Kakurut

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="ami">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>amiwiki</dbname>
    <base>https://ami.wikipedia.org/wiki/Sa%E2%80%99ayayaw_pising_no_tyin-naw</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.13</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Mitiya</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Kasi’iked</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Kasasowal</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Midemakay</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Kasasowal no midemakay</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Wikipedia a kasasowal</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Faylo</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Masasowal to faylo</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Masasowal to MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Masalipa</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Masalipaay a kasasowal</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Nipadama’</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Mipadama’ a masasowal</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kasasiwasiw</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Masasowal to kasasiwasiw</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">模組</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">模組討論</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Kakurut</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1434</id>
    <revision>
      <id>50258</id>
      <parentid>50222</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T04:27:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Haratal</username>
        <id>3361</id>
      </contributor>
      <origin>50258</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3594" sha1="8md8gghv9l46jwtqnqc0ear28n1cjnc" xml:space="preserve">kakurut （山苦瓜）

malecaday atu tananuman, u mikayatay a masarengusay ku caang, kilemel a mikucakuc. Dengay a mibuhat tu sakaen, tu su’aw, tu caledes, tu duku, tu lemawan ku kakurut. I tini i Taywan, Makala tu patekenan ku mihecaan nu nika’urip nu kakurut nu lutuk. Belung samin i matini a paluma, a mibuwah. u tapang nu sinabek nu payniyaru’. U Pangcah han tu i, makaen ku lusay nu kakurut, makaen naca ku luengelay a teluc nu caay atu papah. U langdaw nu papah mikialengel tu ni palumaan a kakurut, kilemel ku nika’ urip nu caang sisa awa:ay ku kemanay nu cirekay, saka ulahan nu tamdaw a kemaen.

== Pi’arawan to lakaw ==

*[https://zh.wikipedia.org/wiki/%E8%8B%A6%E7%93%9C 中文維基百科]
*吳雪月，2006，《臺灣新野菜主義》。臺北：天下文化。
*鄭元春，1985，《野菜一》。臺北：渡假。
*李景崇，1998，《阿美族歷史》，臺北：師大書苑。
*黄宣衞，2008，《阿美族》，臺北：三民。
*達西烏拉彎‧畢馬，2001，《臺灣的原住民 : 阿美族》，臺北：臺原。

== siwkay ==
O kakarot (''Momordica charantia'' ko ngangan) i, O Lianggua, O Banshenggua, O Laiputao, ato Jinlizhi ko roma a ngangan nira. O milaladay a pinalengaw no Huluke konini, i kala'edan no fa'edetay ato safalawfaway a palapalaan a malengaw.  O Africa ko lalengawan no kakarot. O i palaay ano eca o padeteng a paloma i, matenakay i Asia i 'ayaw no to'as, alatek i Southeast Asia a padeteng a palomaen no tamdaw. O cecay a mihecaan tahira i pinapina a mihecaan ko 'orip no milaladay a pinalengaw. Sepat tahira i lima a kong-c ko 'akawang nira. Masa'a'ayaway ko papah nira, a masapeci' to tolo tahira i pito a peci'.  O nika i cecayay a pinalengaw ko fafahiyan ato fa'inayan a hana i, i kaciherangan ko kacelakan no hana nira. Malaheci i laloodan, masari'edoc a kakaya' ko heci nira. Tahira i lima a kong-ci ko kakaya' no i palaay, o padeteng a mipalomaan i, tosa polo' tahira i lima polo' a kong-ci ko kakaya' nira. Masakalotokalotoman ko podac no heci nira, a masasimal ko podac. I nikamangta' ho i, o langdaway ko cengel no heci nira, ano marohem to i, masakalaliyaw a masapeci' ko heci. I laloma' nira i, adihay ko pa'eno nira, o nikatahepo to kahengangay a podac. Masasiroma ko kinalengaw nira. O po'eneray a heci i, tahira i falo a kong-ci ko kakaya' nira. o kakaya'ay a heci i, tahira i tosa polo' tahira i falo polo' a kong-ci ko kakaya' nira. Masasiroma ko 'angrer no kinalengaw nira. O iraay ko tata'angay a kalotoman i podac ato langdaway a cengel i, mimingay ko 'angrer nira. O kasasiroma no rayray no kinalengaw no kakarot ko sakaadihay i Yintiya ato Ciwngko. O pipikingkiw no Ciwngko (China) to 154 a kinalengaw ko nipipasasiroma to 46 a tenatenaan. Malecaday to, o cecay a nitilidan no Yintiya (India) i 2018 a mihcaan ko nipipaso'lin to tata'angay a kasasiroma no rayray i Yareytay (Subtropical) a kakarayan.

taneng to nipipalengaw

O nipipalengaw to kakarot i, i laed no 24 ato 35°C ko kafa'edet, o nikasimel no sera ko saka'orip no kakarot, ato i la'eno no 1700 a kong-ce ko sakasapalengaw. i Temperate a kakarayan i,  i nidipotan a pala. ko matatongosay apipalengaw i nidipotan a pala.  I ikor no tosa a folad no nipipaloma ko kacelakan. O nika-mata'elif no likat no cidal to 14 a toki ko sakasener no kacelakan. O nipi'ala to kangdaway a heci i matatongosay a toki ko sakapanayar no kaporawan tahira i enem a folad. O nikaporawan i, caay pitoor to romi'ad.

I 'ayaw no pipalomaan, mipatireng to 2.5 kong-ci ko takakaraw a sapipakasokayap a salil a 'otoc.
[[Kasasiwasiw:U suwal nu i amisay a Pangcah]]</text>
      <sha1>8md8gghv9l46jwtqnqc0ear28n1cjnc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>50259</id>
      <parentid>50258</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T04:27:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Haratal</username>
        <id>3361</id>
      </contributor>
      <origin>50259</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3646" sha1="tgeycqncbtmvi5vc3c24vroat9qih7m" xml:space="preserve">kakurut （山苦瓜）

malecaday atu tananuman, u mikayatay a masarengusay ku caang, kilemel a mikucakuc. Dengay a mibuhat tu sakaen, tu su’aw, tu caledes, tu duku, tu lemawan ku kakurut. I tini i Taywan, Makala tu patekenan ku mihecaan nu nika’urip nu kakurut nu lutuk. Belung samin i matini a paluma, a mibuwah. u tapang nu sinabek nu payniyaru’. U Pangcah han tu i, makaen ku lusay nu kakurut, makaen naca ku luengelay a teluc nu caay atu papah. U langdaw nu papah mikialengel tu ni palumaan a kakurut, kilemel ku nika’ urip nu caang sisa awa:ay ku kemanay nu cirekay, saka ulahan nu tamdaw a kemaen.

== Pi’arawan to lakaw ==

*[https://zh.wikipedia.org/wiki/%E8%8B%A6%E7%93%9C 中文維基百科]
*吳雪月，2006，《臺灣新野菜主義》。臺北：天下文化。
*鄭元春，1985，《野菜一》。臺北：渡假。
*李景崇，1998，《阿美族歷史》，臺北：師大書苑。
*黄宣衞，2008，《阿美族》，臺北：三民。
*達西烏拉彎‧畢馬，2001，《臺灣的原住民 : 阿美族》，臺北：臺原。

== siwkay ==
O kakarot (''Momordica charantia'' ko ngangan) i, O Lianggua, O Banshenggua, O Laiputao, ato Jinlizhi ko roma a ngangan nira. O milaladay a pinalengaw no Huluke konini, i kala'edan no fa'edetay ato safalawfaway a palapalaan a malengaw.  O Africa ko lalengawan no kakarot. O i palaay ano eca o padeteng a paloma i, matenakay i Asia i 'ayaw no to'as, alatek i Southeast Asia a padeteng a palomaen no tamdaw. O cecay a mihecaan tahira i pinapina a mihecaan ko 'orip no milaladay a pinalengaw. Sepat tahira i lima a kong-c ko 'akawang nira. Masa'a'ayaway ko papah nira, a masapeci' to tolo tahira i pito a peci'.  O nika i cecayay a pinalengaw ko fafahiyan ato fa'inayan a hana i, i kaciherangan ko kacelakan no hana nira. Malaheci i laloodan, masari'edoc a kakaya' ko heci nira. Tahira i lima a kong-ci ko kakaya' no i palaay, o padeteng a mipalomaan i, tosa polo' tahira i lima polo' a kong-ci ko kakaya' nira. Masakalotokalotoman ko podac no heci nira, a masasimal ko podac. I nikamangta' ho i, o langdaway ko cengel no heci nira, ano marohem to i, masakalaliyaw a masapeci' ko heci. I laloma' nira i, adihay ko pa'eno nira, o nikatahepo to kahengangay a podac. Masasiroma ko kinalengaw nira. O po'eneray a heci i, tahira i falo a kong-ci ko kakaya' nira. o kakaya'ay a heci i, tahira i tosa polo' tahira i falo polo' a kong-ci ko kakaya' nira. Masasiroma ko 'angrer no kinalengaw nira. O iraay ko tata'angay a kalotoman i podac ato langdaway a cengel i, mimingay ko 'angrer nira. O kasasiroma no rayray no kinalengaw no kakarot ko sakaadihay i Yintiya ato Ciwngko. O pipikingkiw no Ciwngko (China) to 154 a kinalengaw ko nipipasasiroma to 46 a tenatenaan. Malecaday to, o cecay a nitilidan no Yintiya (India) i 2018 a mihcaan ko nipipaso'lin to tata'angay a kasasiroma no rayray i Yareytay (Subtropical) a kakarayan.

taneng to nipipalengaw

O nipipalengaw to kakarot i, i laed no 24 ato 35°C ko kafa'edet, o nikasimel no sera ko saka'orip no kakarot, ato i la'eno no 1700 a kong-ce ko sakasapalengaw. i Temperate a kakarayan i,  i nidipotan a pala. ko matatongosay apipalengaw i nidipotan a pala.  I ikor no tosa a folad no nipipaloma ko kacelakan. O nika-mata'elif no likat no cidal to 14 a toki ko sakasener no kacelakan. O nipi'ala to kangdaway a heci i matatongosay a toki ko sakapanayar no kaporawan tahira i enem a folad. O nikaporawan i, caay pitoor to romi'ad.

I 'ayaw no pipalomaan, mipatireng to 2.5 kong-ci ko takakaraw a sapipakasokayap a salil a 'otoc. '''Palaeden to 50 kong-fin ko pipaloma to cecay.'''
[[Kasasiwasiw:U suwal nu i amisay a Pangcah]]</text>
      <sha1>tgeycqncbtmvi5vc3c24vroat9qih7m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>50260</id>
      <parentid>50259</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T04:28:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Haratal</username>
        <id>3361</id>
      </contributor>
      <origin>50260</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3677" sha1="7scg59krawoasd80by3misu19xytept" xml:space="preserve">kakurut （山苦瓜）

malecaday atu tananuman, u mikayatay a masarengusay ku caang, kilemel a mikucakuc. Dengay a mibuhat tu sakaen, tu su’aw, tu caledes, tu duku, tu lemawan ku kakurut. I tini i Taywan, Makala tu patekenan ku mihecaan nu nika’urip nu kakurut nu lutuk. Belung samin i matini a paluma, a mibuwah. u tapang nu sinabek nu payniyaru’. U Pangcah han tu i, makaen ku lusay nu kakurut, makaen naca ku luengelay a teluc nu caay atu papah. U langdaw nu papah mikialengel tu ni palumaan a kakurut, kilemel ku nika’ urip nu caang sisa awa:ay ku kemanay nu cirekay, saka ulahan nu tamdaw a kemaen.

== Pi’arawan to lakaw ==

*[https://zh.wikipedia.org/wiki/%E8%8B%A6%E7%93%9C 中文維基百科]
*吳雪月，2006，《臺灣新野菜主義》。臺北：天下文化。
*鄭元春，1985，《野菜一》。臺北：渡假。
*李景崇，1998，《阿美族歷史》，臺北：師大書苑。
*黄宣衞，2008，《阿美族》，臺北：三民。
*達西烏拉彎‧畢馬，2001，《臺灣的原住民 : 阿美族》，臺北：臺原。

== siwkay ==
O kakarot (''Momordica charantia'' ko ngangan) i, O Lianggua, O Banshenggua, O Laiputao, ato Jinlizhi ko roma a ngangan nira. O milaladay a pinalengaw no Huluke konini, i kala'edan no fa'edetay ato safalawfaway a palapalaan a malengaw.  O Africa ko lalengawan no kakarot. O i palaay ano eca o padeteng a paloma i, matenakay i Asia i 'ayaw no to'as, alatek i Southeast Asia a padeteng a palomaen no tamdaw. O cecay a mihecaan tahira i pinapina a mihecaan ko 'orip no milaladay a pinalengaw. Sepat tahira i lima a kong-c ko 'akawang nira. Masa'a'ayaway ko papah nira, a masapeci' to tolo tahira i pito a peci'.  O nika i cecayay a pinalengaw ko fafahiyan ato fa'inayan a hana i, i kaciherangan ko kacelakan no hana nira. Malaheci i laloodan, masari'edoc a kakaya' ko heci nira. Tahira i lima a kong-ci ko kakaya' no i palaay, o padeteng a mipalomaan i, tosa polo' tahira i lima polo' a kong-ci ko kakaya' nira. Masakalotokalotoman ko podac no heci nira, a masasimal ko podac. I nikamangta' ho i, o langdaway ko cengel no heci nira, ano marohem to i, masakalaliyaw a masapeci' ko heci. I laloma' nira i, adihay ko pa'eno nira, o nikatahepo to kahengangay a podac. Masasiroma ko kinalengaw nira. O po'eneray a heci i, tahira i falo a kong-ci ko kakaya' nira. o kakaya'ay a heci i, tahira i tosa polo' tahira i falo polo' a kong-ci ko kakaya' nira. Masasiroma ko 'angrer no kinalengaw nira. O iraay ko tata'angay a kalotoman i podac ato langdaway a cengel i, mimingay ko 'angrer nira. O kasasiroma no rayray no kinalengaw no kakarot ko sakaadihay i Yintiya ato Ciwngko. O pipikingkiw no Ciwngko (China) to 154 a kinalengaw ko nipipasasiroma to 46 a tenatenaan. Malecaday to, o cecay a nitilidan no Yintiya (India) i 2018 a mihcaan ko nipipaso'lin to tata'angay a kasasiroma no rayray i Yareytay (Subtropical) a kakarayan.

taneng to nipipalengaw

O nipipalengaw to kakarot i, i laed no 24 ato 35°C ko kafa'edet, o nikasimel no sera ko saka'orip no kakarot, ato i la'eno no 1700 a kong-ce ko sakasapalengaw. i Temperate a kakarayan i,  i nidipotan a pala. ko matatongosay apipalengaw i nidipotan a pala.  I ikor no tosa a folad no nipipaloma ko kacelakan. O nika-mata'elif no likat no cidal to 14 a toki ko sakasener no kacelakan. O nipi'ala to kangdaway a heci i matatongosay a toki ko sakapanayar no kaporawan tahira i enem a folad. O nikaporawan i, caay pitoor to romi'ad.

I 'ayaw no pipalomaan, mipatireng to 2.5 kong-ci ko takakaraw a sapipakasokayap a salil a 'otoc. '''Palaeden to 50 kong-fin ko pipaloma to cecay. tahafen ko sota' a pakasoemet.'''
[[Kasasiwasiw:U suwal nu i amisay a Pangcah]]</text>
      <sha1>7scg59krawoasd80by3misu19xytept</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>50261</id>
      <parentid>50260</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T04:28:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Haratal</username>
        <id>3361</id>
      </contributor>
      <origin>50261</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3758" sha1="2a38ien00dfs6qgnut6x3twhn80qkg5" xml:space="preserve">kakurut （山苦瓜）

malecaday atu tananuman, u mikayatay a masarengusay ku caang, kilemel a mikucakuc. Dengay a mibuhat tu sakaen, tu su’aw, tu caledes, tu duku, tu lemawan ku kakurut. I tini i Taywan, Makala tu patekenan ku mihecaan nu nika’urip nu kakurut nu lutuk. Belung samin i matini a paluma, a mibuwah. u tapang nu sinabek nu payniyaru’. U Pangcah han tu i, makaen ku lusay nu kakurut, makaen naca ku luengelay a teluc nu caay atu papah. U langdaw nu papah mikialengel tu ni palumaan a kakurut, kilemel ku nika’ urip nu caang sisa awa:ay ku kemanay nu cirekay, saka ulahan nu tamdaw a kemaen.

== Pi’arawan to lakaw ==

*[https://zh.wikipedia.org/wiki/%E8%8B%A6%E7%93%9C 中文維基百科]
*吳雪月，2006，《臺灣新野菜主義》。臺北：天下文化。
*鄭元春，1985，《野菜一》。臺北：渡假。
*李景崇，1998，《阿美族歷史》，臺北：師大書苑。
*黄宣衞，2008，《阿美族》，臺北：三民。
*達西烏拉彎‧畢馬，2001，《臺灣的原住民 : 阿美族》，臺北：臺原。

== siwkay ==
O kakarot (''Momordica charantia'' ko ngangan) i, O Lianggua, O Banshenggua, O Laiputao, ato Jinlizhi ko roma a ngangan nira. O milaladay a pinalengaw no Huluke konini, i kala'edan no fa'edetay ato safalawfaway a palapalaan a malengaw.  O Africa ko lalengawan no kakarot. O i palaay ano eca o padeteng a paloma i, matenakay i Asia i 'ayaw no to'as, alatek i Southeast Asia a padeteng a palomaen no tamdaw. O cecay a mihecaan tahira i pinapina a mihecaan ko 'orip no milaladay a pinalengaw. Sepat tahira i lima a kong-c ko 'akawang nira. Masa'a'ayaway ko papah nira, a masapeci' to tolo tahira i pito a peci'.  O nika i cecayay a pinalengaw ko fafahiyan ato fa'inayan a hana i, i kaciherangan ko kacelakan no hana nira. Malaheci i laloodan, masari'edoc a kakaya' ko heci nira. Tahira i lima a kong-ci ko kakaya' no i palaay, o padeteng a mipalomaan i, tosa polo' tahira i lima polo' a kong-ci ko kakaya' nira. Masakalotokalotoman ko podac no heci nira, a masasimal ko podac. I nikamangta' ho i, o langdaway ko cengel no heci nira, ano marohem to i, masakalaliyaw a masapeci' ko heci. I laloma' nira i, adihay ko pa'eno nira, o nikatahepo to kahengangay a podac. Masasiroma ko kinalengaw nira. O po'eneray a heci i, tahira i falo a kong-ci ko kakaya' nira. o kakaya'ay a heci i, tahira i tosa polo' tahira i falo polo' a kong-ci ko kakaya' nira. Masasiroma ko 'angrer no kinalengaw nira. O iraay ko tata'angay a kalotoman i podac ato langdaway a cengel i, mimingay ko 'angrer nira. O kasasiroma no rayray no kinalengaw no kakarot ko sakaadihay i Yintiya ato Ciwngko. O pipikingkiw no Ciwngko (China) to 154 a kinalengaw ko nipipasasiroma to 46 a tenatenaan. Malecaday to, o cecay a nitilidan no Yintiya (India) i 2018 a mihcaan ko nipipaso'lin to tata'angay a kasasiroma no rayray i Yareytay (Subtropical) a kakarayan.

taneng to nipipalengaw

O nipipalengaw to kakarot i, i laed no 24 ato 35°C ko kafa'edet, o nikasimel no sera ko saka'orip no kakarot, ato i la'eno no 1700 a kong-ce ko sakasapalengaw. i Temperate a kakarayan i,  i nidipotan a pala. ko matatongosay apipalengaw i nidipotan a pala.  I ikor no tosa a folad no nipipaloma ko kacelakan. O nika-mata'elif no likat no cidal to 14 a toki ko sakasener no kacelakan. O nipi'ala to kangdaway a heci i matatongosay a toki ko sakapanayar no kaporawan tahira i enem a folad. O nikaporawan i, caay pitoor to romi'ad.

I 'ayaw no pipalomaan, mipatireng to 2.5 kong-ci ko takakaraw a sapipakasokayap a salil a 'otoc. '''Palaeden to 50 kong-fin ko pipaloma to cecay. tahafen ko sota' a pakasoemet. O sapatayhi i, pakaadihay to Tan , a pakalalang to nikanikaw to Peng no kakorot.'''
[[Kasasiwasiw:U suwal nu i amisay a Pangcah]]</text>
      <sha1>2a38ien00dfs6qgnut6x3twhn80qkg5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>50262</id>
      <parentid>50261</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T04:29:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Haratal</username>
        <id>3361</id>
      </contributor>
      <origin>50262</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3792" sha1="9nkamhv43bombun3dell3fhkk62oajz" xml:space="preserve">kakurut （山苦瓜）

malecaday atu tananuman, u mikayatay a masarengusay ku caang, kilemel a mikucakuc. Dengay a mibuhat tu sakaen, tu su’aw, tu caledes, tu duku, tu lemawan ku kakurut. I tini i Taywan, Makala tu patekenan ku mihecaan nu nika’urip nu kakurut nu lutuk. Belung samin i matini a paluma, a mibuwah. u tapang nu sinabek nu payniyaru’. U Pangcah han tu i, makaen ku lusay nu kakurut, makaen naca ku luengelay a teluc nu caay atu papah. U langdaw nu papah mikialengel tu ni palumaan a kakurut, kilemel ku nika’ urip nu caang sisa awa:ay ku kemanay nu cirekay, saka ulahan nu tamdaw a kemaen.

== Pi’arawan to lakaw ==

*[https://zh.wikipedia.org/wiki/%E8%8B%A6%E7%93%9C 中文維基百科]
*吳雪月，2006，《臺灣新野菜主義》。臺北：天下文化。
*鄭元春，1985，《野菜一》。臺北：渡假。
*李景崇，1998，《阿美族歷史》，臺北：師大書苑。
*黄宣衞，2008，《阿美族》，臺北：三民。
*達西烏拉彎‧畢馬，2001，《臺灣的原住民 : 阿美族》，臺北：臺原。

== siwkay ==
O kakarot (''Momordica charantia'' ko ngangan) i, O Lianggua, O Banshenggua, O Laiputao, ato Jinlizhi ko roma a ngangan nira. O milaladay a pinalengaw no Huluke konini, i kala'edan no fa'edetay ato safalawfaway a palapalaan a malengaw.  O Africa ko lalengawan no kakarot. O i palaay ano eca o padeteng a paloma i, matenakay i Asia i 'ayaw no to'as, alatek i Southeast Asia a padeteng a palomaen no tamdaw. O cecay a mihecaan tahira i pinapina a mihecaan ko 'orip no milaladay a pinalengaw. Sepat tahira i lima a kong-c ko 'akawang nira. Masa'a'ayaway ko papah nira, a masapeci' to tolo tahira i pito a peci'.  O nika i cecayay a pinalengaw ko fafahiyan ato fa'inayan a hana i, i kaciherangan ko kacelakan no hana nira. Malaheci i laloodan, masari'edoc a kakaya' ko heci nira. Tahira i lima a kong-ci ko kakaya' no i palaay, o padeteng a mipalomaan i, tosa polo' tahira i lima polo' a kong-ci ko kakaya' nira. Masakalotokalotoman ko podac no heci nira, a masasimal ko podac. I nikamangta' ho i, o langdaway ko cengel no heci nira, ano marohem to i, masakalaliyaw a masapeci' ko heci. I laloma' nira i, adihay ko pa'eno nira, o nikatahepo to kahengangay a podac. Masasiroma ko kinalengaw nira. O po'eneray a heci i, tahira i falo a kong-ci ko kakaya' nira. o kakaya'ay a heci i, tahira i tosa polo' tahira i falo polo' a kong-ci ko kakaya' nira. Masasiroma ko 'angrer no kinalengaw nira. O iraay ko tata'angay a kalotoman i podac ato langdaway a cengel i, mimingay ko 'angrer nira. O kasasiroma no rayray no kinalengaw no kakarot ko sakaadihay i Yintiya ato Ciwngko. O pipikingkiw no Ciwngko (China) to 154 a kinalengaw ko nipipasasiroma to 46 a tenatenaan. Malecaday to, o cecay a nitilidan no Yintiya (India) i 2018 a mihcaan ko nipipaso'lin to tata'angay a kasasiroma no rayray i Yareytay (Subtropical) a kakarayan.

taneng to nipipalengaw

O nipipalengaw to kakarot i, i laed no 24 ato 35°C ko kafa'edet, o nikasimel no sera ko saka'orip no kakarot, ato i la'eno no 1700 a kong-ce ko sakasapalengaw. i Temperate a kakarayan i,  i nidipotan a pala. ko matatongosay apipalengaw i nidipotan a pala.  I ikor no tosa a folad no nipipaloma ko kacelakan. O nika-mata'elif no likat no cidal to 14 a toki ko sakasener no kacelakan. O nipi'ala to kangdaway a heci i matatongosay a toki ko sakapanayar no kaporawan tahira i enem a folad. O nikaporawan i, caay pitoor to romi'ad.

I 'ayaw no pipalomaan, mipatireng to 2.5 kong-ci ko takakaraw a sapipakasokayap a salil a 'otoc. '''Palaeden to 50 kong-fin ko pipaloma to cecay. tahafen ko sota' a pakasoemet. O sapatayhi i, pakaadihay to Tan , a pakalalang to nikanikaw to Peng no kakorot. O pipacamol to mimingay a Yoso i,'''
[[Kasasiwasiw:U suwal nu i amisay a Pangcah]]</text>
      <sha1>9nkamhv43bombun3dell3fhkk62oajz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>50263</id>
      <parentid>50262</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T04:29:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Haratal</username>
        <id>3361</id>
      </contributor>
      <origin>50263</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3847" sha1="auqnfkzkwa6ni130tyagiu0i9pjitn1" xml:space="preserve">kakurut （山苦瓜）

malecaday atu tananuman, u mikayatay a masarengusay ku caang, kilemel a mikucakuc. Dengay a mibuhat tu sakaen, tu su’aw, tu caledes, tu duku, tu lemawan ku kakurut. I tini i Taywan, Makala tu patekenan ku mihecaan nu nika’urip nu kakurut nu lutuk. Belung samin i matini a paluma, a mibuwah. u tapang nu sinabek nu payniyaru’. U Pangcah han tu i, makaen ku lusay nu kakurut, makaen naca ku luengelay a teluc nu caay atu papah. U langdaw nu papah mikialengel tu ni palumaan a kakurut, kilemel ku nika’ urip nu caang sisa awa:ay ku kemanay nu cirekay, saka ulahan nu tamdaw a kemaen.

== Pi’arawan to lakaw ==

*[https://zh.wikipedia.org/wiki/%E8%8B%A6%E7%93%9C 中文維基百科]
*吳雪月，2006，《臺灣新野菜主義》。臺北：天下文化。
*鄭元春，1985，《野菜一》。臺北：渡假。
*李景崇，1998，《阿美族歷史》，臺北：師大書苑。
*黄宣衞，2008，《阿美族》，臺北：三民。
*達西烏拉彎‧畢馬，2001，《臺灣的原住民 : 阿美族》，臺北：臺原。

== siwkay ==
O kakarot (''Momordica charantia'' ko ngangan) i, O Lianggua, O Banshenggua, O Laiputao, ato Jinlizhi ko roma a ngangan nira. O milaladay a pinalengaw no Huluke konini, i kala'edan no fa'edetay ato safalawfaway a palapalaan a malengaw.  O Africa ko lalengawan no kakarot. O i palaay ano eca o padeteng a paloma i, matenakay i Asia i 'ayaw no to'as, alatek i Southeast Asia a padeteng a palomaen no tamdaw. O cecay a mihecaan tahira i pinapina a mihecaan ko 'orip no milaladay a pinalengaw. Sepat tahira i lima a kong-c ko 'akawang nira. Masa'a'ayaway ko papah nira, a masapeci' to tolo tahira i pito a peci'.  O nika i cecayay a pinalengaw ko fafahiyan ato fa'inayan a hana i, i kaciherangan ko kacelakan no hana nira. Malaheci i laloodan, masari'edoc a kakaya' ko heci nira. Tahira i lima a kong-ci ko kakaya' no i palaay, o padeteng a mipalomaan i, tosa polo' tahira i lima polo' a kong-ci ko kakaya' nira. Masakalotokalotoman ko podac no heci nira, a masasimal ko podac. I nikamangta' ho i, o langdaway ko cengel no heci nira, ano marohem to i, masakalaliyaw a masapeci' ko heci. I laloma' nira i, adihay ko pa'eno nira, o nikatahepo to kahengangay a podac. Masasiroma ko kinalengaw nira. O po'eneray a heci i, tahira i falo a kong-ci ko kakaya' nira. o kakaya'ay a heci i, tahira i tosa polo' tahira i falo polo' a kong-ci ko kakaya' nira. Masasiroma ko 'angrer no kinalengaw nira. O iraay ko tata'angay a kalotoman i podac ato langdaway a cengel i, mimingay ko 'angrer nira. O kasasiroma no rayray no kinalengaw no kakarot ko sakaadihay i Yintiya ato Ciwngko. O pipikingkiw no Ciwngko (China) to 154 a kinalengaw ko nipipasasiroma to 46 a tenatenaan. Malecaday to, o cecay a nitilidan no Yintiya (India) i 2018 a mihcaan ko nipipaso'lin to tata'angay a kasasiroma no rayray i Yareytay (Subtropical) a kakarayan.

taneng to nipipalengaw

O nipipalengaw to kakarot i, i laed no 24 ato 35°C ko kafa'edet, o nikasimel no sera ko saka'orip no kakarot, ato i la'eno no 1700 a kong-ce ko sakasapalengaw. i Temperate a kakarayan i,  i nidipotan a pala. ko matatongosay apipalengaw i nidipotan a pala.  I ikor no tosa a folad no nipipaloma ko kacelakan. O nika-mata'elif no likat no cidal to 14 a toki ko sakasener no kacelakan. O nipi'ala to kangdaway a heci i matatongosay a toki ko sakapanayar no kaporawan tahira i enem a folad. O nikaporawan i, caay pitoor to romi'ad.

I 'ayaw no pipalomaan, mipatireng to 2.5 kong-ci ko takakaraw a sapipakasokayap a salil a 'otoc. '''Palaeden to 50 kong-fin ko pipaloma to cecay. tahafen ko sota' a pakasoemet. O sapatayhi i, pakaadihay to Tan , a pakalalang to nikanikaw to Peng no kakorot. O pipacamol to mimingay a Yoso i, sakaanga'ay to sakacomahad ato sakaciheci no pipaloma.'''
[[Kasasiwasiw:U suwal nu i amisay a Pangcah]]</text>
      <sha1>auqnfkzkwa6ni130tyagiu0i9pjitn1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>50264</id>
      <parentid>50263</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T04:29:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Haratal</username>
        <id>3361</id>
      </contributor>
      <origin>50264</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3968" sha1="jabmvxph3mxmlmeijgbelbrs290inrx" xml:space="preserve">kakurut （山苦瓜）

malecaday atu tananuman, u mikayatay a masarengusay ku caang, kilemel a mikucakuc. Dengay a mibuhat tu sakaen, tu su’aw, tu caledes, tu duku, tu lemawan ku kakurut. I tini i Taywan, Makala tu patekenan ku mihecaan nu nika’urip nu kakurut nu lutuk. Belung samin i matini a paluma, a mibuwah. u tapang nu sinabek nu payniyaru’. U Pangcah han tu i, makaen ku lusay nu kakurut, makaen naca ku luengelay a teluc nu caay atu papah. U langdaw nu papah mikialengel tu ni palumaan a kakurut, kilemel ku nika’ urip nu caang sisa awa:ay ku kemanay nu cirekay, saka ulahan nu tamdaw a kemaen.

== Pi’arawan to lakaw ==

*[https://zh.wikipedia.org/wiki/%E8%8B%A6%E7%93%9C 中文維基百科]
*吳雪月，2006，《臺灣新野菜主義》。臺北：天下文化。
*鄭元春，1985，《野菜一》。臺北：渡假。
*李景崇，1998，《阿美族歷史》，臺北：師大書苑。
*黄宣衞，2008，《阿美族》，臺北：三民。
*達西烏拉彎‧畢馬，2001，《臺灣的原住民 : 阿美族》，臺北：臺原。

== siwkay ==
O kakarot (''Momordica charantia'' ko ngangan) i, O Lianggua, O Banshenggua, O Laiputao, ato Jinlizhi ko roma a ngangan nira. O milaladay a pinalengaw no Huluke konini, i kala'edan no fa'edetay ato safalawfaway a palapalaan a malengaw.  O Africa ko lalengawan no kakarot. O i palaay ano eca o padeteng a paloma i, matenakay i Asia i 'ayaw no to'as, alatek i Southeast Asia a padeteng a palomaen no tamdaw. O cecay a mihecaan tahira i pinapina a mihecaan ko 'orip no milaladay a pinalengaw. Sepat tahira i lima a kong-c ko 'akawang nira. Masa'a'ayaway ko papah nira, a masapeci' to tolo tahira i pito a peci'.  O nika i cecayay a pinalengaw ko fafahiyan ato fa'inayan a hana i, i kaciherangan ko kacelakan no hana nira. Malaheci i laloodan, masari'edoc a kakaya' ko heci nira. Tahira i lima a kong-ci ko kakaya' no i palaay, o padeteng a mipalomaan i, tosa polo' tahira i lima polo' a kong-ci ko kakaya' nira. Masakalotokalotoman ko podac no heci nira, a masasimal ko podac. I nikamangta' ho i, o langdaway ko cengel no heci nira, ano marohem to i, masakalaliyaw a masapeci' ko heci. I laloma' nira i, adihay ko pa'eno nira, o nikatahepo to kahengangay a podac. Masasiroma ko kinalengaw nira. O po'eneray a heci i, tahira i falo a kong-ci ko kakaya' nira. o kakaya'ay a heci i, tahira i tosa polo' tahira i falo polo' a kong-ci ko kakaya' nira. Masasiroma ko 'angrer no kinalengaw nira. O iraay ko tata'angay a kalotoman i podac ato langdaway a cengel i, mimingay ko 'angrer nira. O kasasiroma no rayray no kinalengaw no kakarot ko sakaadihay i Yintiya ato Ciwngko. O pipikingkiw no Ciwngko (China) to 154 a kinalengaw ko nipipasasiroma to 46 a tenatenaan. Malecaday to, o cecay a nitilidan no Yintiya (India) i 2018 a mihcaan ko nipipaso'lin to tata'angay a kasasiroma no rayray i Yareytay (Subtropical) a kakarayan.

taneng to nipipalengaw

O nipipalengaw to kakarot i, i laed no 24 ato 35°C ko kafa'edet, o nikasimel no sera ko saka'orip no kakarot, ato i la'eno no 1700 a kong-ce ko sakasapalengaw. i Temperate a kakarayan i,  i nidipotan a pala. ko matatongosay apipalengaw i nidipotan a pala.  I ikor no tosa a folad no nipipaloma ko kacelakan. O nika-mata'elif no likat no cidal to 14 a toki ko sakasener no kacelakan. O nipi'ala to kangdaway a heci i matatongosay a toki ko sakapanayar no kaporawan tahira i enem a folad. O nikaporawan i, caay pitoor to romi'ad.

I 'ayaw no pipalomaan, mipatireng to 2.5 kong-ci ko takakaraw a sapipakasokayap a salil a 'otoc. '''Palaeden to 50 kong-fin ko pipaloma to cecay. tahafen ko sota' a pakasoemet. O sapatayhi i, pakaadihay to Tan , a pakalalang to nikanikaw to Peng no kakorot. O pipacamol to mimingay a Yoso i, sakaanga'ay to sakacomahad ato sakaciheci no pipaloma. I 2017 a mihecaan i, malaheci ko pitanam a miforesi' to 0.5% a ZnSO4+FeSO4+MgSO4 a pacamolay a nanom i fafa'ed no papah,'''
[[Kasasiwasiw:U suwal nu i amisay a Pangcah]]</text>
      <sha1>jabmvxph3mxmlmeijgbelbrs290inrx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>50265</id>
      <parentid>50264</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T04:29:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Haratal</username>
        <id>3361</id>
      </contributor>
      <origin>50265</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4070" sha1="f57hazo7jdum4hcbblp6ni4mz7s288j" xml:space="preserve">kakurut （山苦瓜）

malecaday atu tananuman, u mikayatay a masarengusay ku caang, kilemel a mikucakuc. Dengay a mibuhat tu sakaen, tu su’aw, tu caledes, tu duku, tu lemawan ku kakurut. I tini i Taywan, Makala tu patekenan ku mihecaan nu nika’urip nu kakurut nu lutuk. Belung samin i matini a paluma, a mibuwah. u tapang nu sinabek nu payniyaru’. U Pangcah han tu i, makaen ku lusay nu kakurut, makaen naca ku luengelay a teluc nu caay atu papah. U langdaw nu papah mikialengel tu ni palumaan a kakurut, kilemel ku nika’ urip nu caang sisa awa:ay ku kemanay nu cirekay, saka ulahan nu tamdaw a kemaen.

== Pi’arawan to lakaw ==

*[https://zh.wikipedia.org/wiki/%E8%8B%A6%E7%93%9C 中文維基百科]
*吳雪月，2006，《臺灣新野菜主義》。臺北：天下文化。
*鄭元春，1985，《野菜一》。臺北：渡假。
*李景崇，1998，《阿美族歷史》，臺北：師大書苑。
*黄宣衞，2008，《阿美族》，臺北：三民。
*達西烏拉彎‧畢馬，2001，《臺灣的原住民 : 阿美族》，臺北：臺原。

== siwkay ==
O kakarot (''Momordica charantia'' ko ngangan) i, O Lianggua, O Banshenggua, O Laiputao, ato Jinlizhi ko roma a ngangan nira. O milaladay a pinalengaw no Huluke konini, i kala'edan no fa'edetay ato safalawfaway a palapalaan a malengaw.  O Africa ko lalengawan no kakarot. O i palaay ano eca o padeteng a paloma i, matenakay i Asia i 'ayaw no to'as, alatek i Southeast Asia a padeteng a palomaen no tamdaw. O cecay a mihecaan tahira i pinapina a mihecaan ko 'orip no milaladay a pinalengaw. Sepat tahira i lima a kong-c ko 'akawang nira. Masa'a'ayaway ko papah nira, a masapeci' to tolo tahira i pito a peci'.  O nika i cecayay a pinalengaw ko fafahiyan ato fa'inayan a hana i, i kaciherangan ko kacelakan no hana nira. Malaheci i laloodan, masari'edoc a kakaya' ko heci nira. Tahira i lima a kong-ci ko kakaya' no i palaay, o padeteng a mipalomaan i, tosa polo' tahira i lima polo' a kong-ci ko kakaya' nira. Masakalotokalotoman ko podac no heci nira, a masasimal ko podac. I nikamangta' ho i, o langdaway ko cengel no heci nira, ano marohem to i, masakalaliyaw a masapeci' ko heci. I laloma' nira i, adihay ko pa'eno nira, o nikatahepo to kahengangay a podac. Masasiroma ko kinalengaw nira. O po'eneray a heci i, tahira i falo a kong-ci ko kakaya' nira. o kakaya'ay a heci i, tahira i tosa polo' tahira i falo polo' a kong-ci ko kakaya' nira. Masasiroma ko 'angrer no kinalengaw nira. O iraay ko tata'angay a kalotoman i podac ato langdaway a cengel i, mimingay ko 'angrer nira. O kasasiroma no rayray no kinalengaw no kakarot ko sakaadihay i Yintiya ato Ciwngko. O pipikingkiw no Ciwngko (China) to 154 a kinalengaw ko nipipasasiroma to 46 a tenatenaan. Malecaday to, o cecay a nitilidan no Yintiya (India) i 2018 a mihcaan ko nipipaso'lin to tata'angay a kasasiroma no rayray i Yareytay (Subtropical) a kakarayan.

taneng to nipipalengaw

O nipipalengaw to kakarot i, i laed no 24 ato 35°C ko kafa'edet, o nikasimel no sera ko saka'orip no kakarot, ato i la'eno no 1700 a kong-ce ko sakasapalengaw. i Temperate a kakarayan i,  i nidipotan a pala. ko matatongosay apipalengaw i nidipotan a pala.  I ikor no tosa a folad no nipipaloma ko kacelakan. O nika-mata'elif no likat no cidal to 14 a toki ko sakasener no kacelakan. O nipi'ala to kangdaway a heci i matatongosay a toki ko sakapanayar no kaporawan tahira i enem a folad. O nikaporawan i, caay pitoor to romi'ad.

I 'ayaw no pipalomaan, mipatireng to 2.5 kong-ci ko takakaraw a sapipakasokayap a salil a 'otoc. '''Palaeden to 50 kong-fin ko pipaloma to cecay. tahafen ko sota' a pakasoemet. O sapatayhi i, pakaadihay to Tan , a pakalalang to nikanikaw to Peng no kakorot. O pipacamol to mimingay a Yoso i, sakaanga'ay to sakacomahad ato sakaciheci no pipaloma. I 2017 a mihecaan i, malaheci ko pitanam a miforesi' to 0.5% a ZnSO4+FeSO4+MgSO4 a pacamolay a nanom i fafa'ed no papah,  i 'ikor no nipipaloma to 35 a romi'ad ato 45 a romi'ad. [8] Pahapinang ko cecay a pitanam i Romania,'''
[[Kasasiwasiw:U suwal nu i amisay a Pangcah]]</text>
      <sha1>f57hazo7jdum4hcbblp6ni4mz7s288j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>50266</id>
      <parentid>50265</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T04:30:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Haratal</username>
        <id>3361</id>
      </contributor>
      <origin>50266</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4173" sha1="pb6sl6pzzp8v2m9e832z51m9v7i0lx1" xml:space="preserve">kakurut （山苦瓜）

malecaday atu tananuman, u mikayatay a masarengusay ku caang, kilemel a mikucakuc. Dengay a mibuhat tu sakaen, tu su’aw, tu caledes, tu duku, tu lemawan ku kakurut. I tini i Taywan, Makala tu patekenan ku mihecaan nu nika’urip nu kakurut nu lutuk. Belung samin i matini a paluma, a mibuwah. u tapang nu sinabek nu payniyaru’. U Pangcah han tu i, makaen ku lusay nu kakurut, makaen naca ku luengelay a teluc nu caay atu papah. U langdaw nu papah mikialengel tu ni palumaan a kakurut, kilemel ku nika’ urip nu caang sisa awa:ay ku kemanay nu cirekay, saka ulahan nu tamdaw a kemaen.

== Pi’arawan to lakaw ==

*[https://zh.wikipedia.org/wiki/%E8%8B%A6%E7%93%9C 中文維基百科]
*吳雪月，2006，《臺灣新野菜主義》。臺北：天下文化。
*鄭元春，1985，《野菜一》。臺北：渡假。
*李景崇，1998，《阿美族歷史》，臺北：師大書苑。
*黄宣衞，2008，《阿美族》，臺北：三民。
*達西烏拉彎‧畢馬，2001，《臺灣的原住民 : 阿美族》，臺北：臺原。

== siwkay ==
O kakarot (''Momordica charantia'' ko ngangan) i, O Lianggua, O Banshenggua, O Laiputao, ato Jinlizhi ko roma a ngangan nira. O milaladay a pinalengaw no Huluke konini, i kala'edan no fa'edetay ato safalawfaway a palapalaan a malengaw.  O Africa ko lalengawan no kakarot. O i palaay ano eca o padeteng a paloma i, matenakay i Asia i 'ayaw no to'as, alatek i Southeast Asia a padeteng a palomaen no tamdaw. O cecay a mihecaan tahira i pinapina a mihecaan ko 'orip no milaladay a pinalengaw. Sepat tahira i lima a kong-c ko 'akawang nira. Masa'a'ayaway ko papah nira, a masapeci' to tolo tahira i pito a peci'.  O nika i cecayay a pinalengaw ko fafahiyan ato fa'inayan a hana i, i kaciherangan ko kacelakan no hana nira. Malaheci i laloodan, masari'edoc a kakaya' ko heci nira. Tahira i lima a kong-ci ko kakaya' no i palaay, o padeteng a mipalomaan i, tosa polo' tahira i lima polo' a kong-ci ko kakaya' nira. Masakalotokalotoman ko podac no heci nira, a masasimal ko podac. I nikamangta' ho i, o langdaway ko cengel no heci nira, ano marohem to i, masakalaliyaw a masapeci' ko heci. I laloma' nira i, adihay ko pa'eno nira, o nikatahepo to kahengangay a podac. Masasiroma ko kinalengaw nira. O po'eneray a heci i, tahira i falo a kong-ci ko kakaya' nira. o kakaya'ay a heci i, tahira i tosa polo' tahira i falo polo' a kong-ci ko kakaya' nira. Masasiroma ko 'angrer no kinalengaw nira. O iraay ko tata'angay a kalotoman i podac ato langdaway a cengel i, mimingay ko 'angrer nira. O kasasiroma no rayray no kinalengaw no kakarot ko sakaadihay i Yintiya ato Ciwngko. O pipikingkiw no Ciwngko (China) to 154 a kinalengaw ko nipipasasiroma to 46 a tenatenaan. Malecaday to, o cecay a nitilidan no Yintiya (India) i 2018 a mihcaan ko nipipaso'lin to tata'angay a kasasiroma no rayray i Yareytay (Subtropical) a kakarayan.

taneng to nipipalengaw

O nipipalengaw to kakarot i, i laed no 24 ato 35°C ko kafa'edet, o nikasimel no sera ko saka'orip no kakarot, ato i la'eno no 1700 a kong-ce ko sakasapalengaw. i Temperate a kakarayan i,  i nidipotan a pala. ko matatongosay apipalengaw i nidipotan a pala.  I ikor no tosa a folad no nipipaloma ko kacelakan. O nika-mata'elif no likat no cidal to 14 a toki ko sakasener no kacelakan. O nipi'ala to kangdaway a heci i matatongosay a toki ko sakapanayar no kaporawan tahira i enem a folad. O nikaporawan i, caay pitoor to romi'ad.

I 'ayaw no pipalomaan, mipatireng to 2.5 kong-ci ko takakaraw a sapipakasokayap a salil a 'otoc. '''Palaeden to 50 kong-fin ko pipaloma to cecay. tahafen ko sota' a pakasoemet. O sapatayhi i, pakaadihay to Tan , a pakalalang to nikanikaw to Peng no kakorot. O pipacamol to mimingay a Yoso i, sakaanga'ay to sakacomahad ato sakaciheci no pipaloma. I 2017 a mihecaan i, malaheci ko pitanam a miforesi' to 0.5% a ZnSO4+FeSO4+MgSO4 a pacamolay a nanom i fafa'ed no papah,  i 'ikor no nipipaloma to 35 a romi'ad ato 45 a romi'ad. [8] Pahapinang ko cecay a pitanam i Romania, manga'ay a mitongal to nikaadihay no heci ato ka'ayaw a sakaroheman ko pipaloma i tosaay a ca'ang. [9]'''
[[Kasasiwasiw:U suwal nu i amisay a Pangcah]]</text>
      <sha1>pb6sl6pzzp8v2m9e832z51m9v7i0lx1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>50267</id>
      <parentid>50266</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T04:31:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Haratal</username>
        <id>3361</id>
      </contributor>
      <origin>50267</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4237" sha1="99r8jw4ma5ldlecgn4r03vrob1628k2" xml:space="preserve">kakurut （山苦瓜）

malecaday atu tananuman, u mikayatay a masarengusay ku caang, kilemel a mikucakuc. Dengay a mibuhat tu sakaen, tu su’aw, tu caledes, tu duku, tu lemawan ku kakurut. I tini i Taywan, Makala tu patekenan ku mihecaan nu nika’urip nu kakurut nu lutuk. Belung samin i matini a paluma, a mibuwah. u tapang nu sinabek nu payniyaru’. U Pangcah han tu i, makaen ku lusay nu kakurut, makaen naca ku luengelay a teluc nu caay atu papah. U langdaw nu papah mikialengel tu ni palumaan a kakurut, kilemel ku nika’ urip nu caang sisa awa:ay ku kemanay nu cirekay, saka ulahan nu tamdaw a kemaen.

== Pi’arawan to lakaw ==

*[https://zh.wikipedia.org/wiki/%E8%8B%A6%E7%93%9C 中文維基百科]
*吳雪月，2006，《臺灣新野菜主義》。臺北：天下文化。
*鄭元春，1985，《野菜一》。臺北：渡假。
*李景崇，1998，《阿美族歷史》，臺北：師大書苑。
*黄宣衞，2008，《阿美族》，臺北：三民。
*達西烏拉彎‧畢馬，2001，《臺灣的原住民 : 阿美族》，臺北：臺原。

== siwkay ==
O kakarot (''Momordica charantia'' ko ngangan) i, O Lianggua, O Banshenggua, O Laiputao, ato Jinlizhi ko roma a ngangan nira. O milaladay a pinalengaw no Huluke konini, i kala'edan no fa'edetay ato safalawfaway a palapalaan a malengaw.  O Africa ko lalengawan no kakarot. O i palaay ano eca o padeteng a paloma i, matenakay i Asia i 'ayaw no to'as, alatek i Southeast Asia a padeteng a palomaen no tamdaw. O cecay a mihecaan tahira i pinapina a mihecaan ko 'orip no milaladay a pinalengaw. Sepat tahira i lima a kong-c ko 'akawang nira. Masa'a'ayaway ko papah nira, a masapeci' to tolo tahira i pito a peci'.  O nika i cecayay a pinalengaw ko fafahiyan ato fa'inayan a hana i, i kaciherangan ko kacelakan no hana nira. Malaheci i laloodan, masari'edoc a kakaya' ko heci nira. Tahira i lima a kong-ci ko kakaya' no i palaay, o padeteng a mipalomaan i, tosa polo' tahira i lima polo' a kong-ci ko kakaya' nira. Masakalotokalotoman ko podac no heci nira, a masasimal ko podac. I nikamangta' ho i, o langdaway ko cengel no heci nira, ano marohem to i, masakalaliyaw a masapeci' ko heci. I laloma' nira i, adihay ko pa'eno nira, o nikatahepo to kahengangay a podac. Masasiroma ko kinalengaw nira. O po'eneray a heci i, tahira i falo a kong-ci ko kakaya' nira. o kakaya'ay a heci i, tahira i tosa polo' tahira i falo polo' a kong-ci ko kakaya' nira. Masasiroma ko 'angrer no kinalengaw nira. O iraay ko tata'angay a kalotoman i podac ato langdaway a cengel i, mimingay ko 'angrer nira. O kasasiroma no rayray no kinalengaw no kakarot ko sakaadihay i Yintiya ato Ciwngko. O pipikingkiw no Ciwngko (China) to 154 a kinalengaw ko nipipasasiroma to 46 a tenatenaan. Malecaday to, o cecay a nitilidan no Yintiya (India) i 2018 a mihcaan ko nipipaso'lin to tata'angay a kasasiroma no rayray i Yareytay (Subtropical) a kakarayan.

taneng to nipipalengaw

O nipipalengaw to kakarot i, i laed no 24 ato 35°C ko kafa'edet, o nikasimel no sera ko saka'orip no kakarot, ato i la'eno no 1700 a kong-ce ko sakasapalengaw. i Temperate a kakarayan i,  i nidipotan a pala. ko matatongosay apipalengaw i nidipotan a pala.  I ikor no tosa a folad no nipipaloma ko kacelakan. O nika-mata'elif no likat no cidal to 14 a toki ko sakasener no kacelakan. O nipi'ala to kangdaway a heci i matatongosay a toki ko sakapanayar no kaporawan tahira i enem a folad. O nikaporawan i, caay pitoor to romi'ad.

I 'ayaw no pipalomaan, mipatireng to 2.5 kong-ci ko takakaraw a sapipakasokayap a salil a 'otoc. '''Palaeden to 50 kong-fin ko pipaloma to cecay. tahafen ko sota' a pakasoemet. O sapatayhi i, pakaadihay to Tan , a pakalalang to nikanikaw to Peng no kakorot. O pipacamol to mimingay a Yoso i, sakaanga'ay to sakacomahad ato sakaciheci no pipaloma. I 2017 a mihecaan i, malaheci ko pitanam a miforesi' to 0.5% a ZnSO4+FeSO4+MgSO4 a pacamolay a nanom i fafa'ed no papah,  i 'ikor no nipipaloma to 35 a romi'ad ato 45 a romi'ad. [8] Pahapinang ko cecay a pitanam i Romania, manga'ay a mitongal to nikaadihay no heci ato ka'ayaw a sakaroheman ko pipaloma i tosaay a ca'ang. [9]'''

Ano pakalofic ato pakafangcal to nihecian ko matahafay a sera,
[[Kasasiwasiw:U suwal nu i amisay a Pangcah]]</text>
      <sha1>99r8jw4ma5ldlecgn4r03vrob1628k2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>50268</id>
      <parentid>50267</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T04:31:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Haratal</username>
        <id>3361</id>
      </contributor>
      <origin>50268</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4361" sha1="o9bohc8r3e0tnjw85mycrtihqxd3hqn" xml:space="preserve">kakurut （山苦瓜）

malecaday atu tananuman, u mikayatay a masarengusay ku caang, kilemel a mikucakuc. Dengay a mibuhat tu sakaen, tu su’aw, tu caledes, tu duku, tu lemawan ku kakurut. I tini i Taywan, Makala tu patekenan ku mihecaan nu nika’urip nu kakurut nu lutuk. Belung samin i matini a paluma, a mibuwah. u tapang nu sinabek nu payniyaru’. U Pangcah han tu i, makaen ku lusay nu kakurut, makaen naca ku luengelay a teluc nu caay atu papah. U langdaw nu papah mikialengel tu ni palumaan a kakurut, kilemel ku nika’ urip nu caang sisa awa:ay ku kemanay nu cirekay, saka ulahan nu tamdaw a kemaen.

== Pi’arawan to lakaw ==

*[https://zh.wikipedia.org/wiki/%E8%8B%A6%E7%93%9C 中文維基百科]
*吳雪月，2006，《臺灣新野菜主義》。臺北：天下文化。
*鄭元春，1985，《野菜一》。臺北：渡假。
*李景崇，1998，《阿美族歷史》，臺北：師大書苑。
*黄宣衞，2008，《阿美族》，臺北：三民。
*達西烏拉彎‧畢馬，2001，《臺灣的原住民 : 阿美族》，臺北：臺原。

== siwkay ==
O kakarot (''Momordica charantia'' ko ngangan) i, O Lianggua, O Banshenggua, O Laiputao, ato Jinlizhi ko roma a ngangan nira. O milaladay a pinalengaw no Huluke konini, i kala'edan no fa'edetay ato safalawfaway a palapalaan a malengaw.  O Africa ko lalengawan no kakarot. O i palaay ano eca o padeteng a paloma i, matenakay i Asia i 'ayaw no to'as, alatek i Southeast Asia a padeteng a palomaen no tamdaw. O cecay a mihecaan tahira i pinapina a mihecaan ko 'orip no milaladay a pinalengaw. Sepat tahira i lima a kong-c ko 'akawang nira. Masa'a'ayaway ko papah nira, a masapeci' to tolo tahira i pito a peci'.  O nika i cecayay a pinalengaw ko fafahiyan ato fa'inayan a hana i, i kaciherangan ko kacelakan no hana nira. Malaheci i laloodan, masari'edoc a kakaya' ko heci nira. Tahira i lima a kong-ci ko kakaya' no i palaay, o padeteng a mipalomaan i, tosa polo' tahira i lima polo' a kong-ci ko kakaya' nira. Masakalotokalotoman ko podac no heci nira, a masasimal ko podac. I nikamangta' ho i, o langdaway ko cengel no heci nira, ano marohem to i, masakalaliyaw a masapeci' ko heci. I laloma' nira i, adihay ko pa'eno nira, o nikatahepo to kahengangay a podac. Masasiroma ko kinalengaw nira. O po'eneray a heci i, tahira i falo a kong-ci ko kakaya' nira. o kakaya'ay a heci i, tahira i tosa polo' tahira i falo polo' a kong-ci ko kakaya' nira. Masasiroma ko 'angrer no kinalengaw nira. O iraay ko tata'angay a kalotoman i podac ato langdaway a cengel i, mimingay ko 'angrer nira. O kasasiroma no rayray no kinalengaw no kakarot ko sakaadihay i Yintiya ato Ciwngko. O pipikingkiw no Ciwngko (China) to 154 a kinalengaw ko nipipasasiroma to 46 a tenatenaan. Malecaday to, o cecay a nitilidan no Yintiya (India) i 2018 a mihcaan ko nipipaso'lin to tata'angay a kasasiroma no rayray i Yareytay (Subtropical) a kakarayan.

taneng to nipipalengaw

O nipipalengaw to kakarot i, i laed no 24 ato 35°C ko kafa'edet, o nikasimel no sera ko saka'orip no kakarot, ato i la'eno no 1700 a kong-ce ko sakasapalengaw. i Temperate a kakarayan i,  i nidipotan a pala. ko matatongosay apipalengaw i nidipotan a pala.  I ikor no tosa a folad no nipipaloma ko kacelakan. O nika-mata'elif no likat no cidal to 14 a toki ko sakasener no kacelakan. O nipi'ala to kangdaway a heci i matatongosay a toki ko sakapanayar no kaporawan tahira i enem a folad. O nikaporawan i, caay pitoor to romi'ad.

I 'ayaw no pipalomaan, mipatireng to 2.5 kong-ci ko takakaraw a sapipakasokayap a salil a 'otoc. '''Palaeden to 50 kong-fin ko pipaloma to cecay. tahafen ko sota' a pakasoemet. O sapatayhi i, pakaadihay to Tan , a pakalalang to nikanikaw to Peng no kakorot. O pipacamol to mimingay a Yoso i, sakaanga'ay to sakacomahad ato sakaciheci no pipaloma. I 2017 a mihecaan i, malaheci ko pitanam a miforesi' to 0.5% a ZnSO4+FeSO4+MgSO4 a pacamolay a nanom i fafa'ed no papah,  i 'ikor no nipipaloma to 35 a romi'ad ato 45 a romi'ad. [8] Pahapinang ko cecay a pitanam i Romania, manga'ay a mitongal to nikaadihay no heci ato ka'ayaw a sakaroheman ko pipaloma i tosaay a ca'ang. [9]'''

Ano pakalofic ato pakafangcal to nihecian ko matahafay a sera, '''paka'ayaw to cecay a lipay ko kasata'epaan. Do'edoen ko pipatodong to rayray no pita'epa i India i 2018 a mihecaan i,'''
[[Kasasiwasiw:U suwal nu i amisay a Pangcah]]</text>
      <sha1>o9bohc8r3e0tnjw85mycrtihqxd3hqn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>50269</id>
      <parentid>50268</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T04:31:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Haratal</username>
        <id>3361</id>
      </contributor>
      <origin>50269</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4445" sha1="csvcyis1si491f6smz9m0qtpe4095a3" xml:space="preserve">kakurut （山苦瓜）

malecaday atu tananuman, u mikayatay a masarengusay ku caang, kilemel a mikucakuc. Dengay a mibuhat tu sakaen, tu su’aw, tu caledes, tu duku, tu lemawan ku kakurut. I tini i Taywan, Makala tu patekenan ku mihecaan nu nika’urip nu kakurut nu lutuk. Belung samin i matini a paluma, a mibuwah. u tapang nu sinabek nu payniyaru’. U Pangcah han tu i, makaen ku lusay nu kakurut, makaen naca ku luengelay a teluc nu caay atu papah. U langdaw nu papah mikialengel tu ni palumaan a kakurut, kilemel ku nika’ urip nu caang sisa awa:ay ku kemanay nu cirekay, saka ulahan nu tamdaw a kemaen.

== Pi’arawan to lakaw ==

*[https://zh.wikipedia.org/wiki/%E8%8B%A6%E7%93%9C 中文維基百科]
*吳雪月，2006，《臺灣新野菜主義》。臺北：天下文化。
*鄭元春，1985，《野菜一》。臺北：渡假。
*李景崇，1998，《阿美族歷史》，臺北：師大書苑。
*黄宣衞，2008，《阿美族》，臺北：三民。
*達西烏拉彎‧畢馬，2001，《臺灣的原住民 : 阿美族》，臺北：臺原。

== siwkay ==
O kakarot (''Momordica charantia'' ko ngangan) i, O Lianggua, O Banshenggua, O Laiputao, ato Jinlizhi ko roma a ngangan nira. O milaladay a pinalengaw no Huluke konini, i kala'edan no fa'edetay ato safalawfaway a palapalaan a malengaw.  O Africa ko lalengawan no kakarot. O i palaay ano eca o padeteng a paloma i, matenakay i Asia i 'ayaw no to'as, alatek i Southeast Asia a padeteng a palomaen no tamdaw. O cecay a mihecaan tahira i pinapina a mihecaan ko 'orip no milaladay a pinalengaw. Sepat tahira i lima a kong-c ko 'akawang nira. Masa'a'ayaway ko papah nira, a masapeci' to tolo tahira i pito a peci'.  O nika i cecayay a pinalengaw ko fafahiyan ato fa'inayan a hana i, i kaciherangan ko kacelakan no hana nira. Malaheci i laloodan, masari'edoc a kakaya' ko heci nira. Tahira i lima a kong-ci ko kakaya' no i palaay, o padeteng a mipalomaan i, tosa polo' tahira i lima polo' a kong-ci ko kakaya' nira. Masakalotokalotoman ko podac no heci nira, a masasimal ko podac. I nikamangta' ho i, o langdaway ko cengel no heci nira, ano marohem to i, masakalaliyaw a masapeci' ko heci. I laloma' nira i, adihay ko pa'eno nira, o nikatahepo to kahengangay a podac. Masasiroma ko kinalengaw nira. O po'eneray a heci i, tahira i falo a kong-ci ko kakaya' nira. o kakaya'ay a heci i, tahira i tosa polo' tahira i falo polo' a kong-ci ko kakaya' nira. Masasiroma ko 'angrer no kinalengaw nira. O iraay ko tata'angay a kalotoman i podac ato langdaway a cengel i, mimingay ko 'angrer nira. O kasasiroma no rayray no kinalengaw no kakarot ko sakaadihay i Yintiya ato Ciwngko. O pipikingkiw no Ciwngko (China) to 154 a kinalengaw ko nipipasasiroma to 46 a tenatenaan. Malecaday to, o cecay a nitilidan no Yintiya (India) i 2018 a mihcaan ko nipipaso'lin to tata'angay a kasasiroma no rayray i Yareytay (Subtropical) a kakarayan.

taneng to nipipalengaw

O nipipalengaw to kakarot i, i laed no 24 ato 35°C ko kafa'edet, o nikasimel no sera ko saka'orip no kakarot, ato i la'eno no 1700 a kong-ce ko sakasapalengaw. i Temperate a kakarayan i,  i nidipotan a pala. ko matatongosay apipalengaw i nidipotan a pala.  I ikor no tosa a folad no nipipaloma ko kacelakan. O nika-mata'elif no likat no cidal to 14 a toki ko sakasener no kacelakan. O nipi'ala to kangdaway a heci i matatongosay a toki ko sakapanayar no kaporawan tahira i enem a folad. O nikaporawan i, caay pitoor to romi'ad.

I 'ayaw no pipalomaan, mipatireng to 2.5 kong-ci ko takakaraw a sapipakasokayap a salil a 'otoc. '''Palaeden to 50 kong-fin ko pipaloma to cecay. tahafen ko sota' a pakasoemet. O sapatayhi i, pakaadihay to Tan , a pakalalang to nikanikaw to Peng no kakorot. O pipacamol to mimingay a Yoso i, sakaanga'ay to sakacomahad ato sakaciheci no pipaloma. I 2017 a mihecaan i, malaheci ko pitanam a miforesi' to 0.5% a ZnSO4+FeSO4+MgSO4 a pacamolay a nanom i fafa'ed no papah,  i 'ikor no nipipaloma to 35 a romi'ad ato 45 a romi'ad. [8] Pahapinang ko cecay a pitanam i Romania, manga'ay a mitongal to nikaadihay no heci ato ka'ayaw a sakaroheman ko pipaloma i tosaay a ca'ang. [9]'''

Ano pakalofic ato pakafangcal to nihecian ko matahafay a sera, '''paka'ayaw to cecay a lipay ko kasata'epaan. Do'edoen ko pipatodong to rayray no pita'epa i India i 2018 a mihecaan i, Maka'araw to ikakaay a kaso'emet no sera i la'eno to ta'epa ano eca to fokeloh.[10]'''
[[Kasasiwasiw:U suwal nu i amisay a Pangcah]]</text>
      <sha1>csvcyis1si491f6smz9m0qtpe4095a3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>50270</id>
      <parentid>50269</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T04:32:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Haratal</username>
        <id>3361</id>
      </contributor>
      <origin>50270</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4528" sha1="8m38bxly0wybsrorrlvq0p0kysv8bu2" xml:space="preserve">kakurut （山苦瓜）

malecaday atu tananuman, u mikayatay a masarengusay ku caang, kilemel a mikucakuc. Dengay a mibuhat tu sakaen, tu su’aw, tu caledes, tu duku, tu lemawan ku kakurut. I tini i Taywan, Makala tu patekenan ku mihecaan nu nika’urip nu kakurut nu lutuk. Belung samin i matini a paluma, a mibuwah. u tapang nu sinabek nu payniyaru’. U Pangcah han tu i, makaen ku lusay nu kakurut, makaen naca ku luengelay a teluc nu caay atu papah. U langdaw nu papah mikialengel tu ni palumaan a kakurut, kilemel ku nika’ urip nu caang sisa awa:ay ku kemanay nu cirekay, saka ulahan nu tamdaw a kemaen.

