Wikipedia amiwiki https://ami.wikipedia.org/wiki/Sa%E2%80%99ayayaw_pising_no_tyin-naw MediaWiki 1.47.0-wmf.5 first-letter Mitiya Kasi’iked Kasasowal Midemakay Kasasowal no midemakay Wikipedia Wikipedia a kasasowal Faylo Masasowal to faylo MediaWiki Masasowal to MediaWiki Masalipa Masalipaay a kasasowal Nipadama’ Mipadama’ a masasowal Kasasiwasiw Masasowal to kasasiwasiw TimedText TimedText talk 模組 模組討論 Event Event talk 0 282 49323 49322 2026-06-08T12:00:06Z Haratal 3361 49323 wikitext text/x-wiki O edid hananay i, o polong no ngangan no nani ''Triticum'' a pinalengaw. '''O cecayay a mihecaan a molengaw anca malakowit to mihecaan ko lengaw, o tadamanay a kakaenen no tamtamdaw i hekal. O kasasiroma no edid (''Triticum'') i, matatodong ko nikapikilac to tosaay ko kasasilsil, sepatay ko kasasilsil, ato enemay ko kasasilsil a pinalengaw. Itini i kalkalay a edid (''Triticum aestivum'') ato atekayay a faco a edid ko saadihayay a nipalomaan[2].''' === Likis === tatapang O tatapangan no edid (''Triticum'') i, '''miso'edac to polong a kafafalifalic no likisi no edid. O kapolongan no loma'an no edid (''Triticeae'') i, o no parod no riri'an(Pooideae), o mawakay ho a pinalengaw. Itini i ’ayaw no tosa patek lima so'ot a mang a mihecaan no ''Miocene'' a sici, masacepa’ nani romaay a silsil no parod no riri'an a malamasasiroma a masadak[3]. O tatapangan no tato'asan i, nani safaw tosa a kasasilsil no parod no riri'an (''Pooideae''), pakayni i sepat a nikalidiya no sentoromer, cecay a nikaketon ato tosa a nikalidiya no telomer, malaheci to ko kacidekan a pitoay a kasasilsil no kapolongan no loma'an no edid[3].''' O laloma'an no kapolongan no edid (''Triticeae'') i, '''o sarakatay a masacipa' ko tosaay a cipa'an, o Horoteneay a cipa' ato edid(Tiritisineay) a cipa'.[3] I laloma' no cipa' no Horotene i, ira ko siwaay a loma'an, mihaop to Horoteuman, Histirikisan ato Leimusan ato masamaanay a loma'an no edid. Itini a sakalahadan no pinalengaw i, kakaya’ ko 'orip nangra, roma i saheto o pakayniay i romaay a hana ko sapawawa. I laloma' no cipa' no Tiritisine i, ira ko siwaay a loma'an, mihaop to Tiritikuman, Aikilopisan, Sekalean, ato Akoropironan, ato masamaanay a loma'an no edid. Itini a sakalahadan no pinalengaw i, o cecayay a mihecaan anca o kakaya'ay ko 'orip nangra, saheto o pakayniay i laloma' no tireng a hana ko sapawawa.[3] Itini i 'ayaw no cecay patek lima so'ot a mang taha cecay patek a mang a mihecaan ko nika masacipa' no kapolongan no edid a malatosa.[3]''' Mitoor to nika kakahad i sota' ato pinangan no saka‘orip i, '''masasilsil haca ko tatapangan no edid a malatosa, O kasasilsil no Arikitik ato Temeperat i, itini i pasi’amisan no cikiw i pala’ no kasi’enawan ato kadihedawan ko nika ma’orip nangra. Kakaya’ ko 'orip nangra, saheto o pakayniay i siromaay a hana ko sapawawa. Itini i pedoh no edid i, masadak ko tosa anca tolo a cengo, o Elimusan ato Leimusan ko sakacipinang.[3] O kasasilsil no Metiteranean ato Senterar Asiya i, itini i kakedalay ato masoemetay a makedalay a pala, nani pala no Metiteranean tahira i Senterar Asiya ko nika ma’orip nangra. O cecayay a mihecaan ko ’orip nangra; roma i, saheto o pakayniay i laloma’ no tireng a hana ko sapawawa. Itini i pedoh no edid i, saheto o cecayay aca a cengo a masadak, o Tiritikuman, Aikilopisan, ato Sekalean a loma'an ko sakacipinang.[3]''' Itini i mihecaan no Piliyosin (i ’ayaw no lima so'ot ato tolo polo' a mang tahira i cecay so'ot ato falo polo' a mang a mihecaan) i, '''kalamkam a masacipa' ko pinalengaw no Tipiloid no kasasilsil no Metiteranean ato Senterar Asiya. Itiya, masaromi'ad ko i pala’ no Metiteranean, o ma'icangay fa'edetay i kasiherangan, o masoemetay kadihekoay i kasienawan. Onian ko sapifalic no romi'ad to pinalengaw, pasayra i cecayay a mihecaan ko 'orip ato pakayniay i laloma’ no tireng a hana ko sapawawa.[3] Pitooran to pikalamalam no Kolomosom i, mapalasilsil ko pinalengaw no Tipiloid to ’adihayay a tapangan a Cinom, patinako o A, B, D, C, M, U, N.[3][a] Iraay ko kato'asan a pikalamlam ato masasalilay a picomahad tini i la'ed nona tipiloid a pinalengaw, patinako han, o rayray no D a cinom, alatek o nani pikalamlam no kato'asan a A ato S a cinom.[3] Roma i, i masacipa' no tipiloid, o tatapangan ko pidemak no tonsococi, saka mapahapinang ko masamaanay a faco ato kasasilsil no cinom i kasasiroma no pinalengaw.''' Oni a tipiloid ko tatapangan i, saka masacipa' ko pinalengaw a Aegilops ato Triticum.Materek ho ko Aykilopo to adihay a kato'asan a faco,{{stub}} [[Faylo:Vehnäpelto 6.jpg|thumb|[[Faylo:'edid.ogg|縮圖]]Edid|left|400px]] [[Kasasiwasiw:Siwkulang 'Amis]] 3ciyez3nixaod14rpfdc7sjf2b0ohhd 49324 49323 2026-06-08T12:09:14Z Haratal 3361 49324 wikitext text/x-wiki O edid hananay i, o polong no ngangan no nani ''Triticum'' a pinalengaw. '''O cecayay a mihecaan a molengaw anca malakowit to mihecaan ko lengaw, o tadamanay a kakaenen no tamtamdaw i hekal. O kasasiroma no edid (''Triticum'') i, matatodong ko nikapikilac to tosaay ko kasasilsil, sepatay ko kasasilsil, ato enemay ko kasasilsil a pinalengaw. Itini i kalkalay a edid (''Triticum aestivum'') ato atekayay a faco a edid ko saadihayay a nipalomaan[2].''' === Likis === tatapang O tatapangan no edid (''Triticum'') i, '''miso'edac to polong a kafafalifalic no likisi no edid. O kapolongan no loma'an no edid (''Triticeae'') i, o no parod no riri'an(Pooideae), o mawakay ho a pinalengaw. Itini i ’ayaw no tosa patek lima so'ot a mang a mihecaan no ''Miocene'' a sici, masacepa’ nani romaay a silsil no parod no riri'an a malamasasiroma a masadak[3]. O tatapangan no tato'asan i, nani safaw tosa a kasasilsil no parod no riri'an (''Pooideae''), pakayni i sepat a nikalidiya no sentoromer, cecay a nikaketon ato tosa a nikalidiya no telomer, malaheci to ko kacidekan a pitoay a kasasilsil no kapolongan no loma'an no edid[3].''' O laloma'an no kapolongan no edid (''Triticeae'') i, '''o sarakatay a masacipa' ko tosaay a cipa'an, o Horoteneay a cipa' ato edid(Tiritisineay) a cipa'.[3] I laloma' no cipa' no Horotene i, ira ko siwaay a loma'an, mihaop to Horoteuman, Histirikisan ato Leimusan ato masamaanay a loma'an no edid. Itini a sakalahadan no pinalengaw i, kakaya’ ko 'orip nangra, roma i saheto o pakayniay i romaay a hana ko sapawawa. I laloma' no cipa' no Tiritisine i, ira ko siwaay a loma'an, mihaop to Tiritikuman, Aikilopisan, Sekalean, ato Akoropironan, ato masamaanay a loma'an no edid. Itini a sakalahadan no pinalengaw i, o cecayay a mihecaan anca o kakaya'ay ko 'orip nangra, saheto o pakayniay i laloma' no tireng a hana ko sapawawa.[3] Itini i 'ayaw no cecay patek lima so'ot a mang taha cecay patek a mang a mihecaan ko nika masacipa' no kapolongan no edid a malatosa.[3]''' Mitoor to nika kakahad i sota' ato pinangan no saka‘orip i, '''masasilsil haca ko tatapangan no edid a malatosa, O kasasilsil no Arikitik ato Temeperat i, itini i pasi’amisan no cikiw i pala’ no kasi’enawan ato kadihedawan ko nika ma’orip nangra. Kakaya’ ko 'orip nangra, saheto o pakayniay i siromaay a hana ko sapawawa. Itini i pedoh no edid i, masadak ko tosa anca tolo a cengo, o Elimusan ato Leimusan ko sakacipinang.[3] O kasasilsil no Metiteranean ato Senterar Asiya i, itini i kakedalay ato masoemetay a makedalay a pala, nani pala no Metiteranean tahira i Senterar Asiya ko nika ma’orip nangra. O cecayay a mihecaan ko ’orip nangra; roma i, saheto o pakayniay i laloma’ no tireng a hana ko sapawawa. Itini i pedoh no edid i, saheto o cecayay aca a cengo a masadak, o Tiritikuman, Aikilopisan, ato Sekalean a loma'an ko sakacipinang.[3]''' Itini i mihecaan no Piliyosin (i ’ayaw no lima so'ot ato tolo polo' a mang tahira i cecay so'ot ato falo polo' a mang a mihecaan) i, '''kalamkam a masacipa' ko pinalengaw no Tipiloid no kasasilsil no Metiteranean ato Senterar Asiya. Itiya, masaromi'ad ko i pala’ no Metiteranean, o ma'icangay fa'edetay i kasiherangan, o masoemetay kadihekoay i kasienawan. Onian ko sapifalic no romi'ad to pinalengaw, pasayra i cecayay a mihecaan ko 'orip ato pakayniay i laloma’ no tireng a hana ko sapawawa.[3] Pitooran to pikalamalam no Kolomosom i, mapalasilsil ko pinalengaw no Tipiloid to ’adihayay a tapangan a Cinom, patinako o A, B, D, C, M, U, N.[3][a] Iraay ko kato'asan a pikalamlam ato masasalilay a picomahad tini i la'ed nona tipiloid a pinalengaw, patinako han, o rayray no D a cinom, alatek o nani pikalamlam no kato'asan a A ato S a cinom.[3] Roma i, i masacipa' no tipiloid, o tatapangan ko pidemak no tonsococi, saka mapahapinang ko masamaanay a faco ato kasasilsil no cinom i kasasiroma no pinalengaw.''' Oni a tipiloid ko tatapangan i, saka masacipa' ko pinalengaw a Aegilops ato Triticum.Materek ho ko Aykilopo to adihay a kato'asan a faco, '''makafot ko pedoh no edid i ka'ikesayan to sapifolesak i palapalaan.'''{{stub}} [[Faylo:Vehnäpelto 6.jpg|thumb|[[Faylo:'edid.ogg|縮圖]]Edid|left|400px]] [[Kasasiwasiw:Siwkulang 'Amis]] hbyaqdsrso7yzq3ibuavlpw69a5jm50 49325 49324 2026-06-08T12:09:27Z Haratal 3361 49325 wikitext text/x-wiki O edid hananay i, o polong no ngangan no nani ''Triticum'' a pinalengaw. '''O cecayay a mihecaan a molengaw anca malakowit to mihecaan ko lengaw, o tadamanay a kakaenen no tamtamdaw i hekal. O kasasiroma no edid (''Triticum'') i, matatodong ko nikapikilac to tosaay ko kasasilsil, sepatay ko kasasilsil, ato enemay ko kasasilsil a pinalengaw. Itini i kalkalay a edid (''Triticum aestivum'') ato atekayay a faco a edid ko saadihayay a nipalomaan[2].''' === Likis === tatapang O tatapangan no edid (''Triticum'') i, '''miso'edac to polong a kafafalifalic no likisi no edid. O kapolongan no loma'an no edid (''Triticeae'') i, o no parod no riri'an(Pooideae), o mawakay ho a pinalengaw. Itini i ’ayaw no tosa patek lima so'ot a mang a mihecaan no ''Miocene'' a sici, masacepa’ nani romaay a silsil no parod no riri'an a malamasasiroma a masadak[3]. O tatapangan no tato'asan i, nani safaw tosa a kasasilsil no parod no riri'an (''Pooideae''), pakayni i sepat a nikalidiya no sentoromer, cecay a nikaketon ato tosa a nikalidiya no telomer, malaheci to ko kacidekan a pitoay a kasasilsil no kapolongan no loma'an no edid[3].''' O laloma'an no kapolongan no edid (''Triticeae'') i, '''o sarakatay a masacipa' ko tosaay a cipa'an, o Horoteneay a cipa' ato edid(Tiritisineay) a cipa'.[3] I laloma' no cipa' no Horotene i, ira ko siwaay a loma'an, mihaop to Horoteuman, Histirikisan ato Leimusan ato masamaanay a loma'an no edid. Itini a sakalahadan no pinalengaw i, kakaya’ ko 'orip nangra, roma i saheto o pakayniay i romaay a hana ko sapawawa. I laloma' no cipa' no Tiritisine i, ira ko siwaay a loma'an, mihaop to Tiritikuman, Aikilopisan, Sekalean, ato Akoropironan, ato masamaanay a loma'an no edid. Itini a sakalahadan no pinalengaw i, o cecayay a mihecaan anca o kakaya'ay ko 'orip nangra, saheto o pakayniay i laloma' no tireng a hana ko sapawawa.[3] Itini i 'ayaw no cecay patek lima so'ot a mang taha cecay patek a mang a mihecaan ko nika masacipa' no kapolongan no edid a malatosa.[3]''' Mitoor to nika kakahad i sota' ato pinangan no saka‘orip i, '''masasilsil haca ko tatapangan no edid a malatosa, O kasasilsil no Arikitik ato Temeperat i, itini i pasi’amisan no cikiw i pala’ no kasi’enawan ato kadihedawan ko nika ma’orip nangra. Kakaya’ ko 'orip nangra, saheto o pakayniay i siromaay a hana ko sapawawa. Itini i pedoh no edid i, masadak ko tosa anca tolo a cengo, o Elimusan ato Leimusan ko sakacipinang.[3] O kasasilsil no Metiteranean ato Senterar Asiya i, itini i kakedalay ato masoemetay a makedalay a pala, nani pala no Metiteranean tahira i Senterar Asiya ko nika ma’orip nangra. O cecayay a mihecaan ko ’orip nangra; roma i, saheto o pakayniay i laloma’ no tireng a hana ko sapawawa. Itini i pedoh no edid i, saheto o cecayay aca a cengo a masadak, o Tiritikuman, Aikilopisan, ato Sekalean a loma'an ko sakacipinang.[3]''' Itini i mihecaan no Piliyosin (i ’ayaw no lima so'ot ato tolo polo' a mang tahira i cecay so'ot ato falo polo' a mang a mihecaan) i, '''kalamkam a masacipa' ko pinalengaw no Tipiloid no kasasilsil no Metiteranean ato Senterar Asiya. Itiya, masaromi'ad ko i pala’ no Metiteranean, o ma'icangay fa'edetay i kasiherangan, o masoemetay kadihekoay i kasienawan. Onian ko sapifalic no romi'ad to pinalengaw, pasayra i cecayay a mihecaan ko 'orip ato pakayniay i laloma’ no tireng a hana ko sapawawa.[3] Pitooran to pikalamalam no Kolomosom i, mapalasilsil ko pinalengaw no Tipiloid to ’adihayay a tapangan a Cinom, patinako o A, B, D, C, M, U, N.[3][a] Iraay ko kato'asan a pikalamlam ato masasalilay a picomahad tini i la'ed nona tipiloid a pinalengaw, patinako han, o rayray no D a cinom, alatek o nani pikalamlam no kato'asan a A ato S a cinom.[3] Roma i, i masacipa' no tipiloid, o tatapangan ko pidemak no tonsococi, saka mapahapinang ko masamaanay a faco ato kasasilsil no cinom i kasasiroma no pinalengaw.''' Oni a tipiloid ko tatapangan i, saka masacipa' ko pinalengaw a Aegilops ato Triticum.Materek ho ko Aykilopo to adihay a kato'asan a faco, '''makafot ko pedoh no edid i ka'ikesayan to sapifolesak i palapalaan. Nikawrira, malaswad to konini a faco no Triticineae i pipalomaan no tamdaw.'''{{stub}} [[Faylo:Vehnäpelto 6.jpg|thumb|[[Faylo:'edid.ogg|縮圖]]Edid|left|400px]] [[Kasasiwasiw:Siwkulang 'Amis]] slh6k5qk5ug7e639iuyoqdlqw7g40cr 49326 49325 2026-06-08T12:09:41Z Haratal 3361 49326 wikitext text/x-wiki O edid hananay i, o polong no ngangan no nani ''Triticum'' a pinalengaw. '''O cecayay a mihecaan a molengaw anca malakowit to mihecaan ko lengaw, o tadamanay a kakaenen no tamtamdaw i hekal. O kasasiroma no edid (''Triticum'') i, matatodong ko nikapikilac to tosaay ko kasasilsil, sepatay ko kasasilsil, ato enemay ko kasasilsil a pinalengaw. Itini i kalkalay a edid (''Triticum aestivum'') ato atekayay a faco a edid ko saadihayay a nipalomaan[2].''' === Likis === tatapang O tatapangan no edid (''Triticum'') i, '''miso'edac to polong a kafafalifalic no likisi no edid. O kapolongan no loma'an no edid (''Triticeae'') i, o no parod no riri'an(Pooideae), o mawakay ho a pinalengaw. Itini i ’ayaw no tosa patek lima so'ot a mang a mihecaan no ''Miocene'' a sici, masacepa’ nani romaay a silsil no parod no riri'an a malamasasiroma a masadak[3]. O tatapangan no tato'asan i, nani safaw tosa a kasasilsil no parod no riri'an (''Pooideae''), pakayni i sepat a nikalidiya no sentoromer, cecay a nikaketon ato tosa a nikalidiya no telomer, malaheci to ko kacidekan a pitoay a kasasilsil no kapolongan no loma'an no edid[3].''' O laloma'an no kapolongan no edid (''Triticeae'') i, '''o sarakatay a masacipa' ko tosaay a cipa'an, o Horoteneay a cipa' ato edid(Tiritisineay) a cipa'.[3] I laloma' no cipa' no Horotene i, ira ko siwaay a loma'an, mihaop to Horoteuman, Histirikisan ato Leimusan ato masamaanay a loma'an no edid. Itini a sakalahadan no pinalengaw i, kakaya’ ko 'orip nangra, roma i saheto o pakayniay i romaay a hana ko sapawawa. I laloma' no cipa' no Tiritisine i, ira ko siwaay a loma'an, mihaop to Tiritikuman, Aikilopisan, Sekalean, ato Akoropironan, ato masamaanay a loma'an no edid. Itini a sakalahadan no pinalengaw i, o cecayay a mihecaan anca o kakaya'ay ko 'orip nangra, saheto o pakayniay i laloma' no tireng a hana ko sapawawa.[3] Itini i 'ayaw no cecay patek lima so'ot a mang taha cecay patek a mang a mihecaan ko nika masacipa' no kapolongan no edid a malatosa.[3]''' Mitoor to nika kakahad i sota' ato pinangan no saka‘orip i, '''masasilsil haca ko tatapangan no edid a malatosa, O kasasilsil no Arikitik ato Temeperat i, itini i pasi’amisan no cikiw i pala’ no kasi’enawan ato kadihedawan ko nika ma’orip nangra. Kakaya’ ko 'orip nangra, saheto o pakayniay i siromaay a hana ko sapawawa. Itini i pedoh no edid i, masadak ko tosa anca tolo a cengo, o Elimusan ato Leimusan ko sakacipinang.[3] O kasasilsil no Metiteranean ato Senterar Asiya i, itini i kakedalay ato masoemetay a makedalay a pala, nani pala no Metiteranean tahira i Senterar Asiya ko nika ma’orip nangra. O cecayay a mihecaan ko ’orip nangra; roma i, saheto o pakayniay i laloma’ no tireng a hana ko sapawawa. Itini i pedoh no edid i, saheto o cecayay aca a cengo a masadak, o Tiritikuman, Aikilopisan, ato Sekalean a loma'an ko sakacipinang.[3]''' Itini i mihecaan no Piliyosin (i ’ayaw no lima so'ot ato tolo polo' a mang tahira i cecay so'ot ato falo polo' a mang a mihecaan) i, '''kalamkam a masacipa' ko pinalengaw no Tipiloid no kasasilsil no Metiteranean ato Senterar Asiya. Itiya, masaromi'ad ko i pala’ no Metiteranean, o ma'icangay fa'edetay i kasiherangan, o masoemetay kadihekoay i kasienawan. Onian ko sapifalic no romi'ad to pinalengaw, pasayra i cecayay a mihecaan ko 'orip ato pakayniay i laloma’ no tireng a hana ko sapawawa.[3] Pitooran to pikalamalam no Kolomosom i, mapalasilsil ko pinalengaw no Tipiloid to ’adihayay a tapangan a Cinom, patinako o A, B, D, C, M, U, N.[3][a] Iraay ko kato'asan a pikalamlam ato masasalilay a picomahad tini i la'ed nona tipiloid a pinalengaw, patinako han, o rayray no D a cinom, alatek o nani pikalamlam no kato'asan a A ato S a cinom.[3] Roma i, i masacipa' no tipiloid, o tatapangan ko pidemak no tonsococi, saka mapahapinang ko masamaanay a faco ato kasasilsil no cinom i kasasiroma no pinalengaw.''' Oni a tipiloid ko tatapangan i, saka masacipa' ko pinalengaw a Aegilops ato Triticum.Materek ho ko Aykilopo to adihay a kato'asan a faco, '''makafot ko pedoh no edid i ka'ikesayan to sapifolesak i palapalaan. Nikawrira, malaswad to konini a faco no Triticineae i pipalomaan no tamdaw. Masasiromaay to ko diploid a lengaw no nian a tosaay a loma'an i ka'ayaw no genome.'''{{stub}} [[Faylo:Vehnäpelto 6.jpg|thumb|[[Faylo:'edid.ogg|縮圖]]Edid|left|400px]] [[Kasasiwasiw:Siwkulang 'Amis]] 4bpn86irsttv7ep4t8hofra4ldi9l7p 49327 49326 2026-06-08T12:09:56Z Haratal 3361 49327 wikitext text/x-wiki O edid hananay i, o polong no ngangan no nani ''Triticum'' a pinalengaw. '''O cecayay a mihecaan a molengaw anca malakowit to mihecaan ko lengaw, o tadamanay a kakaenen no tamtamdaw i hekal. O kasasiroma no edid (''Triticum'') i, matatodong ko nikapikilac to tosaay ko kasasilsil, sepatay ko kasasilsil, ato enemay ko kasasilsil a pinalengaw. Itini i kalkalay a edid (''Triticum aestivum'') ato atekayay a faco a edid ko saadihayay a nipalomaan[2].''' === Likis === tatapang O tatapangan no edid (''Triticum'') i, '''miso'edac to polong a kafafalifalic no likisi no edid. O kapolongan no loma'an no edid (''Triticeae'') i, o no parod no riri'an(Pooideae), o mawakay ho a pinalengaw. Itini i ’ayaw no tosa patek lima so'ot a mang a mihecaan no ''Miocene'' a sici, masacepa’ nani romaay a silsil no parod no riri'an a malamasasiroma a masadak[3]. O tatapangan no tato'asan i, nani safaw tosa a kasasilsil no parod no riri'an (''Pooideae''), pakayni i sepat a nikalidiya no sentoromer, cecay a nikaketon ato tosa a nikalidiya no telomer, malaheci to ko kacidekan a pitoay a kasasilsil no kapolongan no loma'an no edid[3].''' O laloma'an no kapolongan no edid (''Triticeae'') i, '''o sarakatay a masacipa' ko tosaay a cipa'an, o Horoteneay a cipa' ato edid(Tiritisineay) a cipa'.[3] I laloma' no cipa' no Horotene i, ira ko siwaay a loma'an, mihaop to Horoteuman, Histirikisan ato Leimusan ato masamaanay a loma'an no edid. Itini a sakalahadan no pinalengaw i, kakaya’ ko 'orip nangra, roma i saheto o pakayniay i romaay a hana ko sapawawa. I laloma' no cipa' no Tiritisine i, ira ko siwaay a loma'an, mihaop to Tiritikuman, Aikilopisan, Sekalean, ato Akoropironan, ato masamaanay a loma'an no edid. Itini a sakalahadan no pinalengaw i, o cecayay a mihecaan anca o kakaya'ay ko 'orip nangra, saheto o pakayniay i laloma' no tireng a hana ko sapawawa.[3] Itini i 'ayaw no cecay patek lima so'ot a mang taha cecay patek a mang a mihecaan ko nika masacipa' no kapolongan no edid a malatosa.[3]''' Mitoor to nika kakahad i sota' ato pinangan no saka‘orip i, '''masasilsil haca ko tatapangan no edid a malatosa, O kasasilsil no Arikitik ato Temeperat i, itini i pasi’amisan no cikiw i pala’ no kasi’enawan ato kadihedawan ko nika ma’orip nangra. Kakaya’ ko 'orip nangra, saheto o pakayniay i siromaay a hana ko sapawawa. Itini i pedoh no edid i, masadak ko tosa anca tolo a cengo, o Elimusan ato Leimusan ko sakacipinang.[3] O kasasilsil no Metiteranean ato Senterar Asiya i, itini i kakedalay ato masoemetay a makedalay a pala, nani pala no Metiteranean tahira i Senterar Asiya ko nika ma’orip nangra. O cecayay a mihecaan ko ’orip nangra; roma i, saheto o pakayniay i laloma’ no tireng a hana ko sapawawa. Itini i pedoh no edid i, saheto o cecayay aca a cengo a masadak, o Tiritikuman, Aikilopisan, ato Sekalean a loma'an ko sakacipinang.[3]''' Itini i mihecaan no Piliyosin (i ’ayaw no lima so'ot ato tolo polo' a mang tahira i cecay so'ot ato falo polo' a mang a mihecaan) i, '''kalamkam a masacipa' ko pinalengaw no Tipiloid no kasasilsil no Metiteranean ato Senterar Asiya. Itiya, masaromi'ad ko i pala’ no Metiteranean, o ma'icangay fa'edetay i kasiherangan, o masoemetay kadihekoay i kasienawan. Onian ko sapifalic no romi'ad to pinalengaw, pasayra i cecayay a mihecaan ko 'orip ato pakayniay i laloma’ no tireng a hana ko sapawawa.[3] Pitooran to pikalamalam no Kolomosom i, mapalasilsil ko pinalengaw no Tipiloid to ’adihayay a tapangan a Cinom, patinako o A, B, D, C, M, U, N.[3][a] Iraay ko kato'asan a pikalamlam ato masasalilay a picomahad tini i la'ed nona tipiloid a pinalengaw, patinako han, o rayray no D a cinom, alatek o nani pikalamlam no kato'asan a A ato S a cinom.[3] Roma i, i masacipa' no tipiloid, o tatapangan ko pidemak no tonsococi, saka mapahapinang ko masamaanay a faco ato kasasilsil no cinom i kasasiroma no pinalengaw.''' Oni a tipiloid ko tatapangan i, saka masacipa' ko pinalengaw a Aegilops ato Triticum.Materek ho ko Aykilopo to adihay a kato'asan a faco, '''makafot ko pedoh no edid i ka'ikesayan to sapifolesak i palapalaan. Nikawrira, malaswad to konini a faco no Triticineae i pipalomaan no tamdaw. Masasiromaay to ko diploid a lengaw no nian a tosaay a loma'an i ka'ayaw no genome. Nikawrira, pakayni i allopolyploidization a pidemak,'''{{stub}} [[Faylo:Vehnäpelto 6.jpg|thumb|[[Faylo:'edid.ogg|縮圖]]Edid|left|400px]] [[Kasasiwasiw:Siwkulang 'Amis]] tpmn2kls12i5d0qgy9lgqq1cacdc4zl 49328 49327 2026-06-08T12:10:11Z Haratal 3361 49328 wikitext text/x-wiki O edid hananay i, o polong no ngangan no nani ''Triticum'' a pinalengaw. '''O cecayay a mihecaan a molengaw anca malakowit to mihecaan ko lengaw, o tadamanay a kakaenen no tamtamdaw i hekal. O kasasiroma no edid (''Triticum'') i, matatodong ko nikapikilac to tosaay ko kasasilsil, sepatay ko kasasilsil, ato enemay ko kasasilsil a pinalengaw. Itini i kalkalay a edid (''Triticum aestivum'') ato atekayay a faco a edid ko saadihayay a nipalomaan[2].''' === Likis === tatapang O tatapangan no edid (''Triticum'') i, '''miso'edac to polong a kafafalifalic no likisi no edid. O kapolongan no loma'an no edid (''Triticeae'') i, o no parod no riri'an(Pooideae), o mawakay ho a pinalengaw. Itini i ’ayaw no tosa patek lima so'ot a mang a mihecaan no ''Miocene'' a sici, masacepa’ nani romaay a silsil no parod no riri'an a malamasasiroma a masadak[3]. O tatapangan no tato'asan i, nani safaw tosa a kasasilsil no parod no riri'an (''Pooideae''), pakayni i sepat a nikalidiya no sentoromer, cecay a nikaketon ato tosa a nikalidiya no telomer, malaheci to ko kacidekan a pitoay a kasasilsil no kapolongan no loma'an no edid[3].''' O laloma'an no kapolongan no edid (''Triticeae'') i, '''o sarakatay a masacipa' ko tosaay a cipa'an, o Horoteneay a cipa' ato edid(Tiritisineay) a cipa'.[3] I laloma' no cipa' no Horotene i, ira ko siwaay a loma'an, mihaop to Horoteuman, Histirikisan ato Leimusan ato masamaanay a loma'an no edid. Itini a sakalahadan no pinalengaw i, kakaya’ ko 'orip nangra, roma i saheto o pakayniay i romaay a hana ko sapawawa. I laloma' no cipa' no Tiritisine i, ira ko siwaay a loma'an, mihaop to Tiritikuman, Aikilopisan, Sekalean, ato Akoropironan, ato masamaanay a loma'an no edid. Itini a sakalahadan no pinalengaw i, o cecayay a mihecaan anca o kakaya'ay ko 'orip nangra, saheto o pakayniay i laloma' no tireng a hana ko sapawawa.[3] Itini i 'ayaw no cecay patek lima so'ot a mang taha cecay patek a mang a mihecaan ko nika masacipa' no kapolongan no edid a malatosa.[3]''' Mitoor to nika kakahad i sota' ato pinangan no saka‘orip i, '''masasilsil haca ko tatapangan no edid a malatosa, O kasasilsil no Arikitik ato Temeperat i, itini i pasi’amisan no cikiw i pala’ no kasi’enawan ato kadihedawan ko nika ma’orip nangra. Kakaya’ ko 'orip nangra, saheto o pakayniay i siromaay a hana ko sapawawa. Itini i pedoh no edid i, masadak ko tosa anca tolo a cengo, o Elimusan ato Leimusan ko sakacipinang.[3] O kasasilsil no Metiteranean ato Senterar Asiya i, itini i kakedalay ato masoemetay a makedalay a pala, nani pala no Metiteranean tahira i Senterar Asiya ko nika ma’orip nangra. O cecayay a mihecaan ko ’orip nangra; roma i, saheto o pakayniay i laloma’ no tireng a hana ko sapawawa. Itini i pedoh no edid i, saheto o cecayay aca a cengo a masadak, o Tiritikuman, Aikilopisan, ato Sekalean a loma'an ko sakacipinang.[3]''' Itini i mihecaan no Piliyosin (i ’ayaw no lima so'ot ato tolo polo' a mang tahira i cecay so'ot ato falo polo' a mang a mihecaan) i, '''kalamkam a masacipa' ko pinalengaw no Tipiloid no kasasilsil no Metiteranean ato Senterar Asiya. Itiya, masaromi'ad ko i pala’ no Metiteranean, o ma'icangay fa'edetay i kasiherangan, o masoemetay kadihekoay i kasienawan. Onian ko sapifalic no romi'ad to pinalengaw, pasayra i cecayay a mihecaan ko 'orip ato pakayniay i laloma’ no tireng a hana ko sapawawa.[3] Pitooran to pikalamalam no Kolomosom i, mapalasilsil ko pinalengaw no Tipiloid to ’adihayay a tapangan a Cinom, patinako o A, B, D, C, M, U, N.[3][a] Iraay ko kato'asan a pikalamlam ato masasalilay a picomahad tini i la'ed nona tipiloid a pinalengaw, patinako han, o rayray no D a cinom, alatek o nani pikalamlam no kato'asan a A ato S a cinom.[3] Roma i, i masacipa' no tipiloid, o tatapangan ko pidemak no tonsococi, saka mapahapinang ko masamaanay a faco ato kasasilsil no cinom i kasasiroma no pinalengaw.''' Oni a tipiloid ko tatapangan i, saka masacipa' ko pinalengaw a Aegilops ato Triticum.Materek ho ko Aykilopo to adihay a kato'asan a faco, '''makafot ko pedoh no edid i ka'ikesayan to sapifolesak i palapalaan. Nikawrira, malaswad to konini a faco no Triticineae i pipalomaan no tamdaw. Masasiromaay to ko diploid a lengaw no nian a tosaay a loma'an i ka'ayaw no genome. Nikawrira, pakayni i allopolyploidization a pidemak, o masiromaay a lengaw no Aegilops (tinako sa o Aegilops speltoides ato Aegilops tauschii), malaheci no genome a donor to Triticum a polyploid a lengaw.'''{{stub}} [[Faylo:Vehnäpelto 6.jpg|thumb|[[Faylo:'edid.ogg|縮圖]]Edid|left|400px]] [[Kasasiwasiw:Siwkulang 'Amis]] hh8bhwpqn12hifdeybr0gn342nnhgc0 49329 49328 2026-06-08T12:11:19Z Haratal 3361 49329 wikitext text/x-wiki O edid hananay i, o polong no ngangan no nani ''Triticum'' a pinalengaw. '''O cecayay a mihecaan a molengaw anca malakowit to mihecaan ko lengaw, o tadamanay a kakaenen no tamtamdaw i hekal. O kasasiroma no edid (''Triticum'') i, matatodong ko nikapikilac to tosaay ko kasasilsil, sepatay ko kasasilsil, ato enemay ko kasasilsil a pinalengaw. Itini i kalkalay a edid (''Triticum aestivum'') ato atekayay a faco a edid ko saadihayay a nipalomaan[2].''' === Likis === tatapang O tatapangan no edid (''Triticum'') i, '''miso'edac to polong a kafafalifalic no likisi no edid. O kapolongan no loma'an no edid (''Triticeae'') i, o no parod no riri'an(Pooideae), o mawakay ho a pinalengaw. Itini i ’ayaw no tosa patek lima so'ot a mang a mihecaan no ''Miocene'' a sici, masacepa’ nani romaay a silsil no parod no riri'an a malamasasiroma a masadak[3]. O tatapangan no tato'asan i, nani safaw tosa a kasasilsil no parod no riri'an (''Pooideae''), pakayni i sepat a nikalidiya no sentoromer, cecay a nikaketon ato tosa a nikalidiya no telomer, malaheci to ko kacidekan a pitoay a kasasilsil no kapolongan no loma'an no edid[3].''' O laloma'an no kapolongan no edid (''Triticeae'') i, '''o sarakatay a masacipa' ko tosaay a cipa'an, o Horoteneay a cipa' ato edid(Tiritisineay) a cipa'.[3] I laloma' no cipa' no Horotene i, ira ko siwaay a loma'an, mihaop to Horoteuman, Histirikisan ato Leimusan ato masamaanay a loma'an no edid. Itini a sakalahadan no pinalengaw i, kakaya’ ko 'orip nangra, roma i saheto o pakayniay i romaay a hana ko sapawawa. I laloma' no cipa' no Tiritisine i, ira ko siwaay a loma'an, mihaop to Tiritikuman, Aikilopisan, Sekalean, ato Akoropironan, ato masamaanay a loma'an no edid. Itini a sakalahadan no pinalengaw i, o cecayay a mihecaan anca o kakaya'ay ko 'orip nangra, saheto o pakayniay i laloma' no tireng a hana ko sapawawa.[3] Itini i 'ayaw no cecay patek lima so'ot a mang taha cecay patek a mang a mihecaan ko nika masacipa' no kapolongan no edid a malatosa.[3]''' Mitoor to nika kakahad i sota' ato pinangan no saka‘orip i, '''masasilsil haca ko tatapangan no edid a malatosa, O kasasilsil no Arikitik ato Temeperat i, itini i pasi’amisan no cikiw i pala’ no kasi’enawan ato kadihedawan ko nika ma’orip nangra. Kakaya’ ko 'orip nangra, saheto o pakayniay i siromaay a hana ko sapawawa. Itini i pedoh no edid i, masadak ko tosa anca tolo a cengo, o Elimusan ato Leimusan ko sakacipinang.[3] O kasasilsil no Metiteranean ato Senterar Asiya i, itini i kakedalay ato masoemetay a makedalay a pala, nani pala no Metiteranean tahira i Senterar Asiya ko nika ma’orip nangra. O cecayay a mihecaan ko ’orip nangra; roma i, saheto o pakayniay i laloma’ no tireng a hana ko sapawawa. Itini i pedoh no edid i, saheto o cecayay aca a cengo a masadak, o Tiritikuman, Aikilopisan, ato Sekalean a loma'an ko sakacipinang.[3]''' Itini i mihecaan no Piliyosin (i ’ayaw no lima so'ot ato tolo polo' a mang tahira i cecay so'ot ato falo polo' a mang a mihecaan) i, '''kalamkam a masacipa' ko pinalengaw no Tipiloid no kasasilsil no Metiteranean ato Senterar Asiya. Itiya, masaromi'ad ko i pala’ no Metiteranean, o ma'icangay fa'edetay i kasiherangan, o masoemetay kadihekoay i kasienawan. Onian ko sapifalic no romi'ad to pinalengaw, pasayra i cecayay a mihecaan ko 'orip ato pakayniay i laloma’ no tireng a hana ko sapawawa.[3] Pitooran to pikalamalam no Kolomosom i, mapalasilsil ko pinalengaw no Tipiloid to ’adihayay a tapangan a Cinom, patinako o A, B, D, C, M, U, N.[3][a] Iraay ko kato'asan a pikalamlam ato masasalilay a picomahad tini i la'ed nona tipiloid a pinalengaw, patinako han, o rayray no D a cinom, alatek o nani pikalamlam no kato'asan a A ato S a cinom.