ውክፔዲያ amwiki https://am.wikipedia.org/wiki/%E1%8B%8B%E1%8A%93%E1%8B%8D_%E1%8C%88%E1%8C%BD MediaWiki 1.47.0-wmf.2 first-letter ፋይል ልዩ ውይይት አባል አባል ውይይት ውክፔዲያ ውክፔዲያ ውይይት ስዕል ስዕል ውይይት መልዕክት መልዕክት ውይይት መለጠፊያ መለጠፊያ ውይይት እርዳታ እርዳታ ውይይት መደብ መደብ ውይይት በር በር ውይይት TimedText TimedText talk ሞጁል ሞጁል ውይይት Event Event talk 0 1526 392132 390866 2026-05-19T07:54:31Z Kwamikagami 1472 392132 wikitext text/x-wiki :''ለፊልሙ፣ [[አቡጊዳ (ፊልም)]] ይዩ።'' {{fidel}} '''አቡጊዳ''' (Äbugida) ማለት ፊደል ነው። ከ[[ልሳነ ግዕዝ]] የተነሣ ነው። ቢሆንም በቅርብ ጊዜ አንዳንድ የፈረንጅ አገር ሊቅ ይህን አባባል ለቋንቋዎች ጥናት ተበድሯል። በዚሁ አነጋገር "አቡጊዳ" ማለት በዓለም የሚገኙ ልዩ ልዩ አይነት ጽሕፈቶች ሊያመልከት ይችላል። በየአገሮቹ ፊደላቸው "አቡጊዳ" የሚባለው እያንዳንዱ ፊደል ለክፍለ-ቃል ለመወከል ሲሆን ነው እንጂ እንደ [[እንግሊዝኛ]] "አልፋቤት" ፊደሉ ለ1 ተነባቢ ወይም ለ1 አናባቢ ብቻ ሲሆን አይደለም። ስለዚህ የግዕዙ ፊደል ይሁንና ሌሎችም ለምሳሌ ብዙ የ[[ህንድ]] አገር አጻጻፎች ጨምረው አቡጊዳ በሚግድጅቭጅለው ስም ይታወቃሉ። ''[[ብራህሚክ]]'' ወይም ''[[ደቫናጋሪ]]'' በተባሉት የህንድ አጻጻፎች በኩል እያንዳንዱ ክፍለ-ቃል በተለየ ፊደል ሲወከል የአናባቢዎች መጠን የሚታየው የፊደሉን መልክ (እንደ ግዕዝ ወይም እንደ አማርኛ) ትንሽ በመቀየሩ ነው። ስለዚህ በቋንቋ ሊቃውንት ዘንድ 'አቡጊዳዎች' ይባላሉ። በተጨማሪ፣ በ[[ካናዳ]] አገር ለ[[የካናዳ ጥንታዊ ኗሪዎች|ጥንታዊ ኗሪ]] ([[ቀይ ኢንዲያን]] የተባሉ) ጐሣዎች ያላቸው አጻጻፍ እንደዚህ አይነት ነው፤ አናባቢው በቅርጹ የሚታየው ፊደሉን በመዞር ወይም በመገልበጥ ነውና። በግእዝ አቡጊዳ ለሚለው የቃሉ መነሻ ከጥንታዊ የሴም ፊደል ተራ የሚለቀመው ነበር። በ[[ግሪክ (ቋንቋ)|ግሪክ]]ም ይህ ፊደል ተራ በ '''A, Β, Γ, Δ''' ጀመረ፤ ወይም በስም ''አልፋ፣ ቤታ፣ ጋማ፣ ዴልታ'' ናቸው። ይህ ፊደል ተራ በ ሀ ሁ ሂ ሃ በሚል ቅርጽ ማለት በግእዝ፣ በካዕብ፣ በሣልስ፣ በራብእ ውስጥ ገብቶ ሲሰካ፣ አ፣ ቡ፣ ጊ፣ ዳ የሚለውን ፊደል ተራ አስገኘ። ሁሉ በሙሉ የግእዝ አቡጊዳ እንግዲህ እንደሚከተለው ሰንጠረዥ ነው። ---- [[ስዕል:Eabugida 1991.gif|thumb|አቡጊዳ ፲፱፻፹፫ ዓ.ም. (Ebugida Sorting Order) Ethiopian Review, 1991]] <div style="font-size:large;"> :አ ቡ ጊ ዳ ሄ ው ዞ :በ ጉ ዲ ሃ ዌ ዝ ዦ :ገ ዱ ሂ ዋ ዜ ዥ ሖ :ደ ሁ ዊ ዛ ዤ ሕ ጦ :ሀ ዉ ዚ ዣ ሔ ጥ ጮ :ወ ዙ ዢ ሓ ጤ ጭ ዮ :ዘ ዡ ሒ ጣ ጬ ይ ኮ :ዠ ሑ ጢ ጫ ዬ ክ ኾ :ሐ ጡ ጪ ያ ኬ ኽ ሎ :ጠ ጩ ዪ ካ ኼ ል ሞ :ጨ ዩ ኪ ኻ ሌ ም ኖ :የ ኩ ኺ ላ ሜ ን ኞ :ከ ኹ ሊ ማ ኔ ኝ ሶ :ኸ ሉ ሚ ና ኜ ስ ሾ :ለ ሙ ኒ ኛ ሴ ሽ ዖ :መ ኑ ኚ ሳ ሼ ዕ ፎ :ነ ኙ ሲ ሻ ዔ ፍ ጾ :ኘ ሱ ሺ ዓ ፌ ጽ ቆ :ሰ ሹ ዒ ፋ ጼ ቅ ሮ :ሸ ዑ ፊ ጻ ቄ ር ሦ :ዐ ፉ ጺ ቃ ሬ ሥ ቶ :ፈ ጹ ቂ ራ ሤ ት ቾ :ጸ ቁ ሪ ሣ ቴ ች ኆ :ቀ ሩ ሢ ታ ቼ ኅ ጶ :ረ ሡ ቲ ቻ ኄ ጵ ፆ :ሠ ቱ ቺ ኃ ጴ ፅ ፖ :ተ ቹ ኂ ጳ ፄ ፕ ጆ :ቸ ኁ ጲ ፃ ፔ ጅ ኦ :ኀ ጱ ፂ ፓ ጄ እ ቦ :ጰ ፁ ፒ ጃ ኤ ብ ጎ :ፀ ፑ ጂ ኣ ቤ ግ ዶ :ፐ ጁ ኢ ባ ጌ ድ ሆ :ጀ ኡ ቢ ጋ ዴ ህ ዎ </div> [[መደብ:ጽሕፈቶች]] ኣበራ ሞላ [[መደብ:ኢትዮጵያ]] 0fnlpjtdvggwoiqfj2wghm5ydi1dsx4 0 2347 392130 378817 2026-05-19T07:53:32Z Kwamikagami 1472 /* የዋዲ ኤል ሖል ጽሕፈት */ 392130 wikitext text/x-wiki ለ[[አለም ጽሕፈቶች]] ወላጅ ሆነው የሚታስቡ 2 ተመሳሳይ ጽሕፈቶች ተገኝተዋል፣ እነሱም «ጥንታዊ የሲና ጽሕፈት»ና «የዋዲ ኤል ሖል ጽሕፈት» ይባላሉ። «ዋዲ ኤል ሖል» በ[[1991|1999 እ.ኤ.አ.]] በ[[ግብፅ]] ተገኝቶ ዕድሜው ከክ.በ. 1800 ዓመት የሚገመት ሲሆን፣ የጥንታዊ ሲና ጽሕፈት በ[[1904 እ.ኤ.ኣ.]] በ[[ደብረ ሲና]] በኩል ተገኝቶ ከክ.በ. 1500 ዓመት የተጻፈ ይታመናል። ==ጥንታዊ የሲና ጽሕፈት== ከሲና ልሣነ ምድር በላይ አሁን ለዚህ ጽሕፈት በርካታ ምሳሌዎች በ[[ከነዓን (ጥንታዊ አገር)|ከነዓን]] (የዛሬው [[እስራኤል]]) ደግሞ ተገኝተዋል። በተለይ የሚታወቀው ደብረ ሲና አጠገብ ካለ አረንጓዴ ፈርጥ ማዕድን ቦታ ነው። ነገር ግን አሁን ከተገኘ ከ100 አመት በኋላ የቋንቋ ሊቃውንት ስለ ተቀረጹት ቃላት ትርጉም በሙሉ እርግጠኛ አይደሉም። ==የዋዲ ኤል ሖል ጽሕፈት== [[Image:Wadi el-Hol inscriptions drawing.jpg|thumb|የዋዲ ኤል ሖል ጽሕፈት]] ይህ ጽሕፈት በግብጽ ውስጥ ተግኝቶ በሴማዊ ሠራተኞች እንደ ተቀረጸ ይታሰባል። የፊደሎቹ ቅርጽ ከግብጽኛ ስዕል ጽሕፈት ([[ሀይሮግሊፍ]]) ጋር ተመሳሳይ ነው። እንዲሁም ከጥንታዊ የሲና ጽሕፈት ጋርም ይመሳሰላል። ስለዚህ ሰራተኞቹ ስእሎቹን ተበድረው ከቋንቋቸው ጋር የሚስማማ ድምጽ እንደሰጡት ይታመናል። ለምሳሌ በ[[ጥንታዊ ግብጽኛ]] ቋንቋ እባብ ማለት «ጀት» ነበር። ስለዚህ በግብጽ ጽሕፈት «ጀ»ን ለማመልከት የእባብ ስዐል ጠቀመ። ነገር ግን በግብጽ ለኖሩት ሴማዊ ሰራተኞችና አገልጋዮች በቋንቋቸው የእባብ ስም በ «ነ» ስለሚጀምር የእባብ ምልክት ከ«ጀ» ወደ «ነ» ተቀየረ። እንዲሁም ውሃ በግብጽኛ «ነት» ስለነበር የውሃ ምልክት በድምጹ «ነ» ለመጻፍ ስራ ላይ ይውል ነበር። ደግሞ ለ[[ሴማውያን]] የውሀ ስም በ «መ» ስለሚጀምር (ማይ) የውሀ ምልክት በጽህፈታቸው «ነ» ሳይሆን «መ» እንዲሆን ተደረገ። {| border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="border-collapse: collapse;text-align:center;" |- bgcolor="#EEEEEE" ! <big>ተመሳሳይ ግብፃዊ ስዕል ! <big>ቅድመ-ሴማዊ ! <big>[[ሣባ (የአረቢያ ግዛት)|ሣባ]] ! colspan = "2" | <big>[[ግዕዝ]] |----- |<hiero>F1</hiero> |[[Image:Proto-semiticA-01.svg]] |[[Image:Himjar alif.PNG]] |style="font-size:200%"| አ | [[አልፍ]] |----- |<hiero>O1</hiero> |[[Image:Proto-semiticB-01.png]] |style="font-size:200%"|&Pi; |style="font-size:200%"| በ | [[ቤት (ፊደል)|ቤት]] |----- |<hiero>T14</hiero> |[[Image:Proto-semiticG-01.png]] |[[Image:Himjar djim.PNG]] |style="font-size:200%"| ገ | [[ገምል]] |----- |<hiero>O31</hiero> |[[Image:Proto-semiticD-01.png]][[Image:Proto-semiticD-02.png]] |[[Image:Himjar dal.PNG]] |style="font-size:200%"| ደ | [[ድንት]] (ድልት) |----- |<hiero>A28</hiero> |[[Image:Proto-semiticE-01.svg]] |[[Image:Himjar ha.PNG]] |style="font-size:200%"| ሀ | [[ሆይ]] |----- |<hiero>T3</hiero> |[[Image:Proto-semiticW-01.png]] |[[Image:Himjar wa.PNG]] |style="font-size:200%"| ወ | [[ዋዌ]] (ወዌ) |----- |<hiero>U7</hiero> |[[Image:Proto-semiticZ-01.png]] |[[Image:Himjar tha.PNG]] |style="font-size:200%"| ዘ | [[ዘይ]] |----- |<hiero>N24</hiero> |[[Image:Proto-semiticH-01.png]] |[[Image:Himjar ha2.PNG]] |style="font-size:200%"| ሐ | [[ሐውት]] |----- |<hiero>O49</hiero> |&nbsp; |[[Image:Himjar ta1.PNG]] |style="font-size:200%"| ጠ | [[ጠይት]] |----- |<hiero>D36</hiero> ("ዐ") |[[Image:Proto-semiticI-02.png]] |[[Image:Himjar ja.PNG]] |style="font-size:200%"| የ | [[የመን (ፊደል)|የመን]] (የማን) |----- |<hiero>D46</hiero> ("ደ") |[[Image:Proto-semiticK-01.png]] |[[Image:Himjar kaf.PNG]] |style="font-size:200%"| ከ | [[ካፍ]] |----- |<hiero>S39</hiero> |[[Image:Proto-semiticL-01.png]] |[[Image:Himjar lam.PNG]] |style="font-size:200%"| ለ | [[ላዊ]] |----- |<hiero>N35</hiero> ("ነ") |[[Image:Proto-semiticM-01.png]] |[[Image:Himjar mim.PNG]] |style="font-size:200%"| መ | [[ማይ]] |----- |<hiero>I10</hiero> ("ጀ") |[[Image:Proto-semiticN-01.png]] |[[Image:Himjar nun.PNG]] |style="font-size:200%"| ነ | [[ነሐስ (ፊደል)|ነሐስ]] |----- |<hiero>R11</hiero> |&nbsp; |[[Image:Himjar sin.PNG]] |style="font-size:200%"| ሰ | [[ሳት]] |----- |<hiero>D4</hiero> |[[Image:Proto-semiticO-01.png]] |[[Image:Himjar ajin.PNG]] |style="font-size:200%"| ዐ | [[ዐይን (ፊደል)|ዐይን]] |----- |<hiero>D21</hiero> ("ረ") |[[Image:Proto-semiticP-01.png]] |[[Image:Himjar fa.PNG]] |style="font-size:200%"| ፈ | [[ፈፍ]] (አፍ) |----- |<hiero>M22</hiero> |&nbsp; |[[Image:Himjar sad.PNG]] |style="font-size:200%"| ጸ | [[ጸደይ]] |----- |<hiero>V24</hiero> |[[Image:Proto-semiticQ-01.png]] |[[Image:Himjar qaf.PNG]] |style="font-size:200%"| ቀ | [[ቆፍ]] (ቃፍ) |----- |<hiero>D1</hiero> |[[Image:Proto-semiticR-01.png]] |[[Image:Himjar ra.PNG]] |style="font-size:200%"| ረ | [[ርእስ]] |----- |<hiero>D279</hiero> |[[Image:Proto-semiticS-01.png]] |[[Image:Himjar shin.PNG]] |style="font-size:200%"| ሠ | [[ሠውት]] |----- |<hiero>Z9</hiero> |[[Image:Proto-semiticT-01.png]] |[[Image:Himjar-ta2.svg]] |style="font-size:200%"| ተ | [[ታው]] |} [[መደብ:ጽሕፈቶች]] [[መደብ:ጥንታዊ ግብፅ]] [[መደብ:ከነዓን]] s03bbku8pdufi3jf3qw3x9busa9yjaw 0 2362 392139 344494 2026-05-19T07:57:46Z Kwamikagami 1472 392139 wikitext text/x-wiki [[ስዕል:WritingSystemsoftheWorld.png|upright=1.5|thumb|በሰፊው ለመመልከት ስዕሉን ይጫኑ {{legend|#99cccc|[[የላቲን አልፋቤት]]}} {{legend|#ccccff|[[የቂርሎስ አልፋቤት]]}} {{legend|#9a06fe|[[ሃንጉል]] (የኮርያ ጽሕፈት)}} {{legend|#3166ce|ሌሎች አልፋቤቶች}} {{legend|#99ff99|[[የዐረብ ጽሕፈት]] (አብጃድ)}} {{legend|#389738|ሌሎች አብጃዶች}} {{legend|#ee940a|[[ደቫናጋሪ ጽሕፈት]] ('አቡጊዳ' የተባለ)}} {{legend|#ffcc01|ሌሎች 'አቡጊዳዎች'}} {{legend|#ff4e4d|[[የክፍለ-ቃል ምልክቶች]] (ሲላባሪ)}} {{legend|#ffff65|[[የቻይና ጽሕፈት]] (ሎጎግራፊክ)}}]] ዛሬውን በሰፊ ጥቅም ላይ ያሉት የ'''ዓለም ጽሕፈቶች''' በ5 ዋና መደቦች ሊካፈሉ ይችላሉ። እነዚህም፦ * [[ሎጎግራም]] (የቃል ምልክቶች) * [[አብጃዶች]] (የተናባቢ ምልክቶች) * [[አልፋቤቶች]] (የተናባቢ እና የአናባቢ ምልክቶች) * [[ሲላባሪ]] (ሌሎች የክፍለ-ቃል ምልክቶች) * [[አቡጊዳ]]ዎች (ተመሳሳይ የክፍለ-ቃል