== Pi’arawan to lakaw ==

*[https://zh.wikipedia.org/wiki/%E8%8B%A6%E7%93%9C 中文維基百科]
*吳雪月，2006，《臺灣新野菜主義》。臺北：天下文化。
*鄭元春，1985，《野菜一》。臺北：渡假。
*李景崇，1998，《阿美族歷史》，臺北：師大書苑。
*黄宣衞，2008，《阿美族》，臺北：三民。
*達西烏拉彎‧畢馬，2001，《臺灣的原住民 : 阿美族》，臺北：臺原。

== siwkay ==
O kakarot (''Momordica charantia'' ko ngangan) i, O Lianggua, O Banshenggua, O Laiputao, ato Jinlizhi ko roma a ngangan nira. O milaladay a pinalengaw no Huluke konini, i kala'edan no fa'edetay ato safalawfaway a palapalaan a malengaw.  O Africa ko lalengawan no kakarot. O i palaay ano eca o padeteng a paloma i, matenakay i Asia i 'ayaw no to'as, alatek i Southeast Asia a padeteng a palomaen no tamdaw. O cecay a mihecaan tahira i pinapina a mihecaan ko 'orip no milaladay a pinalengaw. Sepat tahira i lima a kong-c ko 'akawang nira. Masa'a'ayaway ko papah nira, a masapeci' to tolo tahira i pito a peci'.  O nika i cecayay a pinalengaw ko fafahiyan ato fa'inayan a hana i, i kaciherangan ko kacelakan no hana nira. Malaheci i laloodan, masari'edoc a kakaya' ko heci nira. Tahira i lima a kong-ci ko kakaya' no i palaay, o padeteng a mipalomaan i, tosa polo' tahira i lima polo' a kong-ci ko kakaya' nira. Masakalotokalotoman ko podac no heci nira, a masasimal ko podac. I nikamangta' ho i, o langdaway ko cengel no heci nira, ano marohem to i, masakalaliyaw a masapeci' ko heci. I laloma' nira i, adihay ko pa'eno nira, o nikatahepo to kahengangay a podac. Masasiroma ko kinalengaw nira. O po'eneray a heci i, tahira i falo a kong-ci ko kakaya' nira. o kakaya'ay a heci i, tahira i tosa polo' tahira i falo polo' a kong-ci ko kakaya' nira. Masasiroma ko 'angrer no kinalengaw nira. O iraay ko tata'angay a kalotoman i podac ato langdaway a cengel i, mimingay ko 'angrer nira. O kasasiroma no rayray no kinalengaw no kakarot ko sakaadihay i Yintiya ato Ciwngko. O pipikingkiw no Ciwngko (China) to 154 a kinalengaw ko nipipasasiroma to 46 a tenatenaan. Malecaday to, o cecay a nitilidan no Yintiya (India) i 2018 a mihcaan ko nipipaso'lin to tata'angay a kasasiroma no rayray i Yareytay (Subtropical) a kakarayan.

taneng to nipipalengaw

O nipipalengaw to kakarot i, i laed no 24 ato 35°C ko kafa'edet, o nikasimel no sera ko saka'orip no kakarot, ato i la'eno no 1700 a kong-ce ko sakasapalengaw. i Temperate a kakarayan i,  i nidipotan a pala. ko matatongosay apipalengaw i nidipotan a pala.  I ikor no tosa a folad no nipipaloma ko kacelakan. O nika-mata'elif no likat no cidal to 14 a toki ko sakasener no kacelakan. O nipi'ala to kangdaway a heci i matatongosay a toki ko sakapanayar no kaporawan tahira i enem a folad. O nikaporawan i, caay pitoor to romi'ad.

I 'ayaw no pipalomaan, mipatireng to 2.5 kong-ci ko takakaraw a sapipakasokayap a salil a 'otoc. '''Palaeden to 50 kong-fin ko pipaloma to cecay. tahafen ko sota' a pakasoemet. O sapatayhi i, pakaadihay to Tan , a pakalalang to nikanikaw to Peng no kakorot. O pipacamol to mimingay a Yoso i, sakaanga'ay to sakacomahad ato sakaciheci no pipaloma. I 2017 a mihecaan i, malaheci ko pitanam a miforesi' to 0.5% a ZnSO4+FeSO4+MgSO4 a pacamolay a nanom i fafa'ed no papah,  i 'ikor no nipipaloma to 35 a romi'ad ato 45 a romi'ad. [8] Pahapinang ko cecay a pitanam i Romania, manga'ay a mitongal to nikaadihay no heci ato ka'ayaw a sakaroheman ko pipaloma i tosaay a ca'ang. [9]'''

Ano pakalofic ato pakafangcal to nihecian ko matahafay a sera, '''paka'ayaw to cecay a lipay ko kasata'epaan. Do'edoen ko pipatodong to rayray no pita'epa i India i 2018 a mihecaan i, Maka'araw to ikakaay a kaso'emet no sera i la'eno to ta'epa ano eca to fokeloh.[10] I pipaloma i nanom i, saloficay ko nihecian no perlayt ato fermikilayt a sapaloma,'''
[[Kasasiwasiw:U suwal nu i amisay a Pangcah]]</text>
      <sha1>8m38bxly0wybsrorrlvq0p0kysv8bu2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>50271</id>
      <parentid>50270</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T04:32:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Haratal</username>
        <id>3361</id>
      </contributor>
      <origin>50271</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4582" sha1="11c2gfejrmqnofftkwt4qfu3c7yw6q3" xml:space="preserve">kakurut （山苦瓜）

malecaday atu tananuman, u mikayatay a masarengusay ku caang, kilemel a mikucakuc. Dengay a mibuhat tu sakaen, tu su’aw, tu caledes, tu duku, tu lemawan ku kakurut. I tini i Taywan, Makala tu patekenan ku mihecaan nu nika’urip nu kakurut nu lutuk. Belung samin i matini a paluma, a mibuwah. u tapang nu sinabek nu payniyaru’. U Pangcah han tu i, makaen ku lusay nu kakurut, makaen naca ku luengelay a teluc nu caay atu papah. U langdaw nu papah mikialengel tu ni palumaan a kakurut, kilemel ku nika’ urip nu caang sisa awa:ay ku kemanay nu cirekay, saka ulahan nu tamdaw a kemaen.

== Pi’arawan to lakaw ==

*[https://zh.wikipedia.org/wiki/%E8%8B%A6%E7%93%9C 中文維基百科]
*吳雪月，2006，《臺灣新野菜主義》。臺北：天下文化。
*鄭元春，1985，《野菜一》。臺北：渡假。
*李景崇，1998，《阿美族歷史》，臺北：師大書苑。
*黄宣衞，2008，《阿美族》，臺北：三民。
*達西烏拉彎‧畢馬，2001，《臺灣的原住民 : 阿美族》，臺北：臺原。

== siwkay ==
O kakarot (''Momordica charantia'' ko ngangan) i, O Lianggua, O Banshenggua, O Laiputao, ato Jinlizhi ko roma a ngangan nira. O milaladay a pinalengaw no Huluke konini, i kala'edan no fa'edetay ato safalawfaway a palapalaan a malengaw.  O Africa ko lalengawan no kakarot. O i palaay ano eca o padeteng a paloma i, matenakay i Asia i 'ayaw no to'as, alatek i Southeast Asia a padeteng a palomaen no tamdaw. O cecay a mihecaan tahira i pinapina a mihecaan ko 'orip no milaladay a pinalengaw. Sepat tahira i lima a kong-c ko 'akawang nira. Masa'a'ayaway ko papah nira, a masapeci' to tolo tahira i pito a peci'.  O nika i cecayay a pinalengaw ko fafahiyan ato fa'inayan a hana i, i kaciherangan ko kacelakan no hana nira. Malaheci i laloodan, masari'edoc a kakaya' ko heci nira. Tahira i lima a kong-ci ko kakaya' no i palaay, o padeteng a mipalomaan i, tosa polo' tahira i lima polo' a kong-ci ko kakaya' nira. Masakalotokalotoman ko podac no heci nira, a masasimal ko podac. I nikamangta' ho i, o langdaway ko cengel no heci nira, ano marohem to i, masakalaliyaw a masapeci' ko heci. I laloma' nira i, adihay ko pa'eno nira, o nikatahepo to kahengangay a podac. Masasiroma ko kinalengaw nira. O po'eneray a heci i, tahira i falo a kong-ci ko kakaya' nira. o kakaya'ay a heci i, tahira i tosa polo' tahira i falo polo' a kong-ci ko kakaya' nira. Masasiroma ko 'angrer no kinalengaw nira. O iraay ko tata'angay a kalotoman i podac ato langdaway a cengel i, mimingay ko 'angrer nira. O kasasiroma no rayray no kinalengaw no kakarot ko sakaadihay i Yintiya ato Ciwngko. O pipikingkiw no Ciwngko (China) to 154 a kinalengaw ko nipipasasiroma to 46 a tenatenaan. Malecaday to, o cecay a nitilidan no Yintiya (India) i 2018 a mihcaan ko nipipaso'lin to tata'angay a kasasiroma no rayray i Yareytay (Subtropical) a kakarayan.

taneng to nipipalengaw

O nipipalengaw to kakarot i, i laed no 24 ato 35°C ko kafa'edet, o nikasimel no sera ko saka'orip no kakarot, ato i la'eno no 1700 a kong-ce ko sakasapalengaw. i Temperate a kakarayan i,  i nidipotan a pala. ko matatongosay apipalengaw i nidipotan a pala.  I ikor no tosa a folad no nipipaloma ko kacelakan. O nika-mata'elif no likat no cidal to 14 a toki ko sakasener no kacelakan. O nipi'ala to kangdaway a heci i matatongosay a toki ko sakapanayar no kaporawan tahira i enem a folad. O nikaporawan i, caay pitoor to romi'ad.

I 'ayaw no pipalomaan, mipatireng to 2.5 kong-ci ko takakaraw a sapipakasokayap a salil a 'otoc. '''Palaeden to 50 kong-fin ko pipaloma to cecay. tahafen ko sota' a pakasoemet. O sapatayhi i, pakaadihay to Tan , a pakalalang to nikanikaw to Peng no kakorot. O pipacamol to mimingay a Yoso i, sakaanga'ay to sakacomahad ato sakaciheci no pipaloma. I 2017 a mihecaan i, malaheci ko pitanam a miforesi' to 0.5% a ZnSO4+FeSO4+MgSO4 a pacamolay a nanom i fafa'ed no papah,  i 'ikor no nipipaloma to 35 a romi'ad ato 45 a romi'ad. [8] Pahapinang ko cecay a pitanam i Romania, manga'ay a mitongal to nikaadihay no heci ato ka'ayaw a sakaroheman ko pipaloma i tosaay a ca'ang. [9]'''

Ano pakalofic ato pakafangcal to nihecian ko matahafay a sera, '''paka'ayaw to cecay a lipay ko kasata'epaan. Do'edoen ko pipatodong to rayray no pita'epa i India i 2018 a mihecaan i, Maka'araw to ikakaay a kaso'emet no sera i la'eno to ta'epa ano eca to fokeloh.[10] I pipaloma i nanom i, saloficay ko nihecian no perlayt ato fermikilayt a sapaloma, ato fermikilayt ato lamat no 'afinog a sapaloma. [11]'''
[[Kasasiwasiw:U suwal nu i amisay a Pangcah]]</text>
      <sha1>11c2gfejrmqnofftkwt4qfu3c7yw6q3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>50272</id>
      <parentid>50271</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T04:32:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Haratal</username>
        <id>3361</id>
      </contributor>
      <origin>50272</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4651" sha1="6i6qnrkgzqnaidbjg84wqj8cewrttw1" xml:space="preserve">kakurut （山苦瓜）

malecaday atu tananuman, u mikayatay a masarengusay ku caang, kilemel a mikucakuc. Dengay a mibuhat tu sakaen, tu su’aw, tu caledes, tu duku, tu lemawan ku kakurut. I tini i Taywan, Makala tu patekenan ku mihecaan nu nika’urip nu kakurut nu lutuk. Belung samin i matini a paluma, a mibuwah. u tapang nu sinabek nu payniyaru’. U Pangcah han tu i, makaen ku lusay nu kakurut, makaen naca ku luengelay a teluc nu caay atu papah. U langdaw nu papah mikialengel tu ni palumaan a kakurut, kilemel ku nika’ urip nu caang sisa awa:ay ku kemanay nu cirekay, saka ulahan nu tamdaw a kemaen.

== Pi’arawan to lakaw ==

*[https://zh.wikipedia.org/wiki/%E8%8B%A6%E7%93%9C 中文維基百科]
*吳雪月，2006，《臺灣新野菜主義》。臺北：天下文化。
*鄭元春，1985，《野菜一》。臺北：渡假。
*李景崇，1998，《阿美族歷史》，臺北：師大書苑。
*黄宣衞，2008，《阿美族》，臺北：三民。
*達西烏拉彎‧畢馬，2001，《臺灣的原住民 : 阿美族》，臺北：臺原。

== siwkay ==
O kakarot (''Momordica charantia'' ko ngangan) i, O Lianggua, O Banshenggua, O Laiputao, ato Jinlizhi ko roma a ngangan nira. O milaladay a pinalengaw no Huluke konini, i kala'edan no fa'edetay ato safalawfaway a palapalaan a malengaw.  O Africa ko lalengawan no kakarot. O i palaay ano eca o padeteng a paloma i, matenakay i Asia i 'ayaw no to'as, alatek i Southeast Asia a padeteng a palomaen no tamdaw. O cecay a mihecaan tahira i pinapina a mihecaan ko 'orip no milaladay a pinalengaw. Sepat tahira i lima a kong-c ko 'akawang nira. Masa'a'ayaway ko papah nira, a masapeci' to tolo tahira i pito a peci'.  O nika i cecayay a pinalengaw ko fafahiyan ato fa'inayan a hana i, i kaciherangan ko kacelakan no hana nira. Malaheci i laloodan, masari'edoc a kakaya' ko heci nira. Tahira i lima a kong-ci ko kakaya' no i palaay, o padeteng a mipalomaan i, tosa polo' tahira i lima polo' a kong-ci ko kakaya' nira. Masakalotokalotoman ko podac no heci nira, a masasimal ko podac. I nikamangta' ho i, o langdaway ko cengel no heci nira, ano marohem to i, masakalaliyaw a masapeci' ko heci. I laloma' nira i, adihay ko pa'eno nira, o nikatahepo to kahengangay a podac. Masasiroma ko kinalengaw nira. O po'eneray a heci i, tahira i falo a kong-ci ko kakaya' nira. o kakaya'ay a heci i, tahira i tosa polo' tahira i falo polo' a kong-ci ko kakaya' nira. Masasiroma ko 'angrer no kinalengaw nira. O iraay ko tata'angay a kalotoman i podac ato langdaway a cengel i, mimingay ko 'angrer nira. O kasasiroma no rayray no kinalengaw no kakarot ko sakaadihay i Yintiya ato Ciwngko. O pipikingkiw no Ciwngko (China) to 154 a kinalengaw ko nipipasasiroma to 46 a tenatenaan. Malecaday to, o cecay a nitilidan no Yintiya (India) i 2018 a mihcaan ko nipipaso'lin to tata'angay a kasasiroma no rayray i Yareytay (Subtropical) a kakarayan.

taneng to nipipalengaw

O nipipalengaw to kakarot i, i laed no 24 ato 35°C ko kafa'edet, o nikasimel no sera ko saka'orip no kakarot, ato i la'eno no 1700 a kong-ce ko sakasapalengaw. i Temperate a kakarayan i,  i nidipotan a pala. ko matatongosay apipalengaw i nidipotan a pala.  I ikor no tosa a folad no nipipaloma ko kacelakan. O nika-mata'elif no likat no cidal to 14 a toki ko sakasener no kacelakan. O nipi'ala to kangdaway a heci i matatongosay a toki ko sakapanayar no kaporawan tahira i enem a folad. O nikaporawan i, caay pitoor to romi'ad.

I 'ayaw no pipalomaan, mipatireng to 2.5 kong-ci ko takakaraw a sapipakasokayap a salil a 'otoc. '''Palaeden to 50 kong-fin ko pipaloma to cecay. tahafen ko sota' a pakasoemet. O sapatayhi i, pakaadihay to Tan , a pakalalang to nikanikaw to Peng no kakorot. O pipacamol to mimingay a Yoso i, sakaanga'ay to sakacomahad ato sakaciheci no pipaloma. I 2017 a mihecaan i, malaheci ko pitanam a miforesi' to 0.5% a ZnSO4+FeSO4+MgSO4 a pacamolay a nanom i fafa'ed no papah,  i 'ikor no nipipaloma to 35 a romi'ad ato 45 a romi'ad. [8] Pahapinang ko cecay a pitanam i Romania, manga'ay a mitongal to nikaadihay no heci ato ka'ayaw a sakaroheman ko pipaloma i tosaay a ca'ang. [9]'''

Ano pakalofic ato pakafangcal to nihecian ko matahafay a sera, '''paka'ayaw to cecay a lipay ko kasata'epaan. Do'edoen ko pipatodong to rayray no pita'epa i India i 2018 a mihecaan i, Maka'araw to ikakaay a kaso'emet no sera i la'eno to ta'epa ano eca to fokeloh.[10] I pipaloma i nanom i, saloficay ko nihecian no perlayt ato fermikilayt a sapaloma, ato fermikilayt ato lamat no 'afinog a sapaloma. [11]''' 

Pacakat to nika hadidi to fa'edet no kioli ko piriting to kakorot.
[[Kasasiwasiw:U suwal nu i amisay a Pangcah]]</text>
      <sha1>6i6qnrkgzqnaidbjg84wqj8cewrttw1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>50273</id>
      <parentid>50272</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T04:33:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Haratal</username>
        <id>3361</id>
      </contributor>
      <origin>50273</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4778" sha1="cqbjblnd6jjjjl2cjp7hpuxks5ab35t" xml:space="preserve">kakurut （山苦瓜）

malecaday atu tananuman, u mikayatay a masarengusay ku caang, kilemel a mikucakuc. Dengay a mibuhat tu sakaen, tu su’aw, tu caledes, tu duku, tu lemawan ku kakurut. I tini i Taywan, Makala tu patekenan ku mihecaan nu nika’urip nu kakurut nu lutuk. Belung samin i matini a paluma, a mibuwah. u tapang nu sinabek nu payniyaru’. U Pangcah han tu i, makaen ku lusay nu kakurut, makaen naca ku luengelay a teluc nu caay atu papah. U langdaw nu papah mikialengel tu ni palumaan a kakurut, kilemel ku nika’ urip nu caang sisa awa:ay ku kemanay nu cirekay, saka ulahan nu tamdaw a kemaen.

== Pi’arawan to lakaw ==

*[https://zh.wikipedia.org/wiki/%E8%8B%A6%E7%93%9C 中文維基百科]
*吳雪月，2006，《臺灣新野菜主義》。臺北：天下文化。
*鄭元春，1985，《野菜一》。臺北：渡假。
*李景崇，1998，《阿美族歷史》，臺北：師大書苑。
*黄宣衞，2008，《阿美族》，臺北：三民。
*達西烏拉彎‧畢馬，2001，《臺灣的原住民 : 阿美族》，臺北：臺原。

== siwkay ==
O kakarot (''Momordica charantia'' ko ngangan) i, O Lianggua, O Banshenggua, O Laiputao, ato Jinlizhi ko roma a ngangan nira. O milaladay a pinalengaw no Huluke konini, i kala'edan no fa'edetay ato safalawfaway a palapalaan a malengaw.  O Africa ko lalengawan no kakarot. O i palaay ano eca o padeteng a paloma i, matenakay i Asia i 'ayaw no to'as, alatek i Southeast Asia a padeteng a palomaen no tamdaw. O cecay a mihecaan tahira i pinapina a mihecaan ko 'orip no milaladay a pinalengaw. Sepat tahira i lima a kong-c ko 'akawang nira. Masa'a'ayaway ko papah nira, a masapeci' to tolo tahira i pito a peci'.  O nika i cecayay a pinalengaw ko fafahiyan ato fa'inayan a hana i, i kaciherangan ko kacelakan no hana nira. Malaheci i laloodan, masari'edoc a kakaya' ko heci nira. Tahira i lima a kong-ci ko kakaya' no i palaay, o padeteng a mipalomaan i, tosa polo' tahira i lima polo' a kong-ci ko kakaya' nira. Masakalotokalotoman ko podac no heci nira, a masasimal ko podac. I nikamangta' ho i, o langdaway ko cengel no heci nira, ano marohem to i, masakalaliyaw a masapeci' ko heci. I laloma' nira i, adihay ko pa'eno nira, o nikatahepo to kahengangay a podac. Masasiroma ko kinalengaw nira. O po'eneray a heci i, tahira i falo a kong-ci ko kakaya' nira. o kakaya'ay a heci i, tahira i tosa polo' tahira i falo polo' a kong-ci ko kakaya' nira. Masasiroma ko 'angrer no kinalengaw nira. O iraay ko tata'angay a kalotoman i podac ato langdaway a cengel i, mimingay ko 'angrer nira. O kasasiroma no rayray no kinalengaw no kakarot ko sakaadihay i Yintiya ato Ciwngko. O pipikingkiw no Ciwngko (China) to 154 a kinalengaw ko nipipasasiroma to 46 a tenatenaan. Malecaday to, o cecay a nitilidan no Yintiya (India) i 2018 a mihcaan ko nipipaso'lin to tata'angay a kasasiroma no rayray i Yareytay (Subtropical) a kakarayan.

taneng to nipipalengaw

O nipipalengaw to kakarot i, i laed no 24 ato 35°C ko kafa'edet, o nikasimel no sera ko saka'orip no kakarot, ato i la'eno no 1700 a kong-ce ko sakasapalengaw. i Temperate a kakarayan i,  i nidipotan a pala. ko matatongosay apipalengaw i nidipotan a pala.  I ikor no tosa a folad no nipipaloma ko kacelakan. O nika-mata'elif no likat no cidal to 14 a toki ko sakasener no kacelakan. O nipi'ala to kangdaway a heci i matatongosay a toki ko sakapanayar no kaporawan tahira i enem a folad. O nikaporawan i, caay pitoor to romi'ad.

I 'ayaw no pipalomaan, mipatireng to 2.5 kong-ci ko takakaraw a sapipakasokayap a salil a 'otoc. '''Palaeden to 50 kong-fin ko pipaloma to cecay. tahafen ko sota' a pakasoemet. O sapatayhi i, pakaadihay to Tan , a pakalalang to nikanikaw to Peng no kakorot. O pipacamol to mimingay a Yoso i, sakaanga'ay to sakacomahad ato sakaciheci no pipaloma. I 2017 a mihecaan i, malaheci ko pitanam a miforesi' to 0.5% a ZnSO4+FeSO4+MgSO4 a pacamolay a nanom i fafa'ed no papah,  i 'ikor no nipipaloma to 35 a romi'ad ato 45 a romi'ad. [8] Pahapinang ko cecay a pitanam i Romania, manga'ay a mitongal to nikaadihay no heci ato ka'ayaw a sakaroheman ko pipaloma i tosaay a ca'ang. [9]'''

Ano pakalofic ato pakafangcal to nihecian ko matahafay a sera, '''paka'ayaw to cecay a lipay ko kasata'epaan. Do'edoen ko pipatodong to rayray no pita'epa i India i 2018 a mihecaan i, Maka'araw to ikakaay a kaso'emet no sera i la'eno to ta'epa ano eca to fokeloh.[10] I pipaloma i nanom i, saloficay ko nihecian no perlayt ato fermikilayt a sapaloma, ato fermikilayt ato lamat no 'afinog a sapaloma. [11]''' 

Pacakat to nika hadidi to fa'edet no kioli ko piriting to kakorot. '''[12] I 2021 a mihecaan i, malaheci no mikingkiway a tamdaw no Rosiya ko pitaneng a miriting to kakorot i Cucurbita pepo,'''
[[Kasasiwasiw:U suwal nu i amisay a Pangcah]]</text>
      <sha1>cqbjblnd6jjjjl2cjp7hpuxks5ab35t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>50274</id>
      <parentid>50273</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T04:33:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Haratal</username>
        <id>3361</id>
      </contributor>
      <origin>50274</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4897" sha1="bwswmupkc8b7872ewrk65jsrtucv9tw" xml:space="preserve">kakurut （山苦瓜）

malecaday atu tananuman, u mikayatay a masarengusay ku caang, kilemel a mikucakuc. Dengay a mibuhat tu sakaen, tu su’aw, tu caledes, tu duku, tu lemawan ku kakurut. I tini i Taywan, Makala tu patekenan ku mihecaan nu nika’urip nu kakurut nu lutuk. Belung samin i matini a paluma, a mibuwah. u tapang nu sinabek nu payniyaru’. U Pangcah han tu i, makaen ku lusay nu kakurut, makaen naca ku luengelay a teluc nu caay atu papah. U langdaw nu papah mikialengel tu ni palumaan a kakurut, kilemel ku nika’ urip nu caang sisa awa:ay ku kemanay nu cirekay, saka ulahan nu tamdaw a kemaen.

== Pi’arawan to lakaw ==

*[https://zh.wikipedia.org/wiki/%E8%8B%A6%E7%93%9C 中文維基百科]
*吳雪月，2006，《臺灣新野菜主義》。臺北：天下文化。
*鄭元春，1985，《野菜一》。臺北：渡假。
*李景崇，1998，《阿美族歷史》，臺北：師大書苑。
*黄宣衞，2008，《阿美族》，臺北：三民。
*達西烏拉彎‧畢馬，2001，《臺灣的原住民 : 阿美族》，臺北：臺原。

== siwkay ==
O kakarot (''Momordica charantia'' ko ngangan) i, O Lianggua, O Banshenggua, O Laiputao, ato Jinlizhi ko roma a ngangan nira. O milaladay a pinalengaw no Huluke konini, i kala'edan no fa'edetay ato safalawfaway a palapalaan a malengaw.  O Africa ko lalengawan no kakarot. O i palaay ano eca o padeteng a paloma i, matenakay i Asia i 'ayaw no to'as, alatek i Southeast Asia a padeteng a palomaen no tamdaw. O cecay a mihecaan tahira i pinapina a mihecaan ko 'orip no milaladay a pinalengaw. Sepat tahira i lima a kong-c ko 'akawang nira. Masa'a'ayaway ko papah nira, a masapeci' to tolo tahira i pito a peci'.  O nika i cecayay a pinalengaw ko fafahiyan ato fa'inayan a hana i, i kaciherangan ko kacelakan no hana nira. Malaheci i laloodan, masari'edoc a kakaya' ko heci nira. Tahira i lima a kong-ci ko kakaya' no i palaay, o padeteng a mipalomaan i, tosa polo' tahira i lima polo' a kong-ci ko kakaya' nira. Masakalotokalotoman ko podac no heci nira, a masasimal ko podac. I nikamangta' ho i, o langdaway ko cengel no heci nira, ano marohem to i, masakalaliyaw a masapeci' ko heci. I laloma' nira i, adihay ko pa'eno nira, o nikatahepo to kahengangay a podac. Masasiroma ko kinalengaw nira. O po'eneray a heci i, tahira i falo a kong-ci ko kakaya' nira. o kakaya'ay a heci i, tahira i tosa polo' tahira i falo polo' a kong-ci ko kakaya' nira. Masasiroma ko 'angrer no kinalengaw nira. O iraay ko tata'angay a kalotoman i podac ato langdaway a cengel i, mimingay ko 'angrer nira. O kasasiroma no rayray no kinalengaw no kakarot ko sakaadihay i Yintiya ato Ciwngko. O pipikingkiw no Ciwngko (China) to 154 a kinalengaw ko nipipasasiroma to 46 a tenatenaan. Malecaday to, o cecay a nitilidan no Yintiya (India) i 2018 a mihcaan ko nipipaso'lin to tata'angay a kasasiroma no rayray i Yareytay (Subtropical) a kakarayan.

taneng to nipipalengaw

O nipipalengaw to kakarot i, i laed no 24 ato 35°C ko kafa'edet, o nikasimel no sera ko saka'orip no kakarot, ato i la'eno no 1700 a kong-ce ko sakasapalengaw. i Temperate a kakarayan i,  i nidipotan a pala. ko matatongosay apipalengaw i nidipotan a pala.  I ikor no tosa a folad no nipipaloma ko kacelakan. O nika-mata'elif no likat no cidal to 14 a toki ko sakasener no kacelakan. O nipi'ala to kangdaway a heci i matatongosay a toki ko sakapanayar no kaporawan tahira i enem a folad. O nikaporawan i, caay pitoor to romi'ad.

I 'ayaw no pipalomaan, mipatireng to 2.5 kong-ci ko takakaraw a sapipakasokayap a salil a 'otoc. '''Palaeden to 50 kong-fin ko pipaloma to cecay. tahafen ko sota' a pakasoemet. O sapatayhi i, pakaadihay to Tan , a pakalalang to nikanikaw to Peng no kakorot. O pipacamol to mimingay a Yoso i, sakaanga'ay to sakacomahad ato sakaciheci no pipaloma. I 2017 a mihecaan i, malaheci ko pitanam a miforesi' to 0.5% a ZnSO4+FeSO4+MgSO4 a pacamolay a nanom i fafa'ed no papah,  i 'ikor no nipipaloma to 35 a romi'ad ato 45 a romi'ad. [8] Pahapinang ko cecay a pitanam i Romania, manga'ay a mitongal to nikaadihay no heci ato ka'ayaw a sakaroheman ko pipaloma i tosaay a ca'ang. [9]'''

Ano pakalofic ato pakafangcal to nihecian ko matahafay a sera, '''paka'ayaw to cecay a lipay ko kasata'epaan. Do'edoen ko pipatodong to rayray no pita'epa i India i 2018 a mihecaan i, Maka'araw to ikakaay a kaso'emet no sera i la'eno to ta'epa ano eca to fokeloh.[10] I pipaloma i nanom i, saloficay ko nihecian no perlayt ato fermikilayt a sapaloma, ato fermikilayt ato lamat no 'afinog a sapaloma. [11]''' 

Pacakat to nika hadidi to fa'edet no kioli ko piriting to kakorot. '''[12] I 2021 a mihecaan i, malaheci no mikingkiway a tamdaw no Rosiya ko pitaneng a miriting to kakorot i Cucurbita pepo, i Cucurbita maxima, i Cucurbita moschata, i Cucurbita ficifolia, ato i Lagenaria siceraria a masamaamaanay a sapaloma.'''
[[Kasasiwasiw:U suwal nu i amisay a Pangcah]]</text>
      <sha1>bwswmupkc8b7872ewrk65jsrtucv9tw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>50275</id>
      <parentid>50274</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T04:33:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Haratal</username>
        <id>3361</id>
      </contributor>
      <origin>50275</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4958" sha1="qmprk6xs1nvxlqaa65bxvxt31c9567u" xml:space="preserve">kakurut （山苦瓜）

malecaday atu tananuman, u mikayatay a masarengusay ku caang, kilemel a mikucakuc. Dengay a mibuhat tu sakaen, tu su’aw, tu caledes, tu duku, tu lemawan ku kakurut. I tini i Taywan, Makala tu patekenan ku mihecaan nu nika’urip nu kakurut nu lutuk. Belung samin i matini a paluma, a mibuwah. u tapang nu sinabek nu payniyaru’. U Pangcah han tu i, makaen ku lusay nu kakurut, makaen naca ku luengelay a teluc nu caay atu papah. U langdaw nu papah mikialengel tu ni palumaan a kakurut, kilemel ku nika’ urip nu caang sisa awa:ay ku kemanay nu cirekay, saka ulahan nu tamdaw a kemaen.

== Pi’arawan to lakaw ==

*[https://zh.wikipedia.org/wiki/%E8%8B%A6%E7%93%9C 中文維基百科]
*吳雪月，2006，《臺灣新野菜主義》。臺北：天下文化。
*鄭元春，1985，《野菜一》。臺北：渡假。
*李景崇，1998，《阿美族歷史》，臺北：師大書苑。
*黄宣衞，2008，《阿美族》，臺北：三民。
*達西烏拉彎‧畢馬，2001，《臺灣的原住民 : 阿美族》，臺北：臺原。

== siwkay ==
O kakarot (''Momordica charantia'' ko ngangan) i, O Lianggua, O Banshenggua, O Laiputao, ato Jinlizhi ko roma a ngangan nira. O milaladay a pinalengaw no Huluke konini, i kala'edan no fa'edetay ato safalawfaway a palapalaan a malengaw.  O Africa ko lalengawan no kakarot. O i palaay ano eca o padeteng a paloma i, matenakay i Asia i 'ayaw no to'as, alatek i Southeast Asia a padeteng a palomaen no tamdaw. O cecay a mihecaan tahira i pinapina a mihecaan ko 'orip no milaladay a pinalengaw. Sepat tahira i lima a kong-c ko 'akawang nira. Masa'a'ayaway ko papah nira, a masapeci' to tolo tahira i pito a peci'.  O nika i cecayay a pinalengaw ko fafahiyan ato fa'inayan a hana i, i kaciherangan ko kacelakan no hana nira. Malaheci i laloodan, masari'edoc a kakaya' ko heci nira. Tahira i lima a kong-ci ko kakaya' no i palaay, o padeteng a mipalomaan i, tosa polo' tahira i lima polo' a kong-ci ko kakaya' nira. Masakalotokalotoman ko podac no heci nira, a masasimal ko podac. I nikamangta' ho i, o langdaway ko cengel no heci nira, ano marohem to i, masakalaliyaw a masapeci' ko heci. I laloma' nira i, adihay ko pa'eno nira, o nikatahepo to kahengangay a podac. Masasiroma ko kinalengaw nira. O po'eneray a heci i, tahira i falo a kong-ci ko kakaya' nira. o kakaya'ay a heci i, tahira i tosa polo' tahira i falo polo' a kong-ci ko kakaya' nira. Masasiroma ko 'angrer no kinalengaw nira. O iraay ko tata'angay a kalotoman i podac ato langdaway a cengel i, mimingay ko 'angrer nira. O kasasiroma no rayray no kinalengaw no kakarot ko sakaadihay i Yintiya ato Ciwngko. O pipikingkiw no Ciwngko (China) to 154 a kinalengaw ko nipipasasiroma to 46 a tenatenaan. Malecaday to, o cecay a nitilidan no Yintiya (India) i 2018 a mihcaan ko nipipaso'lin to tata'angay a kasasiroma no rayray i Yareytay (Subtropical) a kakarayan.

taneng to nipipalengaw

O nipipalengaw to kakarot i, i laed no 24 ato 35°C ko kafa'edet, o nikasimel no sera ko saka'orip no kakarot, ato i la'eno no 1700 a kong-ce ko sakasapalengaw. i Temperate a kakarayan i,  i nidipotan a pala. ko matatongosay apipalengaw i nidipotan a pala.  I ikor no tosa a folad no nipipaloma ko kacelakan. O nika-mata'elif no likat no cidal to 14 a toki ko sakasener no kacelakan. O nipi'ala to kangdaway a heci i matatongosay a toki ko sakapanayar no kaporawan tahira i enem a folad. O nikaporawan i, caay pitoor to romi'ad.