[3] Roma i, i masacipa' no tipiloid, o tatapangan ko pidemak no tonsococi, saka mapahapinang ko masamaanay a faco ato kasasilsil no cinom i kasasiroma no pinalengaw.''' Oni a tipiloid ko tatapangan i, saka masacipa' ko pinalengaw a Aegilops ato Triticum.Materek ho ko Aykilopo to adihay a kato'asan a faco, '''makafot ko pedoh no edid i ka'ikesayan to sapifolesak i palapalaan. Nikawrira, malaswad to konini a faco no Triticineae i pipalomaan no tamdaw. Masasiromaay to ko diploid a lengaw no nian a tosaay a loma'an i ka'ayaw no genome. Nikawrira, pakayni i allopolyploidization a pidemak, o masiromaay a lengaw no Aegilops (tinako sa o Aegilops speltoides ato Aegilops tauschii), malaheci no genome a donor to Triticum a polyploid a lengaw.''' === Lalengawan no edidan === {{stub}} [[Faylo:Vehnäpelto 6.jpg|thumb|[[Faylo:'edid.ogg|縮圖]]Edid|left|400px]] [[Kasasiwasiw:Siwkulang 'Amis]] 76ch3nam40l4je10mlbx5e43sm6vtij 49330 49329 2026-06-08T12:11:35Z Haratal 3361 49330 wikitext text/x-wiki O edid hananay i, o polong no ngangan no nani ''Triticum'' a pinalengaw. '''O cecayay a mihecaan a molengaw anca malakowit to mihecaan ko lengaw, o tadamanay a kakaenen no tamtamdaw i hekal. O kasasiroma no edid (''Triticum'') i, matatodong ko nikapikilac to tosaay ko kasasilsil, sepatay ko kasasilsil, ato enemay ko kasasilsil a pinalengaw. Itini i kalkalay a edid (''Triticum aestivum'') ato atekayay a faco a edid ko saadihayay a nipalomaan[2].''' === Likis === tatapang O tatapangan no edid (''Triticum'') i, '''miso'edac to polong a kafafalifalic no likisi no edid. O kapolongan no loma'an no edid (''Triticeae'') i, o no parod no riri'an(Pooideae), o mawakay ho a pinalengaw. Itini i ’ayaw no tosa patek lima so'ot a mang a mihecaan no ''Miocene'' a sici, masacepa’ nani romaay a silsil no parod no riri'an a malamasasiroma a masadak[3]. O tatapangan no tato'asan i, nani safaw tosa a kasasilsil no parod no riri'an (''Pooideae''), pakayni i sepat a nikalidiya no sentoromer, cecay a nikaketon ato tosa a nikalidiya no telomer, malaheci to ko kacidekan a pitoay a kasasilsil no kapolongan no loma'an no edid[3].''' O laloma'an no kapolongan no edid (''Triticeae'') i, '''o sarakatay a masacipa' ko tosaay a cipa'an, o Horoteneay a cipa' ato edid(Tiritisineay) a cipa'.[3] I laloma' no cipa' no Horotene i, ira ko siwaay a loma'an, mihaop to Horoteuman, Histirikisan ato Leimusan ato masamaanay a loma'an no edid. Itini a sakalahadan no pinalengaw i, kakaya’ ko 'orip nangra, roma i saheto o pakayniay i romaay a hana ko sapawawa. I laloma' no cipa' no Tiritisine i, ira ko siwaay a loma'an, mihaop to Tiritikuman, Aikilopisan, Sekalean, ato Akoropironan, ato masamaanay a loma'an no edid. Itini a sakalahadan no pinalengaw i, o cecayay a mihecaan anca o kakaya'ay ko 'orip nangra, saheto o pakayniay i laloma' no tireng a hana ko sapawawa.[3] Itini i 'ayaw no cecay patek lima so'ot a mang taha cecay patek a mang a mihecaan ko nika masacipa' no kapolongan no edid a malatosa.[3]''' Mitoor to nika kakahad i sota' ato pinangan no saka‘orip i, '''masasilsil haca ko tatapangan no edid a malatosa, O kasasilsil no Arikitik ato Temeperat i, itini i pasi’amisan no cikiw i pala’ no kasi’enawan ato kadihedawan ko nika ma’orip nangra. Kakaya’ ko 'orip nangra, saheto o pakayniay i siromaay a hana ko sapawawa. Itini i pedoh no edid i, masadak ko tosa anca tolo a cengo, o Elimusan ato Leimusan ko sakacipinang.[3] O kasasilsil no Metiteranean ato Senterar Asiya i, itini i kakedalay ato masoemetay a makedalay a pala, nani pala no Metiteranean tahira i Senterar Asiya ko nika ma’orip nangra. O cecayay a mihecaan ko ’orip nangra; roma i, saheto o pakayniay i laloma’ no tireng a hana ko sapawawa. Itini i pedoh no edid i, saheto o cecayay aca a cengo a masadak, o Tiritikuman, Aikilopisan, ato Sekalean a loma'an ko sakacipinang.[3]''' Itini i mihecaan no Piliyosin (i ’ayaw no lima so'ot ato tolo polo' a mang tahira i cecay so'ot ato falo polo' a mang a mihecaan) i, '''kalamkam a masacipa' ko pinalengaw no Tipiloid no kasasilsil no Metiteranean ato Senterar Asiya. Itiya, masaromi'ad ko i pala’ no Metiteranean, o ma'icangay fa'edetay i kasiherangan, o masoemetay kadihekoay i kasienawan. Onian ko sapifalic no romi'ad to pinalengaw, pasayra i cecayay a mihecaan ko 'orip ato pakayniay i laloma’ no tireng a hana ko sapawawa.[3] Pitooran to pikalamalam no Kolomosom i, mapalasilsil ko pinalengaw no Tipiloid to ’adihayay a tapangan a Cinom, patinako o A, B, D, C, M, U, N.[3][a] Iraay ko kato'asan a pikalamlam ato masasalilay a picomahad tini i la'ed nona tipiloid a pinalengaw, patinako han, o rayray no D a cinom, alatek o nani pikalamlam no kato'asan a A ato S a cinom.[3] Roma i, i masacipa' no tipiloid, o tatapangan ko pidemak no tonsococi, saka mapahapinang ko masamaanay a faco ato kasasilsil no cinom i kasasiroma no pinalengaw.''' Oni a tipiloid ko tatapangan i, saka masacipa' ko pinalengaw a Aegilops ato Triticum.Materek ho ko Aykilopo to adihay a kato'asan a faco, '''makafot ko pedoh no edid i ka'ikesayan to sapifolesak i palapalaan. Nikawrira, malaswad to konini a faco no Triticineae i pipalomaan no tamdaw. Masasiromaay to ko diploid a lengaw no nian a tosaay a loma'an i ka'ayaw no genome. Nikawrira, pakayni i allopolyploidization a pidemak, o masiromaay a lengaw no Aegilops (tinako sa o Aegilops speltoides ato Aegilops tauschii), malaheci no genome a donor to Triticum a polyploid a lengaw.''' === Lalengawan no edidan === I kaetipan no Asiya ko lalengawan no Diploid no edidan. Itini i 'ayaw no falo polo' a mang tahira i siwa polo' a mang a mihecaan,{{stub}} [[Faylo:Vehnäpelto 6.jpg|thumb|[[Faylo:'edid.ogg|縮圖]]Edid|left|400px]] [[Kasasiwasiw:Siwkulang 'Amis]] tfriigvuhjl2kez8pr4cxhxmr2wy4me 49331 49330 2026-06-08T12:11:54Z Haratal 3361 49331 wikitext text/x-wiki O edid hananay i, o polong no ngangan no nani ''Triticum'' a pinalengaw. '''O cecayay a mihecaan a molengaw anca malakowit to mihecaan ko lengaw, o tadamanay a kakaenen no tamtamdaw i hekal. O kasasiroma no edid (''Triticum'') i, matatodong ko nikapikilac to tosaay ko kasasilsil, sepatay ko kasasilsil, ato enemay ko kasasilsil a pinalengaw. Itini i kalkalay a edid (''Triticum aestivum'') ato atekayay a faco a edid ko saadihayay a nipalomaan[2].''' === Likis === tatapang O tatapangan no edid (''Triticum'') i, '''miso'edac to polong a kafafalifalic no likisi no edid. O kapolongan no loma'an no edid (''Triticeae'') i, o no parod no riri'an(Pooideae), o mawakay ho a pinalengaw. Itini i ’ayaw no tosa patek lima so'ot a mang a mihecaan no ''Miocene'' a sici, masacepa’ nani romaay a silsil no parod no riri'an a malamasasiroma a masadak[3]. O tatapangan no tato'asan i, nani safaw tosa a kasasilsil no parod no riri'an (''Pooideae''), pakayni i sepat a nikalidiya no sentoromer, cecay a nikaketon ato tosa a nikalidiya no telomer, malaheci to ko kacidekan a pitoay a kasasilsil no kapolongan no loma'an no edid[3].''' O laloma'an no kapolongan no edid (''Triticeae'') i, '''o sarakatay a masacipa' ko tosaay a cipa'an, o Horoteneay a cipa' ato edid(Tiritisineay) a cipa'.[3] I laloma' no cipa' no Horotene i, ira ko siwaay a loma'an, mihaop to Horoteuman, Histirikisan ato Leimusan ato masamaanay a loma'an no edid. Itini a sakalahadan no pinalengaw i, kakaya’ ko 'orip nangra, roma i saheto o pakayniay i romaay a hana ko sapawawa. I laloma' no cipa' no Tiritisine i, ira ko siwaay a loma'an, mihaop to Tiritikuman, Aikilopisan, Sekalean, ato Akoropironan, ato masamaanay a loma'an no edid. Itini a sakalahadan no pinalengaw i, o cecayay a mihecaan anca o kakaya'ay ko 'orip nangra, saheto o pakayniay i laloma' no tireng a hana ko sapawawa.[3] Itini i 'ayaw no cecay patek lima so'ot a mang taha cecay patek a mang a mihecaan ko nika masacipa' no kapolongan no edid a malatosa.[3]''' Mitoor to nika kakahad i sota' ato pinangan no saka‘orip i, '''masasilsil haca ko tatapangan no edid a malatosa, O kasasilsil no Arikitik ato Temeperat i, itini i pasi’amisan no cikiw i pala’ no kasi’enawan ato kadihedawan ko nika ma’orip nangra. Kakaya’ ko 'orip nangra, saheto o pakayniay i siromaay a hana ko sapawawa. Itini i pedoh no edid i, masadak ko tosa anca tolo a cengo, o Elimusan ato Leimusan ko sakacipinang.[3] O kasasilsil no Metiteranean ato Senterar Asiya i, itini i kakedalay ato masoemetay a makedalay a pala, nani pala no Metiteranean tahira i Senterar Asiya ko nika ma’orip nangra. O cecayay a mihecaan ko ’orip nangra; roma i, saheto o pakayniay i laloma’ no tireng a hana ko sapawawa. Itini i pedoh no edid i, saheto o cecayay aca a cengo a masadak, o Tiritikuman, Aikilopisan, ato Sekalean a loma'an ko sakacipinang.[3]''' Itini i mihecaan no Piliyosin (i ’ayaw no lima so'ot ato tolo polo' a mang tahira i cecay so'ot ato falo polo' a mang a mihecaan) i, '''kalamkam a masacipa' ko pinalengaw no Tipiloid no kasasilsil no Metiteranean ato Senterar Asiya. Itiya, masaromi'ad ko i pala’ no Metiteranean, o ma'icangay fa'edetay i kasiherangan, o masoemetay kadihekoay i kasienawan. Onian ko sapifalic no romi'ad to pinalengaw, pasayra i cecayay a mihecaan ko 'orip ato pakayniay i laloma’ no tireng a hana ko sapawawa.[3] Pitooran to pikalamalam no Kolomosom i, mapalasilsil ko pinalengaw no Tipiloid to ’adihayay a tapangan a Cinom, patinako o A, B, D, C, M, U, N.[3][a] Iraay ko kato'asan a pikalamlam ato masasalilay a picomahad tini i la'ed nona tipiloid a pinalengaw, patinako han, o rayray no D a cinom, alatek o nani pikalamlam no kato'asan a A ato S a cinom.[3] Roma i, i masacipa' no tipiloid, o tatapangan ko pidemak no tonsococi, saka mapahapinang ko masamaanay a faco ato kasasilsil no cinom i kasasiroma no pinalengaw.''' Oni a tipiloid ko tatapangan i, saka masacipa' ko pinalengaw a Aegilops ato Triticum.Materek ho ko Aykilopo to adihay a kato'asan a faco, '''makafot ko pedoh no edid i ka'ikesayan to sapifolesak i palapalaan. Nikawrira, malaswad to konini a faco no Triticineae i pipalomaan no tamdaw. Masasiromaay to ko diploid a lengaw no nian a tosaay a loma'an i ka'ayaw no genome. Nikawrira, pakayni i allopolyploidization a pidemak, o masiromaay a lengaw no Aegilops (tinako sa o Aegilops speltoides ato Aegilops tauschii), malaheci no genome a donor to Triticum a polyploid a lengaw.''' === Lalengawan no edidan === I kaetipan no Asiya ko lalengawan no Diploid no edidan. Itini i 'ayaw no falo polo' a mang tahira i siwa polo' a mang a mihecaan, '''o pikalamalam no Tipiloid a Tiritikuman-urartu (AA) ato o rangi a Aikilopisan-sipiltoitis,'''{{stub}} [[Faylo:Vehnäpelto 6.jpg|thumb|[[Faylo:'edid.ogg|縮圖]]Edid|left|400px]] [[Kasasiwasiw:Siwkulang 'Amis]] c15h07p3ur4cnkejyq29492nvh6wfb9 49332 49331 2026-06-08T12:12:16Z Haratal 3361 49332 wikitext text/x-wiki O edid hananay i, o polong no ngangan no nani ''Triticum'' a pinalengaw. '''O cecayay a mihecaan a molengaw anca malakowit to mihecaan ko lengaw, o tadamanay a kakaenen no tamtamdaw i hekal. O kasasiroma no edid (''Triticum'') i, matatodong ko nikapikilac to tosaay ko kasasilsil, sepatay ko kasasilsil, ato enemay ko kasasilsil a pinalengaw. Itini i kalkalay a edid (''Triticum aestivum'') ato atekayay a faco a edid ko saadihayay a nipalomaan[2].''' === Likis === tatapang O tatapangan no edid (''Triticum'') i, '''miso'edac to polong a kafafalifalic no likisi no edid. O kapolongan no loma'an no edid (''Triticeae'') i, o no parod no riri'an(Pooideae), o mawakay ho a pinalengaw. Itini i ’ayaw no tosa patek lima so'ot a mang a mihecaan no ''Miocene'' a sici, masacepa’ nani romaay a silsil no parod no riri'an a malamasasiroma a masadak[3]. O tatapangan no tato'asan i, nani safaw tosa a kasasilsil no parod no riri'an (''Pooideae''), pakayni i sepat a nikalidiya no sentoromer, cecay a nikaketon ato tosa a nikalidiya no telomer, malaheci to ko kacidekan a pitoay a kasasilsil no kapolongan no loma'an no edid[3].''' O laloma'an no kapolongan no edid (''Triticeae'') i, '''o sarakatay a masacipa' ko tosaay a cipa'an, o Horoteneay a cipa' ato edid(Tiritisineay) a cipa'.[3] I laloma' no cipa' no Horotene i, ira ko siwaay a loma'an, mihaop to Horoteuman, Histirikisan ato Leimusan ato masamaanay a loma'an no edid. Itini a sakalahadan no pinalengaw i, kakaya’ ko 'orip nangra, roma i saheto o pakayniay i romaay a hana ko sapawawa. I laloma' no cipa' no Tiritisine i, ira ko siwaay a loma'an, mihaop to Tiritikuman, Aikilopisan, Sekalean, ato Akoropironan, ato masamaanay a loma'an no edid. Itini a sakalahadan no pinalengaw i, o cecayay a mihecaan anca o kakaya'ay ko 'orip nangra, saheto o pakayniay i laloma' no tireng a hana ko sapawawa.[3] Itini i 'ayaw no cecay patek lima so'ot a mang taha cecay patek a mang a mihecaan ko nika masacipa' no kapolongan no edid a malatosa.[3]''' Mitoor to nika kakahad i sota' ato pinangan no saka‘orip i, '''masasilsil haca ko tatapangan no edid a malatosa, O kasasilsil no Arikitik ato Temeperat i, itini i pasi’amisan no cikiw i pala’ no kasi’enawan ato kadihedawan ko nika ma’orip nangra. Kakaya’ ko 'orip nangra, saheto o pakayniay i siromaay a hana ko sapawawa. Itini i pedoh no edid i, masadak ko tosa anca tolo a cengo, o Elimusan ato Leimusan ko sakacipinang.[3] O kasasilsil no Metiteranean ato Senterar Asiya i, itini i kakedalay ato masoemetay a makedalay a pala, nani pala no Metiteranean tahira i Senterar Asiya ko nika ma’orip nangra. O cecayay a mihecaan ko ’orip nangra; roma i, saheto o pakayniay i laloma’ no tireng a hana ko sapawawa. Itini i pedoh no edid i, saheto o cecayay aca a cengo a masadak, o Tiritikuman, Aikilopisan, ato Sekalean a loma'an ko sakacipinang.[3]''' Itini i mihecaan no Piliyosin (i ’ayaw no lima so'ot ato tolo polo' a mang tahira i cecay so'ot ato falo polo' a mang a mihecaan) i, '''kalamkam a masacipa' ko pinalengaw no Tipiloid no kasasilsil no Metiteranean ato Senterar Asiya. Itiya, masaromi'ad ko i pala’ no Metiteranean, o ma'icangay fa'edetay i kasiherangan, o masoemetay kadihekoay i kasienawan. Onian ko sapifalic no romi'ad to pinalengaw, pasayra i cecayay a mihecaan ko 'orip ato pakayniay i laloma’ no tireng a hana ko sapawawa.[3] Pitooran to pikalamalam no Kolomosom i, mapalasilsil ko pinalengaw no Tipiloid to ’adihayay a tapangan a Cinom, patinako o A, B, D, C, M, U, N.[3][a] Iraay ko kato'asan a pikalamlam ato masasalilay a picomahad tini i la'ed nona tipiloid a pinalengaw, patinako han, o rayray no D a cinom, alatek o nani pikalamlam no kato'asan a A ato S a cinom.[3] Roma i, i masacipa' no tipiloid, o tatapangan ko pidemak no tonsococi, saka mapahapinang ko masamaanay a faco ato kasasilsil no cinom i kasasiroma no pinalengaw.''' Oni a tipiloid ko tatapangan i, saka masacipa' ko pinalengaw a Aegilops ato Triticum.Materek ho ko Aykilopo to adihay a kato'asan a faco, '''makafot ko pedoh no edid i ka'ikesayan to sapifolesak i palapalaan. Nikawrira, malaswad to konini a faco no Triticineae i pipalomaan no tamdaw. Masasiromaay to ko diploid a lengaw no nian a tosaay a loma'an i ka'ayaw no genome. Nikawrira, pakayni i allopolyploidization a pidemak, o masiromaay a lengaw no Aegilops (tinako sa o Aegilops speltoides ato Aegilops tauschii), malaheci no genome a donor to Triticum a polyploid a lengaw.''' === Lalengawan no edidan === I kaetipan no Asiya ko lalengawan no Diploid no edidan. Itini i 'ayaw no falo polo' a mang tahira i siwa polo' a mang a mihecaan, '''o pikalamalam no Tipiloid a Tiritikuman-urartu (AA) ato o rangi a Aikilopisan-sipiltoitis, i nikatongal  a malatosa no Kolomosom i, pipasadak no Tetiraloid a kipalaay a iritikuman-ticokoitis (AABB).[5]: 397'''{{stub}} [[Faylo:Vehnäpelto 6.jpg|thumb|[[Faylo:'edid.ogg|縮圖]]Edid|left|400px]] [[Kasasiwasiw:Siwkulang 'Amis]] 7k0qytr5xphc3z7lyf7dvzx3i0glir2 49333 49332 2026-06-08T12:12:30Z Haratal 3361 49333 wikitext text/x-wiki O edid hananay i, o polong no ngangan no nani ''Triticum'' a pinalengaw. '''O cecayay a mihecaan a molengaw anca malakowit to mihecaan ko lengaw, o tadamanay a kakaenen no tamtamdaw i hekal. O kasasiroma no edid (''Triticum'') i, matatodong ko nikapikilac to tosaay ko kasasilsil, sepatay ko kasasilsil, ato enemay ko kasasilsil a pinalengaw. Itini i kalkalay a edid (''Triticum aestivum'') ato atekayay a faco a edid ko saadihayay a nipalomaan[2].''' === Likis === tatapang O tatapangan no edid (''Triticum'') i, '''miso'edac to polong a kafafalifalic no likisi no edid. O kapolongan no loma'an no edid (''Triticeae'') i, o no parod no riri'an(Pooideae), o mawakay ho a pinalengaw. Itini i ’ayaw no tosa patek lima so'ot a mang a mihecaan no ''Miocene'' a sici, masacepa’ nani romaay a silsil no parod no riri'an a malamasasiroma a masadak[3]. O tatapangan no tato'asan i, nani safaw tosa a kasasilsil no parod no riri'an (''Pooideae''), pakayni i sepat a nikalidiya no sentoromer, cecay a nikaketon ato tosa a nikalidiya no telomer, malaheci to ko kacidekan a pitoay a kasasilsil no kapolongan no loma'an no edid[3].''' O laloma'an no kapolongan no edid (''Triticeae'') i, '''o sarakatay a masacipa' ko tosaay a cipa'an, o Horoteneay a cipa' ato edid(Tiritisineay) a cipa'.[3] I laloma' no cipa' no Horotene i, ira ko siwaay a loma'an, mihaop to Horoteuman, Histirikisan ato Leimusan ato masamaanay a loma'an no edid. Itini a sakalahadan no pinalengaw i, kakaya’ ko 'orip nangra, roma i saheto o pakayniay i romaay a hana ko sapawawa. I laloma' no cipa' no Tiritisine i, ira ko siwaay a loma'an, mihaop to Tiritikuman, Aikilopisan, Sekalean, ato Akoropironan, ato masamaanay a loma'an no edid. Itini a sakalahadan no pinalengaw i, o cecayay a mihecaan anca o kakaya'ay ko 'orip nangra, saheto o pakayniay i laloma' no tireng a hana ko sapawawa.[3] Itini i 'ayaw no cecay patek lima so'ot a mang taha cecay patek a mang a mihecaan ko nika masacipa' no kapolongan no edid a malatosa.[3]''' Mitoor to nika kakahad i sota' ato pinangan no saka‘orip i, '''masasilsil haca ko tatapangan no edid a malatosa, O kasasilsil no Arikitik ato Temeperat i, itini i pasi’amisan no cikiw i pala’ no kasi’enawan ato kadihedawan ko nika ma’orip nangra. Kakaya’ ko 'orip nangra, saheto o pakayniay i siromaay a hana ko sapawawa. Itini i pedoh no edid i, masadak ko tosa anca tolo a cengo, o Elimusan ato Leimusan ko sakacipinang.[3] O kasasilsil no Metiteranean ato Senterar Asiya i, itini i kakedalay ato masoemetay a makedalay a pala, nani pala no Metiteranean tahira i Senterar Asiya ko nika ma’orip nangra. O cecayay a mihecaan ko ’orip nangra; roma i, saheto o pakayniay i laloma’ no tireng a hana ko sapawawa. Itini i pedoh no edid i, saheto o cecayay aca a cengo a masadak, o Tiritikuman, Aikilopisan, ato Sekalean a loma'an ko sakacipinang.[3]''' Itini i mihecaan no Piliyosin (i ’ayaw no lima so'ot ato tolo polo' a mang tahira i cecay so'ot ato falo polo' a mang a mihecaan) i, '''kalamkam a masacipa' ko pinalengaw no Tipiloid no kasasilsil no Metiteranean ato Senterar Asiya. Itiya, masaromi'ad ko i pala’ no Metiteranean, o ma'icangay fa'edetay i kasiherangan, o masoemetay kadihekoay i kasienawan. Onian ko sapifalic no romi'ad to pinalengaw, pasayra i cecayay a mihecaan ko 'orip ato pakayniay i laloma’ no tireng a hana ko sapawawa.[3] Pitooran to pikalamalam no Kolomosom i, mapalasilsil ko pinalengaw no Tipiloid to ’adihayay a tapangan a Cinom, patinako o A, B, D, C, M, U, N.[3][a] Iraay ko kato'asan a pikalamlam ato masasalilay a picomahad tini i la'ed nona tipiloid a pinalengaw, patinako han, o rayray no D a cinom, alatek o nani pikalamlam no kato'asan a A ato S a cinom.[3] Roma i, i masacipa' no tipiloid, o tatapangan ko pidemak no tonsococi, saka mapahapinang ko masamaanay a faco ato kasasilsil no cinom i kasasiroma no pinalengaw.''' Oni a tipiloid ko tatapangan i, saka masacipa' ko pinalengaw a Aegilops ato Triticum.Materek ho ko Aykilopo to adihay a kato'asan a faco, '''makafot ko pedoh no edid i ka'ikesayan to sapifolesak i palapalaan. Nikawrira, malaswad to konini a faco no Triticineae i pipalomaan no tamdaw. Masasiromaay to ko diploid a lengaw no nian a tosaay a loma'an i ka'ayaw no genome. Nikawrira, pakayni i allopolyploidization a pidemak, o masiromaay a lengaw no Aegilops (tinako sa o Aegilops speltoides ato Aegilops tauschii), malaheci no genome a donor to Triticum a polyploid a lengaw.''' === Lalengawan no edidan === I kaetipan no Asiya ko lalengawan no Diploid no edidan. Itini i 'ayaw no falo polo' a mang tahira i siwa polo' a mang a mihecaan, '''o pikalamalam no Tipiloid a Tiritikuman-urartu (AA) ato o rangi a Aikilopisan-sipiltoitis, i nikatongal  a malatosa no Kolomosom i, pipasadak no Tetiraloid a kipalaay a iritikuman-ticokoitis (AABB).[5]: 397 O pinalengaw no Tipiloid ko pafeliay to Sapacinom-B.'''{{stub}} [[Faylo:Vehnäpelto 6.jpg|thumb|[[Faylo:'edid.ogg|縮圖]]Edid|left|400px]] [[Kasasiwasiw:Siwkulang 'Amis]] bn65o2qld6f3ve5sqv1m95ij8lw9azt 49334 49333 2026-06-08T12:12:42Z Haratal 3361 49334 wikitext text/x-wiki O edid hananay i, o polong no ngangan no nani ''Triticum'' a pinalengaw. '''O cecayay a mihecaan a molengaw anca malakowit to mihecaan ko lengaw, o tadamanay a kakaenen no tamtamdaw i hekal. O kasasiroma no edid (''Triticum'') i, matatodong ko nikapikilac to tosaay ko kasasilsil, sepatay ko kasasilsil, ato enemay ko kasasilsil a pinalengaw. Itini i kalkalay a edid (''Triticum aestivum'') ato atekayay a faco a edid ko saadihayay a nipalomaan[2].''' === Likis === tatapang O tatapangan no edid (''Triticum'') i, '''miso'edac to polong a kafafalifalic no likisi no edid. O kapolongan no loma'an no edid (''Triticeae'') i, o no parod no riri'an(Pooideae), o mawakay ho a pinalengaw. Itini i ’ayaw no tosa patek lima so'ot a mang a mihecaan no ''Miocene'' a sici, masacepa’ nani romaay a silsil no parod no riri'an a malamasasiroma a masadak[3]. O tatapangan no tato'asan i, nani safaw tosa a kasasilsil no parod no riri'an (''Pooideae''), pakayni i sepat a nikalidiya no sentoromer, cecay a nikaketon ato tosa a nikalidiya no telomer, malaheci to ko kacidekan a pitoay a kasasilsil no kapolongan no loma'an no edid[3].''' O laloma'an no kapolongan no edid (''Triticeae'') i, '''o sarakatay a masacipa' ko tosaay a cipa'an, o Horoteneay a cipa' ato edid(Tiritisineay) a cipa'.[3] I laloma' no cipa' no Horotene i, ira ko siwaay a loma'an, mihaop to Horoteuman, Histirikisan ato Leimusan ato masamaanay a loma'an no edid. Itini a sakalahadan no pinalengaw i, kakaya’ ko 'orip nangra, roma i saheto o pakayniay i romaay a hana ko sapawawa. I laloma' no cipa' no Tiritisine i, ira ko siwaay a loma'an, mihaop to Tiritikuman, Aikilopisan, Sekalean, ato Akoropironan, ato masamaanay a loma'an no edid. Itini a sakalahadan no pinalengaw i, o cecayay a mihecaan anca o kakaya'ay ko 'orip nangra, saheto o pakayniay i laloma' no tireng a hana ko sapawawa.[3] Itini i 'ayaw no cecay patek lima so'ot a mang taha cecay patek a mang a mihecaan ko nika masacipa' no kapolongan no edid a malatosa.[3]''' Mitoor to nika kakahad i sota' ato pinangan no saka‘orip i, '''masasilsil haca ko tatapangan no edid a malatosa, O kasasilsil no Arikitik ato Temeperat i, itini i pasi’amisan no cikiw i pala’ no kasi’enawan ato kadihedawan ko nika ma’orip nangra. Kakaya’ ko 'orip nangra, saheto o pakayniay i siromaay a hana ko sapawawa. Itini i pedoh no edid i, masadak ko tosa anca tolo a cengo, o Elimusan ato Leimusan ko sakacipinang.[3] O kasasilsil no Metiteranean ato Senterar Asiya i, itini i kakedalay ato masoemetay a makedalay a pala, nani pala no Metiteranean tahira i Senterar Asiya ko nika ma’orip nangra. O cecayay a mihecaan ko ’orip nangra; roma i, saheto o pakayniay i laloma’ no tireng a hana ko sapawawa. Itini i pedoh no edid i, saheto o cecayay aca a cengo a masadak, o Tiritikuman, Aikilopisan, ato Sekalean a loma'an ko sakacipinang.[3]''' Itini i mihecaan no Piliyosin (i ’ayaw no lima so'ot ato tolo polo' a mang tahira i cecay so'ot ato falo polo' a mang a mihecaan) i, '''kalamkam a masacipa' ko pinalengaw no Tipiloid no kasasilsil no Metiteranean ato Senterar Asiya. Itiya, masaromi'ad ko i pala’ no Metiteranean, o ma'icangay fa'edetay i kasiherangan, o masoemetay kadihekoay i kasienawan. Onian ko sapifalic no romi'ad to pinalengaw, pasayra i cecayay a mihecaan ko 'orip ato pakayniay i laloma’ no tireng a hana ko sapawawa.[3] Pitooran to pikalamalam no Kolomosom i, mapalasilsil ko pinalengaw no Tipiloid to ’adihayay a tapangan a Cinom, patinako o A, B, D, C, M, U, N.[3][a] Iraay ko kato'asan a pikalamlam ato masasalilay a picomahad tini i la'ed nona tipiloid a pinalengaw, patinako han, o rayray no D a cinom, alatek o nani pikalamlam no kato'asan a A ato S a cinom.[3] Roma i, i masacipa' no tipiloid, o tatapangan ko pidemak no tonsococi, saka mapahapinang ko masamaanay a faco ato kasasilsil no cinom i kasasiroma no pinalengaw.''' Oni a tipiloid ko tatapangan i, saka masacipa' ko pinalengaw a Aegilops ato Triticum.Materek ho ko Aykilopo to adihay a kato'asan a faco, '''makafot ko pedoh no edid i ka'ikesayan to sapifolesak i palapalaan. Nikawrira, malaswad to konini a faco no Triticineae i pipalomaan no tamdaw. Masasiromaay to ko diploid a lengaw no nian a tosaay a loma'an i ka'ayaw no genome. Nikawrira, pakayni i allopolyploidization a pidemak, o masiromaay a lengaw no Aegilops (tinako sa o Aegilops speltoides ato Aegilops tauschii), malaheci no genome a donor to Triticum a polyploid a lengaw.''' === Lalengawan no edidan === I kaetipan no Asiya ko lalengawan no Diploid no edidan. Itini i 'ayaw no falo polo' a mang tahira i siwa polo' a mang a mihecaan, '''o pikalamalam no Tipiloid a Tiritikuman-urartu (AA) ato o rangi a Aikilopisan-sipiltoitis, i nikatongal  a malatosa no Kolomosom i, pipasadak no Tetiraloid a kipalaay a iritikuman-ticokoitis (AABB).[5]: 397 O pinalengaw no Tipiloid ko pafeliay to Sapacinom-B. Miringi to Aikilopisan-sipiltoitis konian a pinalengaw, nika malahedaw to i matini anca caay ho kakera.[5]: 432–433'''{{stub}} [[Faylo:Vehnäpelto 6.jpg|thumb|[[Faylo:'edid.ogg|縮圖]]Edid|left|400px]] [[Kasasiwasiw:Siwkulang 'Amis]] fvdrcnnotj3wapcerzz75xqhjo5tjdl 49335 49334 2026-06-08T12:13:00Z Haratal 3361 49335 wikitext text/x-wiki O edid hananay i, o polong no ngangan no nani ''Triticum'' a pinalengaw. '''O cecayay a mihecaan a molengaw anca malakowit to mihecaan ko lengaw, o tadamanay a kakaenen no tamtamdaw i hekal. O kasasiroma no edid (''Triticum'') i, matatodong ko nikapikilac to tosaay ko kasasilsil, sepatay ko kasasilsil, ato enemay ko kasasilsil a pinalengaw. Itini i kalkalay a edid (''Triticum aestivum'') ato atekayay a faco a edid ko saadihayay a nipalomaan[2].''' === Likis === tatapang O tatapangan no edid (''Triticum'') i, '''miso'edac to polong a kafafalifalic no likisi no edid. O kapolongan no loma'an no edid (''Triticeae'') i, o no parod no riri'an(Pooideae), o mawakay ho a pinalengaw. Itini i ’ayaw no tosa patek lima so'ot a mang a mihecaan no ''Miocene'' a sici, masacepa’ nani romaay a silsil no parod no riri'an a malamasasiroma a masadak[3]. O tatapangan no tato'asan i, nani safaw tosa a kasasilsil no parod no riri'an (''Pooideae''), pakayni i sepat a nikalidiya no sentoromer, cecay a nikaketon ato tosa a nikalidiya no telomer, malaheci to ko kacidekan a pitoay a kasasilsil no kapolongan no loma'an no edid[3].''' O laloma'an no kapolongan no edid (''Triticeae'') i, '''o sarakatay a masacipa' ko tosaay a cipa'an, o Horoteneay a cipa' ato edid(Tiritisineay) a cipa'.[3] I laloma' no cipa' no Horotene i, ira ko siwaay a loma'an, mihaop to Horoteuman, Histirikisan ato Leimusan ato masamaanay a loma'an no edid. Itini a sakalahadan no pinalengaw i, kakaya’ ko 'orip nangra, roma i saheto o pakayniay i romaay a hana ko sapawawa. I laloma' no cipa' no Tiritisine i, ira ko siwaay a loma'an, mihaop to Tiritikuman, Aikilopisan, Sekalean, ato Akoropironan, ato masamaanay a loma'an no edid. Itini a sakalahadan no pinalengaw i, o cecayay a mihecaan anca o kakaya'ay ko 'orip nangra, saheto o pakayniay i laloma' no tireng a hana ko sapawawa.[3] Itini i 'ayaw no cecay patek lima so'ot a mang taha cecay patek a mang a mihecaan ko nika masacipa' no kapolongan no edid a malatosa.[3]''' Mitoor to nika kakahad i sota' ato pinangan no saka‘orip i, '''masasilsil haca ko tatapangan no edid a malatosa, O kasasilsil no Arikitik ato Temeperat i, itini i pasi’amisan no cikiw i pala’ no kasi’enawan ato kadihedawan ko nika ma’orip nangra. Kakaya’ ko 'orip nangra, saheto o pakayniay i siromaay a hana ko sapawawa. Itini i pedoh no edid i, masadak ko tosa anca tolo a cengo, o Elimusan ato Leimusan ko sakacipinang.[3] O kasasilsil no Metiteranean ato Senterar Asiya i, itini i kakedalay ato masoemetay a makedalay a pala, nani pala no Metiteranean tahira i Senterar Asiya ko nika ma’orip nangra. O cecayay a mihecaan ko ’orip nangra; roma i, saheto o pakayniay i laloma’ no tireng a hana ko sapawawa. Itini i pedoh no edid i, saheto o cecayay aca a cengo a masadak, o Tiritikuman, Aikilopisan, ato Sekalean a loma'an ko sakacipinang.[3]''' Itini i mihecaan no Piliyosin (i ’ayaw no lima so'ot ato tolo polo' a mang tahira i cecay so'ot ato falo polo' a mang a mihecaan) i, '''kalamkam a masacipa' ko pinalengaw no Tipiloid no kasasilsil no Metiteranean ato Senterar Asiya. Itiya, masaromi'ad ko i pala’ no Metiteranean, o ma'icangay fa'edetay i kasiherangan, o masoemetay kadihekoay i kasienawan. Onian ko sapifalic no romi'ad to pinalengaw, pasayra i cecayay a mihecaan ko 'orip ato pakayniay i laloma’ no tireng a hana ko sapawawa.[3] Pitooran to pikalamalam no Kolomosom i, mapalasilsil ko pinalengaw no Tipiloid to ’adihayay a tapangan a Cinom, patinako o A, B, D, C, M, U, N.[3][a] Iraay ko kato'asan a pikalamlam ato masasalilay a picomahad tini i la'ed nona tipiloid a pinalengaw, patinako han, o rayray no D a cinom, alatek o nani pikalamlam no kato'asan a A ato S a cinom.[3] Roma i, i masacipa' no tipiloid, o tatapangan ko pidemak no tonsococi, saka mapahapinang ko masamaanay a faco ato kasasilsil no cinom i kasasiroma no pinalengaw.''' Oni a tipiloid ko tatapangan i, saka masacipa' ko pinalengaw a Aegilops ato Triticum.Materek ho ko Aykilopo to adihay a kato'asan a faco, '''makafot ko pedoh no edid i ka'ikesayan to sapifolesak i palapalaan. Nikawrira, malaswad to konini a faco no Triticineae i pipalomaan no tamdaw. Masasiromaay to ko diploid a lengaw no nian a tosaay a loma'an i ka'ayaw no genome. Nikawrira, pakayni i allopolyploidization a pidemak, o masiromaay a lengaw no Aegilops (tinako sa o Aegilops speltoides ato Aegilops tauschii), malaheci no genome a donor to Triticum a polyploid a lengaw.''' === Lalengawan no edidan === I kaetipan no Asiya ko lalengawan no Diploid no edidan. Itini i 'ayaw no falo polo' a mang tahira i siwa polo' a mang a mihecaan, '''o pikalamalam no Tipiloid a Tiritikuman-urartu (AA) ato o rangi a Aikilopisan-sipiltoitis, i nikatongal  a malatosa no Kolomosom i, pipasadak no Tetiraloid a kipalaay a iritikuman-ticokoitis (AABB).[5]: 397 O pinalengaw no Tipiloid ko pafeliay to Sapacinom-B. Miringi to Aikilopisan-sipiltoitis konian a pinalengaw, nika malahedaw to i matini anca caay ho kakera.[5]: 432–433''' O romaay a mitekeday a Tetiraloid a pinalengaw o Tiritikuman-timofewi (AAGG),{{stub}} [[Faylo:Vehnäpelto 6.jpg|thumb|[[Faylo:'edid.ogg|縮圖]]Edid|left|400px]] [[Kasasiwasiw:Siwkulang 'Amis]] cw2578kgad6xvlfv7gwyuv1fd76tf9l 49336 49335 2026-06-08T12:13:14Z Haratal 3361 49336 wikitext text/x-wiki O edid hananay i, o polong no ngangan no nani ''Triticum'' a pinalengaw. '''O cecayay a mihecaan a molengaw anca malakowit to mihecaan ko lengaw, o tadamanay a kakaenen no tamtamdaw i hekal. O kasasiroma no edid (''Triticum'') i, matatodong ko nikapikilac to tosaay ko kasasilsil, sepatay ko kasasilsil, ato enemay ko kasasilsil a pinalengaw. Itini i kalkalay a edid (''Triticum aestivum'') ato atekayay a faco a edid ko saadihayay a nipalomaan[2].''' === Likis === tatapang O tatapangan no edid (''Triticum'') i, '''miso'edac to polong a kafafalifalic no likisi no edid. O kapolongan no loma'an no edid (''Triticeae'') i, o no parod no riri'an(Pooideae), o mawakay ho a pinalengaw. Itini i ’ayaw no tosa patek lima so'ot a mang a mihecaan no ''Miocene'' a sici, masacepa’ nani romaay a silsil no parod no riri'an a malamasasiroma a masadak[3]. O tatapangan no tato'asan i, nani safaw tosa a kasasilsil no parod no riri'an (''Pooideae''), pakayni i sepat a nikalidiya no sentoromer, cecay a nikaketon ato tosa a nikalidiya no telomer, malaheci to ko kacidekan a pitoay a kasasilsil no kapolongan no loma'an no edid[3].''' O laloma'an no kapolongan no edid (''Triticeae'') i, '''o sarakatay a masacipa' ko tosaay a cipa'an, o Horoteneay a cipa' ato edid(Tiritisineay) a cipa'.