira sato i saka safaw siwa a sici, falicen no tamdaw ko codad to sowal no France, Germany ato inko ato masamaanay a sowal. I ka'ayaw no pikowanan no Fakong to Ankor, o pakakalimelaan a tadamaanay a likisi a codad no Kanpociya.''' O picowatan no France a pikuwan to Indocina, nani 1863 tahira i 1953 a mihecaan, '''micalap ko France a micingcing tonini a pala (O pidefong no Yoropa ato Amirika a kitakit to ni'ecoan a pala). I 1863 a mihecaan, paci'cien no France ko Kanpociya a micingcing, mala o pisimawan a kitakit. I sakatosa a kalaloodan a hekal, nani 1942 a mihecaan tahira i 1945 a mihecaan, micalap ko Ripon to Kanpociya. Ikol no kalaloodan i, itini i 1953 a mihecaan saka safaw cecay a folad saka siwa a romi'ad, misiiked ko Kanpociya a miliyas to pikowan no France. Satapang i, o pikuwan no hongti, o sakacecayay a hongtian a kitakit no Kanpociya, itini i pikowan ni Siyanoan i, o kitenokay ko sapikowan.''' Miteka i tenok no 1960 a mihecaan, '''ona toloay a ci’icelay a kitakit, o Congko, o Amirika ato o Solin, mapolong a midefong tonini a Indocina a pala a micowat ato mikowan. Mafiyok ko nikakemet no kasakitakit ato kalaloodan no Vietnam i, malalood ko laloma'ay no Kanpociya. Itini i 1970 a mihecaan saka tolo a folad saka safaw falo a romi'ad, ci Lon Nol a Ciyancin, oya mikiAmirikaay ko faloco' nira, mifodfod to sifo, mipalasawad to sakahontian a patireng to Kapolongan a Kitakit no Khmer. Roma i, o mikiCongkoay ci Siyano a honti i, pasonolay tarira i Beijing a maro'. I kalaloodan no Vietnam i, malala'is ko hitay no timolay a Vietnam, hitay no Amirika, sifoay ni Lon Nol a hitay ato hitay no amisay a Vietnam (o Kahengangay a Khmer a hitay), ta pakatati'ih to 'orip no finawlan i laloma' no Kanpociya.''' Itini i 1975 a mihecaan saka sepat a folad saka safaw pito a romi'ad, '''ikor no piliyas no hitay no Amirika to ningri no Kanpociya i Phnom Penh i, mi'eco ko nikeridan ni Pol Pot a congsoci no Kyosanto no Kanpociya a Kahengangay a Khmer toya ningri, patireng to Mincoay a Kanpociya a sifo. Oya hongti ci Siyano i, nani Pyongyang no Codang a patatikor a minokay i kitakit, nikawrira kalamkam sa marofo no Kahengangay a Khmer a hitay. Itini i 1976 a mihecaan saka pito a folad saka enem a romi'ad, o malacitodongay a mikowan no Kahengangay a Khmer ci Pol Pot i, mipalasawad to payso, milalap to finawlan nani tokay a patayra i papotal, paci'ci nira a papisaomah ato mipacok to cifana'ay a tamdaw. Itini i pikuwanan nira to tolo a mihecaan falo a folad i, mifatol cingra to kacacemleman a pikuwan. O nika cahif, nika roray, lifong ato makari'angay a masamaanay a pades ko sapipatayan to kalilima no finawlan i kitakit, o cecay no sakacipadesan ko ci'edesay ato makari'angay a nikademakan no tamdaw i saka 20 a sici. I pakayniay to papotal a kitakit i, o pikuwan ni Pol Pot no Kahengangay a Khmer i, o nika fangafan to sifo no Vietnam i kalingangan no Vietnam itiya ho a karawrawan, mangalef midefong to sakowan no pala no Vietnam ato milomek to finawlan no Vietnam. O nika masasiwidawidang to kapolonan a kitakit no Cukoku i, roma i, kalatatiih no Congko ato Russia, saka malaladof ko Kanpociya to Cukoku a milifet to Vietnam ato Sulin. Oya Mincoay a Kanpociya i, pakacoker ko Linhoko a misimaw, saka pakaala to kamaro'an no Linhoko.''' I 1978 a mihecaan saka safaw toosa a folad, '''midefong ko hitay no Vietnam to Kanpociya, ta micalap to Phnom Penh itini i 1979 a mihecaan saka cecay a folad saka pito a romi'ad. Ona kapot no Sapifalicay a Lekatep no Finawlan