I 'ayaw no pipalomaan, mipatireng to 2.5 kong-ci ko takakaraw a sapipakasokayap a salil a 'otoc. '''Palaeden to 50 kong-fin ko pipaloma to cecay. tahafen ko sota' a pakasoemet. O sapatayhi i, pakaadihay to Tan , a pakalalang to nikanikaw to Peng no kakorot. O pipacamol to mimingay a Yoso i, sakaanga'ay to sakacomahad ato sakaciheci no pipaloma. I 2017 a mihecaan i, malaheci ko pitanam a miforesi' to 0.5% a ZnSO4+FeSO4+MgSO4 a pacamolay a nanom i fafa'ed no papah,  i 'ikor no nipipaloma to 35 a romi'ad ato 45 a romi'ad. [8] Pahapinang ko cecay a pitanam i Romania, manga'ay a mitongal to nikaadihay no heci ato ka'ayaw a sakaroheman ko pipaloma i tosaay a ca'ang. [9]'''

Ano pakalofic ato pakafangcal to nihecian ko matahafay a sera, '''paka'ayaw to cecay a lipay ko kasata'epaan. Do'edoen ko pipatodong to rayray no pita'epa i India i 2018 a mihecaan i, Maka'araw to ikakaay a kaso'emet no sera i la'eno to ta'epa ano eca to fokeloh.[10] I pipaloma i nanom i, saloficay ko nihecian no perlayt ato fermikilayt a sapaloma, ato fermikilayt ato lamat no 'afinog a sapaloma. [11]''' 

Pacakat to nika hadidi to fa'edet no kioli ko piriting to kakorot. '''[12] I 2021 a mihecaan i, malaheci no mikingkiway a tamdaw no Rosiya ko pitaneng a miriting to kakorot i Cucurbita pepo, i Cucurbita maxima, i Cucurbita moschata, i Cucurbita ficifolia, ato i Lagenaria siceraria a masamaamaanay a sapaloma. O sapipaloma i loma' no sapaloma i kafa'detay a kakarayan i,'''
[[Kasasiwasiw:U suwal nu i amisay a Pangcah]]</text>
      <sha1>qmprk6xs1nvxlqaa65bxvxt31c9567u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>50276</id>
      <parentid>50275</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T04:33:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Haratal</username>
        <id>3361</id>
      </contributor>
      <origin>50276</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5035" sha1="14rf99jacvu0x7bnyijw8tab2m05cgh" xml:space="preserve">kakurut （山苦瓜）

malecaday atu tananuman, u mikayatay a masarengusay ku caang, kilemel a mikucakuc. Dengay a mibuhat tu sakaen, tu su’aw, tu caledes, tu duku, tu lemawan ku kakurut. I tini i Taywan, Makala tu patekenan ku mihecaan nu nika’urip nu kakurut nu lutuk. Belung samin i matini a paluma, a mibuwah. u tapang nu sinabek nu payniyaru’. U Pangcah han tu i, makaen ku lusay nu kakurut, makaen naca ku luengelay a teluc nu caay atu papah. U langdaw nu papah mikialengel tu ni palumaan a kakurut, kilemel ku nika’ urip nu caang sisa awa:ay ku kemanay nu cirekay, saka ulahan nu tamdaw a kemaen.

== Pi’arawan to lakaw ==

*[https://zh.wikipedia.org/wiki/%E8%8B%A6%E7%93%9C 中文維基百科]
*吳雪月，2006，《臺灣新野菜主義》。臺北：天下文化。
*鄭元春，1985，《野菜一》。臺北：渡假。
*李景崇，1998，《阿美族歷史》，臺北：師大書苑。
*黄宣衞，2008，《阿美族》，臺北：三民。
*達西烏拉彎‧畢馬，2001，《臺灣的原住民 : 阿美族》，臺北：臺原。

== siwkay ==
O kakarot (''Momordica charantia'' ko ngangan) i, O Lianggua, O Banshenggua, O Laiputao, ato Jinlizhi ko roma a ngangan nira. O milaladay a pinalengaw no Huluke konini, i kala'edan no fa'edetay ato safalawfaway a palapalaan a malengaw.  O Africa ko lalengawan no kakarot. O i palaay ano eca o padeteng a paloma i, matenakay i Asia i 'ayaw no to'as, alatek i Southeast Asia a padeteng a palomaen no tamdaw. O cecay a mihecaan tahira i pinapina a mihecaan ko 'orip no milaladay a pinalengaw. Sepat tahira i lima a kong-c ko 'akawang nira. Masa'a'ayaway ko papah nira, a masapeci' to tolo tahira i pito a peci'.  O nika i cecayay a pinalengaw ko fafahiyan ato fa'inayan a hana i, i kaciherangan ko kacelakan no hana nira. Malaheci i laloodan, masari'edoc a kakaya' ko heci nira. Tahira i lima a kong-ci ko kakaya' no i palaay, o padeteng a mipalomaan i, tosa polo' tahira i lima polo' a kong-ci ko kakaya' nira. Masakalotokalotoman ko podac no heci nira, a masasimal ko podac. I nikamangta' ho i, o langdaway ko cengel no heci nira, ano marohem to i, masakalaliyaw a masapeci' ko heci. I laloma' nira i, adihay ko pa'eno nira, o nikatahepo to kahengangay a podac. Masasiroma ko kinalengaw nira. O po'eneray a heci i, tahira i falo a kong-ci ko kakaya' nira. o kakaya'ay a heci i, tahira i tosa polo' tahira i falo polo' a kong-ci ko kakaya' nira. Masasiroma ko 'angrer no kinalengaw nira. O iraay ko tata'angay a kalotoman i podac ato langdaway a cengel i, mimingay ko 'angrer nira. O kasasiroma no rayray no kinalengaw no kakarot ko sakaadihay i Yintiya ato Ciwngko. O pipikingkiw no Ciwngko (China) to 154 a kinalengaw ko nipipasasiroma to 46 a tenatenaan. Malecaday to, o cecay a nitilidan no Yintiya (India) i 2018 a mihcaan ko nipipaso'lin to tata'angay a kasasiroma no rayray i Yareytay (Subtropical) a kakarayan.

taneng to nipipalengaw

O nipipalengaw to kakarot i, i laed no 24 ato 35°C ko kafa'edet, o nikasimel no sera ko saka'orip no kakarot, ato i la'eno no 1700 a kong-ce ko sakasapalengaw. i Temperate a kakarayan i,  i nidipotan a pala. ko matatongosay apipalengaw i nidipotan a pala.  I ikor no tosa a folad no nipipaloma ko kacelakan. O nika-mata'elif no likat no cidal to 14 a toki ko sakasener no kacelakan. O nipi'ala to kangdaway a heci i matatongosay a toki ko sakapanayar no kaporawan tahira i enem a folad. O nikaporawan i, caay pitoor to romi'ad.

I 'ayaw no pipalomaan, mipatireng to 2.5 kong-ci ko takakaraw a sapipakasokayap a salil a 'otoc. '''Palaeden to 50 kong-fin ko pipaloma to cecay. tahafen ko sota' a pakasoemet. O sapatayhi i, pakaadihay to Tan , a pakalalang to nikanikaw to Peng no kakorot. O pipacamol to mimingay a Yoso i, sakaanga'ay to sakacomahad ato sakaciheci no pipaloma. I 2017 a mihecaan i, malaheci ko pitanam a miforesi' to 0.5% a ZnSO4+FeSO4+MgSO4 a pacamolay a nanom i fafa'ed no papah,  i 'ikor no nipipaloma to 35 a romi'ad ato 45 a romi'ad. [8] Pahapinang ko cecay a pitanam i Romania, manga'ay a mitongal to nikaadihay no heci ato ka'ayaw a sakaroheman ko pipaloma i tosaay a ca'ang. [9]'''

Ano pakalofic ato pakafangcal to nihecian ko matahafay a sera, '''paka'ayaw to cecay a lipay ko kasata'epaan. Do'edoen ko pipatodong to rayray no pita'epa i India i 2018 a mihecaan i, Maka'araw to ikakaay a kaso'emet no sera i la'eno to ta'epa ano eca to fokeloh.[10] I pipaloma i nanom i, saloficay ko nihecian no perlayt ato fermikilayt a sapaloma, ato fermikilayt ato lamat no 'afinog a sapaloma. [11]''' 

Pacakat to nika hadidi to fa'edet no kioli ko piriting to kakorot. '''[12] I 2021 a mihecaan i, malaheci no mikingkiway a tamdaw no Rosiya ko pitaneng a miriting to kakorot i Cucurbita pepo, i Cucurbita maxima, i Cucurbita moschata, i Cucurbita ficifolia, ato i Lagenaria siceraria a masamaamaanay a sapaloma. O sapipaloma i loma' no sapaloma i kafa'detay a kakarayan i, sakaci'epocay ko ka'orip no miritingan i Cucurbita Maxima. Pasowal cangra i,'''
[[Kasasiwasiw:U suwal nu i amisay a Pangcah]]</text>
      <sha1>14rf99jacvu0x7bnyijw8tab2m05cgh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>50277</id>
      <parentid>50276</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T04:34:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Haratal</username>
        <id>3361</id>
      </contributor>
      <origin>50277</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5135" sha1="qvz4bron5mxkwndujiz3yc6yc13ht8u" xml:space="preserve">kakurut （山苦瓜）

malecaday atu tananuman, u mikayatay a masarengusay ku caang, kilemel a mikucakuc. Dengay a mibuhat tu sakaen, tu su’aw, tu caledes, tu duku, tu lemawan ku kakurut. I tini i Taywan, Makala tu patekenan ku mihecaan nu nika’urip nu kakurut nu lutuk. Belung samin i matini a paluma, a mibuwah. u tapang nu sinabek nu payniyaru’. U Pangcah han tu i, makaen ku lusay nu kakurut, makaen naca ku luengelay a teluc nu caay atu papah. U langdaw nu papah mikialengel tu ni palumaan a kakurut, kilemel ku nika’ urip nu caang sisa awa:ay ku kemanay nu cirekay, saka ulahan nu tamdaw a kemaen.

== Pi’arawan to lakaw ==

*[https://zh.wikipedia.org/wiki/%E8%8B%A6%E7%93%9C 中文維基百科]
*吳雪月，2006，《臺灣新野菜主義》。臺北：天下文化。
*鄭元春，1985，《野菜一》。臺北：渡假。
*李景崇，1998，《阿美族歷史》，臺北：師大書苑。
*黄宣衞，2008，《阿美族》，臺北：三民。
*達西烏拉彎‧畢馬，2001，《臺灣的原住民 : 阿美族》，臺北：臺原。

== siwkay ==
O kakarot (''Momordica charantia'' ko ngangan) i, O Lianggua, O Banshenggua, O Laiputao, ato Jinlizhi ko roma a ngangan nira. O milaladay a pinalengaw no Huluke konini, i kala'edan no fa'edetay ato safalawfaway a palapalaan a malengaw.  O Africa ko lalengawan no kakarot. O i palaay ano eca o padeteng a paloma i, matenakay i Asia i 'ayaw no to'as, alatek i Southeast Asia a padeteng a palomaen no tamdaw. O cecay a mihecaan tahira i pinapina a mihecaan ko 'orip no milaladay a pinalengaw. Sepat tahira i lima a kong-c ko 'akawang nira. Masa'a'ayaway ko papah nira, a masapeci' to tolo tahira i pito a peci'.  O nika i cecayay a pinalengaw ko fafahiyan ato fa'inayan a hana i, i kaciherangan ko kacelakan no hana nira. Malaheci i laloodan, masari'edoc a kakaya' ko heci nira. Tahira i lima a kong-ci ko kakaya' no i palaay, o padeteng a mipalomaan i, tosa polo' tahira i lima polo' a kong-ci ko kakaya' nira. Masakalotokalotoman ko podac no heci nira, a masasimal ko podac. I nikamangta' ho i, o langdaway ko cengel no heci nira, ano marohem to i, masakalaliyaw a masapeci' ko heci. I laloma' nira i, adihay ko pa'eno nira, o nikatahepo to kahengangay a podac. Masasiroma ko kinalengaw nira. O po'eneray a heci i, tahira i falo a kong-ci ko kakaya' nira. o kakaya'ay a heci i, tahira i tosa polo' tahira i falo polo' a kong-ci ko kakaya' nira. Masasiroma ko 'angrer no kinalengaw nira. O iraay ko tata'angay a kalotoman i podac ato langdaway a cengel i, mimingay ko 'angrer nira. O kasasiroma no rayray no kinalengaw no kakarot ko sakaadihay i Yintiya ato Ciwngko. O pipikingkiw no Ciwngko (China) to 154 a kinalengaw ko nipipasasiroma to 46 a tenatenaan. Malecaday to, o cecay a nitilidan no Yintiya (India) i 2018 a mihcaan ko nipipaso'lin to tata'angay a kasasiroma no rayray i Yareytay (Subtropical) a kakarayan.

taneng to nipipalengaw

O nipipalengaw to kakarot i, i laed no 24 ato 35°C ko kafa'edet, o nikasimel no sera ko saka'orip no kakarot, ato i la'eno no 1700 a kong-ce ko sakasapalengaw. i Temperate a kakarayan i,  i nidipotan a pala. ko matatongosay apipalengaw i nidipotan a pala.  I ikor no tosa a folad no nipipaloma ko kacelakan. O nika-mata'elif no likat no cidal to 14 a toki ko sakasener no kacelakan. O nipi'ala to kangdaway a heci i matatongosay a toki ko sakapanayar no kaporawan tahira i enem a folad. O nikaporawan i, caay pitoor to romi'ad.

I 'ayaw no pipalomaan, mipatireng to 2.5 kong-ci ko takakaraw a sapipakasokayap a salil a 'otoc. '''Palaeden to 50 kong-fin ko pipaloma to cecay. tahafen ko sota' a pakasoemet. O sapatayhi i, pakaadihay to Tan , a pakalalang to nikanikaw to Peng no kakorot. O pipacamol to mimingay a Yoso i, sakaanga'ay to sakacomahad ato sakaciheci no pipaloma. I 2017 a mihecaan i, malaheci ko pitanam a miforesi' to 0.5% a ZnSO4+FeSO4+MgSO4 a pacamolay a nanom i fafa'ed no papah,  i 'ikor no nipipaloma to 35 a romi'ad ato 45 a romi'ad. [8] Pahapinang ko cecay a pitanam i Romania, manga'ay a mitongal to nikaadihay no heci ato ka'ayaw a sakaroheman ko pipaloma i tosaay a ca'ang. [9]'''

Ano pakalofic ato pakafangcal to nihecian ko matahafay a sera, '''paka'ayaw to cecay a lipay ko kasata'epaan. Do'edoen ko pipatodong to rayray no pita'epa i India i 2018 a mihecaan i, Maka'araw to ikakaay a kaso'emet no sera i la'eno to ta'epa ano eca to fokeloh.[10] I pipaloma i nanom i, saloficay ko nihecian no perlayt ato fermikilayt a sapaloma, ato fermikilayt ato lamat no 'afinog a sapaloma. [11]''' 

Pacakat to nika hadidi to fa'edet no kioli ko piriting to kakorot. '''[12] I 2021 a mihecaan i, malaheci no mikingkiway a tamdaw no Rosiya ko pitaneng a miriting to kakorot i Cucurbita pepo, i Cucurbita maxima, i Cucurbita moschata, i Cucurbita ficifolia, ato i Lagenaria siceraria a masamaamaanay a sapaloma. O sapipaloma i loma' no sapaloma i kafa'detay a kakarayan i, sakaci'epocay ko ka'orip no miritingan i Cucurbita Maxima. Pasowal cangra i, [13] mahapinang a matongal ko ka'adihay no Dray Mater ato polong no Karbohiderat i heci no kakorot.'''
[[Kasasiwasiw:U suwal nu i amisay a Pangcah]]</text>
      <sha1>qvz4bron5mxkwndujiz3yc6yc13ht8u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>50278</id>
      <parentid>50277</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T09:42:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Haratal</username>
        <id>3361</id>
      </contributor>
      <origin>50278</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5198" sha1="eey0zhibgi9ssg2xc4ikgnrov6k3fk4" xml:space="preserve">kakurut （山苦瓜）

malecaday atu tananuman, u mikayatay a masarengusay ku caang, kilemel a mikucakuc. Dengay a mibuhat tu sakaen, tu su’aw, tu caledes, tu duku, tu lemawan ku kakurut. I tini i Taywan, Makala tu patekenan ku mihecaan nu nika’urip nu kakurut nu lutuk. Belung samin i matini a paluma, a mibuwah. u tapang nu sinabek nu payniyaru’. U Pangcah han tu i, makaen ku lusay nu kakurut, makaen naca ku luengelay a teluc nu caay atu papah. U langdaw nu papah mikialengel tu ni palumaan a kakurut, kilemel ku nika’ urip nu caang sisa awa:ay ku kemanay nu cirekay, saka ulahan nu tamdaw a kemaen.

== Pi’arawan to lakaw ==

*[https://zh.wikipedia.org/wiki/%E8%8B%A6%E7%93%9C 中文維基百科]
*吳雪月，2006，《臺灣新野菜主義》。臺北：天下文化。
*鄭元春，1985，《野菜一》。臺北：渡假。
*李景崇，1998，《阿美族歷史》，臺北：師大書苑。
*黄宣衞，2008，《阿美族》，臺北：三民。
*達西烏拉彎‧畢馬，2001，《臺灣的原住民 : 阿美族》，臺北：臺原。

== siwkay ==
O kakarot (''Momordica charantia'' ko ngangan) i, O Lianggua, O Banshenggua, O Laiputao, ato Jinlizhi ko roma a ngangan nira. O milaladay a pinalengaw no Huluke konini, i kala'edan no fa'edetay ato safalawfaway a palapalaan a malengaw.  O Africa ko lalengawan no kakarot. O i palaay ano eca o padeteng a paloma i, matenakay i Asia i 'ayaw no to'as, alatek i Southeast Asia a padeteng a palomaen no tamdaw. O cecay a mihecaan tahira i pinapina a mihecaan ko 'orip no milaladay a pinalengaw. Sepat tahira i lima a kong-c ko 'akawang nira. Masa'a'ayaway ko papah nira, a masapeci' to tolo tahira i pito a peci'.  O nika i cecayay a pinalengaw ko fafahiyan ato fa'inayan a hana i, i kaciherangan ko kacelakan no hana nira. Malaheci i laloodan, masari'edoc a kakaya' ko heci nira. Tahira i lima a kong-ci ko kakaya' no i palaay, o padeteng a mipalomaan i, tosa polo' tahira i lima polo' a kong-ci ko kakaya' nira. Masakalotokalotoman ko podac no heci nira, a masasimal ko podac. I nikamangta' ho i, o langdaway ko cengel no heci nira, ano marohem to i, masakalaliyaw a masapeci' ko heci. I laloma' nira i, adihay ko pa'eno nira, o nikatahepo to kahengangay a podac. Masasiroma ko kinalengaw nira. O po'eneray a heci i, tahira i falo a kong-ci ko kakaya' nira. o kakaya'ay a heci i, tahira i tosa polo' tahira i falo polo' a kong-ci ko kakaya' nira. Masasiroma ko 'angrer no kinalengaw nira. O iraay ko tata'angay a kalotoman i podac ato langdaway a cengel i, mimingay ko 'angrer nira. O kasasiroma no rayray no kinalengaw no kakarot ko sakaadihay i Yintiya ato Ciwngko. O pipikingkiw no Ciwngko (China) to 154 a kinalengaw ko nipipasasiroma to 46 a tenatenaan. Malecaday to, o cecay a nitilidan no Yintiya (India) i 2018 a mihcaan ko nipipaso'lin to tata'angay a kasasiroma no rayray i Yareytay (Subtropical) a kakarayan.

taneng to nipipalengaw

O nipipalengaw to kakarot i, i laed no 24 ato 35°C ko kafa'edet, o nikasimel no sera ko saka'orip no kakarot, ato i la'eno no 1700 a kong-ce ko sakasapalengaw. i Temperate a kakarayan i,  i nidipotan a pala. ko matatongosay apipalengaw i nidipotan a pala.  I ikor no tosa a folad no nipipaloma ko kacelakan. O nika-mata'elif no likat no cidal to 14 a toki ko sakasener no kacelakan. O nipi'ala to kangdaway a heci i matatongosay a toki ko sakapanayar no kaporawan tahira i enem a folad. O nikaporawan i, caay pitoor to romi'ad.

I 'ayaw no pipalomaan, mipatireng to 2.5 kong-ci ko takakaraw a sapipakasokayap a salil a 'otoc. '''Palaeden to 50 kong-fin ko pipaloma to cecay. tahafen ko sota' a pakasoemet. O sapatayhi i, pakaadihay to Tan , a pakalalang to nikanikaw to Peng no kakorot. O pipacamol to mimingay a Yoso i, sakaanga'ay to sakacomahad ato sakaciheci no pipaloma. I 2017 a mihecaan i, malaheci ko pitanam a miforesi' to 0.5% a ZnSO4+FeSO4+MgSO4 a pacamolay a nanom i fafa'ed no papah,  i 'ikor no nipipaloma to 35 a romi'ad ato 45 a romi'ad. [8] Pahapinang ko cecay a pitanam i Romania, manga'ay a mitongal to nikaadihay no heci ato ka'ayaw a sakaroheman ko pipaloma i tosaay a ca'ang. [9]'''

Ano pakalofic ato pakafangcal to nihecian ko matahafay a sera, '''paka'ayaw to cecay a lipay ko kasata'epaan. Do'edoen ko pipatodong to rayray no pita'epa i India i 2018 a mihecaan i, Maka'araw to ikakaay a kaso'emet no sera i la'eno to ta'epa ano eca to fokeloh.[10] I pipaloma i nanom i, saloficay ko nihecian no perlayt ato fermikilayt a sapaloma, ato fermikilayt ato lamat no 'afinog a sapaloma. [11]''' 

Pacakat to nika hadidi to fa'edet no kioli ko piriting to kakorot. '''[12] I 2021 a mihecaan i, malaheci no mikingkiway a tamdaw no Rosiya ko pitaneng a miriting to kakorot i Cucurbita pepo, i Cucurbita maxima, i Cucurbita moschata, i Cucurbita ficifolia, ato i Lagenaria siceraria a masamaamaanay a sapaloma. O sapipaloma i loma' no sapaloma i kafa'detay a kakarayan i, sakaci'epocay ko ka'orip no miritingan i Cucurbita Maxima. Pasowal cangra i, [13] mahapinang a matongal ko ka'adihay no Dray Mater ato polong no Karbohiderat i heci no kakorot.'''

I saki sa'osian no nihecian i, caay ka adihay ato masamaanay,
[[Kasasiwasiw:U suwal nu i amisay a Pangcah]]</text>
      <sha1>eey0zhibgi9ssg2xc4ikgnrov6k3fk4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>50279</id>
      <parentid>50278</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T09:43:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Haratal</username>
        <id>3361</id>
      </contributor>
      <origin>50279</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5294" sha1="nm27yb5qhni6dip8zvel8faofs8g7qc" xml:space="preserve">kakurut （山苦瓜）

malecaday atu tananuman, u mikayatay a masarengusay ku caang, kilemel a mikucakuc. Dengay a mibuhat tu sakaen, tu su’aw, tu caledes, tu duku, tu lemawan ku kakurut. I tini i Taywan, Makala tu patekenan ku mihecaan nu nika’urip nu kakurut nu lutuk. Belung samin i matini a paluma, a mibuwah. u tapang nu sinabek nu payniyaru’. U Pangcah han tu i, makaen ku lusay nu kakurut, makaen naca ku luengelay a teluc nu caay atu papah. U langdaw nu papah mikialengel tu ni palumaan a kakurut, kilemel ku nika’ urip nu caang sisa awa:ay ku kemanay nu cirekay, saka ulahan nu tamdaw a kemaen.

== Pi’arawan to lakaw ==

*[https://zh.wikipedia.org/wiki/%E8%8B%A6%E7%93%9C 中文維基百科]
*吳雪月，2006，《臺灣新野菜主義》。臺北：天下文化。
*鄭元春，1985，《野菜一》。臺北：渡假。
*李景崇，1998，《阿美族歷史》，臺北：師大書苑。
*黄宣衞，2008，《阿美族》，臺北：三民。
*達西烏拉彎‧畢馬，2001，《臺灣的原住民 : 阿美族》，臺北：臺原。

== siwkay ==
O kakarot (''Momordica charantia'' ko ngangan) i, O Lianggua, O Banshenggua, O Laiputao, ato Jinlizhi ko roma a ngangan nira. O milaladay a pinalengaw no Huluke konini, i kala'edan no fa'edetay ato safalawfaway a palapalaan a malengaw.  O Africa ko lalengawan no kakarot. O i palaay ano eca o padeteng a paloma i, matenakay i Asia i 'ayaw no to'as, alatek i Southeast Asia a padeteng a palomaen no tamdaw. O cecay a mihecaan tahira i pinapina a mihecaan ko 'orip no milaladay a pinalengaw. Sepat tahira i lima a kong-c ko 'akawang nira. Masa'a'ayaway ko papah nira, a masapeci' to tolo tahira i pito a peci'.  O nika i cecayay a pinalengaw ko fafahiyan ato fa'inayan a hana i, i kaciherangan ko kacelakan no hana nira. Malaheci i laloodan, masari'edoc a kakaya' ko heci nira. Tahira i lima a kong-ci ko kakaya' no i palaay, o padeteng a mipalomaan i, tosa polo' tahira i lima polo' a kong-ci ko kakaya' nira. Masakalotokalotoman ko podac no heci nira, a masasimal ko podac. I nikamangta' ho i, o langdaway ko cengel no heci nira, ano marohem to i, masakalaliyaw a masapeci' ko heci. I laloma' nira i, adihay ko pa'eno nira, o nikatahepo to kahengangay a podac. Masasiroma ko kinalengaw nira. O po'eneray a heci i, tahira i falo a kong-ci ko kakaya' nira. o kakaya'ay a heci i, tahira i tosa polo' tahira i falo polo' a kong-ci ko kakaya' nira. Masasiroma ko 'angrer no kinalengaw nira. O iraay ko tata'angay a kalotoman i podac ato langdaway a cengel i, mimingay ko 'angrer nira. O kasasiroma no rayray no kinalengaw no kakarot ko sakaadihay i Yintiya ato Ciwngko. O pipikingkiw no Ciwngko (China) to 154 a kinalengaw ko nipipasasiroma to 46 a tenatenaan. Malecaday to, o cecay a nitilidan no Yintiya (India) i 2018 a mihcaan ko nipipaso'lin to tata'angay a kasasiroma no rayray i Yareytay (Subtropical) a kakarayan.

taneng to nipipalengaw

O nipipalengaw to kakarot i, i laed no 24 ato 35°C ko kafa'edet, o nikasimel no sera ko saka'orip no kakarot, ato i la'eno no 1700 a kong-ce ko sakasapalengaw. i Temperate a kakarayan i,  i nidipotan a pala. ko matatongosay apipalengaw i nidipotan a pala.  I ikor no tosa a folad no nipipaloma ko kacelakan. O nika-mata'elif no likat no cidal to 14 a toki ko sakasener no kacelakan. O nipi'ala to kangdaway a heci i matatongosay a toki ko sakapanayar no kaporawan tahira i enem a folad. O nikaporawan i, caay pitoor to romi'ad.

I 'ayaw no pipalomaan, mipatireng to 2.5 kong-ci ko takakaraw a sapipakasokayap a salil a 'otoc. '''Palaeden to 50 kong-fin ko pipaloma to cecay. tahafen ko sota' a pakasoemet. O sapatayhi i, pakaadihay to Tan , a pakalalang to nikanikaw to Peng no kakorot. O pipacamol to mimingay a Yoso i, sakaanga'ay to sakacomahad ato sakaciheci no pipaloma. I 2017 a mihecaan i, malaheci ko pitanam a miforesi' to 0.5% a ZnSO4+FeSO4+MgSO4 a pacamolay a nanom i fafa'ed no papah,  i 'ikor no nipipaloma to 35 a romi'ad ato 45 a romi'ad. [8] Pahapinang ko cecay a pitanam i Romania, manga'ay a mitongal to nikaadihay no heci ato ka'ayaw a sakaroheman ko pipaloma i tosaay a ca'ang. [9]'''

Ano pakalofic ato pakafangcal to nihecian ko matahafay a sera, '''paka'ayaw to cecay a lipay ko kasata'epaan. Do'edoen ko pipatodong to rayray no pita'epa i India i 2018 a mihecaan i, Maka'araw to ikakaay a kaso'emet no sera i la'eno to ta'epa ano eca to fokeloh.[10] I pipaloma i nanom i, saloficay ko nihecian no perlayt ato fermikilayt a sapaloma, ato fermikilayt ato lamat no 'afinog a sapaloma. [11]''' 

Pacakat to nika hadidi to fa'edet no kioli ko piriting to kakorot. '''[12] I 2021 a mihecaan i, malaheci no mikingkiway a tamdaw no Rosiya ko pitaneng a miriting to kakorot i Cucurbita pepo, i Cucurbita maxima, i Cucurbita moschata, i Cucurbita ficifolia, ato i Lagenaria siceraria a masamaamaanay a sapaloma. O sapipaloma i loma' no sapaloma i kafa'detay a kakarayan i, sakaci'epocay ko ka'orip no miritingan i Cucurbita Maxima. Pasowal cangra i, [13] mahapinang a matongal ko ka'adihay no Dray Mater ato polong no Karbohiderat i heci no kakorot.'''

I saki sa'osian no nihecian i, caay ka adihay ato masamaanay, '''o nisa'osian a nihecian i aniniay i, i kasamihecaan o 1000 mang tahira i 2000 mang a ton.'''
[[Kasasiwasiw:U suwal nu i amisay a Pangcah]]</text>
      <sha1>nm27yb5qhni6dip8zvel8faofs8g7qc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>50280</id>
      <parentid>50279</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T09:43:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Haratal</username>
        <id>3361</id>
      </contributor>
      <origin>50280</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5341" sha1="dv7465dmj41vfn2uduvknqc7o3l5kl7" xml:space="preserve">kakurut （山苦瓜）

malecaday atu tananuman, u mikayatay a masarengusay ku caang, kilemel a mikucakuc. Dengay a mibuhat tu sakaen, tu su’aw, tu caledes, tu duku, tu lemawan ku kakurut. I tini i Taywan, Makala tu patekenan ku mihecaan nu nika’urip nu kakurut nu lutuk. Belung samin i matini a paluma, a mibuwah. u tapang nu sinabek nu payniyaru’. U Pangcah han tu i, makaen ku lusay nu kakurut, makaen naca ku luengelay a teluc nu caay atu papah. U langdaw nu papah mikialengel tu ni palumaan a kakurut, kilemel ku nika’ urip nu caang sisa awa:ay ku kemanay nu cirekay, saka ulahan nu tamdaw a kemaen.

== Pi’arawan to lakaw ==

*[https://zh.wikipedia.org/wiki/%E8%8B%A6%E7%93%9C 中文維基百科]
*吳雪月，2006，《臺灣新野菜主義》。臺北：天下文化。
*鄭元春，1985，《野菜一》。臺北：渡假。
*李景崇，1998，《阿美族歷史》，臺北：師大書苑。
*黄宣衞，2008，《阿美族》，臺北：三民。
*達西烏拉彎‧畢馬，2001，《臺灣的原住民 : 阿美族》，臺北：臺原。

== siwkay ==
O kakarot (''Momordica charantia'' ko ngangan) i, O Lianggua, O Banshenggua, O Laiputao, ato Jinlizhi ko roma a ngangan nira. O milaladay a pinalengaw no Huluke konini, i kala'edan no fa'edetay ato safalawfaway a palapalaan a malengaw.  O Africa ko lalengawan no kakarot. O i palaay ano eca o padeteng a paloma i, matenakay i Asia i 'ayaw no to'as, alatek i Southeast Asia a padeteng a palomaen no tamdaw. O cecay a mihecaan tahira i pinapina a mihecaan ko 'orip no milaladay a pinalengaw. Sepat tahira i lima a kong-c ko 'akawang nira. Masa'a'ayaway ko papah nira, a masapeci' to tolo tahira i pito a peci'.  O nika i cecayay a pinalengaw ko fafahiyan ato fa'inayan a hana i, i kaciherangan ko kacelakan no hana nira. Malaheci i laloodan, masari'edoc a kakaya' ko heci nira. Tahira i lima a kong-ci ko kakaya' no i palaay, o padeteng a mipalomaan i, tosa polo' tahira i lima polo' a kong-ci ko kakaya' nira. Masakalotokalotoman ko podac no heci nira, a masasimal ko podac. I nikamangta' ho i, o langdaway ko cengel no heci nira, ano marohem to i, masakalaliyaw a masapeci' ko heci. I laloma' nira i, adihay ko pa'eno nira, o nikatahepo to kahengangay a podac. Masasiroma ko kinalengaw nira. O po'eneray a heci i, tahira i falo a kong-ci ko kakaya' nira. o kakaya'ay a heci i, tahira i tosa polo' tahira i falo polo' a kong-ci ko kakaya' nira. Masasiroma ko 'angrer no kinalengaw nira. O iraay ko tata'angay a kalotoman i podac ato langdaway a cengel i, mimingay ko 'angrer nira. O kasasiroma no rayray no kinalengaw no kakarot ko sakaadihay i Yintiya ato Ciwngko. O pipikingkiw no Ciwngko (China) to 154 a kinalengaw ko nipipasasiroma to 46 a tenatenaan. Malecaday to, o cecay a nitilidan no Yintiya (India) i 2018 a mihcaan ko nipipaso'lin to tata'angay a kasasiroma no rayray i Yareytay (Subtropical) a kakarayan.

taneng to nipipalengaw

O nipipalengaw to kakarot i, i laed no 24 ato 35°C ko kafa'edet, o nikasimel no sera ko saka'orip no kakarot, ato i la'eno no 1700 a kong-ce ko sakasapalengaw. i Temperate a kakarayan i,  i nidipotan a pala. ko matatongosay apipalengaw i nidipotan a pala.  I ikor no tosa a folad no nipipaloma ko kacelakan. O nika-mata'elif no likat no cidal to 14 a toki ko sakasener no kacelakan. O nipi'ala to kangdaway a heci i matatongosay a toki ko sakapanayar no kaporawan tahira i enem a folad. O nikaporawan i, caay pitoor to romi'ad.

