ውክፔዲያ amwiki https://am.wikipedia.org/wiki/%E1%8B%8B%E1%8A%93%E1%8B%8D_%E1%8C%88%E1%8C%BD MediaWiki 1.47.0-wmf.13 first-letter ፋይል ልዩ ውይይት አባል አባል ውይይት ውክፔዲያ ውክፔዲያ ውይይት ስዕል ስዕል ውይይት መልዕክት መልዕክት ውይይት መለጠፊያ መለጠፊያ ውይይት እርዳታ እርዳታ ውይይት መደብ መደብ ውይይት በር በር ውይይት TimedText TimedText talk ሞጁል ሞጁል ውይይት Event Event talk 0 3332 394511 392043 2026-08-01T14:23:16Z DmitriVolnyi 57540 /* የኮሳክ ዘመን */ 394511 wikitext text/x-wiki {{የሀገር መረጃ |ስም = ዩክሬን |ሙሉ_ስም = Україна <br /> ''ኡክራይና'' <br /> ዩክሬን |ባንዲራ_ሥዕል = Flag of Ukraine.svg |ማኅተም_ሥዕል = Lesser Coat of Arms of Ukraine.svg |ባንዲራ_ስፋት = |መዝሙር = ''Ще не вмерли України ні слава ні воля''/''የዩክሬን ክብር እና ነፃነት ገና አልሞቱም''<br><br><center> [[File:Ukrainian_national_anthem_1916_(complete).ogg]]</center> |ካርታ_ሥዕል = Ukraine (orthographic projection) with Disputed Land.png |ዋና_ከተማ = [[ኪየቭ]] |ብሔራዊ_ቋንቋ = [[ዩክሬናውያን|ዩክሬንኛ]] |የመንግስት_አይነት = ፕሬዚዳንታዊ ሪፐብሊክ |የመሪዎች_ማዕረግ = <br>[[ፕሬዚዳንት]] <br /> [[ጠቅላይ ሚኒስትር]] |የመሪዎች_ስም = [[ቮልዲሚር ዘለንስኪ]] |ታሪካዊ_ቀናት = [[ነሐሴ 18]] ቀን [[1983]]<br> (August 24, 1991 እ.ኤ.አ.) |ታሪካዊ_ክስተቶች =የነፃነት ቀን |የመሬት_ስፋት = 603,700 |የመሬት_ስፋት_ከዓለም = 45 |የሕዝብ_ብዛት_ግምት = 42,541,633 |የሕዝብ_ብዛት_ግምት_ዓመት = 2016 እ.ኤ.አ. |የሕዝብ_ብዛት_ከዓለም = 31 |የገንዘብ_ስም = ህሪቭኒያ |ሰዓት_ክልል = +2 |የስልክ_መግቢያ = +380 |ከፍተኛ_ደረጃ_ከባቢ = .ua<br>.укр |ተመሠረተ_ፈረሰ_ዓመት=• የአሁኑ ሕገ መንግሥት ሰኔ 28 ቀን 1996 እ.ኤ.አ}} '''ዩክሬን''' (ዩክሬንኛ ፦ '''Україна''') በምስራቅ አውሮፓ የሚገኝ አገር ነው። በአውሮፓ ውስጥ በአከባቢው ከሩሲያ ቀጥሎ ሁለተኛዋ ትልቅ ሀገር ናት ፣ እሱም በምስራቅ እና በሰሜን-ምስራቅ ትዋሰናለች። ዩክሬን በሰሜን ከቤላሩስ ጋር ትዋሰናለች። ፖላንድ, ስሎቫኪያ እና ሃንጋሪ በምዕራብ; ሮማኒያ እና ሞልዶቫ ወደ ደቡብ; እና በአዞቭ ባህር እና በጥቁር ባህር ዳርቻ የባህር ዳርቻ አለው. ስፋቱ 603,628 ኪሜ2 (233,062 ካሬ ማይል) ነው፣ 43.6 ሚሊዮን ህዝብ ያላት፣ [መ] እና በአውሮፓ ውስጥ ስምንተኛዋ በህዝብ ብዛት የምትገኝ ሀገር ናት። የሀገሪቱ ዋና ከተማ እና ትልቁ ከተማ ኪየቭ ነው። የዘመናዊው የዩክሬን ግዛት ከ 32,000 ዓክልበ. ጀምሮ ይኖሩ ነበር. በመካከለኛው ዘመን አካባቢው የዩክሬን ማንነት መሰረት የሆነው ልቅ የጎሳ ፌዴሬሽን ኪየቫን ሩስ የምስራቅ ስላቪክ ባህል ቁልፍ ማዕከል ነበር። በ13ኛው መቶ ክፍለ ዘመን ወደ ተለያዩ ርዕሰ መስተዳድሮች መከፋፈሉን እና በሞንጎሊያውያን ወረራ የተፈጠረው ውድመት፣ የግዛት አንድነት ፈራርሶ አካባቢው ተቃርኖ፣ ተከፋፍሎ እና በተለያዩ ሀይሎች የተገዛ ነበር፣ የፖላንድ-ሊቱዌኒያ ኮመንዌልዝ፣ ኦስትሪያ-ሃንጋሪ፣ የኦቶማን ኢምፓየር እና የሩሲያ። በ17ኛው እና በ18ኛው መቶ ክፍለ ዘመን የኮሳክ ሄትማንቴት ብቅ አለ እና በለፀገ ፣ነገር ግን ግዛቱ በመጨረሻ በፖላንድ እና በሩሲያ ኢምፓየር ተከፈለ። ከሩሲያ አብዮት በኋላ የዩክሬን ብሄራዊ የራስን ዕድል በራስ የመወሰን ንቅናቄ ተፈጠረ እና በአለም አቀፍ ደረጃ እውቅና ያገኘው የዩክሬን ህዝቦች ሪፐብሊክ እ.ኤ.አ. ሰኔ 23 ቀን 1917 ታወጀ። የዩክሬን ኤስኤስአር በ 1922 የሶቪየት ህብረት መስራች አባል ነበር። የሶቪየት ኅብረት መፍረስን ተከትሎ በ1991 ዓ.ም ነፃነት። ከነጻነቷ በኋላ፣ ዩክሬን ራሷን ገለልተኛ አገር አወጀች፣ ከሩሲያ እና ከሌሎች የሲአይኤስ ሀገራት ጋር የተወሰነ ወታደራዊ ሽርክና መሰረተች፣ እንዲሁም ከኔቶ ጋር በ1994 ሽርክና ስትመሰርት በ2013፣ የፕሬዚዳንት ቪክቶር ያኑኮቪች መንግስት ዩክሬንን ለማገድ ከወሰነ በኋላ– የአውሮፓ ህብረት ማኅበር ስምምነት እና ከሩሲያ ጋር የበለጠ ኢኮኖሚያዊ ግንኙነትን መፈለግ ፣ [[የ 2014 የዩክሬን አብዮት|ማይዳን]] በመባል የሚታወቀው ለብዙ ወራት የዘለቀው የተቃውሞ ሰልፎች እና የተቃውሞ ሰልፎች ጀመሩ ፣ በኋላም ወደ ክብር አብዮት ተሸጋግሮ የያኑኮቪች መገርሰስ እና አዲስ መመስረት አስከትሏል። መንግስት. እ.ኤ.አ. [[ጦርነት በዶንባስ|በመጋቢት 2014 ክራይሚያን በሩሲያ እንድትጠቃለል እና በዶንባስ ጦርነት ፣ በሩሲያ ከሚደገፉ ተገንጣዮች ጋር ረዘም ላለ ጊዜ የሚቆይ ግጭት ፣ ከሚያዝያ 2014 እስከ የካቲት 2022 የሩሲያ ወረራ ድረስ ዩክሬን በጥልቁ ውስጥ ያለውን ኢኮኖሚያዊ ክፍል አመልክቷል]]። እና በ 2016 ከአውሮፓ ህብረት ጋር ሁሉን አቀፍ ነፃ የንግድ አካባቢ። ዩክሬን በሰው ልማት ማውጫ 74ኛ ደረጃ ላይ ያለች በማደግ ላይ ያለች ሀገር ነች። በከፍተኛ የድህነት መጠን እና በከባድ ሙስና ይሰቃያል። ይሁን እንጂ ሰፊ ለም የእርሻ መሬቶች ስላሉት ዩክሬን በዓለም ላይ ካሉት ትላልቅ እህል ላኪዎች አንዷ ነች። ዩክሬን በከፊል ፕሬዚዳንታዊ ስርዓት ስር ያለች አሃዳዊ ሪፐብሊክ ነች ስልጣንን ወደ ህግ አውጪ፣ አስፈፃሚ እና የዳኝነት ቅርንጫፎች ይለያል። ሀገሪቱ የተባበሩት መንግስታት፣ የአውሮፓ ምክር ቤት፣ በአውሮፓ ውስጥ የደህንነት እና ትብብር ድርጅት፣ የGUAM ድርጅት፣ ማህበር ትሪዮ እና የሉብሊን ትሪያንግል አባል ነች። ዮክሬን የምስራቅ ኦርቶዶክሳዊ እምነት ዋነኛ አባል ስትሆን በ2018 ዓም በተደረገው የሞስኮ እና ኮንስታንቲኖፕል ቤተ ክርስቲያን መገንጠል ዩክሬን ከሞስኮ አስተዳደር ተላቃለች። ይህም የቤተ ክርስቲያን አስፈላጊነት በማጣት የምዕራብውያን ኢ-አማኝነት እንድትቀበል፣ የልቅ ስርአት እንዲኖርና፣ ቤተ ክርስቲያን የሚሄድ የምዕመን ቁጥር በአሀዝ እንዲቀንስ አድርጓል። ዩክሬን ከምስራቅ አውሮፓ ውስጥ ቀንደኛ የምዕራብያውያን ደጋፊ ናት። የዩክሬን ህዝቦች ከሞላ ጎደል በምዕራብያውያን ጥገኛ ስር ናቸው። ዩክሬን የሀያላን ጣልቃ ገብነት የምትቃወምና ሰላምን ብልፅግናን የምትሻ ሀገር ናት። [[፳፻፲፬ የሩሶ-ዩክሬን ቀውስ|እ.ኤ.