ምልክቶች) ==ሎጎግራፊክ ጽሕፈቶች== በ''ሎጎግራፊክ'' ጽሕፈቶች እያንዳንዱ ምልክት ወይም [[ሎጎግራም]] ለአንድ ቃል ይቆማል። [[የግብጽ ሃይሮግሊፎች]] መጀመርያ ከሎጎግራም (ስዕሎች) ብቻ ተሠራ። ዕጅግ በጥንት ቅድመ-ታሪክ ዘመን ግን የተናባቢ ምልክቶች እና የክፍለ-ቃል ምልክቶች ተጨመሩለት። በሌሎቹ ጥንታዊ ሎጎግራም ጽሕፈቶች ደግሞ እያንዳንዱ ምልክት ለቃል ወይም ለክፍለ-ቃል ሆኖ ይጻፍ ነበር። ከነዚህም [[የትንሹ እስያ ሃይሮግሊፍ]]፣ [[ኩነይፎርም ጽሕፈት]]፣ [[የማያ ሃይሮግሊፍ]] አሉ። ኣሁን [[የቻይና ጽሕፈት]] እንዲሁም ከሎጎግራም ይሠራል። የቻይና ጽሕፈት ከ[[ቻይንኛ]] ጭምር ለሌሎች ልሳናት እንደ [[ቬትናምንኛ]]፣ [[ኮሪይኛ]] ቀድሞ ይጠቀም ነበር። ዛሬም የቻይና ምልክቶች በ[[ጃፓንኛ]] ጽሕፈት ደግሞ ይገኛሉ። በቻይና ዙሪያ ሌሎች ተመሳሳይ ጽሕፈቶች [[ዪ ጽሕፈት]]፣ [[ታንጉት ጽሕፈት]]፤ የ[[ናቂ ጽሕፈት]] ይገኛሉ። ==ሲላቢክ ጽሕፈቶች== በሲላቢክ ጽሕፈቶች እያንዳንዱ ምልክት ለአንድ ክፍለ-ቃል ይጠቅማል። በ'ጥሬ ሲላቢክ' ጽሕፈቶች፣ እነኚህ ምልክቶች ለአንድ ድምጽ አይመሳሰሉም። ስለዚህ «ቴ... ታ... ቶ...» የሚሉ ፊደላት ከቶ አይመሳሰሉም፣ ለምሳሌ በ[[ጃፓንኛ]] በሚጠቅመው «[[ካታካና]]» በሚባል ጽሕፈት፤ እነዚህ ድምጾች テ , タ, ト ይጻፋሉ። ጃፓንኛ ደግሞ ሌላ «[[ሂራጋና]]» በተባለ ሲላቢክ ጽሕፈት ሊጻፍ ይችላል። ሌሎች ጥሬ ሲላቢክ ጽሕፈቶች በጥንት [[የቆጵሮስ ጽሕፈት]] (Mycaenaean Greek Linear B) እና [[ኩነይፎርም]]፤ ዛሬም፦ * የ[[ዩግቱን]] ጽሕፈት (በ[[አላስካ]] ለሚገኘው [[ዩፒክ]] ቋንቋ) * የ[[ጻላጊ ጽሕፈት]] (በ[[አሜሪካ]] ለሚገኘው [[ጻላጊ]] ቋንቋ) * የ[[አፋካ]] ጽሕፈት (በ[[ሱሪናም]] ለሚገኘው [[ንድዩካ]] ቋንቋ) * የ[[ኪካኩዊ]] ጽሕፈት (በ[[ሲዬራ ሌዎን]] ለሚገኘው [[መንዴ]] ቋንቋ) * የ[[ክፔሌ ጽሕፈት]] (በ[[ላይቤሪያ]] ለሚገኘው [[ክፐሌ]] ቋንቋ) * የ[[ቫይ ጽሕፈት]] (በላይቤሪያ ለሚገኘው [[ቫይ]] ቋንቋ) * ዘመናዊ [[ዪ ጽሕፈት]] (በ[[ቻይና]] ለሚገኘው [[ዪ]] ቋንቋ) * የ[[ኒው ሹ]] ጽሕፈት (በቻይና ለሚገኘው [[ያውኛ]] ቋንቋ) * [[የኤስካያን ጽሕፈት]] (በ[[ፊልፒንስ]] ለሚገኘው [[ኤስካያን]] ቋንቋ) * [[የዎሌያይ ጽሕፈት]] (በ[[ማይክሮኔዥያ]] ለሚገኘው [[ዎሌያይ]] ቋንቋ) ===አቡጊዳዎች=== በቋንቋ ጥናት በቅርቡ [[አቡጊዳ]] የሚለው ቃል ከኢትዮጵያ ልሳናት ተወስዶ ሌላ ትርጉም ተሰጥቶታል። በዚህ መደብ እያንዳንዱ ክፍለ-ቃል ለተመሳሳይ ድምጽ ተመሳሳይ ቅርጽ ኖሮት ይመሳሰላሉ። እያንዳንዱ ፊደል ከአንድ መሠረት ቅርጽ ጀምሮ በየአናባቢው ይለወጣል ማለት ነው። ስለዚህ ቴ... ቱ... ታ... (እንደ [[ግዕዝ]] ጽሕፈት) ሲመሳሰሉ ይታያሉ። በዚህም መደብ ውስጥ ከኢትዮጵያ ፊደሎች ጭምር በሕንድ ዙሪያ የተገኙት [[ብራህሚክ ጽሕፈቶች]] ([[ዴቫናጋሪ]] ወዘተ.) እና [[የካናዳ ኗሪዎች ጽሕፈት]] ይከተታሉ። ==አልፋቤቶች== ===አብጃዶች=== በአብጃዶች እያንዳንዱ ምልክት ለአንድ ተናባቢ ይጠቅማል። አብጃዶች ከሁሉ አስቀድሞ የተለመደው የአልፋቤት አይነት ነበር። በመጀመርያ አብጃዶች አናባቢዎቹ አልተጻፉም ነበር። በዛሬው አብጃዶች ግን ([[የዕብራይስጥ አልፋቤት]]፣ [[የአረብኛ አልፋቤት]] ወዘተ...) አናባቢዎቹ በልዩ ልዩ ተጨማሪ ምልክታት ሊታዩ ይቻላል። አብጃዶች ለ[[ሴማዊ ቋንቋዎች]] የተፈጠሩ ናቸው። ከሌሎች አብጃዶች መካከል፦ * [[የጽርዕ አልፋቤት]] (በ[[ሶርያ]] ለሚገኘው [[አራማያ]] ቋንቋ) * የ[[ቲፊናቅ]] አልፋቤት (በ[[ኒጄር]]፣ [[ማሊ]] ለሚገኘው [[ታማሃቅ]] ቋንቋ) * የ[[ጃዊ]] አልፋቤት (በ[[ማሌዢያ]] ለሚገኘው [[መላይኛ]]) በቀድሞውም፦ * [[የኡጋሪት አልፋቤት]] - (ሶርያ) * [[ቅድመ-ከነዓናዊ አልፋቤት]] (እስራኤል) * [[የፊንቄ / ጥንታዊ ዕብራይስጥ አልፋቤት]] (እስራኤል) * ጥንታዊ [[የአራማያ አልፋቤት]] (ሶርያ) * [[የጳርቴ አልፋቤት]] (ፋርስ) * [[የአቨስታ አልፋቤት]] (ፋርስ) * [[የሶግድያናውያን አልፋቤት]] (ዑዝበክስታን) * [[የማኒኬያውያን አልፋቤት]] (ፋርስ) * [[የናባታውያን አልፋቤት]] (ዮርዳኖስ) * [[የሳምራውያን አልፋቤት]] (እስራኤል) * [[የሣባውያን አልፋቤት]] (የመን) * ጥንታዊ [[የአግዓዝያን አልፋቤት]] (ኤርትራ) * [[የጣሙዲክ አልፋቤት]] (አረብያ) === ሙሉ ፊደላት === በሙሉ ፊደላት (ባለ-አናባቢ አልፋቤቶች) እያንዳንዱ ምልክት ለተናባቢ ወይም ለአናባቢ ይጠቅማል። ስሙ ከ[[ግሪክ አልፋቤት]] መጀመርያ 2 ፊደላት ''አልፋ'' እና ''ቤታ'' መጣ። [[የላቲን አልፋቤት]] ደግሞ ሙሉ ፊደል ነው። ከሌሎቹም ዛሬ፦ * [[የጅዮርጅኛ አልፋቤት]] * [[የሞንጎልኛ አልፋቤት]] * የ[[ቶዶ ቢቺግ]] አልፋቤት (ለ[[ሞንጎልኛ]]) * [[የማንዳያውያን አልፋቤት]] (በ[[ፋርስ]] ለሚገኘው [[ማንዳያውያንኛ]]) * [[የቅብጢ አልፋቤት]] (በ[[ግብጽ]] ለሚገኘው [[ቅብጥኛ]]) * [[የአርሜንኛ አልፋቤት]] * [[የቂርሎስ አልፋቤት]] * [[የአብካዝ አልፋቤት]] (ለ[[አብካዝኛ]]) * [[አዲስ ቲፊናቅ አልፋቤት]] (በ[[ሞሮኮ]] ለሚገኘው [[ታማዚቅት]] ቋንቋ) * የ[[ንኮ]] አልፋቤት (በ[[ማሊ]]፣ [[ጊኔ]] ለሚገኘው [[ማንዴ]] ቋንቋ) * የ[[ኦል ቸመጥ]] አልፋቤት (በ[[ሕንድ]] ለሚገኘው [[ሳንታሊኛ]]) * [[የምያው አልፋቤት]] (በ[[ቻይና]] ለሚገኘው [[ህሞንግ]] ቋንቋ) * [[የሊሱ አልፋቤት]] (በቻይና ለሚገኘው [[ሊሱ]] ቋንቋ]]) * የ[[ቫህ]] አልፋቤት (በ[[ላይቤሪያ]] ለሚገኘው [[ባሣ]] ቋንቋ) በጥንትም፦ * የ[[ኦርኾን]] አልፋቤት - (ሞንጎልያ) * [[ጥንታዊ ሀንጋርኛ አልፋቤት]] (ሀንጋሪ) * [[የኡይጉር አልፋቤት]] (ቻይና) * [[የማንቹ አልፋቤት]] (ቻይና) * [[የትንሹ እስያ አልፋቤቶች]] (ቱርክ) * [[የኩማይ አልፋቤት]] (ግሪክ፣ ጣልያን) * [[የኤትሩስካውያን አልፋቤት]] (ጣልያን) * [[የቬኔቲክ አልፋቤት]] (ጣልያን) * የ[[ሩን]] አልፋቤት (ጀርመን) * [[የፋሊስካን አልፋቤት]] (ጣልያን) * [[የኦስካን አልፋቤት]] (ጣልያን) * [[የሜሳፒክ አልፋቤት]] (ጣልያን) * [[የግሪክ-ኢበራውያን አልፋቤት]] (እስፓንያ) * [[የጎታውያን አልፋቤት]] (ዩክሬን) * [[የግላጎሎቲክ አልፋቤት]] (ቡልጋሪያ) * የ[[አቡር]] አልፋቤት (ሳይቤሪያ) * የ[[ኦጋም]] አልፋቤት (አይርላንድ) * የ[[በይጣ ኩክዩ]] አልፋቤት (አልባንያ) * የ[[ኤልባሳን]] አልፋቤት (አልባንያ) * የ[[ኦስማንያ]] አልፋቤት (ሶማልያ) * የ[[ቦራማ]] አልፋቤት (ሶማልያ) የ[[ቦፖሞፎ]] አልፋቤት በታይዋን ለቻይንኛ ሲጠቀም በከፊል ሲላቢክ ነው። በድሮ በ[[እስፓንያ]] የነበሩ ጽሕፈቶች (የ[[ተርቴሶስ አልፋቤት]] ወዘተ.) ሙሉ ፊደሎች ሳይሆኑ በከፊል ሲላቢክ ነበሩ። ==ደግሞ ይዩ== * [[ቅድመ-ሴማዊ ጽሕፈት]] * [[የመርዌ ጽሕፈት]] * [[ከቅድመ-ሴማዊ የደረሱት ጽሕፈቶች ትውልድ]] [[መደብ:ጽሕፈቶች]] 3e37jvw7957nhiwjc40su20ho99s6m9 0 2620 392138 371053 2026-05-19T07:57:13Z Kwamikagami 1472 392138 wikitext text/x-wiki [[Image:Meroitic.png|thumb|upright=1.25|('''*'''- የ'''"ተ"''' እና የ'''"ቶ"''' ስዕሎች በስህተት እዚህ ተገልብጠዋል፡፡)]] '''የመርዌ ጽሕፈት''' ከ200 ዓክልበ. ያሕል ጀምሮ በ[[መርዌ መንግሥት]] (ዛሬ [[ሱዳን]]) [[የመርዌ ቋንቋ]] የተጻፈበት ፊደል ነበር። የወጣው ከ[[ግብፃዊ]]ው [[ሃይሮግሊፊክ]]ና [[ዴሞቲክ]] ጽሕፈቶች ነበር። ከመርዌ መንግሥት በኋላ በተከተሉት በ[[ኖባ መንግሥታት]] ደግሞ [[ክርስትና]] እስከ ገባ ድረስ ምናልባት ይጠቅም ነበር፡፡ ከክርስትና በኋላ [[የጥንታዊ ኖባ ቋንቋ]] የተጻፈበት በ[[ግሪክ ፊደል]] ሲሆን ከዱሮ መርዌ ጽሕፈት 3 ምልክቶች ተጨምረው ነበር፡፡ በጠቅላላ 23 ምልክቶች ነበሩበት፡፡ ከነዚህ መሀል 4 አናባቢዎች፣ እነሱም /አ/, /እ/, /ኢ/, ና /ኦ/ ነበሩ፡፡ የተናባቢ ምልክቶች ለብቻ ሲታዩ የ/አ/ ድምጽ ያሰሙ ነበር፡፡ ለዚህ ፊደል ሁለት አይነቶች እነሱም ሃይሮግሊፊክና ዴሞቲክ ነበሩ፡፡ የሃይሮግሊፊክ ቅርጾች በተለይ የሚገኙ በሐውልቶች ነው፡፡ እሱ ከላይ እስከ ታች ይጻፍ ነበር፣ ዴሞቲክ ከቀኝ እስከ ግራ ይጻፍ ነበር፡፡ ሁለት ወይም ሦስት ነጥብ ቃላት ለመለየት ጠቀመ፡፡ የፊደሎቹ ፍች የገለጸው ሊቅ [[እንግሊዛዊ]]ው [[ፍራንሲስ ልወልን ግሪፊስ]] በ[[1901]] ዓ.ም. ነበር፡፡ ዳሩ ግን እስከ ዛሬ ድረስ ቋንቋው እራሱ በደንብ አይታውቅም፡፡ ==አፍአዊ ድረ ገጾች== * [http://www.ancientscripts.com/meroitic.html Meroitic - AncientScripts] * [http://www.omniglot.com/writing/meroitic.htm Meroitic at Omniglot] * [http://reinhold.kainhofer.com/rk_fonts/rkaf_meroitic.html የመርዌ ፎንት ለኮምፕዩተር] {{Wayback|url=http://reinhold.kainhofer.com/rk_fonts/rkaf_meroitic.html |date=20060525083043 }} * [http://www.digitalegypt.ucl.ac.uk/nubia/mwriting.html የመርዌ ጽሕፈት ያለበት ቅርሶች] [[መደብ:ጽሕፈቶች]] [[መደብ:ሱዳን]] 5cjudh67g8j5fy5e6x1uekprg4xi8k8 0 9016 392125 385716 2026-05-18T15:51:10Z Dagio lol 55597 392125 wikitext text/x-wiki [[ስዕል:Tel aviv traffic sign.jpg|thumb|ዕብራይስጥ፣ [[ዓረብኛ]] እና [[እንግሊዝኛ]]]] '''ዕብራይስጥ''' ፡ የ[[እስራኤል]] ፡ ብሔራዊ ፡ ቋንቋ ፡ ሲሆን ፡ ከ[[ሴማዊ ቋንቋዎች|ሴማዊ ፡ ቋንቋዎች]] ፡ እንደ ፡ [[አማርኛ]] ፡ ወይም ፡ [[ዓረብኛ]] ፡ አንዱ ፡ ነው ። == የዕብራይስጥ ፊደላት == የታችኞቹ ፊደላት ደግሞ ሶፈት ይባላሉ። ማለትም በጽሁፍ በመጨረሻ ላይ የሚገኙ ለማለት ነው.ለምሳሌ כולך חורף פרטים להתכונן («ሁላችሁ ዝርዝሩን ለማዘጋጀት በጋ አላችሁ») እነዚህ ፊደላት ናቸው። א ב ג ד ה ו ז ח ט י כ ל מ נ ס ע פ צ ק ר ש ת ך ם ן ף ץ {{InterWiki|code=he}} == የዘመናዊ ዕብራይስጥና የምእራባዊያኑ (אכּ) ዝምድና == ዘመናዊ ዕብራይስጥ እነዚህ ተናባቢዎች፦ א ב ג ד ה ו ז ח ט י כ ל מ נ ס ע פ צ ק ר ש ת እና כ מ נ פ צ በቃላት መጨረሻ ላይ ሲመጡ ወደ ך ם ן ף ץ ይቀየራሉ። ሶፊት የዕብራይስ አናባቢዎች ኒኩድ ይባላሉ። በፊደላቱ ላይ ነጠብጣቦችን ወይም ጭረቶችን በማስቀመጥ ይጻፋሉ። == የዕብራይስጥ ፊደላትና የአማርኛ የተናባቢ-አናባቢ አወቃቀር ዝምድና == {| |- ! !! ካማጽ !! <span style="color:red">ግዕዝ</span> !! ቁቡስ !! ካዕብ !! ቺሪክ !! ሣልስ !! ካማጽ/ፓታሕ !! ራብዕ !! Segol/Tsere !! ኃምስ !! Shva || ሳድስ !! Cholem !! ሳብዕ !! |- |Hei || <span style="color:red">חָ</span> || <span style="color:red">ሀ</span> || הֻ || ሁ || הִ || ሂ || הַ / הָ || ሃ || הֵ / הֶ || ሄ || הְ || ህ || הֹ || ሆ |- | Lamed || || ለ || לֻ || ሉ || לִ || ሊ || לַ/לָ || ላ || לֵ / לֶ || ሌ || לְ || ል || לֹ || ሎ |- | Mem || || መ || מֻ || ሙ || מִ || ሚ || מַ/מָ || ማ || מֵ / מֶ || ሜ || מְ || ም || מֹ || ሞ |- | Samech || || ሰ || סֻ || ሱ || סִ || ሲ || סַ / סָ || ሳ || סֵ / סֶ || ሴ || סְ || ስ || סֹ || ሶ |- | Bet || || በ || בֻּ || ቡ || בִּ || ቢ || בַּ / בָּ || ባ || בֵּ / בֶּ || ቤ || בְּ || ብ || בֹּ || ቦ |- | Vet || || ቨ || בֻ || ቩ || בִ || ቪ || בַ / בָ || ቫ || בֵ / בֶ || ቬ || בְ || ቭ || בֹ || ቮ |- | Tet || || ተ || טֻ || ቱ || טִ || ቲ || טַ/טָ || ታ || טֵ / טֶ || ቴ || טְ || ት || טֹ || ቶ |- | Tav || <span style="color:red">תֵ / תֶ</span> || <span style="color:red">ተ<span> || תֻ || ቱ || תִ || ቲ || תַ / תָ || ታ || || ቴ || תְ || ት || תֹ || ቶ |- | Nun || || ነ || נֻ || ኑ || נִ || ኒ || נַ/נָ || ና || נֵ / נֶ || ኔ || נְ || ን || נֹ || ኖ |- | <span style="color:gray">Aleph</span> || <span style="color:red">אָ</span> || <span style="color:red">አ</span> || אֻ || ኡ || אִ || ኢ || אַ / אָ || ኣ || אֵ / אֶ || ኤ || אְ || እ || אֹ || ኦ |- | <span style="color:gray">Ayin</span> || <span style="color:red">עָ</span> || <span style="color:red">ዐ</span> || עֻ || ዑ || עִ || ዒ || עַ / עָ || ዓ || עֵ / עֶ || ዔ || עְ || ዕ || עֹ || ዖ |- | Vav || || || וּ || ኡ || || || || || || || || || וֹ || ኦ |- | Kaf || || ከ || כֻּ || ኩ || כִּ || ኪ || כַּ / כָּ || ካ || כֵּ / כֶּ || ኬ || כְּ || ክ || כֹּ || ኮ |- | Khaf || || ከ || כֻ || ኩ || כִ || ኪ || כַ / כָ || ካ || כֵ / כֶ || ኬ || כְ || ክ || כֹ || ኮ |- | Qof || || ከ || קֻ || ኩ || קִ || ኪ || קַ / קָ || ካ || קֵ / קֶ || ኬ || קְ || ክ || קֹ || ኮ |- | Chet || || ኸ || חֻ || ኹ || חִ || ኺ || חַ/חֶ || ኻ || חֵ / חֶ || ኼ || חְ || ኽ || חֹ || ኾ |- | Zayin || || ዘ || זֻ || ዙ || זִ || ዚ || זַ / זָ || ዛ || זֵ / זֶ || ዜ || זְ || ዝ || זֹ || ዞ |- | Yud || || የ || יֻ || ዩ || יִ || ዪ || יַ/יָ || ያ || יֵ / יֶ || ዬ || יְ || ይ || יֹ || ዮ |- |Dalet || דְ || ደ || דֻ || ዱ || דִ || ዲ || דַ / דָ || ዳ || דֵ / דֶ || ዴ || דְ || ድ || דֹ || ዶ |- | Gimmel || || ገ || גֻ || ጉ || גִ || ጊ || גַ / גָ || ጋ || גֵ / גֶ || ጌ || גְ || ግ || גֹ || ጎ |- | Fei || || ፈ || פֻ || ፉ || פִ || ፊ || פַ / פָ || ፋ || פֵ / פֶ || ፌ || פְ || ፍ || פֹ || ፎ |- | Pei || || ፐ || פֻּ || ፑ || פִּ || ፒ || פַּ / פָּ || ፓ || פֵּ / פֶּ || ፔ || פְּ || ፕ || פֹּ || ፖ |- | Tzadei || || ዘ || צֻ || ዙ || צִ || ዚ || צַ / צָ || ዛ || צֵ / צֶ || ዜ || צְ || ዝ || צֹ || ዞ |- | Reish || <span style="color:red">רֵ / רֶ</span> || <span style="color:red">ረ</span> || רֻ || ሩ || רִ || ሪ || רַ / רָ || ራ || || ሬ || רְ || ር || רֹ || ሮ |- | Shin || || ሸ || שֻׁ || ሹ || שִׁ || ሺ || שַׁ / שָׁ || ሻ || שֵׁ / שֶׁ || ሼ || שְׁ || ሽ || שֹׁ || ሾ |- | Khaf Sofit ך |- | Mem Sofit || ם |- | Nun Sofit || ן |- | Fei Sofit || ף |- | Tzadei Sofit || ץ |} {{መዋቅር}} ==[[የሷዴሽ ዝርዝር]] አፃፃፍ== ዕብራይስጥ የሚፃፈው ከቀኝ ወደግራ ነው። <!-- http://www.makorehebrew.com --> {| class="wikitable" |- ! ተናባቢ !! ጥሪ !! እንደ ተናባቢ !! የአናባቢነት ድምፁ (ከተነባቢ ሲከተል) |- | א || አሌፍ || አ || ጸጥ የሚባል (ወይ አ) |- | בּ || ቤት || ብ (ከመጽሐፍ ቅዱስ ውጭ በב የሚተካ) || - |- | colspan="4" style="text-align: left;" | (#43) አባት - אב( אבּא) - አባ |- | ב || ቬት || ቭ (ወይ ቭ ከመጽሐፍ ቅዱስ ውጭ) || - |- | colspan="4" style="text-align: left;" | (#122 ) መጣ - בא - በ |- | ג || ጊሜል || ግ || - |- | colspan="4" style="text-align: left;" | (#88) ጀርባ - גַּב - ገብ (גב) |- | ד || ዳሌት || ድ || - |- | colspan="4" style="text-align: left;" | (#45) ዓሣ - דג( דָג) - ዳግ [+ካማትስ דָ = ዳ] |- | ה || ሄይ || አ || አ (ከቃል መጨረሻ ሲመጥ ጸጥ የሚባል) |- | ו || ቫቭ || ቪ || (+ኾላም መሌ) וֹ = ኦ፣ (+ሹሩክ) וּ = ኡ |- | colspan="4" style="text-align: left;" | (#3) እርሱ - הוּא - ሁ (הוא) |- | ז || ዛዪን || ዚ || - |- | ח || ኸት || ኽ || - |- | colspan="4" style="text-align: left;" | (#89) ጡት፣ ደረት - חֲזֵה - ሐዜ (חזה) <br /> (#129) ያዘ - אָחַז - አሐዝ (אחז) <br /> |- | ט || ቴት || ታ || - |- | י || ዩድ || የ || በመጽሐፍ ቅዱስ፡ ከአናባቢ-አጥ<br />ተናባቢ ሲከተል ብቻ ተናባቢ ይሆናል |- | colspan="4" style="text-align: left;" | (#8) ያ፣ ያች - ההוא, ההיא - ሀሁ፣ ሀሂ <br /> (#44) እንስሳ - חַיָּה - ሐያ (חיה) <br /> (#83) እጅ - יַד - ያድ יד <br /> (#108) ኖረ - חָי - ሐይ חי <br /> |- | ך/כ || ኧፍ || ኽ (ወይ ክ ከመጽሐፍ ቅዱስ ውጭ כּን ሲተካ) || ከቃል መጨረሻ ሲመጣ እንደ ך ተደርጎ ይፃፋል |- | colspan="4" style="text-align: left;" | (#15) እንዴት - איך - ኤኽ <br /> (#113) መታ - - הכה ሂካ <br /> |- | כּ || ካፍ || ክ (ከመጽሐፍ ቅዱስ ውጭ በכ የሚተካ) || - |- | colspan="4" style="text-align: left;" | (#31) ከባድ - כָּבַד - ካቬድ כבד <br /> (#91) ጉበት - כָּבֵד - ከቤድ כבד<br /> |- | ל || ላመድ || ለ || - |- | colspan="4" style="text-align: left;" | (#17) ሁሉ - כָּל - ኮል (כל) <br /> (#27) ትልቅ - גָּדוֹל - ጋዶል (גדול) <br /> (#39) ልጅ - - ዬሌድ (ילד) <br /> (#47) ውሻ - כֶּלֶב - ኬሌቭ (כלב) <br /> (#56) ቅጠል - עָלֶה - ዐሌ עלה <br /> (#61) ገመድ - חָבַל - ሔቬል חבל <br /> (#66) ስብ - חָלָב - ሔሌቭ חלב <br /> (#90) ልብ - לֵב - ሌብ לב <br /> (#93) በላ - אָכַל - አከል אכל <br /> (#121) ተራመደ - - ሀለክ הלך <br /> |- | ם/מ || ሜም || ሜ || ከቃል መጨረሻ ሲመጣ እንደ ם ተደርጎ ይፃፋል |- | colspan="4" style="text-align: left;" | (#11) ማን - - ሚ (מי) <br /> (#12) ምን - - ማ (מה) <br /> (#19) አንዳንድ - - ካማ (כמה) <br /> (#38) ሰው - - አዳም (אדם) <br /> (#42) እናት - - ኤም (אם) <br /> (#53) በትር - מַטֶּה - ማጤ מטה <br /> (#64) ደም - - ዳም דם <br /> |- | ן/נ || ኑን || ኖ || ከቃል መጨረሻ ሲመጣ እንደ ן ተደርጎ ይፃፋል |- | colspan="4" style="text-align: left;" | (#1) እኔ - אני ፣ אנכי - አኒ፣ አኖኺ <br /> (#4) እኛ - אני ፣ אנחנו - አናሕኑ <br /> (#6) እነሱ - הם, הן - ሄም፣ ሄን <br /> (#48) ቅማል - כנה - ኪነ <br /> (#69) ጅራት - זָנָב - ዛናቭ זנב <br /> (#73) ጆሮ - אֹזֶן - ኦዜን (אזן) <br /> (#85) ሆድ - - ቤጤን בטן<br /> (#98) ነፋ - נָפַח - ነፈሕ נפח <br /> |- | ס || ሰሜህ || ሰ || - |- | ע || አየን || (ጸጥ የሚባል) || - |- | colspan="4" style="text-align: left;" | (#20) ጥቂት - מְעַט - ምዐጥ (מעט) <br /> (#30) ወፍራም - עָבֶה - ዐቬ (עבה) <br /> (#41) ባል - בַּעַל - ባዐል בעל <br /> (#74) ዐይን - - ዐዪን עין <br /> (#86) ሆድቃ - - ሜዒም מעים <br /> (#103) አወቀ - יָדַע - የደዕ ידע <br /> (#125) ቆመ - עָמַד - ዐመድ - עמד <br /> |- | ף/פ || ፌይ || ፍ (ወይ ፕ ከመጽሐፍ ቅዱስ ውጭ פּን ሲተካ) || ፍ - ከቃል መጨረሻ ሲመጣ እንደ ף ተደርጎ ይፃፋል |- | colspan="4" style="text-align: left;" | (#9) እዚህ - הנה ,פה - ፖ፣ ሂኔ <br /> (#13) የት - - ኤፎ איפה <br /> (#75) አፍንጫ - אַף - አፍ אף <br /> (#84) ክንፍ - כָּנָף - ከነፍ כנף <br /> (#120) በረረ - - ዐፍ עף <br /> |- | פּ || ፔይ || ፕ (ከመጽሐፍ ቅዱስ ውጭ በפ የሚተካ) |- | colspan="4" style="text-align: left;" | (#76) አፍ - פֶּה - ፔ פה <br /> |- | ץ/צ || ሳዲ || ትስ || ትስ - ከቃል መጨረሻ ሲመጣ እንደ ץ ተደርጎ ይፃፋል |- | colspan="4" style="text-align: left;" | (#46) ወፍ - צפור, עוף - ጺፖር፣ ዖፍ <br /> (#51) ዛፍ - עץ - ዔጽ <br /> (#65) አጥንት - - ዔጼም עצם <br /> (#67) ዕንቁላል - - ቤጻ ביצה <br /> (#70) ላባ - נוֹצָה - ኖጻ נוצה <br /> (#95) ጠባ - מָצָה - መጸጽ מצץ <br /> (#112) አደነ - - ጸድ - צד <br /> |- | ק || ኵፍ || ኵ || - |- | colspan="4" style="text-align: left;" | (#32) ትንሽ - קָטָן - ተና(ጣቃን) קטן <br /> (#58) የዛፍ ልጥ - - ቅሊፓ קליפה <br /> (#96) ተፋ - יָרַק - የረቅ ירק <br /> (#97) አስታወከ - - ሄቂ הקיא <br /> (#100) ሳቀ - צְחֹק - ጸሐቅ צחק <br /> |- | ר || ሬይሽ || ር || - |- | colspan="4" style="text-align: left;" | (#18) ብዙ - הַרְבֵּה - ሀርቤ הרבה <br /> (#25) አራት - ארבעה, ארבע - አርባዐ፣ አርባዕ <br /> (#28) ረጅም - אָרוֹךְ - አሮኽ ארוך <br /> (#29) ሠፊ - רֹחַב - ራሐቭ רחב <br /> (#33) አጭር - קָצַר - ቃጻር קצר <br /> (#34) ጠባብ - צר, דק - ጻር፣ ዳቅ <br /> (#35) ቀጭን - רָזָה - ራዜ רזה <br /> (#52) ደን - יַעַר - ያዐር יער <br /> (#54) ፍሬ - פְּרִי - ፕሪ פרי <br /> (#55) ዘር - זָרַע - ዜራዕ זרע <br /> (#59) አበባ - פָּרַח - ፔራኽ פרח <br /> (#62) ቆዳ - - ዖር עור <br /> (#68) ቀንድ - - ቄሬን קרן <br /> (#69) ጥፍር - - ጺፖሬን ציפורן <br /> (#80) እግር - - ከፍ ሬጌል כף רגל <br /> (#81) ባት - - ሬጌል רגל <br /> (#82) ጉልበት - בָּרַך - በራኽ ברך <br /> (#87) አንገት - צַוָּר - ጸወር צואר <br /> (#101) አየ - רָאָה - ረአ ראה <br /> (#105) አሸተተ - - ሄሪየሕ הריח <br /> (#106) ፈራ - - ያሬእ ירא ፣ ፐሐድ פחד <br /> (#110) ገደለ - - ያሬእ - ሀረግ הרג ፣ ቀጠል קטל <br /> (#111) ተዋጋ - - ረብ רב <br /> (#115) ሠነጠቀ - קָרַע , בָּקַע - ያሬእ - በቀዕ בקע ፣ ቀረዕ קרע ፣ ሒሌቅ חלק <br /> (#116) ወጋ - - ደቀር דקר <br /> (#118) ቆፈረ - חָפַר - ሐፈር חפר <br /> |- | ש || ሽን || ሽ/ስ || (+ቀኝ ኾላም) שׁ = ሽ፣ (+ግራ ኾላም) שׂ = ስ |- | colspan="4" style="text-align: left;" | (#10) እዚያ - - ሼም שם <br /> (#24) ሦስት - שלשה, שלש - ሽሎሻ፣ ሻሎሽ <br /> (#26) አምስት - חמשה, חמש - ሐሜሽ፣ ሐሚሻ <br /> (#36) ሴት - אִשָּׁה - ኢሻ אשה <br /> (#40) ሚስት - אִשָּׁה - ኢሻ אשה <br /> (#37) ወንድ - אִישׁ - ኢሽ איש <br /> (#49) እባብ - נָחָשׁ - ናሐሽ נחש <br /> (#57) ሥር - - ሾሬሽ שרש <br /> (#60) ሣር - דֶּשֶׁא - ዴሼ דשא <br /> (#63) ሥጋ - בָּשָׂר - ባሣር בשר <br /> (#71) ጸጉር - שֵׂעָר - ሤዐር שער <br /> (#72) ራስ - רֹאשׁ - ሮሽ ראש <br /> (#77) ጥርስ - שֵׁן - ሼን שן <br /> (#78) ምላስ - לָשׁוֹן - ላሾን לשון <br /> (#94) ነከሰ - נָשַׁך - ነሸክ נשך <br /> (#99) ተነፈሰ - - ነሸም נשם <br /> (#102) ሰማ - שָׁמַע - ሸመዕ שמע <br /> (#104) አሠበ - שָׁמַע - ሐሸብ חשב <br /> (#107) አንቀላፋ - שָׁמַע - የሼን ישן ፣ ነም נם <br /> (#117) ጫረ - - ሰረጥ שרט <br /> (#119) ዋኘ - - ሠሐ שחה <br /> (#123) ተኛ - שָׁכַב - ሸከብ שכב <br /> (#124) ተቀመጠ - יָשַׁב - የሸብ ישב <br /> |- | ת || ታቭ || ት || - |- | colspan="4" style="text-align: left;" | (#2) አንተ፣ አንቺ - אתה ፣ את - አታ፣ አት <br /> (#5) እናንት - אתם, אתן - አቴም፣ አቴን <br /> (#7) ይህ፣ ይህች - זה ,זו, זאת - ዜ፣ ዞ፣ ዞት <br /> (#14) መቼ - מָתַי - ማታይ מתי <br /> (#21) ሌላ - אחר , אחרת , אחרים , אחרות - አሔር፣ አሔሬት፣ አሔሪም፣ አሔሮት <br /> (#22) አንድ - אחד, אחת - ኤሐድ፣ አሐት <br /> (#23) ሁለት - שנים, שתים - ሽናዪም፣ ሽታዪም <br /> (#50) ትል - תּוֹלַעַת - ቶላዐት תולעת <br /> (#92) ጠጣ - שָׁתָה - ሸተ שתה <br /> (#109) ሞተ - - ሜት מת <br /> (#114) ቆረጠ - כָּרַת , חָתַך - ሐተክ חתך ፣ ከረት כרת <br /> |} {{መዋቅር}} ==የውጭ መያያዣዎች== [http://biblehub.com/hebrew/5929.htm Strong's Hebrew] <br /> [http://www.makorehebrew.com Ma Kore Hebrew] <br /> [http://www.babylon.com/definition/%D7%94%D7%A8%D7%99%D7%97%20%D7%90%D7%A9/ Free definitions by Babylon] {{Wayback|url=http://www.babylon.com/definition/%D7%94%D7%A8%D7%99%D7%97%20%D7%90%D7%A9/ |date=20160305080550 }} <br /> * [[Ghil'ad Zuckermann|Zuckermann, Ghil'ad]], 2003. [https://www.palgrave.com/gp/book/9781403917232 ''Language Contact and Lexical Enrichment in Israeli Hebrew'']. Palgrave Macmillan. (ISBN 9781403917232 / ISBN 9781403938695) [[መደ ብ:ሴማዊ ቋንቋዎች]] frw8tunrw3rg2za3om251phpx93lee4 10 10645 392126 392055 2026-05-18T17:40:20Z Milenioscuro 11515 392126 wikitext text/x-wiki {{#switch:{{{1}}} |name=ማሊ | top = 25.5 | bottom = 9.7 | left = -12.6 | right = 4.8 | image = Mali adm location map.svg }} <noinclude> {{Coordinate square | ስም = ማሊ | ላይ = 25.5 | ታች = 9.7 | ግራ = -12.6 | ቀኝ = 4.8 | ስዕል = Mali adm location map 2023.svg }} </noinclude> 58zb3k84hsnrhy2ekkrgd7z314vtbu4 392127 392126 2026-05-18T18:28:43Z Milenioscuro 11515 better map 392127 wikitext text/x-wiki {{#switch:{{{1}}} |name=ማሊ | top = 25.5 | bottom = 9.7 | left = -12.6 | right = 4.8 | image = Mali adm location map.svg }} <noinclude> {{Coordinate square | ስም = ማሊ | ላይ = 25.5 | ታች = 9.7 | ግራ = -12.6 | ቀኝ = 4.8 | ስዕል = Mali adm location map.svg }} </noinclude> dhoi6kg9j7ek0jzjn6ommpvysufihu7 0 11557 392133 362247 2026-05-19T07:54:54Z Kwamikagami 1472 392133 wikitext text/x-wiki [[ስዕል:All Ogham letters including Forfeda - Übersicht aller Ogham-Zeichen einschließlich Forfeda.jpg|thumb|የኦጋምና የ[[ላቲን አልፋቤት]]]] '''ኦጋም ጽሕፈት''' ለ[[ጥንታዊ አይርላንድኛ]] ቋንቋ የተጠቀመ አጻጻፍ ነበረ። በ[[አይርላንድ]]ና በ[[ታላቅ ብሪታንያ]] ምዕራብ 400 ያህል በኦጋም ፊደል የተጻፉ ቅርጾች ተገኝተዋል። እነዚህ በብዛት ከ300 ዓ.ም. እስከ 1000 ዓ.ም. ድረስ በድንጋይ ወይም በእንጨት የተቀረጹ ናቸው። እንዴት እንደ ተለማ የሚገልጹ ሀሣቦች ብዙ ናቸው። በአይርላንድ ትውፊቶች ዘንድ በ[[ፌኒየስ ፋርሳ]] ወይም በ[[ኦግማ]] በጥንት ከ[[ባቢሎን ግንብ]] ቀጥሎ ተፈጠረ። ፊደሉ ለመቅረጫ በጣም ተስማሚ ነው። ለእያንዳንዱ ተናባቢ ድምጽ ከ1 እስከ 5 ምልክቶች ወይም ከመካከለኛው መስመር ግራ፣ ወይም ቀኝ፣ ወይም ሁለቱም አሉ። ሁለቱም ሲሆን ምልክቶች ካላንጋደዱ ግን አናባቢዎች ያመልከታሉ። ተራ ያልሆነ አናባቢ በልዩ ምልክትም ይጠቆማል። በአንዳንድ ደራሲ እንደ [[ባሪ ፌል]] ዘንድ፣ ይህ አይነት አጻጻፍ ደግሞ በ[[እስጳንያ]]፣ በ[[ፖርቱጋል]] እንዲሁም በ[[ስሜን አሜሪካ]] (ለምሳሌ በ[[ትርኪ ተራራ]]) በሰፊ ተገኝቷል። [[መደብ:ጽሕፈቶች]] [[መደብ:አየርላንድ]] [[መደብ:ኬልቲክ ቋንቋዎች]] 6336ae9zmyqpkm8sl5rtai15zjqqpw5 0 12797 392140 296974 2026-05-19T07:59:15Z Kwamikagami 1472 392140 wikitext text/x-wiki [[ስዕል:ParkerPens.jpg|''Parker Duofold'' የሚባሉት ብዕሮች|thumbnail|right]] '''ብዕር''' ጽሁፍን በጠፍጣፋ ወለል ([[ወረቀት]]) ላይ እንዲያርፍ የምንጠቀምበት ጫፉ ላይ ባለድቡልቡል ክፍተት ያለው እና በውስጡ [[ውሀ]]ን መሰረት ያደረገ ቀለም ያለው የጽህፈት መሳሪያ ነው። ይህ ቀለም ወደመጻፊያ ክፍተቱ የሚወርደው በዋነኛነት [[የመሬት ስበት]] እና የስርገትን ህግ በመጠበቅ ነው። ይህ አይነቱ የፅሕፈት መሳሪያ በአሁኑ ጊዜ በተለመደው እና በስፋት ጥቅም ላይ በመዋል ላይ ባለው [[እስክርቢቶ]] ተተክቷል። [[መደብ:የጽህፈት መሳሪያዎች]] {{መዋቅር}} 0rrl35s4vynp3h55wjmceul430qp32h 0 16123 392143 322389 2026-05-19T08:01:31Z Kwamikagami 1472 392143 wikitext text/x-wiki [[ስዕል : ManilaPaper.jpg|የማኒላ ወረቀቶች|thumbnail|right]] '''ወረቀት''' ላዩ ላይ ለመፃፊያ፣ ለማተሚያ እንዲሁም ለማሸጊያነት የሚያገለግል ጠፍጣፋ የ[[እንጨት]] ውጤት ነው። የሚዘጋጀው የእንጨት ወይም የሳር ቃጫዎችን በማርጠብ እና እርስ በርስ በጠፍጣፋ መልኩ እንዲገናኙ በማድረግ ነው። ወረቀት የተለያዩ ጥቅሞች ሲኖሩት እንደየጥቅሙ የተለያየ ዓይነት አለው። : ለምሳሌ፡ በመጠን * A0 ወረቀት * A1 ወረቀት * A2 ወረቀት * A3 ወረቀት * A4 ወረቀት {{መዋቅር}} [[መደብ:የጽህፈት መሳሪያዎች]] rjxu3ojqsfw2u5a4qc9cq9wlxqmavj2 0 16821 392142 297342 2026-05-19T08:01:22Z Kwamikagami 1472 392142 wikitext text/x-wiki [[ስዕል:Exercisebook.jpg|thumbnail|right|መደበኛ የመማሪያ ደብተር]] '''ደብተር''' ወይንም የመማሪያ ደብተር ማንኛውም በ[[ትምህርት ቤት]] ውስጥ የሚሰሩ መልመጃዎችን እና ጠቃሚ ማስታወሻዎችን ለመያዝ የሚረዳ የወረቀጥ ጥራዝ ነው። መልመጃዎቹ እና ማስታወሻዎቹ የሚጻፉት በ[[እርሳስ]] ወይም [[ብዕር]] ([[እስክርቢቶ]]) ነው። {{መዋቅር}} [[መደብ:ትምህርት]] [[መደብ:የጽህፈት መሳሪያዎች]] 2hmywd8i2xbes7q4edy8lzxudwztp49 0 16824 392144 375809 2026-05-19T08:01:40Z Kwamikagami 1472 392144 wikitext text/x-wiki [[ስዕል:03-BICcristal2008-03-26.jpg|thumbnail|right|እስክርቢቶ]] '''እስክርቢቶ''' ዋና [[የጽህፈት መሳሪያ]] ሲሆን በጠፍጣፋ ወለል ([[ወረቀት]]) ላይ አስፈላጊ ማስታወሻዎችን ለመፃፍ ይጠቅማል። ይህ መሣሪያ በአሁኑ ጊዜ [[ብዕር]]ን በመተካት ላይ ያለ የጽሕፈት መሳሪያ ነው። {{መዋቅር}} [[መደብ:የጽህፈት መሳሪያዎች]] እንደ ሸምበቆ እስክሪብቶ፣ ብርድ እስክሪብቶ፣ ዳይፕ እስክሪብቶ እና ገዥ እስክሪብቶ ያሉ ቀደምት እስክሪብቶች ትንሽ መጠን ያለው ቀለም በኒብ ላይ ወይም በትንሽ ባዶ ወይም ጎድጓዳ ውስጥ ይይዛሉ ይህም የብዕሩን ጫፍ ወደ ቀለም ጉድጓድ ውስጥ በማስገባት በየጊዜው መሙላት ነበረበት። 85ahh570hnziz5024j007yd14f9k2n3 0 18663 392129 379530 2026-05-19T07:52:46Z Kwamikagami 1472 392129 wikitext text/x-wiki [[ስዕል:Tifinagh.png|thumb|«ቲፊናቕ» በሞሮኮ አዲስ ቲፊናቅ (ከነአናባቢዎቹ)]] '''ቲፊናቅ''' (ቲፊናቕ) በስሜን [[አፍሪቃ]] የሚገኙት የ[[በርበር]] (ኢማዚቐን) ብሔሮች የሚጠቅሙት አጻጻፍ ነው። ያለ አናባቢዎች የሆነ ቲፊናቕ በተለይ በ[[ማሊ]]ና በ[[ኒጄር]] የሚኖሩት [[ቷሬግ]] ሕዝብ ቋንቋቸውን ለመጻፍ ይጠቀማል። ከዚህ በላይ ባለፈው ቅርብ አመታት አናባቢዎች ጨምረው በ[[ሞሮኮ]] አዲስ ቲፊናቅ መደበኛ ሁኔታ አገኝቷል። የ«ቲፊናቅ» ትርጉም «የ[[ፊንቄ]] ጽሕፈት» እንደ ሆነ ይታመናል። በጥንት በስሜን አፍሪቃ ከሠፈሩት ዘሮች መካከል የፊንቄ ወይም [[ከነዓን (ጥንታዊ አገር)|ከነዓን]] ሰዎች በተለይ በ[[ቀርታግና]] ዙሪያ እንደ ነበሩ ታውቋል። ፊንቄያውያንም የአልፋቤት አባቶች በመሆናቸው የስሜን አፍሪቃ ኗሪዎች ከነርሱ የተማሩበት ወቅት ግን አይታወቅም። የአሁን ሊቃውንት ከ500 ዓክልበ አስቀድሞ አይሆንም ሲሉ ለዚህ መልስ ማስረጃ የለም። የቲፊናቅ ጽሕፈት ከጥንታዊ የ[[ሊብያ]] በርበሮች ጽሕፈት ጋር ተመሳሳይነት ስላለው አደረጃጀቱ በዚህ ሊታይ ይችላል። {| border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" style="margin:0.7em 0.7em 0.7em 0.7em;border:1px solid #AAAAAA;background:white;border-collapse:collapse;font-size:95%;text-align:center;" |- ! rowspan=1 | ፊንቄ ! rowspan=1 | ድምፅ ! colspan=1 | ጥንታዊ ሊብያ ! colspan=1 | ቲፊናቅ |- | [[ስዕል:Phoenician aleph.svg|35px|Aleph]] | <big>አ</big> | | [[ስዕል:2D30.png]] |- | [[ስዕል:Phoenician beth.svg|35px|Beth]] | <big>በ</big> | [[ስዕል:Libyco berbère oriental b.JPG|90px|Yab]] | [[ስዕል:2D31.png]] |- | [[ስዕል:Phoenician gimel.svg|35px|Gimel]] | <big>ገ</big> | [[ስዕል:Libyco berbère oriental g.JPG|90px|Yag]] | [[ስዕል:2D33.png]] |- | [[ስዕል:Phoenician daleth.svg|35px|Daleth]] | <big>ደ</big> | [[ስዕል:Libyco berbère oriental d.JPG|90px|Yad]] | [[ስዕል:2D37.png]] |- | [[ስዕል:Phoenician he.svg|35px|He]] | <big>ሀ</big> | [[ስዕል:Libyco berbère oriental h.JPG|90px|Yah]] | [[ስዕል:2D40.png]] |- | [[ስዕል:Phoenician