I 'ayaw no pipalomaan, mipatireng to 2.5 kong-ci ko takakaraw a sapipakasokayap a salil a 'otoc. '''Palaeden to 50 kong-fin ko pipaloma to cecay. tahafen ko sota' a pakasoemet. O sapatayhi i, pakaadihay to Tan , a pakalalang to nikanikaw to Peng no kakorot. O pipacamol to mimingay a Yoso i, sakaanga'ay to sakacomahad ato sakaciheci no pipaloma. I 2017 a mihecaan i, malaheci ko pitanam a miforesi' to 0.5% a ZnSO4+FeSO4+MgSO4 a pacamolay a nanom i fafa'ed no papah,  i 'ikor no nipipaloma to 35 a romi'ad ato 45 a romi'ad. [8] Pahapinang ko cecay a pitanam i Romania, manga'ay a mitongal to nikaadihay no heci ato ka'ayaw a sakaroheman ko pipaloma i tosaay a ca'ang. [9]'''

Ano pakalofic ato pakafangcal to nihecian ko matahafay a sera, '''paka'ayaw to cecay a lipay ko kasata'epaan. Do'edoen ko pipatodong to rayray no pita'epa i India i 2018 a mihecaan i, Maka'araw to ikakaay a kaso'emet no sera i la'eno to ta'epa ano eca to fokeloh.[10] I pipaloma i nanom i, saloficay ko nihecian no perlayt ato fermikilayt a sapaloma, ato fermikilayt ato lamat no 'afinog a sapaloma. [11]''' 

Pacakat to nika hadidi to fa'edet no kioli ko piriting to kakorot. '''[12] I 2021 a mihecaan i, malaheci no mikingkiway a tamdaw no Rosiya ko pitaneng a miriting to kakorot i Cucurbita pepo, i Cucurbita maxima, i Cucurbita moschata, i Cucurbita ficifolia, ato i Lagenaria siceraria a masamaamaanay a sapaloma. O sapipaloma i loma' no sapaloma i kafa'detay a kakarayan i, sakaci'epocay ko ka'orip no miritingan i Cucurbita Maxima. Pasowal cangra i, [13] mahapinang a matongal ko ka'adihay no Dray Mater ato polong no Karbohiderat i heci no kakorot.'''

I saki sa'osian no nihecian i, caay ka adihay ato masamaanay, '''o nisa'osian a nihecian i aniniay i, i kasamihecaan o 1000 mang tahira i 2000 mang a ton. Pakayni i nipisilsil no nitayalan a kitakit i,'''
[[Kasasiwasiw:U suwal nu i amisay a Pangcah]]</text>
      <sha1>dv7465dmj41vfn2uduvknqc7o3l5kl7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>50281</id>
      <parentid>50280</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T09:43:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Haratal</username>
        <id>3361</id>
      </contributor>
      <origin>50281</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5430" sha1="ga7bz221qf28i2kzyvqmbmjdsy29ulr" xml:space="preserve">kakurut （山苦瓜）

malecaday atu tananuman, u mikayatay a masarengusay ku caang, kilemel a mikucakuc. Dengay a mibuhat tu sakaen, tu su’aw, tu caledes, tu duku, tu lemawan ku kakurut. I tini i Taywan, Makala tu patekenan ku mihecaan nu nika’urip nu kakurut nu lutuk. Belung samin i matini a paluma, a mibuwah. u tapang nu sinabek nu payniyaru’. U Pangcah han tu i, makaen ku lusay nu kakurut, makaen naca ku luengelay a teluc nu caay atu papah. U langdaw nu papah mikialengel tu ni palumaan a kakurut, kilemel ku nika’ urip nu caang sisa awa:ay ku kemanay nu cirekay, saka ulahan nu tamdaw a kemaen.

== Pi’arawan to lakaw ==

*[https://zh.wikipedia.org/wiki/%E8%8B%A6%E7%93%9C 中文維基百科]
*吳雪月，2006，《臺灣新野菜主義》。臺北：天下文化。
*鄭元春，1985，《野菜一》。臺北：渡假。
*李景崇，1998，《阿美族歷史》，臺北：師大書苑。
*黄宣衞，2008，《阿美族》，臺北：三民。
*達西烏拉彎‧畢馬，2001，《臺灣的原住民 : 阿美族》，臺北：臺原。

== siwkay ==
O kakarot (''Momordica charantia'' ko ngangan) i, O Lianggua, O Banshenggua, O Laiputao, ato Jinlizhi ko roma a ngangan nira. O milaladay a pinalengaw no Huluke konini, i kala'edan no fa'edetay ato safalawfaway a palapalaan a malengaw.  O Africa ko lalengawan no kakarot. O i palaay ano eca o padeteng a paloma i, matenakay i Asia i 'ayaw no to'as, alatek i Southeast Asia a padeteng a palomaen no tamdaw. O cecay a mihecaan tahira i pinapina a mihecaan ko 'orip no milaladay a pinalengaw. Sepat tahira i lima a kong-c ko 'akawang nira. Masa'a'ayaway ko papah nira, a masapeci' to tolo tahira i pito a peci'.  O nika i cecayay a pinalengaw ko fafahiyan ato fa'inayan a hana i, i kaciherangan ko kacelakan no hana nira. Malaheci i laloodan, masari'edoc a kakaya' ko heci nira. Tahira i lima a kong-ci ko kakaya' no i palaay, o padeteng a mipalomaan i, tosa polo' tahira i lima polo' a kong-ci ko kakaya' nira. Masakalotokalotoman ko podac no heci nira, a masasimal ko podac. I nikamangta' ho i, o langdaway ko cengel no heci nira, ano marohem to i, masakalaliyaw a masapeci' ko heci. I laloma' nira i, adihay ko pa'eno nira, o nikatahepo to kahengangay a podac. Masasiroma ko kinalengaw nira. O po'eneray a heci i, tahira i falo a kong-ci ko kakaya' nira. o kakaya'ay a heci i, tahira i tosa polo' tahira i falo polo' a kong-ci ko kakaya' nira. Masasiroma ko 'angrer no kinalengaw nira. O iraay ko tata'angay a kalotoman i podac ato langdaway a cengel i, mimingay ko 'angrer nira. O kasasiroma no rayray no kinalengaw no kakarot ko sakaadihay i Yintiya ato Ciwngko. O pipikingkiw no Ciwngko (China) to 154 a kinalengaw ko nipipasasiroma to 46 a tenatenaan. Malecaday to, o cecay a nitilidan no Yintiya (India) i 2018 a mihcaan ko nipipaso'lin to tata'angay a kasasiroma no rayray i Yareytay (Subtropical) a kakarayan.

taneng to nipipalengaw

O nipipalengaw to kakarot i, i laed no 24 ato 35°C ko kafa'edet, o nikasimel no sera ko saka'orip no kakarot, ato i la'eno no 1700 a kong-ce ko sakasapalengaw. i Temperate a kakarayan i,  i nidipotan a pala. ko matatongosay apipalengaw i nidipotan a pala.  I ikor no tosa a folad no nipipaloma ko kacelakan. O nika-mata'elif no likat no cidal to 14 a toki ko sakasener no kacelakan. O nipi'ala to kangdaway a heci i matatongosay a toki ko sakapanayar no kaporawan tahira i enem a folad. O nikaporawan i, caay pitoor to romi'ad.

I 'ayaw no pipalomaan, mipatireng to 2.5 kong-ci ko takakaraw a sapipakasokayap a salil a 'otoc. '''Palaeden to 50 kong-fin ko pipaloma to cecay. tahafen ko sota' a pakasoemet. O sapatayhi i, pakaadihay to Tan , a pakalalang to nikanikaw to Peng no kakorot. O pipacamol to mimingay a Yoso i, sakaanga'ay to sakacomahad ato sakaciheci no pipaloma. I 2017 a mihecaan i, malaheci ko pitanam a miforesi' to 0.5% a ZnSO4+FeSO4+MgSO4 a pacamolay a nanom i fafa'ed no papah,  i 'ikor no nipipaloma to 35 a romi'ad ato 45 a romi'ad. [8] Pahapinang ko cecay a pitanam i Romania, manga'ay a mitongal to nikaadihay no heci ato ka'ayaw a sakaroheman ko pipaloma i tosaay a ca'ang. [9]'''

Ano pakalofic ato pakafangcal to nihecian ko matahafay a sera, '''paka'ayaw to cecay a lipay ko kasata'epaan. Do'edoen ko pipatodong to rayray no pita'epa i India i 2018 a mihecaan i, Maka'araw to ikakaay a kaso'emet no sera i la'eno to ta'epa ano eca to fokeloh.[10] I pipaloma i nanom i, saloficay ko nihecian no perlayt ato fermikilayt a sapaloma, ato fermikilayt ato lamat no 'afinog a sapaloma. [11]''' 

Pacakat to nika hadidi to fa'edet no kioli ko piriting to kakorot. '''[12] I 2021 a mihecaan i, malaheci no mikingkiway a tamdaw no Rosiya ko pitaneng a miriting to kakorot i Cucurbita pepo, i Cucurbita maxima, i Cucurbita moschata, i Cucurbita ficifolia, ato i Lagenaria siceraria a masamaamaanay a sapaloma. O sapipaloma i loma' no sapaloma i kafa'detay a kakarayan i, sakaci'epocay ko ka'orip no miritingan i Cucurbita Maxima. Pasowal cangra i, [13] mahapinang a matongal ko ka'adihay no Dray Mater ato polong no Karbohiderat i heci no kakorot.'''

I saki sa'osian no nihecian i, caay ka adihay ato masamaanay, '''o nisa'osian a nihecian i aniniay i, i kasamihecaan o 1000 mang tahira i 2000 mang a ton. Pakayni i nipisilsil no nitayalan a kitakit i,  i Asiyaay ko 75% ,i Indo o 31 %, i Cina o 22 %, i Pakisetan ko 9 %, ato i Yetan ko 6 %.'''
[[Kasasiwasiw:U suwal nu i amisay a Pangcah]]</text>
      <sha1>ga7bz221qf28i2kzyvqmbmjdsy29ulr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>50282</id>
      <parentid>50281</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T09:44:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Haratal</username>
        <id>3361</id>
      </contributor>
      <origin>50282</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5611" sha1="5ubm4szq8l2fhl3vxqjrfo7upzgkffo" xml:space="preserve">kakurut （山苦瓜）

malecaday atu tananuman, u mikayatay a masarengusay ku caang, kilemel a mikucakuc. Dengay a mibuhat tu sakaen, tu su’aw, tu caledes, tu duku, tu lemawan ku kakurut. I tini i Taywan, Makala tu patekenan ku mihecaan nu nika’urip nu kakurut nu lutuk. Belung samin i matini a paluma, a mibuwah. u tapang nu sinabek nu payniyaru’. U Pangcah han tu i, makaen ku lusay nu kakurut, makaen naca ku luengelay a teluc nu caay atu papah. U langdaw nu papah mikialengel tu ni palumaan a kakurut, kilemel ku nika’ urip nu caang sisa awa:ay ku kemanay nu cirekay, saka ulahan nu tamdaw a kemaen.

== Pi’arawan to lakaw ==

*[https://zh.wikipedia.org/wiki/%E8%8B%A6%E7%93%9C 中文維基百科]
*吳雪月，2006，《臺灣新野菜主義》。臺北：天下文化。
*鄭元春，1985，《野菜一》。臺北：渡假。
*李景崇，1998，《阿美族歷史》，臺北：師大書苑。
*黄宣衞，2008，《阿美族》，臺北：三民。
*達西烏拉彎‧畢馬，2001，《臺灣的原住民 : 阿美族》，臺北：臺原。

== siwkay ==
O kakarot (''Momordica charantia'' ko ngangan) i, O Lianggua, O Banshenggua, O Laiputao, ato Jinlizhi ko roma a ngangan nira. O milaladay a pinalengaw no Huluke konini, i kala'edan no fa'edetay ato safalawfaway a palapalaan a malengaw.  O Africa ko lalengawan no kakarot. O i palaay ano eca o padeteng a paloma i, matenakay i Asia i 'ayaw no to'as, alatek i Southeast Asia a padeteng a palomaen no tamdaw. O cecay a mihecaan tahira i pinapina a mihecaan ko 'orip no milaladay a pinalengaw. Sepat tahira i lima a kong-c ko 'akawang nira. Masa'a'ayaway ko papah nira, a masapeci' to tolo tahira i pito a peci'.  O nika i cecayay a pinalengaw ko fafahiyan ato fa'inayan a hana i, i kaciherangan ko kacelakan no hana nira. Malaheci i laloodan, masari'edoc a kakaya' ko heci nira. Tahira i lima a kong-ci ko kakaya' no i palaay, o padeteng a mipalomaan i, tosa polo' tahira i lima polo' a kong-ci ko kakaya' nira. Masakalotokalotoman ko podac no heci nira, a masasimal ko podac. I nikamangta' ho i, o langdaway ko cengel no heci nira, ano marohem to i, masakalaliyaw a masapeci' ko heci. I laloma' nira i, adihay ko pa'eno nira, o nikatahepo to kahengangay a podac. Masasiroma ko kinalengaw nira. O po'eneray a heci i, tahira i falo a kong-ci ko kakaya' nira. o kakaya'ay a heci i, tahira i tosa polo' tahira i falo polo' a kong-ci ko kakaya' nira. Masasiroma ko 'angrer no kinalengaw nira. O iraay ko tata'angay a kalotoman i podac ato langdaway a cengel i, mimingay ko 'angrer nira. O kasasiroma no rayray no kinalengaw no kakarot ko sakaadihay i Yintiya ato Ciwngko. O pipikingkiw no Ciwngko (China) to 154 a kinalengaw ko nipipasasiroma to 46 a tenatenaan. Malecaday to, o cecay a nitilidan no Yintiya (India) i 2018 a mihcaan ko nipipaso'lin to tata'angay a kasasiroma no rayray i Yareytay (Subtropical) a kakarayan.

taneng to nipipalengaw

O nipipalengaw to kakarot i, i laed no 24 ato 35°C ko kafa'edet, o nikasimel no sera ko saka'orip no kakarot, ato i la'eno no 1700 a kong-ce ko sakasapalengaw. i Temperate a kakarayan i,  i nidipotan a pala. ko matatongosay apipalengaw i nidipotan a pala.  I ikor no tosa a folad no nipipaloma ko kacelakan. O nika-mata'elif no likat no cidal to 14 a toki ko sakasener no kacelakan. O nipi'ala to kangdaway a heci i matatongosay a toki ko sakapanayar no kaporawan tahira i enem a folad. O nikaporawan i, caay pitoor to romi'ad.

I 'ayaw no pipalomaan, mipatireng to 2.5 kong-ci ko takakaraw a sapipakasokayap a salil a 'otoc. '''Palaeden to 50 kong-fin ko pipaloma to cecay. tahafen ko sota' a pakasoemet. O sapatayhi i, pakaadihay to Tan , a pakalalang to nikanikaw to Peng no kakorot. O pipacamol to mimingay a Yoso i, sakaanga'ay to sakacomahad ato sakaciheci no pipaloma. I 2017 a mihecaan i, malaheci ko pitanam a miforesi' to 0.5% a ZnSO4+FeSO4+MgSO4 a pacamolay a nanom i fafa'ed no papah,  i 'ikor no nipipaloma to 35 a romi'ad ato 45 a romi'ad. [8] Pahapinang ko cecay a pitanam i Romania, manga'ay a mitongal to nikaadihay no heci ato ka'ayaw a sakaroheman ko pipaloma i tosaay a ca'ang. [9]'''

Ano pakalofic ato pakafangcal to nihecian ko matahafay a sera, '''paka'ayaw to cecay a lipay ko kasata'epaan. Do'edoen ko pipatodong to rayray no pita'epa i India i 2018 a mihecaan i, Maka'araw to ikakaay a kaso'emet no sera i la'eno to ta'epa ano eca to fokeloh.[10] I pipaloma i nanom i, saloficay ko nihecian no perlayt ato fermikilayt a sapaloma, ato fermikilayt ato lamat no 'afinog a sapaloma. [11]''' 

Pacakat to nika hadidi to fa'edet no kioli ko piriting to kakorot. '''[12] I 2021 a mihecaan i, malaheci no mikingkiway a tamdaw no Rosiya ko pitaneng a miriting to kakorot i Cucurbita pepo, i Cucurbita maxima, i Cucurbita moschata, i Cucurbita ficifolia, ato i Lagenaria siceraria a masamaamaanay a sapaloma. O sapipaloma i loma' no sapaloma i kafa'detay a kakarayan i, sakaci'epocay ko ka'orip no miritingan i Cucurbita Maxima. Pasowal cangra i, [13] mahapinang a matongal ko ka'adihay no Dray Mater ato polong no Karbohiderat i heci no kakorot.'''

I saki sa'osian no nihecian i, caay ka adihay ato masamaanay, '''o nisa'osian a nihecian i aniniay i, i kasamihecaan o 1000 mang tahira i 2000 mang a ton. Pakayni i nipisilsil no nitayalan a kitakit i,  i Asiyaay ko 75% ,i Indo o 31%, i Cina o 22%, i Pakisetan ko 9%, ato i Yetan ko 6%. [14] I 2003 a mihecaan i, o 457 mang a ton ko nihecian no Indo. O hekal no pala i, 448,000 a kofo (o 10 ton i cecay a kofo), [15] i nian i, o 32% ko mipalomaan to macamolay a sapaloma,'''
[[Kasasiwasiw:U suwal nu i amisay a Pangcah]]</text>
      <sha1>5ubm4szq8l2fhl3vxqjrfo7upzgkffo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>50283</id>
      <parentid>50282</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T09:44:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Haratal</username>
        <id>3361</id>
      </contributor>
      <origin>50283</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5665" sha1="kyqkv8kdgbz544u6cadnpjb0wwh75wr" xml:space="preserve">kakurut （山苦瓜）

malecaday atu tananuman, u mikayatay a masarengusay ku caang, kilemel a mikucakuc. Dengay a mibuhat tu sakaen, tu su’aw, tu caledes, tu duku, tu lemawan ku kakurut. I tini i Taywan, Makala tu patekenan ku mihecaan nu nika’urip nu kakurut nu lutuk. Belung samin i matini a paluma, a mibuwah. u tapang nu sinabek nu payniyaru’. U Pangcah han tu i, makaen ku lusay nu kakurut, makaen naca ku luengelay a teluc nu caay atu papah. U langdaw nu papah mikialengel tu ni palumaan a kakurut, kilemel ku nika’ urip nu caang sisa awa:ay ku kemanay nu cirekay, saka ulahan nu tamdaw a kemaen.

== Pi’arawan to lakaw ==

*[https://zh.wikipedia.org/wiki/%E8%8B%A6%E7%93%9C 中文維基百科]
*吳雪月，2006，《臺灣新野菜主義》。臺北：天下文化。
*鄭元春，1985，《野菜一》。臺北：渡假。
*李景崇，1998，《阿美族歷史》，臺北：師大書苑。
*黄宣衞，2008，《阿美族》，臺北：三民。
*達西烏拉彎‧畢馬，2001，《臺灣的原住民 : 阿美族》，臺北：臺原。

== siwkay ==
O kakarot (''Momordica charantia'' ko ngangan) i, O Lianggua, O Banshenggua, O Laiputao, ato Jinlizhi ko roma a ngangan nira. O milaladay a pinalengaw no Huluke konini, i kala'edan no fa'edetay ato safalawfaway a palapalaan a malengaw.  O Africa ko lalengawan no kakarot. O i palaay ano eca o padeteng a paloma i, matenakay i Asia i 'ayaw no to'as, alatek i Southeast Asia a padeteng a palomaen no tamdaw. O cecay a mihecaan tahira i pinapina a mihecaan ko 'orip no milaladay a pinalengaw. Sepat tahira i lima a kong-c ko 'akawang nira. Masa'a'ayaway ko papah nira, a masapeci' to tolo tahira i pito a peci'.  O nika i cecayay a pinalengaw ko fafahiyan ato fa'inayan a hana i, i kaciherangan ko kacelakan no hana nira. Malaheci i laloodan, masari'edoc a kakaya' ko heci nira. Tahira i lima a kong-ci ko kakaya' no i palaay, o padeteng a mipalomaan i, tosa polo' tahira i lima polo' a kong-ci ko kakaya' nira. Masakalotokalotoman ko podac no heci nira, a masasimal ko podac. I nikamangta' ho i, o langdaway ko cengel no heci nira, ano marohem to i, masakalaliyaw a masapeci' ko heci. I laloma' nira i, adihay ko pa'eno nira, o nikatahepo to kahengangay a podac. Masasiroma ko kinalengaw nira. O po'eneray a heci i, tahira i falo a kong-ci ko kakaya' nira. o kakaya'ay a heci i, tahira i tosa polo' tahira i falo polo' a kong-ci ko kakaya' nira. Masasiroma ko 'angrer no kinalengaw nira. O iraay ko tata'angay a kalotoman i podac ato langdaway a cengel i, mimingay ko 'angrer nira. O kasasiroma no rayray no kinalengaw no kakarot ko sakaadihay i Yintiya ato Ciwngko. O pipikingkiw no Ciwngko (China) to 154 a kinalengaw ko nipipasasiroma to 46 a tenatenaan. Malecaday to, o cecay a nitilidan no Yintiya (India) i 2018 a mihcaan ko nipipaso'lin to tata'angay a kasasiroma no rayray i Yareytay (Subtropical) a kakarayan.

taneng to nipipalengaw

O nipipalengaw to kakarot i, i laed no 24 ato 35°C ko kafa'edet, o nikasimel no sera ko saka'orip no kakarot, ato i la'eno no 1700 a kong-ce ko sakasapalengaw. i Temperate a kakarayan i,  i nidipotan a pala. ko matatongosay apipalengaw i nidipotan a pala.  I ikor no tosa a folad no nipipaloma ko kacelakan. O nika-mata'elif no likat no cidal to 14 a toki ko sakasener no kacelakan. O nipi'ala to kangdaway a heci i matatongosay a toki ko sakapanayar no kaporawan tahira i enem a folad. O nikaporawan i, caay pitoor to romi'ad.

I 'ayaw no pipalomaan, mipatireng to 2.5 kong-ci ko takakaraw a sapipakasokayap a salil a 'otoc. '''Palaeden to 50 kong-fin ko pipaloma to cecay. tahafen ko sota' a pakasoemet. O sapatayhi i, pakaadihay to Tan , a pakalalang to nikanikaw to Peng no kakorot. O pipacamol to mimingay a Yoso i, sakaanga'ay to sakacomahad ato sakaciheci no pipaloma. I 2017 a mihecaan i, malaheci ko pitanam a miforesi' to 0.5% a ZnSO4+FeSO4+MgSO4 a pacamolay a nanom i fafa'ed no papah,  i 'ikor no nipipaloma to 35 a romi'ad ato 45 a romi'ad. [8] Pahapinang ko cecay a pitanam i Romania, manga'ay a mitongal to nikaadihay no heci ato ka'ayaw a sakaroheman ko pipaloma i tosaay a ca'ang. [9]'''

Ano pakalofic ato pakafangcal to nihecian ko matahafay a sera, '''paka'ayaw to cecay a lipay ko kasata'epaan. Do'edoen ko pipatodong to rayray no pita'epa i India i 2018 a mihecaan i, Maka'araw to ikakaay a kaso'emet no sera i la'eno to ta'epa ano eca to fokeloh.[10] I pipaloma i nanom i, saloficay ko nihecian no perlayt ato fermikilayt a sapaloma, ato fermikilayt ato lamat no 'afinog a sapaloma. [11]''' 

Pacakat to nika hadidi to fa'edet no kioli ko piriting to kakorot. '''[12] I 2021 a mihecaan i, malaheci no mikingkiway a tamdaw no Rosiya ko pitaneng a miriting to kakorot i Cucurbita pepo, i Cucurbita maxima, i Cucurbita moschata, i Cucurbita ficifolia, ato i Lagenaria siceraria a masamaamaanay a sapaloma. O sapipaloma i loma' no sapaloma i kafa'detay a kakarayan i, sakaci'epocay ko ka'orip no miritingan i Cucurbita Maxima. Pasowal cangra i, [13] mahapinang a matongal ko ka'adihay no Dray Mater ato polong no Karbohiderat i heci no kakorot.'''

I saki sa'osian no nihecian i, caay ka adihay ato masamaanay, '''o nisa'osian a nihecian i aniniay i, i kasamihecaan o 1000 mang tahira i 2000 mang a ton. Pakayni i nipisilsil no nitayalan a kitakit i,  i Asiyaay ko 75% ,i Indo o 31%, i Cina o 22%, i Pakisetan ko 9%, ato i Yetan ko 6%. [14] I 2003 a mihecaan i, o 457 mang a ton ko nihecian no Indo. O hekal no pala i, 448,000 a kofo (o 10 ton i cecay a kofo), [15] i nian i, o 32% ko mipalomaan to macamolay a sapaloma, kinatosa no tatapangan a sapaloma ko nihecian nonian.'''
[[Kasasiwasiw:U suwal nu i amisay a Pangcah]]</text>
      <sha1>kyqkv8kdgbz544u6cadnpjb0wwh75wr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>50284</id>
      <parentid>50283</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T09:44:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Haratal</username>
        <id>3361</id>
      </contributor>
      <origin>50284</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5698" sha1="duudpsifcj9coq4t7e3c1s6jjm66ihl" xml:space="preserve">kakurut （山苦瓜）

malecaday atu tananuman, u mikayatay a masarengusay ku caang, kilemel a mikucakuc. Dengay a mibuhat tu sakaen, tu su’aw, tu caledes, tu duku, tu lemawan ku kakurut. I tini i Taywan, Makala tu patekenan ku mihecaan nu nika’urip nu kakurut nu lutuk. Belung samin i matini a paluma, a mibuwah. u tapang nu sinabek nu payniyaru’. U Pangcah han tu i, makaen ku lusay nu kakurut, makaen naca ku luengelay a teluc nu caay atu papah. U langdaw nu papah mikialengel tu ni palumaan a kakurut, kilemel ku nika’ urip nu caang sisa awa:ay ku kemanay nu cirekay, saka ulahan nu tamdaw a kemaen.

== Pi’arawan to lakaw ==

*[https://zh.wikipedia.org/wiki/%E8%8B%A6%E7%93%9C 中文維基百科]
*吳雪月，2006，《臺灣新野菜主義》。臺北：天下文化。
*鄭元春，1985，《野菜一》。臺北：渡假。
*李景崇，1998，《阿美族歷史》，臺北：師大書苑。
*黄宣衞，2008，《阿美族》，臺北：三民。
*達西烏拉彎‧畢馬，2001，《臺灣的原住民 : 阿美族》，臺北：臺原。

== siwkay ==
O kakarot (''Momordica charantia'' ko ngangan) i, O Lianggua, O Banshenggua, O Laiputao, ato Jinlizhi ko roma a ngangan nira. O milaladay a pinalengaw no Huluke konini, i kala'edan no fa'edetay ato safalawfaway a palapalaan a malengaw.  O Africa ko lalengawan no kakarot. O i palaay ano eca o padeteng a paloma i, matenakay i Asia i 'ayaw no to'as, alatek i Southeast Asia a padeteng a palomaen no tamdaw. O cecay a mihecaan tahira i pinapina a mihecaan ko 'orip no milaladay a pinalengaw. Sepat tahira i lima a kong-c ko 'akawang nira. Masa'a'ayaway ko papah nira, a masapeci' to tolo tahira i pito a peci'.  O nika i cecayay a pinalengaw ko fafahiyan ato fa'inayan a hana i, i kaciherangan ko kacelakan no hana nira. Malaheci i laloodan, masari'edoc a kakaya' ko heci nira. Tahira i lima a kong-ci ko kakaya' no i palaay, o padeteng a mipalomaan i, tosa polo' tahira i lima polo' a kong-ci ko kakaya' nira. Masakalotokalotoman ko podac no heci nira, a masasimal ko podac. I nikamangta' ho i, o langdaway ko cengel no heci nira, ano marohem to i, masakalaliyaw a masapeci' ko heci. I laloma' nira i, adihay ko pa'eno nira, o nikatahepo to kahengangay a podac. Masasiroma ko kinalengaw nira. O po'eneray a heci i, tahira i falo a kong-ci ko kakaya' nira. o kakaya'ay a heci i, tahira i tosa polo' tahira i falo polo' a kong-ci ko kakaya' nira. Masasiroma ko 'angrer no kinalengaw nira. O iraay ko tata'angay a kalotoman i podac ato langdaway a cengel i, mimingay ko 'angrer nira. O kasasiroma no rayray no kinalengaw no kakarot ko sakaadihay i Yintiya ato Ciwngko. O pipikingkiw no Ciwngko (China) to 154 a kinalengaw ko nipipasasiroma to 46 a tenatenaan. Malecaday to, o cecay a nitilidan no Yintiya (India) i 2018 a mihcaan ko nipipaso'lin to tata'angay a kasasiroma no rayray i Yareytay (Subtropical) a kakarayan.

taneng to nipipalengaw

O nipipalengaw to kakarot i, i laed no 24 ato 35°C ko kafa'edet, o nikasimel no sera ko saka'orip no kakarot, ato i la'eno no 1700 a kong-ce ko sakasapalengaw. i Temperate a kakarayan i,  i nidipotan a pala. ko matatongosay apipalengaw i nidipotan a pala.  I ikor no tosa a folad no nipipaloma ko kacelakan. O nika-mata'elif no likat no cidal to 14 a toki ko sakasener no kacelakan. O nipi'ala to kangdaway a heci i matatongosay a toki ko sakapanayar no kaporawan tahira i enem a folad. O nikaporawan i, caay pitoor to romi'ad.

I 'ayaw no pipalomaan, mipatireng to 2.5 kong-ci ko takakaraw a sapipakasokayap a salil a 'otoc. '''Palaeden to 50 kong-fin ko pipaloma to cecay. tahafen ko sota' a pakasoemet. O sapatayhi i, pakaadihay to Tan , a pakalalang to nikanikaw to Peng no kakorot. O pipacamol to mimingay a Yoso i, sakaanga'ay to sakacomahad ato sakaciheci no pipaloma. I 2017 a mihecaan i, malaheci ko pitanam a miforesi' to 0.5% a ZnSO4+FeSO4+MgSO4 a pacamolay a nanom i fafa'ed no papah,  i 'ikor no nipipaloma to 35 a romi'ad ato 45 a romi'ad. [8] Pahapinang ko cecay a pitanam i Romania, manga'ay a mitongal to nikaadihay no heci ato ka'ayaw a sakaroheman ko pipaloma i tosaay a ca'ang. [9]'''

Ano pakalofic ato pakafangcal to nihecian ko matahafay a sera, '''paka'ayaw to cecay a lipay ko kasata'epaan. Do'edoen ko pipatodong to rayray no pita'epa i India i 2018 a mihecaan i, Maka'araw to ikakaay a kaso'emet no sera i la'eno to ta'epa ano eca to fokeloh.[10] I pipaloma i nanom i, saloficay ko nihecian no perlayt ato fermikilayt a sapaloma, ato fermikilayt ato lamat no 'afinog a sapaloma. [11]''' 

Pacakat to nika hadidi to fa'edet no kioli ko piriting to kakorot. '''[12] I 2021 a mihecaan i, malaheci no mikingkiway a tamdaw no Rosiya ko pitaneng a miriting to kakorot i Cucurbita pepo, i Cucurbita maxima, i Cucurbita moschata, i Cucurbita ficifolia, ato i Lagenaria siceraria a masamaamaanay a sapaloma. O sapipaloma i loma' no sapaloma i kafa'detay a kakarayan i, sakaci'epocay ko ka'orip no miritingan i Cucurbita Maxima. Pasowal cangra i, [13] mahapinang a matongal ko ka'adihay no Dray Mater ato polong no Karbohiderat i heci no kakorot.'''

I saki sa'osian no nihecian i, caay ka adihay ato masamaanay, '''o nisa'osian a nihecian i aniniay i, i kasamihecaan o 1000 mang tahira i 2000 mang a ton. Pakayni i nipisilsil no nitayalan a kitakit i,  i Asiyaay ko 75% ,i Indo o 31%, i Cina o 22%, i Pakisetan ko 9%, ato i Yetan ko 6%. [14] I 2003 a mihecaan i, o 457 mang a ton ko nihecian no Indo. O hekal no pala i, 448,000 a kofo (o 10 ton i cecay a kofo), [15] i nian i, o 32% ko mipalomaan to macamolay a sapaloma, kinatosa no tatapangan a sapaloma ko nihecian nonian.'''