አ. በ 2022 የዩክሬን ትልቁ እና በጣም ቆንጆ ከሆኑት ከተሞች አንዷ - ማሪፖል - በሩሲያ ወታደሮች ወድሟል።]] == ሥርወ-ቃል እና አጻጻፍ == የዩክሬን ስም ሥርወ-ቃል አመጣጥ በተመለከተ የተለያዩ መላምቶች አሉ. በጣም የተስፋፋው መላምት ከአሮጌው የስላቭ ቃል የመጣው "የድንበር ምድር" እንደሆነ ይናገራል. በ20ኛው ክፍለ ዘመን አብዛኛው ዩክሬን በእንግሊዘኛ ተናጋሪው አለም ዩክሬን ተብላ ትጠራ ነበር ነገርግን በ1991 አገሪቷ ነፃነቷን ከወጣችበት ጊዜ አንስቶ የዚህ ቃል አጠቃቀም ብርቅ እየሆነ መጥቷል እናም የአጻጻፍ መመሪያዎቹ እንዳይጠቀሙበት ይመክራሉ። የአሜሪካ አምባሳደር እንዳሉት ዊልያም ቴይለር፣ "ዩክሬን" አሁን የሀገሪቱን ሉዓላዊነት አለማክበርን ያመለክታል። ኦፊሴላዊው የዩክሬን አቋም የ"ዩክሬን" አጠቃቀም በሰዋሰው እና በፖለቲካዊ መልኩ ትክክል አይደለም. == ታሪክ == === የጥንት ታሪክ === [[ስዕል:Ukrainer.jpg|thumb|220px| ሁሉም የታወቁ ዩክሬናውያን የኮሳኮች ዘሮች ነበሩ]] በዩክሬን ውስጥ ያለው ዘመናዊ የሰው ሰፈራ እና አካባቢው በ 4,500 ዓ.ዓ. በክራይሚያ ተራሮች ውስጥ ስለ ግራቬቲያን ባህል ማስረጃ ነው. በ4,500 ዓክልበ. የኒዮሊቲክ ኩኩቴኒ-ትሪፒሊያ ባህል በዘመናዊ ዩክሬን ሰፊ አካባቢዎች፣ ትሪፒሊያን እና መላውን የዲኔፐር-ዲኔስተር ክልልን ጨምሮ እያደገ ነበር። ዩክሬን ለፈረስ ሰዋዊ መኖሪያነት ምቹ ቦታ እንደሆነችም ይታሰባል ። በብረት ዘመን መሬቱ በሲሜሪያውያን ፣ እስኩቴሶች እና ሳርማትያውያን ይኖሩ ነበር ። ከክርስቶስ ልደት በፊት 700 እና 200 ዓክልበ የእስኩቴስ መንግሥት አካል ነበር። ከክርስቶስ ልደት በፊት ከ6ኛው መቶ ክፍለ ዘመን ጀምሮ የግሪክ፣ የሮማውያን እና የባይዛንታይን ቅኝ ግዛቶች በሰሜን-ምስራቅ በጥቁር ባህር ዳርቻ ላይ ለምሳሌ በቲራስ፣ ኦልቢያ እና ቼርሶኔሰስ ተመስርተዋል። እነዚህ በ 6 ኛው ክፍለ ዘመን ዓ.ም. ጎቶች በአካባቢው ቆዩ፣ ነገር ግን ከ370ዎቹ ጀምሮ በሃንስ ቁጥጥር ስር መጡ። በ 7 ኛው ክፍለ ዘመን, አሁን በዩክሬን ምስራቃዊ ግዛት ያለው ግዛት የድሮው ታላቁ ቡልጋሪያ ማዕከል ነበር. በክፍለ ዘመኑ መገባደጃ ላይ አብዛኛው የቡልጋር ጎሳዎች ወደ ተለያዩ አቅጣጫዎች ተሰደዱ፣ እና ካዛሮች አብዛኛውን መሬቱን ተቆጣጠሩ። በ 5 ኛው እና በ 6 ኛው መቶ ዘመን አንቴስ ሰዎች በዩክሬን ውስጥ ይገኙ ነበር. አንቴስ የዩክሬናውያን ቅድመ አያቶች ነበሩ፡ ነጭ ክሮአቶች፣ ሰቬሪያውያን፣ ምስራቃዊ ፖላኖች፣ ድሬቭሊያንስ፣ ዱሌቤስ፣ ኡሊቺያን እና ቲቬሪያውያን። በባልካን አገሮች ከዩክሬን የመጡ ፍልሰቶች ብዙ የደቡብ ስላቪክ ብሔሮችን አቋቋሙ። የሰሜን ፍልሰት፣ ወደ ኢልመን ሐይቅ ከሞላ ጎደል፣ የኢልመን ስላቭስ፣ ክሪቪች እና ራዲሚችስ፣ የሩስያውያን አባቶች የሆኑ ቡድኖች እንዲፈጠሩ ምክንያት ሆኗል። እ.ኤ.አ. በ 602 የአቫር ወረራ እና የአንቴስ ህብረት ውድቀትን ተከትሎ ፣ አብዛኛዎቹ እነዚህ ህዝቦች እስከ ሁለተኛው ሺህ ዓመት መጀመሪያ ድረስ እንደ ጎሳዎች ተርፈዋል። === የኪዬቭ ወርቃማ ዘመን === ኪየቫን ሩስ የተመሰረተው በሮስ፣ ሮሳቫ እና ዲኔፐር ወንዞች መካከል በሚኖሩ የምስራቅ ፖላኖች ግዛት ነው። የሩሲያ ታሪክ ምሁር ቦሪስ ራባኮቭ የቋንቋ ጥናትን ካጠና በኋላ በዲኔፐር ክልል አጋማሽ ላይ ያለው የፖላንዳውያን ጎሳዎች ህብረት እራሱን በአንደኛው ጎሳ ስም "ሮስ" ብሎ እንደጠራ እና ወደ ማህበሩ የተቀላቀለው እና የሚታወቅ ወደሚለው መደምደሚያ ደርሰዋል ። ቢያንስ ከ 6 ኛው ክፍለ ዘመን ጀምሮ ከስላቭክ ዓለም ባሻገር. የኪየቭ ልዕልና አመጣጥ በጣም አከራካሪ ነው እና እንደ ዜና መዋዕል ትርጓሜዎች ላይ በመመስረት ቢያንስ ሦስት ስሪቶች አሉ። በአጠቃላይ የኪየቫን ሩስ የዘመናዊው ዩክሬን ማዕከላዊ፣ ምዕራባዊ እና ሰሜናዊ ክፍል፣ ቤላሩስ፣ የሩቅ ምስራቃዊ የፖላንድ ክፍል እና የዛሬዋ ሩሲያ ምዕራባዊ ክፍል እንደሚያካትት ይታመናል። በአንደኛ ደረጃ ዜና መዋዕል መሠረት የሩስ ሊቃውንት በመጀመሪያ ከስካንዲኔቪያ የመጡ ቫራንግያውያንን ያቀፈ ነበር። በ 10 ኛው እና በ 11 ኛው ክፍለ ዘመን, በአውሮፓ ውስጥ ትልቁ እና በጣም ኃይለኛ ግዛት ሆነ. የዩክሬን እና የሩስያ ብሄራዊ ማንነት መሰረት ጥሏል. የዘመናዊው የዩክሬን ዋና ከተማ ኪየቭ የሩስ ዋና ከተማ ሆነች። በ12ኛው-13ኛው ክፍለ ዘመን በዩሪ ዘ ሎንግ ታጠቅ ጥረቶች በዛሌስዬ አካባቢ በኪየቫን ሩስ ውስጥ እንደ ቭላድሚር የዛሌዝማ/ቭላዲሚር የዛሌስዬ (ቮልዲሚር) ፣ የመርያ ጋሊች (ሃሊች) ያሉ በርካታ ከተሞች ተመስርተዋል። ፔሬስላቭ ኦቭ ዛሌስዬ (ፔሬያላቭ ኦቭ ሩተኒያን)፣ የ Erzya ፔሬስላቭል። የኪየቫን ሩስ የሩቅ መጠን፣ 1054–1132 ቫራንግያውያን ከጊዜ በኋላ ከስላቪክ ሕዝብ ጋር ተዋህደው የመጀመሪያው የሩስ ሥርወ መንግሥት የሩሪክ ሥርወ መንግሥት አካል ሆኑ። ኪየቫን ሩስ እርስ በርስ በተያያዙት ሩሪኪድ kniazes ("መሳፍንት") የሚገዙ በርካታ ርዕሳነ መስተዳድሮችን ያቀፈ ነበር፣ እነሱም ብዙውን ጊዜ ኪየቭን ለመያዝ እርስ በእርስ ይጣላሉ። [[ስዕል:Пам'ятник князю Володимиру Великому.jpg|thumb|220px|የኪዬቭ ታሪካዊ ማዕከል]] የኪየቫን ሩስ ወርቃማ ዘመን የጀመረው በታላቁ ቭላድሚር (980-1015) የግዛት ዘመን ሲሆን ሩስን ወደ ባይዛንታይን ክርስትና አዞረ። በልጁ ያሮስላቭ ጠቢብ (1019-1054) የግዛት ዘመን ኪየቫን ሩስ የባህል ልማቱ እና ወታደራዊ ኃይሉ ከፍተኛ ደረጃ ላይ ደርሷል። የክልል ኃይሎች አንጻራዊ ጠቀሜታ እንደገና ሲጨምር ግዛቱ ብዙም ሳይቆይ ተበታተነ። በቭላድሚር 2ኛ ሞኖማክ (1113–1125) እና በልጁ ሚስቲላቭ (1125–1132) አገዛዝ የመጨረሻ ትንሳኤ ካገረሸ በኋላ የኪየቫን ሩስ ሚስቲላቭ ከሞተ በኋላ በመጨረሻ ወደ ተለያዩ ርዕሰ መስተዳደሮች ፈረሰ። የ13ኛው ክፍለ ዘመን የሞንጎሊያውያን ወረራ ኪየቫን ሩስን አወደመ። በ1240 ኪየቭ ሙሉ በሙሉ ወድማለች። በዛሬው የዩክሬን ግዛት የሃሊች እና የቮሎዲሚር-ቮሊንስኪ ርዕሰ መስተዳድሮች ተነስተው ወደ ጋሊሺያ-ቮልሂኒያ ግዛት ተዋህደዋል። ዳኒሎ ሮማኖቪች (ዳንኤል የጋሊሺያ አንደኛ ወይም ዳኒሎ ሃሊትስኪ) የሮማን ኤምስቲስላቪች ልጅ፣ ቮልሂኒያ፣ ጋሊሺያ እና የሩስ ጥንታዊ የኪየቭ ዋና ከተማን ጨምሮ ሁሉንም ደቡብ-ምዕራብ ሩሲያን እንደገና አንድ አደረገ። ዳኒሎ በ 1253 በዶሮሂቺን ውስጥ በሊቀ ጳጳሱ ሊቀ ጳጳስ የሩስ ሁሉ የመጀመሪያው ንጉሥ ሆኖ ዘውድ ተቀበለ። በዳኒሎ የግዛት ዘመን፣ የሩተኒያ መንግሥት ከምሥራቃዊ መካከለኛው አውሮፓ በጣም ኃያላን መንግሥታት አንዱ ነበር። በ 1240 ከባቱ ወረራ በኋላ የባቱ ተተኪ የሰሜናዊው ርእሰ መስተዳድር ገዥ ነበር አሌክሳንደር ኔቪስኪ እና አሌክሳንደር ከሆርዴድ ጎን በተደረገው ጦርነት ውስጥ መሳተፉ የ 16 ዓመቱ ልጁ ዳኒል የሞስኮ የመጀመሪያ ልዑል ሲሆን ይህም ለዘመናዊቷ ሩሲያ እድገት ምክንያት ሆኗል። የዘመናዊቷ ሩሲያ ሌላዋ ዋና የመካከለኛው ዘመን ከተማ ቬሊኪ ኖቭጎሮድ ስትሆን ከሞስኮ ጋር ያለማቋረጥ ጦርነት ላይ የነበረች እና በሞስኮ የተቆጣጠረችው በ1478 ብቻ ነበር። የወደፊቱ የዩክሬን እና የቤላሩስ ግዛቶች በመጨረሻ በ 14 ኛው ክፍለ ዘመን ከወደፊቱ ሩሲያውያን ተለያይተው የሊቱዌኒያ ግራንድ ዱቺ አካል ሆኑ (እስከ 18 ኛው ክፍለ ዘመን ድረስ እነዚህ ሁለት ግዛቶች ቅርብ ነበሩ ፣ በ 21 ኛው ክፍለ ዘመን የዩክሬን እና የቤላሩስ ቋንቋዎች አሁንም በቃላት ውስጥ በ 84% ይገጣጠማሉ)። በ 15 ኛው ክፍለ ዘመን መገባደጃ ላይ ወርቃማው ሆርዴ ሕልውናውን አቆመ, ወደ ክራይሚያ ግዛት, አስትራካን እና ካዛን ርእሰ መስተዳድሮች መበታተን. እናም የሙስቮቪት ግዛት በቀድሞ አጋሮቹ እና ጎረቤቶቹ ላይ በተለይም በሊቱዌኒያ ግራንድ ዱቺ ላይ ተከታታይ የወረራ ዘመቻዎችን አካሂዷል። ጦርነቶች ብዙውን ጊዜ በስሞልንስክ ከተማ (የቀድሞው የቤላሩስ ክፍል) ይደረጉ ነበር። የሩስያ ህዝብ ከምስራቃዊ የስላቭ ጎሳዎች ወጥቶ የተለየ ሀገር ፈጠረ በ 16 ኛው ክፍለ ዘመን በሙስቮይት ግዛት ጊዜ <ref>Тарас А. Е. Войны Московской Руси с Великим княжеством Литовским и Речью Посполитой в XIV—XVII вв. — М.; Минск : АСТ; Харвест, 2006. — 800</ref><ref>Русско-литовские и русско-польские войны // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907</ref><ref>Кром М. М. Стародубская война (1534—1537). Из истории русско-литовских отношений. — М.: Рубежи XXI, 2008.</ref><ref>Записки о Московіи XVI вѣка сэра Джерома Горсея. Переводъ съ англійскаго Н. А. Бѣлозерской. Съ предисловіемъ и примечаніями Н. И. Костомарова.— С.-Петербургъ: Изданіе А. С. Суворина, 1909. — 159 с.</ref>. === የኮሳክ ዘመን === [[ስዕል:Пам'ятник Хмельницькому.jpg|thumb|220px|የ 1648-1654 ጦርነት መሪ ለሆነው ለቦህዳን ክመልኒትስኪ ሀውልቶች አንዱ፣ [[ክሮፒቭኒትስኪ]]]] በ 15 ኛው -16 ኛው ክፍለ ዘመን የዩክሬን ልሂቃን ተቋቋመ - [[ኮሳኮች]] ፣ ህዝቡን ከአጎራባች ወረራዎች የሚከላከሉ ተዋጊዎች ። ዘመናዊ ሩሲያውያን በ 17 ኛው ክፍለ ዘመን ወደ ዩክሬን ምድር የደረሱ ሲሆን ከ 1648-1654 ከነፃነት ጦርነት እና በቦህዳን ክሜልኒትስኪ የሚመራው የፖላንድ ወረራ በኋላ ዩክሬናውያን በ 1654 ከሩሲያ ጋር ስምምነት ላይ ደረሱ። የ [[ሄትማናቴ|የዩክሬን ኮሳክ ግዛት]] መስራች ቦህዳን ክሜልኒትስኪ በህይወት ዘመኑ ብሄራዊ ጀግና ሆነ <ref>[http://litopys.org.ua/ohienko/oh14.htm XIVЯК МОСКВА ЗНИЩИЛА ВОЛЮ ДРУКУ КИЄВО-ПЕЧЕРСЬКОЇ ЛАВРИ]</ref><ref>[https://archive.org/details/sirio007/page/n389/mode/1up?view=theater Собственноручное наставление Екатерины II князю Вяземскому при вступлении им в должность генерал-прокурора (1764 года)]</ref>። ዩክሬናውያን እንደ ዜጋ አይቆጠሩም ነበር፣ እና የ 1654 ስምምነትን በመጣስ ሁሉም የህዝቡ ክፍሎች - በዋናነት ኮሳኮች እና ገበሬዎች - በሩሲያ ውስጥ ለግዳጅ ሥራ ተልከዋል። (10,000 ዩክሬናውያን በላዶጋ ካናል ግንባታ ወቅት በተመጣጠነ ምግብ እጥረት ሞቱ) ይህ በ1708 በኢቫን ማዜፓ የሚመራው አብዮት እንዲፈጠር ምክንያት ሆኗል፣ እሱም ከሩሲያ ጋር የነበረውን ጥምረት በማፍረስ ከስዊድን ጥበቃ ጠየቀ<ref>[https://archive.org/details/OtmStMalPechSl1905/1905/page/n5/mode/1up?view=theater Об отмене стеснений малорусского печатного слова]</ref>። እ.ኤ.አ. በ 1775 ሩሲያ የዩክሬን ኮሳኮችን እና የሲች ምሽጎቻቸውን አጠፋች ፣ ይህም ለብዙ ዩክሬናውያን ባርነት ዳርጓል። ሩሲያ የዩክሬን ቋንቋ እና ባህልን በመጨፍለቅ የሩሲፊኬሽን ፖሊሲን ተከትላለች. የዚህ ፖሊሲ ምሳሌዎች የሩሲያ የውስጥ ጉዳይ ሚኒስትር ፒዮትር ቫልዩቭ የዩክሬናውያንን የአፍ መፍቻ ቋንቋ መጠቀምን የሚከለክል ውሳኔን ያካትታሉ። በተጨማሪም በ 15 ኛው - 18 ኛው ክፍለ ዘመን በዩክሬን ደቡብ ውስጥ [[ክራይሚያ ኻናት]] ነበር, እሱም ከጊዜ በኋላ በሩሲያ ግዛት ተቆጣጠረ <ref>[http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?&I21DBN=EIU&P21DBN=EIU&S21STN=1&S21REF=10&S21FMT=eiu_all&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=0&S21P02=0&S21P03=TRN=&S21COLORTERMS=0&S21STR=Valuievskyj_tsyrkuliar ВАЛУЄВСЬКИЙ ЦИРКУЛЯР]</ref>። [[ስዕል:Валуєвський циркуляр. Valuev Circular.jpg|thumb|180px|[[የሩሲያዊነት|በ1863 የፒዮትር ቫልዩቭ አዋጅ “የዩክሬን ቋንቋ ሆኖ አያውቅም፣ የለም፣ እንዲሁም ሊሆን አይችልም፣ እናም በዚህ አባባል የማይስማማ ማንኛውም ሰው የሩሲያ ጠላት ነው” ይላል]]]] እ.ኤ.አ. በ 1914 [[ታራስ ሼቭቼንኮ|የሩሲያ ንጉሠ ነገሥት ኒኮላስ II የታዋቂው ጸሐፊ ታራስ ሼቭቼንኮ የተወለደበትን 100 ኛ ዓመት ክብረ በዓል አግዶ ነበር]] <ref>[https://kpi.ua/shevchenko-revolt Ювілей Т.Г. Шевченка і студентські заворушення в Києві 100 років тому]</ref>። በአሌክሳንደር ኬሬንስኪ የሚመራው የየካቲት አብዮት ንጉሳዊውን ስርዓት አስወግዶ ብዙ ህዝቦች ቀደም ሲል በሩሲያ የተያዙ ህዝቦች ለነጻነታቸው እንዲታገሉ እድል ሰጥቷቸዋል። ግን ቀድሞውኑ እ.ኤ.አ. [[የሶቪየት-ዩክሬን ጦርነት|በ 1917 መገባደጃ ላይ ቭላድሚር ሌኒን መፈንቅለ መንግስት አድርጓል ፣ ስልጣንን ተቆጣጠረ እና በሀገሪቱ ውስጥ የእርስ በእርስ ጦርነት ተጀመረ ፣ የዚህ ክፍል የሶቪየት ሩሲያ ጦርነት በዩክሬን ላይ ነበር]]። እ.ኤ.አ. የካቲት 5-7 ቀን 1918 በኪየቭ 15 ሺህ ዛጎሎች እንዲለቀቁ እና ከተማዋን ለመያዝ የኬሚካል ጦር መሳሪያዎችን አዘዘ። የሶቪየት ጦር በዩክሬን ዋና ከተማ በ[[ቀይ ሽብር]] ኦፊሴላዊ ፖሊሲ በሺዎች የሚቆጠሩ ሲቪሎችን ገድሏል ፣ እና ከከተማይቱ ካፈገፈገ በኋላ ፣ በመቶ ሺዎች የሚቆጠሩ ግማሽ የበሰበሱ የከተማ ነዋሪዎች አስከሬኖች በኪየቭ ፓርኮች ተገኝተዋል። በካርኮቭ ሌኒን የሶቪየት ዩክሬን አሻንጉሊት መንግስት ፈጠረ እና በ 1921 ዩክሬን ሙሉ በሙሉ ተይዛ በሩሲያ (ከ 1922 ዩኤስአር ጀምሮ) እና በፖላንድ መካከል ተከፈለች ። [[ሆሎዶሞር|እ.ኤ.አ. በ1932-1933 በሚሊዮን የሚቆጠሩ ሰዎች በጆሴፍ ስታሊን በፈጠረው ሰው ሰራሽ ረሃብ ምክንያት አልቀዋል፣ ሆሎዶሞር በመባል ይታወቃል።