no Kamer ato i loma' no Kyosanto a pacoliay i, malaladof a patireng to Sapifalicay a finawlan a Lekatep no Kanpociya, ikor i mapalasawad to koya kacacemleman a pipatay no Kahengangay a Khmer. Malowad koya Kahengangay a Khmer a milaliw to i ka'amis-ka'etip a kalingangan no Kanpociya ato Thailand. Nikawrira oya Kapolonan a Kitakit no Kanpociya i, o pinengeng no kasakitakit i, o nikadipdip no Vietnam, nawhani caay ka pihai no sa'alomanay a kitakit i hekal, saka mitatoy ho koya Kahengangay a Khmer toya kamaro'an no Mincoay a Kanpociya i Linhoko. Kirami i, mapahapinang no hitay no Vietnam a mapawacay ko sakacitati'ih a demak i, masawad to ko picoker no kasakitakit.''' I 1989 a mihecaan saka cecay a folad saka enem a romi'ad, '''miliyas ko polong no finawlan a hitay no Vietnam to Kanpociya. Mafalic ko ngangan noya Kapolongan a Kitakit no Kanpociya o “Kitakit no Kanpociya”, o sakapiala to pihai no kasakitakit. I 1991 a mihecaan, maherek ko masaso'ayaway a laloodan, misawad ko Kanpociya toya cecayay a kasafelaw a pikowan ato harateng no Marekese-Lening. Mafalic ko ngangan noya Sapifalicay a Lekatep no Finawlan no Kanpociya o “Lekatep no Finawlan no Kanpociya”. I 1993 a mihecaan, mapadama no Lekatep no Kasakitakit ko Kanpociya a misingkiw to kitakit no Kanpociya, pakaala ko noya mikihontianay a Fongsinpike a kasafelaw to 45.5% a paya a malasakakaay a kasafelaw, roma i, o nikeridan ci Hon Sen a Lekatep no Finawlan ko sakatosa. Ya nipipatalaw ni Hon Senan to tosaay a kasafelaw i, mahekelong a patireng to malacecay a pikowan no sifo. I 1993 a mihecaan saka siwa a folad saka tosa polo' ira ko sepat a romi'ad, mipatopa ko kayi no Kanpociya to fa'elohay a kinpo, mapatiko haca ko hontian a pikowan ato palahontian a kitakit no Kanpociya to ngangan no kitakit, ta ci Siyanu oya kina toloay to a minokay tayni i kitakit i, patiko haca a malahongti. Ikor noya nipifelih ni Hon Sen to sifo i 1997 a mihecaan saka pito a folad saka lima a romi'ad i, ma'emin a mikuwan ko Lekatep no Finawlan to fa'elohay a sifo. Saikolan to i 1998 a mihecaan saka safaw tosa a folad i, masorar no cilodoay a hitay no Kahengangay a Khmer. Anini sato a mihecahecaan i, marihaday ko syakay no Kanpociya, mapatikol haca ko kicay, macakacakat ko pirarakatan.''' I 2008 a mihecaan saka falo a folad, '''pakaala ko felaw no Finawlan to 90 a kamaro'an itini i saka sepat a pisingkiw no kayi no kitakit. I 2013 a mihecaan saka pito a folad, pakaala ko kasafelaw no Finawlan to 68 a kamaro'an i 123 a polong no kamaro'an, mirocok toya tosa polo' ira ko falo a mihecaan nipikowan ato pikowan to saka lima a Sosiyan. Roma i, pakaala ko pacoliay a kasafelaw no pa'oripay to kitakit to 55 a kamaro'an, ikaka to tosa polo' ira ko enem a kamaro'an nani i 'ayaw no pisingkiw.''' I 2017 a mihecaan saka mo'etep a folad, '''pasawkit ko sifo no Kanpociya toya kasafelaw no pa'oripay to kitakit itira i satakaray a pisawkitan, paliwasak to kasafelaw i saka safaw cecay a folad. I 2018 a mihecaan saka tolo a folad saka tolo a romi'ad, pakaynien no cefang no pisingkiw no kitakit a piparotoh to sakaheci, pakaala ko mikowanay a kasafelaw no Finawlan to polong no 58 a kamaro'an no satakaraway a lomaoc. Nawhani, edengan o pakalifetay ko pacoliay a kasafelaw no pa'oripay to kitakit to mikuwanay a kasafelaw no Finawlan. Nika mapaliwasak to koya kasafelaw i, patatodong sa ko rarakatan no Kanpociya pasayraw i nipikowan no cecayay a kasafelaw.''' === '''Palapalaan(地理)''' === O dadahal no sera ira ko 181,035 km², o polong no kitakit i,misilsilan maka24 ko etal ato cecay a no Hontian a Tokay, ika’amis malafiyaw ato Tayko, Lyawko, ikatimol i,madado’edo’ ko pala ato Yienan, isakatimol no sa’etipan misi’ayaway to Sinlowan(暹羅灣). O kakaya’ no lislis no riyar ira ko 443 km,ilaloma’ nona kitakit ira ko cecay a fanaw o Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖; Roma a tilid: Tonlé Sap), o pifotingan, pialaan to nanom itini, o saka’orip tamtamdaw.Mahaop ko 20% no polong a sera o liomahan. 24 ko kasaetal sakowan, sepatay aca ko misi’ayaway to riyar a sakowan, tolo ko niyahay pikowan a sakowan, 172 ko mamangay a etal. O tahapinangan a pala i, o isifo’ay nona kitakit a Tonlisa fanaw(Kaping a sowal: 洞里薩湖), Pasa ’alo ato nani ka’amis taratimol a mihifalat tona kitakit a Mikong ’alo,isifo’ay no kitakit a dafdaf i,mahaop ko 3/4 no polong a sera no kitakit. O Tonlisa Fanaw ato Mikong ’alo nani tongroh no riyar 100 m ko ka’akawang.sa’akawang sa nani tongroh no riyar i,masakefohkefohay ko pala,o itiraay i sakatimol no sa’etipay a Toko lotok mitifacay to 1500 m ko ka’akawang, nani ka’amisay no sa’etipan taratimol sa no sa’etipan ko do’edo’edo. O itiraay I kawali a Awlar Lotok(Phnom Aural)o sa’akawangay no Kanpociya kitakita, tahiraay to 1771 m ko ka’akawang. === '''Siici(政治)''' === Itiyaay i 1993 mihecan a kinpo tatapangan rikec no kitakit, misetek to faco no kitakit o Hontian Kitakit, masasiiked ko Misanga’ay to rikec, Matayal to Demak ato Misawkitay,toloay ko kasasiiked no sakowan ’icel. O honti i,tahira i patay ko kalasawara’an,kakomodan no sofitay, o tahapinangan no kalacecay no kitakit ato kaira no kitakit a tahadahoc, ira heca ko ’icel mitedal to tata’angay raraw no malofoay tamdaw. Ano cakapakatayal ato ano miholol i romaay kitakit ko honti, o tapang no Fafa’eday Pikaykian no Kitakit ko mamiceror to tayal no honti.Ano mapatay ko honti, o tapang no sifo, kakeridan no tosaay rekad no mipaypayay a Fociyaw, o tapang no Fafa’eday Pikaykian ato Finawlan Pikaykian polong han 9 ko tamdaw misanga’ to iingkay, masasowal a misimsim to mamalahonti nani laloma’an no honti, patireng to fa’elohay a honti. === '''Kicai(經濟)''' === O cecay no polong a cowaho kacomahad ko ’orip a kotakit ko Kanpociya,ira ko 4 a hecek no pili’etanan nona kitakit, oriraan i,o pihololan no lafang, mitelekay to riko’, misaloma ato liomah. Oninian haw i,cowa ka citolas ko fodfod tona kitakit, orasaka, macara ko sapicomahadaw to kicai no kitakit, kalomihecaan a kacomahad no kicai tahiraay aca i 7% ko sa’osi.orasaka, tadamatatifac ko kasasiroma no cipaysoay ato manikaway ko ’orip, o manikaway a tamdaw i,awa ko sapaising, cakapapitilid to ka’emangay,tada awa ko fana’ to maamaan. I 2006 miheca, o mipalafangay a tayni cilafas to 170 ko ofad,[3]2005 miheca makarkar i riyar ko kasolin a simal ato palapalaan a kaso, i 2009 ano ca i 2010 miheca a misatapang paliwal, tata’ang ko pisiwar to kacomahad no kicai no Kanpociya a manga’ay. [1] === '''Tamdaw(人口)''' === O polong a tamdaw no Konpociya ira ko 1550 ofad, o Kanpociya a finacadan mahaop ko 90% ko ka’aloman, ira ho roma a mamangay a finacadan o Kuwaping mahaop ko 1%, o Cing finacadan(Kuwaping a sowal:京族; Roma a tilid:Gin)mahaop ko 9%, o Laos(Kuwaping a sowal:佬族)ato Tay finacadan, ira ho ko masasiromaromaay a mamangay a 20 ko finacadan,oninian i,ira ko ikemoday no lotok a maro’. O lalen no ’orip i, 71.41 ko mihecaan. == '''Sowal(語言)''' == O tamdaw no Kanpociya sahetoay mira’oyay to sowal ato tilid no Kanpociya,ira kono niyah a