O sakakomaen ato fongka no kaen
[[Kasasiwasiw:U suwal nu i amisay a Pangcah]]</text>
      <sha1>duudpsifcj9coq4t7e3c1s6jjm66ihl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>50285</id>
      <parentid>50284</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T09:44:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Haratal</username>
        <id>3361</id>
      </contributor>
      <origin>50285</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5744" sha1="oxvlgr2fj0p524smkstdyc17xt2ulh9" xml:space="preserve">kakurut （山苦瓜）

malecaday atu tananuman, u mikayatay a masarengusay ku caang, kilemel a mikucakuc. Dengay a mibuhat tu sakaen, tu su’aw, tu caledes, tu duku, tu lemawan ku kakurut. I tini i Taywan, Makala tu patekenan ku mihecaan nu nika’urip nu kakurut nu lutuk. Belung samin i matini a paluma, a mibuwah. u tapang nu sinabek nu payniyaru’. U Pangcah han tu i, makaen ku lusay nu kakurut, makaen naca ku luengelay a teluc nu caay atu papah. U langdaw nu papah mikialengel tu ni palumaan a kakurut, kilemel ku nika’ urip nu caang sisa awa:ay ku kemanay nu cirekay, saka ulahan nu tamdaw a kemaen.

== Pi’arawan to lakaw ==

*[https://zh.wikipedia.org/wiki/%E8%8B%A6%E7%93%9C 中文維基百科]
*吳雪月，2006，《臺灣新野菜主義》。臺北：天下文化。
*鄭元春，1985，《野菜一》。臺北：渡假。
*李景崇，1998，《阿美族歷史》，臺北：師大書苑。
*黄宣衞，2008，《阿美族》，臺北：三民。
*達西烏拉彎‧畢馬，2001，《臺灣的原住民 : 阿美族》，臺北：臺原。

== siwkay ==
O kakarot (''Momordica charantia'' ko ngangan) i, O Lianggua, O Banshenggua, O Laiputao, ato Jinlizhi ko roma a ngangan nira. O milaladay a pinalengaw no Huluke konini, i kala'edan no fa'edetay ato safalawfaway a palapalaan a malengaw.  O Africa ko lalengawan no kakarot. O i palaay ano eca o padeteng a paloma i, matenakay i Asia i 'ayaw no to'as, alatek i Southeast Asia a padeteng a palomaen no tamdaw. O cecay a mihecaan tahira i pinapina a mihecaan ko 'orip no milaladay a pinalengaw. Sepat tahira i lima a kong-c ko 'akawang nira. Masa'a'ayaway ko papah nira, a masapeci' to tolo tahira i pito a peci'.  O nika i cecayay a pinalengaw ko fafahiyan ato fa'inayan a hana i, i kaciherangan ko kacelakan no hana nira. Malaheci i laloodan, masari'edoc a kakaya' ko heci nira. Tahira i lima a kong-ci ko kakaya' no i palaay, o padeteng a mipalomaan i, tosa polo' tahira i lima polo' a kong-ci ko kakaya' nira. Masakalotokalotoman ko podac no heci nira, a masasimal ko podac. I nikamangta' ho i, o langdaway ko cengel no heci nira, ano marohem to i, masakalaliyaw a masapeci' ko heci. I laloma' nira i, adihay ko pa'eno nira, o nikatahepo to kahengangay a podac. Masasiroma ko kinalengaw nira. O po'eneray a heci i, tahira i falo a kong-ci ko kakaya' nira. o kakaya'ay a heci i, tahira i tosa polo' tahira i falo polo' a kong-ci ko kakaya' nira. Masasiroma ko 'angrer no kinalengaw nira. O iraay ko tata'angay a kalotoman i podac ato langdaway a cengel i, mimingay ko 'angrer nira. O kasasiroma no rayray no kinalengaw no kakarot ko sakaadihay i Yintiya ato Ciwngko. O pipikingkiw no Ciwngko (China) to 154 a kinalengaw ko nipipasasiroma to 46 a tenatenaan. Malecaday to, o cecay a nitilidan no Yintiya (India) i 2018 a mihcaan ko nipipaso'lin to tata'angay a kasasiroma no rayray i Yareytay (Subtropical) a kakarayan.

taneng to nipipalengaw

O nipipalengaw to kakarot i, i laed no 24 ato 35°C ko kafa'edet, o nikasimel no sera ko saka'orip no kakarot, ato i la'eno no 1700 a kong-ce ko sakasapalengaw. i Temperate a kakarayan i,  i nidipotan a pala. ko matatongosay apipalengaw i nidipotan a pala.  I ikor no tosa a folad no nipipaloma ko kacelakan. O nika-mata'elif no likat no cidal to 14 a toki ko sakasener no kacelakan. O nipi'ala to kangdaway a heci i matatongosay a toki ko sakapanayar no kaporawan tahira i enem a folad. O nikaporawan i, caay pitoor to romi'ad.

I 'ayaw no pipalomaan, mipatireng to 2.5 kong-ci ko takakaraw a sapipakasokayap a salil a 'otoc. '''Palaeden to 50 kong-fin ko pipaloma to cecay. tahafen ko sota' a pakasoemet. O sapatayhi i, pakaadihay to Tan , a pakalalang to nikanikaw to Peng no kakorot. O pipacamol to mimingay a Yoso i, sakaanga'ay to sakacomahad ato sakaciheci no pipaloma. I 2017 a mihecaan i, malaheci ko pitanam a miforesi' to 0.5% a ZnSO4+FeSO4+MgSO4 a pacamolay a nanom i fafa'ed no papah,  i 'ikor no nipipaloma to 35 a romi'ad ato 45 a romi'ad. [8] Pahapinang ko cecay a pitanam i Romania, manga'ay a mitongal to nikaadihay no heci ato ka'ayaw a sakaroheman ko pipaloma i tosaay a ca'ang. [9]'''

Ano pakalofic ato pakafangcal to nihecian ko matahafay a sera, '''paka'ayaw to cecay a lipay ko kasata'epaan. Do'edoen ko pipatodong to rayray no pita'epa i India i 2018 a mihecaan i, Maka'araw to ikakaay a kaso'emet no sera i la'eno to ta'epa ano eca to fokeloh.[10] I pipaloma i nanom i, saloficay ko nihecian no perlayt ato fermikilayt a sapaloma, ato fermikilayt ato lamat no 'afinog a sapaloma. [11]''' 

Pacakat to nika hadidi to fa'edet no kioli ko piriting to kakorot. '''[12] I 2021 a mihecaan i, malaheci no mikingkiway a tamdaw no Rosiya ko pitaneng a miriting to kakorot i Cucurbita pepo, i Cucurbita maxima, i Cucurbita moschata, i Cucurbita ficifolia, ato i Lagenaria siceraria a masamaamaanay a sapaloma. O sapipaloma i loma' no sapaloma i kafa'detay a kakarayan i, sakaci'epocay ko ka'orip no miritingan i Cucurbita Maxima. Pasowal cangra i, [13] mahapinang a matongal ko ka'adihay no Dray Mater ato polong no Karbohiderat i heci no kakorot.'''

I saki sa'osian no nihecian i, caay ka adihay ato masamaanay, '''o nisa'osian a nihecian i aniniay i, i kasamihecaan o 1000 mang tahira i 2000 mang a ton. Pakayni i nipisilsil no nitayalan a kitakit i,  i Asiyaay ko 75% ,i Indo o 31%, i Cina o 22%, i Pakisetan ko 9%, ato i Yetan ko 6%. [14] I 2003 a mihecaan i, o 457 mang a ton ko nihecian no Indo. O hekal no pala i, 448,000 a kofo (o 10 ton i cecay a kofo), [15] i nian i, o 32% ko mipalomaan to macamolay a sapaloma, kinatosa no tatapangan a sapaloma ko nihecian nonian.'''

O sakakomaen ato fongka no kaen

O nikarohen a heci ko sakakomaen no kakorot.
[[Kasasiwasiw:U suwal nu i amisay a Pangcah]]</text>
      <sha1>oxvlgr2fj0p524smkstdyc17xt2ulh9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>50286</id>
      <parentid>50285</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T09:45:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Haratal</username>
        <id>3361</id>
      </contributor>
      <origin>50286</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5882" sha1="eb3xsc2fn9iv8t4azg8nuu269jxih5o" xml:space="preserve">kakurut （山苦瓜）

malecaday atu tananuman, u mikayatay a masarengusay ku caang, kilemel a mikucakuc. Dengay a mibuhat tu sakaen, tu su’aw, tu caledes, tu duku, tu lemawan ku kakurut. I tini i Taywan, Makala tu patekenan ku mihecaan nu nika’urip nu kakurut nu lutuk. Belung samin i matini a paluma, a mibuwah. u tapang nu sinabek nu payniyaru’. U Pangcah han tu i, makaen ku lusay nu kakurut, makaen naca ku luengelay a teluc nu caay atu papah. U langdaw nu papah mikialengel tu ni palumaan a kakurut, kilemel ku nika’ urip nu caang sisa awa:ay ku kemanay nu cirekay, saka ulahan nu tamdaw a kemaen.

== Pi’arawan to lakaw ==

*[https://zh.wikipedia.org/wiki/%E8%8B%A6%E7%93%9C 中文維基百科]
*吳雪月，2006，《臺灣新野菜主義》。臺北：天下文化。
*鄭元春，1985，《野菜一》。臺北：渡假。
*李景崇，1998，《阿美族歷史》，臺北：師大書苑。
*黄宣衞，2008，《阿美族》，臺北：三民。
*達西烏拉彎‧畢馬，2001，《臺灣的原住民 : 阿美族》，臺北：臺原。

== siwkay ==
O kakarot (''Momordica charantia'' ko ngangan) i, O Lianggua, O Banshenggua, O Laiputao, ato Jinlizhi ko roma a ngangan nira. O milaladay a pinalengaw no Huluke konini, i kala'edan no fa'edetay ato safalawfaway a palapalaan a malengaw.  O Africa ko lalengawan no kakarot. O i palaay ano eca o padeteng a paloma i, matenakay i Asia i 'ayaw no to'as, alatek i Southeast Asia a padeteng a palomaen no tamdaw. O cecay a mihecaan tahira i pinapina a mihecaan ko 'orip no milaladay a pinalengaw. Sepat tahira i lima a kong-c ko 'akawang nira. Masa'a'ayaway ko papah nira, a masapeci' to tolo tahira i pito a peci'.  O nika i cecayay a pinalengaw ko fafahiyan ato fa'inayan a hana i, i kaciherangan ko kacelakan no hana nira. Malaheci i laloodan, masari'edoc a kakaya' ko heci nira. Tahira i lima a kong-ci ko kakaya' no i palaay, o padeteng a mipalomaan i, tosa polo' tahira i lima polo' a kong-ci ko kakaya' nira. Masakalotokalotoman ko podac no heci nira, a masasimal ko podac. I nikamangta' ho i, o langdaway ko cengel no heci nira, ano marohem to i, masakalaliyaw a masapeci' ko heci. I laloma' nira i, adihay ko pa'eno nira, o nikatahepo to kahengangay a podac. Masasiroma ko kinalengaw nira. O po'eneray a heci i, tahira i falo a kong-ci ko kakaya' nira. o kakaya'ay a heci i, tahira i tosa polo' tahira i falo polo' a kong-ci ko kakaya' nira. Masasiroma ko 'angrer no kinalengaw nira. O iraay ko tata'angay a kalotoman i podac ato langdaway a cengel i, mimingay ko 'angrer nira. O kasasiroma no rayray no kinalengaw no kakarot ko sakaadihay i Yintiya ato Ciwngko. O pipikingkiw no Ciwngko (China) to 154 a kinalengaw ko nipipasasiroma to 46 a tenatenaan. Malecaday to, o cecay a nitilidan no Yintiya (India) i 2018 a mihcaan ko nipipaso'lin to tata'angay a kasasiroma no rayray i Yareytay (Subtropical) a kakarayan.

taneng to nipipalengaw

O nipipalengaw to kakarot i, i laed no 24 ato 35°C ko kafa'edet, o nikasimel no sera ko saka'orip no kakarot, ato i la'eno no 1700 a kong-ce ko sakasapalengaw. i Temperate a kakarayan i,  i nidipotan a pala. ko matatongosay apipalengaw i nidipotan a pala.  I ikor no tosa a folad no nipipaloma ko kacelakan. O nika-mata'elif no likat no cidal to 14 a toki ko sakasener no kacelakan. O nipi'ala to kangdaway a heci i matatongosay a toki ko sakapanayar no kaporawan tahira i enem a folad. O nikaporawan i, caay pitoor to romi'ad.

I 'ayaw no pipalomaan, mipatireng to 2.5 kong-ci ko takakaraw a sapipakasokayap a salil a 'otoc. '''Palaeden to 50 kong-fin ko pipaloma to cecay. tahafen ko sota' a pakasoemet. O sapatayhi i, pakaadihay to Tan , a pakalalang to nikanikaw to Peng no kakorot. O pipacamol to mimingay a Yoso i, sakaanga'ay to sakacomahad ato sakaciheci no pipaloma. I 2017 a mihecaan i, malaheci ko pitanam a miforesi' to 0.5% a ZnSO4+FeSO4+MgSO4 a pacamolay a nanom i fafa'ed no papah,  i 'ikor no nipipaloma to 35 a romi'ad ato 45 a romi'ad. [8] Pahapinang ko cecay a pitanam i Romania, manga'ay a mitongal to nikaadihay no heci ato ka'ayaw a sakaroheman ko pipaloma i tosaay a ca'ang. [9]'''

Ano pakalofic ato pakafangcal to nihecian ko matahafay a sera, '''paka'ayaw to cecay a lipay ko kasata'epaan. Do'edoen ko pipatodong to rayray no pita'epa i India i 2018 a mihecaan i, Maka'araw to ikakaay a kaso'emet no sera i la'eno to ta'epa ano eca to fokeloh.[10] I pipaloma i nanom i, saloficay ko nihecian no perlayt ato fermikilayt a sapaloma, ato fermikilayt ato lamat no 'afinog a sapaloma. [11]''' 

Pacakat to nika hadidi to fa'edet no kioli ko piriting to kakorot. '''[12] I 2021 a mihecaan i, malaheci no mikingkiway a tamdaw no Rosiya ko pitaneng a miriting to kakorot i Cucurbita pepo, i Cucurbita maxima, i Cucurbita moschata, i Cucurbita ficifolia, ato i Lagenaria siceraria a masamaamaanay a sapaloma. O sapipaloma i loma' no sapaloma i kafa'detay a kakarayan i, sakaci'epocay ko ka'orip no miritingan i Cucurbita Maxima. Pasowal cangra i, [13] mahapinang a matongal ko ka'adihay no Dray Mater ato polong no Karbohiderat i heci no kakorot.'''

I saki sa'osian no nihecian i, caay ka adihay ato masamaanay, '''o nisa'osian a nihecian i aniniay i, i kasamihecaan o 1000 mang tahira i 2000 mang a ton. Pakayni i nipisilsil no nitayalan a kitakit i,  i Asiyaay ko 75% ,i Indo o 31%, i Cina o 22%, i Pakisetan ko 9%, ato i Yetan ko 6%. [14] I 2003 a mihecaan i, o 457 mang a ton ko nihecian no Indo. O hekal no pala i, 448,000 a kofo (o 10 ton i cecay a kofo), [15] i nian i, o 32% ko mipalomaan to macamolay a sapaloma, kinatosa no tatapangan a sapaloma ko nihecian nonian.'''

O sakakomaen ato fongka no kaen

O nikarohen a heci ko sakakomaen no kakorot. '''O raraway a sowal i, ciwarakay ko marohemay a kaliyalaway a heci ato kahengangay a heci sanay, nikawrira, manga'ay maemin a ka'enen'''
[[Kasasiwasiw:U suwal nu i amisay a Pangcah]]</text>
      <sha1>eb3xsc2fn9iv8t4azg8nuu269jxih5o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>50287</id>
      <parentid>50286</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T09:45:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Haratal</username>
        <id>3361</id>
      </contributor>
      <origin>50287</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5947" sha1="cwezgfmw8b8yaumliterqadqbk3dple" xml:space="preserve">kakurut （山苦瓜）

malecaday atu tananuman, u mikayatay a masarengusay ku caang, kilemel a mikucakuc. Dengay a mibuhat tu sakaen, tu su’aw, tu caledes, tu duku, tu lemawan ku kakurut. I tini i Taywan, Makala tu patekenan ku mihecaan nu nika’urip nu kakurut nu lutuk. Belung samin i matini a paluma, a mibuwah. u tapang nu sinabek nu payniyaru’. U Pangcah han tu i, makaen ku lusay nu kakurut, makaen naca ku luengelay a teluc nu caay atu papah. U langdaw nu papah mikialengel tu ni palumaan a kakurut, kilemel ku nika’ urip nu caang sisa awa:ay ku kemanay nu cirekay, saka ulahan nu tamdaw a kemaen.

== Pi’arawan to lakaw ==

*[https://zh.wikipedia.org/wiki/%E8%8B%A6%E7%93%9C 中文維基百科]
*吳雪月，2006，《臺灣新野菜主義》。臺北：天下文化。
*鄭元春，1985，《野菜一》。臺北：渡假。
*李景崇，1998，《阿美族歷史》，臺北：師大書苑。
*黄宣衞，2008，《阿美族》，臺北：三民。
*達西烏拉彎‧畢馬，2001，《臺灣的原住民 : 阿美族》，臺北：臺原。

== siwkay ==
O kakarot (''Momordica charantia'' ko ngangan) i, O Lianggua, O Banshenggua, O Laiputao, ato Jinlizhi ko roma a ngangan nira. O milaladay a pinalengaw no Huluke konini, i kala'edan no fa'edetay ato safalawfaway a palapalaan a malengaw.  O Africa ko lalengawan no kakarot. O i palaay ano eca o padeteng a paloma i, matenakay i Asia i 'ayaw no to'as, alatek i Southeast Asia a padeteng a palomaen no tamdaw. O cecay a mihecaan tahira i pinapina a mihecaan ko 'orip no milaladay a pinalengaw. Sepat tahira i lima a kong-c ko 'akawang nira. Masa'a'ayaway ko papah nira, a masapeci' to tolo tahira i pito a peci'.  O nika i cecayay a pinalengaw ko fafahiyan ato fa'inayan a hana i, i kaciherangan ko kacelakan no hana nira. Malaheci i laloodan, masari'edoc a kakaya' ko heci nira. Tahira i lima a kong-ci ko kakaya' no i palaay, o padeteng a mipalomaan i, tosa polo' tahira i lima polo' a kong-ci ko kakaya' nira. Masakalotokalotoman ko podac no heci nira, a masasimal ko podac. I nikamangta' ho i, o langdaway ko cengel no heci nira, ano marohem to i, masakalaliyaw a masapeci' ko heci. I laloma' nira i, adihay ko pa'eno nira, o nikatahepo to kahengangay a podac. Masasiroma ko kinalengaw nira. O po'eneray a heci i, tahira i falo a kong-ci ko kakaya' nira. o kakaya'ay a heci i, tahira i tosa polo' tahira i falo polo' a kong-ci ko kakaya' nira. Masasiroma ko 'angrer no kinalengaw nira. O iraay ko tata'angay a kalotoman i podac ato langdaway a cengel i, mimingay ko 'angrer nira. O kasasiroma no rayray no kinalengaw no kakarot ko sakaadihay i Yintiya ato Ciwngko. O pipikingkiw no Ciwngko (China) to 154 a kinalengaw ko nipipasasiroma to 46 a tenatenaan. Malecaday to, o cecay a nitilidan no Yintiya (India) i 2018 a mihcaan ko nipipaso'lin to tata'angay a kasasiroma no rayray i Yareytay (Subtropical) a kakarayan.

taneng to nipipalengaw

O nipipalengaw to kakarot i, i laed no 24 ato 35°C ko kafa'edet, o nikasimel no sera ko saka'orip no kakarot, ato i la'eno no 1700 a kong-ce ko sakasapalengaw. i Temperate a kakarayan i,  i nidipotan a pala. ko matatongosay apipalengaw i nidipotan a pala.  I ikor no tosa a folad no nipipaloma ko kacelakan. O nika-mata'elif no likat no cidal to 14 a toki ko sakasener no kacelakan. O nipi'ala to kangdaway a heci i matatongosay a toki ko sakapanayar no kaporawan tahira i enem a folad. O nikaporawan i, caay pitoor to romi'ad.

I 'ayaw no pipalomaan, mipatireng to 2.5 kong-ci ko takakaraw a sapipakasokayap a salil a 'otoc. '''Palaeden to 50 kong-fin ko pipaloma to cecay. tahafen ko sota' a pakasoemet. O sapatayhi i, pakaadihay to Tan , a pakalalang to nikanikaw to Peng no kakorot. O pipacamol to mimingay a Yoso i, sakaanga'ay to sakacomahad ato sakaciheci no pipaloma. I 2017 a mihecaan i, malaheci ko pitanam a miforesi' to 0.5% a ZnSO4+FeSO4+MgSO4 a pacamolay a nanom i fafa'ed no papah,  i 'ikor no nipipaloma to 35 a romi'ad ato 45 a romi'ad. [8] Pahapinang ko cecay a pitanam i Romania, manga'ay a mitongal to nikaadihay no heci ato ka'ayaw a sakaroheman ko pipaloma i tosaay a ca'ang. [9]'''

Ano pakalofic ato pakafangcal to nihecian ko matahafay a sera, '''paka'ayaw to cecay a lipay ko kasata'epaan. Do'edoen ko pipatodong to rayray no pita'epa i India i 2018 a mihecaan i, Maka'araw to ikakaay a kaso'emet no sera i la'eno to ta'epa ano eca to fokeloh.[10] I pipaloma i nanom i, saloficay ko nihecian no perlayt ato fermikilayt a sapaloma, ato fermikilayt ato lamat no 'afinog a sapaloma. [11]''' 

Pacakat to nika hadidi to fa'edet no kioli ko piriting to kakorot. '''[12] I 2021 a mihecaan i, malaheci no mikingkiway a tamdaw no Rosiya ko pitaneng a miriting to kakorot i Cucurbita pepo, i Cucurbita maxima, i Cucurbita moschata, i Cucurbita ficifolia, ato i Lagenaria siceraria a masamaamaanay a sapaloma. O sapipaloma i loma' no sapaloma i kafa'detay a kakarayan i, sakaci'epocay ko ka'orip no miritingan i Cucurbita Maxima. Pasowal cangra i, [13] mahapinang a matongal ko ka'adihay no Dray Mater ato polong no Karbohiderat i heci no kakorot.'''

I saki sa'osian no nihecian i, caay ka adihay ato masamaanay, '''o nisa'osian a nihecian i aniniay i, i kasamihecaan o 1000 mang tahira i 2000 mang a ton. Pakayni i nipisilsil no nitayalan a kitakit i,  i Asiyaay ko 75% ,i Indo o 31%, i Cina o 22%, i Pakisetan ko 9%, ato i Yetan ko 6%. [14] I 2003 a mihecaan i, o 457 mang a ton ko nihecian no Indo. O hekal no pala i, 448,000 a kofo (o 10 ton i cecay a kofo), [15] i nian i, o 32% ko mipalomaan to macamolay a sapaloma, kinatosa no tatapangan a sapaloma ko nihecian nonian.'''

O sakakomaen ato fongka no kaen

O nikarohen a heci ko sakakomaen no kakorot. '''O raraway a sowal i, ciwarakay ko marohemay a kaliyalaway a heci ato kahengangay a heci sanay, nikawrira, manga'ay maemin a ka'enen. I Pilipina i, o kakorot ko tatapangan a sakakoma'en no Ilokano.'''
[[Kasasiwasiw:U suwal nu i amisay a Pangcah]]</text>
      <sha1>cwezgfmw8b8yaumliterqadqbk3dple</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>50288</id>
      <parentid>50287</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T09:45:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Haratal</username>
        <id>3361</id>
      </contributor>
      <origin>50288</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6038" sha1="8uv6a9ejifsxv2xh2fofm1yg7j8l0ib" xml:space="preserve">kakurut （山苦瓜）

malecaday atu tananuman, u mikayatay a masarengusay ku caang, kilemel a mikucakuc. Dengay a mibuhat tu sakaen, tu su’aw, tu caledes, tu duku, tu lemawan ku kakurut. I tini i Taywan, Makala tu patekenan ku mihecaan nu nika’urip nu kakurut nu lutuk. Belung samin i matini a paluma, a mibuwah. u tapang nu sinabek nu payniyaru’. U Pangcah han tu i, makaen ku lusay nu kakurut, makaen naca ku luengelay a teluc nu caay atu papah. U langdaw nu papah mikialengel tu ni palumaan a kakurut, kilemel ku nika’ urip nu caang sisa awa:ay ku kemanay nu cirekay, saka ulahan nu tamdaw a kemaen.

== Pi’arawan to lakaw ==

*[https://zh.wikipedia.org/wiki/%E8%8B%A6%E7%93%9C 中文維基百科]
*吳雪月，2006，《臺灣新野菜主義》。臺北：天下文化。
*鄭元春，1985，《野菜一》。臺北：渡假。
*李景崇，1998，《阿美族歷史》，臺北：師大書苑。
*黄宣衞，2008，《阿美族》，臺北：三民。
*達西烏拉彎‧畢馬，2001，《臺灣的原住民 : 阿美族》，臺北：臺原。

== siwkay ==
O kakarot (''Momordica charantia'' ko ngangan) i, O Lianggua, O Banshenggua, O Laiputao, ato Jinlizhi ko roma a ngangan nira. O milaladay a pinalengaw no Huluke konini, i kala'edan no fa'edetay ato safalawfaway a palapalaan a malengaw.  O Africa ko lalengawan no kakarot. O i palaay ano eca o padeteng a paloma i, matenakay i Asia i 'ayaw no to'as, alatek i Southeast Asia a padeteng a palomaen no tamdaw. O cecay a mihecaan tahira i pinapina a mihecaan ko 'orip no milaladay a pinalengaw. Sepat tahira i lima a kong-c ko 'akawang nira. Masa'a'ayaway ko papah nira, a masapeci' to tolo tahira i pito a peci'.  O nika i cecayay a pinalengaw ko fafahiyan ato fa'inayan a hana i, i kaciherangan ko kacelakan no hana nira. Malaheci i laloodan, masari'edoc a kakaya' ko heci nira. Tahira i lima a kong-ci ko kakaya' no i palaay, o padeteng a mipalomaan i, tosa polo' tahira i lima polo' a kong-ci ko kakaya' nira. Masakalotokalotoman ko podac no heci nira, a masasimal ko podac. I nikamangta' ho i, o langdaway ko cengel no heci nira, ano marohem to i, masakalaliyaw a masapeci' ko heci. I laloma' nira i, adihay ko pa'eno nira, o nikatahepo to kahengangay a podac. Masasiroma ko kinalengaw nira. O po'eneray a heci i, tahira i falo a kong-ci ko kakaya' nira. o kakaya'ay a heci i, tahira i tosa polo' tahira i falo polo' a kong-ci ko kakaya' nira. Masasiroma ko 'angrer no kinalengaw nira. O iraay ko tata'angay a kalotoman i podac ato langdaway a cengel i, mimingay ko 'angrer nira. O kasasiroma no rayray no kinalengaw no kakarot ko sakaadihay i Yintiya ato Ciwngko. O pipikingkiw no Ciwngko (China) to 154 a kinalengaw ko nipipasasiroma to 46 a tenatenaan. Malecaday to, o cecay a nitilidan no Yintiya (India) i 2018 a mihcaan ko nipipaso'lin to tata'angay a kasasiroma no rayray i Yareytay (Subtropical) a kakarayan.

taneng to nipipalengaw

O nipipalengaw to kakarot i, i laed no 24 ato 35°C ko kafa'edet, o nikasimel no sera ko saka'orip no kakarot, ato i la'eno no 1700 a kong-ce ko sakasapalengaw. i Temperate a kakarayan i,  i nidipotan a pala. ko matatongosay apipalengaw i nidipotan a pala.  I ikor no tosa a folad no nipipaloma ko kacelakan. O nika-mata'elif no likat no cidal to 14 a toki ko sakasener no kacelakan. O nipi'ala to kangdaway a heci i matatongosay a toki ko sakapanayar no kaporawan tahira i enem a folad. O nikaporawan i, caay pitoor to romi'ad.

I 'ayaw no pipalomaan, mipatireng to 2.5 kong-ci ko takakaraw a sapipakasokayap a salil a 'otoc. '''Palaeden to 50 kong-fin ko pipaloma to cecay. tahafen ko sota' a pakasoemet. O sapatayhi i, pakaadihay to Tan , a pakalalang to nikanikaw to Peng no kakorot. O pipacamol to mimingay a Yoso i, sakaanga'ay to sakacomahad ato sakaciheci no pipaloma. I 2017 a mihecaan i, malaheci ko pitanam a miforesi' to 0.5% a ZnSO4+FeSO4+MgSO4 a pacamolay a nanom i fafa'ed no papah,  i 'ikor no nipipaloma to 35 a romi'ad ato 45 a romi'ad. [8] Pahapinang ko cecay a pitanam i Romania, manga'ay a mitongal to nikaadihay no heci ato ka'ayaw a sakaroheman ko pipaloma i tosaay a ca'ang. [9]'''

Ano pakalofic ato pakafangcal to nihecian ko matahafay a sera, '''paka'ayaw to cecay a lipay ko kasata'epaan. Do'edoen ko pipatodong to rayray no pita'epa i India i 2018 a mihecaan i, Maka'araw to ikakaay a kaso'emet no sera i la'eno to ta'epa ano eca to fokeloh.[10] I pipaloma i nanom i, saloficay ko nihecian no perlayt ato fermikilayt a sapaloma, ato fermikilayt ato lamat no 'afinog a sapaloma. [11]''' 

Pacakat to nika hadidi to fa'edet no kioli ko piriting to kakorot. '''[12] I 2021 a mihecaan i, malaheci no mikingkiway a tamdaw no Rosiya ko pitaneng a miriting to kakorot i Cucurbita pepo, i Cucurbita maxima, i Cucurbita moschata, i Cucurbita ficifolia, ato i Lagenaria siceraria a masamaamaanay a sapaloma. O sapipaloma i loma' no sapaloma i kafa'detay a kakarayan i, sakaci'epocay ko ka'orip no miritingan i Cucurbita Maxima. Pasowal cangra i, [13] mahapinang a matongal ko ka'adihay no Dray Mater ato polong no Karbohiderat i heci no kakorot.'''

I saki sa'osian no nihecian i, caay ka adihay ato masamaanay, '''o nisa'osian a nihecian i aniniay i, i kasamihecaan o 1000 mang tahira i 2000 mang a ton. Pakayni i nipisilsil no nitayalan a kitakit i,  i Asiyaay ko 75% ,i Indo o 31%, i Cina o 22%, i Pakisetan ko 9%, ato i Yetan ko 6%. [14] I 2003 a mihecaan i, o 457 mang a ton ko nihecian no Indo. O hekal no pala i, 448,000 a kofo (o 10 ton i cecay a kofo), [15] i nian i, o 32% ko mipalomaan to macamolay a sapaloma, kinatosa no tatapangan a sapaloma ko nihecian nonian.'''

O sakakomaen ato fongka no kaen

O nikarohen a heci ko sakakomaen no kakorot. '''O raraway a sowal i, ciwarakay ko marohemay a kaliyalaway a heci ato kahengangay a heci sanay, nikawrira, manga'ay maemin a ka'enen. I Pilipina i, o kakorot ko tatapangan a sakakoma'en no Ilokano. O pinakbet ato dinengdeng ko hasakomaen no Pilipina to papah no incay anoca Oksalis sanay.'''
[[Kasasiwasiw:U suwal nu i amisay a Pangcah]]</text>
      <sha1>8uv6a9ejifsxv2xh2fofm1yg7j8l0ib</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>50289</id>
      <parentid>50288</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T09:46:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Haratal</username>
        <id>3361</id>
      </contributor>
      <origin>50289</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6117" sha1="l4582xkyc4oawp38u3kpls6901ubjo4" xml:space="preserve">kakurut （山苦瓜）

malecaday atu tananuman, u mikayatay a masarengusay ku caang, kilemel a mikucakuc. Dengay a mibuhat tu sakaen, tu su’aw, tu caledes, tu duku, tu lemawan ku kakurut. I tini i Taywan, Makala tu patekenan ku mihecaan nu nika’urip nu kakurut nu lutuk. Belung samin i matini a paluma, a mibuwah. u tapang nu sinabek nu payniyaru’. U Pangcah han tu i, makaen ku lusay nu kakurut, makaen naca ku luengelay a teluc nu caay atu papah. U langdaw nu papah mikialengel tu ni palumaan a kakurut, kilemel ku nika’ urip nu caang sisa awa:ay ku kemanay nu cirekay, saka ulahan nu tamdaw a kemaen.