waw.svg|35px|Waw]] | <big>ወ</big> | [[ስዕል:Libyco berbère oriental w.JPG|90px|Yaw]] | [[ስዕል:2D61.png]] |- | [[ስዕል:Phoenician zayin.svg|35px|Zayin]] | <big>ዘ</big> | [[ስዕል:Libyco berbère oriental z.JPG|90px|Yaz]] | [[ስዕል:2D63.png]] |- | [[ስዕል:Phoenician heth.svg|35px|Heth]] | <big>ሐ</big> | [[ስዕል:Libyco berbère oriental ḥ.JPG|90px|Yaḥ]] | [[ስዕል:2D43.png]] |- | [[ስዕል:Phoenician teth.svg|35px|Teth]] | <big>ጠ</big> | [[ስዕል:Libyco berbère oriental ṭ.JPG|90px|Yaṭ]] | [[ስዕል:2D5F.png]] |- | [[ስዕል:Phoenician yodh.svg|35px|Yodh]] | <big>የ</big> | [[ስዕል:Libyco berbère oriental y.JPG|90px|Yay]] | [[ስዕል:2D62.png]] |- | [[ስዕል:Phoenician kaph.svg|35px|Kaph]] | <big>ከ</big> | [[ስዕል:Libyco berbère oriental k.JPG|90px|Yak]] | [[ስዕል:2D3D.png]] |- | [[ስዕል:Phoenician lamedh.svg|35px|Lamedh]] | <big>ለ</big> | [[ስዕል:Libyco berbère oriental l.JPG|90px|Yal]] | [[ስዕል:2D4D.png]] |- | [[ስዕል:Phoenician mem.svg|35px|Mem]] | <big>መ</big> | [[ስዕል:Libyco berbère oriental m.JPG|90px|Yam]] | [[ስዕል:2D4E.png]] |- | [[ስዕል:Phoenician nun.svg|35px|Nun]] | <big>ነ</big> | [[ስዕል:Libyco berbère oriental n.JPG|90px|Yan]] | [[ስዕል:2D4F.png]] |- | [[ስዕል:Phoenician samekh.svg|35px|Samekh]] | <big>ሰ</big> | [[ስዕል:Libyco berbère oriental s.JPG|90px|Yas]] | [[ስዕል:2D59.png]] |- | [[ስዕል:Phoenician ayin.svg|35px|Ayin]] | <big>ዐ</big> | | [[ስዕል:2D44.png]] |- | [[ስዕል:Phoenician pe.svg|35px|Pe]] | <big>ፐ / ፈ</big> | [[ስዕል:Libyco berbère oriental f.JPG|90px|Yaf]] | [[ስዕል:2D3C.png]] |- | [[ስዕል:Phoenician sade.svg|35px|Sade]] | <big>ጸ</big> | [[ስዕል:Libyco berbère oriental ṣ.JPG|90px|Yaṣ]] | [[ስዕል:2D5A.png]] |- | [[ስዕል:Phoenician qoph.svg|35px|Qoph]] | <big>ቀ</big> | [[ስዕል:Libyco berbère oriental q&γ.JPG|90px|Yaq]] | [[ስዕል:2D47.png]] |- | [[ስዕል:Phoenician res.svg|35px|Res]] | <big>ረ</big> | [[ስዕል:Libyco berbère oriental r.JPG|90px|Yar]] | [[ስዕል:2D54.png]] |- | [[ስዕል:Phoenician sin.svg|35px|Sin]] | <big>ሠ</big> | [[ስዕል:Libyco berbère oriental c.JPG|90px|Yac]] | [[ስዕል:2D5B.png]] |- | [[ስዕል:Phoenician taw.svg|35px|Taw]] | <big>ተ</big> | [[ስዕል:Libyco berbère oriental t.JPG|90px|Yat]] | [[ስዕል:2D5C.png]] |- | | <big>ፀ</big> | [[ስዕል:Libyco berbère oriental ẓ.JPG|90px|Yat]] | [[ስዕል:2D65.png]] |- | | <big>ጀ</big> | [[ስዕል:Libyco berbère oriental j.JPG|90px|Yaj]] | [[ስዕል:2D4A.png]] |} ==የውጭ መያያዣ== [http://www.omniglot.com/writing/tifinagh.htm ቲፊናቅ በኦምኒግሎት]] [[መደብ:ጽሕፈቶች]] [[መደብ:ኒጄር]] [[መደብ:ማሊ]] [[መደብ:ሞሮኮ]] 51ggedco2a5utbpazt47o7we6gnvpz6 3 36026 392123 260876 2026-05-18T14:30:17Z J ansari 24876 J ansari moved page [[አባል ውይይት:E3.akpinar]] to [[አባል ውይይት:Aurelmark]]: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/E3.akpinar|E3.akpinar]]" to "[[Special:CentralAuth/Aurelmark|Aurelmark]]" 260876 wikitext text/x-wiki <big><big>'''ወደ አማርኛ ውክፔድያ [[ውክፔዲያ:Welcome, newcomers!|እንኳን ደህና መጡ!]]'''</big> </big> ይህንን [[ውክፔዲያ]] (ዊኪ) ፕሮጀክት ማሻሻልና ማዘጋጀት ደስ እንደሚያስኝዎ ተስፋ አለኝ። እነዚህ ገጾች በተለይ ይጠቅሞታል። * [[ውክፔዲያ:ቀላል መማርያ|ቀላል መማርያ]] * [[እርዳታ:የማዘጋጀት ዘዴ|የማዘጋጀት ዘዴ]] - መጣጥፎችን ስለ ማስተካከል የሚጠቅም መረጃ * [[ውክፔዲያ:መፈተኛው፡ቦታ|መፈተኛው፡ቦታ]] - እዚህ ገጽ ላይ የማዘጋጀት ሙከራ ያለ ገደብ ይፈቀዳል! * [[ውክፔዲያ:የአርዕስትና የስም አጻጻፍ ልምድ|የአርዕስትና የስም አጻጻፍ ልምድ]] ደግሞ መጣጥፍ ስለ ማዘጋጀት አንዳንድ ስነ-ሥርዐት ያስረዳል። * [[ውክፔዲያ:ክፍለ-ዊኪዎች|ክፍለ-ዊኪዎች]] (መጣጥፎች፣ ግብራዊ ገጾች፣ መደቦች፣ መለጠፊያዎች ወዘተ.) አገባብ ለመረዳት ይህን ያንብቡ... * [http://am.wikipedia.org/wiki/Special:CategoryTree?target=ዋና&mode=all&dotree=Show+Tree የመደቦች ዝርዝር] * በዚህ መርሃ ግብር ላይ መኖር ያለበት ርዕስ ቢያውቁ፣ እባክዎ «[[ውክፔዲያ:የተፈለጉ ፅሑፎች|የተፈለጉ ፅሑፎች]]» ጋ ይዘርዝሩት! * በዊኪፔድያ ላይ አዲስ ገጽ ወይም ፅሑፍ በቀላሉ ለመፍጠር፣ በግራ ያለው «እንሂድ!» የሚለው ሳጥን ደግሞ ይጠቅምዎታል...! ምንም ጊዜ ስለ ማንኛውም ጉዳይ ጥያቄ ካለዎት፣ በእኔ ወይም በሌላ መጋቢ ውይይት ገጽ ላይ ከመጠየቅ አይቆጠቡ! ---- &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''[[ውክፔዲያ:Welcome, newcomers!|Welcome]]''' to '''Amharic Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ዊኪፔድያ|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Amharic. However, even experienced Wikipedians who don't know any Amharic have helped out with other things, like 'Interwikis' and updating images from Commons, etc. So don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. You can set your own language for the interface at [[Special:Preferences]]. Just scroll in the box where it says 'am - አማርኛ' until you see your language, then click the ይቆጠብ (save) button at the bottom! Feel free to use our [[ውክፔዲያ:መፈተኛው፡ቦታ|Sandbox]] to make test edits. If you want to talk with other members in general, for now you can use the [[ውክፔዲያ:Village pump|Village pump]]. Sign your name on any Talk pages by just typing '&#126;&#126;&#126;&#126;' (four tildes) at the end of your message. If you have any questions about anything, don't hesitate to ask on my or another administrator's Talk page. Happy editing! With regards, -- [[User:Codex_Sinaiticus|ፈቃደ]] ([[User talk:Codex_Sinaiticus|ውይይት]]) --[[አባል:Lucia Bot|Lucia Bot]] ([[አባል ውይይት:Lucia Bot|talk]]) 21:05, 3 ጁን 2012 (UTC) i0woigunrz8b113z65l003sm91xa08h 0 45630 392141 373347 2026-05-19T08:00:23Z Kwamikagami 1472 392141 wikitext text/x-wiki [[ስዕል:Stigma uc lc.svg|upright|thumbnail|የግሪክኛ የተያያዘው ፊደል «ስቲግማ» ]] '''ስቲግማ''' (στίγμα) በመጀመርያ በግሪክኛ ቋንቋ «ምልክት»፣ «ነጥብ» ማለት ነበር። የ መሣርያ ከተፈጠረ ጀምሮ፣ በግሪክኛ ሁለት የተያያዙ ፊደላት ለመጻፍ አንዳንድ ligature («ሊጋቹር» ወይም የተያያዘ ፊደል) ይጠቀም ነበር። ከነዚህ አንዱ ሊጋቹር የፊደሎች «» () እና «» () አንድላይ ሲታዩ በ«στ» ፋንታ የተያያዘው ፊደል «ϛ» («ስቲግማ») ተባለ። ስሙ የተነሣ በከፊል የቃሉ ፍች «ምልክት» ስለ ሆነ፣ በከፊልም የ«ስ» እና «ት» ድምጾች ለማመልከት «ሲግማ» የሚለውንም ስም ለመምሰል ነበር። በዚህ ደረጃ፣ የ«ስቲግማ» ቅርጽ እና የ«» ቅርጽ ተመሳሳይ ነበሩ። የ«ዲጋማ» ታሪክ ግን ከ፮ናው ሴማዊው ፊደል [[ዋው]] ነበር። በጥንት ይህ ተናባቢ ግሪክኛን ለመጻፍ የማያስፈልግ ሆነ፤ ስለዚህ ስድስተኛው ፊደል ቁጥሩን «[[ስድስት]]» ለመጻፍ ብቻ በቃ። በኋላ ትርፉ ፊደል «ዋው» ϝ ሲጻፍ፣ «[[ጋማ]]» ([[Γ]]) በመምሰሉ ስያሜው «ዲጋማ» («የሁለት ድርብ ጋማ») ሆነ። ስለዚህ ሁለቱ ምልክቶች «ስቲግማ» እና «ዲጋማ» እንደ ϛ በተጻፉበት ጊዜ፣ የቁጥሩ ስድስት ምልክት ደግሞ በግሪክኛ «ስቲግማ» ይባል ጀመር። በጊዜ ላይ፣ የ«ስቲግማ» ጥቅም በተለይ ቁጥሩን «ስድስት» (ግሪክኛ፦ /ሄክስ/) ለመጻፍ ብቻ ሆነ፣ እንጂ ለፊደላት «στ» ለማመልከት በብዛት አልታየም ነበር። ዛሬም ምልክቱ እራሱ (ϛ) አልፎ አልፎ ብቻ ስለሚታይ፣ ቁጥሩ ስድስት በዚህ ታሪክ ከ«ስቲግማ» ጋር ግንኙነት ስላገኘው፣ ቁጥሩን ስድስት ለመጻፍ በዘመናዊ ግሪክኛ በሁለቱ ፊደላት እንደ «στʹ» ይጻፋል። ከ«ስቲግማ» መጀመርያ ግሪክኛው ትርጉም («ምልክት») የተነሣ ደግሞ፣ በዘመናዊ ልሳናት «መጥፎ ይሉኝታ»፣ «መገለል»፣ «ስድብ» ወይም «[[እርም]]» የመሰሉትን ትርጉሞች አሉት። ይህ በጥንት የመተኮስ ምልክት እንደ ቅጣት ስለ ጠቀመ ነበር። [[መደብ:ግሪክ]] [[መደብ:ፊደላት]] 3bnluxulsdbf0ngshabcmbx6inx6edz 392145 392141 2026-05-19T10:11:16Z ATO Chief Diplomat 57934 አንድ ለውጥ [[Special:Diff/373347|373347]] ከ[[Special:Contributions/49.228.196.128|49.228.196.128]] ([[User talk:49.228.196.128|ውይይት]]) ገለበጠ 392145 wikitext text/x-wiki [[ስዕል:Stigma uc lc.svg|upright|thumbnail|የግሪክኛ የተያያዘው ፊደል «ስቲግማ» ]] '''ስቲግማ''' (στίγμα) በመጀመርያ በ[[ግሪክኛ]] ቋንቋ «ምልክት»፣ «ነጥብ» ማለት ነበር። የ[[ማተሚያ]] መሣርያ ከተፈጠረ ጀምሮ፣ በግሪክኛ ሁለት የተያያዙ ፊደላት ለመጻፍ አንዳንድ ligature («ሊጋቹር» ወይም የተያያዘ ፊደል) ይጠቀም ነበር። ከነዚህ አንዱ ሊጋቹር የፊደሎች «[[σ]]» ([[ሲግማ]]) እና «[[τ]]» ([[ታው]]) አንድላይ ሲታዩ በ«στ» ፋንታ የተያያዘው ፊደል «ϛ» («ስቲግማ») ተባለ። ስሙ የተነሣ በከፊል የቃሉ ፍች «ምልክት» ስለ ሆነ፣ በከፊልም የ«ስ» እና «ት» ድምጾች ለማመልከት «ሲግማ» የሚለውንም ስም ለመምሰል ነበር። በዚህ ደረጃ፣ የ«ስቲግማ» ቅርጽ እና የ«[[ዲጋማ]]» ቅርጽ ተመሳሳይ ነበሩ። የ«ዲጋማ» ታሪክ ግን ከ፮ናው ሴማዊው ፊደል [[ዋው]] ነበር። በጥንት ይህ ተናባቢ ግሪክኛን ለመጻፍ የማያስፈልግ ሆነ፤ ስለዚህ ስድስተኛው ፊደል ቁጥሩን «[[ስድስት]]» ለመጻፍ ብቻ በቃ። በኋላ ትርፉ ፊደል «ዋው» ϝ ሲጻፍ፣ «[[ጋማ]]» ([[Γ]]) በመምሰሉ ስያሜው «ዲጋማ» («የሁለት ድርብ ጋማ») ሆነ። ስለዚህ ሁለቱ ምልክቶች «ስቲግማ» እና «ዲጋማ» እንደ ϛ በተጻፉበት ጊዜ፣ የቁጥሩ ስድስት ምልክት ደግሞ በግሪክኛ «ስቲግማ» ይባል ጀመር። በጊዜ ላይ፣ የ«ስቲግማ» ጥቅም በተለይ ቁጥሩን «ስድስት» (ግሪክኛ፦ /ሄክስ/) ለመጻፍ ብቻ ሆነ፣ እንጂ ለፊደላት «στ» ለማመልከት በብዛት አልታየም ነበር። ዛሬም ምልክቱ እራሱ (ϛ) አልፎ አልፎ ብቻ ስለሚታይ፣ ቁጥሩ ስድስት በዚህ ታሪክ ከ«ስቲግማ» ጋር ግንኙነት ስላገኘው፣ ቁጥሩን ስድስት ለመጻፍ በዘመናዊ ግሪክኛ በሁለቱ ፊደላት እንደ «στʹ» ይጻፋል። ከ«ስቲግማ» መጀመርያ ግሪክኛው ትርጉም («ምልክት») የተነሣ ደግሞ፣ በዘመናዊ ልሳናት «መጥፎ ይሉኝታ»፣ «መገለል»፣ «ስድብ» ወይም «[[እርም]]» የመሰሉትን ትርጉሞች አሉት። ይህ በጥንት የመተኮስ ምልክት እንደ ቅጣት ስለ ጠቀመ ነበር። [[መደብ:ግሪክ]] [[መደብ:ፊደላት]] 6w3ffxyj7xjpcma89oyqhkbjdlz5qgc 0 46631 392135 385566 2026-05-19T07:56:04Z Kwamikagami 1472 392135 wikitext text/x-wiki [[ስዕል:Latin alphabet world distribution.svg|thumb|upright=1.5|አረንጓዴ፦ የሀገሩ ይፋዊ ቋንቋ(ዎች) በላቲን ፊደል ይጻፋል። <br>ክፍት አረንጓዴ፦ ላቲን ፊደል ከሌሎች ጽሕፈቶች ጋር ይፋዊ ነው። ]] '''የላቲን አልፋቤት''' ወይም '''ሮማዊው አልፋቤት''' በመጀመርያው [[ሮማይስጥ]]ን ለመጻፍ የተለማ ጽሕፈት ነው። ዛሬው በዓለም ዙሪያ ይገኛል፣ በዓለም ከሚገኙት ልሣናት መካከል ብዙዎቹ የሚጻፉ በላቲን ፊደል ወይም ከላቲን ፊደል በተደረጀ ፊደል ነው። ==ከላቲን ፊደል ቀድሞ፦ ጥንታዊ ኢታሊክ ፊደል== መጀመርያው ላቲን አልፋቤት በቀጥታ ከ[[ጥንታዊ ኢታሊክ አልፋቤት]] በተለይም ከ[[ኤትሩስክኛ]]ው አልፋቤት ተወሰደ። ይህም ኢታሊክ አልፋቤት በፈንታው ከጥንታዊው ምዕራብ [[ግሪክ አልፋቤት]] በተለይም ከ[[ኩማይ አልፋቤት]] ተለማ። በሮማውያን አፈ ታሪክ [[ሁጊኑስ]] 1 ዓም አካባቢ እንደ ጻፈው፣ [[ኤቫንደር]] የተባለው ጀግና ምናልባት 1240 ዓክልበ. የግሪክ አልፋቤት ወደ ጣልያን አስገባ፣ ከዚያም እናቱ ሲቡሊቷ [[ካርሜንታ]] 15ቱን ፊደላት ወስዳ የላቲን አልፋቤት ፈጠረች። ነገር ግን ይህ ተረት እንደ ታሪካዊ አይቆጠረም። {| class="wikitable" |+ ጥንታዊ ኢታሊክ አልፋቤት (ኤትሩስክኛ) እስከ 600 ዓክልበ. ግድም (27 ፊደላት) |- !ፊደላት || 𐌀 || 𐌁 || 𐌂 || 𐌃 || 𐌄 || 𐌅 || 𐌆 || 𐌇 || 𐌈 || 𐌉 || 𐌊 || 𐌋 || 𐌌 || 𐌍 || 𐌎 || 𐌏 || 𐌐 || 𐌑 || 𐌒 || 𐌓 || 𐌔 || 𐌕 || 𐌖 || 𐌗 || 𐌘 || 𐌙 || 𐌚 |- !ድምጽ || ኣ || ብ || ግ || ድ || ኤ || ው || ዝ || ህ || ጥ || ኢ || ክ || ል || ም || ን || ሽ || ኦ || ፕ || ሥ || ቅ || ር || ስ ||ት || ኡ || ክስ || ጵ || ሕ || ፍ |} እስከ 600 ዓክልበ. ግድም ድረስ ደግሞ የጽሕፈቱ አቅጣቻ ወይም ከግራ ወደ ቀኝ፣ ወይም ከቀኙ ወደ ግራ ሊሆን ቻለ። ከላይ ያለው ሠንጠረዥ ከግራ ወደ ቀኝ ሲጻፉ የነበራቸውን መልክ ያሳያል። ቀስ በቀስ ከ600 ዓክልበ. ግድም በኋላ እስከ 400 ዓክልበ. ግድም ድረስ፣ የኤትሩስክኛ አጻጻፍ ሁልጊዜ ከግራ ወደ ቀኙ መሄዱ መደበኛው ልማድ ሆነ። ደግሞ በነዚህ ዘመናት ላይ (600-400 ዓክልበ. ያሕል) ኤትሩስክኛን ለመጻፍ የ፮ቱ ፊደላት - 𐌁 𐌊 𐌎 𐌏 𐌒 𐌗 - በጥቅም ተግባራዊ አልነበሩም። ሆኖም ከ«𐌎» በቀር እነዚህ ሁሉ በሮማይስጥ ቆዩ። ==ጥንታዊ ላቲን (ሮማይስጥ) ፊደል== [[ሮማይስጥ]]ን ለመጻፍ ግን ስድስቱ ፊደላት፤ 𐌈 (ጥ)፣ 𐌎 (ሽ)፣ 𐌑 (ሥ)፣ 𐌘 (ጵ)፤ 𐌙 (ሕ)፣ 𐌚 (ፍ) አስፈላጊ ስላልሆኑ፣ ከአልፋቤት ተወገዱና መጀመርያው የላቲን አልፋቤት 21 ፊደላት ብቻ ነበረ፦ {| class="wikitable" |+ መጀመርያው ላቲን አልፋቤት እስከ 320 ዓክልበ. ግድም (21 ፊደላት) |- !ጥንታዊ ኢታሊክ ቅርጽ || 𐌀 || 𐌁 || 𐌂 || 𐌃 || 𐌄 || 𐌅 || 𐌆 || 𐌇 || 𐌉 || 𐌊 || 𐌋 || 𐌌 || 𐌍 || 𐌏 || 𐌐 || 𐌒 || 𐌓 || 𐌔 || 𐌕 || 𐌖 || 𐌗 |- !ዘመናዊ ቅርጽ || [[A]] || [[B]] || [[C]] || [[D]] || [[E]] || [[F]] || [[Z]] || [[H]] || [[I]] || [[K]] || [[L]] || [[M]] || [[N]] || [[O]] || [[P]] || [[Q]] || [[R]] || [[S]] || [[T]] || [[V]] || [[X]] |- !ድምጽ || ኣ || ብ || ግ፣ ክ || ድ || ኤ || ፍ || ዝ || ህ || ኢ፣ ይ || ክ || ል || ም || ን || ኦ || ፕ || ክ || ር || ስ ||ት || ኡ፣ ው || ክስ |} «ክ» የሚለውን ድምጽ ለመጻፍ በ«C»፣ «K»፣ ወይም በ«Q» የተጻፈው ሲሆን፣ አብዛኛው ጊዜ እንደ አናባቢው ይለያይ ነበር፣ እንዲህ፦ KA ካ፣ CE ኬ፣ CI ኪ፣ CO ወይም QO ኮ፣ QV ኩ። በ400 አክልበ. አካባቢ ጥንታዊ ቅርጹ '''𐌑''' ለ/ሥ/ በሮማይስጥ ስላልጠቀመ የ'''𐌌''' /ም/ ቅርጽ ወደ «M» ተለወጠ፤ እንዲሁም ቅርጾቹ '''𐌇''' /ህ/ እና '''𐌍''' /ን/ እንደ ዘመናዊ ቅርጾቻቸው H እና N ይጻፉ ጀመር። ለነዚህም ሁሉ (H, M, N) ተመሳሳይ ለውጦች በግሪኩ አልፋበት ደርሰው ነበር። እንዲሁም እንደ አንዳንድ ምዕራባዊ ግሪክ አልፋቤቶች በመምሰል፣ '''𐌓''' /ር/ ወደ R እና '''𐌖''' /ኡ/ ወይም /ው/ ወደ V ሊቀየሩ ጀመር። በአንዳንድ መዝገቦች ዘንድ፣ የሮሜ ኬንሶርና አምባገነን [[አፒዩስ ክላውዲዩስ ካይኩስ]] በ320 ዓክልበ. «Z»ን ስላልወደደ ከላቲን ፊደል እንደ ጣለው ይባላል። በ230 ዓክልበ. ግድም፣ አስተማሪው ስፑሪዩስ ካርቪሊዩስ ሩጋ የ«ክ» ከ«ግ» ድምጽ ለመለየት፣ «C» ትንሽ በመለውጥ አዲስ ፊደሉን «G» እንደ ፈጠረ ይባላል። ከዚህ ጀምሮ C ለ«ክ» ብቻ፣ G ለ«ግ» ብቻ ይበቃቸው ነበር። በዚህ ወቅት ፊደሎች ደግሞ እንደ ቁጥሮች ስላገለገሉ የሌሎቹን ፊደላት ቁጥሮች ለመጠብቅ አዲሱ ፊደል «G» በቀድሞው «Z» ፋንታ በመተካት በ፯ኛው ሥፍራ ተሰካ። ስለዚህ ከ230 ዓክልበ. ጀምሮ የላቲን ፊደል ኢንዲህ ሆነ፦ {| class="wikitable" |+ ላቲን አልፋቤት 230 ዓክልበ.-90 ዓም ግድም (21 ፊደላት) |- ! ቅርጽ || [[A]] || [[B]] || [[C]] || [[D]] || [[E]] || [[F]] || [[G]] || [[H]] || [[I]] || [[K]] || [[L]] || [[M]] || [[N]] || [[O]] || 𐌐 / [[P]] || [[Q]] || [[R]] || [[S]] || [[T]] || [[V]] || [[X]] |- !ድምጽ || ኣ || ብ || ክ || ድ || ኤ || ፍ || ግ || ህ || ኢ፣ ይ || ክ || ል || ም || ን || ኦ || ፕ || ክ || ር || ስ ||ት || ኡ፣ ው || ክስ |} በሮሜ ንጉሥ [[ክላውዲዎስ]] (33-46 ዓም የገዛው) ትዕዛዝ፣ ሦስት አዳዲስ ፊደላት ተጨመሩ፦ «'''Ↄ'''» (/ፕስ/)፣ «'''Ⅎ'''» (/ው/፤ ከ V /ኡ/ እንዲለይ)፣ እና «'''Ⱶ'''» (/ኢው/፣ በግሪክ ቃላት) ነበሩ። ሆኖም እነኚህ «[[የክላውዲዎስ ፊደላት]]» ከክላውዲዎስ ዘመን በኋላ አልቀሩም። በዚሁ ዘመን ግን ከ43 ዓም ያህል ጀምሮ፣ /ር/ እንደ R ስለ ተጻፈ፣ '''𐌐''' /ፕ/ እንደ ቀድሞ /ር/ በመምሰል እንደ «P» ሊጻፍ ጀመረ። ጸሐፊው [[ኲንቲሊያን]] በጻፈው ''[[ኢንስቲቱቲዮ ኦራቶሪዮ]]'' በጻፈበት ወቅት ([[85]] ዓም)፣ «X» ገና መጨረሻው ፊደል ይባል ነበር፣ ሆኖም በዚያው ጽሁፍ ዘንድ፣ በተለይ ግሪክኛን ቃላት ለመጻፍ ሁለት ፊደላት ከግሪክ ([[Y]] እና [[Z]]) ዳግመኛ እንዲጨመሩ የሚል አሣብ አቀረበ። ከዚያ በኋላ የላቲን ፊደላት ቁጥር 23 ሆነ፦ {| class="wikitable" |+ ላቲን አልፋቤት 90-500 ዓም ግድም (23 ፊደላት) |- ! ቅርጽ || [[A]] || [[B]] || [[C]] || [[D]] || [[E]] || [[F]] || [[G]] || [[H]] || [[I]] || [[K]] || [[L]] || [[M]] || [[N]] || [[O]] || [[P]] || [[Q]] || [[R]] || [[S]] || [[T]] || [[V]] || [[X]] || [[Y]] || [[Z]] |- !ድምጽ || ኣ || ብ || ክ || ድ || ኤ || ፍ || ግ || ህ || ኢ፣ ይ || ክ || ል || ም || ን || ኦ || ፕ || ክ || ር || ስ ||ት || ኡ፣ ው || ክስ || ኢው || ዝ |} ==በኋላ የተጨመሩት ፊደላት== የትንንሾቹ ፊደላት ልማድ ቀስ በቀስ በ400 እና 770 ዓም መካከል ተለማ። እነርሱም አሁን፦ abcdefghijklmnopqrstuvwxyz ናቸው። ፊደሉ «V» ወይንም /ኡ/ ወይንም /ው/ ሊወከል ይችል ነበር። ከ600 ዓም በኋላ በጀርመናዊ ቋንቋዎች ውስጥ ድምጹን /ው/ ለመጻፍ፣ ይደረብ ነበር እንደዚህ፦ VV። በየጥቂቱ ከ1500 በፊት የራሱ ፊደል W ተቆጠረ። ፊደሉ «V» ደግሞ /ቭ/ ለመጻፍ ቻለ። ቅርጹም ከ«U» ጋር ይለዋወጥ ነበር። ከ1378 ዓም በታየ በአንድ አልፋቤት ለመጀመርያው ጊዜ «U» እና «V» እንደ ልዩ ልዩ ፊደላት ተቆጠሩ። በ1754 ዓም የ[[ፈረንሳይ]] አካደሚ በይፋ «U» እና «V» እንደ ልዩ ልዩ ፊደላት ይቆጥራቸው ጀመር። ከ1516 አስቀድሞ፣ የላቲን ፊደል «I» ለተነባቢው «ይ»፣ ለአናባቢው «ኢ» ተጠቀመ። ሆኖም በቃል መጨረሻ ሲደረብ እንደ -ii ሲጻፍ፣ ቅርጹ እንደ -ij ይምሰል ጀመር። ከ1516 ዓ.ም. ጀምሮ ቅርጹ «J» ለተናባቢው «ይ» እና ቅርጹ «I» ለአናባቢው «ኢ» ይለያዩ ጀመር። ይህም ልዩነት በእንግሊዝኛ («ጅ» ከ«ኢ/አይ» ለመለየት) ከ1625 ዓም ኖሯል። ከነዚህ ሦስቱ አዳዲስ ፊደላት (J, U, W) ጋራ፣ ዘመናዊው ላቲን ወይም እንግሊዝኛው አልፋቤት በሙሉ 26 ፊደላት ይቆጠራሉ፦ {| class="wikitable" |+ ዘመናዊ 26 ፊደላት ዋና አጠራሮች |- ! ቅርጽ || [[A]] || [[B]] || [[C]] || [[D]] || [[E]] || [[F]] || [[G]] || [[H]] || [[I]] || [[J]] || [[K]] || [[L]] || [[M]] || [[N]] || [[O]] || [[P]] || [[Q]] || [[R]] || [[S]] || [[T]] || [[U]] || [[V]] || [[W]] || [[X]] || [[Y]] || [[Z]] |- ![[ጣልኛ]] || ኣ || ብ || ክ፣ ች || ድ || ኤ || ፍ || ግ፣ ጅ || (-) || ኢ፣ ይ || - || - || ል || ም || ን || ኦ || ፕ || ክ || ር || ስ፣ ዝ || ት || ኡ፣ ው || ቭ || - || - || - || ዝ |- ![[ፈረንሳይኛ]] || ኣ || ብ || ክ፣ ስ || ድ || ኤ፣ እ || ፍ || ግ፣ ዥ || (-) || ኢ || ዥ || (ክ) || ል || ም || ን || ኦ || ፕ || ክ || ር || ስ ||ት || ኡ || ቭ || (ው) || ክስ || ኢ || ዝ |- ![[እስፓንኛ]] || ኣ || ብ || ክ፣ <u>ስ</u> || ድ || ኤ || ፍ || ግ፣ ሕ || (-) || ኢ || ሕ || (ክ) || ል || ም || ን || ኦ || ፕ || ክ || ር || ስ ||ት || ኡ || ብ || (ብ፣ ው፣ ጒ) || ክስ፣ ስ፣ ሕ፣ ሽ || ኢ || ዝ |- ![[እንግሊዝኛ]] || ኣ፣ ኤ || ብ || ክ፣ ስ || ድ || ኧ፣ ኢ || ፍ || ግ፣ ጅ || ህ || እ፣ ኢ፣ አይ || ጅ || ክ || ል || ም || ን || ኦ፣ አ || ፕ || ኲ || ር || ስ ||ት || ኡ፣ ኧ || ቭ || ው || ክስ || ይ፣ እ፣ አይ || ዝ |- ![[ጀርመንኛ]] || ኣ || ብ፣ ፕ || ክ፣ ጽ || ድ፣ ት || ኤ፣ ኧ፣ እ || ፍ || ግ፣ ክ || ህ || ኢ፣ እ || ይ || ክ || ል || ም || ን || ኦ || ፕ || ኲ፣ ክቭ || ር || ስ፣ ዝ፣ ሽ ||ት || ኡ || ፍ || ቭ || ክስ || ኢው || ፅ |} *(-) ማለት ፊደሉ አይሰማም ('''H''' በጣልኛ፣ ፈረንሳይኛ፣ እስፓንኛ) *( ) ማለት ተራ ያልሆነ (በተለይ ለባዕድ ቃላት የሚጠቀም) ('''K, W''' በፈረንሳይኛ፣ እስፓንኛ) * - ማለት ፊደሉ በተግባር አይገኝም ('''J, K, W, X, Y''' በጣልኛ) ይህ ሰንጠረዥ በቀላሉ ዋና ዋና አጠራሮች ለ5 ትልልቅ የአውሮጳ ቋንቋዎች ያሳያል። ሆኖም ከዚህ በላይ በጣም ብዙ ልዩ ድምጾች በሁለት (ወይንም በሦስት) ፊደላት ይመለከታሉ፣ ለምሳሌ በእንግሊዝኛ «SH» ለ/ሽ/ ይጻፋል። ከነዚህ 26 ተራ ፊደላት በላይ ደግሞ አያሌ ቋንቋዎች የራሳቸውን ልዩ ፊደላት አላቸው፤ ለምሳሌ በእስፓንኛው አልፋቤት ተጨማሪው ፊደል «[[Ñ]]» (/ኝ/) አለ፤ ወይም «[[Þ]]» (/<u>ስ</u>/) በ[[አይስላንድኛ]] አለ። [[መደብ:የላቲን አልፋቤት|*]] ==ዛሬ የላቲን ስክሪፕት የእጅ ጽሑፍ== <gallery mode="packed" heights=40 caption=""> Come scrivere in corsivo italiano- A in maiuscolo.svg Come scrivere