[3] I laloma' no cipa' no Horotene i, ira ko siwaay a loma'an, mihaop to Horoteuman, Histirikisan ato Leimusan ato masamaanay a loma'an no edid. Itini a sakalahadan no pinalengaw i, kakaya’ ko 'orip nangra, roma i saheto o pakayniay i romaay a hana ko sapawawa. I laloma' no cipa' no Tiritisine i, ira ko siwaay a loma'an, mihaop to Tiritikuman, Aikilopisan, Sekalean, ato Akoropironan, ato masamaanay a loma'an no edid. Itini a sakalahadan no pinalengaw i, o cecayay a mihecaan anca o kakaya'ay ko 'orip nangra, saheto o pakayniay i laloma' no tireng a hana ko sapawawa.[3] Itini i 'ayaw no cecay patek lima so'ot a mang taha cecay patek a mang a mihecaan ko nika masacipa' no kapolongan no edid a malatosa.[3]''' Mitoor to nika kakahad i sota' ato pinangan no saka‘orip i, '''masasilsil haca ko tatapangan no edid a malatosa, O kasasilsil no Arikitik ato Temeperat i, itini i pasi’amisan no cikiw i pala’ no kasi’enawan ato kadihedawan ko nika ma’orip nangra. Kakaya’ ko 'orip nangra, saheto o pakayniay i siromaay a hana ko sapawawa. Itini i pedoh no edid i, masadak ko tosa anca tolo a cengo, o Elimusan ato Leimusan ko sakacipinang.[3] O kasasilsil no Metiteranean ato Senterar Asiya i, itini i kakedalay ato masoemetay a makedalay a pala, nani pala no Metiteranean tahira i Senterar Asiya ko nika ma’orip nangra. O cecayay a mihecaan ko ’orip nangra; roma i, saheto o pakayniay i laloma’ no tireng a hana ko sapawawa. Itini i pedoh no edid i, saheto o cecayay aca a cengo a masadak, o Tiritikuman, Aikilopisan, ato Sekalean a loma'an ko sakacipinang.[3]''' Itini i mihecaan no Piliyosin (i ’ayaw no lima so'ot ato tolo polo' a mang tahira i cecay so'ot ato falo polo' a mang a mihecaan) i, '''kalamkam a masacipa' ko pinalengaw no Tipiloid no kasasilsil no Metiteranean ato Senterar Asiya. Itiya, masaromi'ad ko i pala’ no Metiteranean, o ma'icangay fa'edetay i kasiherangan, o masoemetay kadihekoay i kasienawan. Onian ko sapifalic no romi'ad to pinalengaw, pasayra i cecayay a mihecaan ko 'orip ato pakayniay i laloma’ no tireng a hana ko sapawawa.[3] Pitooran to pikalamalam no Kolomosom i, mapalasilsil ko pinalengaw no Tipiloid to ’adihayay a tapangan a Cinom, patinako o A, B, D, C, M, U, N.[3][a] Iraay ko kato'asan a pikalamlam ato masasalilay a picomahad tini i la'ed nona tipiloid a pinalengaw, patinako han, o rayray no D a cinom, alatek o nani pikalamlam no kato'asan a A ato S a cinom.[3] Roma i, i masacipa' no tipiloid, o tatapangan ko pidemak no tonsococi, saka mapahapinang ko masamaanay a faco ato kasasilsil no cinom i kasasiroma no pinalengaw.''' Oni a tipiloid ko tatapangan i, saka masacipa' ko pinalengaw a Aegilops ato Triticum.Materek ho ko Aykilopo to adihay a kato'asan a faco, '''makafot ko pedoh no edid i ka'ikesayan to sapifolesak i palapalaan. Nikawrira, malaswad to konini a faco no Triticineae i pipalomaan no tamdaw. Masasiromaay to ko diploid a lengaw no nian a tosaay a loma'an i ka'ayaw no genome. Nikawrira, pakayni i allopolyploidization a pidemak, o masiromaay a lengaw no Aegilops (tinako sa o Aegilops speltoides ato Aegilops tauschii), malaheci no genome a donor to Triticum a polyploid a lengaw.''' === Lalengawan no edidan === I kaetipan no Asiya ko lalengawan no Diploid no edidan. Itini i 'ayaw no falo polo' a mang tahira i siwa polo' a mang a mihecaan, '''o pikalamalam no Tipiloid a Tiritikuman-urartu (AA) ato o rangi a Aikilopisan-sipiltoitis, i nikatongal  a malatosa no Kolomosom i, pipasadak no Tetiraloid a kipalaay a iritikuman-ticokoitis (AABB).[5]: 397 O pinalengaw no Tipiloid ko pafeliay to Sapacinom-B. Miringi to Aikilopisan-sipiltoitis konian a pinalengaw, nika malahedaw to i matini anca caay ho kakera.[5]: 432–433''' O romaay a mitekeday a Tetiraloid a pinalengaw o Tiritikuman-timofewi (AAGG), '''i 'ayaw no sepat polo' a mang a mihecaan ko sakasadak nira.'''{{stub}} [[Faylo:Vehnäpelto 6.jpg|thumb|[[Faylo:'edid.ogg|縮圖]]Edid|left|400px]] [[Kasasiwasiw:Siwkulang 'Amis]] j202g3tpajll9k70hcbufql1o4yy2en 49337 49336 2026-06-08T12:13:33Z Haratal 3361 49337 wikitext text/x-wiki O edid hananay i, o polong no ngangan no nani ''Triticum'' a pinalengaw. '''O cecayay a mihecaan a molengaw anca malakowit to mihecaan ko lengaw, o tadamanay a kakaenen no tamtamdaw i hekal. O kasasiroma no edid (''Triticum'') i, matatodong ko nikapikilac to tosaay ko kasasilsil, sepatay ko kasasilsil, ato enemay ko kasasilsil a pinalengaw. Itini i kalkalay a edid (''Triticum aestivum'') ato atekayay a faco a edid ko saadihayay a nipalomaan[2].''' === Likis === tatapang O tatapangan no edid (''Triticum'') i, '''miso'edac to polong a kafafalifalic no likisi no edid. O kapolongan no loma'an no edid (''Triticeae'') i, o no parod no riri'an(Pooideae), o mawakay ho a pinalengaw. Itini i ’ayaw no tosa patek lima so'ot a mang a mihecaan no ''Miocene'' a sici, masacepa’ nani romaay a silsil no parod no riri'an a malamasasiroma a masadak[3]. O tatapangan no tato'asan i, nani safaw tosa a kasasilsil no parod no riri'an (''Pooideae''), pakayni i sepat a nikalidiya no sentoromer, cecay a nikaketon ato tosa a nikalidiya no telomer, malaheci to ko kacidekan a pitoay a kasasilsil no kapolongan no loma'an no edid[3].''' O laloma'an no kapolongan no edid (''Triticeae'') i, '''o sarakatay a masacipa' ko tosaay a cipa'an, o Horoteneay a cipa' ato edid(Tiritisineay) a cipa'.[3] I laloma' no cipa' no Horotene i, ira ko siwaay a loma'an, mihaop to Horoteuman, Histirikisan ato Leimusan ato masamaanay a loma'an no edid. Itini a sakalahadan no pinalengaw i, kakaya’ ko 'orip nangra, roma i saheto o pakayniay i romaay a hana ko sapawawa. I laloma' no cipa' no Tiritisine i, ira ko siwaay a loma'an, mihaop to Tiritikuman, Aikilopisan, Sekalean, ato Akoropironan, ato masamaanay a loma'an no edid. Itini a sakalahadan no pinalengaw i, o cecayay a mihecaan anca o kakaya'ay ko 'orip nangra, saheto o pakayniay i laloma' no tireng a hana ko sapawawa.[3] Itini i 'ayaw no cecay patek lima so'ot a mang taha cecay patek a mang a mihecaan ko nika masacipa' no kapolongan no edid a malatosa.[3]''' Mitoor to nika kakahad i sota' ato pinangan no saka‘orip i, '''masasilsil haca ko tatapangan no edid a malatosa, O kasasilsil no Arikitik ato Temeperat i, itini i pasi’amisan no cikiw i pala’ no kasi’enawan ato kadihedawan ko nika ma’orip nangra. Kakaya’ ko 'orip nangra, saheto o pakayniay i siromaay a hana ko sapawawa. Itini i pedoh no edid i, masadak ko tosa anca tolo a cengo, o Elimusan ato Leimusan ko sakacipinang.[3] O kasasilsil no Metiteranean ato Senterar Asiya i, itini i kakedalay ato masoemetay a makedalay a pala, nani pala no Metiteranean tahira i Senterar Asiya ko nika ma’orip nangra. O cecayay a mihecaan ko ’orip nangra; roma i, saheto o pakayniay i laloma’ no tireng a hana ko sapawawa. Itini i pedoh no edid i, saheto o cecayay aca a cengo a masadak, o Tiritikuman, Aikilopisan, ato Sekalean a loma'an ko sakacipinang.[3]''' Itini i mihecaan no Piliyosin (i ’ayaw no lima so'ot ato tolo polo' a mang tahira i cecay so'ot ato falo polo' a mang a mihecaan) i, '''kalamkam a masacipa' ko pinalengaw no Tipiloid no kasasilsil no Metiteranean ato Senterar Asiya. Itiya, masaromi'ad ko i pala’ no Metiteranean, o ma'icangay fa'edetay i kasiherangan, o masoemetay kadihekoay i kasienawan. Onian ko sapifalic no romi'ad to pinalengaw, pasayra i cecayay a mihecaan ko 'orip ato pakayniay i laloma’ no tireng a hana ko sapawawa.[3] Pitooran to pikalamalam no Kolomosom i, mapalasilsil ko pinalengaw no Tipiloid to ’adihayay a tapangan a Cinom, patinako o A, B, D, C, M, U, N.[3][a] Iraay ko kato'asan a pikalamlam ato masasalilay a picomahad tini i la'ed nona tipiloid a pinalengaw, patinako han, o rayray no D a cinom, alatek o nani pikalamlam no kato'asan a A ato S a cinom.[3] Roma i, i masacipa' no tipiloid, o tatapangan ko pidemak no tonsococi, saka mapahapinang ko masamaanay a faco ato kasasilsil no cinom i kasasiroma no pinalengaw.''' Oni a tipiloid ko tatapangan i, saka masacipa' ko pinalengaw a Aegilops ato Triticum.Materek ho ko Aykilopo to adihay a kato'asan a faco, '''makafot ko pedoh no edid i ka'ikesayan to sapifolesak i palapalaan. Nikawrira, malaswad to konini a faco no Triticineae i pipalomaan no tamdaw. Masasiromaay to ko diploid a lengaw no nian a tosaay a loma'an i ka'ayaw no genome. Nikawrira, pakayni i allopolyploidization a pidemak, o masiromaay a lengaw no Aegilops (tinako sa o Aegilops speltoides ato Aegilops tauschii), malaheci no genome a donor to Triticum a polyploid a lengaw.''' === Lalengawan no edidan === I kaetipan no Asiya ko lalengawan no Diploid no edidan. Itini i 'ayaw no falo polo' a mang tahira i siwa polo' a mang a mihecaan, '''o pikalamalam no Tipiloid a Tiritikuman-urartu (AA) ato o rangi a Aikilopisan-sipiltoitis, i nikatongal  a malatosa no Kolomosom i, pipasadak no Tetiraloid a kipalaay a iritikuman-ticokoitis (AABB).[5]: 397 O pinalengaw no Tipiloid ko pafeliay to Sapacinom-B. Miringi to Aikilopisan-sipiltoitis konian a pinalengaw, nika malahedaw to i matini anca caay ho kakera.[5]: 432–433''' O romaay a mitekeday a Tetiraloid a pinalengaw o Tiritikuman-timofewi (AAGG), '''i 'ayaw no sepat polo' a mang a mihecaan ko sakasadak nira. O pafeliay to Sapacinom-G nira,'''{{stub}} [[Faylo:Vehnäpelto 6.jpg|thumb|[[Faylo:'edid.ogg|縮圖]]Edid|left|400px]] [[Kasasiwasiw:Siwkulang 'Amis]] fw8saskc5tp5wloehbc6zrxe1tsnv4y 49338 49337 2026-06-08T12:13:49Z Haratal 3361 49338 wikitext text/x-wiki O edid hananay i, o polong no ngangan no nani ''Triticum'' a pinalengaw. '''O cecayay a mihecaan a molengaw anca malakowit to mihecaan ko lengaw, o tadamanay a kakaenen no tamtamdaw i hekal. O kasasiroma no edid (''Triticum'') i, matatodong ko nikapikilac to tosaay ko kasasilsil, sepatay ko kasasilsil, ato enemay ko kasasilsil a pinalengaw. Itini i kalkalay a edid (''Triticum aestivum'') ato atekayay a faco a edid ko saadihayay a nipalomaan[2].''' === Likis === tatapang O tatapangan no edid (''Triticum'') i, '''miso'edac to polong a kafafalifalic no likisi no edid. O kapolongan no loma'an no edid (''Triticeae'') i, o no parod no riri'an(Pooideae), o mawakay ho a pinalengaw. Itini i ’ayaw no tosa patek lima so'ot a mang a mihecaan no ''Miocene'' a sici, masacepa’ nani romaay a silsil no parod no riri'an a malamasasiroma a masadak[3]. O tatapangan no tato'asan i, nani safaw tosa a kasasilsil no parod no riri'an (''Pooideae''), pakayni i sepat a nikalidiya no sentoromer, cecay a nikaketon ato tosa a nikalidiya no telomer, malaheci to ko kacidekan a pitoay a kasasilsil no kapolongan no loma'an no edid[3].''' O laloma'an no kapolongan no edid (''Triticeae'') i, '''o sarakatay a masacipa' ko tosaay a cipa'an, o Horoteneay a cipa' ato edid(Tiritisineay) a cipa'.[3] I laloma' no cipa' no Horotene i, ira ko siwaay a loma'an, mihaop to Horoteuman, Histirikisan ato Leimusan ato masamaanay a loma'an no edid. Itini a sakalahadan no pinalengaw i, kakaya’ ko 'orip nangra, roma i saheto o pakayniay i romaay a hana ko sapawawa. I laloma' no cipa' no Tiritisine i, ira ko siwaay a loma'an, mihaop to Tiritikuman, Aikilopisan, Sekalean, ato Akoropironan, ato masamaanay a loma'an no edid. Itini a sakalahadan no pinalengaw i, o cecayay a mihecaan anca o kakaya'ay ko 'orip nangra, saheto o pakayniay i laloma' no tireng a hana ko sapawawa.[3] Itini i 'ayaw no cecay patek lima so'ot a mang taha cecay patek a mang a mihecaan ko nika masacipa' no kapolongan no edid a malatosa.[3]''' Mitoor to nika kakahad i sota' ato pinangan no saka‘orip i, '''masasilsil haca ko tatapangan no edid a malatosa, O kasasilsil no Arikitik ato Temeperat i, itini i pasi’amisan no cikiw i pala’ no kasi’enawan ato kadihedawan ko nika ma’orip nangra. Kakaya’ ko 'orip nangra, saheto o pakayniay i siromaay a hana ko sapawawa. Itini i pedoh no edid i, masadak ko tosa anca tolo a cengo, o Elimusan ato Leimusan ko sakacipinang.[3] O kasasilsil no Metiteranean ato Senterar Asiya i, itini i kakedalay ato masoemetay a makedalay a pala, nani pala no Metiteranean tahira i Senterar Asiya ko nika ma’orip nangra. O cecayay a mihecaan ko ’orip nangra; roma i, saheto o pakayniay i laloma’ no tireng a hana ko sapawawa. Itini i pedoh no edid i, saheto o cecayay aca a cengo a masadak, o Tiritikuman, Aikilopisan, ato Sekalean a loma'an ko sakacipinang.[3]''' Itini i mihecaan no Piliyosin (i ’ayaw no lima so'ot ato tolo polo' a mang tahira i cecay so'ot ato falo polo' a mang a mihecaan) i, '''kalamkam a masacipa' ko pinalengaw no Tipiloid no kasasilsil no Metiteranean ato Senterar Asiya. Itiya, masaromi'ad ko i pala’ no Metiteranean, o ma'icangay fa'edetay i kasiherangan, o masoemetay kadihekoay i kasienawan. Onian ko sapifalic no romi'ad to pinalengaw, pasayra i cecayay a mihecaan ko 'orip ato pakayniay i laloma’ no tireng a hana ko sapawawa.[3] Pitooran to pikalamalam no Kolomosom i, mapalasilsil ko pinalengaw no Tipiloid to ’adihayay a tapangan a Cinom, patinako o A, B, D, C, M, U, N.[3][a] Iraay ko kato'asan a pikalamlam ato masasalilay a picomahad tini i la'ed nona tipiloid a pinalengaw, patinako han, o rayray no D a cinom, alatek o nani pikalamlam no kato'asan a A ato S a cinom.[3] Roma i, i masacipa' no tipiloid, o tatapangan ko pidemak no tonsococi, saka mapahapinang ko masamaanay a faco ato kasasilsil no cinom i kasasiroma no pinalengaw.''' Oni a tipiloid ko tatapangan i, saka masacipa' ko pinalengaw a Aegilops ato Triticum.Materek ho ko Aykilopo to adihay a kato'asan a faco, '''makafot ko pedoh no edid i ka'ikesayan to sapifolesak i palapalaan. Nikawrira, malaswad to konini a faco no Triticineae i pipalomaan no tamdaw. Masasiromaay to ko diploid a lengaw no nian a tosaay a loma'an i ka'ayaw no genome. Nikawrira, pakayni i allopolyploidization a pidemak, o masiromaay a lengaw no Aegilops (tinako sa o Aegilops speltoides ato Aegilops tauschii), malaheci no genome a donor to Triticum a polyploid a lengaw.''' === Lalengawan no edidan === I kaetipan no Asiya ko lalengawan no Diploid no edidan. Itini i 'ayaw no falo polo' a mang tahira i siwa polo' a mang a mihecaan, '''o pikalamalam no Tipiloid a Tiritikuman-urartu (AA) ato o rangi a Aikilopisan-sipiltoitis, i nikatongal  a malatosa no Kolomosom i, pipasadak no Tetiraloid a kipalaay a iritikuman-ticokoitis (AABB).[5]: 397 O pinalengaw no Tipiloid ko pafeliay to Sapacinom-B. Miringi to Aikilopisan-sipiltoitis konian a pinalengaw, nika malahedaw to i matini anca caay ho kakera.[5]: 432–433''' O romaay a mitekeday a Tetiraloid a pinalengaw o Tiritikuman-timofewi (AAGG), '''i 'ayaw no sepat polo' a mang a mihecaan ko sakasadak nira. O pafeliay to Sapacinom-G nira, mahecad ko miringiay a Aikilopisan-sipiltoitis, kirami caay ko aniniay a Aikilopisan-sipiltoitis a mipafeliay.'''{{stub}} [[Faylo:Vehnäpelto 6.jpg|thumb|[[Faylo:'edid.ogg|縮圖]]Edid|left|400px]] [[Kasasiwasiw:Siwkulang 'Amis]] ez62wgfjfkan0hd14fv44i4et34bx4m 49339 49338 2026-06-08T12:14:07Z Haratal 3361 49339 wikitext text/x-wiki O edid hananay i, o polong no ngangan no nani ''Triticum'' a pinalengaw. '''O cecayay a mihecaan a molengaw anca malakowit to mihecaan ko lengaw, o tadamanay a kakaenen no tamtamdaw i hekal. O kasasiroma no edid (''Triticum'') i, matatodong ko nikapikilac to tosaay ko kasasilsil, sepatay ko kasasilsil, ato enemay ko kasasilsil a pinalengaw. Itini i kalkalay a edid (''Triticum aestivum'') ato atekayay a faco a edid ko saadihayay a nipalomaan[2].''' === Likis === tatapang O tatapangan no edid (''Triticum'') i, '''miso'edac to polong a kafafalifalic no likisi no edid. O kapolongan no loma'an no edid (''Triticeae'') i, o no parod no riri'an(Pooideae), o mawakay ho a pinalengaw. Itini i ’ayaw no tosa patek lima so'ot a mang a mihecaan no ''Miocene'' a sici, masacepa’ nani romaay a silsil no parod no riri'an a malamasasiroma a masadak[3]. O tatapangan no tato'asan i, nani safaw tosa a kasasilsil no parod no riri'an (''Pooideae''), pakayni i sepat a nikalidiya no sentoromer, cecay a nikaketon ato tosa a nikalidiya no telomer, malaheci to ko kacidekan a pitoay a kasasilsil no kapolongan no loma'an no edid[3].''' O laloma'an no kapolongan no edid (''Triticeae'') i, '''o sarakatay a masacipa' ko tosaay a cipa'an, o Horoteneay a cipa' ato edid(Tiritisineay) a cipa'.[3] I laloma' no cipa' no Horotene i, ira ko siwaay a loma'an, mihaop to Horoteuman, Histirikisan ato Leimusan ato masamaanay a loma'an no edid. Itini a sakalahadan no pinalengaw i, kakaya’ ko 'orip nangra, roma i saheto o pakayniay i romaay a hana ko sapawawa. I laloma' no cipa' no Tiritisine i, ira ko siwaay a loma'an, mihaop to Tiritikuman, Aikilopisan, Sekalean, ato Akoropironan, ato masamaanay a loma'an no edid. Itini a sakalahadan no pinalengaw i, o cecayay a mihecaan anca o kakaya'ay ko 'orip nangra, saheto o pakayniay i laloma' no tireng a hana ko sapawawa.[3] Itini i 'ayaw no cecay patek lima so'ot a mang taha cecay patek a mang a mihecaan ko nika masacipa' no kapolongan no edid a malatosa.[3]''' Mitoor to nika kakahad i sota' ato pinangan no saka‘orip i, '''masasilsil haca ko tatapangan no edid a malatosa, O kasasilsil no Arikitik ato Temeperat i, itini i pasi’amisan no cikiw i pala’ no kasi’enawan ato kadihedawan ko nika ma’orip nangra. Kakaya’ ko 'orip nangra, saheto o pakayniay i siromaay a hana ko sapawawa. Itini i pedoh no edid i, masadak ko tosa anca tolo a cengo, o Elimusan ato Leimusan ko sakacipinang.[3] O kasasilsil no Metiteranean ato Senterar Asiya i, itini i kakedalay ato masoemetay a makedalay a pala, nani pala no Metiteranean tahira i Senterar Asiya ko nika ma’orip nangra. O cecayay a mihecaan ko ’orip nangra; roma i, saheto o pakayniay i laloma’ no tireng a hana ko sapawawa. Itini i pedoh no edid i, saheto o cecayay aca a cengo a masadak, o Tiritikuman, Aikilopisan, ato Sekalean a loma'an ko sakacipinang.[3]''' Itini i mihecaan no Piliyosin (i ’ayaw no lima so'ot ato tolo polo' a mang tahira i cecay so'ot ato falo polo' a mang a mihecaan) i, '''kalamkam a masacipa' ko pinalengaw no Tipiloid no kasasilsil no Metiteranean ato Senterar Asiya. Itiya, masaromi'ad ko i pala’ no Metiteranean, o ma'icangay fa'edetay i kasiherangan, o masoemetay kadihekoay i kasienawan. Onian ko sapifalic no romi'ad to pinalengaw, pasayra i cecayay a mihecaan ko 'orip ato pakayniay i laloma’ no tireng a hana ko sapawawa.[3] Pitooran to pikalamalam no Kolomosom i, mapalasilsil ko pinalengaw no Tipiloid to ’adihayay a tapangan a Cinom, patinako o A, B, D, C, M, U, N.[3][a] Iraay ko kato'asan a pikalamlam ato masasalilay a picomahad tini i la'ed nona tipiloid a pinalengaw, patinako han, o rayray no D a cinom, alatek o nani pikalamlam no kato'asan a A ato S a cinom.[3] Roma i, i masacipa' no tipiloid, o tatapangan ko pidemak no tonsococi, saka mapahapinang ko masamaanay a faco ato kasasilsil no cinom i kasasiroma no pinalengaw.''' Oni a tipiloid ko tatapangan i, saka masacipa' ko pinalengaw a Aegilops ato Triticum.Materek ho ko Aykilopo to adihay a kato'asan a faco, '''makafot ko pedoh no edid i ka'ikesayan to sapifolesak i palapalaan. Nikawrira, malaswad to konini a faco no Triticineae i pipalomaan no tamdaw. Masasiromaay to ko diploid a lengaw no nian a tosaay a loma'an i ka'ayaw no genome. Nikawrira, pakayni i allopolyploidization a pidemak, o masiromaay a lengaw no Aegilops (tinako sa o Aegilops speltoides ato Aegilops tauschii), malaheci no genome a donor to Triticum a polyploid a lengaw.''' === Lalengawan no edidan === I kaetipan no Asiya ko lalengawan no Diploid no edidan. Itini i 'ayaw no falo polo' a mang tahira i siwa polo' a mang a mihecaan, '''o pikalamalam no Tipiloid a Tiritikuman-urartu (AA) ato o rangi a Aikilopisan-sipiltoitis, i nikatongal  a malatosa no Kolomosom i, pipasadak no Tetiraloid a kipalaay a iritikuman-ticokoitis (AABB).[5]: 397 O pinalengaw no Tipiloid ko pafeliay to Sapacinom-B. Miringi to Aikilopisan-sipiltoitis konian a pinalengaw, nika malahedaw to i matini anca caay ho kakera.[5]: 432–433''' O romaay a mitekeday a Tetiraloid a pinalengaw o Tiritikuman-timofewi (AAGG), '''i 'ayaw no sepat polo' a mang a mihecaan ko sakasadak nira. O pafeliay to Sapacinom-G nira, mahecad ko miringiay a Aikilopisan-sipiltoitis, kirami caay ko aniniay a Aikilopisan-sipiltoitis a mipafeliay. Napakayni i Tiritikuman-urartu ko lalengawan no Sapacinom-A no Tiritikuman-timofewii.'''{{stub}} [[Faylo:Vehnäpelto 6.jpg|thumb|[[Faylo:'edid.ogg|縮圖]]Edid|left|400px]] [[Kasasiwasiw:Siwkulang 'Amis]] tmropyskxe1iba8k01owzeblkbx7v17 49340 49339 2026-06-08T12:14:22Z Haratal 3361 49340 wikitext text/x-wiki O edid hananay i, o polong no ngangan no nani ''Triticum'' a pinalengaw. '''O cecayay a mihecaan a molengaw anca malakowit to mihecaan ko lengaw, o tadamanay a kakaenen no tamtamdaw i hekal. O kasasiroma no edid (''Triticum'') i, matatodong ko nikapikilac to tosaay ko kasasilsil, sepatay ko kasasilsil, ato enemay ko kasasilsil a pinalengaw. Itini i kalkalay a edid (''Triticum aestivum'') ato atekayay a faco a edid ko saadihayay a nipalomaan[2].''' === Likis === tatapang O tatapangan no edid (''Triticum'') i, '''miso'edac to polong a kafafalifalic no likisi no edid. O kapolongan no loma'an no edid (''Triticeae'') i, o no parod no riri'an(Pooideae), o mawakay ho a pinalengaw. Itini i ’ayaw no tosa patek lima so'ot a mang a mihecaan no ''Miocene'' a sici, masacepa’ nani romaay a silsil no parod no riri'an a malamasasiroma a masadak[3]. O tatapangan no tato'asan i, nani safaw tosa a kasasilsil no parod no riri'an (''Pooideae''), pakayni i sepat a nikalidiya no sentoromer, cecay a nikaketon ato tosa a nikalidiya no telomer, malaheci to ko kacidekan a pitoay a kasasilsil no kapolongan no loma'an no edid[3].''' O laloma'an no kapolongan no edid (''Triticeae'') i, '''o sarakatay a masacipa' ko tosaay a cipa'an, o Horoteneay a cipa' ato edid(Tiritisineay) a cipa'.[3] I laloma' no cipa' no Horotene i, ira ko siwaay a loma'an, mihaop to Horoteuman, Histirikisan ato Leimusan ato masamaanay a loma'an no edid. Itini a sakalahadan no pinalengaw i, kakaya’ ko 'orip nangra, roma i saheto o pakayniay i romaay a hana ko sapawawa. I laloma' no cipa' no Tiritisine i, ira ko siwaay a loma'an, mihaop to Tiritikuman, Aikilopisan, Sekalean, ato Akoropironan, ato masamaanay a loma'an no edid. Itini a sakalahadan no pinalengaw i, o cecayay a mihecaan anca o kakaya'ay ko 'orip nangra, saheto o pakayniay i laloma' no tireng a hana ko sapawawa.[3] Itini i 'ayaw no cecay patek lima so'ot a mang taha cecay patek a mang a mihecaan ko nika masacipa' no kapolongan no edid a malatosa.[3]''' Mitoor to nika kakahad i sota' ato pinangan no saka‘orip i, '''masasilsil haca ko tatapangan no edid a malatosa, O kasasilsil no Arikitik ato Temeperat i, itini i pasi’amisan no cikiw i pala’ no kasi’enawan ato kadihedawan ko nika ma’orip nangra. Kakaya’ ko 'orip nangra, saheto o pakayniay i siromaay a hana ko sapawawa. Itini i pedoh no edid i, masadak ko tosa anca tolo a cengo, o Elimusan ato Leimusan ko sakacipinang.[3] O kasasilsil no Metiteranean ato Senterar Asiya i, itini i kakedalay ato masoemetay a makedalay a pala, nani pala no Metiteranean tahira i Senterar Asiya ko nika ma’orip nangra. O cecayay a mihecaan ko ’orip nangra; roma i, saheto o pakayniay i laloma’ no tireng a hana ko sapawawa. Itini i pedoh no edid i, saheto o cecayay aca a cengo a masadak, o Tiritikuman, Aikilopisan, ato Sekalean a loma'an ko sakacipinang.[3]''' Itini i mihecaan no Piliyosin (i ’ayaw no lima so'ot ato tolo polo' a mang tahira i cecay so'ot ato falo polo' a mang a mihecaan) i, '''kalamkam a masacipa' ko pinalengaw no Tipiloid no kasasilsil no Metiteranean ato Senterar Asiya. Itiya, masaromi'ad ko i pala’ no Metiteranean, o ma'icangay fa'edetay i kasiherangan, o masoemetay kadihekoay i kasienawan. Onian ko sapifalic no romi'ad to pinalengaw, pasayra i cecayay a mihecaan ko 'orip ato pakayniay i laloma’ no tireng a hana ko sapawawa.[3] Pitooran to pikalamalam no Kolomosom i, mapalasilsil ko pinalengaw no Tipiloid to ’adihayay a tapangan a Cinom, patinako o A, B, D, C, M, U, N.[3][a] Iraay ko kato'asan a pikalamlam ato masasalilay a picomahad tini i la'ed nona tipiloid a pinalengaw, patinako han, o rayray no D a cinom, alatek o nani pikalamlam no kato'asan a A ato S a cinom.[3] Roma i, i masacipa' no tipiloid, o tatapangan ko pidemak no tonsococi, saka mapahapinang ko masamaanay a faco ato kasasilsil no cinom i kasasiroma no pinalengaw.''' Oni a tipiloid ko tatapangan i, saka masacipa' ko pinalengaw a Aegilops ato Triticum.Materek ho ko Aykilopo to adihay a kato'asan a faco, '''makafot ko pedoh no edid i ka'ikesayan to sapifolesak i palapalaan. Nikawrira, malaswad to konini a faco no Triticineae i pipalomaan no tamdaw. Masasiromaay to ko diploid a lengaw no nian a tosaay a loma'an i ka'ayaw no genome. Nikawrira, pakayni i allopolyploidization a pidemak, o masiromaay a lengaw no Aegilops (tinako sa o Aegilops speltoides ato Aegilops tauschii), malaheci no genome a donor to Triticum a polyploid a lengaw.''' === Lalengawan no edidan === I kaetipan no Asiya ko lalengawan no Diploid no edidan. Itini i 'ayaw no falo polo' a mang tahira i siwa polo' a mang a mihecaan, '''o pikalamalam no Tipiloid a Tiritikuman-urartu (AA) ato o rangi a Aikilopisan-sipiltoitis, i nikatongal  a malatosa no Kolomosom i, pipasadak no Tetiraloid a kipalaay a iritikuman-ticokoitis (AABB).[5]: 397 O pinalengaw no Tipiloid ko pafeliay to Sapacinom-B. Miringi to Aikilopisan-sipiltoitis konian a pinalengaw, nika malahedaw to i matini anca caay ho kakera.[5]: 432–433''' O romaay a mitekeday a Tetiraloid a pinalengaw o Tiritikuman-timofewi (AAGG), '''i 'ayaw no sepat polo' a mang a mihecaan ko sakasadak nira. O pafeliay to Sapacinom-G nira, mahecad ko miringiay a Aikilopisan-sipiltoitis, kirami caay ko aniniay a Aikilopisan-sipiltoitis a mipafeliay. Napakayni i Tiritikuman-urartu ko lalengawan no Sapacinom-A no Tiritikuman-timofewii. Kirami, o sitopilasema (kiloropilas) nira i, nani miringiay a Aikilopisan-sipiltoitis ko tatapangan.[5]: 449'''{{stub}} [[Faylo:Vehnäpelto 6.jpg|thumb|[[Faylo:'edid.ogg|縮圖]]Edid|left|400px]] [[Kasasiwasiw:Siwkulang 'Amis]] s2sc0um1br6xlxcz4kmctdtih4fqr4q 49341 49340 2026-06-08T12:14:46Z Haratal 3361 49341 wikitext text/x-wiki O edid hananay i, o polong no ngangan no nani ''Triticum'' a pinalengaw. '''O cecayay a mihecaan a molengaw anca malakowit to mihecaan ko lengaw, o tadamanay a kakaenen no tamtamdaw i hekal. O kasasiroma no edid (''Triticum'') i, matatodong ko nikapikilac to tosaay ko kasasilsil, sepatay ko kasasilsil, ato enemay ko kasasilsil a pinalengaw. Itini i kalkalay a edid (''Triticum aestivum'') ato atekayay a faco a edid ko saadihayay a nipalomaan[2].''' === Likis === tatapang O tatapangan no edid (''Triticum'') i, '''miso'edac to polong a kafafalifalic no likisi no edid. O kapolongan no loma'an no edid (''Triticeae'') i, o no parod no riri'an(Pooideae), o mawakay ho a pinalengaw. Itini i ’ayaw no tosa patek lima so'ot a mang a mihecaan no ''Miocene'' a sici, masacepa’ nani romaay a silsil no parod no riri'an a malamasasiroma a masadak[3]. O tatapangan no tato'asan i, nani safaw tosa a kasasilsil no parod no riri'an (''Pooideae''), pakayni i sepat a nikalidiya no sentoromer, cecay a nikaketon ato tosa a nikalidiya no telomer, malaheci to ko kacidekan a pitoay a kasasilsil no kapolongan no loma'an no edid[3].''' O laloma'an no kapolongan no edid (''Triticeae'') i, '''o sarakatay a masacipa' ko tosaay a cipa'an, o Horoteneay a cipa' ato edid(Tiritisineay) a cipa'.[3] I laloma' no cipa' no Horotene i, ira ko siwaay a loma'an, mihaop to Horoteuman, Histirikisan ato Leimusan ato masamaanay a loma'an no edid. Itini a sakalahadan no pinalengaw i, kakaya’ ko 'orip nangra, roma i saheto o pakayniay i romaay a hana ko sapawawa. I laloma' no cipa' no Tiritisine i, ira ko siwaay a loma'an, mihaop to Tiritikuman, Aikilopisan, Sekalean, ato Akoropironan, ato masamaanay a loma'an no edid. Itini a sakalahadan no pinalengaw i, o cecayay a mihecaan anca o kakaya'ay ko 'orip nangra, saheto o pakayniay i laloma' no tireng a hana ko sapawawa.[3] Itini i 'ayaw no cecay patek lima so'ot a mang taha cecay patek a mang a mihecaan ko nika masacipa' no kapolongan no edid a malatosa.[3]''' Mitoor to nika kakahad i sota' ato pinangan no saka‘orip i, '''masasilsil haca ko tatapangan no edid a malatosa, O kasasilsil no Arikitik ato Temeperat i, itini i pasi’amisan no cikiw i pala’ no kasi’enawan ato kadihedawan ko nika ma’orip nangra. Kakaya’ ko 'orip nangra, saheto o pakayniay i siromaay a hana ko sapawawa. Itini i pedoh no edid i, masadak ko tosa anca tolo a cengo, o Elimusan ato Leimusan ko sakacipinang.[3] O kasasilsil no Metiteranean ato Senterar Asiya i, itini i kakedalay ato masoemetay a makedalay a pala, nani pala no Metiteranean tahira i Senterar Asiya ko nika ma’orip nangra. O cecayay a mihecaan ko ’orip nangra; roma i, saheto o pakayniay i laloma’ no tireng a hana ko sapawawa. Itini i pedoh no edid i, saheto o cecayay aca a cengo a masadak, o Tiritikuman, Aikilopisan, ato Sekalean a loma'an ko sakacipinang.[3]''' Itini i mihecaan no Piliyosin (i ’ayaw no lima so'ot ato tolo polo' a mang tahira i cecay so'ot ato falo polo' a mang a mihecaan) i, '''kalamkam a masacipa' ko pinalengaw no Tipiloid no kasasilsil no Metiteranean ato Senterar Asiya. Itiya, masaromi'ad ko i pala’ no Metiteranean, o ma'icangay fa'edetay i kasiherangan, o masoemetay kadihekoay i kasienawan. Onian ko sapifalic no romi'ad to pinalengaw, pasayra i cecayay a mihecaan ko 'orip ato pakayniay i laloma’ no tireng a hana ko sapawawa.[3] Pitooran to pikalamalam no Kolomosom i, mapalasilsil ko pinalengaw no Tipiloid to ’adihayay a tapangan a Cinom, patinako o A, B, D, C, M, U, N.[3][a] Iraay ko kato'asan a pikalamlam ato masasalilay a picomahad tini i la'ed nona tipiloid a pinalengaw, patinako han, o rayray no D a cinom, alatek o nani pikalamlam no kato'asan a A ato S a cinom.[3] Roma i, i masacipa' no tipiloid, o tatapangan ko pidemak no tonsococi, saka mapahapinang ko masamaanay a faco ato kasasilsil no cinom i kasasiroma no pinalengaw.''' Oni a tipiloid ko tatapangan i, saka masacipa' ko pinalengaw a Aegilops ato Triticum.Materek ho ko Aykilopo to adihay a kato'asan a faco, '''makafot ko pedoh no edid i ka'ikesayan to sapifolesak i palapalaan. Nikawrira, malaswad to konini a faco no Triticineae i pipalomaan no tamdaw. Masasiromaay to ko diploid a lengaw no nian a tosaay a loma'an i ka'ayaw no genome. Nikawrira, pakayni i allopolyploidization a pidemak, o masiromaay a lengaw no Aegilops (tinako sa o Aegilops speltoides ato Aegilops tauschii), malaheci no genome a donor to Triticum a polyploid a lengaw.''' === Lalengawan no edidan === I kaetipan no Asiya ko lalengawan no Diploid no edidan. Itini i 'ayaw no falo polo' a mang tahira i siwa polo' a mang a mihecaan, '''o pikalamalam no Tipiloid a Tiritikuman-urartu (AA) ato o rangi a Aikilopisan-sipiltoitis, i nikatongal  a malatosa no Kolomosom i, pipasadak no Tetiraloid a kipalaay a iritikuman-ticokoitis (AABB).[5]: 397 O pinalengaw no Tipiloid ko pafeliay to Sapacinom-B. Miringi to Aikilopisan-sipiltoitis konian a pinalengaw, nika malahedaw to i matini anca caay ho kakera.[5]: 432–433''' O romaay a mitekeday a Tetiraloid a pinalengaw o Tiritikuman-timofewi (AAGG), '''i 'ayaw no sepat polo' a mang a mihecaan ko sakasadak nira. O pafeliay to Sapacinom-G nira, mahecad ko miringiay a Aikilopisan-sipiltoitis, kirami caay ko aniniay a Aikilopisan-sipiltoitis a mipafeliay. Napakayni i Tiritikuman-urartu ko lalengawan no Sapacinom-A no Tiritikuman-timofewii. Kirami, o sitopilasema (kiloropilas) nira i, nani miringiay a Aikilopisan-sipiltoitis ko tatapangan.[5]: 449''' Itini i 'ayaw no cecay a mang a mihecaan i Feritayl-Keresen a pala ko pikalamalam no  nipalomaan a Tiritikuman-ticokoman ato Aikilopisan-tawsiy (DD).