== Pi’arawan to lakaw ==

*[https://zh.wikipedia.org/wiki/%E8%8B%A6%E7%93%9C 中文維基百科]
*吳雪月，2006，《臺灣新野菜主義》。臺北：天下文化。
*鄭元春，1985，《野菜一》。臺北：渡假。
*李景崇，1998，《阿美族歷史》，臺北：師大書苑。
*黄宣衞，2008，《阿美族》，臺北：三民。
*達西烏拉彎‧畢馬，2001，《臺灣的原住民 : 阿美族》，臺北：臺原。

== siwkay ==
O kakarot (''Momordica charantia'' ko ngangan) i, O Lianggua, O Banshenggua, O Laiputao, ato Jinlizhi ko roma a ngangan nira. O milaladay a pinalengaw no Huluke konini, i kala'edan no fa'edetay ato safalawfaway a palapalaan a malengaw.  O Africa ko lalengawan no kakarot. O i palaay ano eca o padeteng a paloma i, matenakay i Asia i 'ayaw no to'as, alatek i Southeast Asia a padeteng a palomaen no tamdaw. O cecay a mihecaan tahira i pinapina a mihecaan ko 'orip no milaladay a pinalengaw. Sepat tahira i lima a kong-c ko 'akawang nira. Masa'a'ayaway ko papah nira, a masapeci' to tolo tahira i pito a peci'.  O nika i cecayay a pinalengaw ko fafahiyan ato fa'inayan a hana i, i kaciherangan ko kacelakan no hana nira. Malaheci i laloodan, masari'edoc a kakaya' ko heci nira. Tahira i lima a kong-ci ko kakaya' no i palaay, o padeteng a mipalomaan i, tosa polo' tahira i lima polo' a kong-ci ko kakaya' nira. Masakalotokalotoman ko podac no heci nira, a masasimal ko podac. I nikamangta' ho i, o langdaway ko cengel no heci nira, ano marohem to i, masakalaliyaw a masapeci' ko heci. I laloma' nira i, adihay ko pa'eno nira, o nikatahepo to kahengangay a podac. Masasiroma ko kinalengaw nira. O po'eneray a heci i, tahira i falo a kong-ci ko kakaya' nira. o kakaya'ay a heci i, tahira i tosa polo' tahira i falo polo' a kong-ci ko kakaya' nira. Masasiroma ko 'angrer no kinalengaw nira. O iraay ko tata'angay a kalotoman i podac ato langdaway a cengel i, mimingay ko 'angrer nira. O kasasiroma no rayray no kinalengaw no kakarot ko sakaadihay i Yintiya ato Ciwngko. O pipikingkiw no Ciwngko (China) to 154 a kinalengaw ko nipipasasiroma to 46 a tenatenaan. Malecaday to, o cecay a nitilidan no Yintiya (India) i 2018 a mihcaan ko nipipaso'lin to tata'angay a kasasiroma no rayray i Yareytay (Subtropical) a kakarayan.

taneng to nipipalengaw

O nipipalengaw to kakarot i, i laed no 24 ato 35°C ko kafa'edet, o nikasimel no sera ko saka'orip no kakarot, ato i la'eno no 1700 a kong-ce ko sakasapalengaw. i Temperate a kakarayan i,  i nidipotan a pala. ko matatongosay apipalengaw i nidipotan a pala.  I ikor no tosa a folad no nipipaloma ko kacelakan. O nika-mata'elif no likat no cidal to 14 a toki ko sakasener no kacelakan. O nipi'ala to kangdaway a heci i matatongosay a toki ko sakapanayar no kaporawan tahira i enem a folad. O nikaporawan i, caay pitoor to romi'ad.

I 'ayaw no pipalomaan, mipatireng to 2.5 kong-ci ko takakaraw a sapipakasokayap a salil a 'otoc. '''Palaeden to 50 kong-fin ko pipaloma to cecay. tahafen ko sota' a pakasoemet. O sapatayhi i, pakaadihay to Tan , a pakalalang to nikanikaw to Peng no kakorot. O pipacamol to mimingay a Yoso i, sakaanga'ay to sakacomahad ato sakaciheci no pipaloma. I 2017 a mihecaan i, malaheci ko pitanam a miforesi' to 0.5% a ZnSO4+FeSO4+MgSO4 a pacamolay a nanom i fafa'ed no papah,  i 'ikor no nipipaloma to 35 a romi'ad ato 45 a romi'ad. [8] Pahapinang ko cecay a pitanam i Romania, manga'ay a mitongal to nikaadihay no heci ato ka'ayaw a sakaroheman ko pipaloma i tosaay a ca'ang. [9]'''

Ano pakalofic ato pakafangcal to nihecian ko matahafay a sera, '''paka'ayaw to cecay a lipay ko kasata'epaan. Do'edoen ko pipatodong to rayray no pita'epa i India i 2018 a mihecaan i, Maka'araw to ikakaay a kaso'emet no sera i la'eno to ta'epa ano eca to fokeloh.[10] I pipaloma i nanom i, saloficay ko nihecian no perlayt ato fermikilayt a sapaloma, ato fermikilayt ato lamat no 'afinog a sapaloma. [11]''' 

Pacakat to nika hadidi to fa'edet no kioli ko piriting to kakorot. '''[12] I 2021 a mihecaan i, malaheci no mikingkiway a tamdaw no Rosiya ko pitaneng a miriting to kakorot i Cucurbita pepo, i Cucurbita maxima, i Cucurbita moschata, i Cucurbita ficifolia, ato i Lagenaria siceraria a masamaamaanay a sapaloma. O sapipaloma i loma' no sapaloma i kafa'detay a kakarayan i, sakaci'epocay ko ka'orip no miritingan i Cucurbita Maxima. Pasowal cangra i, [13] mahapinang a matongal ko ka'adihay no Dray Mater ato polong no Karbohiderat i heci no kakorot.'''

I saki sa'osian no nihecian i, caay ka adihay ato masamaanay, '''o nisa'osian a nihecian i aniniay i, i kasamihecaan o 1000 mang tahira i 2000 mang a ton. Pakayni i nipisilsil no nitayalan a kitakit i,  i Asiyaay ko 75% ,i Indo o 31%, i Cina o 22%, i Pakisetan ko 9%, ato i Yetan ko 6%. [14] I 2003 a mihecaan i, o 457 mang a ton ko nihecian no Indo. O hekal no pala i, 448,000 a kofo (o 10 ton i cecay a kofo), [15] i nian i, o 32% ko mipalomaan to macamolay a sapaloma, kinatosa no tatapangan a sapaloma ko nihecian nonian.'''

O sakakomaen ato fongka no kaen

O nikarohen a heci ko sakakomaen no kakorot. '''O raraway a sowal i, ciwarakay ko marohemay a kaliyalaway a heci ato kahengangay a heci sanay, nikawrira, manga'ay maemin a ka'enen. I Pilipina i, o kakorot ko tatapangan a sakakoma'en no Ilokano. O pinakbet ato dinengdeng ko hasakomaen no Pilipina to papah no incay anoca Oksalis sanay.'''

I Vietnam i, pa'icangen ko heci anoca papah no kakorot a sapisanga' to ociya,
[[Kasasiwasiw:U suwal nu i amisay a Pangcah]]</text>
      <sha1>l4582xkyc4oawp38u3kpls6901ubjo4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>50290</id>
      <parentid>50289</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T09:46:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Haratal</username>
        <id>3361</id>
      </contributor>
      <origin>50290</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6253" sha1="io60j0zikibmba5zjkenjglnosnoutb" xml:space="preserve">kakurut （山苦瓜）

malecaday atu tananuman, u mikayatay a masarengusay ku caang, kilemel a mikucakuc. Dengay a mibuhat tu sakaen, tu su’aw, tu caledes, tu duku, tu lemawan ku kakurut. I tini i Taywan, Makala tu patekenan ku mihecaan nu nika’urip nu kakurut nu lutuk. Belung samin i matini a paluma, a mibuwah. u tapang nu sinabek nu payniyaru’. U Pangcah han tu i, makaen ku lusay nu kakurut, makaen naca ku luengelay a teluc nu caay atu papah. U langdaw nu papah mikialengel tu ni palumaan a kakurut, kilemel ku nika’ urip nu caang sisa awa:ay ku kemanay nu cirekay, saka ulahan nu tamdaw a kemaen.

== Pi’arawan to lakaw ==

*[https://zh.wikipedia.org/wiki/%E8%8B%A6%E7%93%9C 中文維基百科]
*吳雪月，2006，《臺灣新野菜主義》。臺北：天下文化。
*鄭元春，1985，《野菜一》。臺北：渡假。
*李景崇，1998，《阿美族歷史》，臺北：師大書苑。
*黄宣衞，2008，《阿美族》，臺北：三民。
*達西烏拉彎‧畢馬，2001，《臺灣的原住民 : 阿美族》，臺北：臺原。

== siwkay ==
O kakarot (''Momordica charantia'' ko ngangan) i, O Lianggua, O Banshenggua, O Laiputao, ato Jinlizhi ko roma a ngangan nira. O milaladay a pinalengaw no Huluke konini, i kala'edan no fa'edetay ato safalawfaway a palapalaan a malengaw.  O Africa ko lalengawan no kakarot. O i palaay ano eca o padeteng a paloma i, matenakay i Asia i 'ayaw no to'as, alatek i Southeast Asia a padeteng a palomaen no tamdaw. O cecay a mihecaan tahira i pinapina a mihecaan ko 'orip no milaladay a pinalengaw. Sepat tahira i lima a kong-c ko 'akawang nira. Masa'a'ayaway ko papah nira, a masapeci' to tolo tahira i pito a peci'.  O nika i cecayay a pinalengaw ko fafahiyan ato fa'inayan a hana i, i kaciherangan ko kacelakan no hana nira. Malaheci i laloodan, masari'edoc a kakaya' ko heci nira. Tahira i lima a kong-ci ko kakaya' no i palaay, o padeteng a mipalomaan i, tosa polo' tahira i lima polo' a kong-ci ko kakaya' nira. Masakalotokalotoman ko podac no heci nira, a masasimal ko podac. I nikamangta' ho i, o langdaway ko cengel no heci nira, ano marohem to i, masakalaliyaw a masapeci' ko heci. I laloma' nira i, adihay ko pa'eno nira, o nikatahepo to kahengangay a podac. Masasiroma ko kinalengaw nira. O po'eneray a heci i, tahira i falo a kong-ci ko kakaya' nira. o kakaya'ay a heci i, tahira i tosa polo' tahira i falo polo' a kong-ci ko kakaya' nira. Masasiroma ko 'angrer no kinalengaw nira. O iraay ko tata'angay a kalotoman i podac ato langdaway a cengel i, mimingay ko 'angrer nira. O kasasiroma no rayray no kinalengaw no kakarot ko sakaadihay i Yintiya ato Ciwngko. O pipikingkiw no Ciwngko (China) to 154 a kinalengaw ko nipipasasiroma to 46 a tenatenaan. Malecaday to, o cecay a nitilidan no Yintiya (India) i 2018 a mihcaan ko nipipaso'lin to tata'angay a kasasiroma no rayray i Yareytay (Subtropical) a kakarayan.

taneng to nipipalengaw

O nipipalengaw to kakarot i, i laed no 24 ato 35°C ko kafa'edet, o nikasimel no sera ko saka'orip no kakarot, ato i la'eno no 1700 a kong-ce ko sakasapalengaw. i Temperate a kakarayan i,  i nidipotan a pala. ko matatongosay apipalengaw i nidipotan a pala.  I ikor no tosa a folad no nipipaloma ko kacelakan. O nika-mata'elif no likat no cidal to 14 a toki ko sakasener no kacelakan. O nipi'ala to kangdaway a heci i matatongosay a toki ko sakapanayar no kaporawan tahira i enem a folad. O nikaporawan i, caay pitoor to romi'ad.

I 'ayaw no pipalomaan, mipatireng to 2.5 kong-ci ko takakaraw a sapipakasokayap a salil a 'otoc. '''Palaeden to 50 kong-fin ko pipaloma to cecay. tahafen ko sota' a pakasoemet. O sapatayhi i, pakaadihay to Tan , a pakalalang to nikanikaw to Peng no kakorot. O pipacamol to mimingay a Yoso i, sakaanga'ay to sakacomahad ato sakaciheci no pipaloma. I 2017 a mihecaan i, malaheci ko pitanam a miforesi' to 0.5% a ZnSO4+FeSO4+MgSO4 a pacamolay a nanom i fafa'ed no papah,  i 'ikor no nipipaloma to 35 a romi'ad ato 45 a romi'ad. [8] Pahapinang ko cecay a pitanam i Romania, manga'ay a mitongal to nikaadihay no heci ato ka'ayaw a sakaroheman ko pipaloma i tosaay a ca'ang. [9]'''

Ano pakalofic ato pakafangcal to nihecian ko matahafay a sera, '''paka'ayaw to cecay a lipay ko kasata'epaan. Do'edoen ko pipatodong to rayray no pita'epa i India i 2018 a mihecaan i, Maka'araw to ikakaay a kaso'emet no sera i la'eno to ta'epa ano eca to fokeloh.[10] I pipaloma i nanom i, saloficay ko nihecian no perlayt ato fermikilayt a sapaloma, ato fermikilayt ato lamat no 'afinog a sapaloma. [11]''' 

Pacakat to nika hadidi to fa'edet no kioli ko piriting to kakorot. '''[12] I 2021 a mihecaan i, malaheci no mikingkiway a tamdaw no Rosiya ko pitaneng a miriting to kakorot i Cucurbita pepo, i Cucurbita maxima, i Cucurbita moschata, i Cucurbita ficifolia, ato i Lagenaria siceraria a masamaamaanay a sapaloma. O sapipaloma i loma' no sapaloma i kafa'detay a kakarayan i, sakaci'epocay ko ka'orip no miritingan i Cucurbita Maxima. Pasowal cangra i, [13] mahapinang a matongal ko ka'adihay no Dray Mater ato polong no Karbohiderat i heci no kakorot.'''

I saki sa'osian no nihecian i, caay ka adihay ato masamaanay, '''o nisa'osian a nihecian i aniniay i, i kasamihecaan o 1000 mang tahira i 2000 mang a ton. Pakayni i nipisilsil no nitayalan a kitakit i,  i Asiyaay ko 75% ,i Indo o 31%, i Cina o 22%, i Pakisetan ko 9%, ato i Yetan ko 6%. [14] I 2003 a mihecaan i, o 457 mang a ton ko nihecian no Indo. O hekal no pala i, 448,000 a kofo (o 10 ton i cecay a kofo), [15] i nian i, o 32% ko mipalomaan to macamolay a sapaloma, kinatosa no tatapangan a sapaloma ko nihecian nonian.'''

O sakakomaen ato fongka no kaen

O nikarohen a heci ko sakakomaen no kakorot. '''O raraway a sowal i, ciwarakay ko marohemay a kaliyalaway a heci ato kahengangay a heci sanay, nikawrira, manga'ay maemin a ka'enen. I Pilipina i, o kakorot ko tatapangan a sakakoma'en no Ilokano. O pinakbet ato dinengdeng ko hasakomaen no Pilipina to papah no incay anoca Oksalis sanay.'''

I Vietnam i, pa'icangen ko heci anoca papah no kakorot a sapisanga' to ociya, '''to fa'etay a ociya anoca to sienaway a ociya. I Okinawa i, mipakafana’ ko T. K. Lim to cecay a mafohahakay a ociya no kakorot.''' 
[[Kasasiwasiw:U suwal nu i amisay a Pangcah]]</text>
      <sha1>io60j0zikibmba5zjkenjglnosnoutb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>50291</id>
      <parentid>50290</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T09:46:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Haratal</username>
        <id>3361</id>
      </contributor>
      <origin>50291</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6299" sha1="02n9egczmfw61gq2kxfya2zqlzr7f3n" xml:space="preserve">kakurut （山苦瓜）

malecaday atu tananuman, u mikayatay a masarengusay ku caang, kilemel a mikucakuc. Dengay a mibuhat tu sakaen, tu su’aw, tu caledes, tu duku, tu lemawan ku kakurut. I tini i Taywan, Makala tu patekenan ku mihecaan nu nika’urip nu kakurut nu lutuk. Belung samin i matini a paluma, a mibuwah. u tapang nu sinabek nu payniyaru’. U Pangcah han tu i, makaen ku lusay nu kakurut, makaen naca ku luengelay a teluc nu caay atu papah. U langdaw nu papah mikialengel tu ni palumaan a kakurut, kilemel ku nika’ urip nu caang sisa awa:ay ku kemanay nu cirekay, saka ulahan nu tamdaw a kemaen.

== Pi’arawan to lakaw ==

*[https://zh.wikipedia.org/wiki/%E8%8B%A6%E7%93%9C 中文維基百科]
*吳雪月，2006，《臺灣新野菜主義》。臺北：天下文化。
*鄭元春，1985，《野菜一》。臺北：渡假。
*李景崇，1998，《阿美族歷史》，臺北：師大書苑。
*黄宣衞，2008，《阿美族》，臺北：三民。
*達西烏拉彎‧畢馬，2001，《臺灣的原住民 : 阿美族》，臺北：臺原。

== siwkay ==
O kakarot (''Momordica charantia'' ko ngangan) i, O Lianggua, O Banshenggua, O Laiputao, ato Jinlizhi ko roma a ngangan nira. O milaladay a pinalengaw no Huluke konini, i kala'edan no fa'edetay ato safalawfaway a palapalaan a malengaw.  O Africa ko lalengawan no kakarot. O i palaay ano eca o padeteng a paloma i, matenakay i Asia i 'ayaw no to'as, alatek i Southeast Asia a padeteng a palomaen no tamdaw. O cecay a mihecaan tahira i pinapina a mihecaan ko 'orip no milaladay a pinalengaw. Sepat tahira i lima a kong-c ko 'akawang nira. Masa'a'ayaway ko papah nira, a masapeci' to tolo tahira i pito a peci'.  O nika i cecayay a pinalengaw ko fafahiyan ato fa'inayan a hana i, i kaciherangan ko kacelakan no hana nira. Malaheci i laloodan, masari'edoc a kakaya' ko heci nira. Tahira i lima a kong-ci ko kakaya' no i palaay, o padeteng a mipalomaan i, tosa polo' tahira i lima polo' a kong-ci ko kakaya' nira. Masakalotokalotoman ko podac no heci nira, a masasimal ko podac. I nikamangta' ho i, o langdaway ko cengel no heci nira, ano marohem to i, masakalaliyaw a masapeci' ko heci. I laloma' nira i, adihay ko pa'eno nira, o nikatahepo to kahengangay a podac. Masasiroma ko kinalengaw nira. O po'eneray a heci i, tahira i falo a kong-ci ko kakaya' nira. o kakaya'ay a heci i, tahira i tosa polo' tahira i falo polo' a kong-ci ko kakaya' nira. Masasiroma ko 'angrer no kinalengaw nira. O iraay ko tata'angay a kalotoman i podac ato langdaway a cengel i, mimingay ko 'angrer nira. O kasasiroma no rayray no kinalengaw no kakarot ko sakaadihay i Yintiya ato Ciwngko. O pipikingkiw no Ciwngko (China) to 154 a kinalengaw ko nipipasasiroma to 46 a tenatenaan. Malecaday to, o cecay a nitilidan no Yintiya (India) i 2018 a mihcaan ko nipipaso'lin to tata'angay a kasasiroma no rayray i Yareytay (Subtropical) a kakarayan.

taneng to nipipalengaw

O nipipalengaw to kakarot i, i laed no 24 ato 35°C ko kafa'edet, o nikasimel no sera ko saka'orip no kakarot, ato i la'eno no 1700 a kong-ce ko sakasapalengaw. i Temperate a kakarayan i,  i nidipotan a pala. ko matatongosay apipalengaw i nidipotan a pala.  I ikor no tosa a folad no nipipaloma ko kacelakan. O nika-mata'elif no likat no cidal to 14 a toki ko sakasener no kacelakan. O nipi'ala to kangdaway a heci i matatongosay a toki ko sakapanayar no kaporawan tahira i enem a folad. O nikaporawan i, caay pitoor to romi'ad.

I 'ayaw no pipalomaan, mipatireng to 2.5 kong-ci ko takakaraw a sapipakasokayap a salil a 'otoc. '''Palaeden to 50 kong-fin ko pipaloma to cecay. tahafen ko sota' a pakasoemet. O sapatayhi i, pakaadihay to Tan , a pakalalang to nikanikaw to Peng no kakorot. O pipacamol to mimingay a Yoso i, sakaanga'ay to sakacomahad ato sakaciheci no pipaloma. I 2017 a mihecaan i, malaheci ko pitanam a miforesi' to 0.5% a ZnSO4+FeSO4+MgSO4 a pacamolay a nanom i fafa'ed no papah,  i 'ikor no nipipaloma to 35 a romi'ad ato 45 a romi'ad. [8] Pahapinang ko cecay a pitanam i Romania, manga'ay a mitongal to nikaadihay no heci ato ka'ayaw a sakaroheman ko pipaloma i tosaay a ca'ang. [9]'''

Ano pakalofic ato pakafangcal to nihecian ko matahafay a sera, '''paka'ayaw to cecay a lipay ko kasata'epaan. Do'edoen ko pipatodong to rayray no pita'epa i India i 2018 a mihecaan i, Maka'araw to ikakaay a kaso'emet no sera i la'eno to ta'epa ano eca to fokeloh.[10] I pipaloma i nanom i, saloficay ko nihecian no perlayt ato fermikilayt a sapaloma, ato fermikilayt ato lamat no 'afinog a sapaloma. [11]''' 

Pacakat to nika hadidi to fa'edet no kioli ko piriting to kakorot. '''[12] I 2021 a mihecaan i, malaheci no mikingkiway a tamdaw no Rosiya ko pitaneng a miriting to kakorot i Cucurbita pepo, i Cucurbita maxima, i Cucurbita moschata, i Cucurbita ficifolia, ato i Lagenaria siceraria a masamaamaanay a sapaloma. O sapipaloma i loma' no sapaloma i kafa'detay a kakarayan i, sakaci'epocay ko ka'orip no miritingan i Cucurbita Maxima. Pasowal cangra i, [13] mahapinang a matongal ko ka'adihay no Dray Mater ato polong no Karbohiderat i heci no kakorot.'''

I saki sa'osian no nihecian i, caay ka adihay ato masamaanay, '''o nisa'osian a nihecian i aniniay i, i kasamihecaan o 1000 mang tahira i 2000 mang a ton. Pakayni i nipisilsil no nitayalan a kitakit i,  i Asiyaay ko 75% ,i Indo o 31%, i Cina o 22%, i Pakisetan ko 9%, ato i Yetan ko 6%. [14] I 2003 a mihecaan i, o 457 mang a ton ko nihecian no Indo. O hekal no pala i, 448,000 a kofo (o 10 ton i cecay a kofo), [15] i nian i, o 32% ko mipalomaan to macamolay a sapaloma, kinatosa no tatapangan a sapaloma ko nihecian nonian.'''

O sakakomaen ato fongka no kaen

O nikarohen a heci ko sakakomaen no kakorot. '''O raraway a sowal i, ciwarakay ko marohemay a kaliyalaway a heci ato kahengangay a heci sanay, nikawrira, manga'ay maemin a ka'enen. I Pilipina i, o kakorot ko tatapangan a sakakoma'en no Ilokano. O pinakbet ato dinengdeng ko hasakomaen no Pilipina to papah no incay anoca Oksalis sanay.'''

I Vietnam i, pa'icangen ko heci anoca papah no kakorot a sapisanga' to ociya, '''to fa'etay a ociya anoca to sienaway a ociya. I Okinawa i, mipakafana’ ko T. K. Lim to cecay a mafohahakay a ociya no kakorot.'''

O pikingkiw to fana' to sapai'yo ato 'ising. 
[[Kasasiwasiw:U suwal nu i amisay a Pangcah]]</text>
      <sha1>02n9egczmfw61gq2kxfya2zqlzr7f3n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>50292</id>
      <parentid>50291</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T09:46:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Haratal</username>
        <id>3361</id>
      </contributor>
      <origin>50292</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6417" sha1="lno53r568njwavgiwq3xdz1vp2oopm2" xml:space="preserve">kakurut （山苦瓜）

malecaday atu tananuman, u mikayatay a masarengusay ku caang, kilemel a mikucakuc. Dengay a mibuhat tu sakaen, tu su’aw, tu caledes, tu duku, tu lemawan ku kakurut. I tini i Taywan, Makala tu patekenan ku mihecaan nu nika’urip nu kakurut nu lutuk. Belung samin i matini a paluma, a mibuwah. u tapang nu sinabek nu payniyaru’. U Pangcah han tu i, makaen ku lusay nu kakurut, makaen naca ku luengelay a teluc nu caay atu papah. U langdaw nu papah mikialengel tu ni palumaan a kakurut, kilemel ku nika’ urip nu caang sisa awa:ay ku kemanay nu cirekay, saka ulahan nu tamdaw a kemaen.

== Pi’arawan to lakaw ==

*[https://zh.wikipedia.org/wiki/%E8%8B%A6%E7%93%9C 中文維基百科]
*吳雪月，2006，《臺灣新野菜主義》。臺北：天下文化。
*鄭元春，1985，《野菜一》。臺北：渡假。
*李景崇，1998，《阿美族歷史》，臺北：師大書苑。
*黄宣衞，2008，《阿美族》，臺北：三民。
*達西烏拉彎‧畢馬，2001，《臺灣的原住民 : 阿美族》，臺北：臺原。

== siwkay ==
O kakarot (''Momordica charantia'' ko ngangan) i, O Lianggua, O Banshenggua, O Laiputao, ato Jinlizhi ko roma a ngangan nira. O milaladay a pinalengaw no Huluke konini, i kala'edan no fa'edetay ato safalawfaway a palapalaan a malengaw.  O Africa ko lalengawan no kakarot. O i palaay ano eca o padeteng a paloma i, matenakay i Asia i 'ayaw no to'as, alatek i Southeast Asia a padeteng a palomaen no tamdaw. O cecay a mihecaan tahira i pinapina a mihecaan ko 'orip no milaladay a pinalengaw. Sepat tahira i lima a kong-c ko 'akawang nira. Masa'a'ayaway ko papah nira, a masapeci' to tolo tahira i pito a peci'.  O nika i cecayay a pinalengaw ko fafahiyan ato fa'inayan a hana i, i kaciherangan ko kacelakan no hana nira. Malaheci i laloodan, masari'edoc a kakaya' ko heci nira. Tahira i lima a kong-ci ko kakaya' no i palaay, o padeteng a mipalomaan i, tosa polo' tahira i lima polo' a kong-ci ko kakaya' nira. Masakalotokalotoman ko podac no heci nira, a masasimal ko podac. I nikamangta' ho i, o langdaway ko cengel no heci nira, ano marohem to i, masakalaliyaw a masapeci' ko heci. I laloma' nira i, adihay ko pa'eno nira, o nikatahepo to kahengangay a podac. Masasiroma ko kinalengaw nira. O po'eneray a heci i, tahira i falo a kong-ci ko kakaya' nira. o kakaya'ay a heci i, tahira i tosa polo' tahira i falo polo' a kong-ci ko kakaya' nira. Masasiroma ko 'angrer no kinalengaw nira. O iraay ko tata'angay a kalotoman i podac ato langdaway a cengel i, mimingay ko 'angrer nira. O kasasiroma no rayray no kinalengaw no kakarot ko sakaadihay i Yintiya ato Ciwngko. O pipikingkiw no Ciwngko (China) to 154 a kinalengaw ko nipipasasiroma to 46 a tenatenaan. Malecaday to, o cecay a nitilidan no Yintiya (India) i 2018 a mihcaan ko nipipaso'lin to tata'angay a kasasiroma no rayray i Yareytay (Subtropical) a kakarayan.

taneng to nipipalengaw

O nipipalengaw to kakarot i, i laed no 24 ato 35°C ko kafa'edet, o nikasimel no sera ko saka'orip no kakarot, ato i la'eno no 1700 a kong-ce ko sakasapalengaw. i Temperate a kakarayan i,  i nidipotan a pala. ko matatongosay apipalengaw i nidipotan a pala.  I ikor no tosa a folad no nipipaloma ko kacelakan. O nika-mata'elif no likat no cidal to 14 a toki ko sakasener no kacelakan. O nipi'ala to kangdaway a heci i matatongosay a toki ko sakapanayar no kaporawan tahira i enem a folad. O nikaporawan i, caay pitoor to romi'ad.

I 'ayaw no pipalomaan, mipatireng to 2.5 kong-ci ko takakaraw a sapipakasokayap a salil a 'otoc. '''Palaeden to 50 kong-fin ko pipaloma to cecay. tahafen ko sota' a pakasoemet. O sapatayhi i, pakaadihay to Tan , a pakalalang to nikanikaw to Peng no kakorot. O pipacamol to mimingay a Yoso i, sakaanga'ay to sakacomahad ato sakaciheci no pipaloma. I 2017 a mihecaan i, malaheci ko pitanam a miforesi' to 0.5% a ZnSO4+FeSO4+MgSO4 a pacamolay a nanom i fafa'ed no papah,  i 'ikor no nipipaloma to 35 a romi'ad ato 45 a romi'ad. [8] Pahapinang ko cecay a pitanam i Romania, manga'ay a mitongal to nikaadihay no heci ato ka'ayaw a sakaroheman ko pipaloma i tosaay a ca'ang. [9]'''

Ano pakalofic ato pakafangcal to nihecian ko matahafay a sera, '''paka'ayaw to cecay a lipay ko kasata'epaan. Do'edoen ko pipatodong to rayray no pita'epa i India i 2018 a mihecaan i, Maka'araw to ikakaay a kaso'emet no sera i la'eno to ta'epa ano eca to fokeloh.[10] I pipaloma i nanom i, saloficay ko nihecian no perlayt ato fermikilayt a sapaloma, ato fermikilayt ato lamat no 'afinog a sapaloma. [11]''' 

Pacakat to nika hadidi to fa'edet no kioli ko piriting to kakorot. '''[12] I 2021 a mihecaan i, malaheci no mikingkiway a tamdaw no Rosiya ko pitaneng a miriting to kakorot i Cucurbita pepo, i Cucurbita maxima, i Cucurbita moschata, i Cucurbita ficifolia, ato i Lagenaria siceraria a masamaamaanay a sapaloma. O sapipaloma i loma' no sapaloma i kafa'detay a kakarayan i, sakaci'epocay ko ka'orip no miritingan i Cucurbita Maxima. Pasowal cangra i, [13] mahapinang a matongal ko ka'adihay no Dray Mater ato polong no Karbohiderat i heci no kakorot.'''

I saki sa'osian no nihecian i, caay ka adihay ato masamaanay, '''o nisa'osian a nihecian i aniniay i, i kasamihecaan o 1000 mang tahira i 2000 mang a ton. Pakayni i nipisilsil no nitayalan a kitakit i,  i Asiyaay ko 75% ,i Indo o 31%, i Cina o 22%, i Pakisetan ko 9%, ato i Yetan ko 6%. [14] I 2003 a mihecaan i, o 457 mang a ton ko nihecian no Indo. O hekal no pala i, 448,000 a kofo (o 10 ton i cecay a kofo), [15] i nian i, o 32% ko mipalomaan to macamolay a sapaloma, kinatosa no tatapangan a sapaloma ko nihecian nonian.'''

O sakakomaen ato fongka no kaen

O nikarohen a heci ko sakakomaen no kakorot. '''O raraway a sowal i, ciwarakay ko marohemay a kaliyalaway a heci ato kahengangay a heci sanay, nikawrira, manga'ay maemin a ka'enen. I Pilipina i, o kakorot ko tatapangan a sakakoma'en no Ilokano. O pinakbet ato dinengdeng ko hasakomaen no Pilipina to papah no incay anoca Oksalis sanay.'''

I Vietnam i, pa'icangen ko heci anoca papah no kakorot a sapisanga' to ociya, '''to fa'etay a ociya anoca to sienaway a ociya. I Okinawa i, mipakafana’ ko T. K. Lim to cecay a mafohahakay a ociya no kakorot.'''

O pikingkiw to fana' to sapai'yo ato 'ising 

I halafinay to a romi'ad, o sapisapa'iyo ko kakorot i kasasiromaroma a sapisapa'iyo no semot i Yasiya ato i Afirika. 
[[Kasasiwasiw:U suwal nu i amisay a Pangcah]]</text>
      <sha1>lno53r568njwavgiwq3xdz1vp2oopm2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>50293</id>
      <parentid>50292</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T09:47:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Haratal</username>
        <id>3361</id>
      </contributor>
      <origin>50293</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6520" sha1="9xefh3ki4zhwqin61f31xwb59zi8zrw" xml:space="preserve">kakurut （山苦瓜）

malecaday atu tananuman, u mikayatay a masarengusay ku caang, kilemel a mikucakuc. Dengay a mibuhat tu sakaen, tu su’aw, tu caledes, tu duku, tu lemawan ku kakurut. I tini i Taywan, Makala tu patekenan ku mihecaan nu nika’urip nu kakurut nu lutuk. Belung samin i matini a paluma, a mibuwah. u tapang nu sinabek nu payniyaru’. U Pangcah han tu i, makaen ku lusay nu kakurut, makaen naca ku luengelay a teluc nu caay atu papah. U langdaw nu papah mikialengel tu ni palumaan a kakurut, kilemel ku nika’ urip nu caang sisa awa:ay ku kemanay nu cirekay, saka ulahan nu tamdaw a kemaen.