የዩክሬን ህዝብ የዘር ማጥፋት ተብሎ የሚታወቀው እ.ኤ.አ.]]።በ 1937 [[ኤን.ኬ.ቪ.ዲ]] (በኋላም የዩኤስኤስ አር የውስጥ ጉዳይ ሚኒስቴር ተብሎ ተሰየመ) ብዙ የዩክሬን ምሁራንን ፣ የባህል ባለሙያዎችን እና ሳይንቲስቶችን በጥይት በመተኮስ ሰውነታቸውን በኪዬቭ በሚገኘው የባይኪቪንያ ጫካ ውስጥ በድብቅ ቀበሩ ፣ ከዩኤስኤስ አር ውድቀት በኋላ የመታሰቢያ ስብስብ ተፈጠረ<ref>Українська література XX століття: навч.-метод. посіб. для студентів 2-го курсу, які навчаються за спец. 035 — Філологія (заоч. форма) / Нар. укр. акад., каф. українознавства; упоряд. О. В. Слюніна. — Харків: Вид-во НУА, 2018. — 128 с.</ref>። [[ስዕል:Національний музей Голодомору-геноциду, скульптура дівчинки «Гірка пам'ять дитинства».jpg|thumb|200px|የዩኤስኤስአር ውድቀት በኋላ የተፈጠረው በኪዬቭ ውስጥ 1932-1933 የዘር ማጥፋት ሙዚየም]] ከ1941 እስከ 1945 አገሪቷ በናዚ ጀርመን ተይዛ የነበረች ሲሆን በዩክሬን ውስጥ ያለው እያንዳንዱ አምስተኛ ሰው ሞተ። እ.ኤ.አ. በ 1943 በናዚ ወረራ ወቅት [[የቮልሊን እልቂት|በፖሊሶች እና በዩክሬናውያን መካከል የዘር ማጽዳት]] በምዕራብ ዩክሬን ተከሰተ። ከ1960ዎቹ እስከ 1980ዎቹ ድረስ የሶቪየት አገዛዝ ተቃዋሚዎችን በማሰር እና በአእምሮ ሆስፒታሎች ውስጥ በማስቀመጥ ተቃውሞዎችን አፍኖ የነበረ ሲሆን በዩክሬን ውስጥ በጣም ታዋቂው ተቃዋሚ ቫሲል ስቱስ ነበር። እ.ኤ.አ. በ 1985-1991 በተደረገው ዲሞክራቲክ ማሻሻያ ምክንያት የዩኤስኤስአር ውድቀት እና ዩክሬን እ.ኤ.አ. ነሐሴ 24 ቀን 1991 ነፃነቷን አወጀች <ref>Русначенко А. М. Національно-визвольний рух в Україні середина 1950-х — початок 1990-х років. — К., 1998.</ref>። በ2012 ፑቲን ለሶስተኛ ጊዜ ስልጣን ከያዙ በኋላ የመናገር ነፃነትን ማፈን እና በዩክሬን አቅራቢያ ወታደሮችን ማሰባሰብ ጀመሩ። በ 2013 ፕሬዝዳንት ቪክቶር ያኑኮቪች ፑቲን በስልጣን ላይ ለመቆየት ዩክሬንን እንዲወርሩ ጠየቁ፣ ይህም [[የ 2014 የዩክሬን አብዮት|ዩሮማይዳን]] በመባል የሚታወቁትን ተቃውሞዎች አስነስቷል። [[ክራይሚያ መቀላቀል|መጋቢት 2014 ሩሲያ ደቡብ ዩክሬንን በመውረር ክሬሚያን ለመቀላቀል እድሉን ተጠቅማ ሚያዝያ]]፣ [[ጦርነት በዶንባስ|12 ቀን 2014 ያኑኮቪች ከሸሸ በኋላ ሩሲያ በምስራቅ ዩክሬን ወታደራዊ ጥቃት ሰነዘረች]]። በዚያን ጊዜ በሩሲያ ፌደሬሽን የፌደራል ደኅንነት አገልግሎት ባለሥልጣን ኢጎር ጊርኪን የሚመራው ታጣቂዎች በስላቭያንስክ ከተማ ላይ ጥቃት ሰነዘሩ። ኤፕሪል 13, ዩክሬን የሩስያን ወረራ ለመመከት የፀረ-ሽብርተኝነት ተግባር (የፀረ-ሽብርተኝነት ዘመቻ) ጀምሯል። ከ 2014 እስከ 2022 ሁለት የኳሲ-ሪፐብሊካኖች በሩሲያ በተያዙ የዩክሬን ግዛቶች ውስጥ ነበሩ [[የዶኔትስክ ህዝቦች ሪፐብሊክ]] እና [[የሉጋንስክ ህዝቦች ሪፐብሊክ]]። ሩሲያ እነሱን ፈጥሮ እስከ 2022 ድረስ በስማቸው ጦርነት ከፍቷል <ref> [https://nikvesti.com/news/incidents/59805 Террористы привязали мужчину с украинским флагом к столбу в Зугрэсе]</ref> <ref> [https://news.obozrevatel.com/politics/80167-popavshij-v-plen-boets-ato-rasskazal-ob-izdevatelstvah-tolpyi-u-stolba-pozora.htm Попавший в плен боец АТО рассказал об издевательствах толпы у "столба позора"]</ref><ref> [https://www.5.ua/suspilstvo/nezlamni-iryna-dovhan-istoriia-donechchanky-katovanoi-okupantamy-za-dopomohu-ukrainskym-biitsiam-197262.html НЕZЛАМНІ: Ірина Довгань - історія донеччанки, катованої окупантами за допомогу українським бійцям]</ref><ref> [https://web.archive.org/web/20160902091720/http://uapress.info/uk/news/show/37843 Патріотка Ірина Довгань, яку катували терористи, розповіла, чому не вважає себе героїнею]</ref>። [[ስዕል:Ruins of Donetsk International airport (16).jpg|thumb|250px|[[ለዶኔትስክ አየር ማረፊያ ጦርነቶች|የዶኔትስክ አውሮፕላን ማረፊያ ከተማዋን በተያዘበት ወቅት በሩሲያ ወታደሮች ወድሟል፣ 2014]]]] እስከ 2022 ድረስ ሩሲያ በ "ዶኔትስክ ሪፐብሊክ" በኩል ከፍተኛ መሪዋ ከሞስኮ ፖለቲከኛ አሌክሳንደር ቦሮዳይ በዩክሬን ላይ ሚስጥራዊ ጦርነት አድርጋለች, ይህም ወደ ከፍተኛ ጦርነት ተለወጠ. ሁሉም ፀረ-ጦርነት ተቃውሞዎች በሩሲያ ልዩ አገልግሎት ታግደዋል። በተያዙት ግዛቶች ውስጥ, ሩሲያውያን በትምህርት ቤቶች, በሙዚየሞች እና በቤተመጻሕፍት ውስጥ የሩሲያን መስፈርቶች የማያሟሉ የዩክሬን ቋንቋ ጽሑፎችን ማጥፋት ጀመሩ, እንዲሁም ሰላማዊ ዜጎች በእስር ቤቶች ውስጥ የሚቆዩ እና የሚሰቃዩበት "ማጣሪያ" ካምፖች መፍጠር ጀመሩ<ref>[https://snyder.substack.com/p/russias-genocide-handbook Russia's genocide handbook]</ref> <ref>[https://kanaldim.tv/ru/eto-nastoyashhij-konczlager-21-filtraczionnyj-lager-sozdali-okkupanty-na-donetchine/ Это настоящий концлагерь: 21 фильтрационный лагерь создали оккупанты на Донетчине]</ref>። ሩሲያ በዩክሬን ውስጥ ከባድ የጦር ወንጀሎችን ፈጽማለች፣ እንደ ማሪፖል ያሉ ከተሞችን በሙሉ ማውደም፣ ዩክሬንን እንደሚደግፉ በተገለጹት ሲቪሎች ላይ ጥቃቶች፣ በአፓርትመንት ሕንፃዎች ውስጥ ማሰቃየትን ጨምሮ። በዩክሬን በሰላማዊ ዜጎች ላይ በጣም ከባድ የሆነው ወንጀል በመጋቢት 2022 የቡቻ እልቂት ነው። የሩሲያ የፖለቲካ ሳይንቲስት ቲሞፊ ሰርጌቭ “ሩሲያ ከዩክሬን ጋር ምን ማድረግ አለባት?” (Что Россия должна сделать с Украиной ?) የሚለው መጣጥፍ አሜሪካዊው የታሪክ ምሁር ቲሞቲ ስናይደር “በራሺያውያን የተፈጠረ የዘር ማጥፋት መማሪያ መጽሐፍ” ሲል ጠርቶታል። [[የዩክሬን ህዝብ የዘር ማጥፋት|እ.ኤ.