{{stub}} [[Faylo:Vehnäpelto 6.jpg|thumb|[[Faylo:'edid.ogg|縮圖]]Edid|left|400px]] [[Kasasiwasiw:Siwkulang 'Amis]] 5e3466j3fzz4cw8haf2elvna61a7r5o 49342 49341 2026-06-08T12:15:02Z Haratal 3361 49342 wikitext text/x-wiki O edid hananay i, o polong no ngangan no nani ''Triticum'' a pinalengaw. '''O cecayay a mihecaan a molengaw anca malakowit to mihecaan ko lengaw, o tadamanay a kakaenen no tamtamdaw i hekal. O kasasiroma no edid (''Triticum'') i, matatodong ko nikapikilac to tosaay ko kasasilsil, sepatay ko kasasilsil, ato enemay ko kasasilsil a pinalengaw. Itini i kalkalay a edid (''Triticum aestivum'') ato atekayay a faco a edid ko saadihayay a nipalomaan[2].''' === Likis === tatapang O tatapangan no edid (''Triticum'') i, '''miso'edac to polong a kafafalifalic no likisi no edid. O kapolongan no loma'an no edid (''Triticeae'') i, o no parod no riri'an(Pooideae), o mawakay ho a pinalengaw. Itini i ’ayaw no tosa patek lima so'ot a mang a mihecaan no ''Miocene'' a sici, masacepa’ nani romaay a silsil no parod no riri'an a malamasasiroma a masadak[3]. O tatapangan no tato'asan i, nani safaw tosa a kasasilsil no parod no riri'an (''Pooideae''), pakayni i sepat a nikalidiya no sentoromer, cecay a nikaketon ato tosa a nikalidiya no telomer, malaheci to ko kacidekan a pitoay a kasasilsil no kapolongan no loma'an no edid[3].''' O laloma'an no kapolongan no edid (''Triticeae'') i, '''o sarakatay a masacipa' ko tosaay a cipa'an, o Horoteneay a cipa' ato edid(Tiritisineay) a cipa'.[3] I laloma' no cipa' no Horotene i, ira ko siwaay a loma'an, mihaop to Horoteuman, Histirikisan ato Leimusan ato masamaanay a loma'an no edid. Itini a sakalahadan no pinalengaw i, kakaya’ ko 'orip nangra, roma i saheto o pakayniay i romaay a hana ko sapawawa. I laloma' no cipa' no Tiritisine i, ira ko siwaay a loma'an, mihaop to Tiritikuman, Aikilopisan, Sekalean, ato Akoropironan, ato masamaanay a loma'an no edid. Itini a sakalahadan no pinalengaw i, o cecayay a mihecaan anca o kakaya'ay ko 'orip nangra, saheto o pakayniay i laloma' no tireng a hana ko sapawawa.[3] Itini i 'ayaw no cecay patek lima so'ot a mang taha cecay patek a mang a mihecaan ko nika masacipa' no kapolongan no edid a malatosa.[3]''' Mitoor to nika kakahad i sota' ato pinangan no saka‘orip i, '''masasilsil haca ko tatapangan no edid a malatosa, O kasasilsil no Arikitik ato Temeperat i, itini i pasi’amisan no cikiw i pala’ no kasi’enawan ato kadihedawan ko nika ma’orip nangra. Kakaya’ ko 'orip nangra, saheto o pakayniay i siromaay a hana ko sapawawa. Itini i pedoh no edid i, masadak ko tosa anca tolo a cengo, o Elimusan ato Leimusan ko sakacipinang.[3] O kasasilsil no Metiteranean ato Senterar Asiya i, itini i kakedalay ato masoemetay a makedalay a pala, nani pala no Metiteranean tahira i Senterar Asiya ko nika ma’orip nangra. O cecayay a mihecaan ko ’orip nangra; roma i, saheto o pakayniay i laloma’ no tireng a hana ko sapawawa. Itini i pedoh no edid i, saheto o cecayay aca a cengo a masadak, o Tiritikuman, Aikilopisan, ato Sekalean a loma'an ko sakacipinang.[3]''' Itini i mihecaan no Piliyosin (i ’ayaw no lima so'ot ato tolo polo' a mang tahira i cecay so'ot ato falo polo' a mang a mihecaan) i, '''kalamkam a masacipa' ko pinalengaw no Tipiloid no kasasilsil no Metiteranean ato Senterar Asiya. Itiya, masaromi'ad ko i pala’ no Metiteranean, o ma'icangay fa'edetay i kasiherangan, o masoemetay kadihekoay i kasienawan. Onian ko sapifalic no romi'ad to pinalengaw, pasayra i cecayay a mihecaan ko 'orip ato pakayniay i laloma’ no tireng a hana ko sapawawa.[3] Pitooran to pikalamalam no Kolomosom i, mapalasilsil ko pinalengaw no Tipiloid to ’adihayay a tapangan a Cinom, patinako o A, B, D, C, M, U, N.[3][a] Iraay ko kato'asan a pikalamlam ato masasalilay a picomahad tini i la'ed nona tipiloid a pinalengaw, patinako han, o rayray no D a cinom, alatek o nani pikalamlam no kato'asan a A ato S a cinom.[3] Roma i, i masacipa' no tipiloid, o tatapangan ko pidemak no tonsococi, saka mapahapinang ko masamaanay a faco ato kasasilsil no cinom i kasasiroma no pinalengaw.''' Oni a tipiloid ko tatapangan i, saka masacipa' ko pinalengaw a Aegilops ato Triticum.Materek ho ko Aykilopo to adihay a kato'asan a faco, '''makafot ko pedoh no edid i ka'ikesayan to sapifolesak i palapalaan. Nikawrira, malaswad to konini a faco no Triticineae i pipalomaan no tamdaw. Masasiromaay to ko diploid a lengaw no nian a tosaay a loma'an i ka'ayaw no genome. Nikawrira, pakayni i allopolyploidization a pidemak, o masiromaay a lengaw no Aegilops (tinako sa o Aegilops speltoides ato Aegilops tauschii), malaheci no genome a donor to Triticum a polyploid a lengaw.''' === Lalengawan no edidan === I kaetipan no Asiya ko lalengawan no Diploid no edidan. Itini i 'ayaw no falo polo' a mang tahira i siwa polo' a mang a mihecaan, '''o pikalamalam no Tipiloid a Tiritikuman-urartu (AA) ato o rangi a Aikilopisan-sipiltoitis, i nikatongal  a malatosa no Kolomosom i, pipasadak no Tetiraloid a kipalaay a iritikuman-ticokoitis (AABB).[5]: 397 O pinalengaw no Tipiloid ko pafeliay to Sapacinom-B. Miringi to Aikilopisan-sipiltoitis konian a pinalengaw, nika malahedaw to i matini anca caay ho kakera.[5]: 432–433''' O romaay a mitekeday a Tetiraloid a pinalengaw o Tiritikuman-timofewi (AAGG), '''i 'ayaw no sepat polo' a mang a mihecaan ko sakasadak nira. O pafeliay to Sapacinom-G nira, mahecad ko miringiay a Aikilopisan-sipiltoitis, kirami caay ko aniniay a Aikilopisan-sipiltoitis a mipafeliay. Napakayni i Tiritikuman-urartu ko lalengawan no Sapacinom-A no Tiritikuman-timofewii. Kirami, o sitopilasema (kiloropilas) nira i, nani miringiay a Aikilopisan-sipiltoitis ko tatapangan.[5]: 449''' Itini i 'ayaw no cecay a mang a mihecaan i Feritayl-Keresen a pala ko pikalamalam no  nipalomaan a Tiritikuman-ticokoman ato Aikilopisan-tawsiy (DD). '''Malaheci to Hekisapiloid a Tiritikuman-edid (AABBDD).'''{{stub}} [[Faylo:Vehnäpelto 6.jpg|thumb|[[Faylo:'edid.ogg|縮圖]]Edid|left|400px]] [[Kasasiwasiw:Siwkulang 'Amis]] 7g2qxync1rkyxvd1v0zc53ph5oyilk2 49343 49342 2026-06-08T12:15:14Z Haratal 3361 49343 wikitext text/x-wiki O edid hananay i, o polong no ngangan no nani ''Triticum'' a pinalengaw. '''O cecayay a mihecaan a molengaw anca malakowit to mihecaan ko lengaw, o tadamanay a kakaenen no tamtamdaw i hekal. O kasasiroma no edid (''Triticum'') i, matatodong ko nikapikilac to tosaay ko kasasilsil, sepatay ko kasasilsil, ato enemay ko kasasilsil a pinalengaw. Itini i kalkalay a edid (''Triticum aestivum'') ato atekayay a faco a edid ko saadihayay a nipalomaan[2].''' === Likis === tatapang O tatapangan no edid (''Triticum'') i, '''miso'edac to polong a kafafalifalic no likisi no edid. O kapolongan no loma'an no edid (''Triticeae'') i, o no parod no riri'an(Pooideae), o mawakay ho a pinalengaw. Itini i ’ayaw no tosa patek lima so'ot a mang a mihecaan no ''Miocene'' a sici, masacepa’ nani romaay a silsil no parod no riri'an a malamasasiroma a masadak[3]. O tatapangan no tato'asan i, nani safaw tosa a kasasilsil no parod no riri'an (''Pooideae''), pakayni i sepat a nikalidiya no sentoromer, cecay a nikaketon ato tosa a nikalidiya no telomer, malaheci to ko kacidekan a pitoay a kasasilsil no kapolongan no loma'an no edid[3].''' O laloma'an no kapolongan no edid (''Triticeae'') i, '''o sarakatay a masacipa' ko tosaay a cipa'an, o Horoteneay a cipa' ato edid(Tiritisineay) a cipa'.[3] I laloma' no cipa' no Horotene i, ira ko siwaay a loma'an, mihaop to Horoteuman, Histirikisan ato Leimusan ato masamaanay a loma'an no edid. Itini a sakalahadan no pinalengaw i, kakaya’ ko 'orip nangra, roma i saheto o pakayniay i romaay a hana ko sapawawa. I laloma' no cipa' no Tiritisine i, ira ko siwaay a loma'an, mihaop to Tiritikuman, Aikilopisan, Sekalean, ato Akoropironan, ato masamaanay a loma'an no edid. Itini a sakalahadan no pinalengaw i, o cecayay a mihecaan anca o kakaya'ay ko 'orip nangra, saheto o pakayniay i laloma' no tireng a hana ko sapawawa.[3] Itini i 'ayaw no cecay patek lima so'ot a mang taha cecay patek a mang a mihecaan ko nika masacipa' no kapolongan no edid a malatosa.[3]''' Mitoor to nika kakahad i sota' ato pinangan no saka‘orip i, '''masasilsil haca ko tatapangan no edid a malatosa, O kasasilsil no Arikitik ato Temeperat i, itini i pasi’amisan no cikiw i pala’ no kasi’enawan ato kadihedawan ko nika ma’orip nangra. Kakaya’ ko 'orip nangra, saheto o pakayniay i siromaay a hana ko sapawawa. Itini i pedoh no edid i, masadak ko tosa anca tolo a cengo, o Elimusan ato Leimusan ko sakacipinang.[3] O kasasilsil no Metiteranean ato Senterar Asiya i, itini i kakedalay ato masoemetay a makedalay a pala, nani pala no Metiteranean tahira i Senterar Asiya ko nika ma’orip nangra. O cecayay a mihecaan ko ’orip nangra; roma i, saheto o pakayniay i laloma’ no tireng a hana ko sapawawa. Itini i pedoh no edid i, saheto o cecayay aca a cengo a masadak, o Tiritikuman, Aikilopisan, ato Sekalean a loma'an ko sakacipinang.[3]''' Itini i mihecaan no Piliyosin (i ’ayaw no lima so'ot ato tolo polo' a mang tahira i cecay so'ot ato falo polo' a mang a mihecaan) i, '''kalamkam a masacipa' ko pinalengaw no Tipiloid no kasasilsil no Metiteranean ato Senterar Asiya. Itiya, masaromi'ad ko i pala’ no Metiteranean, o ma'icangay fa'edetay i kasiherangan, o masoemetay kadihekoay i kasienawan. Onian ko sapifalic no romi'ad to pinalengaw, pasayra i cecayay a mihecaan ko 'orip ato pakayniay i laloma’ no tireng a hana ko sapawawa.[3] Pitooran to pikalamalam no Kolomosom i, mapalasilsil ko pinalengaw no Tipiloid to ’adihayay a tapangan a Cinom, patinako o A, B, D, C, M, U, N.[3][a] Iraay ko kato'asan a pikalamlam ato masasalilay a picomahad tini i la'ed nona tipiloid a pinalengaw, patinako han, o rayray no D a cinom, alatek o nani pikalamlam no kato'asan a A ato S a cinom.[3] Roma i, i masacipa' no tipiloid, o tatapangan ko pidemak no tonsococi, saka mapahapinang ko masamaanay a faco ato kasasilsil no cinom i kasasiroma no pinalengaw.''' Oni a tipiloid ko tatapangan i, saka masacipa' ko pinalengaw a Aegilops ato Triticum.Materek ho ko Aykilopo to adihay a kato'asan a faco, '''makafot ko pedoh no edid i ka'ikesayan to sapifolesak i palapalaan. Nikawrira, malaswad to konini a faco no Triticineae i pipalomaan no tamdaw. Masasiromaay to ko diploid a lengaw no nian a tosaay a loma'an i ka'ayaw no genome. Nikawrira, pakayni i allopolyploidization a pidemak, o masiromaay a lengaw no Aegilops (tinako sa o Aegilops speltoides ato Aegilops tauschii), malaheci no genome a donor to Triticum a polyploid a lengaw.''' === Lalengawan no edidan === I kaetipan no Asiya ko lalengawan no Diploid no edidan. Itini i 'ayaw no falo polo' a mang tahira i siwa polo' a mang a mihecaan, '''o pikalamalam no Tipiloid a Tiritikuman-urartu (AA) ato o rangi a Aikilopisan-sipiltoitis, i nikatongal  a malatosa no Kolomosom i, pipasadak no Tetiraloid a kipalaay a iritikuman-ticokoitis (AABB).[5]: 397 O pinalengaw no Tipiloid ko pafeliay to Sapacinom-B. Miringi to Aikilopisan-sipiltoitis konian a pinalengaw, nika malahedaw to i matini anca caay ho kakera.[5]: 432–433''' O romaay a mitekeday a Tetiraloid a pinalengaw o Tiritikuman-timofewi (AAGG), '''i 'ayaw no sepat polo' a mang a mihecaan ko sakasadak nira. O pafeliay to Sapacinom-G nira, mahecad ko miringiay a Aikilopisan-sipiltoitis, kirami caay ko aniniay a Aikilopisan-sipiltoitis a mipafeliay. Napakayni i Tiritikuman-urartu ko lalengawan no Sapacinom-A no Tiritikuman-timofewii. Kirami, o sitopilasema (kiloropilas) nira i, nani miringiay a Aikilopisan-sipiltoitis ko tatapangan.[5]: 449''' Itini i 'ayaw no cecay a mang a mihecaan i Feritayl-Keresen a pala ko pikalamalam no  nipalomaan a Tiritikuman-ticokoman ato Aikilopisan-tawsiy (DD). '''Malaheci to Hekisapiloid a Tiritikuman-edid (AABBDD). O Hekisapiloid a Tiritikuman-sukofisiki (AAAmAmGG) i,'''{{stub}} [[Faylo:Vehnäpelto 6.jpg|thumb|[[Faylo:'edid.ogg|縮圖]]Edid|left|400px]] [[Kasasiwasiw:Siwkulang 'Amis]] 0relvce4979j30x8urs01y6mtisvpjr 49344 49343 2026-06-08T12:15:29Z Haratal 3361 49344 wikitext text/x-wiki O edid hananay i, o polong no ngangan no nani ''Triticum'' a pinalengaw. '''O cecayay a mihecaan a molengaw anca malakowit to mihecaan ko lengaw, o tadamanay a kakaenen no tamtamdaw i hekal. O kasasiroma no edid (''Triticum'') i, matatodong ko nikapikilac to tosaay ko kasasilsil, sepatay ko kasasilsil, ato enemay ko kasasilsil a pinalengaw. Itini i kalkalay a edid (''Triticum aestivum'') ato atekayay a faco a edid ko saadihayay a nipalomaan[2].''' === Likis === tatapang O tatapangan no edid (''Triticum'') i, '''miso'edac to polong a kafafalifalic no likisi no edid. O kapolongan no loma'an no edid (''Triticeae'') i, o no parod no riri'an(Pooideae), o mawakay ho a pinalengaw. Itini i ’ayaw no tosa patek lima so'ot a mang a mihecaan no ''Miocene'' a sici, masacepa’ nani romaay a silsil no parod no riri'an a malamasasiroma a masadak[3]. O tatapangan no tato'asan i, nani safaw tosa a kasasilsil no parod no riri'an (''Pooideae''), pakayni i sepat a nikalidiya no sentoromer, cecay a nikaketon ato tosa a nikalidiya no telomer, malaheci to ko kacidekan a pitoay a kasasilsil no kapolongan no loma'an no edid[3].''' O laloma'an no kapolongan no edid (''Triticeae'') i, '''o sarakatay a masacipa' ko tosaay a cipa'an, o Horoteneay a cipa' ato edid(Tiritisineay) a cipa'.[3] I laloma' no cipa' no Horotene i, ira ko siwaay a loma'an, mihaop to Horoteuman, Histirikisan ato Leimusan ato masamaanay a loma'an no edid. Itini a sakalahadan no pinalengaw i, kakaya’ ko 'orip nangra, roma i saheto o pakayniay i romaay a hana ko sapawawa. I laloma' no cipa' no Tiritisine i, ira ko siwaay a loma'an, mihaop to Tiritikuman, Aikilopisan, Sekalean, ato Akoropironan, ato masamaanay a loma'an no edid. Itini a sakalahadan no pinalengaw i, o cecayay a mihecaan anca o kakaya'ay ko 'orip nangra, saheto o pakayniay i laloma' no tireng a hana ko sapawawa.[3] Itini i 'ayaw no cecay patek lima so'ot a mang taha cecay patek a mang a mihecaan ko nika masacipa' no kapolongan no edid a malatosa.[3]''' Mitoor to nika kakahad i sota' ato pinangan no saka‘orip i, '''masasilsil haca ko tatapangan no edid a malatosa, O kasasilsil no Arikitik ato Temeperat i, itini i pasi’amisan no cikiw i pala’ no kasi’enawan ato kadihedawan ko nika ma’orip nangra. Kakaya’ ko 'orip nangra, saheto o pakayniay i siromaay a hana ko sapawawa. Itini i pedoh no edid i, masadak ko tosa anca tolo a cengo, o Elimusan ato Leimusan ko sakacipinang.[3] O kasasilsil no Metiteranean ato Senterar Asiya i, itini i kakedalay ato masoemetay a makedalay a pala, nani pala no Metiteranean tahira i Senterar Asiya ko nika ma’orip nangra. O cecayay a mihecaan ko ’orip nangra; roma i, saheto o pakayniay i laloma’ no tireng a hana ko sapawawa. Itini i pedoh no edid i, saheto o cecayay aca a cengo a masadak, o Tiritikuman, Aikilopisan, ato Sekalean a loma'an ko sakacipinang.[3]''' Itini i mihecaan no Piliyosin (i ’ayaw no lima so'ot ato tolo polo' a mang tahira i cecay so'ot ato falo polo' a mang a mihecaan) i, '''kalamkam a masacipa' ko pinalengaw no Tipiloid no kasasilsil no Metiteranean ato Senterar Asiya. Itiya, masaromi'ad ko i pala’ no Metiteranean, o ma'icangay fa'edetay i kasiherangan, o masoemetay kadihekoay i kasienawan. Onian ko sapifalic no romi'ad to pinalengaw, pasayra i cecayay a mihecaan ko 'orip ato pakayniay i laloma’ no tireng a hana ko sapawawa.[3] Pitooran to pikalamalam no Kolomosom i, mapalasilsil ko pinalengaw no Tipiloid to ’adihayay a tapangan a Cinom, patinako o A, B, D, C, M, U, N.[3][a] Iraay ko kato'asan a pikalamlam ato masasalilay a picomahad tini i la'ed nona tipiloid a pinalengaw, patinako han, o rayray no D a cinom, alatek o nani pikalamlam no kato'asan a A ato S a cinom.[3] Roma i, i masacipa' no tipiloid, o tatapangan ko pidemak no tonsococi, saka mapahapinang ko masamaanay a faco ato kasasilsil no cinom i kasasiroma no pinalengaw.''' Oni a tipiloid ko tatapangan i, saka masacipa' ko pinalengaw a Aegilops ato Triticum.Materek ho ko Aykilopo to adihay a kato'asan a faco, '''makafot ko pedoh no edid i ka'ikesayan to sapifolesak i palapalaan. Nikawrira, malaswad to konini a faco no Triticineae i pipalomaan no tamdaw. Masasiromaay to ko diploid a lengaw no nian a tosaay a loma'an i ka'ayaw no genome. Nikawrira, pakayni i allopolyploidization a pidemak, o masiromaay a lengaw no Aegilops (tinako sa o Aegilops speltoides ato Aegilops tauschii), malaheci no genome a donor to Triticum a polyploid a lengaw.''' === Lalengawan no edidan === I kaetipan no Asiya ko lalengawan no Diploid no edidan. Itini i 'ayaw no falo polo' a mang tahira i siwa polo' a mang a mihecaan, '''o pikalamalam no Tipiloid a Tiritikuman-urartu (AA) ato o rangi a Aikilopisan-sipiltoitis, i nikatongal  a malatosa no Kolomosom i, pipasadak no Tetiraloid a kipalaay a iritikuman-ticokoitis (AABB).[5]: 397 O pinalengaw no Tipiloid ko pafeliay to Sapacinom-B. Miringi to Aikilopisan-sipiltoitis konian a pinalengaw, nika malahedaw to i matini anca caay ho kakera.[5]: 432–433''' O romaay a mitekeday a Tetiraloid a pinalengaw o Tiritikuman-timofewi (AAGG), '''i 'ayaw no sepat polo' a mang a mihecaan ko sakasadak nira. O pafeliay to Sapacinom-G nira, mahecad ko miringiay a Aikilopisan-sipiltoitis, kirami caay ko aniniay a Aikilopisan-sipiltoitis a mipafeliay. Napakayni i Tiritikuman-urartu ko lalengawan no Sapacinom-A no Tiritikuman-timofewii. Kirami, o sitopilasema (kiloropilas) nira i, nani miringiay a Aikilopisan-sipiltoitis ko tatapangan.[5]: 449''' Itini i 'ayaw no cecay a mang a mihecaan i Feritayl-Keresen a pala ko pikalamalam no  nipalomaan a Tiritikuman-ticokoman ato Aikilopisan-tawsiy (DD). '''Malaheci to Hekisapiloid a Tiritikuman-edid (AABBDD). O Hekisapiloid a Tiritikuman-sukofisiki (AAAmAmGG) i, o Tiritikuman-monokokoman (AmAm) ato Tiritikuman-timofewi ko nikalamlamay to sapawawa a malatosa.'''{{stub}} [[Faylo:Vehnäpelto 6.jpg|thumb|[[Faylo:'edid.ogg|縮圖]]Edid|left|400px]] [[Kasasiwasiw:Siwkulang 'Amis]] owmbyb05ot55e4p09jjkj4ant1tjs2j 49345 49344 2026-06-08T12:15:50Z Haratal 3361 49345 wikitext text/x-wiki O edid hananay i, o polong no ngangan no nani ''Triticum'' a pinalengaw. '''O cecayay a mihecaan a molengaw anca malakowit to mihecaan ko lengaw, o tadamanay a kakaenen no tamtamdaw i hekal. O kasasiroma no edid (''Triticum'') i, matatodong ko nikapikilac to tosaay ko kasasilsil, sepatay ko kasasilsil, ato enemay ko kasasilsil a pinalengaw. Itini i kalkalay a edid (''Triticum aestivum'') ato atekayay a faco a edid ko saadihayay a nipalomaan[2].''' === Likis === tatapang O tatapangan no edid (''Triticum'') i, '''miso'edac to polong a kafafalifalic no likisi no edid. O kapolongan no loma'an no edid (''Triticeae'') i, o no parod no riri'an(Pooideae), o mawakay ho a pinalengaw. Itini i ’ayaw no tosa patek lima so'ot a mang a mihecaan no ''Miocene'' a sici, masacepa’ nani romaay a silsil no parod no riri'an a malamasasiroma a masadak[3]. O tatapangan no tato'asan i, nani safaw tosa a kasasilsil no parod no riri'an (''Pooideae''), pakayni i sepat a nikalidiya no sentoromer, cecay a nikaketon ato tosa a nikalidiya no telomer, malaheci to ko kacidekan a pitoay a kasasilsil no kapolongan no loma'an no edid[3].''' O laloma'an no kapolongan no edid (''Triticeae'') i, '''o sarakatay a masacipa' ko tosaay a cipa'an, o Horoteneay a cipa' ato edid(Tiritisineay) a cipa'.[3] I laloma' no cipa' no Horotene i, ira ko siwaay a loma'an, mihaop to Horoteuman, Histirikisan ato Leimusan ato masamaanay a loma'an no edid. Itini a sakalahadan no pinalengaw i, kakaya’ ko 'orip nangra, roma i saheto o pakayniay i romaay a hana ko sapawawa. I laloma' no cipa' no Tiritisine i, ira ko siwaay a loma'an, mihaop to Tiritikuman, Aikilopisan, Sekalean, ato Akoropironan, ato masamaanay a loma'an no edid. Itini a sakalahadan no pinalengaw i, o cecayay a mihecaan anca o kakaya'ay ko 'orip nangra, saheto o pakayniay i laloma' no tireng a hana ko sapawawa.[3] Itini i 'ayaw no cecay patek lima so'ot a mang taha cecay patek a mang a mihecaan ko nika masacipa' no kapolongan no edid a malatosa.[3]''' Mitoor to nika kakahad i sota' ato pinangan no saka‘orip i, '''masasilsil haca ko tatapangan no edid a malatosa, O kasasilsil no Arikitik ato Temeperat i, itini i pasi’amisan no cikiw i pala’ no kasi’enawan ato kadihedawan ko nika ma’orip nangra. Kakaya’ ko 'orip nangra, saheto o pakayniay i siromaay a hana ko sapawawa. Itini i pedoh no edid i, masadak ko tosa anca tolo a cengo, o Elimusan ato Leimusan ko sakacipinang.[3] O kasasilsil no Metiteranean ato Senterar Asiya i, itini i kakedalay ato masoemetay a makedalay a pala, nani pala no Metiteranean tahira i Senterar Asiya ko nika ma’orip nangra. O cecayay a mihecaan ko ’orip nangra; roma i, saheto o pakayniay i laloma’ no tireng a hana ko sapawawa. Itini i pedoh no edid i, saheto o cecayay aca a cengo a masadak, o Tiritikuman, Aikilopisan, ato Sekalean a loma'an ko sakacipinang.[3]''' Itini i mihecaan no Piliyosin (i ’ayaw no lima so'ot ato tolo polo' a mang tahira i cecay so'ot ato falo polo' a mang a mihecaan) i, '''kalamkam a masacipa' ko pinalengaw no Tipiloid no kasasilsil no Metiteranean ato Senterar Asiya. Itiya, masaromi'ad ko i pala’ no Metiteranean, o ma'icangay fa'edetay i kasiherangan, o masoemetay kadihekoay i kasienawan. Onian ko sapifalic no romi'ad to pinalengaw, pasayra i cecayay a mihecaan ko 'orip ato pakayniay i laloma’ no tireng a hana ko sapawawa.[3] Pitooran to pikalamalam no Kolomosom i, mapalasilsil ko pinalengaw no Tipiloid to ’adihayay a tapangan a Cinom, patinako o A, B, D, C, M, U, N.[3][a] Iraay ko kato'asan a pikalamlam ato masasalilay a picomahad tini i la'ed nona tipiloid a pinalengaw, patinako han, o rayray no D a cinom, alatek o nani pikalamlam no kato'asan a A ato S a cinom.[3] Roma i, i masacipa' no tipiloid, o tatapangan ko pidemak no tonsococi, saka mapahapinang ko masamaanay a faco ato kasasilsil no cinom i kasasiroma no pinalengaw.''' Oni a tipiloid ko tatapangan i, saka masacipa' ko pinalengaw a Aegilops ato Triticum.Materek ho ko Aykilopo to adihay a kato'asan a faco, '''makafot ko pedoh no edid i ka'ikesayan to sapifolesak i palapalaan. Nikawrira, malaswad to konini a faco no Triticineae i pipalomaan no tamdaw. Masasiromaay to ko diploid a lengaw no nian a tosaay a loma'an i ka'ayaw no genome. Nikawrira, pakayni i allopolyploidization a pidemak, o masiromaay a lengaw no Aegilops (tinako sa o Aegilops speltoides ato Aegilops tauschii), malaheci no genome a donor to Triticum a polyploid a lengaw.''' === Lalengawan no edidan === I kaetipan no Asiya ko lalengawan no Diploid no edidan. Itini i 'ayaw no falo polo' a mang tahira i siwa polo' a mang a mihecaan, '''o pikalamalam no Tipiloid a Tiritikuman-urartu (AA) ato o rangi a Aikilopisan-sipiltoitis, i nikatongal  a malatosa no Kolomosom i, pipasadak no Tetiraloid a kipalaay a iritikuman-ticokoitis (AABB).[5]: 397 O pinalengaw no Tipiloid ko pafeliay to Sapacinom-B. Miringi to Aikilopisan-sipiltoitis konian a pinalengaw, nika malahedaw to i matini anca caay ho kakera.[5]: 432–433''' O romaay a mitekeday a Tetiraloid a pinalengaw o Tiritikuman-timofewi (AAGG), '''i 'ayaw no sepat polo' a mang a mihecaan ko sakasadak nira. O pafeliay to Sapacinom-G nira, mahecad ko miringiay a Aikilopisan-sipiltoitis, kirami caay ko aniniay a Aikilopisan-sipiltoitis a mipafeliay. Napakayni i Tiritikuman-urartu ko lalengawan no Sapacinom-A no Tiritikuman-timofewii. Kirami, o sitopilasema (kiloropilas) nira i, nani miringiay a Aikilopisan-sipiltoitis ko tatapangan.[5]: 449''' Itini i 'ayaw no cecay a mang a mihecaan i Feritayl-Keresen a pala ko pikalamalam no  nipalomaan a Tiritikuman-ticokoman ato Aikilopisan-tawsiy (DD). '''Malaheci to Hekisapiloid a Tiritikuman-edid (AABBDD). O Hekisapiloid a Tiritikuman-sukofisiki (AAAmAmGG) i, o Tiritikuman-monokokoman (AmAm) ato Tiritikuman-timofewi ko nikalamlamay to sapawawa a malatosa. Caay kaadihay ko nipalomaan tona pinalengaw itini i etip no Cociya.[5]: 499 '''{{stub}} [[Faylo:Vehnäpelto 6.jpg|thumb|[[Faylo:'edid.ogg|縮圖]]Edid|left|400px]] [[Kasasiwasiw:Siwkulang 'Amis]] 181df45r13irvn4w8yftvpd5ffxl7xl 49346 49345 2026-06-08T12:16:06Z Haratal 3361 49346 wikitext text/x-wiki O edid hananay i, o polong no ngangan no nani ''Triticum'' a pinalengaw. '''O cecayay a mihecaan a molengaw anca malakowit to mihecaan ko lengaw, o tadamanay a kakaenen no tamtamdaw i hekal. O kasasiroma no edid (''Triticum'') i, matatodong ko nikapikilac to tosaay ko kasasilsil, sepatay ko kasasilsil, ato enemay ko kasasilsil a pinalengaw. Itini i kalkalay a edid (''Triticum aestivum'') ato atekayay a faco a edid ko saadihayay a nipalomaan[2].''' === Likis === tatapang O tatapangan no edid (''Triticum'') i, '''miso'edac to polong a kafafalifalic no likisi no edid. O kapolongan no loma'an no edid (''Triticeae'') i, o no parod no riri'an(Pooideae), o mawakay ho a pinalengaw. Itini i ’ayaw no tosa patek lima so'ot a mang a mihecaan no ''Miocene'' a sici, masacepa’ nani romaay a silsil no parod no riri'an a malamasasiroma a masadak[3]. O tatapangan no tato'asan i, nani safaw tosa a kasasilsil no parod no riri'an (''Pooideae''), pakayni i sepat a nikalidiya no sentoromer, cecay a nikaketon ato tosa a nikalidiya no telomer, malaheci to ko kacidekan a pitoay a kasasilsil no kapolongan no loma'an no edid[3].''' O laloma'an no kapolongan no edid (''Triticeae'') i, '''o sarakatay a masacipa' ko tosaay a cipa'an, o Horoteneay a cipa' ato edid(Tiritisineay) a cipa'.[3] I laloma' no cipa' no Horotene i, ira ko siwaay a loma'an, mihaop to Horoteuman, Histirikisan ato Leimusan ato masamaanay a loma'an no edid. Itini a sakalahadan no pinalengaw i, kakaya’ ko 'orip nangra, roma i saheto o pakayniay i romaay a hana ko sapawawa. I laloma' no cipa' no Tiritisine i, ira ko siwaay a loma'an, mihaop to Tiritikuman, Aikilopisan, Sekalean, ato Akoropironan, ato masamaanay a loma'an no edid. Itini a sakalahadan no pinalengaw i, o cecayay a mihecaan anca o kakaya'ay ko 'orip nangra, saheto o pakayniay i laloma' no tireng a hana ko sapawawa.[3] Itini i 'ayaw no cecay patek lima so'ot a mang taha cecay patek a mang a mihecaan ko nika masacipa' no kapolongan no edid a malatosa.[3]''' Mitoor to nika kakahad i sota' ato pinangan no saka‘orip i, '''masasilsil haca ko tatapangan no edid a malatosa, O kasasilsil no Arikitik ato Temeperat i, itini i pasi’amisan no cikiw i pala’ no kasi’enawan ato kadihedawan ko nika ma’orip nangra. Kakaya’ ko 'orip nangra, saheto o pakayniay i siromaay a hana ko sapawawa. Itini i pedoh no edid i, masadak ko tosa anca tolo a cengo, o Elimusan ato Leimusan ko sakacipinang.[3] O kasasilsil no Metiteranean ato Senterar Asiya i, itini i kakedalay ato masoemetay a makedalay a pala, nani pala no Metiteranean tahira i Senterar Asiya ko nika ma’orip nangra. O cecayay a mihecaan ko ’orip nangra; roma i, saheto o pakayniay i laloma’ no tireng a hana ko sapawawa. Itini i pedoh no edid i, saheto o cecayay aca a cengo a masadak, o Tiritikuman, Aikilopisan, ato Sekalean a loma'an ko sakacipinang.[3]''' Itini i mihecaan no Piliyosin (i ’ayaw no lima so'ot ato tolo polo' a mang tahira i cecay so'ot ato falo polo' a mang a mihecaan) i, '''kalamkam a masacipa' ko pinalengaw no Tipiloid no kasasilsil no Metiteranean ato Senterar Asiya. Itiya, masaromi'ad ko i pala’ no Metiteranean, o ma'icangay fa'edetay i kasiherangan, o masoemetay kadihekoay i kasienawan. Onian ko sapifalic no romi'ad to pinalengaw, pasayra i cecayay a mihecaan ko 'orip ato pakayniay i laloma’ no tireng a hana ko sapawawa.[3] Pitooran to pikalamalam no Kolomosom i, mapalasilsil ko pinalengaw no Tipiloid to ’adihayay a tapangan a Cinom, patinako o A, B, D, C, M, U, N.[3][a] Iraay ko kato'asan a pikalamlam ato masasalilay a picomahad tini i la'ed nona tipiloid a pinalengaw, patinako han, o rayray no D a cinom, alatek o nani pikalamlam no kato'asan a A ato S a cinom.[3] Roma i, i masacipa' no tipiloid, o tatapangan ko pidemak no tonsococi, saka mapahapinang ko masamaanay a faco ato kasasilsil no cinom i kasasiroma no pinalengaw.''' Oni a tipiloid ko tatapangan i, saka masacipa' ko pinalengaw a Aegilops ato Triticum.Materek ho ko Aykilopo to adihay a kato'asan a faco, '''makafot ko pedoh no edid i ka'ikesayan to sapifolesak i palapalaan. Nikawrira, malaswad to konini a faco no Triticineae i pipalomaan no tamdaw. Masasiromaay to ko diploid a lengaw no nian a tosaay a loma'an i ka'ayaw no genome. Nikawrira, pakayni i allopolyploidization a pidemak, o masiromaay a lengaw no Aegilops (tinako sa o Aegilops speltoides ato Aegilops tauschii), malaheci no genome a donor to Triticum a polyploid a lengaw.''' === Lalengawan no edidan === I kaetipan no Asiya ko lalengawan no Diploid no edidan. Itini i 'ayaw no falo polo' a mang tahira i siwa polo' a mang a mihecaan, '''o pikalamalam no Tipiloid a Tiritikuman-urartu (AA) ato o rangi a Aikilopisan-sipiltoitis, i nikatongal  a malatosa no Kolomosom i, pipasadak no Tetiraloid a kipalaay a iritikuman-ticokoitis (AABB).[5]: 397 O pinalengaw no Tipiloid ko pafeliay to Sapacinom-B. Miringi to Aikilopisan-sipiltoitis konian a pinalengaw, nika malahedaw to i matini anca caay ho kakera.[5]: 432–433''' O romaay a mitekeday a Tetiraloid a pinalengaw o Tiritikuman-timofewi (AAGG), '''i 'ayaw no sepat polo' a mang a mihecaan ko sakasadak nira. O pafeliay to Sapacinom-G nira, mahecad ko miringiay a Aikilopisan-sipiltoitis, kirami caay ko aniniay a Aikilopisan-sipiltoitis a mipafeliay. Napakayni i Tiritikuman-urartu ko lalengawan no Sapacinom-A no Tiritikuman-timofewii. Kirami, o sitopilasema (kiloropilas) nira i, nani miringiay a Aikilopisan-sipiltoitis ko tatapangan.[5]: 449''' Itini i 'ayaw no cecay a mang a mihecaan i Feritayl-Keresen a pala ko pikalamalam no  nipalomaan a Tiritikuman-ticokoman ato Aikilopisan-tawsiy (DD). '''Malaheci to Hekisapiloid a Tiritikuman-edid (AABBDD). O Hekisapiloid a Tiritikuman-sukofisiki (AAAmAmGG) i, o Tiritikuman-monokokoman (AmAm) ato Tiritikuman-timofewi ko nikalamlamay to sapawawa a malatosa. Caay kaadihay ko nipalomaan tona pinalengaw itini i etip no Cociya.[5]: 499 ''' Caay ko kato'asan no Tiritikuman-edid ko Tiritikuman-sipilta.{{stub}} [[Faylo:Vehnäpelto 6.jpg|thumb|[[Faylo:'edid.ogg|縮圖]]Edid|left|400px]] [[Kasasiwasiw:Siwkulang 'Amis]] czdnsqdm6pp2juqpa5n57sixnh14lsb 49347 49346 2026-06-08T12:16:21Z Haratal 3361 49347 wikitext text/x-wiki O edid hananay i, o polong no ngangan no nani ''Triticum'' a pinalengaw. '''O cecayay a mihecaan a molengaw anca malakowit to mihecaan ko lengaw, o tadamanay a kakaenen no tamtamdaw i hekal. O kasasiroma no edid (''Triticum'') i, matatodong ko nikapikilac to tosaay ko kasasilsil, sepatay ko kasasilsil, ato enemay ko kasasilsil a pinalengaw. Itini i kalkalay a edid (''Triticum aestivum'') ato atekayay a faco a edid ko saadihayay a nipalomaan[2].''' === Likis === tatapang O tatapangan no edid (''Triticum'') i, '''miso'edac to polong a kafafalifalic no likisi no edid. O kapolongan no loma'an no edid (''Triticeae'') i, o no parod no riri'an(Pooideae), o mawakay ho a pinalengaw. Itini i ’ayaw no tosa patek lima so'ot a mang a mihecaan no ''Miocene'' a sici, masacepa’ nani romaay a silsil no parod no riri'an a malamasasiroma a masadak[3]. O tatapangan no tato'asan i, nani safaw tosa a kasasilsil no parod no riri'an (''Pooideae''), pakayni i sepat a nikalidiya no sentoromer, cecay a nikaketon ato tosa a nikalidiya no telomer, malaheci to ko kacidekan a pitoay a kasasilsil no kapolongan no loma'an no edid[3].''' O laloma'an no kapolongan no edid (''Triticeae'') i, '''o sarakatay a masacipa' ko tosaay a cipa'an, o Horoteneay a cipa' ato edid(Tiritisineay) a cipa'.