in corsivo italiano- À accentata in maiuscolo.svg Come scrivere in corsivo italiano- a in minuscolo.svg Come scrivere in corsivo italiano- à accentata in minuscolo.svg Come scrivere in corsivo italiano- B in maiuscolo.svg Come scrivere in corsivo italiano- b in minuscolo (uscita alta).svg Come scrivere in corsivo italiano- C in maiuscolo.svg Come scrivere in corsivo italiano- c in minuscolo.svg Come scrivere in corsivo italiano- D in maiuscolo.svg Come scrivere in corsivo italiano- d in minuscolo.svg Come scrivere in corsivo italiano- E in maiuscolo.svg Come scrivere in corsivo italiano- È accentato grave in maiuscolo.svg Come scrivere in corsivo italiano- É accentato acuto in maiuscolo.svg Come scrivere in corsivo italiano- e in minuscolo.svg Come scrivere in corsivo italiano- è accentato grave in minuscolo.svg Come scrivere in corsivo italiano- é accentato acuto in minuscolo.svg Come scrivere in corsivo italiano- F in maiuscolo.svg Come scrivere in corsivo italiano- f in minuscolo.svg Come scrivere in corsivo italiano- G in maiuscolo.svg Come scrivere in corsivo italiano- g in minuscolo.svg Come scrivere in corsivo italiano- H in maiuscolo.svg Come scrivere in corsivo italiano- h in minuscolo.svg Come scrivere in corsivo italiano- I in maiuscolo.svg Come scrivere in corsivo italiano- Ì accentata in maiuscolo.svg Come scrivere in corsivo italiano- i in minuscolo.svg Come scrivere in corsivo italiano- ì accentata in minuscolo.svg Come scrivere in corsivo italiano- J in maiuscolo.svg Come scrivere in corsivo italiano- j in minuscolo.svg Come scrivere in corsivo italiano- K in maiuscolo.svg Come scrivere in corsivo italiano- k in minuscolo.svg Come scrivere in corsivo italiano- L in maiuscolo.svg Come scrivere in corsivo italiano- l in minuscolo.svg Come scrivere in corsivo italiano- M in maiuscolo.svg Come scrivere in corsivo italiano- m in minuscolo.svg Come scrivere in corsivo italiano- N in maiuscolo.svg Come scrivere in corsivo italiano- n in minuscolo.svg Come scrivere in corsivo italiano- O in maiuscolo (uscita alta).svg Come scrivere in corsivo italiano- Ò accentato in maiuscolo (uscita alta).svg Come scrivere in corsivo italiano- o in minuscolo (uscita alta).svg Come scrivere in corsivo italiano- ò accentato in minuscolo (uscita alta).svg Come scrivere in corsivo italiano- P in maiuscolo.svg Come scrivere in corsivo italiano- p in minuscolo.svg Come scrivere in corsivo italiano- Q in maiuscolo.svg Come scrivere in corsivo italiano- q in minuscolo.svg Come scrivere in corsivo italiano- R in maiuscolo.svg Come scrivere in corsivo italiano- r in minuscolo.svg Come scrivere in corsivo italiano- S in maiuscolo.svg Come scrivere in corsivo italiano- s in minuscolo.svg Come scrivere in corsivo italiano- T in maiuscolo.svg Come scrivere in corsivo italiano- t in minuscolo.svg Come scrivere in corsivo italiano- U in maiuscolo.svg Come scrivere in corsivo italiano- Ù accentato in maiuscolo.svg Come scrivere in corsivo italiano- u in minuscolo.svg Come scrivere in corsivo italiano- ù accentato in minuscolo.svg Come scrivere in corsivo italiano- V in maiuscolo.svg Come scrivere in corsivo italiano- v in minuscolo (uscita alta).svg Come scrivere in corsivo italiano- W in maiuscolo.svg Come scrivere in corsivo italiano- w in minuscolo (uscita alta).svg Come scrivere in corsivo italiano- X in maiuscolo.svg Come scrivere in corsivo italiano- x in minuscolo.svg Come scrivere in corsivo italiano- Y in maiuscolo.svg Come scrivere in corsivo italiano- y in minuscolo.svg Come scrivere in corsivo italiano- Z in maiuscolo.svg Come scrivere in corsivo italiano- z in minuscolo.svg </gallery> q7mqjbjaigoitfor32534unyydmuqij 0 48695 392131 384494 2026-05-19T07:53:48Z Kwamikagami 1472 392131 wikitext text/x-wiki [[ስዕል:Venn diagram gr la ru.svg|thumb|በ3ቱ ዋና ፊደላት (ግሪክ፣ ላቲን፣ ቂርሎስ) 11ዱ ቅርጾች ለሁሉ የጋራ መሆናቸውን የሚያሳይ ካርታ]] '''አልፋቤት''' ማለት [[የዓለም ጽሕፈቶች]] ከተባሉት አምስት ዋና መደቦች አንዱ ነው። በአልፋቤቶች ውስጥ፣ እያንዳንዱ ምልክት ወይም ፊደል ባጠቃላይ ለተወሰነ ድምጽ ክፍል (እንደ ተነባቢ ወይም አናባቢ) ይወክላል። ከአልፋቤቶች ቀድሞ በሆነ ዘዴ በ«[[ሎጎግራም]]» ጽሕፈት እያንዳንዱ ምልክት ለተለየ ቃል ወይም ክፍለ-ቃል ይወክላል፣ ለምሳሌ [[የቻይና ጽሕፈት]] ዛሬም እንዲህ ነው። እንዲሁም «[[ሲላቢክ]]» በሚባለው መደብ፣ እያንዳንዱ ምልክት የተለየ ክፍለ-ቃል ድምጽ ያሰማል፣ ለምሳሌ የ[[ጻላጊኛ]] ጽሕፈት፣ ወይም እንደ [[አቡጊዳ]] ወይም እንደ [[ሕንድ]] [[ብራሚክ ጽሕፈቶች]] ቤተሠብ፣ የክፍለ-ቃል ድምጽ ምልክቶች እንደ አነንባቢው ተመሳሳይ ናቸው። ስለዚህ «አልፋቤቶች» እንደ «ሎጎግራም» ወይም «ሲላቢክ» ሳይሆኑ ከነዚህ ሁሉ የተለዩ ናቸው። ከሁሉ አስቀድሞ የተደረጁት አልፋቤቶች ከ[[ቅድመ-ሴማዊ ጽሕፈት]] ሲሆኑ ለአናባቢዎቹ የተለዩ ምልክቶች አልነበራቸውም፣ ስለዚህ የነዚህ አልፋቤት አይነት «[[አብጃድ]]» ነው። [[የፊንቄ አብጃድ]]፣ [[የዕብራይስጥ አብጃድ]]፣ [[የአረብኛ አብጃድ]]፣ [[የአረማይስጥ አብጃድ]] ወዘተ. ሁላቸው በዚህ አይነት ናቸው። ስያሜው «አብጃድ» ከ[[አረብኛ]] መጀመርያ ፊደል ስሞች [[አ]]፣ [[በ]]፣ [[ጀ]]፣ [[ደ]] መጣ። ከነዚህም ብዙዎች እንደ ዕብራይስጥና አረብኛ አናባቢዎቹን በሌሎች ነጥቦች በኋላ አመለከቱ። ምናልባት ከ800 ዓክልበ. ግድም ጀምሮ ግሪኮች የፊንቄ አብጃድ ትንሽ ቀይረው የአንዳንድ ድምጽ ጥቅም ከተነባቢ ወደ አናባቢ አዛወሩት። እነዚህ ከመጀመርያ [[የግሪክ አልፋቤት]] ፊደሎች ስሞች «[[አልፋ]]» እና «[[ቤታ]]» የተነሣ እውነተኛ «አልፋቤቶች» ይባላሉ። የአለም ዋና አልፋቤቶች በተለይም [[የላቲን አልፋቤት]]ና [[የቂርሎስ አልፋቤት]] ከዚያ ተደረጁ። ብዙ ቋንቋዎች በአንድ ተመሳሳይ አልፋቤት አይነት ሊጻፉ ይችላሉ፣ እያንዳንዱም ቋንቋ ልዩ ምልክቶችን ለራሱ ጥቅሞች ሊያዘጋጅ ይችላል። ከ ዚህ ሁሉ ግን አማርኛ ልይት ይላል። ==ደግሞ ይዩ== * [[ከቅድመ-ሴማዊ የደረሱት ጽሕፈቶች ትውልድ]] [[መደብ:ጽሕፈቶች]] tkdcbs5len0ah32e2d2kwvwng6sfmai 0 48697 392128 344882 2026-05-19T07:52:08Z Kwamikagami 1472 392128 wikitext text/x-wiki [[ስዕል:Latin alphabet world distribution.svg|upright=1.5|thumb|የላቲን ጽሕፈት አሁን የተጠቀመባቸው አገራት]] '''ላቲን ጽሕፈት''' እንደ [[ላቲን አልፋቤት]] ተራ 26 ፊደላት ያህል የጠቀሙት [[አልፋቤቶች]] ጽሕፈት ዘዴ ነው። በነዚህ ፊደል ምልክቶች ስብስብ በጋራ የጠቀሙት አልፋቤቶች ስብሰባ ነው። ለምሳሌ የላቲን አልፋቤት ለ[[ሮማይስጥ]] (ወይም «ላቲን») ከመሆኑ በላይ፣ [[የጣልኛ አልፋቤት]]፣ [[የእስፓንኛ አልፋቤት]]፣ [[የፈረንሳይኛ አልፋቤት]]፣ [[የእንግሊዝኛ አልፋቤት]] ወዘተ. ሁላቸው የላቲን ጽሕፈት አይነቶች ናቸው፣ ሁላቸውም በላቲን ጽሕፈት ይጻፋሉ። ከነዚህ በላይ በአለም ዙሪያ አሁን አብዛኞቹ ልሳናት በላቲን ጽሕፈት ነው የሚጻፉ። እንዲሁም [[ዓለም አቀፍ ድምጻዊ አልፋቤት]] (IPA) በላቲን ጽሕፈት ፊደላት ላይ ይመሠረታል። የላቲን ጽሕፈት 26 መሠረታዊ ፊደላት [[A]] [[B]] [[C]] [[D]] [[E]] [[F]] [[G]] [[H]] [[I]] [[J]] [[K]] [[L]] [[M]] [[N]] [[O]] [[P]] [[Q]] [[R]] [[S]] [[T]] [[U]] [[V]] [[W]] [[X]] [[Y]] [[Z]] ሲሆኑ ለአልፋቤቱ ታሪክ [[የላቲን አልፋቤት]]ን ይዩ። [[መደብ:ጽሕፈቶች]] [[መደብ:የላቲን አልፋቤት]] 17pq63ky7onhhsu1l1g3re4vdt7tnyc 0 48703 392137 374446 2026-05-19T07:56:53Z Kwamikagami 1472 392137 wikitext text/x-wiki [[ስዕል:The International Phonetic Alphabet (revised to 2015).pdf|upright=1.25|thumb|የአሁኑ አለምአቀፍ ድምጻዊ ፊደል]] '''ዓለም አቀፍ ድምጻዊ አልፋቤት''' ([[እንግሊዝኛ]]፦ '''IPA International Phonetic Alphabet''') በ[[ላቲን ጽሕፈት]] የተመሠረተ [[አልፋቤት]] ሲሆን በ[[ሰው ልጅ]] ቋንቋዎች ሁሉ ውስጥ ያለው ማናቸውም ጥቃቅን ድምጽ ኢንዲወከል የጣረ ጽሕፈት ነው። በአልፋቤቱ ውስጥ ምልክቶች ለ«ሳንባዊ» ተነባቢዎች፣ ለ«ኢ-ሳንባዊ» ተነባቢዎችና ለአናባቢዎች አሉ። ፊደሎቹ ከ[[አማርኛ]] ወይም ከ[[ግዕዝ]] [[አቡጊዳ]] ቢሆንም ይልቅ ለጥቃቅን ልዩነቶች እንዲወከሉ የተዘጋጁ ናቸው። ስለዚህ ለድምጹ /ር/ አያሌ ምልክቶች ['''r''']፣ ['''ʀ''']፣ ['''ɾ'''] ፤ ['''ɽ'''] ፤ ['''ɹ'''] ፤ ['''ɻ'''] ሁላቸው እታች ይታያሉ። ነገር ግን የያንዳንዱ ምልክት ድምጽ ከሌሎቹ በጥቃቅን ይለያያል፤ እነዚህም ጥቃቅን ድምጽ ልዩነቶች በግዕዝ ፊደል ስንኳ አይለያዩም። ===«ሳንባዊ ተነባቢዎች»=== ['''p'''] /ፕ/ ፤ ['''b'''] /ብ/ ፤ ['''t'''] /ት/ ፤ ['''d'''] /ድ/ ፤ ['''ʈ'''] /ርት/ ፤ ['''ɖ'''] /ርድ/ ፤ ['''c'''] /ክይ/ ፤ ['''ɟ'''] /ጅይ/ ፤ ['''k'''] /ክ/ ፣ ['''ɡ'''] /ግ/ ፤ ['''q'''] /ቅ/ ፤ ['''ɢ'''] /ጝ/ ፤ ['''ʡ'''] /ቕ/ ፣ ['''ʔ'''] /እ/ ['''m'''] /ም/ ፤ ['''ɱ'''] /ምፍ/ ፤ ['''n'''] /ን/ ፤ ['''ɳ'''] /ርን/ ፤ ['''ɲ'''] /ኝ/ ፤ ['''ŋ'''] /ንግ/ ፤ ['''ɴ'''] /ንጝ/ ['''ʙ'''] /ብቭ/ ፤ ['''r'''] /ር/ ፤ ['''ʀ'''] /ር/ ['''ⱱ'''] /ቭ/ ፤ ['''ɾ'''] /ር/ ፤ ['''ɽ'''] /ር/ ['''ɸ'''] /ፍ/ ፤ ['''β'''] /ቭ/ ፤ ['''f'''] /ፍ/ ፣ ['''v'''] /ቭ/ ፤ ['''θ'''] /<u>ስ</u>/ ፤ ['''ð'''] /<u>ዝ</u>/ ፤ ['''s'''] /ስ/ ፤ ['''z'''] /ዝ/ ፤ ['''ʃ'''] /ሽ/ ፤ ['''ʒ'''] /ዥ/ ፤ ['''ʂ'''] /ርሽ/ ፤ ['''ʐ'''] /ርዥ/ ፤ ['''ç'''] /ሥ/ ፤ ['''ʝ'''] /ህይ/ ፤ ['''x'''] /ኽ/ ፤ ['''ɣ'''] /ጝ/ ፤ ['''χ'''] /ሕ/ ፤ ['''ʁ'''] /ሕር/ ፤ ['''ħ'''] /ኅ/ ፤ ['''ʕ'''] /ዕ/ ፤ ['''h'''] /ህ/ ፣ ['''ɦ'''] /ሕ/ ['''ɬ'''] /ልሽ/ ፤ ['''ɮ'''] /ልዥ/ ['''ʋ'''] /ቭ/ ፤ ['''ɹ'''] /ር/ ፤ ['''ɻ'''] /ር/ ፤ ['''j'''] /ይ/ ፤ ['''ɰ'''] /ጝር/ ['''l'''] /ል/ ፤ ['''ɭ'''] /ርል/ ፤ ['''ʎ'''] /ይ/ ፤ ['''ʟ'''] /ጝል/ ===«ኢ-ሳንባዊ ተነባቢዎች»=== ===አናባቢዎች=== {{መዋቅር-ቋንቋ}} [[መደብ:ጽሕፈቶች]] [[መደብ:የቋንቋ ጥናት]] 95dh63qgn9ages0d27j7ui88m5dkd1p 0 48740 392136 344814 2026-05-19T07:56:37Z Kwamikagami 1472 392136 wikitext text/x-wiki [[ስዕል:Hangeul.svg|thumb|«ሃን-ጉል» በሃንጉል ጽሕፈት]] '''ሃንጉል''' ([[ኮሪይኛ]]፦ 한글) በተለይ ኮሪይኛ የሚጻፍበት ጽሕፈት ነው። የተፈጠረው በንጉሥ [[ታላቁ ሴጆንግ]] በ[[1435]] ዓም ነበረ። ከዚህ በፊት [[የቻይና ጽሕፈት]] ይጠቀም ነበር። የእያንዳንዱ ክፍለ-ቃል ፊደላት አንድላይ በአንድ ክምር ይጻፋሉ እንጂ እንደ ሌላ አልፋቤት ፊደሎቹ አንድ በአንድ አይጻፉም። አንዳንዱ ተነባቢ በክፍለ-ቃል መጨረሻ ሊቆም ይችላል፤ ሆኖም ድምጹ ብዙ ጊዘ እታች እንደሚመለከት ይለወጣል። ጽሕፈቱ በ[[አማርኛ]] አቡጊዳ ውስጥ የማይለዩ ድምጾችን ይለያቸዋል፤ ስለዚህ አያሌ ድምጾች ለብዙ ፊደሎች ምልክቶች ይታያሉ። {| class="wikitable" ! colspan="2" |ተነባቢ ፊደላት |[[ㄱ]] |ㄲ |[[ㄴ]] |[[ㄷ]] |ㄸ |[[ㄹ]] |[[ㅁ]] |[[ㅂ]] |ㅃ |[[ㅅ]] |ㅆ |[[ㅇ]] |[[ㅈ]] |ㅉ |[[ㅊ]] |[[ㅋ]] |[[ㅌ]] |[[ㅍ]] |[[ㅎ]] |- ! rowspan="2"| ድምጽ !መጀመርያ |ግ |ክ |ን |ድ |ት |ር |ም |ብ |ፕ |ስ |ሥ |ዕ |ጅ |ች |ጭ |ቅ |ጥ |ጵ |ህ |- !መጨረሻ |ክ |ክ |ን |ት |– |ል |ም |ፕ |– |ት |ት |ንግ |ት |– |ጥ |ቅ |ጥ |ጵ |ህ |} {| class="wikitable" !አናባቢ ፊደላት |ㅏ |ㅐ |ㅑ |ㅒ |ㅓ |ㅔ |ㅕ |ㅖ |ㅗ |ㅘ |ㅙ |ㅚ |ㅛ |ㅜ |ㅝ |ㅞ |ㅟ |ㅠ |ㅡ |ㅢ |ㅣ |- !ድምፅ | ኣ | ኤ | ያ | ዬ | ኦ | ኤ | ዮ | ዬ | ኦ | ዋ | ወ | ወ | ዮ | ኡ | ዎ | ወ | ዊ | ዩ | ኡ | ኡዊ | ኢ |} ያው ገበታ ዘመናዊው የ[[ደቡብ ኮርያ]] ፊደላት ቀደም-ተከተል የሚያሳይ ነው። በ[[ስሜን ኮርያ]] የሚገኘው እንዲሁም በድሮ ልማዳዊ የሆኑት ቀደም ተከተሎች ይለያያሉ። በጊዜም ላይ ከ1435 ዓም በኋላ አንዳንድ ለውጦች ይደረጉበት ነበር፣ አዳዲስ ምልክቶች ተጨመሩ ወይም የቆዩት ምልክቶች ተተዉ። በአንድ መላ ምት ዘንድ፣ የሃንጉል መሠረታዊ ተነባቢ ምልክቶች መነሻ በ[[1261]] ዓም በ[[ሞንጎሊያ]] ከተደረጀው [[ጳግስፓ አቡጊዳ]] ተጽእኖ ነበረ። ይህም ከ[[ቲበትኛ አቡጊዳ]]፣ እሱም ከ[[ሕንድ]] [[ብራህሚ አቡጊዳ]] የተወለደ ሲሆን፣ የዚህም መነሻ ከ[[አረማይስጥ አልፋቤት]] ስለ ታሠበ ምናልባት ሃንጉል [[ከቅድመ-ሴማዊ የደረሱት ጽሕፈቶች ትውልድ]] መካከል ሊቆም ይችላል። ከኮሪይኛ ውጭ፣ አንዱ ቋንቋ በ[[ባው-ባው]] ከተማ፣ [[ኢንዶኔዥያ]] የሚነገረው [[ቺአ-ቺአኛ]] ቋንቋ ከ2001 ዓም ጀምሮ በአንዳንድ ሰዎች በሃንጉል ተጽፏል። በ2004 ዓም ግን፣ ባው-ባው ከተማ ሃንጉልን ለቺአ-ቺአኛ ይፋዊ ለማድረግ የነበረውን ዕቅድ ለጊዜው ተወው። [[መደብ:ኮሪያ]] [[መደብ:ጽሕፈቶች]] rhgmk3jcdtk5fb1ubrqqdurb33u7d5s 0 49327 392134 347664 2026-05-19T07:55:30Z Kwamikagami 1472 392134 wikitext text/x-wiki [[ስዕል:Ugaritic-alphabet-chart.svg|thumb|የኡጋሪት ፊደላት]] '''የኡጋሪት አልፋቤት''' በ[[ኡጋሪት]] ከተማ፣ [[ሶርያ]] በጥንት ከ1400-1200 ዓክልበ. ገደማ የተጻፈ [[አልፋቤት]] ([[አብጃድ]]) ነበረ። በወቅቱ የመላው [[ከነዓን (ጥንታዊ አገር)|ከነዓን]]፣ [[ጥንታዊ ግብጽ]]፣ [[መስጴጦምያ]]ና [[አናቶሊያ]] ለኢንተርናሽናል ፖለቲካ ለ[[መደበኛ]] ቋንቋ የተጠቀመው [[አካድኛ]] ነበረ። ይህን የፈርዖኖች [[3 አመንሆተፕ]]ና የ[[አኸናተን]] ደብዳቤዎች ወይም [[የአማርና ደብዳቤዎች]] (1369-1339 ዓክልበ. ግድም) ያሳየናል። አካድኛ የተጻፈበት ጽሕፈት በልዩ [[ውሻል]] ምሣሪያ ወይም [[ኩኔይፎርም]] በተባለ ጽሕፈት ይጻፍ ነበር። ነገር ግን ኩኔይፎርም [[የቻይና ጽሕፈት]]ን በመምሰል ቃላት በብዙ ሺህ ቅርጾች ይጻፉ ነበር እንጂ እንደ አልፋቤት፣ አብጃድ ወይም [[አቡጊዳ]] አልነበረም። በ[[ኡጋሪት ጽላቶች]] ላይ [[ኡጋሪትኛ]] የተባለውን [[ሴማዊ]] ቀበሌኛ ለመጻፍ የኡጋሪት ኩኔፎርም አልፋቤት በ1400 ዓክልበ. ያህል ፈጠሩ። የፊደላት ቅርጾች በውሻል ተሠርተው ሲሆን እንደ አካድኛ ኩኔፎርም ቢመስሉም፣ ቅርጾቹ ግን ከኩኔይፎርም ቃላት እንደ ደረሱ አይመስልም። ይልቁንም ምናልባት ቅርጾቹ እንደ [[ቅድመ-ሴማዊ ጽሕፈት]]፣ [[ቅድመ ከነዓናዊ ጽሕፈት]] ወይም [[ጌባል ጽሕፈት]] ፊደላት ለመምሰል ታሠቡ። የጽሑፉ አቅጣጫ ከግራ ወደ ቀኝ ሄደ። 30 ፊደላት አሉ። አንዳንድ አናባቢዎች ከ«እ» በኋላ ብቻ (ወይም አ፣ ኢ፣ ኡ) ይጻፉ ነበር። ለኡጋሪት ፊደላት ቅደም-ተከተል ሁለት አይነቶች በሰነዶቹ ተገኝተዋል። አንዱ እንደ [[ፊንቄ አልፋቤት]] ወይም እንደ [[ግዕዝ]] «አ ቡ ጊ ዳ» ተራ «ስሜን ሴማዊ ቅደም ተከተል» ተብሏል። ሌላው ቅደም-ተከተል ግን እንደ «ደቡብ ሴማዊ ቅደም-ተከተል» ወይም እንደ «ሀ ለ ሐ መ» ያህል ይመስላል። '''«ስሜን ሴማዊ ቅደም ተከተል»''' {|style="text-align:center;border-spacing: 0.4em 0em;" |ʾa||b||g||ḫ||d||h||w||z||ḥ||ṭ||y||k||š||l||m||ḏ||n||ẓ||s||ʿ||p||ṣ||q||r||ṯ||ġ||t||ʾi||ʾu||s₂ |- | አ||ብ||ግ||ኽ||ድ||ህ||ው||ዝ||ሕ||ጥ||ይ||ክ||ሽ||ል||ም||ዽ||ን||<u>ዝ</u>||ስ||ዕ||ፕ||ጽ||ቅ||ር||<u>ስ</u>||ጝ||ት||ኢ||ኡ||ሥ |- |א||ב||ג|| ||ד||ה||ו||ז||ח||ט||י||כ|| ||ל||מ|| ||נ|| ||ס||ע||פ||צ||ק||ר||ש|| ||ת|| |} '''«ደቡብ ሴማዊ ቅደም ተከተል»''' {|style="text-align:center;border-spacing: 0.4em 0em;" |h||l||ḥ||m||q||w||š||r||t||s||k||n||ḫ||b||ś||p||ʾ||ʿ||ẓ||g||d||ġ||ṭ||z||ḏ||y||ṯ||ṣ |- |ህ||ል||ሕ||ም||ቅ||ው||ሽ||ር||ት||ስ||ክ||ን||ኽ||ብ||ሥ||ፕ||አ||ዕ||<u>ዝ</u>||ግ||ድ||ጝ||ጥ||ዝ||ዽ||ይ||<u>ስ</u>||ጽ |- |ה||ל||ח||מ||ק||ו|| ||ר||ת||ס||כ||נ|| ||ב|| ||פ||א||ע|| ||ג||ד|| ||ט||ז|| ||י||ש||צ |} {| class="wikitable" style="font-family: 'Arial', 'Aegean', 'ALPHABETUM Unicode', 'MPH 2B Damase', 'Code2001', 'Free Sans';text-align:center" |+'''የኡጋሪት ፊደላት'''<ref> {{cite book | chapter=Epigraphic Semitic Scripts | title=The World's Writing Systems | year=1996 | editor1-last=Daniels | editor1-first=Peter T. | editor2-last=Bright | editor2-first=William | publisher=Oxford University Press, Inc | isbn=978-0-19-507993-7 | page=92}}</ref> |-valign=top !ፊደል!!በላቲን ጽሕፈት!!አማርኛ!!ዕብራይስጥ!!አረብኛ |- |style="font-size: 30px; font-family: serif;"|𐎀 ||ʾa||አ||א||أ |- |style="font-size: 30px; font-family: serif;"|𐎁 |b||ብ||ב||ب |- |style="font-size: 30px; font-family: serif;"|𐎂 |g||ግ||ג||ج |- |style="font-size: 30px; font-family: serif;"|𐎃 |ḫ||ኽ||||خ |- |style="font-size: 30px; font-family: serif;"|𐎄 |d||ድ||ד||د |- |style="font-size: 30px; font-family: serif;"|𐎅 |h||ህ||ה||ه |- |style="font-size: 30px; font-family: serif;"|𐎆 |w||ው||ו||و |- |style="font-size: 30px; font-family: serif;"|𐎇 |z||ዝ||ז||ز |- |style="font-size: 30px; font-family: serif;"|𐎈 |ḥ||ሕ||ח||ح |- |style="font-size: 30px; font-family: serif;"|𐎉 |ṭ||ጥ||ט||ط |- |style="font-size: 30px; font-family: serif;"|𐎊 |y||ይ||י||ي |- |style="font-size: 30px; font-family: serif;"|𐎋 |k||ክ||כ||ك |- |style="font-size: 30px; font-family: serif;"|𐎌 |š||ሽ||ש||ش |- |style="font-size: 30px; font-family: serif;"|𐎍 |l||ል||ל||ل |- |style="font-size: 30px; font-family: serif;"|𐎎 |m||ም||מ||م |- |style="font-size: 30px; font-family: serif;"|𐎏 |ḏ||ዽ||||ذ |- |style="font-size: 30px; font-family: serif;"|𐎐 |n||ን||נ||ن |- |style="font-size: 30px; font-family: serif;"|𐎑 |ẓ||<u>ዝ</u>||||ظ |- |style="font-size: 30px; font-family: serif;"|𐎒 |s||ስ||ס||س |- |style="font-size: 30px; font-family: serif;"|𐎓 |ʿ&nbsp;||ዕ||ע||ع |- |style="font-size: 30px; font-family: serif;"|𐎔 |p||ፕ||פ||ف |- |style="font-size: 30px; font-family: serif;"|𐎕 |ṣ||ጽ||צ||ص |- |style="font-size: 30px; font-family: serif;"|𐎖 |q||ቅ||ק||ق |- |style="font-size: 30px; font-family: serif;"|𐎗 |r||ር||ר||ر |- |style="font-size: 30px; font-family: serif;"|𐎘 |ṯ||<u>ስ</u>||||ث |- |style="font-size: 30px; font-family: serif;"|𐎙 |ġ||ጝ||||غ |- |style="font-size: 30px; font-family: serif;"|𐎚 |t||ት||ת||ت |- |style="font-size: 30px; font-family: serif;"|𐎛 |ʾi||ኢ||||ئ |- |style="font-size: 30px; font-family: serif;"|𐎜 |ʾu||ኡ||||ؤ |- |style="font-size: 30px; font-family: serif;"|𐎝 |s₂||ሥ|||| |- |style="font-size: 30px; font-family: serif;"|𐎟 |colspan="2"|ቃል መለያ (፡)|| |} [[መደብ:ጽሕፈቶች]] [[መደብ:ከነዓን]] piq6fr2oaekhb7v6gkdkjvwk29kagbt 3 55682 392124 2026-05-18T14:30:17Z J ansari 24876 J ansari moved page [[አባል ውይይት:E3.akpinar]] to [[አባል ውይይት:Aurelmark]]: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/E3.akpinar|E3.akpinar]]" to "[[Special:CentralAuth/Aurelmark|Aurelmark]]" 392124 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[አባል ውይይት:Aurelmark]] 56gp07rwovzohk1h91brkggkzavqss1