አ. በ 2022 ሩሲያ በዩክሬን የወሰደችው እርምጃ የዘር ማጥፋት ወንጀል መሆኑን በርካታ ሀገራት ተገንዝበዋል]] <ref>[https://memopzk.org/figurant/moskalyov-aleksej-vladimirovich/ Москалёв Алексей Владимирович]</ref> <ref>[https://suspilne.media/kyiv/785809-poskodzena-budivla-med-zakladu-e-zagibli-rf-zavdala-povtornogo-udaru-po-kievu/ Пошкоджена будівля медзакладу, є загиблі: РФ завдала повторного удару по Києву]</ref><ref>[https://www.bbc.com/news/world-europe-61208404 'You can't imagine the conditions' - Accounts emerge of Russian detention camps]</ref> <ref>[https://www.huffpost.com/entry/filtration-camps-russia-ukraine-war_n_624ac8b9e4b0e44de9c485ea Mariupol Women Report Russians Taking Ukrainians To 'Filtration Camps']</ref> <ref>[https://www.theguardian.com/world/2022/jun/12/ukrainians-who-fled-to-georgia-reveal-details-of-russias-filtration-camps Ukrainians who fled to Georgia reveal details of Russia’s ‘filtration camps’]</ref>። == የአስተዳደር መዋቅር == [[ስዕል:Russo-Ukrainian War map without Ukrainian-recaptured layer.svg|thumb|220px|[[በሩሲያ የተያዙ የዩክሬን ግዛቶች|በጊዜያዊነት በሩሲያ የተያዙ ግዛቶችን (ክሪሚያ፣ ሉሃንስክ፣ የዶኔትስክ ክፍሎች፣ ዛፖሪዝዝሂያ እና ኬርሰን ክልሎች) ጨምሮ የዩክሬን ክልሎች ካርታ]]]] ዩክሬን 24 ክልሎች (በዩክሬንኛ області) እና ልዩ ጠቀሜታ ያለው አንድ ከተማ ኪየቭ አሏት <ref>[https://www.president.gov.ua/ua/documents/constitution/konstituciya-ukrayini-rozdil-ix Конституція України - Розділ IX ТЕРИТОРІАЛЬНИЙ УСТРІЙ УКРАЇНИ]</ref>። == ቱሪዝም == <gallery> KyivCity3.jpg|ኪየቭ LvivEveningSummer2019.jpg|[[ሌቪቭ]] Палац у Шаровці.jpg|[[ኻርኪው]] Пантеон Вічної Слави, 9 травня 2025.jpg|[[የቅዱስ ኤልዛቤት ምሽግ]]፣ ክሮፒቭኒትስኪ Украина, Одесса - Оперный театр 04.jpg|[[ኦዴሳ]] Kherson after Russian occupation (2022-11-19) 01.jpg|[[ኬርሰን]] Mykolaiv. Russian Drama Theatre.jpg|[[ኒኮላይቭ]] </gallery> == በባህል እና ሲኒማ == * [[ዶንባስ (የዶክ ፊልም)]] <ref>[https://loznitsa.com/movie/donbass Donbass - Sergei Loznitsa - Official Website]</ref> * በ[[አሌክሲ ናቫልኒ|አሌሴይ ናቫልኒ]] አጋሮች በዩክሬን ውስጥ ስላለው ጦርነት ክስተቶችን የሚመረምር ዘጋቢ ፊልም <ref>[https://navalny.com/p/6579/ Патриот за деньги. «Русский мир» в обмен на Эмираты]</ref> * ዘጋቢ ፊልም [[የፑቲኒዝም አናቶሚ (ዘጋቢ ፊልም)|የፑቲኒዝም አናቶሚ]] (Анатомія рашизму, 2023) <ref>[https://blog.poltava.to/pustovgar/17788/ Анатомія рашизму | Документальний цикл «Остання війна»]</ref> <ref>[https://stv.detector.media/suspilna-korporatsiya/read/7813/2023-05-18-pershyy-epizod-tsyklu-ostannya-viyna-prezentuvalo-suspilne/ “Анатомія рашизму”: Суспільне мовлення презентувало цикл фільмів про основу російсько-української війни. ВІДЕО]</ref>። == በተጨማሪም ተመልከት == * [[ፑቲኒዝም]] == አገናኞች == {{በአውሮፓ ውስጥ የሚገኙ አገሮች}} {{መዋቅር-መልክዐምድር}} [[መደብ:ዩክሬን|*]] h5wfe7htszfs2t1ujcdiubydrn69hit 0 39084 394518 372738 2026-08-01T22:08:40Z ~2026-42665-79 59913 /* */ 394518 wikitext text/x-wiki '''ባቢሌ የዝሆኖች መጠለያ''' (elephant sanctuary) ከ[[አዲስ አበባ]] ወደ [[ጅጅጋ]] መስመር፣ ፭መቶ ፶ ኪሎ ሜትር ርቀት ላይ ይገኛል። ይህ መጠለያ በቆዳ ስፋት ፮ሺ ፱መቶ ፹፪ ካሬ-ሜትር የሚመዘን ሲሆን፣ ከጠቅላላ ስፋቱም ውስጥ ፸፯ ከመቶ ያህሉ በአሁኑ አጠራር ”[[ሶማሌ ክልል|በሶማሌያ ብሔራዊ ክልላዊ መንግሥት]]” ሥር ሲካለል፤ ቀሪው ፳፫ ከመቶ ያህሉ ደግሞ ”[[ኦሮሚያ ክልል|በኦሮሚያ ብሔራዊ ክልላዊ መንግሥት]]” ሥር ይገኛል።<ref> ‹‹ወረ - ሃርባ››፤ ቁም ነገር መጽሔት ቅፅ ፲፪ ቁጥር ፻፴፱ [[ጥቅምት]] [[2005|፳፻፭]] ዓ/ም </ref> የአካባቢው የኦሮሚያ ብሔርሰላም ተወላጆች ‹‹ወረ-ሃርባ›› (ባለዝሆኖቹ) በማለት የሚጠሩትና በፌዴራል [[የዱር እንስሳት ልማትና ጥበቃ ባለሥልጣን]] ሥር የሚተዳደረው የባቢሌ ዝሆኖች መጠለያ በ[[ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ|ዓፄ ኃይለ ሥላሴ]] ዘመነ-መንግሥት፣ በ[[1962|፲፱፻፷፪]] ነው የተመሠረተው። የምሥረታውም ዋነኛ ዓላማ፥ በምሥራቅ አፍሪካ ብቻ የሚገኙትን “ሎክሶዳንታ አፍሪካና ኦርሊያንሲ” የተባሉትን ንዑስ የዝሆን ዝርያ ለማልማትና ለመጠበቅ ሲሆን ባሁን ጊዜ መጠለያው በተጨማሪም ከ፴ በላይ [[ጡት አጥቢ]] የዱር እንስሳት፣ ከ፪መቶ ፶ በላይ የ[[አዕዋፍ]] ዝርያዎች፣ ፫መቶ ያህል የዕፅዋት ዝርያዎች የሚገኙበት ነው። <ref>‹‹ወረ - ሃርባ››፤ አክርማ መጽሔት፣ ቁጥር ፳፬ [[2002|፳፻፪]] ዓ/ም </ref> ከሌሎች አዕዋፍ እና የዱር አራዊት ዝርያዎች ደግሞ ከገጸ ምድር የመጥፋት አደጋ ላይ ያለው ”የሳልቫዶሪ ዘረ-በል” (Serinus xantholaema) ወፍ እና ባለጥቁር ጎፈር አንበሳ በዚህ መጠለያ ይገኛሉ። የባቢሌ ዝሆኖች መጠለያ ከተመሠረተበት ዘመን ወዲህ ለመቋቋም ከተገደደባቸው ክስተቶች መካከል የኢትዮጵያና የሶማሊያን ጦርነት ያስከተለው ቀድሞ በዳካታና ፋፈም ሸለቆዎች የነበሩ ዝሆኖች ወደ [[ኤረር ሸለቆ]] የሸሹበት ሁኔታ ነበር። ሌላው አደገኛ ክስተት ደግሞ በመጠለያው ውስጥ የሰው ሠፈራ የተከለከለ ቢሆንም ከቁጥጥር ያለመኖር ምክንያት ባለፉት ፵ ዓመታት ቀስ በቀስ በሰው-ሠራሽ ተፅዕኖ መጠለያው ከፍተኛ ግፊት ላይ ወድቋል። በተለይም ከ[[1996|፲፱፻፺፮]] ዓ/ም ወዲህ በመጠለያው ውስጥ እየጨመረ የመጣውን ‹‹ሕገ-ወጥ›› ሠፈራና ሰው-ሠራሽ ተፅዕኖዎች ለመግታት በቂ የጥበቃ ኃይል ባለመሰማራቱና የሠፈሩትንም በሕጋዊ መንገድ የማስለቀቅ የፖለቲካዊ ቆራጥነትም ሆነ ከሙስና የጸዳ አሠራርም ባለመኖሩ የዱር አራዊቱ ስደት እና ዕልቂት እየተባባሰ እንደሆነ የቅርብ ጊዜ ዘገባዎች ያመላክታሉ። [[የኢትዮጵያ ዜና አገልግሎት]] ይሄንን አስጊ ሁኔታ በተመለከተ በቅርቡ [[የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት]]፣ የባህል፣ቱሪዝምና የብዙሃን መገናኛ ጉዳዮች ቋሚ ኮሜቴ አባላት በስፍራው ተገኝተው ባደርጉት ምርምር ላይ የሰጡትን ገለጻ በመጥቀስ፣ ሕገ-ወጥ ሰፈራ፣ የመጠለያ ድንበር የማከለሉ ሥራ አለመተግበር፤ አርብቶ አደሮች ከብቶቻቸውን በመጠለያው ማኖር ለመጠለያው አደጋ ላይ መውደቅ ተጠቃሽ ምክንያቶች መህናቸውን ዘግቧል።