== Pi’arawan to lakaw ==

*[https://zh.wikipedia.org/wiki/%E8%8B%A6%E7%93%9C 中文維基百科]
*吳雪月，2006，《臺灣新野菜主義》。臺北：天下文化。
*鄭元春，1985，《野菜一》。臺北：渡假。
*李景崇，1998，《阿美族歷史》，臺北：師大書苑。
*黄宣衞，2008，《阿美族》，臺北：三民。
*達西烏拉彎‧畢馬，2001，《臺灣的原住民 : 阿美族》，臺北：臺原。

== siwkay ==
O kakarot (''Momordica charantia'' ko ngangan) i, O Lianggua, O Banshenggua, O Laiputao, ato Jinlizhi ko roma a ngangan nira. O milaladay a pinalengaw no Huluke konini, i kala'edan no fa'edetay ato safalawfaway a palapalaan a malengaw.  O Africa ko lalengawan no kakarot. O i palaay ano eca o padeteng a paloma i, matenakay i Asia i 'ayaw no to'as, alatek i Southeast Asia a padeteng a palomaen no tamdaw. O cecay a mihecaan tahira i pinapina a mihecaan ko 'orip no milaladay a pinalengaw. Sepat tahira i lima a kong-c ko 'akawang nira. Masa'a'ayaway ko papah nira, a masapeci' to tolo tahira i pito a peci'.  O nika i cecayay a pinalengaw ko fafahiyan ato fa'inayan a hana i, i kaciherangan ko kacelakan no hana nira. Malaheci i laloodan, masari'edoc a kakaya' ko heci nira. Tahira i lima a kong-ci ko kakaya' no i palaay, o padeteng a mipalomaan i, tosa polo' tahira i lima polo' a kong-ci ko kakaya' nira. Masakalotokalotoman ko podac no heci nira, a masasimal ko podac. I nikamangta' ho i, o langdaway ko cengel no heci nira, ano marohem to i, masakalaliyaw a masapeci' ko heci. I laloma' nira i, adihay ko pa'eno nira, o nikatahepo to kahengangay a podac. Masasiroma ko kinalengaw nira. O po'eneray a heci i, tahira i falo a kong-ci ko kakaya' nira. o kakaya'ay a heci i, tahira i tosa polo' tahira i falo polo' a kong-ci ko kakaya' nira. Masasiroma ko 'angrer no kinalengaw nira. O iraay ko tata'angay a kalotoman i podac ato langdaway a cengel i, mimingay ko 'angrer nira. O kasasiroma no rayray no kinalengaw no kakarot ko sakaadihay i Yintiya ato Ciwngko. O pipikingkiw no Ciwngko (China) to 154 a kinalengaw ko nipipasasiroma to 46 a tenatenaan. Malecaday to, o cecay a nitilidan no Yintiya (India) i 2018 a mihcaan ko nipipaso'lin to tata'angay a kasasiroma no rayray i Yareytay (Subtropical) a kakarayan.

taneng to nipipalengaw

O nipipalengaw to kakarot i, i laed no 24 ato 35°C ko kafa'edet, o nikasimel no sera ko saka'orip no kakarot, ato i la'eno no 1700 a kong-ce ko sakasapalengaw. i Temperate a kakarayan i,  i nidipotan a pala. ko matatongosay apipalengaw i nidipotan a pala.  I ikor no tosa a folad no nipipaloma ko kacelakan. O nika-mata'elif no likat no cidal to 14 a toki ko sakasener no kacelakan. O nipi'ala to kangdaway a heci i matatongosay a toki ko sakapanayar no kaporawan tahira i enem a folad. O nikaporawan i, caay pitoor to romi'ad.

I 'ayaw no pipalomaan, mipatireng to 2.5 kong-ci ko takakaraw a sapipakasokayap a salil a 'otoc. '''Palaeden to 50 kong-fin ko pipaloma to cecay. tahafen ko sota' a pakasoemet. O sapatayhi i, pakaadihay to Tan , a pakalalang to nikanikaw to Peng no kakorot. O pipacamol to mimingay a Yoso i, sakaanga'ay to sakacomahad ato sakaciheci no pipaloma. I 2017 a mihecaan i, malaheci ko pitanam a miforesi' to 0.5% a ZnSO4+FeSO4+MgSO4 a pacamolay a nanom i fafa'ed no papah,  i 'ikor no nipipaloma to 35 a romi'ad ato 45 a romi'ad. [8] Pahapinang ko cecay a pitanam i Romania, manga'ay a mitongal to nikaadihay no heci ato ka'ayaw a sakaroheman ko pipaloma i tosaay a ca'ang. [9]'''

Ano pakalofic ato pakafangcal to nihecian ko matahafay a sera, '''paka'ayaw to cecay a lipay ko kasata'epaan. Do'edoen ko pipatodong to rayray no pita'epa i India i 2018 a mihecaan i, Maka'araw to ikakaay a kaso'emet no sera i la'eno to ta'epa ano eca to fokeloh.[10] I pipaloma i nanom i, saloficay ko nihecian no perlayt ato fermikilayt a sapaloma, ato fermikilayt ato lamat no 'afinog a sapaloma. [11]''' 

Pacakat to nika hadidi to fa'edet no kioli ko piriting to kakorot. '''[12] I 2021 a mihecaan i, malaheci no mikingkiway a tamdaw no Rosiya ko pitaneng a miriting to kakorot i Cucurbita pepo, i Cucurbita maxima, i Cucurbita moschata, i Cucurbita ficifolia, ato i Lagenaria siceraria a masamaamaanay a sapaloma. O sapipaloma i loma' no sapaloma i kafa'detay a kakarayan i, sakaci'epocay ko ka'orip no miritingan i Cucurbita Maxima. Pasowal cangra i, [13] mahapinang a matongal ko ka'adihay no Dray Mater ato polong no Karbohiderat i heci no kakorot.'''

I saki sa'osian no nihecian i, caay ka adihay ato masamaanay, '''o nisa'osian a nihecian i aniniay i, i kasamihecaan o 1000 mang tahira i 2000 mang a ton. Pakayni i nipisilsil no nitayalan a kitakit i,  i Asiyaay ko 75% ,i Indo o 31%, i Cina o 22%, i Pakisetan ko 9%, ato i Yetan ko 6%. [14] I 2003 a mihecaan i, o 457 mang a ton ko nihecian no Indo. O hekal no pala i, 448,000 a kofo (o 10 ton i cecay a kofo), [15] i nian i, o 32% ko mipalomaan to macamolay a sapaloma, kinatosa no tatapangan a sapaloma ko nihecian nonian.'''

O sakakomaen ato fongka no kaen

O nikarohen a heci ko sakakomaen no kakorot. '''O raraway a sowal i, ciwarakay ko marohemay a kaliyalaway a heci ato kahengangay a heci sanay, nikawrira, manga'ay maemin a ka'enen. I Pilipina i, o kakorot ko tatapangan a sakakoma'en no Ilokano. O pinakbet ato dinengdeng ko hasakomaen no Pilipina to papah no incay anoca Oksalis sanay.'''

I Vietnam i, pa'icangen ko heci anoca papah no kakorot a sapisanga' to ociya, '''to fa'etay a ociya anoca to sienaway a ociya. I Okinawa i, mipakafana’ ko T. K. Lim to cecay a mafohahakay a ociya no kakorot.'''

O pikingkiw to fana' to sapai'yo ato 'ising 

I halafinay to a romi'ad, o sapisapa'iyo ko kakorot i kasasiromaroma a sapisapa'iyo no semot i Yasiya ato i Afirika. '''I Toroki i, o sapisapa'iyo no finawlan ko nian to kasasiromaroma a adada, mato o adada no tiyad.''' 
[[Kasasiwasiw:U suwal nu i amisay a Pangcah]]</text>
      <sha1>9xefh3ki4zhwqin61f31xwb59zi8zrw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>50294</id>
      <parentid>50293</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T09:47:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Haratal</username>
        <id>3361</id>
      </contributor>
      <origin>50294</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6673" sha1="neimw1zjmygclo7is4g3mkbiesd70ny" xml:space="preserve">kakurut （山苦瓜）

malecaday atu tananuman, u mikayatay a masarengusay ku caang, kilemel a mikucakuc. Dengay a mibuhat tu sakaen, tu su’aw, tu caledes, tu duku, tu lemawan ku kakurut. I tini i Taywan, Makala tu patekenan ku mihecaan nu nika’urip nu kakurut nu lutuk. Belung samin i matini a paluma, a mibuwah. u tapang nu sinabek nu payniyaru’. U Pangcah han tu i, makaen ku lusay nu kakurut, makaen naca ku luengelay a teluc nu caay atu papah. U langdaw nu papah mikialengel tu ni palumaan a kakurut, kilemel ku nika’ urip nu caang sisa awa:ay ku kemanay nu cirekay, saka ulahan nu tamdaw a kemaen.

== Pi’arawan to lakaw ==

*[https://zh.wikipedia.org/wiki/%E8%8B%A6%E7%93%9C 中文維基百科]
*吳雪月，2006，《臺灣新野菜主義》。臺北：天下文化。
*鄭元春，1985，《野菜一》。臺北：渡假。
*李景崇，1998，《阿美族歷史》，臺北：師大書苑。
*黄宣衞，2008，《阿美族》，臺北：三民。
*達西烏拉彎‧畢馬，2001，《臺灣的原住民 : 阿美族》，臺北：臺原。

== siwkay ==
O kakarot (''Momordica charantia'' ko ngangan) i, O Lianggua, O Banshenggua, O Laiputao, ato Jinlizhi ko roma a ngangan nira. O milaladay a pinalengaw no Huluke konini, i kala'edan no fa'edetay ato safalawfaway a palapalaan a malengaw.  O Africa ko lalengawan no kakarot. O i palaay ano eca o padeteng a paloma i, matenakay i Asia i 'ayaw no to'as, alatek i Southeast Asia a padeteng a palomaen no tamdaw. O cecay a mihecaan tahira i pinapina a mihecaan ko 'orip no milaladay a pinalengaw. Sepat tahira i lima a kong-c ko 'akawang nira. Masa'a'ayaway ko papah nira, a masapeci' to tolo tahira i pito a peci'.  O nika i cecayay a pinalengaw ko fafahiyan ato fa'inayan a hana i, i kaciherangan ko kacelakan no hana nira. Malaheci i laloodan, masari'edoc a kakaya' ko heci nira. Tahira i lima a kong-ci ko kakaya' no i palaay, o padeteng a mipalomaan i, tosa polo' tahira i lima polo' a kong-ci ko kakaya' nira. Masakalotokalotoman ko podac no heci nira, a masasimal ko podac. I nikamangta' ho i, o langdaway ko cengel no heci nira, ano marohem to i, masakalaliyaw a masapeci' ko heci. I laloma' nira i, adihay ko pa'eno nira, o nikatahepo to kahengangay a podac. Masasiroma ko kinalengaw nira. O po'eneray a heci i, tahira i falo a kong-ci ko kakaya' nira. o kakaya'ay a heci i, tahira i tosa polo' tahira i falo polo' a kong-ci ko kakaya' nira. Masasiroma ko 'angrer no kinalengaw nira. O iraay ko tata'angay a kalotoman i podac ato langdaway a cengel i, mimingay ko 'angrer nira. O kasasiroma no rayray no kinalengaw no kakarot ko sakaadihay i Yintiya ato Ciwngko. O pipikingkiw no Ciwngko (China) to 154 a kinalengaw ko nipipasasiroma to 46 a tenatenaan. Malecaday to, o cecay a nitilidan no Yintiya (India) i 2018 a mihcaan ko nipipaso'lin to tata'angay a kasasiroma no rayray i Yareytay (Subtropical) a kakarayan.

taneng to nipipalengaw

O nipipalengaw to kakarot i, i laed no 24 ato 35°C ko kafa'edet, o nikasimel no sera ko saka'orip no kakarot, ato i la'eno no 1700 a kong-ce ko sakasapalengaw. i Temperate a kakarayan i,  i nidipotan a pala. ko matatongosay apipalengaw i nidipotan a pala.  I ikor no tosa a folad no nipipaloma ko kacelakan. O nika-mata'elif no likat no cidal to 14 a toki ko sakasener no kacelakan. O nipi'ala to kangdaway a heci i matatongosay a toki ko sakapanayar no kaporawan tahira i enem a folad. O nikaporawan i, caay pitoor to romi'ad.

I 'ayaw no pipalomaan, mipatireng to 2.5 kong-ci ko takakaraw a sapipakasokayap a salil a 'otoc. '''Palaeden to 50 kong-fin ko pipaloma to cecay. tahafen ko sota' a pakasoemet. O sapatayhi i, pakaadihay to Tan , a pakalalang to nikanikaw to Peng no kakorot. O pipacamol to mimingay a Yoso i, sakaanga'ay to sakacomahad ato sakaciheci no pipaloma. I 2017 a mihecaan i, malaheci ko pitanam a miforesi' to 0.5% a ZnSO4+FeSO4+MgSO4 a pacamolay a nanom i fafa'ed no papah,  i 'ikor no nipipaloma to 35 a romi'ad ato 45 a romi'ad. [8] Pahapinang ko cecay a pitanam i Romania, manga'ay a mitongal to nikaadihay no heci ato ka'ayaw a sakaroheman ko pipaloma i tosaay a ca'ang. [9]'''

Ano pakalofic ato pakafangcal to nihecian ko matahafay a sera, '''paka'ayaw to cecay a lipay ko kasata'epaan. Do'edoen ko pipatodong to rayray no pita'epa i India i 2018 a mihecaan i, Maka'araw to ikakaay a kaso'emet no sera i la'eno to ta'epa ano eca to fokeloh.[10] I pipaloma i nanom i, saloficay ko nihecian no perlayt ato fermikilayt a sapaloma, ato fermikilayt ato lamat no 'afinog a sapaloma. [11]''' 

Pacakat to nika hadidi to fa'edet no kioli ko piriting to kakorot. '''[12] I 2021 a mihecaan i, malaheci no mikingkiway a tamdaw no Rosiya ko pitaneng a miriting to kakorot i Cucurbita pepo, i Cucurbita maxima, i Cucurbita moschata, i Cucurbita ficifolia, ato i Lagenaria siceraria a masamaamaanay a sapaloma. O sapipaloma i loma' no sapaloma i kafa'detay a kakarayan i, sakaci'epocay ko ka'orip no miritingan i Cucurbita Maxima. Pasowal cangra i, [13] mahapinang a matongal ko ka'adihay no Dray Mater ato polong no Karbohiderat i heci no kakorot.'''

I saki sa'osian no nihecian i, caay ka adihay ato masamaanay, '''o nisa'osian a nihecian i aniniay i, i kasamihecaan o 1000 mang tahira i 2000 mang a ton. Pakayni i nipisilsil no nitayalan a kitakit i,  i Asiyaay ko 75% ,i Indo o 31%, i Cina o 22%, i Pakisetan ko 9%, ato i Yetan ko 6%. [14] I 2003 a mihecaan i, o 457 mang a ton ko nihecian no Indo. O hekal no pala i, 448,000 a kofo (o 10 ton i cecay a kofo), [15] i nian i, o 32% ko mipalomaan to macamolay a sapaloma, kinatosa no tatapangan a sapaloma ko nihecian nonian.'''

O sakakomaen ato fongka no kaen

O nikarohen a heci ko sakakomaen no kakorot. '''O raraway a sowal i, ciwarakay ko marohemay a kaliyalaway a heci ato kahengangay a heci sanay, nikawrira, manga'ay maemin a ka'enen. I Pilipina i, o kakorot ko tatapangan a sakakoma'en no Ilokano. O pinakbet ato dinengdeng ko hasakomaen no Pilipina to papah no incay anoca Oksalis sanay.'''

I Vietnam i, pa'icangen ko heci anoca papah no kakorot a sapisanga' to ociya, '''to fa'etay a ociya anoca to sienaway a ociya. I Okinawa i, mipakafana’ ko T. K. Lim to cecay a mafohahakay a ociya no kakorot.'''

O pikingkiw to fana' to sapai'yo ato 'ising 

I halafinay to a romi'ad, o sapisapa'iyo ko kakorot i kasasiromaroma a sapisapa'iyo no semot i Yasiya ato i Afirika. '''I Toroki i, o sapisapa'iyo no finawlan ko nian to kasasiromaroma a adada, mato o adada no tiyad. I to'as a sapisapa'iyo no Indiya i, o sapisapa'iyo to adada no waneng ko kasasiromaroma a tireng no lengaw, mato o polypeptide-p ato o cecay a yinsosoy.''' 
[[Kasasiwasiw:U suwal nu i amisay a Pangcah]]</text>
      <sha1>neimw1zjmygclo7is4g3mkbiesd70ny</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>50295</id>
      <parentid>50294</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T09:47:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Haratal</username>
        <id>3361</id>
      </contributor>
      <origin>50295</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6810" sha1="81flhzwo01xm7mi98gaddrrcxx9lwh6" xml:space="preserve">kakurut （山苦瓜）

malecaday atu tananuman, u mikayatay a masarengusay ku caang, kilemel a mikucakuc. Dengay a mibuhat tu sakaen, tu su’aw, tu caledes, tu duku, tu lemawan ku kakurut. I tini i Taywan, Makala tu patekenan ku mihecaan nu nika’urip nu kakurut nu lutuk. Belung samin i matini a paluma, a mibuwah. u tapang nu sinabek nu payniyaru’. U Pangcah han tu i, makaen ku lusay nu kakurut, makaen naca ku luengelay a teluc nu caay atu papah. U langdaw nu papah mikialengel tu ni palumaan a kakurut, kilemel ku nika’ urip nu caang sisa awa:ay ku kemanay nu cirekay, saka ulahan nu tamdaw a kemaen.

== Pi’arawan to lakaw ==

*[https://zh.wikipedia.org/wiki/%E8%8B%A6%E7%93%9C 中文維基百科]
*吳雪月，2006，《臺灣新野菜主義》。臺北：天下文化。
*鄭元春，1985，《野菜一》。臺北：渡假。
*李景崇，1998，《阿美族歷史》，臺北：師大書苑。
*黄宣衞，2008，《阿美族》，臺北：三民。
*達西烏拉彎‧畢馬，2001，《臺灣的原住民 : 阿美族》，臺北：臺原。

== siwkay ==
O kakarot (''Momordica charantia'' ko ngangan) i, O Lianggua, O Banshenggua, O Laiputao, ato Jinlizhi ko roma a ngangan nira. O milaladay a pinalengaw no Huluke konini, i kala'edan no fa'edetay ato safalawfaway a palapalaan a malengaw.  O Africa ko lalengawan no kakarot. O i palaay ano eca o padeteng a paloma i, matenakay i Asia i 'ayaw no to'as, alatek i Southeast Asia a padeteng a palomaen no tamdaw. O cecay a mihecaan tahira i pinapina a mihecaan ko 'orip no milaladay a pinalengaw. Sepat tahira i lima a kong-c ko 'akawang nira. Masa'a'ayaway ko papah nira, a masapeci' to tolo tahira i pito a peci'.  O nika i cecayay a pinalengaw ko fafahiyan ato fa'inayan a hana i, i kaciherangan ko kacelakan no hana nira. Malaheci i laloodan, masari'edoc a kakaya' ko heci nira. Tahira i lima a kong-ci ko kakaya' no i palaay, o padeteng a mipalomaan i, tosa polo' tahira i lima polo' a kong-ci ko kakaya' nira. Masakalotokalotoman ko podac no heci nira, a masasimal ko podac. I nikamangta' ho i, o langdaway ko cengel no heci nira, ano marohem to i, masakalaliyaw a masapeci' ko heci. I laloma' nira i, adihay ko pa'eno nira, o nikatahepo to kahengangay a podac. Masasiroma ko kinalengaw nira. O po'eneray a heci i, tahira i falo a kong-ci ko kakaya' nira. o kakaya'ay a heci i, tahira i tosa polo' tahira i falo polo' a kong-ci ko kakaya' nira. Masasiroma ko 'angrer no kinalengaw nira. O iraay ko tata'angay a kalotoman i podac ato langdaway a cengel i, mimingay ko 'angrer nira. O kasasiroma no rayray no kinalengaw no kakarot ko sakaadihay i Yintiya ato Ciwngko. O pipikingkiw no Ciwngko (China) to 154 a kinalengaw ko nipipasasiroma to 46 a tenatenaan. Malecaday to, o cecay a nitilidan no Yintiya (India) i 2018 a mihcaan ko nipipaso'lin to tata'angay a kasasiroma no rayray i Yareytay (Subtropical) a kakarayan.

taneng to nipipalengaw

O nipipalengaw to kakarot i, i laed no 24 ato 35°C ko kafa'edet, o nikasimel no sera ko saka'orip no kakarot, ato i la'eno no 1700 a kong-ce ko sakasapalengaw. i Temperate a kakarayan i,  i nidipotan a pala. ko matatongosay apipalengaw i nidipotan a pala.  I ikor no tosa a folad no nipipaloma ko kacelakan. O nika-mata'elif no likat no cidal to 14 a toki ko sakasener no kacelakan. O nipi'ala to kangdaway a heci i matatongosay a toki ko sakapanayar no kaporawan tahira i enem a folad. O nikaporawan i, caay pitoor to romi'ad.

I 'ayaw no pipalomaan, mipatireng to 2.5 kong-ci ko takakaraw a sapipakasokayap a salil a 'otoc. '''Palaeden to 50 kong-fin ko pipaloma to cecay. tahafen ko sota' a pakasoemet. O sapatayhi i, pakaadihay to Tan , a pakalalang to nikanikaw to Peng no kakorot. O pipacamol to mimingay a Yoso i, sakaanga'ay to sakacomahad ato sakaciheci no pipaloma. I 2017 a mihecaan i, malaheci ko pitanam a miforesi' to 0.5% a ZnSO4+FeSO4+MgSO4 a pacamolay a nanom i fafa'ed no papah,  i 'ikor no nipipaloma to 35 a romi'ad ato 45 a romi'ad. [8] Pahapinang ko cecay a pitanam i Romania, manga'ay a mitongal to nikaadihay no heci ato ka'ayaw a sakaroheman ko pipaloma i tosaay a ca'ang. [9]'''

Ano pakalofic ato pakafangcal to nihecian ko matahafay a sera, '''paka'ayaw to cecay a lipay ko kasata'epaan. Do'edoen ko pipatodong to rayray no pita'epa i India i 2018 a mihecaan i, Maka'araw to ikakaay a kaso'emet no sera i la'eno to ta'epa ano eca to fokeloh.[10] I pipaloma i nanom i, saloficay ko nihecian no perlayt ato fermikilayt a sapaloma, ato fermikilayt ato lamat no 'afinog a sapaloma. [11]''' 

Pacakat to nika hadidi to fa'edet no kioli ko piriting to kakorot. '''[12] I 2021 a mihecaan i, malaheci no mikingkiway a tamdaw no Rosiya ko pitaneng a miriting to kakorot i Cucurbita pepo, i Cucurbita maxima, i Cucurbita moschata, i Cucurbita ficifolia, ato i Lagenaria siceraria a masamaamaanay a sapaloma. O sapipaloma i loma' no sapaloma i kafa'detay a kakarayan i, sakaci'epocay ko ka'orip no miritingan i Cucurbita Maxima. Pasowal cangra i, [13] mahapinang a matongal ko ka'adihay no Dray Mater ato polong no Karbohiderat i heci no kakorot.'''

I saki sa'osian no nihecian i, caay ka adihay ato masamaanay, '''o nisa'osian a nihecian i aniniay i, i kasamihecaan o 1000 mang tahira i 2000 mang a ton. Pakayni i nipisilsil no nitayalan a kitakit i,  i Asiyaay ko 75% ,i Indo o 31%, i Cina o 22%, i Pakisetan ko 9%, ato i Yetan ko 6%. [14] I 2003 a mihecaan i, o 457 mang a ton ko nihecian no Indo. O hekal no pala i, 448,000 a kofo (o 10 ton i cecay a kofo), [15] i nian i, o 32% ko mipalomaan to macamolay a sapaloma, kinatosa no tatapangan a sapaloma ko nihecian nonian.'''

O sakakomaen ato fongka no kaen

O nikarohen a heci ko sakakomaen no kakorot. '''O raraway a sowal i, ciwarakay ko marohemay a kaliyalaway a heci ato kahengangay a heci sanay, nikawrira, manga'ay maemin a ka'enen. I Pilipina i, o kakorot ko tatapangan a sakakoma'en no Ilokano. O pinakbet ato dinengdeng ko hasakomaen no Pilipina to papah no incay anoca Oksalis sanay.'''

I Vietnam i, pa'icangen ko heci anoca papah no kakorot a sapisanga' to ociya, '''to fa'etay a ociya anoca to sienaway a ociya. I Okinawa i, mipakafana’ ko T. K. Lim to cecay a mafohahakay a ociya no kakorot.'''

O pikingkiw to fana' to sapai'yo ato 'ising 

I halafinay to a romi'ad, o sapisapa'iyo ko kakorot i kasasiromaroma a sapisapa'iyo no semot i Yasiya ato i Afirika. '''I Toroki i, o sapisapa'iyo no finawlan ko nian to kasasiromaroma a adada, mato o adada no tiyad. I to'as a sapisapa'iyo no Indiya i, o sapisapa'iyo to adada no waneng ko kasasiromaroma a tireng no lengaw, mato o polypeptide-p ato o cecay a yinsosoy.'''

Adihay ko sowal to sapisapa'iyo no kakorot, mato o pitaker to adada no kang, o pisapa'iyo to adada no waneng, o fa'edet, ato malalisan. 
[[Kasasiwasiw:U suwal nu i amisay a Pangcah]]</text>
      <sha1>81flhzwo01xm7mi98gaddrrcxx9lwh6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>50296</id>
      <parentid>50295</parentid>
      <timestamp>2026-07-31T09:48:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Haratal</username>
        <id>3361</id>
      </contributor>
      <origin>50296</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6768" sha1="6749w3nnij2i2gznyjowll739ollpzz" xml:space="preserve">kakurut （山苦瓜）

malecaday atu tananuman, u mikayatay a masarengusay ku caang, kilemel a mikucakuc. Dengay a mibuhat tu sakaen, tu su’aw, tu caledes, tu duku, tu lemawan ku kakurut. I tini i Taywan, Makala tu patekenan ku mihecaan nu nika’urip nu kakurut nu lutuk. Belung samin i matini a paluma, a mibuwah. u tapang nu sinabek nu payniyaru’. U Pangcah han tu i, makaen ku lusay nu kakurut, makaen naca ku luengelay a teluc nu caay atu papah. U langdaw nu papah mikialengel tu ni palumaan a kakurut, kilemel ku nika’ urip nu caang sisa awa:ay ku kemanay nu cirekay, saka ulahan nu tamdaw a kemaen.

== Pi’arawan to lakaw ==

*[https://zh.wikipedia.org/wiki/%E8%8B%A6%E7%93%9C 中文維基百科]
*吳雪月，2006，《臺灣新野菜主義》。臺北：天下文化。
*鄭元春，1985，《野菜一》。臺北：渡假。
*李景崇，1998，《阿美族歷史》，臺北：師大書苑。
*黄宣衞，2008，《阿美族》，臺北：三民。
*達西烏拉彎‧畢馬，2001，《臺灣的原住民 : 阿美族》，臺北：臺原。

== siwkay ==
O kakarot (''Momordica charantia'' ko ngangan) i, O Lianggua, O Banshenggua, O Laiputao, ato Jinlizhi ko roma a ngangan nira. O milaladay a pinalengaw no Huluke konini, i kala'edan no fa'edetay ato safalawfaway a palapalaan a malengaw.  O Africa ko lalengawan no kakarot. O i palaay ano eca o padeteng a paloma i, matenakay i Asia i 'ayaw no to'as, alatek i Southeast Asia a padeteng a palomaen no tamdaw. O cecay a mihecaan tahira i pinapina a mihecaan ko 'orip no milaladay a pinalengaw. Sepat tahira i lima a kong-c ko 'akawang nira. Masa'a'ayaway ko papah nira, a masapeci' to tolo tahira i pito a peci'.  O nika i cecayay a pinalengaw ko fafahiyan ato fa'inayan a hana i, i kaciherangan ko kacelakan no hana nira. Malaheci i laloodan, masari'edoc a kakaya' ko heci nira. Tahira i lima a kong-ci ko kakaya' no i palaay, o padeteng a mipalomaan i, tosa polo' tahira i lima polo' a kong-ci ko kakaya' nira. Masakalotokalotoman ko podac no heci nira, a masasimal ko podac. I nikamangta' ho i, o langdaway ko cengel no heci nira, ano marohem to i, masakalaliyaw a masapeci' ko heci. I laloma' nira i, adihay ko pa'eno nira, o nikatahepo to kahengangay a podac. Masasiroma ko kinalengaw nira. O po'eneray a heci i, tahira i falo a kong-ci ko kakaya' nira. o kakaya'ay a heci i, tahira i tosa polo' tahira i falo polo' a kong-ci ko kakaya' nira. Masasiroma ko 'angrer no kinalengaw nira. O iraay ko tata'angay a kalotoman i podac ato langdaway a cengel i, mimingay ko 'angrer nira. O kasasiroma no rayray no kinalengaw no kakarot ko sakaadihay i Yintiya ato Ciwngko. O pipikingkiw no Ciwngko (China) to 154 a kinalengaw ko nipipasasiroma to 46 a tenatenaan. Malecaday to, o cecay a nitilidan no Yintiya (India) i 2018 a mihcaan ko nipipaso'lin to tata'angay a kasasiroma no rayray i Yareytay (Subtropical) a kakarayan.

taneng to nipipalengaw

O nipipalengaw to kakarot i, i laed no 24 ato 35°C ko kafa'edet, o nikasimel no sera ko saka'orip no kakarot, ato i la'eno no 1700 a kong-ce ko sakasapalengaw. i Temperate a kakarayan i,  i nidipotan a pala. ko matatongosay apipalengaw i nidipotan a pala.  I ikor no tosa a folad no nipipaloma ko kacelakan. O nika-mata'elif no likat no cidal to 14 a toki ko sakasener no kacelakan. O nipi'ala to kangdaway a heci i matatongosay a toki ko sakapanayar no kaporawan tahira i enem a folad. O nikaporawan i, caay pitoor to romi'ad.

I 'ayaw no pipalomaan, mipatireng to 2.5 kong-ci ko takakaraw a sapipakasokayap a salil a 'otoc. Palaeden to 50 kong-fin ko pipaloma to cecay. tahafen ko sota' a pakasoemet. O sapatayhi i, pakaadihay to Tan , a pakalalang to nikanikaw to Peng no kakorot. O pipacamol to mimingay a Yoso i, sakaanga'ay to sakacomahad ato sakaciheci no pipaloma. I 2017 a mihecaan i, malaheci ko pitanam a miforesi' to 0.5% a ZnSO4+FeSO4+MgSO4 a pacamolay a nanom i fafa'ed no papah,  i 'ikor no nipipaloma to 35 a romi'ad ato 45 a romi'ad. [8] Pahapinang ko cecay a pitanam i Romania, manga'ay a mitongal to nikaadihay no heci ato ka'ayaw a sakaroheman ko pipaloma i tosaay a ca'ang. [9]

Ano pakalofic ato pakafangcal to nihecian ko matahafay a sera, paka'ayaw to cecay a lipay ko kasata'epaan. Do'edoen ko pipatodong to rayray no pita'epa i India i 2018 a mihecaan i, Maka'araw to ikakaay a kaso'emet no sera i la'eno to ta'epa ano eca to fokeloh.[10] I pipaloma i nanom i, saloficay ko nihecian no perlayt ato fermikilayt a sapaloma, ato fermikilayt ato lamat no 'afinog a sapaloma. [11] 

Pacakat to nika hadidi to fa'edet no kioli ko piriting to kakorot. [12] I 2021 a mihecaan i, malaheci no mikingkiway a tamdaw no Rosiya ko pitaneng a miriting to kakorot i Cucurbita pepo, i Cucurbita maxima, i Cucurbita moschata, i Cucurbita ficifolia, ato i Lagenaria siceraria a masamaamaanay a sapaloma. O sapipaloma i loma' no sapaloma i kafa'detay a kakarayan i, sakaci'epocay ko ka'orip no miritingan i Cucurbita Maxima. Pasowal cangra i, [13] mahapinang a matongal ko ka'adihay no Dray Mater ato polong no Karbohiderat i heci no kakorot.

I saki sa'osian no nihecian i, caay ka adihay ato masamaanay, o nisa'osian a nihecian i aniniay i, i kasamihecaan o 1000 mang tahira i 2000 mang a ton. Pakayni i nipisilsil no nitayalan a kitakit i,  i Asiyaay ko 75% ,i Indo o 31%, i Cina o 22%, i Pakisetan ko 9%, ato i Yetan ko 6%. [14] I 2003 a mihecaan i, o 457 mang a ton ko nihecian no Indo. O hekal no pala i, 448,000 a kofo (o 10 ton i cecay a kofo), [15] i nian i, o 32% ko mipalomaan to macamolay a sapaloma, kinatosa no tatapangan a sapaloma ko nihecian nonian.

O sakakomaen ato fongka no kaen

O nikarohen a heci ko sakakomaen no kakorot. O raraway a sowal i, ciwarakay ko marohemay a kaliyalaway a heci ato kahengangay a heci sanay, nikawrira, manga'ay maemin a ka'enen. I Pilipina i, o kakorot ko tatapangan a sakakoma'en no Ilokano. O pinakbet ato dinengdeng ko hasakomaen no Pilipina to papah no incay anoca Oksalis sanay.

I Vietnam i, pa'icangen ko heci anoca papah no kakorot a sapisanga' to ociya, to fa'etay a ociya anoca to sienaway a ociya. I Okinawa i, mipakafana’ ko T. K. Lim to cecay a mafohahakay a ociya no kakorot.

O pikingkiw to fana' to sapai'yo ato 'ising 

I halafinay to a romi'ad, o sapisapa'iyo ko kakorot i kasasiromaroma a sapisapa'iyo no semot i Yasiya ato i Afirika. I Toroki i, o sapisapa'iyo no finawlan ko nian to kasasiromaroma a adada, mato o adada no tiyad. I to'as a sapisapa'iyo no Indiya i, o sapisapa'iyo to adada no waneng ko kasasiromaroma a tireng no lengaw, mato o polypeptide-p ato o cecay a yinsosoy.

Adihay ko sowal to sapisapa'iyo no kakorot, mato o pitaker to adada no kang, o pisapa'iyo to adada no waneng, o fa'edet, ato malalisan. 
[[Kasasiwasiw:U suwal nu i amisay a Pangcah]]</text>
      <sha1>6749w3nnij2i2gznyjowll739ollpzz</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>