sa’osi,itini i Kanpociya ikakaay ko katenak no Kanpociya pasasotiri’en ato no Arapiya a sa’osi. O sowal no Kuwaping itini ono Cawco a sowal(Ikiris a sowal: Teochew ano ca Chiuchow),o cecay a sowal no Payrang itini i Taywan.ono niyah a sowal ko hasowal no kasasiromaroma a finacadan. Itiya ho halafin malamicowatan a sokowan no Franso ko Kanpociya, orasaka, o sakatosa a matenakay a sowal ko Franso a sowal, nikawrira, anini sato cowa ka matiya toya i’ayaway ko katenak no Franso a sowal. Tahanini sato i,adihay to ko katayalan cemahad to ko kicai ’aloman ko tayniay a misanga’ to kofa ko Kuwaping a tamadaw, orasaka, matenak ko sowal no Kuwaping ato Ikiris a sowal i Kanpociya. [[Faylo:Kraing_Tbong_VB_01_06_6.JPG|縮圖|[[Faylo:Conbodia2.ogg|縮圖]]niyaro' (Kraing Tbong )]] === '''Pitooran(宗教)''' === O mipaypayay a Fociyaw koni pasetekan malo no kitakit a pitooran, i matini mahaop ko 95% no polong a tamdaw no Kanpociya ko mitooray tonini, sakakaay ko ka’aloman ko mitooray i,o Kanpociya a tamdaw, malecad ato fiyaw a Tayko. O itiniay a Kuwaping ato Cin finacadan o Tacen Fociya(Kuwaping a sowal:大乘佛教;Ikiris a sowal:mahāyāna buddhism), Tinsikyo ato Fa’elohay a Kristoan, o Can finacadan(Kuwaping a sowal:占族;Ikiris a sowal:Urang Campa)[5] [6] o Islan Ciyaw ko pitooran, ira ho cowa ka ’aloman a tamdaw o mitooray to pawidangay. === '''Punka(文化)''' === O sakero no Kanpociya tolo ko kasasiiked:o to’asan sakero, niyaro’ay sakero, ato sapalafang sakero. O tahapinangan no Kanpociya a sakero i,ono to’asan sakero. Adihay ko masariromaromaay a siikeday a pisalaan no lafang itini, o cinganganay i kalokitakit i, itiraay i ka’amis no kitakit a [[Faylo:Fishsale.jpg|縮圖|[[Faylo:Conbodia.ogg|縮圖]]itaminaay paliwal to dafong(Fishsale)]] no hekalay kitakit o Wukoku(Kuwaping a sowal:吳哥窟 [7]Roma a tilid: ʾṅ̥grvt̥t=ʾaṅgaravatta).isasifo’an no kitakit i, tadaadihay ko nipatirengan Fyo pipaypayan, isaka’etipan ira ko Tonlisa Fanaw, o lalen no ’ngongol no nanom ira ko cecay laya’, o kakahad i,ira ko 1,700 km²,manga’ay a pakatamina a minengneng to tataparan. Itini tona fanaw ’aloman ko kalaloma’ hananay ko tamina a ’orip, isakatimol dihekoay ko cidal, toloay ko mihaian no Linheko a rocok no punka no Kanpociya. === '''Tahapinangan a Tilid (參考文獻)''' === [1] 劍浮沙(梵語:Kamboja)是印度列國時代的十六雄國之一,又譯為甘菩遮國。 [2] Relazione del primo viaggio intorno al mondo - Wikisource. it.wikisource.org. [2019-08-07]. (原始內容存檔於2018-11-22) [3] 1.7 million. [2007-07-27]. (原始內容存檔於2013-12-02). [4] 廣西對柬埔寨投資呈爆發式增長 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館)news.xinhuanet.com [5] Andaya, Leonard Y. Leaves of the same tree: trade and ethnicity in the Straits of Melaka. University of Hawaii Press. 2008: 44 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-0-8248-3189-9</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08) [6] Reid, Anthony. Verandah of violence: the background to the Aceh problem. NUS Press. 2006: 8 [2018-02-22]. <nowiki>ISBN 978-9971-69-331-2</nowiki>. (原始內容存檔於2021-02-08). [7] 中國地名委員會. 外国地名译名手册. 商務印書館. 1993: 31. <nowiki>ISBN 7-100-00798-4</nowiki>. Ângkôr Wat 【柬】 吳哥窟; === '''Pikafitan i papotal(外部連結)''' === •(英文)柬埔寨王國 - Cambodia e-Gov •(英文)柬埔寨電子簽證 - Cambodia e-Visa (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(繁體中文)柬埔寨旅遊部官方網站 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) •(英文)柬埔寨旅遊指南 •(英文)開放式目錄計劃中和柬埔寨相關的內容 •(英文) 維基媒體的柬埔寨地圖集 • 維基導遊上有關柬埔寨(繁體中文)的旅行指南 • 維基導遊上有關柬埔寨(法文)的旅行指南 • 維客旅行上的柬埔寨 (頁面存檔備份,存於網際網路檔案館) • OpenStreetMap上有關柬埔寨的地理資訊 •谷歌地圖 0s1frecygxgfrvvxjs97p7gtva3w7wu