<ref> የኢትዮጵያ ዜና አገልግሎት (http://www.ena.gov.et/Story.aspx?ID=3884&K=) ፤ “የባቢሌ የዝሆኖች መጠለያ አደጋ ላይ ነው”፤ [[ታኅሣሥ ፩]] ቀን [[2005|፳፻፭]] ዓ/ም]]</ref> ከሁሉም በላይ ግን ከፍ ያለ ውዝግብ እና ዓለም-አቀፍ ተቃውሞ ያስከተለው በ[[፲፱፻፺፯]]/[[፲፱፻፺፰]] «ፍሎራ ኢኮ ፓወር» (Flora EcoPower Holding AG) ለተባለ የ[[ጀርመን|ንምሳ]] ኩባንያ ለናፍጣ-ነዳጅ ማምረቻ የሚሆን የጉሎ ተክል ልማት ተብሎ በተፈቀደለት፤ ወደ አሥራ-ሁለት ሺ ሄክታር መሬት ላይ ያደረሰው የመጠለያውን ደን ምንጠራ ነው። ኩባንያው በፌዴራል መንግሥቱ ቡራኬ ከኦርሚያ ብሔራዊ መንግሥት የተረከበው ይህ ‘የልማት’ መሬት ፹፯ በመቶው በባቢሌ የዝሆኖች መጠለያ ክልል ላይ ያረፈ መሆኑን በፌዴራሉ መንግሥት ምርመራ ተረጋግጦ ቢሆንም ምርመራው የተካሄደው ኩባንያው ደኑን ከመነጠረ በኋላ ስለነበር የዝሆኖቹን የሽግግር ወቅት ያዛባበት፣ ከዚህ ቀደም ወደማይንቀሳቀሱበትና ከመጠለያው ክልል ውጪ ወደሆኑ ቦታዎች እንዲገፉ ተፅዕኖ እንዳደረገ ይገመታል። «ፍሎራ ኢኮ ፓወር» የጀመረው የጉሎ ልማት ስኬታማ ሳይሆንና አገሪቱም ከታሰበው ነዳጅ አንዳችም ጠብታ ሳታይ ኩባንያው ዕዳውንም ሳይከፍል ከአገር እንደወጣ በሰፊው ተዘግቧል። <ref>DESALEGN SISAY ; http://www.afrik-news.com/article17480.html ; “Ethiopia: German biofuel company fails as employees abscond with assets; TUESDAY 27 APRIL 2010</ref> ==ማጣቀሻዎች== <references/> ==ዋቢ ምንጮች== * {{en}} http://www.oryxthejournal.org/ * ቁም ነገር መፅሔት * {{en}} የኢትዮጵያ የዱር እንስሳት ልማትና ጥበቃ ባለሥልጣን http://www.ewca.gov.et/en/babile_elephant_sanctuary {{Wayback|url=http://www.ewca.gov.et/en/babile_elephant_sanctuary |date=20120920034217 }} [[መደብ:የኢትዮጵያ እንስሳት]] [[መደብ:መዝናናት]] k8iuju9f0fylnwopbqemu0ahv722bhs 0 41397 394509 330447 2026-08-01T13:24:29Z ~2026-42644-22 59905 አማረኝ 394509 wikitext text/x-wiki '''ይስሐቅ''' ([[ዕብራይስጥ]]፦ יִצְחָק, /ዪጽሓቅ/) በ[[መጽሐፍ ቅዱስ]] መሠረት የ[[አብርሃም]]ና የ[[ሣራ]] ልጅ ነበረ። [[ርብቃ]]ን አግብቶ መንታ ልጆቻቸው [[ዔሳው]] እና [[ያዕቆብ]] በሌላ ስማቸው [[ኤዶምያስ]]ና [[እስራኤል]] የተባሉትን ሁለት ብሔሮች ወለዱ። የይስሐቅ ታሪክ በተለይ የሚታወቀው ከ[[ብሉይ ኪዳን]] [[ኦሪት ዘፍጥረት]] ነው። በተጨማሪ [[መጽሐፈ ኩፋሌ]] ስለ ይስሐቅ ሕይወት ብዙ ይጻፋል። === የይስሐቅ ዕድሜ በመጽሐፈ ኩፋሌ === * 1979 [[ዓመተ ዓለም]] (ዓ.ዓ.) - [[ሰዶም]]ና [[ገሞራ]] ጠፍተው አብርሃምና ሣራ ከ[[ቤቴል]] (ሎዛ) ተነሥተው በ[[ቤርሳቤ]] ሠፈሩ፣ ይስሐቅ ተወለደ። * 1982 ዓ.ዓ. - የይስሐቅ ታላቅ ወንድም [[እስማኤል]]ና እናቱ [[አጋር]] ወደ [[የፋራን ምድረ በዳ|ፋራን ምድረ በዳ]] ተሰደዱ። * 2003 ዓ.ዓ. - አብርሃምና ይስሐቅ ወደ [[ደብረ ጽዮን]] ተጓዙ፤ ወደ ቤርሳቤ ተመለሱ። * 2010 ዓ.ዓ. - አብርሃም ከቤርሳቤ ወደ [[ኬብሮን]] ተመለሰ። * 2027 ዓ.ዓ. - ይስሐቅ ከ[[ካራን]] የነበረችውን ርብቃን አገባት። * 2046 ዓ.ዓ. - ያዕቆብ (እስራኤል)ና ዔሳው (ኤዶምያስ) ለይስሐቅ ተወለዱ። * 2060 ዓ.ዓ. - አብርሃም አረፈ። * 2073 ዓ.ዓ. - ይስሐቅ ከኬብሮን ወደ ቤርሳቤ ተመለሰ። * 2081 ዓ.ዓ. - ይስሐቅ በ[[ጌራራ|ጌራሮ]] ሠፍሮ ከ[[ፍልስጥኤማውያን]] ንጉሥ [[አቢሜሌክ]] ጋር ስምምነት ተዋዋለ። * 2101 ዓ.ዓ. - ይስሐቅ ከጌራሮ ወጣ። * 2108 ዓ.ዓ. - ይስሐቅ ወደ ቤርሳቤ ተመለሰ። * 2114 ዓ.ዓ. - ይስሐቅ ያዕቆብን ለዔሳው ስቶ ርስቱን ሰጠው። * 2162 ዓ.ዓ. - ይስሐቅ አረፈ።ተጨማሪ {{መዋቅር-ሃይማኖት}} [[መደብ:መጽሐፍ ቅዱስ]] [[መደብ:የብሉይ ኪዳን ሰዎች]] 7po4tstki947dv6cr8eowsnahylb2q5 3 41481 394519 382374 2026-08-01T23:02:17Z Pathoschild 334 global user pages ([[m:Synchbot|requested by Revi C.]]) 394519 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__<div class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[[File:Revi logo (pink).png|thumb|center|<span style="color:red">PLEASE DO NOT LEAVE MESSAGE HERE!</span>]] ''' <span style="color:red"> BEFORE YOU BLOCK MY ACCOUNT: IF MY EDIT SUMMARY INCLUDE PREFIX </span>''(Script)''<span style="color:red">, DON'T BLOCK ME, JUST TELL ME TO SLOW DOWN AT COMMONS' TALK PAGE. IT IS AN AUTOMATED SCRIPT BEING USED ON COMMONS TO MOVE FILES.</span> Instead, please leave your message following site: <br /> [[File:Wikidata-logo-en.svg|45px|link=d:User talk:Revi C.]] [[d:User talk:Revi C.]] for Wikidata (Interwiki links) stuff <!