[3] I laloma' no cipa' no Horotene i, ira ko siwaay a loma'an, mihaop to Horoteuman, Histirikisan ato Leimusan ato masamaanay a loma'an no edid. Itini a sakalahadan no pinalengaw i, kakaya’ ko 'orip nangra, roma i saheto o pakayniay i romaay a hana ko sapawawa. I laloma' no cipa' no Tiritisine i, ira ko siwaay a loma'an, mihaop to Tiritikuman, Aikilopisan, Sekalean, ato Akoropironan, ato masamaanay a loma'an no edid. Itini a sakalahadan no pinalengaw i, o cecayay a mihecaan anca o kakaya'ay ko 'orip nangra, saheto o pakayniay i laloma' no tireng a hana ko sapawawa.[3] Itini i 'ayaw no cecay patek lima so'ot a mang taha cecay patek a mang a mihecaan ko nika masacipa' no kapolongan no edid a malatosa.[3]''' Mitoor to nika kakahad i sota' ato pinangan no saka‘orip i, '''masasilsil haca ko tatapangan no edid a malatosa, O kasasilsil no Arikitik ato Temeperat i, itini i pasi’amisan no cikiw i pala’ no kasi’enawan ato kadihedawan ko nika ma’orip nangra. Kakaya’ ko 'orip nangra, saheto o pakayniay i siromaay a hana ko sapawawa. Itini i pedoh no edid i, masadak ko tosa anca tolo a cengo, o Elimusan ato Leimusan ko sakacipinang.[3] O kasasilsil no Metiteranean ato Senterar Asiya i, itini i kakedalay ato masoemetay a makedalay a pala, nani pala no Metiteranean tahira i Senterar Asiya ko nika ma’orip nangra. O cecayay a mihecaan ko ’orip nangra; roma i, saheto o pakayniay i laloma’ no tireng a hana ko sapawawa. Itini i pedoh no edid i, saheto o cecayay aca a cengo a masadak, o Tiritikuman, Aikilopisan, ato Sekalean a loma'an ko sakacipinang.[3]''' Itini i mihecaan no Piliyosin (i ’ayaw no lima so'ot ato tolo polo' a mang tahira i cecay so'ot ato falo polo' a mang a mihecaan) i, '''kalamkam a masacipa' ko pinalengaw no Tipiloid no kasasilsil no Metiteranean ato Senterar Asiya. Itiya, masaromi'ad ko i pala’ no Metiteranean, o ma'icangay fa'edetay i kasiherangan, o masoemetay kadihekoay i kasienawan. Onian ko sapifalic no romi'ad to pinalengaw, pasayra i cecayay a mihecaan ko 'orip ato pakayniay i laloma’ no tireng a hana ko sapawawa.[3] Pitooran to pikalamalam no Kolomosom i, mapalasilsil ko pinalengaw no Tipiloid to ’adihayay a tapangan a Cinom, patinako o A, B, D, C, M, U, N.[3][a] Iraay ko kato'asan a pikalamlam ato masasalilay a picomahad tini i la'ed nona tipiloid a pinalengaw, patinako han, o rayray no D a cinom, alatek o nani pikalamlam no kato'asan a A ato S a cinom.[3] Roma i, i masacipa' no tipiloid, o tatapangan ko pidemak no tonsococi, saka mapahapinang ko masamaanay a faco ato kasasilsil no cinom i kasasiroma no pinalengaw.''' Oni a tipiloid ko tatapangan i, saka masacipa' ko pinalengaw a Aegilops ato Triticum.Materek ho ko Aykilopo to adihay a kato'asan a faco, '''makafot ko pedoh no edid i ka'ikesayan to sapifolesak i palapalaan. Nikawrira, malaswad to konini a faco no Triticineae i pipalomaan no tamdaw. Masasiromaay to ko diploid a lengaw no nian a tosaay a loma'an i ka'ayaw no genome. Nikawrira, pakayni i allopolyploidization a pidemak, o masiromaay a lengaw no Aegilops (tinako sa o Aegilops speltoides ato Aegilops tauschii), malaheci no genome a donor to Triticum a polyploid a lengaw.''' === Lalengawan no edidan === I kaetipan no Asiya ko lalengawan no Diploid no edidan. Itini i 'ayaw no falo polo' a mang tahira i siwa polo' a mang a mihecaan, '''o pikalamalam no Tipiloid a Tiritikuman-urartu (AA) ato o rangi a Aikilopisan-sipiltoitis, i nikatongal  a malatosa no Kolomosom i, pipasadak no Tetiraloid a kipalaay a iritikuman-ticokoitis (AABB).[5]: 397 O pinalengaw no Tipiloid ko pafeliay to Sapacinom-B. Miringi to Aikilopisan-sipiltoitis konian a pinalengaw, nika malahedaw to i matini anca caay ho kakera.[5]: 432–433''' O romaay a mitekeday a Tetiraloid a pinalengaw o Tiritikuman-timofewi (AAGG), '''i 'ayaw no sepat polo' a mang a mihecaan ko sakasadak nira. O pafeliay to Sapacinom-G nira, mahecad ko miringiay a Aikilopisan-sipiltoitis, kirami caay ko aniniay a Aikilopisan-sipiltoitis a mipafeliay. Napakayni i Tiritikuman-urartu ko lalengawan no Sapacinom-A no Tiritikuman-timofewii. Kirami, o sitopilasema (kiloropilas) nira i, nani miringiay a Aikilopisan-sipiltoitis ko tatapangan.[5]: 449''' Itini i 'ayaw no cecay a mang a mihecaan i Feritayl-Keresen a pala ko pikalamalam no  nipalomaan a Tiritikuman-ticokoman ato Aikilopisan-tawsiy (DD). '''Malaheci to Hekisapiloid a Tiritikuman-edid (AABBDD). O Hekisapiloid a Tiritikuman-sukofisiki (AAAmAmGG) i, o Tiritikuman-monokokoman (AmAm) ato Tiritikuman-timofewi ko nikalamlamay to sapawawa a malatosa. Caay kaadihay ko nipalomaan tona pinalengaw itini i etip no Cociya.[5]: 499 ''' Caay ko kato'asan no Tiritikuman-edid ko Tiritikuman-sipilta. '''O sa'ayaway a Hekisapiloid a pinalengaw i,'''{{stub}} [[Faylo:Vehnäpelto 6.jpg|thumb|[[Faylo:'edid.ogg|縮圖]]Edid|left|400px]] [[Kasasiwasiw:Siwkulang 'Amis]] i9x065jrup9mehvf6o9pbfy4yycdg6s 49348 49347 2026-06-08T12:16:36Z Haratal 3361 49348 wikitext text/x-wiki O edid hananay i, o polong no ngangan no nani ''Triticum'' a pinalengaw. '''O cecayay a mihecaan a molengaw anca malakowit to mihecaan ko lengaw, o tadamanay a kakaenen no tamtamdaw i hekal. O kasasiroma no edid (''Triticum'') i, matatodong ko nikapikilac to tosaay ko kasasilsil, sepatay ko kasasilsil, ato enemay ko kasasilsil a pinalengaw. Itini i kalkalay a edid (''Triticum aestivum'') ato atekayay a faco a edid ko saadihayay a nipalomaan[2].''' === Likis === tatapang O tatapangan no edid (''Triticum'') i, '''miso'edac to polong a kafafalifalic no likisi no edid. O kapolongan no loma'an no edid (''Triticeae'') i, o no parod no riri'an(Pooideae), o mawakay ho a pinalengaw. Itini i ’ayaw no tosa patek lima so'ot a mang a mihecaan no ''Miocene'' a sici, masacepa’ nani romaay a silsil no parod no riri'an a malamasasiroma a masadak[3]. O tatapangan no tato'asan i, nani safaw tosa a kasasilsil no parod no riri'an (''Pooideae''), pakayni i sepat a nikalidiya no sentoromer, cecay a nikaketon ato tosa a nikalidiya no telomer, malaheci to ko kacidekan a pitoay a kasasilsil no kapolongan no loma'an no edid[3].''' O laloma'an no kapolongan no edid (''Triticeae'') i, '''o sarakatay a masacipa' ko tosaay a cipa'an, o Horoteneay a cipa' ato edid(Tiritisineay) a cipa'.[3] I laloma' no cipa' no Horotene i, ira ko siwaay a loma'an, mihaop to Horoteuman, Histirikisan ato Leimusan ato masamaanay a loma'an no edid. Itini a sakalahadan no pinalengaw i, kakaya’ ko 'orip nangra, roma i saheto o pakayniay i romaay a hana ko sapawawa. I laloma' no cipa' no Tiritisine i, ira ko siwaay a loma'an, mihaop to Tiritikuman, Aikilopisan, Sekalean, ato Akoropironan, ato masamaanay a loma'an no edid. Itini a sakalahadan no pinalengaw i, o cecayay a mihecaan anca o kakaya'ay ko 'orip nangra, saheto o pakayniay i laloma' no tireng a hana ko sapawawa.[3] Itini i 'ayaw no cecay patek lima so'ot a mang taha cecay patek a mang a mihecaan ko nika masacipa' no kapolongan no edid a malatosa.[3]''' Mitoor to nika kakahad i sota' ato pinangan no saka‘orip i, '''masasilsil haca ko tatapangan no edid a malatosa, O kasasilsil no Arikitik ato Temeperat i, itini i pasi’amisan no cikiw i pala’ no kasi’enawan ato kadihedawan ko nika ma’orip nangra. Kakaya’ ko 'orip nangra, saheto o pakayniay i siromaay a hana ko sapawawa. Itini i pedoh no edid i, masadak ko tosa anca tolo a cengo, o Elimusan ato Leimusan ko sakacipinang.[3] O kasasilsil no Metiteranean ato Senterar Asiya i, itini i kakedalay ato masoemetay a makedalay a pala, nani pala no Metiteranean tahira i Senterar Asiya ko nika ma’orip nangra. O cecayay a mihecaan ko ’orip nangra; roma i, saheto o pakayniay i laloma’ no tireng a hana ko sapawawa. Itini i pedoh no edid i, saheto o cecayay aca a cengo a masadak, o Tiritikuman, Aikilopisan, ato Sekalean a loma'an ko sakacipinang.[3]''' Itini i mihecaan no Piliyosin (i ’ayaw no lima so'ot ato tolo polo' a mang tahira i cecay so'ot ato falo polo' a mang a mihecaan) i, '''kalamkam a masacipa' ko pinalengaw no Tipiloid no kasasilsil no Metiteranean ato Senterar Asiya. Itiya, masaromi'ad ko i pala’ no Metiteranean, o ma'icangay fa'edetay i kasiherangan, o masoemetay kadihekoay i kasienawan. Onian ko sapifalic no romi'ad to pinalengaw, pasayra i cecayay a mihecaan ko 'orip ato pakayniay i laloma’ no tireng a hana ko sapawawa.[3] Pitooran to pikalamalam no Kolomosom i, mapalasilsil ko pinalengaw no Tipiloid to ’adihayay a tapangan a Cinom, patinako o A, B, D, C, M, U, N.[3][a] Iraay ko kato'asan a pikalamlam ato masasalilay a picomahad tini i la'ed nona tipiloid a pinalengaw, patinako han, o rayray no D a cinom, alatek o nani pikalamlam no kato'asan a A ato S a cinom.[3] Roma i, i masacipa' no tipiloid, o tatapangan ko pidemak no tonsococi, saka mapahapinang ko masamaanay a faco ato kasasilsil no cinom i kasasiroma no pinalengaw.''' Oni a tipiloid ko tatapangan i, saka masacipa' ko pinalengaw a Aegilops ato Triticum.Materek ho ko Aykilopo to adihay a kato'asan a faco, '''makafot ko pedoh no edid i ka'ikesayan to sapifolesak i palapalaan. Nikawrira, malaswad to konini a faco no Triticineae i pipalomaan no tamdaw. Masasiromaay to ko diploid a lengaw no nian a tosaay a loma'an i ka'ayaw no genome. Nikawrira, pakayni i allopolyploidization a pidemak, o masiromaay a lengaw no Aegilops (tinako sa o Aegilops speltoides ato Aegilops tauschii), malaheci no genome a donor to Triticum a polyploid a lengaw.''' === Lalengawan no edidan === I kaetipan no Asiya ko lalengawan no Diploid no edidan. Itini i 'ayaw no falo polo' a mang tahira i siwa polo' a mang a mihecaan, '''o pikalamalam no Tipiloid a Tiritikuman-urartu (AA) ato o rangi a Aikilopisan-sipiltoitis, i nikatongal  a malatosa no Kolomosom i, pipasadak no Tetiraloid a kipalaay a iritikuman-ticokoitis (AABB).[5]: 397 O pinalengaw no Tipiloid ko pafeliay to Sapacinom-B. Miringi to Aikilopisan-sipiltoitis konian a pinalengaw, nika malahedaw to i matini anca caay ho kakera.[5]: 432–433''' O romaay a mitekeday a Tetiraloid a pinalengaw o Tiritikuman-timofewi (AAGG), '''i 'ayaw no sepat polo' a mang a mihecaan ko sakasadak nira. O pafeliay to Sapacinom-G nira, mahecad ko miringiay a Aikilopisan-sipiltoitis, kirami caay ko aniniay a Aikilopisan-sipiltoitis a mipafeliay. Napakayni i Tiritikuman-urartu ko lalengawan no Sapacinom-A no Tiritikuman-timofewii. Kirami, o sitopilasema (kiloropilas) nira i, nani miringiay a Aikilopisan-sipiltoitis ko tatapangan.[5]: 449''' Itini i 'ayaw no cecay a mang a mihecaan i Feritayl-Keresen a pala ko pikalamalam no  nipalomaan a Tiritikuman-ticokoman ato Aikilopisan-tawsiy (DD). '''Malaheci to Hekisapiloid a Tiritikuman-edid (AABBDD). O Hekisapiloid a Tiritikuman-sukofisiki (AAAmAmGG) i, o Tiritikuman-monokokoman (AmAm) ato Tiritikuman-timofewi ko nikalamlamay to sapawawa a malatosa. Caay kaadihay ko nipalomaan tona pinalengaw itini i etip no Cociya.[5]: 499 ''' Caay ko kato'asan no Tiritikuman-edid ko Tiritikuman-sipilta. '''O sa'ayaway a Hekisapiloid a pinalengaw i, nani tayraay tala'etip i Oropa a mikalamlam to nipalumaan a Tiritikuman-ticokoman,'''{{stub}} [[Faylo:Vehnäpelto 6.jpg|thumb|[[Faylo:'edid.ogg|縮圖]]Edid|left|400px]] [[Kasasiwasiw:Siwkulang 'Amis]] cdl2w47zvugh3zkl6yospuocy2af706 49349 49348 2026-06-08T12:17:07Z Haratal 3361 49349 wikitext text/x-wiki O edid hananay i, o polong no ngangan no nani ''Triticum'' a pinalengaw. '''O cecayay a mihecaan a molengaw anca malakowit to mihecaan ko lengaw, o tadamanay a kakaenen no tamtamdaw i hekal. O kasasiroma no edid (''Triticum'') i, matatodong ko nikapikilac to tosaay ko kasasilsil, sepatay ko kasasilsil, ato enemay ko kasasilsil a pinalengaw. Itini i kalkalay a edid (''Triticum aestivum'') ato atekayay a faco a edid ko saadihayay a nipalomaan[2].''' === Likis === tatapang O tatapangan no edid (''Triticum'') i, '''miso'edac to polong a kafafalifalic no likisi no edid. O kapolongan no loma'an no edid (''Triticeae'') i, o no parod no riri'an(Pooideae), o mawakay ho a pinalengaw. Itini i ’ayaw no tosa patek lima so'ot a mang a mihecaan no ''Miocene'' a sici, masacepa’ nani romaay a silsil no parod no riri'an a malamasasiroma a masadak[3]. O tatapangan no tato'asan i, nani safaw tosa a kasasilsil no parod no riri'an (''Pooideae''), pakayni i sepat a nikalidiya no sentoromer, cecay a nikaketon ato tosa a nikalidiya no telomer, malaheci to ko kacidekan a pitoay a kasasilsil no kapolongan no loma'an no edid[3].''' O laloma'an no kapolongan no edid (''Triticeae'') i, '''o sarakatay a masacipa' ko tosaay a cipa'an, o Horoteneay a cipa' ato edid(Tiritisineay) a cipa'.[3] I laloma' no cipa' no Horotene i, ira ko siwaay a loma'an, mihaop to Horoteuman, Histirikisan ato Leimusan ato masamaanay a loma'an no edid. Itini a sakalahadan no pinalengaw i, kakaya’ ko 'orip nangra, roma i saheto o pakayniay i romaay a hana ko sapawawa. I laloma' no cipa' no Tiritisine i, ira ko siwaay a loma'an, mihaop to Tiritikuman, Aikilopisan, Sekalean, ato Akoropironan, ato masamaanay a loma'an no edid. Itini a sakalahadan no pinalengaw i, o cecayay a mihecaan anca o kakaya'ay ko 'orip nangra, saheto o pakayniay i laloma' no tireng a hana ko sapawawa.[3] Itini i 'ayaw no cecay patek lima so'ot a mang taha cecay patek a mang a mihecaan ko nika masacipa' no kapolongan no edid a malatosa.[3]''' Mitoor to nika kakahad i sota' ato pinangan no saka‘orip i, '''masasilsil haca ko tatapangan no edid a malatosa, O kasasilsil no Arikitik ato Temeperat i, itini i pasi’amisan no cikiw i pala’ no kasi’enawan ato kadihedawan ko nika ma’orip nangra. Kakaya’ ko 'orip nangra, saheto o pakayniay i siromaay a hana ko sapawawa. Itini i pedoh no edid i, masadak ko tosa anca tolo a cengo, o Elimusan ato Leimusan ko sakacipinang.[3] O kasasilsil no Metiteranean ato Senterar Asiya i, itini i kakedalay ato masoemetay a makedalay a pala, nani pala no Metiteranean tahira i Senterar Asiya ko nika ma’orip nangra. O cecayay a mihecaan ko ’orip nangra; roma i, saheto o pakayniay i laloma’ no tireng a hana ko sapawawa. Itini i pedoh no edid i, saheto o cecayay aca a cengo a masadak, o Tiritikuman, Aikilopisan, ato Sekalean a loma'an ko sakacipinang.[3]''' Itini i mihecaan no Piliyosin (i ’ayaw no lima so'ot ato tolo polo' a mang tahira i cecay so'ot ato falo polo' a mang a mihecaan) i, '''kalamkam a masacipa' ko pinalengaw no Tipiloid no kasasilsil no Metiteranean ato Senterar Asiya. Itiya, masaromi'ad ko i pala’ no Metiteranean, o ma'icangay fa'edetay i kasiherangan, o masoemetay kadihekoay i kasienawan. Onian ko sapifalic no romi'ad to pinalengaw, pasayra i cecayay a mihecaan ko 'orip ato pakayniay i laloma’ no tireng a hana ko sapawawa.[3] Pitooran to pikalamalam no Kolomosom i, mapalasilsil ko pinalengaw no Tipiloid to ’adihayay a tapangan a Cinom, patinako o A, B, D, C, M, U, N.[3][a] Iraay ko kato'asan a pikalamlam ato masasalilay a picomahad tini i la'ed nona tipiloid a pinalengaw, patinako han, o rayray no D a cinom, alatek o nani pikalamlam no kato'asan a A ato S a cinom.[3] Roma i, i masacipa' no tipiloid, o tatapangan ko pidemak no tonsococi, saka mapahapinang ko masamaanay a faco ato kasasilsil no cinom i kasasiroma no pinalengaw.''' Oni a tipiloid ko tatapangan i, saka masacipa' ko pinalengaw a Aegilops ato Triticum.Materek ho ko Aykilopo to adihay a kato'asan a faco, '''makafot ko pedoh no edid i ka'ikesayan to sapifolesak i palapalaan. Nikawrira, malaswad to konini a faco no Triticineae i pipalomaan no tamdaw. Masasiromaay to ko diploid a lengaw no nian a tosaay a loma'an i ka'ayaw no genome. Nikawrira, pakayni i allopolyploidization a pidemak, o masiromaay a lengaw no Aegilops (tinako sa o Aegilops speltoides ato Aegilops tauschii), malaheci no genome a donor to Triticum a polyploid a lengaw.''' === Lalengawan no edidan === I kaetipan no Asiya ko lalengawan no Diploid no edidan. Itini i 'ayaw no falo polo' a mang tahira i siwa polo' a mang a mihecaan, '''o pikalamalam no Tipiloid a Tiritikuman-urartu (AA) ato o rangi a Aikilopisan-sipiltoitis, i nikatongal  a malatosa no Kolomosom i, pipasadak no Tetiraloid a kipalaay a iritikuman-ticokoitis (AABB).[5]: 397 O pinalengaw no Tipiloid ko pafeliay to Sapacinom-B. Miringi to Aikilopisan-sipiltoitis konian a pinalengaw, nika malahedaw to i matini anca caay ho kakera.[5]: 432–433''' O romaay a mitekeday a Tetiraloid a pinalengaw o Tiritikuman-timofewi (AAGG), '''i 'ayaw no sepat polo' a mang a mihecaan ko sakasadak nira. O pafeliay to Sapacinom-G nira, mahecad ko miringiay a Aikilopisan-sipiltoitis, kirami caay ko aniniay a Aikilopisan-sipiltoitis a mipafeliay. Napakayni i Tiritikuman-urartu ko lalengawan no Sapacinom-A no Tiritikuman-timofewii. Kirami, o sitopilasema (kiloropilas) nira i, nani miringiay a Aikilopisan-sipiltoitis ko tatapangan.[5]: 449''' Itini i 'ayaw no cecay a mang a mihecaan i Feritayl-Keresen a pala ko pikalamalam no  nipalomaan a Tiritikuman-ticokoman ato Aikilopisan-tawsiy (DD). '''Malaheci to Hekisapiloid a Tiritikuman-edid (AABBDD). O Hekisapiloid a Tiritikuman-sukofisiki (AAAmAmGG) i, o Tiritikuman-monokokoman (AmAm) ato Tiritikuman-timofewi ko nikalamlamay to sapawawa a malatosa. Caay kaadihay ko nipalomaan tona pinalengaw itini i etip no Cociya.[5]: 499 ''' Caay ko kato'asan no Tiritikuman-edid ko Tiritikuman-sipilta. '''O sa'ayaway a Hekisapiloid a pinalengaw i, tala'etip i Oropa a mikalamlam to nipalumaan a Tiritikuman-ticokoman,'''{{stub}} [[Faylo:Vehnäpelto 6.jpg|thumb|[[Faylo:'edid.ogg|縮圖]]Edid|left|400px]] [[Kasasiwasiw:Siwkulang 'Amis]] b36eqzyx1hwrk5mnt5ryn808r3jawnm 49350 49349 2026-06-08T12:17:16Z Haratal 3361 49350 wikitext text/x-wiki O edid hananay i, o polong no ngangan no nani ''Triticum'' a pinalengaw. '''O cecayay a mihecaan a molengaw anca malakowit to mihecaan ko lengaw, o tadamanay a kakaenen no tamtamdaw i hekal. O kasasiroma no edid (''Triticum'') i, matatodong ko nikapikilac to tosaay ko kasasilsil, sepatay ko kasasilsil, ato enemay ko kasasilsil a pinalengaw. Itini i kalkalay a edid (''Triticum aestivum'') ato atekayay a faco a edid ko saadihayay a nipalomaan[2].''' === Likis === tatapang O tatapangan no edid (''Triticum'') i, '''miso'edac to polong a kafafalifalic no likisi no edid. O kapolongan no loma'an no edid (''Triticeae'') i, o no parod no riri'an(Pooideae), o mawakay ho a pinalengaw. Itini i ’ayaw no tosa patek lima so'ot a mang a mihecaan no ''Miocene'' a sici, masacepa’ nani romaay a silsil no parod no riri'an a malamasasiroma a masadak[3]. O tatapangan no tato'asan i, nani safaw tosa a kasasilsil no parod no riri'an (''Pooideae''), pakayni i sepat a nikalidiya no sentoromer, cecay a nikaketon ato tosa a nikalidiya no telomer, malaheci to ko kacidekan a pitoay a kasasilsil no kapolongan no loma'an no edid[3].''' O laloma'an no kapolongan no edid (''Triticeae'') i, '''o sarakatay a masacipa' ko tosaay a cipa'an, o Horoteneay a cipa' ato edid(Tiritisineay) a cipa'.[3] I laloma' no cipa' no Horotene i, ira ko siwaay a loma'an, mihaop to Horoteuman, Histirikisan ato Leimusan ato masamaanay a loma'an no edid. Itini a sakalahadan no pinalengaw i, kakaya’ ko 'orip nangra, roma i saheto o pakayniay i romaay a hana ko sapawawa. I laloma' no cipa' no Tiritisine i, ira ko siwaay a loma'an, mihaop to Tiritikuman, Aikilopisan, Sekalean, ato Akoropironan, ato masamaanay a loma'an no edid. Itini a sakalahadan no pinalengaw i, o cecayay a mihecaan anca o kakaya'ay ko 'orip nangra, saheto o pakayniay i laloma' no tireng a hana ko sapawawa.[3] Itini i 'ayaw no cecay patek lima so'ot a mang taha cecay patek a mang a mihecaan ko nika masacipa' no kapolongan no edid a malatosa.[3]''' Mitoor to nika kakahad i sota' ato pinangan no saka‘orip i, '''masasilsil haca ko tatapangan no edid a malatosa, O kasasilsil no Arikitik ato Temeperat i, itini i pasi’amisan no cikiw i pala’ no kasi’enawan ato kadihedawan ko nika ma’orip nangra. Kakaya’ ko 'orip nangra, saheto o pakayniay i siromaay a hana ko sapawawa. Itini i pedoh no edid i, masadak ko tosa anca tolo a cengo, o Elimusan ato Leimusan ko sakacipinang.[3] O kasasilsil no Metiteranean ato Senterar Asiya i, itini i kakedalay ato masoemetay a makedalay a pala, nani pala no Metiteranean tahira i Senterar Asiya ko nika ma’orip nangra. O cecayay a mihecaan ko ’orip nangra; roma i, saheto o pakayniay i laloma’ no tireng a hana ko sapawawa. Itini i pedoh no edid i, saheto o cecayay aca a cengo a masadak, o Tiritikuman, Aikilopisan, ato Sekalean a loma'an ko sakacipinang.[3]''' Itini i mihecaan no Piliyosin (i ’ayaw no lima so'ot ato tolo polo' a mang tahira i cecay so'ot ato falo polo' a mang a mihecaan) i, '''kalamkam a masacipa' ko pinalengaw no Tipiloid no kasasilsil no Metiteranean ato Senterar Asiya. Itiya, masaromi'ad ko i pala’ no Metiteranean, o ma'icangay fa'edetay i kasiherangan, o masoemetay kadihekoay i kasienawan. Onian ko sapifalic no romi'ad to pinalengaw, pasayra i cecayay a mihecaan ko 'orip ato pakayniay i laloma’ no tireng a hana ko sapawawa.[3] Pitooran to pikalamalam no Kolomosom i, mapalasilsil ko pinalengaw no Tipiloid to ’adihayay a tapangan a Cinom, patinako o A, B, D, C, M, U, N.[3][a] Iraay ko kato'asan a pikalamlam ato masasalilay a picomahad tini i la'ed nona tipiloid a pinalengaw, patinako han, o rayray no D a cinom, alatek o nani pikalamlam no kato'asan a A ato S a cinom.[3] Roma i, i masacipa' no tipiloid, o tatapangan ko pidemak no tonsococi, saka mapahapinang ko masamaanay a faco ato kasasilsil no cinom i kasasiroma no pinalengaw.''' Oni a tipiloid ko tatapangan i, saka masacipa' ko pinalengaw a Aegilops ato Triticum.Materek ho ko Aykilopo to adihay a kato'asan a faco, '''makafot ko pedoh no edid i ka'ikesayan to sapifolesak i palapalaan. Nikawrira, malaswad to konini a faco no Triticineae i pipalomaan no tamdaw. Masasiromaay to ko diploid a lengaw no nian a tosaay a loma'an i ka'ayaw no genome. Nikawrira, pakayni i allopolyploidization a pidemak, o masiromaay a lengaw no Aegilops (tinako sa o Aegilops speltoides ato Aegilops tauschii), malaheci no genome a donor to Triticum a polyploid a lengaw.''' === Lalengawan no edidan === I kaetipan no Asiya ko lalengawan no Diploid no edidan. Itini i 'ayaw no falo polo' a mang tahira i siwa polo' a mang a mihecaan, '''o pikalamalam no Tipiloid a Tiritikuman-urartu (AA) ato o rangi a Aikilopisan-sipiltoitis, i nikatongal  a malatosa no Kolomosom i, pipasadak no Tetiraloid a kipalaay a iritikuman-ticokoitis (AABB).[5]: 397 O pinalengaw no Tipiloid ko pafeliay to Sapacinom-B. Miringi to Aikilopisan-sipiltoitis konian a pinalengaw, nika malahedaw to i matini anca caay ho kakera.[5]: 432–433''' O romaay a mitekeday a Tetiraloid a pinalengaw o Tiritikuman-timofewi (AAGG), '''i 'ayaw no sepat polo' a mang a mihecaan ko sakasadak nira. O pafeliay to Sapacinom-G nira, mahecad ko miringiay a Aikilopisan-sipiltoitis, kirami caay ko aniniay a Aikilopisan-sipiltoitis a mipafeliay. Napakayni i Tiritikuman-urartu ko lalengawan no Sapacinom-A no Tiritikuman-timofewii. Kirami, o sitopilasema (kiloropilas) nira i, nani miringiay a Aikilopisan-sipiltoitis ko tatapangan.[5]: 449''' Itini i 'ayaw no cecay a mang a mihecaan i Feritayl-Keresen a pala ko pikalamalam no  nipalomaan a Tiritikuman-ticokoman ato Aikilopisan-tawsiy (DD). '''Malaheci to Hekisapiloid a Tiritikuman-edid (AABBDD). O Hekisapiloid a Tiritikuman-sukofisiki (AAAmAmGG) i, o Tiritikuman-monokokoman (AmAm) ato Tiritikuman-timofewi ko nikalamlamay to sapawawa a malatosa. Caay kaadihay ko nipalomaan tona pinalengaw itini i etip no Cociya.[5]: 499 ''' Caay ko kato'asan no Tiritikuman-edid ko Tiritikuman-sipilta. '''O sa'ayaway a Hekisapiloid a pinalengaw i, tala'etip i Oropa a mikalamlam to nipalumaan a Tiritikuman-ticokoman, saka malaheci to Tiritikuman-sipilta. O wina nira i,'''{{stub}} [[Faylo:Vehnäpelto 6.jpg|thumb|[[Faylo:'edid.ogg|縮圖]]Edid|left|400px]] [[Kasasiwasiw:Siwkulang 'Amis]] f44mlxvsgeivdzpip7d09yg32m172y8 49351 49350 2026-06-08T12:17:31Z Haratal 3361 49351 wikitext text/x-wiki O edid hananay i, o polong no ngangan no nani ''Triticum'' a pinalengaw. '''O cecayay a mihecaan a molengaw anca malakowit to mihecaan ko lengaw, o tadamanay a kakaenen no tamtamdaw i hekal. O kasasiroma no edid (''Triticum'') i, matatodong ko nikapikilac to tosaay ko kasasilsil, sepatay ko kasasilsil, ato enemay ko kasasilsil a pinalengaw. Itini i kalkalay a edid (''Triticum aestivum'') ato atekayay a faco a edid ko saadihayay a nipalomaan[2].''' === Likis === tatapang O tatapangan no edid (''Triticum'') i, '''miso'edac to polong a kafafalifalic no likisi no edid. O kapolongan no loma'an no edid (''Triticeae'') i, o no parod no riri'an(Pooideae), o mawakay ho a pinalengaw. Itini i ’ayaw no tosa patek lima so'ot a mang a mihecaan no ''Miocene'' a sici, masacepa’ nani romaay a silsil no parod no riri'an a malamasasiroma a masadak[3]. O tatapangan no tato'asan i, nani safaw tosa a kasasilsil no parod no riri'an (''Pooideae''), pakayni i sepat a nikalidiya no sentoromer, cecay a nikaketon ato tosa a nikalidiya no telomer, malaheci to ko kacidekan a pitoay a kasasilsil no kapolongan no loma'an no edid[3].''' O laloma'an no kapolongan no edid (''Triticeae'') i, '''o sarakatay a masacipa' ko tosaay a cipa'an, o Horoteneay a cipa' ato edid(Tiritisineay) a cipa'.[3] I laloma' no cipa' no Horotene i, ira ko siwaay a loma'an, mihaop to Horoteuman, Histirikisan ato Leimusan ato masamaanay a loma'an no edid. Itini a sakalahadan no pinalengaw i, kakaya’ ko 'orip nangra, roma i saheto o pakayniay i romaay a hana ko sapawawa. I laloma' no cipa' no Tiritisine i, ira ko siwaay a loma'an, mihaop to Tiritikuman, Aikilopisan, Sekalean, ato Akoropironan, ato masamaanay a loma'an no edid. Itini a sakalahadan no pinalengaw i, o cecayay a mihecaan anca o kakaya'ay ko 'orip nangra, saheto o pakayniay i laloma' no tireng a hana ko sapawawa.[3] Itini i 'ayaw no cecay patek lima so'ot a mang taha cecay patek a mang a mihecaan ko nika masacipa' no kapolongan no edid a malatosa.[3]''' Mitoor to nika kakahad i sota' ato pinangan no saka‘orip i, '''masasilsil haca ko tatapangan no edid a malatosa, O kasasilsil no Arikitik ato Temeperat i, itini i pasi’amisan no cikiw i pala’ no kasi’enawan ato kadihedawan ko nika ma’orip nangra. Kakaya’ ko 'orip nangra, saheto o pakayniay i siromaay a hana ko sapawawa. Itini i pedoh no edid i, masadak ko tosa anca tolo a cengo, o Elimusan ato Leimusan ko sakacipinang.[3] O kasasilsil no Metiteranean ato Senterar Asiya i, itini i kakedalay ato masoemetay a makedalay a pala, nani pala no Metiteranean tahira i Senterar Asiya ko nika ma’orip nangra. O cecayay a mihecaan ko ’orip nangra; roma i, saheto o pakayniay i laloma’ no tireng a hana ko sapawawa. Itini i pedoh no edid i, saheto o cecayay aca a cengo a masadak, o Tiritikuman, Aikilopisan, ato Sekalean a loma'an ko sakacipinang.[3]''' Itini i mihecaan no Piliyosin (i ’ayaw no lima so'ot ato tolo polo' a mang tahira i cecay so'ot ato falo polo' a mang a mihecaan) i, '''kalamkam a masacipa' ko pinalengaw no Tipiloid no kasasilsil no Metiteranean ato Senterar Asiya. Itiya, masaromi'ad ko i pala’ no Metiteranean, o ma'icangay fa'edetay i kasiherangan, o masoemetay kadihekoay i kasienawan. Onian ko sapifalic no romi'ad to pinalengaw, pasayra i cecayay a mihecaan ko 'orip ato pakayniay i laloma’ no tireng a hana ko sapawawa.[3] Pitooran to pikalamalam no Kolomosom i, mapalasilsil ko pinalengaw no Tipiloid to ’adihayay a tapangan a Cinom, patinako o A, B, D, C, M, U, N.[3][a] Iraay ko kato'asan a pikalamlam ato masasalilay a picomahad tini i la'ed nona tipiloid a pinalengaw, patinako han, o rayray no D a cinom, alatek o nani pikalamlam no kato'asan a A ato S a cinom.[3] Roma i, i masacipa' no tipiloid, o tatapangan ko pidemak no tonsococi, saka mapahapinang ko masamaanay a faco ato kasasilsil no cinom i kasasiroma no pinalengaw.''' Oni a tipiloid ko tatapangan i, saka masacipa' ko pinalengaw a Aegilops ato Triticum.Materek ho ko Aykilopo to adihay a kato'asan a faco, '''makafot ko pedoh no edid i ka'ikesayan to sapifolesak i palapalaan. Nikawrira, malaswad to konini a faco no Triticineae i pipalomaan no tamdaw. Masasiromaay to ko diploid a lengaw no nian a tosaay a loma'an i ka'ayaw no genome. Nikawrira, pakayni i allopolyploidization a pidemak, o masiromaay a lengaw no Aegilops (tinako sa o Aegilops speltoides ato Aegilops tauschii), malaheci no genome a donor to Triticum a polyploid a lengaw.''' === Lalengawan no edidan === I kaetipan no Asiya ko lalengawan no Diploid no edidan. Itini i 'ayaw no falo polo' a mang tahira i siwa polo' a mang a mihecaan, '''o pikalamalam no Tipiloid a Tiritikuman-urartu (AA) ato o rangi a Aikilopisan-sipiltoitis, i nikatongal  a malatosa no Kolomosom i, pipasadak no Tetiraloid a kipalaay a iritikuman-ticokoitis (AABB).[5]: 397 O pinalengaw no Tipiloid ko pafeliay to Sapacinom-B. Miringi to Aikilopisan-sipiltoitis konian a pinalengaw, nika malahedaw to i matini anca caay ho kakera.[5]: 432–433''' O romaay a mitekeday a Tetiraloid a pinalengaw o Tiritikuman-timofewi (AAGG), '''i 'ayaw no sepat polo' a mang a mihecaan ko sakasadak nira. O pafeliay to Sapacinom-G nira, mahecad ko miringiay a Aikilopisan-sipiltoitis, kirami caay ko aniniay a Aikilopisan-sipiltoitis a mipafeliay. Napakayni i Tiritikuman-urartu ko lalengawan no Sapacinom-A no Tiritikuman-timofewii. Kirami, o sitopilasema (kiloropilas) nira i, nani miringiay a Aikilopisan-sipiltoitis ko tatapangan.[5]: 449''' Itini i 'ayaw no cecay a mang a mihecaan i Feritayl-Keresen a pala ko pikalamalam no  nipalomaan a Tiritikuman-ticokoman ato Aikilopisan-tawsiy (DD). '''Malaheci to Hekisapiloid a Tiritikuman-edid (AABBDD). O Hekisapiloid a Tiritikuman-sukofisiki (AAAmAmGG) i, o Tiritikuman-monokokoman (AmAm) ato Tiritikuman-timofewi ko nikalamlamay to sapawawa a malatosa. Caay kaadihay ko nipalomaan tona pinalengaw itini i etip no Cociya.[5]: 499 ''' Caay ko kato'asan no Tiritikuman-edid ko Tiritikuman-sipilta. '''O sa'ayaway a Hekisapiloid a pinalengaw i, tala'etip i Oropa a mikalamlam to nipalumaan a Tiritikuman-ticokoman, saka malaheci to Tiritikuman-sipilta. O wina nira i, o nipalomaan a Tiritikuman-ticokoman,'''{{stub}} [[Faylo:Vehnäpelto 6.jpg|thumb|[[Faylo:'edid.ogg|縮圖]]Edid|left|400px]] [[Kasasiwasiw:Siwkulang 'Amis]] ix38pdnbbyxt3rnvd3kkpdc79mkv1f4 49352 49351 2026-06-08T12:17:47Z Haratal 3361 49352 wikitext text/x-wiki O edid hananay i, o polong no ngangan no nani ''Triticum'' a pinalengaw. '''O cecayay a mihecaan a molengaw anca malakowit to mihecaan ko lengaw, o tadamanay a kakaenen no tamtamdaw i hekal. O kasasiroma no edid (''Triticum'') i, matatodong ko nikapikilac to tosaay ko kasasilsil, sepatay ko kasasilsil, ato enemay ko kasasilsil a pinalengaw. Itini i kalkalay a edid (''Triticum aestivum'') ato atekayay a faco a edid ko saadihayay a nipalomaan[2].''' === Likis === tatapang O tatapangan no edid (''Triticum'') i, '''miso'edac to polong a kafafalifalic no likisi no edid. O kapolongan no loma'an no edid (''Triticeae'') i, o no parod no riri'an(Pooideae), o mawakay ho a pinalengaw. Itini i ’ayaw no tosa patek lima so'ot a mang a mihecaan no ''Miocene'' a sici, masacepa’ nani romaay a silsil no parod no riri'an a malamasasiroma a masadak[3]. O tatapangan no tato'asan i, nani safaw tosa a kasasilsil no parod no riri'an (''Pooideae''), pakayni i sepat a nikalidiya no sentoromer, cecay a nikaketon ato tosa a nikalidiya no telomer, malaheci to ko kacidekan a pitoay a kasasilsil no kapolongan no loma'an no edid[3].''' O laloma'an no kapolongan no edid (''Triticeae'') i, '''o sarakatay a masacipa' ko tosaay a cipa'an, o Horoteneay a cipa' ato edid(Tiritisineay) a cipa'.