--(I am {{int:Group-sysop}} there)--> <br /> [[File:Commons-logo.svg|45px|link=commons:User talk:Revi C.]] [[commons:User talk:Revi C.]] for renaming stuff or [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] action (I am {{int:Group-sysop}} there) <br /> [[File:Wikimedia Community Logo optimized.svg|45px|link=m:User talk:Revi C.]] [[meta:User talk:Revi C.]] for other stuff (User right notification, revert message, etc...) Messages left on this page may be reverted or moved without any response.</div> esxe13mcstpjlux1bt2hqwxr2v8t8mn 2 42967 394520 382375 2026-08-01T23:37:29Z Pathoschild 334 global user pages ([[m:Synchbot|requested by Revi C.]]) 394520 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__<div class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">{{#babel:ko|en-3|am-0}} [[File:Revi wikimedia image.jpg|thumb|center|middle|If you are here to talk about CommonsDelinker removing a deleted image, please [[:c:User talk:Revi C.|go here]].]] Hello! I am [[:m:User:Revi C.|revi]]. I edit to [[m:SWMT|revert vandals]], do Wikidata stuff<!--(I am a Wikidata Admin! <small>([{{fullurl:wikidata:Special:ListUsers/Revi C.|limit=1}} Verify])</small>)-->, or do [[:c:COM:FR|Commons Filemoving stuff]] (I am Commons Admin too! <small>([{{fullurl:c:Special:ListUsers/Revi C.|limit=1}} Verify])</small>). Come to [[:m:User:Revi C.|my Meta userpage]] or [[:c:User:Revi C.|my Commons userpage]] for more information. Thank you.</div> fsmqnsc9zgntq04wed8fhm7dtvczk7n 2 45140 394521 382444 2026-08-02T00:15:21Z Pathoschild 334 global user pages ([[m:Synchbot|requested by Hym411]]) 394521 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[User:Revi C.]] 88g0cv17whfgb1wkeh281mptujwtlut 3 45141 394522 382445 2026-08-02T00:55:29Z Pathoschild 334 global user pages ([[m:Synchbot|requested by Hym411]]) 394522 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[User talk:Revi C.]] o9z79lcc9a9pfmqmrod5w3eyk4q9i0o 0 48395 394513 342995 2026-08-01T21:12:38Z Dagio lol 55597 394513 wikitext text/x-wiki [[ስዕል:Umbria in Italy.svg|thumb|300px|ኡምብሪያ በጣልያን]] '''ኡምብሪያ''' ወይም '''ኡምብርያ''' የ[[ጣልያን]] ክፍላገር ነው። ዋና ከተማው [[ፔሩጃ]] ነው። {{መዋቅር}} [[መደብ:የጣልያን ክፍላገራት]] oq4z3r4hr4guv5s5pjq0a8npx2cdtor 1 55750 394514 394501 2026-08-01T21:50:10Z Munir Sherif 59781 /* */ 394514 wikitext text/x-wiki {{delete|G7}} == የልጅነት ህይወት እና ትምህርት == ጋዜጠኛ ሙኒር ሚያዝያ 17 ቀን 1966 ዓ.ም በሐረሪ ክልል በሐረር ከተማ ተወለዱ። ያደጉትም በከተማዋ አባድር ወረዳ ውስጥ ነው። የወላጆቻቸው ስም አብዱልከሪም አይደሩስ መሐመድ እና ሳፊያ መሐመድ አቡበከር ይባላል።<ref name="BirthCert" /> ከፍተኛ ትምህርታቸውን በአድማስ ዩኒቨርሲቲ ኮሌጅ (የሐረር ማስተባበሪያ ጽሕፈት ቤት) በሩቅ ትምህርት ማዕከል በ10+3 የሕግ ዲፕሎማ ፕሮግራም ተከታትለዋል። ሆኖም ግን፣ በሁለተኛ ዓመት ትምህርታቸው ላይ በገጠማቸው ከፍተኛ የኢኮኖሚ ችግር ምክንያት የሕግ ትምህርታቸውን ለማቋረጥ ተገደዋል።<ref name="AdmasDoc" /> ይህ የትምህርት መቋረጥ ቢገጥማቸውም፣ የነበራቸውን የኮሙኒኬሽን ክህሎት ወደ ሚዲያ እና ጋዜጠኝነት ሙያ በመቀየር የተሳካ የህይወት ጉዞ ማድረግ ችለዋል። == የሙያ ጉዞ == ሙኒር በሀገራዊው የኢትዮጵያ ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬሽን (ኢቢሲ) ውስጥ ለ21 ዓመታት ያህል በስራ ላይ የቆዩ ሲሆን፣ ከጀማሪ ሪፖርተርነት እስከ ከፍተኛ የኤዲቶሪያል መሪነት ደረጃ አድገዋል።<ref name="EBCRecord" /> === የሙያ ማበልጸጊያ ስልጠናዎች === በኢቢሲ በነበራቸው የአገልግሎት ዘመን ሁሉ፣ በድርጅቱ ውስጥ በውስጥ አቅም የተዘጋጁ በርካታ አጫጭር የጋዜጠኝነት ስልጠናዎችን እና የኮሚኒኬሽን ወርክሾፖችን በንቃት ተከታትለዋል። እነዚህ ስልጠናዎች ይፋዊ የብቃት ማረጋገጫ ሰርቲፊኬት ያልተሰጠባቸው ቢሆንም፣ በሜዳ ላይ ሪፖርት አቀራረብ፣ በዜና አዘገጃጀት እና በኤዲቶሪያል አመራር ረገድ የነበራቸውን የቴክኒክ ብቃት ለማሳደግ ከፍተኛ አስተዋፅኦ አድርገዋል። === የስራ ልምድ ዝርዝር === * '''ጄነራል ሪፖርተር (በፍሪላንስ)፦''' የጋዜጠኝነት ስራቸውን ነሐሴ 4 ቀን 1986 ዓ.ም በድርጅቱ ውስጥ በትርፍ ጊዜ (ፍሪላንስ) ጀማሪ ሪፖርተር በመሆን የጀመሩ ሲሆን እስከ ጳጉሜ 5 ቀን 1989 ዓ.ም ድረስ አገልግለዋል።<ref name="EBCRecord" /> * '''ጄነራል ሪፖርተር (ቋሚ)፦''' ከመስከረም 1 ቀን 1990 ዓ.ም ጀምሮ በቋሚነት ተቀጥረው እስከ ጥር 30 ቀን 1990 ዓ.ም ድረስ በዚሁ መደብ ሰርተዋል።<ref name="EBCRecord" /> * '''ረዳት አዘጋጅ፦''' ከየካቲት 1 ቀን 1990 ዓ.ም ጀምሮ ወደ ረዳት አዘጋጅነት በማደግ የተለያዩ ባህላዊና ክልላዊ ፕሮግራሞችን እስከ ሰኔ 30 ቀን 2000 ዓ.ም ድረስ አዘጋጅተዋል።<ref name="EBCRecord" /> * '''ምክትል ዋና አዘጋጅ፦''' ከሐምሌ 1 ቀን 2000 ዓ.ም ጀምሮ የኤዲቶሪያል መመሪያዎችን እና የዜና ክፍሎችን በበላይነት የመራበትን የምክትል ዋና አዘጋጅነት ማዕረግ አግኝተው እስከ ታኅሣሥ 30 ቀን 2003 ዓ.ም ድረስ ሰርተዋል።