[3] I laloma' no cipa' no Horotene i, ira ko siwaay a loma'an, mihaop to Horoteuman, Histirikisan ato Leimusan ato masamaanay a loma'an no edid. Itini a sakalahadan no pinalengaw i, kakaya’ ko 'orip nangra, roma i saheto o pakayniay i romaay a hana ko sapawawa. I laloma' no cipa' no Tiritisine i, ira ko siwaay a loma'an, mihaop to Tiritikuman, Aikilopisan, Sekalean, ato Akoropironan, ato masamaanay a loma'an no edid. Itini a sakalahadan no pinalengaw i, o cecayay a mihecaan anca o kakaya'ay ko 'orip nangra, saheto o pakayniay i laloma' no tireng a hana ko sapawawa.[3] Itini i 'ayaw no cecay patek lima so'ot a mang taha cecay patek a mang a mihecaan ko nika masacipa' no kapolongan no edid a malatosa.[3]''' Mitoor to nika kakahad i sota' ato pinangan no saka‘orip i, '''masasilsil haca ko tatapangan no edid a malatosa, O kasasilsil no Arikitik ato Temeperat i, itini i pasi’amisan no cikiw i pala’ no kasi’enawan ato kadihedawan ko nika ma’orip nangra. Kakaya’ ko 'orip nangra, saheto o pakayniay i siromaay a hana ko sapawawa. Itini i pedoh no edid i, masadak ko tosa anca tolo a cengo, o Elimusan ato Leimusan ko sakacipinang.[3] O kasasilsil no Metiteranean ato Senterar Asiya i, itini i kakedalay ato masoemetay a makedalay a pala, nani pala no Metiteranean tahira i Senterar Asiya ko nika ma’orip nangra. O cecayay a mihecaan ko ’orip nangra; roma i, saheto o pakayniay i laloma’ no tireng a hana ko sapawawa. Itini i pedoh no edid i, saheto o cecayay aca a cengo a masadak, o Tiritikuman, Aikilopisan, ato Sekalean a loma'an ko sakacipinang.[3]''' Itini i mihecaan no Piliyosin (i ’ayaw no lima so'ot ato tolo polo' a mang tahira i cecay so'ot ato falo polo' a mang a mihecaan) i, '''kalamkam a masacipa' ko pinalengaw no Tipiloid no kasasilsil no Metiteranean ato Senterar Asiya. Itiya, masaromi'ad ko i pala’ no Metiteranean, o ma'icangay fa'edetay i kasiherangan, o masoemetay kadihekoay i kasienawan. Onian ko sapifalic no romi'ad to pinalengaw, pasayra i cecayay a mihecaan ko 'orip ato pakayniay i laloma’ no tireng a hana ko sapawawa.[3] Pitooran to pikalamalam no Kolomosom i, mapalasilsil ko pinalengaw no Tipiloid to ’adihayay a tapangan a Cinom, patinako o A, B, D, C, M, U, N.[3][a] Iraay ko kato'asan a pikalamlam ato masasalilay a picomahad tini i la'ed nona tipiloid a pinalengaw, patinako han, o rayray no D a cinom, alatek o nani pikalamlam no kato'asan a A ato S a cinom.[3] Roma i, i masacipa' no tipiloid, o tatapangan ko pidemak no tonsococi, saka mapahapinang ko masamaanay a faco ato kasasilsil no cinom i kasasiroma no pinalengaw.''' Oni a tipiloid ko tatapangan i, saka masacipa' ko pinalengaw a Aegilops ato Triticum.Materek ho ko Aykilopo to adihay a kato'asan a faco, '''makafot ko pedoh no edid i ka'ikesayan to sapifolesak i palapalaan. Nikawrira, malaswad to konini a faco no Triticineae i pipalomaan no tamdaw. Masasiromaay to ko diploid a lengaw no nian a tosaay a loma'an i ka'ayaw no genome. Nikawrira, pakayni i allopolyploidization a pidemak, o masiromaay a lengaw no Aegilops (tinako sa o Aegilops speltoides ato Aegilops tauschii), malaheci no genome a donor to Triticum a polyploid a lengaw.''' === Lalengawan no edidan === I kaetipan no Asiya ko lalengawan no Diploid no edidan. Itini i 'ayaw no falo polo' a mang tahira i siwa polo' a mang a mihecaan, '''o pikalamalam no Tipiloid a Tiritikuman-urartu (AA) ato o rangi a Aikilopisan-sipiltoitis, i nikatongal  a malatosa no Kolomosom i, pipasadak no Tetiraloid a kipalaay a iritikuman-ticokoitis (AABB).[5]: 397 O pinalengaw no Tipiloid ko pafeliay to Sapacinom-B. Miringi to Aikilopisan-sipiltoitis konian a pinalengaw, nika malahedaw to i matini anca caay ho kakera.[5]: 432–433''' O romaay a mitekeday a Tetiraloid a pinalengaw o Tiritikuman-timofewi (AAGG), '''i 'ayaw no sepat polo' a mang a mihecaan ko sakasadak nira. O pafeliay to Sapacinom-G nira, mahecad ko miringiay a Aikilopisan-sipiltoitis, kirami caay ko aniniay a Aikilopisan-sipiltoitis a mipafeliay. Napakayni i Tiritikuman-urartu ko lalengawan no Sapacinom-A no Tiritikuman-timofewii. Kirami, o sitopilasema (kiloropilas) nira i, nani miringiay a Aikilopisan-sipiltoitis ko tatapangan.[5]: 449''' Itini i 'ayaw no cecay a mang a mihecaan i Feritayl-Keresen a pala ko pikalamalam no  nipalomaan a Tiritikuman-ticokoman ato Aikilopisan-tawsiy (DD). '''Malaheci to Hekisapiloid a Tiritikuman-edid (AABBDD). O Hekisapiloid a Tiritikuman-sukofisiki (AAAmAmGG) i, o Tiritikuman-monokokoman (AmAm) ato Tiritikuman-timofewi ko nikalamlamay to sapawawa a malatosa. Caay kaadihay ko nipalomaan tona pinalengaw itini i etip no Cociya.[5]: 499 ''' Caay ko kato'asan no Tiritikuman-edid ko Tiritikuman-sipilta. '''O sa'ayaway a Hekisapiloid a pinalengaw i, tala'etip i Oropa a mikalamlam to nipalumaan a Tiritikuman-ticokoman, saka malaheci to Tiritikuman-sipilta. O wina nira i, o nipalomaan a Tiritikuman-ticokoman, o wama nira i, o sa'ayaway a Hekisapiloid a Tiritikuman.'''{{stub}} [[Faylo:Vehnäpelto 6.jpg|thumb|[[Faylo:'edid.ogg|縮圖]]Edid|left|400px]] [[Kasasiwasiw:Siwkulang 'Amis]] tbgtfkp4irgkvl3h57k471h7ershnxk 49353 49352 2026-06-08T12:18:01Z Haratal 3361 49353 wikitext text/x-wiki O edid hananay i, o polong no ngangan no nani ''Triticum'' a pinalengaw. '''O cecayay a mihecaan a molengaw anca malakowit to mihecaan ko lengaw, o tadamanay a kakaenen no tamtamdaw i hekal. O kasasiroma no edid (''Triticum'') i, matatodong ko nikapikilac to tosaay ko kasasilsil, sepatay ko kasasilsil, ato enemay ko kasasilsil a pinalengaw. Itini i kalkalay a edid (''Triticum aestivum'') ato atekayay a faco a edid ko saadihayay a nipalomaan[2].''' === Likis === tatapang O tatapangan no edid (''Triticum'') i, '''miso'edac to polong a kafafalifalic no likisi no edid. O kapolongan no loma'an no edid (''Triticeae'') i, o no parod no riri'an(Pooideae), o mawakay ho a pinalengaw. Itini i ’ayaw no tosa patek lima so'ot a mang a mihecaan no ''Miocene'' a sici, masacepa’ nani romaay a silsil no parod no riri'an a malamasasiroma a masadak[3]. O tatapangan no tato'asan i, nani safaw tosa a kasasilsil no parod no riri'an (''Pooideae''), pakayni i sepat a nikalidiya no sentoromer, cecay a nikaketon ato tosa a nikalidiya no telomer, malaheci to ko kacidekan a pitoay a kasasilsil no kapolongan no loma'an no edid[3].''' O laloma'an no kapolongan no edid (''Triticeae'') i, '''o sarakatay a masacipa' ko tosaay a cipa'an, o Horoteneay a cipa' ato edid(Tiritisineay) a cipa'.[3] I laloma' no cipa' no Horotene i, ira ko siwaay a loma'an, mihaop to Horoteuman, Histirikisan ato Leimusan ato masamaanay a loma'an no edid. Itini a sakalahadan no pinalengaw i, kakaya’ ko 'orip nangra, roma i saheto o pakayniay i romaay a hana ko sapawawa. I laloma' no cipa' no Tiritisine i, ira ko siwaay a loma'an, mihaop to Tiritikuman, Aikilopisan, Sekalean, ato Akoropironan, ato masamaanay a loma'an no edid. Itini a sakalahadan no pinalengaw i, o cecayay a mihecaan anca o kakaya'ay ko 'orip nangra, saheto o pakayniay i laloma' no tireng a hana ko sapawawa.[3] Itini i 'ayaw no cecay patek lima so'ot a mang taha cecay patek a mang a mihecaan ko nika masacipa' no kapolongan no edid a malatosa.[3]''' Mitoor to nika kakahad i sota' ato pinangan no saka‘orip i, '''masasilsil haca ko tatapangan no edid a malatosa, O kasasilsil no Arikitik ato Temeperat i, itini i pasi’amisan no cikiw i pala’ no kasi’enawan ato kadihedawan ko nika ma’orip nangra. Kakaya’ ko 'orip nangra, saheto o pakayniay i siromaay a hana ko sapawawa. Itini i pedoh no edid i, masadak ko tosa anca tolo a cengo, o Elimusan ato Leimusan ko sakacipinang.[3] O kasasilsil no Metiteranean ato Senterar Asiya i, itini i kakedalay ato masoemetay a makedalay a pala, nani pala no Metiteranean tahira i Senterar Asiya ko nika ma’orip nangra. O cecayay a mihecaan ko ’orip nangra; roma i, saheto o pakayniay i laloma’ no tireng a hana ko sapawawa. Itini i pedoh no edid i, saheto o cecayay aca a cengo a masadak, o Tiritikuman, Aikilopisan, ato Sekalean a loma'an ko sakacipinang.[3]''' Itini i mihecaan no Piliyosin (i ’ayaw no lima so'ot ato tolo polo' a mang tahira i cecay so'ot ato falo polo' a mang a mihecaan) i, '''kalamkam a masacipa' ko pinalengaw no Tipiloid no kasasilsil no Metiteranean ato Senterar Asiya. Itiya, masaromi'ad ko i pala’ no Metiteranean, o ma'icangay fa'edetay i kasiherangan, o masoemetay kadihekoay i kasienawan. Onian ko sapifalic no romi'ad to pinalengaw, pasayra i cecayay a mihecaan ko 'orip ato pakayniay i laloma’ no tireng a hana ko sapawawa.[3] Pitooran to pikalamalam no Kolomosom i, mapalasilsil ko pinalengaw no Tipiloid to ’adihayay a tapangan a Cinom, patinako o A, B, D, C, M, U, N.[3][a] Iraay ko kato'asan a pikalamlam ato masasalilay a picomahad tini i la'ed nona tipiloid a pinalengaw, patinako han, o rayray no D a cinom, alatek o nani pikalamlam no kato'asan a A ato S a cinom.[3] Roma i, i masacipa' no tipiloid, o tatapangan ko pidemak no tonsococi, saka mapahapinang ko masamaanay a faco ato kasasilsil no cinom i kasasiroma no pinalengaw.''' Oni a tipiloid ko tatapangan i, saka masacipa' ko pinalengaw a Aegilops ato Triticum.Materek ho ko Aykilopo to adihay a kato'asan a faco, '''makafot ko pedoh no edid i ka'ikesayan to sapifolesak i palapalaan. Nikawrira, malaswad to konini a faco no Triticineae i pipalomaan no tamdaw. Masasiromaay to ko diploid a lengaw no nian a tosaay a loma'an i ka'ayaw no genome. Nikawrira, pakayni i allopolyploidization a pidemak, o masiromaay a lengaw no Aegilops (tinako sa o Aegilops speltoides ato Aegilops tauschii), malaheci no genome a donor to Triticum a polyploid a lengaw.''' === Lalengawan no edidan === I kaetipan no Asiya ko lalengawan no Diploid no edidan. Itini i 'ayaw no falo polo' a mang tahira i siwa polo' a mang a mihecaan, '''o pikalamalam no Tipiloid a Tiritikuman-urartu (AA) ato o rangi a Aikilopisan-sipiltoitis, i nikatongal  a malatosa no Kolomosom i, pipasadak no Tetiraloid a kipalaay a iritikuman-ticokoitis (AABB).[5]: 397 O pinalengaw no Tipiloid ko pafeliay to Sapacinom-B. Miringi to Aikilopisan-sipiltoitis konian a pinalengaw, nika malahedaw to i matini anca caay ho kakera.[5]: 432–433''' O romaay a mitekeday a Tetiraloid a pinalengaw o Tiritikuman-timofewi (AAGG), '''i 'ayaw no sepat polo' a mang a mihecaan ko sakasadak nira. O pafeliay to Sapacinom-G nira, mahecad ko miringiay a Aikilopisan-sipiltoitis, kirami caay ko aniniay a Aikilopisan-sipiltoitis a mipafeliay. Napakayni i Tiritikuman-urartu ko lalengawan no Sapacinom-A no Tiritikuman-timofewii. Kirami, o sitopilasema (kiloropilas) nira i, nani miringiay a Aikilopisan-sipiltoitis ko tatapangan.[5]: 449''' Itini i 'ayaw no cecay a mang a mihecaan i Feritayl-Keresen a pala ko pikalamalam no  nipalomaan a Tiritikuman-ticokoman ato Aikilopisan-tawsiy (DD). '''Malaheci to Hekisapiloid a Tiritikuman-edid (AABBDD). O Hekisapiloid a Tiritikuman-sukofisiki (AAAmAmGG) i, o Tiritikuman-monokokoman (AmAm) ato Tiritikuman-timofewi ko nikalamlamay to sapawawa a malatosa. Caay kaadihay ko nipalomaan tona pinalengaw itini i etip no Cociya.[5]: 499 ''' Caay ko kato'asan no Tiritikuman-edid ko Tiritikuman-sipilta. '''O sa'ayaway a Hekisapiloid a pinalengaw i, tala'etip i Oropa a mikalamlam to nipalumaan a Tiritikuman-ticokoman, saka malaheci to Tiritikuman-sipilta. O wina nira i, o nipalomaan a Tiritikuman-ticokoman, o wama nira i, o sa'ayaway a Hekisapiloid a Tiritikuman. O sakacipinang no sapacinom no kiloropilas ko sapatatodong to sasowalen.[7]'''{{stub}} [[Faylo:Vehnäpelto 6.jpg|thumb|[[Faylo:'edid.ogg|縮圖]]Edid|left|400px]] [[Kasasiwasiw:Siwkulang 'Amis]] nb3fn2wkmcf3pqkddnxc31apwo0qdyy 49354 49353 2026-06-08T12:50:07Z Haratal 3361 49354 wikitext text/x-wiki O edid hananay i, o polong no ngangan i ''Triticum'' a pinalengaw. '''O cecayay a mihecaan a molengaw anca malakowit to mihecaan ko lengaw, o tadamanay a kakaenen no tamtamdaw i hekal. O kasasiroma no edid (''Triticum'') i, matatodong ko nikapikilac to tosaay ko kasasilsil, sepatay ko kasasilsil, ato enemay ko kasasilsil a pinalengaw. Itini i kalkalay a edid (''Triticum aestivum'') ato atekayay a faco a edid ko saadihayay a nipalomaan[2].''' === Likis === tatapang O tatapangan no edid (''Triticum'') i, '''miso'edac to polong a kafafalifalic no likisi no edid. O kapolongan no loma'an no edid (''Triticeae'') i, o no parod no riri'an(Pooideae), o mawakay ho a pinalengaw. Itini i ’ayaw no tosa patek lima so'ot a mang a mihecaan no ''Miocene'' a sici, masacepa’ nani romaay a silsil no parod no riri'an a malamasasiroma a masadak[3]. O tatapangan no tato'asan i, nani safaw tosa a kasasilsil no parod no riri'an (''Pooideae''), pakayni i sepat a nikalidiya no sentoromer, cecay a nikaketon ato tosa a nikalidiya no telomer, malaheci to ko kacidekan a pitoay a kasasilsil no kapolongan no loma'an no edid[3].''' O laloma'an no kapolongan no edid (''Triticeae'') i, '''o sarakatay a masacipa' ko tosaay a cipa'an, o Horoteneay a cipa' ato edid(Tiritisineay) a cipa'.[3] I laloma' no cipa' no Horotene i, ira ko siwaay a loma'an, mihaop to Horoteuman, Histirikisan ato Leimusan ato masamaanay a loma'an no edid. Itini a sakalahadan no pinalengaw i, kakaya’ ko 'orip nangra, roma i saheto o pakayniay i romaay a hana ko sapawawa. I laloma' no cipa' no Tiritisine i, ira ko siwaay a loma'an, mihaop to Tiritikuman, Aikilopisan, Sekalean, ato Akoropironan, ato masamaanay a loma'an no edid. Itini a sakalahadan no pinalengaw i, o cecayay a mihecaan anca o kakaya'ay ko 'orip nangra, saheto o pakayniay i laloma' no tireng a hana ko sapawawa.[3] Itini i 'ayaw no cecay patek lima so'ot a mang taha cecay patek a mang a mihecaan ko nika masacipa' no kapolongan no edid a malatosa.[3]''' Mitoor to nika kakahad i sota' ato pinangan no saka‘orip i, '''masasilsil haca ko tatapangan no edid a malatosa, O kasasilsil no Arikitik ato Temeperat i, itini i pasi’amisan no cikiw i pala’ no kasi’enawan ato kadihedawan ko nika ma’orip nangra. Kakaya’ ko 'orip nangra, saheto o pakayniay i siromaay a hana ko sapawawa. Itini i pedoh no edid i, masadak ko tosa anca tolo a cengo, o Elimusan ato Leimusan ko sakacipinang.[3] O kasasilsil no Metiteranean ato Senterar Asiya i, itini i kakedalay ato masoemetay a makedalay a pala, nani pala no Metiteranean tahira i Senterar Asiya ko nika ma’orip nangra. O cecayay a mihecaan ko ’orip nangra; roma i, saheto o pakayniay i laloma’ no tireng a hana ko sapawawa. Itini i pedoh no edid i, saheto o cecayay aca a cengo a masadak, o Tiritikuman, Aikilopisan, ato Sekalean a loma'an ko sakacipinang.[3]''' Itini i mihecaan no Piliyosin (i ’ayaw no lima so'ot ato tolo polo' a mang tahira i cecay so'ot ato falo polo' a mang a mihecaan) i, '''kalamkam a masacipa' ko pinalengaw no Tipiloid no kasasilsil no Metiteranean ato Senterar Asiya. Itiya, masaromi'ad ko i pala’ no Metiteranean, o ma'icangay fa'edetay i kasiherangan, o masoemetay kadihekoay i kasienawan. Onian ko sapifalic no romi'ad to pinalengaw, pasayra i cecayay a mihecaan ko 'orip ato pakayniay i laloma’ no tireng a hana ko sapawawa.[3] Pitooran to pikalamalam no Kolomosom i, mapalasilsil ko pinalengaw no Tipiloid to ’adihayay a tapangan a Cinom, patinako o A, B, D, C, M, U, N.[3][a] Iraay ko kato'asan a pikalamlam ato masasalilay a picomahad tini i la'ed nona tipiloid a pinalengaw, patinako han, o rayray no D a cinom, alatek o nani pikalamlam no kato'asan a A ato S a cinom.[3] Roma i, i masacipa' no tipiloid, o tatapangan ko pidemak no tonsococi, saka mapahapinang ko masamaanay a faco ato kasasilsil no cinom i kasasiroma no pinalengaw.''' Oni a tipiloid ko tatapangan i, saka masacipa' ko pinalengaw a Aegilops ato Triticum.Materek ho ko Aykilopo to adihay a kato'asan a faco, '''makafot ko pedoh no edid i ka'ikesayan to sapifolesak i palapalaan. Nikawrira, malaswad to konini a faco no Triticineae i pipalomaan no tamdaw. Masasiromaay to ko diploid a lengaw no nian a tosaay a loma'an i ka'ayaw no genome. Nikawrira, pakayni i allopolyploidization a pidemak, o masiromaay a lengaw no Aegilops (tinako sa o Aegilops speltoides ato Aegilops tauschii), malaheci no genome a donor to Triticum a polyploid a lengaw.''' === Lalengawan no edidan === I kaetipan no Asiya ko lalengawan no Diploid no edidan. Itini i 'ayaw no falo polo' a mang tahira i siwa polo' a mang a mihecaan, '''o pikalamalam no Tipiloid a Tiritikuman-urartu (AA) ato o rangi a Aikilopisan-sipiltoitis, i nikatongal  a malatosa no Kolomosom i, pipasadak no Tetiraloid a kipalaay a iritikuman-ticokoitis (AABB).[5]: 397 O pinalengaw no Tipiloid ko pafeliay to Sapacinom-B. Miringi to Aikilopisan-sipiltoitis konian a pinalengaw, nika malahedaw to i matini anca caay ho kakera.[5]: 432–433''' O romaay a mitekeday a Tetiraloid a pinalengaw o Tiritikuman-timofewi (AAGG), '''i 'ayaw no sepat polo' a mang a mihecaan ko sakasadak nira. O pafeliay to Sapacinom-G nira, mahecad ko miringiay a Aikilopisan-sipiltoitis, kirami caay ko aniniay a Aikilopisan-sipiltoitis a mipafeliay. Napakayni i Tiritikuman-urartu ko lalengawan no Sapacinom-A no Tiritikuman-timofewii. Kirami, o sitopilasema (kiloropilas) nira i, nani miringiay a Aikilopisan-sipiltoitis ko tatapangan.[5]: 449''' Itini i 'ayaw no cecay a mang a mihecaan i Feritayl-Keresen a pala ko pikalamalam no  nipalomaan a Tiritikuman-ticokoman ato Aikilopisan-tawsiy (DD). '''Malaheci to Hekisapiloid a Tiritikuman-edid (AABBDD). O Hekisapiloid a Tiritikuman-sukofisiki (AAAmAmGG) i, o Tiritikuman-monokokoman (AmAm) ato Tiritikuman-timofewi ko nikalamlamay to sapawawa a malatosa. Caay kaadihay ko nipalomaan tona pinalengaw itini i etip no Cociya.[5]: 499 ''' Caay ko kato'asan no Tiritikuman-edid ko Tiritikuman-sipilta. '''O sa'ayaway a Hekisapiloid a pinalengaw i, tala'etip i Oropa a mikalamlam to nipalumaan a Tiritikuman-ticokoman, saka malaheci to Tiritikuman-sipilta. O wina nira i, o nipalomaan a Tiritikuman-ticokoman, o wama nira i, o sa'ayaway a Hekisapiloid a Tiritikuman. O sakacipinang no sapacinom no kiloropilas ko sapatatodong to sasowalen.[7]'''{{stub}} [[Faylo:Vehnäpelto 6.jpg|thumb|[[Faylo:'edid.ogg|縮圖]]Edid|left|400px]] [[Kasasiwasiw:Siwkulang 'Amis]] pjoiwkd00agstxh40qjcaklqzxg3vb5 0 3207 49355 49271 2026-06-08T15:55:44Z Masaonikar 570 /* Rocod no ’orip (生涯) */ 49355 wikitext text/x-wiki == Howard Atwood Kelly (霍華德•愛特伍德•凱利) == Howard Atwood Kelly ising (1858 miheca 2 folad 20 romi’ad—1943 miheca 1 folad 12 romi’ad) o satadamaanay no Amilika pasofocayka a ising. O nano Amilika Baltimore, Maryland Johns Hopkins isingan a “sasepatay patirengay isingan a hakasi” (the Big Four) a cecay cingra[1]. O samapatoroday ising cingra, cingra aca ko misatekeday citodongay to kasofocan a kakak[2]. === Rocod no ’orip (生涯) === O sofoc ni Kelly itiniay i Kenton, itiraay i Pennsylvania daykako minanam to kiwiko, padoedo i 1877 miheca pakalayap to kinafana’an, 1882 miheca o isingkako. Misawad cingra itira i McGill daykako kapian isingan a matayal, tangasa i 1888-1889 miheca patiko i Pennsylvania daykako citodong to kasofocan malahakosi. Itira i Pennsylvania patireng to Kensington fafahiyan a isingan (Kensington Hospital for Women) [3]. I 1889 miheca i, 31 ko mihecaan ni Kelly itiya milayap to pitahidang no Johns Hopkins daykako, mala sarakatay no kasofocan hakasi ato Johns Hopkins isingan fafahiyan a isingan mitokaday ising. Saka malikapot to iraay no Johns Hopkins isingan “sasepatay patirengay isingan a hakasi” (the Big Four) a laloma’ayka a hakasi ci William Osler, papotalaykak hakasi ci William Stewart Hausted, ato sakiadadaaykak hakasi ci William Henry Welch malalen ko picomod tonini a isingan. Oya ci Kelly itini i Johns Hopkins isingan ira ko 30 mihecaan misateka to adihayay kasasiroma adada no kasofocan a fa’elohay sapisalof, misanga’ to adihayay fa’elohay sapikinsa a kikay, halo aniniay sapitokad no papotalay a sakadademak (sowal: sapaterep to remes, I pitokadan sapaterep to remes, ira ko kasasiromaromaan sapaterep to remes, tekedan sakiroaay sapipaterep to remes), o sowal no Inkiris “Kelly Clamp” han. === Kimad (故事) === O ’aca no cecayay takid no hacol. (一杯牛奶的帳單) === Tanengnengan pacefad (參考注釋) === 1.Baylor Health, Volume 23, Number 4, pages 377–388, 2010 網際網路檔案館的存檔，存檔日期2010-11-22. 2.Johns Hopkins Medicine:The Four Founding Professors. [2013-01-06]. （原始內容存檔於2015-03-10）. 3.Medicalarchives.jhmi.ed: Howard A. Kelly 網際網路檔案館的存檔，存檔日期2010-08-01. o6xbavxgaibl97s98l2w4elyh3abvkc 49356 49355 2026-06-08T15:56:11Z Masaonikar 570 /* Kimad (故事) */ 49356 wikitext text/x-wiki == Howard Atwood Kelly (霍華德•愛特伍德•凱利) == Howard Atwood Kelly ising (1858 miheca 2 folad 20 romi’ad—1943 miheca 1 folad 12 romi’ad) o satadamaanay no Amilika pasofocayka a ising. O nano Amilika Baltimore, Maryland Johns Hopkins isingan a “sasepatay patirengay isingan a hakasi” (the Big Four) a cecay cingra[1]. O samapatoroday ising cingra, cingra aca ko misatekeday citodongay to kasofocan a kakak[2]. === Rocod no ’orip (生涯) === O sofoc ni Kelly itiniay i Kenton, itiraay i Pennsylvania daykako minanam to kiwiko, padoedo i 1877 miheca pakalayap to kinafana’an, 1882 miheca o isingkako. Misawad cingra itira i McGill daykako kapian isingan a matayal, tangasa i 1888-1889 miheca patiko i Pennsylvania daykako citodong to kasofocan malahakosi. Itira i Pennsylvania patireng to Kensington fafahiyan a isingan (Kensington Hospital for Women) [3]. I 1889 miheca i, 31 ko mihecaan ni Kelly itiya milayap to pitahidang no Johns Hopkins daykako, mala sarakatay no kasofocan hakasi ato Johns Hopkins isingan fafahiyan a isingan mitokaday ising. Saka malikapot to iraay no Johns Hopkins isingan “sasepatay patirengay isingan a hakasi” (the Big Four) a laloma’ayka a hakasi ci William Osler, papotalaykak hakasi ci William Stewart Hausted, ato sakiadadaaykak hakasi ci William Henry Welch malalen ko picomod tonini a isingan. Oya ci Kelly itini i Johns Hopkins isingan ira ko 30 mihecaan misateka to adihayay kasasiroma adada no kasofocan a fa’elohay sapisalof, misanga’ to adihayay fa’elohay sapikinsa a kikay, halo aniniay sapitokad no papotalay a sakadademak (sowal: sapaterep to remes, I pitokadan sapaterep to remes, ira ko kasasiromaromaan sapaterep to remes, tekedan sakiroaay sapipaterep to remes), o sowal no Inkiris “Kelly Clamp” han. === Kimad (故事) === O ’aca no cecayay takid no hacol. (一杯牛奶的帳單) I 19 sician to 80 miheca, itira i Maryland to kaporangan mato pasadakay to si’enaw no romi’ad, oya 14 mihecaan ci Howard Atwood Kelly a pakarongay mico’a’ang to lietecay a fali romakat pasayra i cecay niyaro’ a lalan, oya nisariko’an ningra a korah safohecal sato to pifafaca’an, sakamoto sato ko caca’edongan, masadak manengneng ko mapalietecay fadangal no kamay, itiya o mikilimay cingra to sakaidahi no payso to sapitilid a misahacecacecay mirakat to kasalalan no loma’ a pa’aca to dafong a pakoyocay wawa. === Tanengnengan pacefad (參考注釋) === 1.Baylor Health, Volume 23, Number 4, pages 377–388, 2010 網際網路檔案館的存檔，存檔日期2010-11-22. 2.Johns Hopkins Medicine:The Four Founding Professors. [2013-01-06]. （原始內容存檔於2015-03-10）. 3.Medicalarchives.jhmi.ed: Howard A. Kelly 網際網路檔案館的存檔，存檔日期2010-08-01. rw6tzhcpm9y3e4t2ru3jyf4vjnfqrq6 49357 49356 2026-06-08T15:56:32Z Masaonikar 570 /* Kimad (故事) */ 49357 wikitext text/x-wiki == Howard Atwood Kelly (霍華德•愛特伍德•凱利) == Howard Atwood Kelly ising (1858 miheca 2 folad 20 romi’ad—1943 miheca 1 folad 12 romi’ad) o satadamaanay no Amilika pasofocayka a ising. O nano Amilika Baltimore, Maryland Johns Hopkins isingan a “sasepatay patirengay isingan a hakasi” (the Big Four) a cecay cingra[1]. O samapatoroday ising cingra, cingra aca ko misatekeday citodongay to kasofocan a kakak[2]. === Rocod no ’orip (生涯) === O sofoc ni Kelly itiniay i Kenton, itiraay i Pennsylvania daykako minanam to kiwiko, padoedo i 1877 miheca pakalayap to kinafana’an, 1882 miheca o isingkako. Misawad cingra itira i McGill daykako kapian isingan a matayal, tangasa i 1888-1889 miheca patiko i Pennsylvania daykako citodong to kasofocan malahakosi. Itira i Pennsylvania patireng to Kensington fafahiyan a isingan (Kensington Hospital for Women) [3]. I 1889 miheca i, 31 ko mihecaan ni Kelly itiya milayap to pitahidang no Johns Hopkins daykako, mala sarakatay no kasofocan hakasi ato Johns Hopkins isingan fafahiyan a isingan mitokaday ising. Saka malikapot to iraay no Johns Hopkins isingan “sasepatay patirengay isingan a hakasi” (the Big Four) a laloma’ayka a hakasi ci William Osler, papotalaykak hakasi ci William Stewart Hausted, ato sakiadadaaykak hakasi ci William Henry Welch malalen ko picomod tonini a isingan. Oya ci Kelly itini i Johns Hopkins isingan ira ko 30 mihecaan misateka to adihayay kasasiroma adada no kasofocan a fa’elohay sapisalof, misanga’ to adihayay fa’elohay sapikinsa a kikay, halo aniniay sapitokad no papotalay a sakadademak (sowal: sapaterep to remes, I pitokadan sapaterep to remes, ira ko kasasiromaromaan sapaterep to remes, tekedan sakiroaay sapipaterep to remes), o sowal no Inkiris “Kelly Clamp” han. === Kimad (故事) === O ’aca no cecayay takid no hacol. (一杯牛奶的帳單) I 19 sician to 80 miheca, itira i Maryland to kaporangan mato pasadakay to si’enaw no romi’ad, oya 14 mihecaan ci Howard Atwood Kelly a pakarongay mico’a’ang to lietecay a fali romakat pasayra i cecay niyaro’ a lalan, oya nisariko’an ningra a korah safohecal sato to pifafaca’an, sakamoto sato ko caca’edongan, masadak manengneng ko mapalietecay fadangal no kamay, itiya o mikilimay cingra to sakaidahi no payso to sapitilid a misahacecacecay mirakat to kasalalan no loma’ a pa’aca to dafong a pakoyocay wawa. Masaromi’ad itiya, awaay ko kinairairaan ni Howard, tongal sa ko kareteng saadada sato ko ’afala, katadangcaan o nikacahiw no tiyad matiya matodohay ko fitoka, miso’o cingra to tafold, dengan ma’elocay a fohacalay a cecayay a tangloy ko laloma’ay, o dengan a dafong no niyah ko rira, sapi’acaen to epan a caay kaedeng. === Tanengnengan pacefad (參考注釋) === 1.Baylor Health, Volume 23, Number 4, pages 377–388, 2010 網際網路檔案館的存檔，存檔日期2010-11-22. 2.Johns Hopkins Medicine:The Four Founding Professors. [2013-01-06]. （原始內容存檔於2015-03-10）. 3.Medicalarchives.jhmi.ed: Howard A. Kelly 網際網路檔案館的存檔，存檔日期2010-08-01. abp62mxrilj1qsdtg9rhv97i2t5jomx 49358 49357 2026-06-08T15:56:53Z Masaonikar 570 /* Kimad (故事) */ 49358 wikitext text/x-wiki == Howard Atwood Kelly (霍華德•愛特伍德•凱利) == Howard Atwood Kelly ising (1858 miheca 2 folad 20 romi’ad—1943 miheca 1 folad 12 romi’ad) o satadamaanay no Amilika pasofocayka a ising. O nano Amilika Baltimore, Maryland Johns Hopkins isingan a “sasepatay patirengay isingan a hakasi” (the Big Four) a cecay cingra[1]. O samapatoroday ising cingra, cingra aca ko misatekeday citodongay to kasofocan a kakak[2]. === Rocod no ’orip (生涯) === O sofoc ni Kelly itiniay i Kenton, itiraay i Pennsylvania daykako minanam to kiwiko, padoedo i 1877 miheca pakalayap to kinafana’an, 1882 miheca o isingkako. Misawad cingra itira i McGill daykako kapian isingan a matayal, tangasa i 1888-1889 miheca patiko i Pennsylvania daykako citodong to kasofocan malahakosi. Itira i Pennsylvania patireng to Kensington fafahiyan a isingan (Kensington Hospital for Women) [3]. I 1889 miheca i, 31 ko mihecaan ni Kelly itiya milayap to pitahidang no Johns Hopkins daykako, mala sarakatay no kasofocan hakasi ato Johns Hopkins isingan fafahiyan a isingan mitokaday ising. Saka malikapot to iraay no Johns Hopkins isingan “sasepatay patirengay isingan a hakasi” (the Big Four) a laloma’ayka a hakasi ci William Osler, papotalaykak hakasi ci William Stewart Hausted, ato sakiadadaaykak hakasi ci William Henry Welch malalen ko picomod tonini a isingan. Oya ci Kelly itini i Johns Hopkins isingan ira ko 30 mihecaan misateka to adihayay kasasiroma adada no kasofocan a fa’elohay sapisalof, misanga’ to adihayay fa’elohay sapikinsa a kikay, halo aniniay sapitokad no papotalay a sakadademak (sowal: sapaterep to remes, I pitokadan sapaterep to remes, ira ko kasasiromaromaan sapaterep to remes, tekedan sakiroaay sapipaterep to remes), o sowal no Inkiris “Kelly Clamp” han. === Kimad (故事) === O ’aca no cecayay takid no hacol. (一杯牛奶的帳單) I 19 sician to 80 miheca, itira i Maryland to kaporangan mato pasadakay to si’enaw no romi’ad, oya 14 mihecaan ci Howard Atwood Kelly a pakarongay mico’a’ang to lietecay a fali romakat pasayra i cecay niyaro’ a lalan, oya nisariko’an ningra a korah safohecal sato to pifafaca’an, sakamoto sato ko caca’edongan, masadak manengneng ko mapalietecay fadangal no kamay, itiya o mikilimay cingra to sakaidahi no payso to sapitilid a misahacecacecay mirakat to kasalalan no loma’ a pa’aca to dafong a pakoyocay wawa. Masaromi’ad itiya, awaay ko kinairairaan ni Howard, tongal sa ko kareteng saadada sato ko ’afala, katadangcaan o nikacahiw no tiyad matiya matodohay ko fitoka, miso’o cingra to tafold, dengan ma’elocay a fohacalay a cecayay a tangloy ko laloma’ay, o dengan a dafong no niyah ko rira, sapi’acaen to epan a caay kaedeng. Ano sakaroma a laloma’an pafeli to kakaenen takowan i, ano o pecih to no konga, sangelingelic sa ko wadis ni Howard to kakelkelan, tona kidkid o sanay ko rakat ningra toya makoracay ko ’a’ayaw no loma’ i, sa’icel sa cingra mikongkong to fawahan noya loma’, sakaira koya fangcalay nengnengen a fafahiyan ko mifawahay to fawahan, ira ko mameliay ko mata to langdaway damsayay nengnengen, itiya, o masako’engelay tari’ang a faloco’ tlifahal sa masetol matiya o malenoay riyar ko pica’efas ci Howardan, o nano mingitangitay to kakaenen ko sowal kafit a i takolaw, sakahengang sato ko pising a mangodo mifalic to sasowalen: “Faiaw, micara kiso, mangalai to nanom kako, ira ko nanom haw?” === Tanengnengan pacefad (參考注釋) === 1.Baylor Health, Volume 23, Number 4, pages 377–388, 2010 網際網路檔案館的存檔，存檔日期2010-11-22. 2.Johns Hopkins Medicine:The Four Founding Professors. [2013-01-06]. （原始內容存檔於2015-03-10）. 3.Medicalarchives.jhmi.ed: Howard A. Kelly 網際網路檔案館的存檔，存檔日期2010-08-01. 9l7wpt1u7kq0pof1bb8417butlynjxl 49359 49358 2026-06-08T15:57:16Z Masaonikar 570 /* Kimad (故事) */ 49359 wikitext text/x-wiki == Howard Atwood Kelly (霍華德•愛特伍德•凱利) == Howard Atwood Kelly ising (1858 miheca 2 folad 20 romi’ad—1943 miheca 1 folad 12 romi’ad) o satadamaanay no Amilika pasofocayka a ising. O nano Amilika Baltimore, Maryland Johns Hopkins isingan a “sasepatay patirengay isingan a hakasi” (the Big Four) a cecay cingra[1]. O samapatoroday ising cingra, cingra aca ko misatekeday citodongay to kasofocan a kakak[2]. === Rocod no ’orip (生涯) === O sofoc ni Kelly itiniay i Kenton, itiraay i Pennsylvania daykako minanam to kiwiko, padoedo i 1877 miheca pakalayap to kinafana’an, 1882 miheca o isingkako. Misawad cingra itira i McGill daykako kapian isingan a matayal, tangasa i 1888-1889 miheca patiko i Pennsylvania daykako citodong to kasofocan malahakosi. Itira i Pennsylvania patireng to Kensington fafahiyan a isingan (Kensington Hospital for Women) [3]. I 1889 miheca i, 31 ko mihecaan ni Kelly itiya milayap to pitahidang no Johns Hopkins daykako, mala sarakatay no kasofocan hakasi ato Johns Hopkins isingan fafahiyan a isingan mitokaday ising. Saka malikapot to iraay no Johns Hopkins isingan “sasepatay patirengay isingan a hakasi” (the Big Four) a laloma’ayka a hakasi ci William Osler, papotalaykak hakasi ci William Stewart Hausted, ato sakiadadaaykak hakasi ci William Henry Welch malalen ko picomod tonini a isingan. Oya ci Kelly itini i Johns Hopkins isingan ira ko 30 mihecaan misateka to adihayay kasasiroma adada no kasofocan a fa’elohay sapisalof, misanga’ to adihayay fa’elohay sapikinsa a kikay, halo aniniay sapitokad no papotalay a sakadademak (sowal: sapaterep to remes, I pitokadan sapaterep to remes, ira ko kasasiromaromaan sapaterep to remes, tekedan sakiroaay sapipaterep to remes), o sowal no Inkiris “Kelly Clamp” han. === Kimad (故事) === O ’aca no cecayay takid no hacol. (一杯牛奶的帳單) I 19 sician to 80 miheca, itira i Maryland to kaporangan mato pasadakay to si’enaw no romi’ad, oya 14 mihecaan ci Howard Atwood Kelly a pakarongay mico’a’ang to lietecay a fali romakat pasayra i cecay niyaro’ a lalan, oya nisariko’an ningra a korah safohecal sato to pifafaca’an, sakamoto sato ko caca’edongan, masadak manengneng ko mapalietecay fadangal no kamay, itiya o mikilimay cingra to sakaidahi no payso to sapitilid a misahacecacecay mirakat to kasalalan no loma’ a pa’aca to dafong a pakoyocay wawa. Masaromi’ad itiya, awaay ko kinairairaan ni Howard, tongal sa ko kareteng saadada sato ko ’afala, katadangcaan o nikacahiw no tiyad matiya matodohay ko fitoka, miso’o cingra to tafold, dengan ma’elocay a fohacalay a cecayay a tangloy ko laloma’ay, o dengan a dafong no niyah ko rira, sapi’acaen to epan a caay kaedeng. Ano sakaroma a laloma’an pafeli to kakaenen takowan i, ano o pecih to no konga, sangelingelic sa ko wadis ni Howard to kakelkelan, tona kidkid o sanay ko rakat ningra toya makoracay ko ’a’ayaw no loma’ i, sa’icel sa cingra mikongkong to fawahan noya loma’, sakaira koya fangcalay nengnengen a fafahiyan ko mifawahay to fawahan, ira ko mameliay ko mata to langdaway damsayay nengnengen, itiya, o masako’engelay tari’ang a faloco’ tlifahal sa masetol matiya o malenoay riyar ko pica’efas ci Howardan, o nano mingitangitay to kakaenen ko sowal kafit a i takolaw, sakahengang sato ko pising a mangodo mifalic to sasowalen: “Faiaw, micara kiso, mangalai to nanom kako, ira ko nanom haw?” Marepet noya fafafiyan ko masapakarongay a mafayaday ato mangelo’ay tano cohel sanay a ’ailocan, caay pasowal cingra, dengan o papitala a micomod i loma’, saan, patiko koya fafahiyan, caay ko nanom ko nialaan, o ciparoay i toto’ a matahoday a hacol, sa’enger sa ci Howard.   === Tanengnengan pacefad (參考注釋) === 1.Baylor Health, Volume 23, Number 4, pages 377–388, 2010 網際網路檔案館的存檔，存檔日期2010-11-22. 2.Johns Hopkins Medicine:The Four Founding Professors. [2013-01-06]. （原始內容存檔於2015-03-10）. 3.Medicalarchives.jhmi.ed: Howard A. Kelly 網際網路檔案館的存檔，存檔日期2010-08-01. capl5g73srt9kf0se5jgxe9ousjbngn 49360 49359 2026-06-08T15:57:38Z Masaonikar 570 /* Kimad (故事) */ 49360 wikitext text/x-wiki == Howard Atwood Kelly (霍華德•愛特伍德•凱利) == Howard Atwood Kelly ising (1858 miheca 2 folad 20 romi’ad—1943 miheca 1 folad 12 romi’ad) o satadamaanay no Amilika pasofocayka a ising. O nano Amilika Baltimore, Maryland Johns Hopkins isingan a “sasepatay patirengay isingan a hakasi” (the Big Four) a cecay cingra[1]. O samapatoroday ising cingra, cingra aca ko misatekeday citodongay to kasofocan a kakak[2]. === Rocod no ’orip (生涯) === O sofoc ni Kelly itiniay i Kenton, itiraay i Pennsylvania daykako minanam to kiwiko, padoedo i 1877 miheca pakalayap to kinafana’an, 1882 miheca o isingkako. Misawad cingra itira i McGill daykako kapian isingan a matayal, tangasa i 1888-1889 miheca patiko i Pennsylvania daykako citodong to kasofocan malahakosi. Itira i Pennsylvania patireng to Kensington fafahiyan a isingan (Kensington Hospital for Women) [3]. I 1889 miheca i, 31 ko mihecaan ni Kelly itiya milayap to pitahidang no Johns Hopkins daykako, mala sarakatay no kasofocan hakasi ato Johns Hopkins isingan fafahiyan a isingan mitokaday ising. Saka malikapot to iraay no Johns Hopkins isingan “sasepatay patirengay isingan a hakasi” (the Big Four) a laloma’ayka a hakasi ci William Osler, papotalaykak hakasi ci William Stewart Hausted, ato sakiadadaaykak hakasi ci William Henry Welch malalen ko picomod tonini a isingan. Oya ci Kelly itini i Johns Hopkins isingan ira ko 30 mihecaan misateka to adihayay kasasiroma adada no kasofocan a fa’elohay sapisalof, misanga’ to adihayay fa’elohay sapikinsa a kikay, halo aniniay sapitokad no papotalay a sakadademak (sowal: sapaterep to remes, I pitokadan sapaterep to remes, ira ko kasasiromaromaan sapaterep to remes, tekedan sakiroaay sapipaterep to remes), o sowal no Inkiris “Kelly Clamp” han. === Kimad (故事) === O ’aca no cecayay takid no hacol. (一杯牛奶的帳單) I 19 sician to 80 miheca, itira i Maryland to kaporangan mato pasadakay to si’enaw no romi’ad, oya 14 mihecaan ci Howard Atwood Kelly a pakarongay mico’a’ang to lietecay a fali romakat pasayra i cecay niyaro’ a lalan, oya nisariko’an ningra a korah safohecal sato to pifafaca’an, sakamoto sato ko caca’edongan, masadak manengneng ko mapalietecay fadangal no kamay, itiya o mikilimay cingra to sakaidahi no payso to sapitilid a misahacecacecay mirakat to kasalalan no loma’ a pa’aca to dafong a pakoyocay wawa. Masaromi’ad itiya, awaay ko kinairairaan ni Howard, tongal sa ko kareteng saadada sato ko ’afala, katadangcaan o nikacahiw no tiyad matiya matodohay ko fitoka, miso’o cingra to tafold, dengan ma’elocay a fohacalay a cecayay a tangloy ko laloma’ay, o dengan a dafong no niyah ko rira, sapi’acaen to epan a caay kaedeng. Ano sakaroma a laloma’an pafeli to kakaenen takowan i, ano o pecih to no konga, sangelingelic sa ko wadis ni Howard to kakelkelan, tona kidkid o sanay ko rakat ningra toya makoracay ko ’a’ayaw no loma’ i, sa’icel sa cingra mikongkong to fawahan noya loma’, sakaira koya fangcalay nengnengen a fafahiyan ko mifawahay to fawahan, ira ko mameliay ko mata to langdaway damsayay nengnengen, itiya, o masako’engelay tari’ang a faloco’ tlifahal sa masetol matiya o malenoay riyar ko pica’efas ci Howardan, o nano mingitangitay to kakaenen ko sowal kafit a i takolaw, sakahengang sato ko pising a mangodo mifalic to sasowalen: “Faiaw, micara kiso, mangalai to nanom kako, ira ko nanom haw?” Marepet noya fafafiyan ko masapakarongay a mafayaday ato mangelo’ay tano cohel sanay a ’ailocan, caay pasowal cingra, dengan o papitala a micomod i loma’, saan, patiko koya fafahiyan, caay ko nanom ko nialaan, o ciparoay i toto’ a matahoday a hacol, sa’enger sa ci Howard.   Itiya toya mihecaan, o tadamaanay ko hacol to sakaci’angil, mamirmir ko kamay a milayap toya takid, halahacol ko kafangsis maledef a karahekeran, saka awa to ko kangodoan, ‘ok’ok sa a mihelot toya hacol, mapadiheko to ko tatirengan, nanoya sa mato mapalikat koya mamapadeng a lamal no ’orip, maemin a makohaw i, sa’ocekoy sa to fongoh ci Howard a pasowal: “Pinaen ako ko pa’aca?” sedi sa matawa koya fafahiyan, oya tawa noya fafahiya matiya o ipapotalay a ’edil ko kataengad: “Awaay ko tadah iso i takowanan, pasifana’ ko ina ako i tamiyanan, o todong no salo’afang ko cipafeliay a kamay, caay ko kalali’acaan, orasaka damsayay caay kaci’aca.” === Tanengnengan pacefad (參考注釋) === 1.Baylor Health, Volume 23, Number 4, pages 377–388, 2010 網際網路檔案館的存檔，存檔日期2010-11-22. 2.Johns Hopkins Medicine:The Four Founding Professors. [2013-01-06]. （原始內容存檔於2015-03-10）. 3.Medicalarchives.jhmi.ed: Howard A. Kelly 網際網路檔案館的存檔，存檔日期2010-08-01. 5p11wftf6p98p08o9ih3tku338qaiza 49361 49360 2026-06-08T15:58:00Z Masaonikar 570 /* Kimad (故事) */ 49361 wikitext text/x-wiki == Howard Atwood Kelly (霍華德•愛特伍德•凱利) == Howard Atwood Kelly ising (1858 miheca 2 folad 20 romi’ad—1943 miheca 1 folad 12 romi’ad) o satadamaanay no Amilika pasofocayka a ising. O nano Amilika Baltimore, Maryland Johns Hopkins isingan a “sasepatay patirengay isingan a hakasi” (the Big Four) a cecay cingra[1]. O samapatoroday ising cingra, cingra aca ko misatekeday citodongay to kasofocan a kakak[2]. === Rocod no ’orip (生涯) === O sofoc ni Kelly itiniay i Kenton, itiraay i Pennsylvania daykako minanam to kiwiko, padoedo i 1877 miheca pakalayap to kinafana’an, 1882 miheca o isingkako. Misawad cingra itira i McGill daykako kapian isingan a matayal, tangasa i 1888-1889 miheca patiko i Pennsylvania daykako citodong to kasofocan malahakosi. Itira i Pennsylvania patireng to Kensington fafahiyan a isingan (Kensington Hospital for Women) [3]. I 1889 miheca i, 31 ko mihecaan ni Kelly itiya milayap to pitahidang no Johns Hopkins daykako, mala sarakatay no kasofocan hakasi ato Johns Hopkins isingan fafahiyan a isingan mitokaday ising. Saka malikapot to iraay no Johns Hopkins isingan “sasepatay patirengay isingan a hakasi” (the Big Four) a laloma’ayka a hakasi ci William Osler, papotalaykak hakasi ci William Stewart Hausted, ato sakiadadaaykak hakasi ci William Henry Welch malalen ko picomod tonini a isingan. Oya ci Kelly itini i Johns Hopkins isingan ira ko 30 mihecaan misateka to adihayay kasasiroma adada no kasofocan a fa’elohay sapisalof, misanga’ to adihayay fa’elohay sapikinsa a kikay, halo aniniay sapitokad no papotalay a sakadademak (sowal: sapaterep to remes, I pitokadan sapaterep to remes, ira ko kasasiromaromaan sapaterep to remes, tekedan sakiroaay sapipaterep to remes), o sowal no Inkiris “Kelly Clamp” han. === Kimad (故事) === O ’aca no cecayay takid no hacol. (一杯牛奶的帳單) I 19 sician to 80 miheca, itira i Maryland to kaporangan mato pasadakay to si’enaw no romi’ad, oya 14 mihecaan ci Howard Atwood Kelly a pakarongay mico’a’ang to lietecay a fali romakat pasayra i cecay niyaro’ a lalan, oya nisariko’an ningra a korah safohecal sato to pifafaca’an, sakamoto sato ko caca’edongan, masadak manengneng ko mapalietecay fadangal no kamay, itiya o mikilimay cingra to sakaidahi no payso to sapitilid a misahacecacecay mirakat to kasalalan no loma’ a pa’aca to dafong a pakoyocay wawa. Masaromi’ad itiya, awaay ko kinairairaan ni Howard, tongal sa ko kareteng saadada sato ko ’afala, katadangcaan o nikacahiw no tiyad matiya matodohay ko fitoka, miso’o cingra to tafold, dengan ma’elocay a fohacalay a cecayay a tangloy ko laloma’ay, o dengan a dafong no niyah ko rira, sapi’acaen to epan a caay kaedeng. Ano sakaroma a laloma’an pafeli to kakaenen takowan i, ano o pecih to no konga, sangelingelic sa ko wadis ni Howard to kakelkelan, tona kidkid o sanay ko rakat ningra toya makoracay ko ’a’ayaw no loma’ i, sa’icel sa cingra mikongkong to fawahan noya loma’, sakaira koya fangcalay nengnengen a fafahiyan ko mifawahay to fawahan, ira ko mameliay ko mata to langdaway damsayay nengnengen, itiya, o masako’engelay tari’ang a faloco’ tlifahal sa masetol matiya o malenoay riyar ko pica’efas ci Howardan, o nano mingitangitay to kakaenen ko sowal kafit a i takolaw, sakahengang sato ko pising a mangodo mifalic to sasowalen: “Faiaw, micara kiso, mangalai to nanom kako, ira ko nanom haw?” Marepet noya fafafiyan ko masapakarongay a mafayaday ato mangelo’ay tano cohel sanay a ’ailocan, caay pasowal cingra, dengan o papitala a micomod i loma’, saan, patiko koya fafahiyan, caay ko nanom ko nialaan, o ciparoay i toto’ a matahoday a hacol, sa’enger sa ci Howard.   Itiya toya mihecaan, o tadamaanay ko hacol to sakaci’angil, mamirmir ko kamay a milayap toya takid, halahacol ko kafangsis maledef a karahekeran, saka awa to ko kangodoan, ‘ok’ok sa a mihelot toya hacol, mapadiheko to ko tatirengan, nanoya sa mato mapalikat koya mamapadeng a lamal no ’orip, maemin a makohaw i, sa’ocekoy sa to fongoh ci Howard a pasowal: “Pinaen ako ko pa’aca?” sedi sa matawa koya fafahiyan, oya tawa noya fafahiya matiya o ipapotalay a ’edil ko kataengad: “Awaay ko tadah iso i takowanan, pasifana’ ko ina ako i tamiyanan, o todong no salo’afang ko cipafeliay a kamay, caay ko kalali’acaan, orasaka damsayay caay kaci’aca.” Mamet sato to kamay a mita’ong ci Howard a miliyas toya loma’, o ’awas noni a pakarongay caay to karting, saci’icel sato cingra, mato citari’angay ato ci’icelay ko harateng, o nano li’etecay konini a hekal, o nika ira no caayay piterek to damsayay a midama to tao, mipatokid ko faloco’ ningra, mitilid kako, misa’icel kako, padoedoen ako mirocok palanga’ayay konini a hekal.   === Tanengnengan pacefad (參考注釋) === 1.Baylor Health, Volume 23, Number 4, pages 377–388, 2010 網際網路檔案館的存檔，存檔日期2010-11-22. 2.Johns Hopkins Medicine:The Four Founding Professors. [2013-01-06]. （原始內容存檔於2015-03-10）. 3.Medicalarchives.jhmi.ed: Howard A. Kelly 網際網路檔案館的存檔，存檔日期2010-08-01. 8g0n8gw0ojvs20sbw53tvzyyw6wclp5 49362 49361 2026-06-08T15:58:21Z Masaonikar 570 /* Kimad (故事) */ 49362 wikitext text/x-wiki == Howard Atwood Kelly (霍華德•愛特伍德•凱利) == Howard Atwood Kelly ising (1858 miheca 2 folad 20 romi’ad—1943 miheca 1 folad 12 romi’ad) o satadamaanay no Amilika pasofocayka a ising. O nano Amilika Baltimore, Maryland Johns Hopkins isingan a “sasepatay patirengay isingan a hakasi” (the Big Four) a cecay cingra[1]. O samapatoroday ising cingra, cingra aca ko misatekeday citodongay to kasofocan a kakak[2]. === Rocod no ’orip (生涯) === O sofoc ni Kelly itiniay i Kenton, itiraay i Pennsylvania daykako minanam to kiwiko, padoedo i 1877 miheca pakalayap to kinafana’an, 1882 miheca o isingkako. Misawad cingra itira i McGill daykako kapian isingan a matayal, tangasa i 1888-1889 miheca patiko i Pennsylvania daykako citodong to kasofocan malahakosi. Itira i Pennsylvania patireng to Kensington fafahiyan a isingan (Kensington Hospital for Women) [3]. I 1889 miheca i, 31 ko mihecaan ni Kelly itiya milayap to pitahidang no Johns Hopkins daykako, mala sarakatay no kasofocan hakasi ato Johns Hopkins isingan fafahiyan a isingan mitokaday ising. Saka malikapot to iraay no Johns Hopkins isingan “sasepatay patirengay isingan a hakasi” (the Big Four) a laloma’ayka a hakasi ci William Osler, papotalaykak hakasi ci William Stewart Hausted, ato sakiadadaaykak hakasi ci William Henry Welch malalen ko picomod tonini a isingan. Oya ci Kelly itini i Johns Hopkins isingan ira ko 30 mihecaan misateka to adihayay kasasiroma adada no kasofocan a fa’elohay sapisalof, misanga’ to adihayay fa’elohay sapikinsa a kikay, halo aniniay sapitokad no papotalay a sakadademak (sowal: sapaterep to remes, I pitokadan sapaterep to remes, ira ko kasasiromaromaan sapaterep to remes, tekedan sakiroaay sapipaterep to remes), o sowal no Inkiris “Kelly Clamp” han. === Kimad (故事) === O ’aca no cecayay takid no hacol. (一杯牛奶的帳單) I 19 sician to 80 miheca, itira i Maryland to kaporangan mato pasadakay to si’enaw no romi’ad, oya 14 mihecaan ci Howard Atwood Kelly a pakarongay mico’a’ang to lietecay a fali romakat pasayra i cecay niyaro’ a lalan, oya nisariko’an ningra a korah safohecal sato to pifafaca’an, sakamoto sato ko caca’edongan, masadak manengneng ko mapalietecay fadangal no kamay, itiya o mikilimay cingra to sakaidahi no payso to sapitilid a misahacecacecay mirakat to kasalalan no loma’ a pa’aca to dafong a pakoyocay wawa. Masaromi’ad itiya, awaay ko kinairairaan ni Howard, tongal sa ko kareteng saadada sato ko ’afala, katadangcaan o nikacahiw no tiyad matiya matodohay ko fitoka, miso’o cingra to tafold, dengan ma’elocay a fohacalay a cecayay a tangloy ko laloma’ay, o dengan a dafong no niyah ko rira, sapi’acaen to epan a caay kaedeng. Ano sakaroma a laloma’an pafeli to kakaenen takowan i, ano o pecih to no konga, sangelingelic sa ko wadis ni Howard to kakelkelan, tona kidkid o sanay ko rakat ningra toya makoracay ko ’a’ayaw no loma’ i, sa’icel sa cingra mikongkong to fawahan noya loma’, sakaira koya fangcalay nengnengen a fafahiyan ko mifawahay to fawahan, ira ko mameliay ko mata to langdaway damsayay nengnengen, itiya, o masako’engelay tari’ang a faloco’ tlifahal sa masetol matiya o malenoay riyar ko pica’efas ci Howardan, o nano mingitangitay to kakaenen ko sowal kafit a i takolaw, sakahengang sato ko pising a mangodo mifalic to sasowalen: “Faiaw, micara kiso, mangalai to nanom kako, ira ko nanom haw?” Marepet noya fafafiyan ko masapakarongay a mafayaday ato mangelo’ay tano cohel sanay a ’ailocan, caay pasowal cingra, dengan o papitala a micomod i loma’, saan, patiko koya fafahiyan, caay ko nanom ko nialaan, o ciparoay i toto’ a matahoday a hacol, sa’enger sa ci Howard.   Itiya toya mihecaan, o tadamaanay ko hacol to sakaci’angil, mamirmir ko kamay a milayap toya takid, halahacol ko kafangsis maledef a karahekeran, saka awa to ko kangodoan, ‘ok’ok sa a mihelot toya hacol, mapadiheko to ko tatirengan, nanoya sa mato mapalikat koya mamapadeng a lamal no ’orip, maemin a makohaw i, sa’ocekoy sa to fongoh ci Howard a pasowal: “Pinaen ako ko pa’aca?” sedi sa matawa koya fafahiyan, oya tawa noya fafahiya matiya o ipapotalay a ’edil ko kataengad: “Awaay ko tadah iso i takowanan, pasifana’ ko ina ako i tamiyanan, o todong no salo’afang ko cipafeliay a kamay, caay ko kalali’acaan, orasaka damsayay caay kaci’aca.” Mamet sato to kamay a mita’ong ci Howard a miliyas toya loma’, o ’awas noni a pakarongay caay to karting, saci’icel sato cingra, mato citari’angay ato ci’icelay ko harateng, o nano li’etecay konini a hekal, o nika ira no caayay piterek to damsayay a midama to tao, mipatokid ko faloco’ ningra, mitilid kako, misa’icel kako, padoedoen ako mirocok palanga’ayay konini a hekal.   Ikor to no 20 miheca, caay ka lakisaw ko sowal ni Howard Kelly, pakayni i katadamaan no pisa’icel ato mifalicay to ’orip a faloco’, pakayni i misa’edemen a piseking to isingan, ikor sato mala o patirengay to Johns Hopkins daykako a Ikakuyin, o polong no Amilika ni haydaan tadamaanay to fafahiyan a mitokaday, o kacingangan ningra tadamaan i ikako a cassi, o pitokad ningra mapa’orip ko mamapatay to a ci’oripay tamdaw. === Tanengnengan pacefad (參考注釋) === 1.Baylor Health, Volume 23, Number 4, pages 377–388, 2010 網際網路檔案館的存檔，存檔日期2010-11-22. 2.Johns Hopkins Medicine:The Four Founding Professors. [2013-01-06]. （原始內容存檔於2015-03-10）. 3.Medicalarchives.jhmi.ed: Howard A. Kelly 網際網路檔案館的存檔，存檔日期2010-08-01. 69vrg0d55nhz172hasoshv45g3zdqlp 49363 49362 2026-06-08T15:58:42Z Masaonikar 570 /* Kimad (故事) */ 49363 wikitext text/x-wiki == Howard Atwood Kelly (霍華德•愛特伍德•凱利) == Howard Atwood Kelly ising (1858 miheca 2 folad 20 romi’ad—1943 miheca 1 folad 12 romi’ad) o satadamaanay no Amilika pasofocayka a ising. O nano Amilika Baltimore, Maryland Johns Hopkins isingan a “sasepatay patirengay isingan a hakasi” (the Big Four) a cecay cingra[1]. O samapatoroday ising cingra, cingra aca ko misatekeday citodongay to kasofocan a kakak[2]. === Rocod no ’orip (生涯) === O sofoc ni Kelly itiniay i Kenton, itiraay i Pennsylvania daykako minanam to kiwiko, padoedo i 1877 miheca pakalayap to kinafana’an, 1882 miheca o isingkako. Misawad cingra itira i McGill daykako kapian isingan a matayal, tangasa i 1888-1889 miheca patiko i Pennsylvania daykako citodong to kasofocan malahakosi. Itira i Pennsylvania patireng to Kensington fafahiyan a isingan (Kensington Hospital for Women) [3]. I 1889 miheca i, 31 ko mihecaan ni Kelly itiya milayap to pitahidang no Johns Hopkins daykako, mala sarakatay no kasofocan hakasi ato Johns Hopkins isingan fafahiyan a isingan mitokaday ising. Saka malikapot to iraay no Johns Hopkins isingan “sasepatay patirengay isingan a hakasi” (the Big Four) a laloma’ayka a hakasi ci William Osler, papotalaykak hakasi ci William Stewart Hausted, ato sakiadadaaykak hakasi ci William Henry Welch malalen ko picomod tonini a isingan. Oya ci Kelly itini i Johns Hopkins isingan ira ko 30 mihecaan misateka to adihayay kasasiroma adada no kasofocan a fa’elohay sapisalof, misanga’ to adihayay fa’elohay sapikinsa a kikay, halo aniniay sapitokad no papotalay a sakadademak (sowal: sapaterep to remes, I pitokadan sapaterep to remes, ira ko kasasiromaromaan sapaterep to remes, tekedan sakiroaay sapipaterep to remes), o sowal no Inkiris “Kelly Clamp” han. === Kimad (故事) === O ’aca no cecayay takid no hacol. (一杯牛奶的帳單) I 19 sician to 80 miheca, itira i Maryland to kaporangan mato pasadakay to si’enaw no romi’ad, oya 14 mihecaan ci Howard Atwood Kelly a pakarongay mico’a’ang to lietecay a fali romakat pasayra i cecay niyaro’ a lalan, oya nisariko’an ningra a korah safohecal sato to pifafaca’an, sakamoto sato ko caca’edongan, masadak manengneng ko mapalietecay fadangal no kamay, itiya o mikilimay cingra to sakaidahi no payso to sapitilid a misahacecacecay mirakat to kasalalan no loma’ a pa’aca to dafong a pakoyocay wawa. Masaromi’ad itiya, awaay ko kinairairaan ni Howard, tongal sa ko kareteng saadada sato ko ’afala, katadangcaan o nikacahiw no tiyad matiya matodohay ko fitoka, miso’o cingra to tafold, dengan ma’elocay a fohacalay a cecayay a tangloy ko laloma’ay, o dengan a dafong no niyah ko rira, sapi’acaen to epan a caay kaedeng. Ano sakaroma a laloma’an pafeli to kakaenen takowan i, ano o pecih to no konga, sangelingelic sa ko wadis ni Howard to kakelkelan, tona kidkid o sanay ko rakat ningra toya makoracay ko ’a’ayaw no loma’ i, sa’icel sa cingra mikongkong to fawahan noya loma’, sakaira koya fangcalay nengnengen a fafahiyan ko mifawahay to fawahan, ira ko mameliay ko mata to langdaway damsayay nengnengen, itiya, o masako’engelay tari’ang a faloco’ tlifahal sa masetol matiya o malenoay riyar ko pica’efas ci Howardan, o nano mingitangitay to kakaenen ko sowal kafit a i takolaw, sakahengang sato ko pising a mangodo mifalic to sasowalen: “Faiaw, micara kiso, mangalai to nanom kako, ira ko nanom haw?” Marepet noya fafafiyan ko masapakarongay a mafayaday ato mangelo’ay tano cohel sanay a ’ailocan, caay pasowal cingra, dengan o papitala a micomod i loma’, saan, patiko koya fafahiyan, caay ko nanom ko nialaan, o ciparoay i toto’ a matahoday a hacol, sa’enger sa ci Howard.   Itiya toya mihecaan, o tadamaanay ko hacol to sakaci’angil, mamirmir ko kamay a milayap toya takid, halahacol ko kafangsis maledef a karahekeran, saka awa to ko kangodoan, ‘ok’ok sa a mihelot toya hacol, mapadiheko to ko tatirengan, nanoya sa mato mapalikat koya mamapadeng a lamal no ’orip, maemin a makohaw i, sa’ocekoy sa to fongoh ci Howard a pasowal: “Pinaen ako ko pa’aca?” sedi sa matawa koya fafahiyan, oya tawa noya fafahiya matiya o ipapotalay a ’edil ko kataengad: “Awaay ko tadah iso i takowanan, pasifana’ ko ina ako i tamiyanan, o todong no salo’afang ko cipafeliay a kamay, caay ko kalali’acaan, orasaka damsayay caay kaci’aca.” Mamet sato to kamay a mita’ong ci Howard a miliyas toya loma’, o ’awas noni a pakarongay caay to karting, saci’icel sato cingra, mato citari’angay ato ci’icelay ko harateng, o nano li’etecay konini a hekal, o nika ira no caayay piterek to damsayay a midama to tao, mipatokid ko faloco’ ningra, mitilid kako, misa’icel kako, padoedoen ako mirocok palanga’ayay konini a hekal.   Ikor to no 20 miheca, caay ka lakisaw ko sowal ni Howard Kelly, pakayni i katadamaan no pisa’icel ato mifalicay to ’orip a faloco’, pakayni i misa’edemen a piseking to isingan, ikor sato mala o patirengay to Johns Hopkins daykako a Ikakuyin, o polong no Amilika ni haydaan tadamaanay to fafahiyan a mitokaday, o kacingangan ningra tadamaan i ikako a cassi, o pitokad ningra mapa’orip ko mamapatay to a ci’oripay tamdaw. Nikawrira, oya i maraayay a niyaro’, itiya toya mihecaan pafeliay to hacol a fafahiyan o ma’oripay to i to’emanay ko ’orip, ciadada cingra to tadancaay kalifotan no tiyad to malifawaay a piras, caay to pakafilo ko itiraay a ising, sa’inga’ing sa to fongoh, mikeroh cingraan malinah tayra i ta’angay maci a isingan, ano saka ci’oripan ho, katayra i Baltimore, dengan itira ko citadamaanay a kafahekaan a demak. === Tanengnengan pacefad (參考注釋) === 1.Baylor Health, Volume 23, Number 4, pages 377–388, 2010 網際網路檔案館的存檔，存檔日期2010-11-22. 2.Johns Hopkins Medicine:The Four Founding Professors. [2013-01-06]. （原始內容存檔於2015-03-10）. 3.Medicalarchives.jhmi.ed: Howard A. Kelly 網際網路檔案館的存檔，存檔日期2010-08-01. r724l9oep4t12rxkhqc2i3ho0gvchu6 49364 49363 2026-06-08T15:59:05Z Masaonikar 570 /* Kimad (故事) */ 49364 wikitext text/x-wiki == Howard Atwood Kelly (霍華德•愛特伍德•凱利) == Howard Atwood Kelly ising (1858 miheca 2 folad 20 romi’ad—1943 miheca 1 folad 12 romi’ad) o satadamaanay no Amilika pasofocayka a ising. O nano Amilika Baltimore, Maryland Johns Hopkins isingan a “sasepatay patirengay isingan a hakasi” (the Big Four) a cecay cingra[1]. O samapatoroday ising cingra, cingra aca ko misatekeday citodongay to kasofocan a kakak[2]. === Rocod no ’orip (生涯) === O sofoc ni Kelly itiniay i Kenton, itiraay i Pennsylvania daykako minanam to kiwiko, padoedo i 1877 miheca pakalayap to kinafana’an, 1882 miheca o isingkako. Misawad cingra itira i McGill daykako kapian isingan a matayal, tangasa i 1888-1889 miheca patiko i Pennsylvania daykako citodong to kasofocan malahakosi. Itira i Pennsylvania patireng to Kensington fafahiyan a isingan (Kensington Hospital for Women) [3]. I 1889 miheca i, 31 ko mihecaan ni Kelly itiya milayap to pitahidang no Johns Hopkins daykako, mala sarakatay no kasofocan hakasi ato Johns Hopkins isingan fafahiyan a isingan mitokaday ising. Saka malikapot to iraay no Johns Hopkins isingan “sasepatay patirengay isingan a hakasi” (the Big Four) a laloma’ayka a hakasi ci William Osler, papotalaykak hakasi ci William Stewart Hausted, ato sakiadadaaykak hakasi ci William Henry Welch malalen ko picomod tonini a isingan. Oya ci Kelly itini i Johns Hopkins isingan ira ko 30 mihecaan misateka to adihayay kasasiroma adada no kasofocan a fa’elohay sapisalof, misanga’ to adihayay fa’elohay sapikinsa a kikay, halo aniniay sapitokad no papotalay a sakadademak (sowal: sapaterep to remes, I pitokadan sapaterep to remes, ira ko kasasiromaromaan sapaterep to remes, tekedan sakiroaay sapipaterep to remes), o sowal no Inkiris “Kelly Clamp” han. === Kimad (故事) === O ’aca no cecayay takid no hacol. (一杯牛奶的帳單) I 19 sician to 80 miheca, itira i Maryland to kaporangan mato pasadakay to si’enaw no romi’ad, oya 14 mihecaan ci Howard Atwood Kelly a pakarongay mico’a’ang to lietecay a fali romakat pasayra i cecay niyaro’ a lalan, oya nisariko’an ningra a korah safohecal sato to pifafaca’an, sakamoto sato ko caca’edongan, masadak manengneng ko mapalietecay fadangal no kamay, itiya o mikilimay cingra to sakaidahi no payso to sapitilid a misahacecacecay mirakat to kasalalan no loma’ a pa’aca to dafong a pakoyocay wawa. Masaromi’ad itiya, awaay ko kinairairaan ni Howard, tongal sa ko kareteng saadada sato ko ’afala, katadangcaan o nikacahiw no tiyad matiya matodohay ko fitoka, miso’o cingra to tafold, dengan ma’elocay a fohacalay a cecayay a tangloy ko laloma’ay, o dengan a dafong no niyah ko rira, sapi’acaen to epan a caay kaedeng. Ano sakaroma a laloma’an pafeli to kakaenen takowan i, ano o pecih to no konga, sangelingelic sa ko wadis ni Howard to kakelkelan, tona kidkid o sanay ko rakat ningra toya makoracay ko ’a’ayaw no loma’ i, sa’icel sa cingra mikongkong to fawahan noya loma’, sakaira koya fangcalay nengnengen a fafahiyan ko mifawahay to fawahan, ira ko mameliay ko mata to langdaway damsayay nengnengen, itiya, o masako’engelay tari’ang a faloco’ tlifahal sa masetol matiya o malenoay riyar ko pica’efas ci Howardan, o nano mingitangitay to kakaenen ko sowal kafit a i takolaw, sakahengang sato ko pising a mangodo mifalic to sasowalen: “Faiaw, micara kiso, mangalai to nanom kako, ira ko nanom haw?” Marepet noya fafafiyan ko masapakarongay a mafayaday ato mangelo’ay tano cohel sanay a ’ailocan, caay pasowal cingra, dengan o papitala a micomod i loma’, saan, patiko koya fafahiyan, caay ko nanom ko nialaan, o ciparoay i toto’ a matahoday a hacol, sa’enger sa ci Howard.   Itiya toya mihecaan, o tadamaanay ko hacol to sakaci’angil, mamirmir ko kamay a milayap toya takid, halahacol ko kafangsis maledef a karahekeran, saka awa to ko kangodoan, ‘ok’ok sa a mihelot toya hacol, mapadiheko to ko tatirengan, nanoya sa mato mapalikat koya mamapadeng a lamal no ’orip, maemin a makohaw i, sa’ocekoy sa to fongoh ci Howard a pasowal: “Pinaen ako ko pa’aca?” sedi sa matawa koya fafahiyan, oya tawa noya fafahiya matiya o ipapotalay a ’edil ko kataengad: “Awaay ko tadah iso i takowanan, pasifana’ ko ina ako i tamiyanan, o todong no salo’afang ko cipafeliay a kamay, caay ko kalali’acaan, orasaka damsayay caay kaci’aca.” Mamet sato to kamay a mita’ong ci Howard a miliyas toya loma’, o ’awas noni a pakarongay caay to karting, saci’icel sato cingra, mato citari’angay ato ci’icelay ko harateng, o nano li’etecay konini a hekal, o nika ira no caayay piterek to damsayay a midama to tao, mipatokid ko faloco’ ningra, mitilid kako, misa’icel kako, padoedoen ako mirocok palanga’ayay konini a hekal.   Ikor to no 20 miheca, caay ka lakisaw ko sowal ni Howard Kelly, pakayni i katadamaan no pisa’icel ato mifalicay to ’orip a faloco’, pakayni i misa’edemen a piseking to isingan, ikor sato mala o patirengay to Johns Hopkins daykako a Ikakuyin, o polong no Amilika ni haydaan tadamaanay to fafahiyan a mitokaday, o kacingangan ningra tadamaan i ikako a cassi, o pitokad ningra mapa’orip ko mamapatay to a ci’oripay tamdaw. Nikawrira, oya i maraayay a niyaro’, itiya toya mihecaan pafeliay to hacol a fafahiyan o ma’oripay to i to’emanay ko ’orip, ciadada cingra to tadancaay kalifotan no tiyad to malifawaay a piras, caay to pakafilo ko itiraay a ising, sa’inga’ing sa to fongoh, mikeroh cingraan malinah tayra i ta’angay maci a isingan, ano saka ci’oripan ho, katayra i Baltimore, dengan itira ko citadamaanay a kafahekaan a demak. Tana macikeroh a mapatayra i tadamaanay kafoti’an a rawang no Johns Hopkins isingan i, makodos to ko tireng ningra, sakohecal sa ko pising to kaciadadaan ato kasemaran, caay ko kafana’en ningra, itira isingan, o mamifelih ci Howard Kelly ising to ngangan no adadaay toya romi’ad, oya tora a niyaro’ a kafana’an a ngangan padeteng sa pamotek ko nengneng ni Howard Kelly ising, kapacekokan no faloco’ ningra, oya makalimay a harateng sawad sato to ikamayay a kohi, sakalamkam sato ko rakat pasayra i kacalohan paising a rawang, pakayra i dadingo no adadaay a rawang, manengneng to ni Howard Kelly ising koya mangilosay mata’enangay kafoti’an adadaay tamdaw, talacowa nano masemsemay no adada ato mafadesay masiroma to ko tatirengan, nika oya kangdaway a mata, ano itiratira i kafadesan misapater ko mata a nengnengen, oya caayay katawal to da’oc no ’orip, oya cingra, milaha ko faloco’ ni Howard Kelly ising, oya fa’edetay a hacol no takid, mata’elifay to ko 20 mihecaan. === Tanengnengan pacefad (參考注釋) === 1.Baylor Health, Volume 23, Number 4, pages 377–388, 2010 網際網路檔案館的存檔，存檔日期2010-11-22. 2.Johns Hopkins Medicine:The Four Founding Professors. [2013-01-06]. （原始內容存檔於2015-03-10）. 3.Medicalarchives.jhmi.ed: Howard A. Kelly 網際網路檔案館的存檔，存檔日期2010-08-01. 