<ref name="EBCRecord" /> * '''ከፍተኛ ሪፖርተር II፦''' ከጥር 1 ቀን 2003 ዓ.ም እስከ ታኅሣሥ 8/2008 ዓ.ም ድረስ በከፍተኛ ሪፖርተርነት ማዕረግ፣ በተለይም በሐረር ስቱዲዮ ማዕከል ላይ በማተኮር ክልላዊ እና ማህበረሰባዊ ዘገባዎችን በስፋት አቅርበዋል።<ref name="EBCRecord" /> === የቅርስ ጥበቃ እና ማህበራዊ ተጽዕኖ === በኢቢሲ የነበራቸውን የረጅም ጊዜ አገልግሎት ካጠናቀቁ በኋላም፣ ጋዜጠኛ ሙኒር ከሐረር ማህበረሰብ ጋር ያላቸውን ቁርኝት በተናጠል የባህል ተሟጋች እና የማህበረሰብ ጋዜጠኛ በመሆን ቀጥለዋል። በህዝቡ ዘንድ "ሙኒር ሸሪፍ" በሚለው ስማቸው የሚታወቁት እኚህ ጋዜጠኛ፣ የተለያዩ ዲጂታል ሚዲያዎችን እና ህዝባዊ መድረኮችን በመጠቀም የሐረርን ልዩ ልዩ ባህላዊ እሴቶች፣ አልባሳት፣ በዓላት እና ታሪካዊ የእስልምና ቅርሶች ለዓለም ያስተዋውቃሉ። ያሰባሰቧቸው የታሪክ ማህደሮች እና የሚዲያ ስራዎቻቸው በአካባቢው ማህበረሰብ ዘንድ የክልሉን የሚጨበጡና የማይጨበጡ ታሪኮች ለመጠበቅ እንደ ትልቅ ዋቢነት ያገለግላሉ። == ዋቢ ምንጮች == {{Reflist|refs= <ref name="EBCRecord">የኢትዮጵያ ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬሽን (ኢቢሲ) ይፋዊ የስራ ልምድ ማስረጃ፣ የሰነድ ቁጥር፦ አሪስ/ባህንድ/ብ9/2፣ ነሐሴ 08 ቀን 2012 ዓ.ም የተሰጠ።</ref> <ref name="BirthCert">የኢፌዲሪ አስፈላጊ ማህበራዊ አገልግሎቶች ኤጀንሲ፣ የልደት ምስክር ወረቀት ቁጥር፦ 13010900120170036፣ የካቲት 20 ቀን 2017 ዓ.ም የተሰጠ።</ref> <ref name="AdmasDoc">አድማስ ዩኒቨርሲቲ ኮሌጅ የርቀት ትምህርት ማዕከል የሐረር ማስተባበሪያ ጽሕፈት ቤት ይፋዊ የትምህርት ማስረጃ ደብዳቤ፣ የሰነድ ቁጥር፦ አዩኮ/የርት/ሃመ/ሐ/ዓ/2/20፣ ሰኔ 26 ቀን 2000 ዓ.ም የተሰጠ።</ref> }} [[መደብ:በ1966 ዓ.ም የተወለዱ]] [[መደብ:በሕይወት ያሉ ሰዎች]] [[መደብ:የኢትዮጵያ ጋዜጠኞች]] [[መደብ:የሐረር ሰዎች]] jfdcqi45ei3e8vm93dim8emkea55gcw 1 55773 394510 394506 2026-08-01T13:58:12Z Munir Sherif 59781 /* */ 394510 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 55776 394515 394505 2026-08-01T21:51:13Z Munir Sherif 59781 /* */ 394515 wikitext text/x-wiki {{delete|G7}} 2gjssn0pjgk3kugez96404xbhqx40mr 394516 394515 2026-08-01T21:52:57Z Munir Sherif 59781 /* */ 394516 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 394517 394516 2026-08-01T21:53:17Z Munir Sherif 59781 /* */ 394517 wikitext text/x-wiki {| class="infobox biography vcard" style="width: 23em; font-size: 88%; line-height: 1.5em; border: 1px solid #aaa; background-color: #f9f9f9; padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em;" |- | colspan="2" style="text-align:center; font-size:125%; font-weight:bold; background-color:#efefef;" class="fn" | ሙኒር አብዱልከሪም አይደሩስ |- | image = | image = [[File:1785001839475 my own photo.png|thumb|Journalist Munir Sherif]] ! scope="row" style="text-align:left; padding-right:1em;" | ትክክለኛ ስም | class="nickname" | ሙኒር አብዱልከሪም አይደሩስ |- ! scope="row" style="text-align:left; padding-right:1em;" | ሌላ ስም | class="nickname" | ጋዜጠኛ ሙኒር ሸሪፍ |- ! scope="row" style="text-align:left; padding-right:1em;" | የልደት ቀን | ሚያዝያ 17 ቀን 1966 ዓ.ም (April 25, 1974) |- ! scope="row" style="text-align:left; padding-right:1em;" | የውልደት ቦታ | [[ሐረር]]፣ [[የሐረሪ ሕዝብ ክልል|ሐረሪ ክልል]]፣ ኢትዮጵያ |- ! scope="row" style="text-align:left; padding-right:1em;" | ዜግነት | ኢትዮጵያዊ |- ! scope="row" style="text-align:left; padding-right:1em;" | ሙያ | ጋዜጠኛ፣ አዘጋጅ፣ የባህል ተሟጋች |- ! scope="row" style="text-align:left; padding-right:1em;" | አሰሪ ድርጅት | [[የኢትዮጵያ ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬሽን]] (ኢቢሲ) |- ! scope="row" style="text-align:left; padding-right:1em;" | ትዳር | ሳዕዳ ፉአድ ዓሊ (ከ2002 ዓ.ም–አሁን) |- ! scope="row" style="text-align:left; padding-right:1em;" | ልጆች | 5 |- ! scope="row" style="text-align:left; padding-right:1em;" | የስራ ዘመን | ከ1986 ዓ.ም–አሁን |- ! scope="row" style="text-align:left; padding-right:1em;" | የወላጆች ስም | አብዱልከሪም አይደሩስ መሐመድ (አባት)<br>ሳፊያ መሐመድ አቡበከር (እናት) |} '''ሙኒር አብዱልከሪም አይደሩስ''' (የተወለዱት ሚያዝያ 17 ቀን 1966 ዓ.ም) በተለምዶ '''ጋዜጠኛ ሙኒር ሸሪፍ''' በሚለው ስማቸው የሚታወቁት፣ ታዋቂ ኢትዮጵያዊ ጋዜጠኛ፣ አዘጋጅ እና ከታሪካዊቷ የ[[ሐረር]] ከተማ የተገኙ የባህል ሰው ናቸው። በጋዜጠኝነት ሙያቸው ውስጥ ከሁለት አስርት ዓመታት በላይ በሀገሪቱ አንጋፋ የመንግስት ሚዲያ በሆነው [[የኢትዮጵያ ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬሽን]] (ኢቢሲ) ውስጥ በተለያዩ ከፍተኛ የአዘጋጅነት እና የኤዲቶሪያል መሪነት የስራ መደቦች ላይ አገልግለዋል። m3e02pl9uui8zoldmqxatn3th3s1sbm 1 55779 394512 2026-08-01T20:14:51Z Eyobtewdros 59911 /* 2 */ አዲስ ክፍል 394512 wikitext text/x-wiki == 2 == ብሩክ [[አባል:Eyobtewdros|Eyobtewdros]] ([[አባል ውይይት:Eyobtewdros|talk]]) 20:14, 1 ኦገስት 2026 (UTC) 0fw8phywyq4cz8yx0si6nntcpzb7gce