8glx4iucz91trh5f7ika107fiztkd8x 49365 49364 2026-06-08T15:59:27Z Masaonikar 570 /* Kimad (故事) */ 49365 wikitext text/x-wiki == Howard Atwood Kelly (霍華德•愛特伍德•凱利) == Howard Atwood Kelly ising (1858 miheca 2 folad 20 romi’ad—1943 miheca 1 folad 12 romi’ad) o satadamaanay no Amilika pasofocayka a ising. O nano Amilika Baltimore, Maryland Johns Hopkins isingan a “sasepatay patirengay isingan a hakasi” (the Big Four) a cecay cingra[1]. O samapatoroday ising cingra, cingra aca ko misatekeday citodongay to kasofocan a kakak[2]. === Rocod no ’orip (生涯) === O sofoc ni Kelly itiniay i Kenton, itiraay i Pennsylvania daykako minanam to kiwiko, padoedo i 1877 miheca pakalayap to kinafana’an, 1882 miheca o isingkako. Misawad cingra itira i McGill daykako kapian isingan a matayal, tangasa i 1888-1889 miheca patiko i Pennsylvania daykako citodong to kasofocan malahakosi. Itira i Pennsylvania patireng to Kensington fafahiyan a isingan (Kensington Hospital for Women) [3]. I 1889 miheca i, 31 ko mihecaan ni Kelly itiya milayap to pitahidang no Johns Hopkins daykako, mala sarakatay no kasofocan hakasi ato Johns Hopkins isingan fafahiyan a isingan mitokaday ising. Saka malikapot to iraay no Johns Hopkins isingan “sasepatay patirengay isingan a hakasi” (the Big Four) a laloma’ayka a hakasi ci William Osler, papotalaykak hakasi ci William Stewart Hausted, ato sakiadadaaykak hakasi ci William Henry Welch malalen ko picomod tonini a isingan. Oya ci Kelly itini i Johns Hopkins isingan ira ko 30 mihecaan misateka to adihayay kasasiroma adada no kasofocan a fa’elohay sapisalof, misanga’ to adihayay fa’elohay sapikinsa a kikay, halo aniniay sapitokad no papotalay a sakadademak (sowal: sapaterep to remes, I pitokadan sapaterep to remes, ira ko kasasiromaromaan sapaterep to remes, tekedan sakiroaay sapipaterep to remes), o sowal no Inkiris “Kelly Clamp” han. === Kimad (故事) === O ’aca no cecayay takid no hacol. (一杯牛奶的帳單) I 19 sician to 80 miheca, itira i Maryland to kaporangan mato pasadakay to si’enaw no romi’ad, oya 14 mihecaan ci Howard Atwood Kelly a pakarongay mico’a’ang to lietecay a fali romakat pasayra i cecay niyaro’ a lalan, oya nisariko’an ningra a korah safohecal sato to pifafaca’an, sakamoto sato ko caca’edongan, masadak manengneng ko mapalietecay fadangal no kamay, itiya o mikilimay cingra to sakaidahi no payso to sapitilid a misahacecacecay mirakat to kasalalan no loma’ a pa’aca to dafong a pakoyocay wawa. Masaromi’ad itiya, awaay ko kinairairaan ni Howard, tongal sa ko kareteng saadada sato ko ’afala, katadangcaan o nikacahiw no tiyad matiya matodohay ko fitoka, miso’o cingra to tafold, dengan ma’elocay a fohacalay a cecayay a tangloy ko laloma’ay, o dengan a dafong no niyah ko rira, sapi’acaen to epan a caay kaedeng. Ano sakaroma a laloma’an pafeli to kakaenen takowan i, ano o pecih to no konga, sangelingelic sa ko wadis ni Howard to kakelkelan, tona kidkid o sanay ko rakat ningra toya makoracay ko ’a’ayaw no loma’ i, sa’icel sa cingra mikongkong to fawahan noya loma’, sakaira koya fangcalay nengnengen a fafahiyan ko mifawahay to fawahan, ira ko mameliay ko mata to langdaway damsayay nengnengen, itiya, o masako’engelay tari’ang a faloco’ tlifahal sa masetol matiya o malenoay riyar ko pica’efas ci Howardan, o nano mingitangitay to kakaenen ko sowal kafit a i takolaw, sakahengang sato ko pising a mangodo mifalic to sasowalen: “Faiaw, micara kiso, mangalai to nanom kako, ira ko nanom haw?” Marepet noya fafafiyan ko masapakarongay a mafayaday ato mangelo’ay tano cohel sanay a ’ailocan, caay pasowal cingra, dengan o papitala a micomod i loma’, saan, patiko koya fafahiyan, caay ko nanom ko nialaan, o ciparoay i toto’ a matahoday a hacol, sa’enger sa ci Howard.   Itiya toya mihecaan, o tadamaanay ko hacol to sakaci’angil, mamirmir ko kamay a milayap toya takid, halahacol ko kafangsis maledef a karahekeran, saka awa to ko kangodoan, ‘ok’ok sa a mihelot toya hacol, mapadiheko to ko tatirengan, nanoya sa mato mapalikat koya mamapadeng a lamal no ’orip, maemin a makohaw i, sa’ocekoy sa to fongoh ci Howard a pasowal: “Pinaen ako ko pa’aca?” sedi sa matawa koya fafahiyan, oya tawa noya fafahiya matiya o ipapotalay a ’edil ko kataengad: “Awaay ko tadah iso i takowanan, pasifana’ ko ina ako i tamiyanan, o todong no salo’afang ko cipafeliay a kamay, caay ko kalali’acaan, orasaka damsayay caay kaci’aca.” Mamet sato to kamay a mita’ong ci Howard a miliyas toya loma’, o ’awas noni a pakarongay caay to karting, saci’icel sato cingra, mato citari’angay ato ci’icelay ko harateng, o nano li’etecay konini a hekal, o nika ira no caayay piterek to damsayay a midama to tao, mipatokid ko faloco’ ningra, mitilid kako, misa’icel kako, padoedoen ako mirocok palanga’ayay konini a hekal.   Ikor to no 20 miheca, caay ka lakisaw ko sowal ni Howard Kelly, pakayni i katadamaan no pisa’icel ato mifalicay to ’orip a faloco’, pakayni i misa’edemen a piseking to isingan, ikor sato mala o patirengay to Johns Hopkins daykako a Ikakuyin, o polong no Amilika ni haydaan tadamaanay to fafahiyan a mitokaday, o kacingangan ningra tadamaan i ikako a cassi, o pitokad ningra mapa’orip ko mamapatay to a ci’oripay tamdaw. Nikawrira, oya i maraayay a niyaro’, itiya toya mihecaan pafeliay to hacol a fafahiyan o ma’oripay to i to’emanay ko ’orip, ciadada cingra to tadancaay kalifotan no tiyad to malifawaay a piras, caay to pakafilo ko itiraay a ising, sa’inga’ing sa to fongoh, mikeroh cingraan malinah tayra i ta’angay maci a isingan, ano saka ci’oripan ho, katayra i Baltimore, dengan itira ko citadamaanay a kafahekaan a demak. Tana macikeroh a mapatayra i tadamaanay kafoti’an a rawang no Johns Hopkins isingan i, makodos to ko tireng ningra, sakohecal sa ko pising to kaciadadaan ato kasemaran, caay ko kafana’en ningra, itira isingan, o mamifelih ci Howard Kelly ising to ngangan no adadaay toya romi’ad, oya tora a niyaro’ a kafana’an a ngangan padeteng sa pamotek ko nengneng ni Howard Kelly ising, kapacekokan no faloco’ ningra, oya makalimay a harateng sawad sato to ikamayay a kohi, sakalamkam sato ko rakat pasayra i kacalohan paising a rawang, pakayra i dadingo no adadaay a rawang, manengneng to ni Howard Kelly ising koya mangilosay mata’enangay kafoti’an adadaay tamdaw, talacowa nano masemsemay no adada ato mafadesay masiroma to ko tatirengan, nika oya kangdaway a mata, ano itiratira i kafadesan misapater ko mata a nengnengen, oya caayay katawal to da’oc no ’orip, oya cingra, milaha ko faloco’ ni Howard Kelly ising, oya fa’edetay a hacol no takid, mata’elifay to ko 20 mihecaan. Mapatama ko salo’afang ningra itiya, kadadoedo no pina folad, o lalood no ’orip no nia fafahiyan, ma’awid ko pisakihar ni Howard Kelly ising a misafaloco’, o cingra to ko misetekay to sapitokad a demak, misafelifelih to kasatilidan no ikko, ngalef kinapinapina a caay ka foti’ i pitokadan, maorat ko roma a kangkofo ato ising, nawiro o tadamaanay a Howard Kelly ising safaloco’ saan to caayay ka tadamaan a tamdaw ngalef o caayay pakasadak to ’aca no sapaising a fafahiyan wata ko pisafaloco’, o sapipa’oripaw ningra to adadaay, to hatiniay o midimaway cingra to kaci’edil noya kapah, manga’ay ko pitokad, mapalowad nai kapatayan ko ’orip no nia fafahiyan.   === Tanengnengan pacefad (參考注釋) === 1.Baylor Health, Volume 23, Number 4, pages 377–388, 2010 網際網路檔案館的存檔，存檔日期2010-11-22. 2.Johns Hopkins Medicine:The Four Founding Professors. [2013-01-06]. （原始內容存檔於2015-03-10）. 3.Medicalarchives.jhmi.ed: Howard A. Kelly 網際網路檔案館的存檔，存檔日期2010-08-01. rcl5ihx1l8yk8u1b3m6oxlerfr6icls 49366 49365 2026-06-08T15:59:48Z Masaonikar 570 /* Kimad (故事) */ 49366 wikitext text/x-wiki == Howard Atwood Kelly (霍華德•愛特伍德•凱利) == Howard Atwood Kelly ising (1858 miheca 2 folad 20 romi’ad—1943 miheca 1 folad 12 romi’ad) o satadamaanay no Amilika pasofocayka a ising. O nano Amilika Baltimore, Maryland Johns Hopkins isingan a “sasepatay patirengay isingan a hakasi” (the Big Four) a cecay cingra[1]. O samapatoroday ising cingra, cingra aca ko misatekeday citodongay to kasofocan a kakak[2]. === Rocod no ’orip (生涯) === O sofoc ni Kelly itiniay i Kenton, itiraay i Pennsylvania daykako minanam to kiwiko, padoedo i 1877 miheca pakalayap to kinafana’an, 1882 miheca o isingkako. Misawad cingra itira i McGill daykako kapian isingan a matayal, tangasa i 1888-1889 miheca patiko i Pennsylvania daykako citodong to kasofocan malahakosi. Itira i Pennsylvania patireng to Kensington fafahiyan a isingan (Kensington Hospital for Women) [3]. I 1889 miheca i, 31 ko mihecaan ni Kelly itiya milayap to pitahidang no Johns Hopkins daykako, mala sarakatay no kasofocan hakasi ato Johns Hopkins isingan fafahiyan a isingan mitokaday ising. Saka malikapot to iraay no Johns Hopkins isingan “sasepatay patirengay isingan a hakasi” (the Big Four) a laloma’ayka a hakasi ci William Osler, papotalaykak hakasi ci William Stewart Hausted, ato sakiadadaaykak hakasi ci William Henry Welch malalen ko picomod tonini a isingan. Oya ci Kelly itini i Johns Hopkins isingan ira ko 30 mihecaan misateka to adihayay kasasiroma adada no kasofocan a fa’elohay sapisalof, misanga’ to adihayay fa’elohay sapikinsa a kikay, halo aniniay sapitokad no papotalay a sakadademak (sowal: sapaterep to remes, I pitokadan sapaterep to remes, ira ko kasasiromaromaan sapaterep to remes, tekedan sakiroaay sapipaterep to remes), o sowal no Inkiris “Kelly Clamp” han. === Kimad (故事) === O ’aca no cecayay takid no hacol. (一杯牛奶的帳單) I 19 sician to 80 miheca, itira i Maryland to kaporangan mato pasadakay to si’enaw no romi’ad, oya 14 mihecaan ci Howard Atwood Kelly a pakarongay mico’a’ang to lietecay a fali romakat pasayra i cecay niyaro’ a lalan, oya nisariko’an ningra a korah safohecal sato to pifafaca’an, sakamoto sato ko caca’edongan, masadak manengneng ko mapalietecay fadangal no kamay, itiya o mikilimay cingra to sakaidahi no payso to sapitilid a misahacecacecay mirakat to kasalalan no loma’ a pa’aca to dafong a pakoyocay wawa. Masaromi’ad itiya, awaay ko kinairairaan ni Howard, tongal sa ko kareteng saadada sato ko ’afala, katadangcaan o nikacahiw no tiyad matiya matodohay ko fitoka, miso’o cingra to tafold, dengan ma’elocay a fohacalay a cecayay a tangloy ko laloma’ay, o dengan a dafong no niyah ko rira, sapi’acaen to epan a caay kaedeng. Ano sakaroma a laloma’an pafeli to kakaenen takowan i, ano o pecih to no konga, sangelingelic sa ko wadis ni Howard to kakelkelan, tona kidkid o sanay ko rakat ningra toya makoracay ko ’a’ayaw no loma’ i, sa’icel sa cingra mikongkong to fawahan noya loma’, sakaira koya fangcalay nengnengen a fafahiyan ko mifawahay to fawahan, ira ko mameliay ko mata to langdaway damsayay nengnengen, itiya, o masako’engelay tari’ang a faloco’ tlifahal sa masetol matiya o malenoay riyar ko pica’efas ci Howardan, o nano mingitangitay to kakaenen ko sowal kafit a i takolaw, sakahengang sato ko pising a mangodo mifalic to sasowalen: “Faiaw, micara kiso, mangalai to nanom kako, ira ko nanom haw?” Marepet noya fafafiyan ko masapakarongay a mafayaday ato mangelo’ay tano cohel sanay a ’ailocan, caay pasowal cingra, dengan o papitala a micomod i loma’, saan, patiko koya fafahiyan, caay ko nanom ko nialaan, o ciparoay i toto’ a matahoday a hacol, sa’enger sa ci Howard.   Itiya toya mihecaan, o tadamaanay ko hacol to sakaci’angil, mamirmir ko kamay a milayap toya takid, halahacol ko kafangsis maledef a karahekeran, saka awa to ko kangodoan, ‘ok’ok sa a mihelot toya hacol, mapadiheko to ko tatirengan, nanoya sa mato mapalikat koya mamapadeng a lamal no ’orip, maemin a makohaw i, sa’ocekoy sa to fongoh ci Howard a pasowal: “Pinaen ako ko pa’aca?” sedi sa matawa koya fafahiyan, oya tawa noya fafahiya matiya o ipapotalay a ’edil ko kataengad: “Awaay ko tadah iso i takowanan, pasifana’ ko ina ako i tamiyanan, o todong no salo’afang ko cipafeliay a kamay, caay ko kalali’acaan, orasaka damsayay caay kaci’aca.” Mamet sato to kamay a mita’ong ci Howard a miliyas toya loma’, o ’awas noni a pakarongay caay to karting, saci’icel sato cingra, mato citari’angay ato ci’icelay ko harateng, o nano li’etecay konini a hekal, o nika ira no caayay piterek to damsayay a midama to tao, mipatokid ko faloco’ ningra, mitilid kako, misa’icel kako, padoedoen ako mirocok palanga’ayay konini a hekal.   Ikor to no 20 miheca, caay ka lakisaw ko sowal ni Howard Kelly, pakayni i katadamaan no pisa’icel ato mifalicay to ’orip a faloco’, pakayni i misa’edemen a piseking to isingan, ikor sato mala o patirengay to Johns Hopkins daykako a Ikakuyin, o polong no Amilika ni haydaan tadamaanay to fafahiyan a mitokaday, o kacingangan ningra tadamaan i ikako a cassi, o pitokad ningra mapa’orip ko mamapatay to a ci’oripay tamdaw. Nikawrira, oya i maraayay a niyaro’, itiya toya mihecaan pafeliay to hacol a fafahiyan o ma’oripay to i to’emanay ko ’orip, ciadada cingra to tadancaay kalifotan no tiyad to malifawaay a piras, caay to pakafilo ko itiraay a ising, sa’inga’ing sa to fongoh, mikeroh cingraan malinah tayra i ta’angay maci a isingan, ano saka ci’oripan ho, katayra i Baltimore, dengan itira ko citadamaanay a kafahekaan a demak. Tana macikeroh a mapatayra i tadamaanay kafoti’an a rawang no Johns Hopkins isingan i, makodos to ko tireng ningra, sakohecal sa ko pising to kaciadadaan ato kasemaran, caay ko kafana’en ningra, itira isingan, o mamifelih ci Howard Kelly ising to ngangan no adadaay toya romi’ad, oya tora a niyaro’ a kafana’an a ngangan padeteng sa pamotek ko nengneng ni Howard Kelly ising, kapacekokan no faloco’ ningra, oya makalimay a harateng sawad sato to ikamayay a kohi, sakalamkam sato ko rakat pasayra i kacalohan paising a rawang, pakayra i dadingo no adadaay a rawang, manengneng to ni Howard Kelly ising koya mangilosay mata’enangay kafoti’an adadaay tamdaw, talacowa nano masemsemay no adada ato mafadesay masiroma to ko tatirengan, nika oya kangdaway a mata, ano itiratira i kafadesan misapater ko mata a nengnengen, oya caayay katawal to da’oc no ’orip, oya cingra, milaha ko faloco’ ni Howard Kelly ising, oya fa’edetay a hacol no takid, mata’elifay to ko 20 mihecaan. Mapatama ko salo’afang ningra itiya, kadadoedo no pina folad, o lalood no ’orip no nia fafahiyan, ma’awid ko pisakihar ni Howard Kelly ising a misafaloco’, o cingra to ko misetekay to sapitokad a demak, misafelifelih to kasatilidan no ikko, ngalef kinapinapina a caay ka foti’ i pitokadan, maorat ko roma a kangkofo ato ising, nawiro o tadamaanay a Howard Kelly ising safaloco’ saan to caayay ka tadamaan a tamdaw ngalef o caayay pakasadak to ’aca no sapaising a fafahiyan wata ko pisafaloco’, o sapipa’oripaw ningra to adadaay, to hatiniay o midimaway cingra to kaci’edil noya kapah, manga’ay ko pitokad, mapalowad nai kapatayan ko ’orip no nia fafahiyan.   Sanga’ay sanga’ay sato to romi’ami’ad ko tatirengan, roma a ta’angay ka rihanawan, masatapang to marawraw ko tangal, oya li’aca no pipaisingan, mafana’ cingra, o nano tadamaanay pipaising, ’atekakay a sapaiyo ato halafinay sadipot, o sakalapakoyoc ningra koni, latek mapa’aca ko dafong no loma’ a caay pakapatiko to li’acaan. === Tanengnengan pacefad (參考注釋) === 1.Baylor Health, Volume 23, Number 4, pages 377–388, 2010 網際網路檔案館的存檔，存檔日期2010-11-22. 2.Johns Hopkins Medicine:The Four Founding Professors. [2013-01-06]. （原始內容存檔於2015-03-10）. 3.Medicalarchives.jhmi.ed: Howard A. Kelly 網際網路檔案館的存檔，存檔日期2010-08-01. hamqqb7cmwjpyqvjy8gd766zlwe2rmu 49367 49366 2026-06-08T16:00:11Z Masaonikar 570 /* Kimad (故事) */ 49367 wikitext text/x-wiki == Howard Atwood Kelly (霍華德•愛特伍德•凱利) == Howard Atwood Kelly ising (1858 miheca 2 folad 20 romi’ad—1943 miheca 1 folad 12 romi’ad) o satadamaanay no Amilika pasofocayka a ising. O nano Amilika Baltimore, Maryland Johns Hopkins isingan a “sasepatay patirengay isingan a hakasi” (the Big Four) a cecay cingra[1]. O samapatoroday ising cingra, cingra aca ko misatekeday citodongay to kasofocan a kakak[2]. === Rocod no ’orip (生涯) === O sofoc ni Kelly itiniay i Kenton, itiraay i Pennsylvania daykako minanam to kiwiko, padoedo i 1877 miheca pakalayap to kinafana’an, 1882 miheca o isingkako. Misawad cingra itira i McGill daykako kapian isingan a matayal, tangasa i 1888-1889 miheca patiko i Pennsylvania daykako citodong to kasofocan malahakosi. Itira i Pennsylvania patireng to Kensington fafahiyan a isingan (Kensington Hospital for Women) [3]. I 1889 miheca i, 31 ko mihecaan ni Kelly itiya milayap to pitahidang no Johns Hopkins daykako, mala sarakatay no kasofocan hakasi ato Johns Hopkins isingan fafahiyan a isingan mitokaday ising. Saka malikapot to iraay no Johns Hopkins isingan “sasepatay patirengay isingan a hakasi” (the Big Four) a laloma’ayka a hakasi ci William Osler, papotalaykak hakasi ci William Stewart Hausted, ato sakiadadaaykak hakasi ci William Henry Welch malalen ko picomod tonini a isingan. Oya ci Kelly itini i Johns Hopkins isingan ira ko 30 mihecaan misateka to adihayay kasasiroma adada no kasofocan a fa’elohay sapisalof, misanga’ to adihayay fa’elohay sapikinsa a kikay, halo aniniay sapitokad no papotalay a sakadademak (sowal: sapaterep to remes, I pitokadan sapaterep to remes, ira ko kasasiromaromaan sapaterep to remes, tekedan sakiroaay sapipaterep to remes), o sowal no Inkiris “Kelly Clamp” han. === Kimad (故事) === O ’aca no cecayay takid no hacol. (一杯牛奶的帳單) I 19 sician to 80 miheca, itira i Maryland to kaporangan mato pasadakay to si’enaw no romi’ad, oya 14 mihecaan ci Howard Atwood Kelly a pakarongay mico’a’ang to lietecay a fali romakat pasayra i cecay niyaro’ a lalan, oya nisariko’an ningra a korah safohecal sato to pifafaca’an, sakamoto sato ko caca’edongan, masadak manengneng ko mapalietecay fadangal no kamay, itiya o mikilimay cingra to sakaidahi no payso to sapitilid a misahacecacecay mirakat to kasalalan no loma’ a pa’aca to dafong a pakoyocay wawa. Masaromi’ad itiya, awaay ko kinairairaan ni Howard, tongal sa ko kareteng saadada sato ko ’afala, katadangcaan o nikacahiw no tiyad matiya matodohay ko fitoka, miso’o cingra to tafold, dengan ma’elocay a fohacalay a cecayay a tangloy ko laloma’ay, o dengan a dafong no niyah ko rira, sapi’acaen to epan a caay kaedeng. Ano sakaroma a laloma’an pafeli to kakaenen takowan i, ano o pecih to no konga, sangelingelic sa ko wadis ni Howard to kakelkelan, tona kidkid o sanay ko rakat ningra toya makoracay ko ’a’ayaw no loma’ i, sa’icel sa cingra mikongkong to fawahan noya loma’, sakaira koya fangcalay nengnengen a fafahiyan ko mifawahay to fawahan, ira ko mameliay ko mata to langdaway damsayay nengnengen, itiya, o masako’engelay tari’ang a faloco’ tlifahal sa masetol matiya o malenoay riyar ko pica’efas ci Howardan, o nano mingitangitay to kakaenen ko sowal kafit a i takolaw, sakahengang sato ko pising a mangodo mifalic to sasowalen: “Faiaw, micara kiso, mangalai to nanom kako, ira ko nanom haw?” Marepet noya fafafiyan ko masapakarongay a mafayaday ato mangelo’ay tano cohel sanay a ’ailocan, caay pasowal cingra, dengan o papitala a micomod i loma’, saan, patiko koya fafahiyan, caay ko nanom ko nialaan, o ciparoay i toto’ a matahoday a hacol, sa’enger sa ci Howard.   Itiya toya mihecaan, o tadamaanay ko hacol to sakaci’angil, mamirmir ko kamay a milayap toya takid, halahacol ko kafangsis maledef a karahekeran, saka awa to ko kangodoan, ‘ok’ok sa a mihelot toya hacol, mapadiheko to ko tatirengan, nanoya sa mato mapalikat koya mamapadeng a lamal no ’orip, maemin a makohaw i, sa’ocekoy sa to fongoh ci Howard a pasowal: “Pinaen ako ko pa’aca?” sedi sa matawa koya fafahiyan, oya tawa noya fafahiya matiya o ipapotalay a ’edil ko kataengad: “Awaay ko tadah iso i takowanan, pasifana’ ko ina ako i tamiyanan, o todong no salo’afang ko cipafeliay a kamay, caay ko kalali’acaan, orasaka damsayay caay kaci’aca.” Mamet sato to kamay a mita’ong ci Howard a miliyas toya loma’, o ’awas noni a pakarongay caay to karting, saci’icel sato cingra, mato citari’angay ato ci’icelay ko harateng, o nano li’etecay konini a hekal, o nika ira no caayay piterek to damsayay a midama to tao, mipatokid ko faloco’ ningra, mitilid kako, misa’icel kako, padoedoen ako mirocok palanga’ayay konini a hekal.   Ikor to no 20 miheca, caay ka lakisaw ko sowal ni Howard Kelly, pakayni i katadamaan no pisa’icel ato mifalicay to ’orip a faloco’, pakayni i misa’edemen a piseking to isingan, ikor sato mala o patirengay to Johns Hopkins daykako a Ikakuyin, o polong no Amilika ni haydaan tadamaanay to fafahiyan a mitokaday, o kacingangan ningra tadamaan i ikako a cassi, o pitokad ningra mapa’orip ko mamapatay to a ci’oripay tamdaw. Nikawrira, oya i maraayay a niyaro’, itiya toya mihecaan pafeliay to hacol a fafahiyan o ma’oripay to i to’emanay ko ’orip, ciadada cingra to tadancaay kalifotan no tiyad to malifawaay a piras, caay to pakafilo ko itiraay a ising, sa’inga’ing sa to fongoh, mikeroh cingraan malinah tayra i ta’angay maci a isingan, ano saka ci’oripan ho, katayra i Baltimore, dengan itira ko citadamaanay a kafahekaan a demak. Tana macikeroh a mapatayra i tadamaanay kafoti’an a rawang no Johns Hopkins isingan i, makodos to ko tireng ningra, sakohecal sa ko pising to kaciadadaan ato kasemaran, caay ko kafana’en ningra, itira isingan, o mamifelih ci Howard Kelly ising to ngangan no adadaay toya romi’ad, oya tora a niyaro’ a kafana’an a ngangan padeteng sa pamotek ko nengneng ni Howard Kelly ising, kapacekokan no faloco’ ningra, oya makalimay a harateng sawad sato to ikamayay a kohi, sakalamkam sato ko rakat pasayra i kacalohan paising a rawang, pakayra i dadingo no adadaay a rawang, manengneng to ni Howard Kelly ising koya mangilosay mata’enangay kafoti’an adadaay tamdaw, talacowa nano masemsemay no adada ato mafadesay masiroma to ko tatirengan, nika oya kangdaway a mata, ano itiratira i kafadesan misapater ko mata a nengnengen, oya caayay katawal to da’oc no ’orip, oya cingra, milaha ko faloco’ ni Howard Kelly ising, oya fa’edetay a hacol no takid, mata’elifay to ko 20 mihecaan. Mapatama ko salo’afang ningra itiya, kadadoedo no pina folad, o lalood no ’orip no nia fafahiyan, ma’awid ko pisakihar ni Howard Kelly ising a misafaloco’, o cingra to ko misetekay to sapitokad a demak, misafelifelih to kasatilidan no ikko, ngalef kinapinapina a caay ka foti’ i pitokadan, maorat ko roma a kangkofo ato ising, nawiro o tadamaanay a Howard Kelly ising safaloco’ saan to caayay ka tadamaan a tamdaw ngalef o caayay pakasadak to ’aca no sapaising a fafahiyan wata ko pisafaloco’, o sapipa’oripaw ningra to adadaay, to hatiniay o midimaway cingra to kaci’edil noya kapah, manga’ay ko pitokad, mapalowad nai kapatayan ko ’orip no nia fafahiyan.   Sanga’ay sanga’ay sato to romi’ami’ad ko tatirengan, roma a ta’angay ka rihanawan, masatapang to marawraw ko tangal, oya li’aca no pipaisingan, mafana’ cingra, o nano tadamaanay pipaising, ’atekakay a sapaiyo ato halafinay sadipot, o sakalapakoyoc ningra koni, latek mapa’aca ko dafong no loma’ a caay pakapatiko to li’acaan. Maraod to ko pinokayan toya romi’ad, mapafeli no kangkofo cingra toya li’aca no pipaising, hedot sa koya fafahiyan to sasela’an, mamirmir ko kamay misadak to tilid, o cimipatalaay to cingra, o maminengneng toya kidefetay katalawan a tilid, nikawrira, oya nisadakan a li’aca a dadokap awaay ko tilid, nika itira toya fatii’an, ira ko no kamayan no tamdaw a tilid, maleponay to ko ’aca no pipaising, pakayni i ’ayaw no 20 mihecaan a cecay takid no hacol, pa’acaay ci Howard Kelly ising saan, o losa’ noya fafahiyan ko mioratay to nengneng no mata, mica’engaw minengneng cingra pasirawang no kafoti’an, o ’edil no likat i papotal no sasingaran, mato patikolay toya ciso’edaay a herek no lahok, itya to a mafana’ cingra, oya tadacahiw sanay a pakarongay awa ko kalahedaw, o pipadiheko ningra toya a mihecaan o roma a pakayraan ko sapatiyol i ’orip ningra.   === Tanengnengan pacefad (參考注釋) === 1.Baylor Health, Volume 23, Number 4, pages 377–388, 2010 網際網路檔案館的存檔，存檔日期2010-11-22. 2.Johns Hopkins Medicine:The Four Founding Professors. [2013-01-06]. （原始內容存檔於2015-03-10）. 3.Medicalarchives.jhmi.ed: Howard A. Kelly 網際網路檔案館的存檔，存檔日期2010-08-01. 1ysgdpdzrdagzeeyc9cfqmo260cxq5d 49368 49367 2026-06-08T16:00:48Z Masaonikar 570 /* Kimad (故事) */ 49368 wikitext text/x-wiki == Howard Atwood Kelly (霍華德•愛特伍德•凱利) == Howard Atwood Kelly ising (1858 miheca 2 folad 20 romi’ad—1943 miheca 1 folad 12 romi’ad) o satadamaanay no Amilika pasofocayka a ising. O nano Amilika Baltimore, Maryland Johns Hopkins isingan a “sasepatay patirengay isingan a hakasi” (the Big Four) a cecay cingra[1]. O samapatoroday ising cingra, cingra aca ko misatekeday citodongay to kasofocan a kakak[2]. === Rocod no ’orip (生涯) === O sofoc ni Kelly itiniay i Kenton, itiraay i Pennsylvania daykako minanam to kiwiko, padoedo i 1877 miheca pakalayap to kinafana’an, 1882 miheca o isingkako. Misawad cingra itira i McGill daykako kapian isingan a matayal, tangasa i 1888-1889 miheca patiko i Pennsylvania daykako citodong to kasofocan malahakosi. Itira i Pennsylvania patireng to Kensington fafahiyan a isingan (Kensington Hospital for Women) [3]. I 1889 miheca i, 31 ko mihecaan ni Kelly itiya milayap to pitahidang no Johns Hopkins daykako, mala sarakatay no kasofocan hakasi ato Johns Hopkins isingan fafahiyan a isingan mitokaday ising. Saka malikapot to iraay no Johns Hopkins isingan “sasepatay patirengay isingan a hakasi” (the Big Four) a laloma’ayka a hakasi ci William Osler, papotalaykak hakasi ci William Stewart Hausted, ato sakiadadaaykak hakasi ci William Henry Welch malalen ko picomod tonini a isingan. Oya ci Kelly itini i Johns Hopkins isingan ira ko 30 mihecaan misateka to adihayay kasasiroma adada no kasofocan a fa’elohay sapisalof, misanga’ to adihayay fa’elohay sapikinsa a kikay, halo aniniay sapitokad no papotalay a sakadademak (sowal: sapaterep to remes, I pitokadan sapaterep to remes, ira ko kasasiromaromaan sapaterep to remes, tekedan sakiroaay sapipaterep to remes), o sowal no Inkiris “Kelly Clamp” han. === Kimad (故事) === O ’aca no cecayay takid no hacol. (一杯牛奶的帳單) I 19 sician to 80 miheca, itira i Maryland to kaporangan mato pasadakay to si’enaw no romi’ad, oya 14 mihecaan ci Howard Atwood Kelly a pakarongay mico’a’ang to lietecay a fali romakat pasayra i cecay niyaro’ a lalan, oya nisariko’an ningra a korah safohecal sato to pifafaca’an, sakamoto sato ko caca’edongan, masadak manengneng ko mapalietecay fadangal no kamay, itiya o mikilimay cingra to sakaidahi no payso to sapitilid a misahacecacecay mirakat to kasalalan no loma’ a pa’aca to dafong a pakoyocay wawa. Masaromi’ad itiya, awaay ko kinairairaan ni Howard, tongal sa ko kareteng saadada sato ko ’afala, katadangcaan o nikacahiw no tiyad matiya matodohay ko fitoka, miso’o cingra to tafold, dengan ma’elocay a fohacalay a cecayay a tangloy ko laloma’ay, o dengan a dafong no niyah ko rira, sapi’acaen to epan a caay kaedeng. Ano sakaroma a laloma’an pafeli to kakaenen takowan i, ano o pecih to no konga, sangelingelic sa ko wadis ni Howard to kakelkelan, tona kidkid o sanay ko rakat ningra toya makoracay ko ’a’ayaw no loma’ i, sa’icel sa cingra mikongkong to fawahan noya loma’, sakaira koya fangcalay nengnengen a fafahiyan ko mifawahay to fawahan, ira ko mameliay ko mata to langdaway damsayay nengnengen, itiya, o masako’engelay tari’ang a faloco’ tlifahal sa masetol matiya o malenoay riyar ko pica’efas ci Howardan, o nano mingitangitay to kakaenen ko sowal kafit a i takolaw, sakahengang sato ko pising a mangodo mifalic to sasowalen: “Faiaw, micara kiso, mangalai to nanom kako, ira ko nanom haw?” Marepet noya fafafiyan ko masapakarongay a mafayaday ato mangelo’ay tano cohel sanay a ’ailocan, caay pasowal cingra, dengan o papitala a micomod i loma’, saan, patiko koya fafahiyan, caay ko nanom ko nialaan, o ciparoay i toto’ a matahoday a hacol, sa’enger sa ci Howard.   Itiya toya mihecaan, o tadamaanay ko hacol to sakaci’angil, mamirmir ko kamay a milayap toya takid, halahacol ko kafangsis maledef a karahekeran, saka awa to ko kangodoan, ‘ok’ok sa a mihelot toya hacol, mapadiheko to ko tatirengan, nanoya sa mato mapalikat koya mamapadeng a lamal no ’orip, maemin a makohaw i, sa’ocekoy sa to fongoh ci Howard a pasowal: “Pinaen ako ko pa’aca?” sedi sa matawa koya fafahiyan, oya tawa noya fafahiya matiya o ipapotalay a ’edil ko kataengad: “Awaay ko tadah iso i takowanan, pasifana’ ko ina ako i tamiyanan, o todong no salo’afang ko cipafeliay a kamay, caay ko kalali’acaan, orasaka damsayay caay kaci’aca.” Mamet sato to kamay a mita’ong ci Howard a miliyas toya loma’, o ’awas noni a pakarongay caay to karting, saci’icel sato cingra, mato citari’angay ato ci’icelay ko harateng, o nano li’etecay konini a hekal, o nika ira no caayay piterek to damsayay a midama to tao, mipatokid ko faloco’ ningra, mitilid kako, misa’icel kako, padoedoen ako mirocok palanga’ayay konini a hekal.   Ikor to no 20 miheca, caay ka lakisaw ko sowal ni Howard Kelly, pakayni i katadamaan no pisa’icel ato mifalicay to ’orip a faloco’, pakayni i misa’edemen a piseking to isingan, ikor sato mala o patirengay to Johns Hopkins daykako a Ikakuyin, o polong no Amilika ni haydaan tadamaanay to fafahiyan a mitokaday, o kacingangan ningra tadamaan i ikako a cassi, o pitokad ningra mapa’orip ko mamapatay to a ci’oripay tamdaw. Nikawrira, oya i maraayay a niyaro’, itiya toya mihecaan pafeliay to hacol a fafahiyan o ma’oripay to i to’emanay ko ’orip, ciadada cingra to tadancaay kalifotan no tiyad to malifawaay a piras, caay to pakafilo ko itiraay a ising, sa’inga’ing sa to fongoh, mikeroh cingraan malinah tayra i ta’angay maci a isingan, ano saka ci’oripan ho, katayra i Baltimore, dengan itira ko citadamaanay a kafahekaan a demak. Tana macikeroh a mapatayra i tadamaanay kafoti’an a rawang no Johns Hopkins isingan i, makodos to ko tireng ningra, sakohecal sa ko pising to kaciadadaan ato kasemaran, caay ko kafana’en ningra, itira isingan, o mamifelih ci Howard Kelly ising to ngangan no adadaay toya romi’ad, oya tora a niyaro’ a kafana’an a ngangan padeteng sa pamotek ko nengneng ni Howard Kelly ising, kapacekokan no faloco’ ningra, oya makalimay a harateng sawad sato to ikamayay a kohi, sakalamkam sato ko rakat pasayra i kacalohan paising a rawang, pakayra i dadingo no adadaay a rawang, manengneng to ni Howard Kelly ising koya mangilosay mata’enangay kafoti’an adadaay tamdaw, talacowa nano masemsemay no adada ato mafadesay masiroma to ko tatirengan, nika oya kangdaway a mata, ano itiratira i kafadesan misapater ko mata a nengnengen, oya caayay katawal to da’oc no ’orip, oya cingra, milaha ko faloco’ ni Howard Kelly ising, oya fa’edetay a hacol no takid, mata’elifay to ko 20 mihecaan. Mapatama ko salo’afang ningra itiya, kadadoedo no pina folad, o lalood no ’orip no nia fafahiyan, ma’awid ko pisakihar ni Howard Kelly ising a misafaloco’, o cingra to ko misetekay to sapitokad a demak, misafelifelih to kasatilidan no ikko, ngalef kinapinapina a caay ka foti’ i pitokadan, maorat ko roma a kangkofo ato ising, nawiro o tadamaanay a Howard Kelly ising safaloco’ saan to caayay ka tadamaan a tamdaw ngalef o caayay pakasadak to ’aca no sapaising a fafahiyan wata ko pisafaloco’, o sapipa’oripaw ningra to adadaay, to hatiniay o midimaway cingra to kaci’edil noya kapah, manga’ay ko pitokad, mapalowad nai kapatayan ko ’orip no nia fafahiyan.   Sanga’ay sanga’ay sato to romi’ami’ad ko tatirengan, roma a ta’angay ka rihanawan, masatapang to marawraw ko tangal, oya li’aca no pipaisingan, mafana’ cingra, o nano tadamaanay pipaising, ’atekakay a sapaiyo ato halafinay sadipot, o sakalapakoyoc ningra koni, latek mapa’aca ko dafong no loma’ a caay pakapatiko to li’acaan. Maraod to ko pinokayan toya romi’ad, mapafeli no kangkofo cingra toya li’aca no pipaising, hedot sa koya fafahiyan to sasela’an, mamirmir ko kamay misadak to tilid, o cimipatalaay to cingra, o maminengneng toya kidefetay katalawan a tilid, nikawrira, oya nisadakan a li’aca a dadokap awaay ko tilid, nika itira toya fatii’an, ira ko no kamayan no tamdaw a tilid, maleponay to ko ’aca no pipaising, pakayni i ’ayaw no 20 mihecaan a cecay takid no hacol, pa’acaay ci Howard Kelly ising saan, o losa’ noya fafahiyan ko mioratay to nengneng no mata, mica’engaw minengneng cingra pasirawang no kafoti’an, o ’edil no likat i papotal no sasingaran, mato patikolay toya ciso’edaay a herek no lahok, itya to a mafana’ cingra, oya tadacahiw sanay a pakarongay awa ko kalahedaw, o pipadiheko ningra toya a mihecaan o roma a pakayraan ko sapatiyol i ’orip ningra.   Caay ko patelacay konini a kimad, o so’elinay tadamaanay isingan no Amilika ci Howard Kelly ising, o da’oc no ’orip ningra tadamaanay ko pikingkiw, o nga’ayay k foloco’ ato nidemakan, o pakafana’ titaanan to so’elinay a demak, o damsay caay ko masacecayay ko pikinafalah, o satadamaanay i serayan a midipotay, o sakacicengel no malawalaway a hekal. Itini i mimingay a demak ko kadamsay pafeliay to saong i romakatay tamdaw, pafeliay to cecay kaysing a kohaw, ano eca pafeli to pakarongay tao to cecay takid no hacol, matiya o micefengay to fokeloh i fanaw, oya laing pasipapotal miliwasak milakec to ni’oripan, milakec to lotolotok, pahicera itira i kangalayan to sakahinom iso, mapaladihekoay a lahod, damsayay ko pipatalahekal i tisowanan, pasihekal ko pasadak to ciolahay, ikor itya i kafokilan iso a patiyol. === Tanengnengan pacefad (參考注釋) === 1.Baylor Health, Volume 23, Number 4, pages 377–388, 2010 網際網路檔案館的存檔，存檔日期2010-11-22. 2.Johns Hopkins Medicine:The Four Founding Professors. [2013-01-06]. （原始內容存檔於2015-03-10）. 3.Medicalarchives.jhmi.ed: Howard A. Kelly 網際網路檔案館的存檔，存檔日期2010-08-01. r18i8bhorq4nhx82rt858ifka04q1wf