ውክፔዲያ amwiki https://am.wikipedia.org/wiki/%E1%8B%8B%E1%8A%93%E1%8B%8D_%E1%8C%88%E1%8C%BD MediaWiki 1.47.0-wmf.13 first-letter ፋይል ልዩ ውይይት አባል አባል ውይይት ውክፔዲያ ውክፔዲያ ውይይት ስዕል ስዕል ውይይት መልዕክት መልዕክት ውይይት መለጠፊያ መለጠፊያ ውይይት እርዳታ እርዳታ ውይይት መደብ መደብ ውይይት በር በር ውይይት TimedText TimedText talk ሞጁል ሞጁል ውይይት Event Event talk 0 38541 394551 376346 2026-08-05T09:02:49Z ~2026-43207-69 59967 I changed the direction it located from Gondar 394551 wikitext text/x-wiki {{ የቦታ መረጃ | ስም = ቆላድባ | ሌላ_ስም = | ካርታ_አገር = ኢትዮጵያ | ክፍላገር = ደምቢያ |latd=13 |latm=03 |latNS=11N |longd=37 |longm=25 |longEW=44E | lat_deg =13 | lat_min =03 | north_south = N | lon_deg = 37 | lon_min = 25 | east_west = E | ከፍታ = 1881 ሜትር | ሕዝብ_ጠቅላላ = ~25,000 | ስዕል = | ስዕል_መግለጫ = ቆላድባ }} '''ቆላድባ''' ከተማ የምትገኘው በ[[አማራ ክልል]] በ[[ማዕከላዊ ጎንደር ዞን|ሰሜን ጎንደር ዞን]] በ[[ደምቢያ]] ወረዳ ውስጥ ነው ። ከ[[ጎንደር]] ከተማ በስተ ደቡብ 35 ኪ.ሜ ፣ ከ[[ጣና ሃይቅ]] በስተ ሰሜን 30 ኪ.ሜ መካከል ትገኛለች። ቆላድባ የተመሰረተችው በ[[1930ዎቹ]] መጀመሪያ አካባቢ ነው። ቆላድባ ከተማ በአሁኑ ስኣት ማለትም [[2005]] ዓ.ም. በ2 ሰፋፊ ቄበሌወች የተከፈለች ሲሆን የሕዝብ ቁጥሩዋም ወደ 25,000 አካባቢ ነው። ከተማዋ የ[[ደምቢያ ወረዳ]] ዋና ከተማ ስትሆን ፣ በውስጡዋም አንድ ቴክንክና ሙያ ፣አንድ መሰናዶ ፣ ሁለት ሁለተኛ ደረጃ ፣ ሁለት መለስተኛ ትምህርት ቤት እንዲሁም ሊሎች የትምህርት ተኩማት ይገግኛሉ። የህዝቡም መተዳደሪያ ግብርና ፣ንግድ ፣ ...... ናቸው። በ1945 ዓ.ም. ቆላድባ ውስጥ በ[[አረብ]] ነጋዴ የሚካሄድ የ[[ኑግ]] ዘይት መጭመቂያ ነበር። በዚሁ ዘመን አካባቢ 5ሺህ ሰዎች ያለቁበት የ[[ወባ]] እና ሌሎች በሽታ ወረርሽኝ ስለደረሰ የቀደመው የቆላድባ ገበያ በመንግሥት ትእዛዝ ወደ ከፍተኛ ቦታ እንዲዛዎር ተደርጓል<ref>[F J Simoons, Northwest Ethiopia .., Madison/USA 1960 p 59, 120, 197</ref>። ከ፫ አመት በኋላ በ1948 ዓ.ም. ከኢትዮጵያ የመጀመሪያ ከሆኑት ፬ የጤና ማእከላት አንዱ በቆላ ድባ ከተማ ተቋቁሟል። ለዚህ ተግባር ሲባል የአካባቢው ኅብረተሰብ $ 8,000 ብር አዋጥቷል፣ ማእከሉም በተከፈተ ወቅት ፶ሺህ ሰዎችን እንዲያስተናግድ ኾኖ ነበር። <ref>[Ethiopia Observer 1957 no 4 p 121]</ref> == የሕዝብ ስብጥር == {{አሞሌ ቻርት | title = የአዲስ ዘመን ሕዝብ ቁጥር <ref>http://www.nai.uu.se/library/resources/dossiers/local_history_of_ethiopia/k/ORTKOB05.pdf</ref> | bar_width = 25 | width_units = em | label_type = ዓ.ም.** | label1 = 1958 | label2 = 1976 | label3 = 1986 | label4 = 1993 | label5 = | label6 = 1997 | label7 = | label8 = | label9 = 2005 | data_type = የሕዝብ ብዛት | data_max = 27000 | data1 = 4002 | data2 = | data3 = | data4 = | data5 = | data6 = | data7 = | data8 = | data9 = 25000 | col2_data_type = የተማሪዎች ብዛት | col2_data_max = 2000 | col2_data1 = 614 | col2_data2 = | col2_data3 = | col2_data4 = | col2_data5 = | col2_data6 = | col2_data7 = | col2_data8 = | col2_data9 = }} ==ማጣቀሻ == <references/> [[መደብ:ደምቢያ (ወረዳ)]] [[መደብ:የኢትዮጵያ ከተሞች]] od6stx8j71ejw8fp3opb3uc3uf8rjt1 0 50396 394546 386600 2026-08-05T08:26:36Z Dessaewberihun 59826 394546 wikitext text/x-wiki =አዊ ብሄረሰብ ዞን= አዊ ዞን በ[[አማራ ክልል]] የሚገኝ ዞን ሲሆን በስተደቡብ እና ምስራቅ [[ምዕራብ ጎጃም]] ዞን፣ በሰተምዕራብ [[ቤንሻንጉል ጉሙዝ ክልል]] እና በስተሰሜን [[ደቡብ ጎንደር]] ያዋስኑታል። ዞኑ በ9 [[ወረዳ]]ወች እና በ5 ክፍለ ከተማ አስተዳደሮች የተዋቀረ ነው። ኮሶበር [[እንጅባራ]] በ[[ባንጃ ወረዳ]] የሚገኝ ከተማ ሲኾን የአገው [[አዊ ዞን]] አስተዳደር ማእከል ነው። =አዊ ብሄረሰብ ዞን= ➡ የዞኑ ዋና ከተማ፡- [[እንጅባራ]] ➡ የዞኑ ዋና ከተማ ከክልሉ ዋና ከተማ ያለው ርቀት-122 ኪ.ሜ ➡ የወረዳዎች ብዛት፡- 9 # [[አንካሻ ጓጉሣ]] # [[ባንጃ ሽኩዳድ]] # [[ጓጉሣ ሽኩዳድ]] # [[ፋግታ ለኮማ]] # [[ዳንግላ ወረዳ]] # [[ጃዊ ወረዳ]] # [[ጓንጓ ወረዳ]] # [[ዚገም ወረዳ]] # [[አዮ ጎጉሳ ወረዳ]] ➡ የከተማ አስተዳደሮች ብዛት፡- 5 * [[ዳንግላ]] * [[እንጅባራ]] * [[ቻግኒ]] * [[አዲስ ቅዳም]] * [[ቲሊሊ]] ➡ የቀበሌዎች ብዛት፡-201 * የገጠር፡-180 * የከተማ፡- 21 ➡ በዞኑ ውስጥ የሚገኝ ህዝብ ብዛት፡-1,077,144 * ወንድ= 538,926 * ሴት= 538,218 =+= የሕዝብ ብዛት በ[[ዲሴምበር]] [[2007 እ.ኤ.አ.]] ይሠጣል። {| class="wikitable" style="text-align:right" !ተ.ቁ !! ወረዳ !! የሕዝብ ቁጥር !! ዋና ከተማ !! የህዝብ ቁጥር !! |- | align="left" | - | align="left" | '''[[አዊ ብሄረሰብ ዞን]]''' || '''[[1,077,144]]''' |- | align="left" | ''1'' | align="left" |[[ዳንግላ ወረዳ]] || [[174,981]] |- | align="left" | | align="left" |[[ዳንግላ]] || [[30,512]] |- | align="left" | ''2'' | align="left" |[[ፈግታ ለኮማ]] || [[137,428]] |- | align="left" | | align="left" |[[አዲስ ቅዳም]] || [[10,945]] |- | align="left" | ''3'' | align="left" |[[ባንጃ ሽኩዳድ]] || [[123,992]] |- | align="left" | | align="left" |[[እንጅባራ]] || [[25,888]] |- | align="left" | ''4'' | align="left" |[[አንከሻ ጎጉሳ]] || [[217,665|317,665]] |- | align="left" | | align="left" |[[ግምጃ ቤት]] || [[13,479]] |- | align="left" | ''5'' | align="left" |[[ጎጉሳ ሽኩዳድ]]([[ቲሊሊ]]) || [[91,752]] |- | align="left" | | align="left" |[[ቲሊሊ]] || [[11,113]] |- =+= |- | align="left" | ''10'' | align="left" |[[እንጅባራ ከተማ አስዳደር ]] || [[25,888]] |- | align="left" | | align="left" |[[እንጅባራ]] || [[25,888]] |- | align="left" | ''11'' | align="left" |[[አዲስ ቅዳም ከተማ አስተዳደር]] || [[10,945]] |- | align="left" | | align="left" |[[አዲስ ቅዳም]] || [[10,945]] |- | align="left" | ''12'' | align="left" |[[ቲሊሊ ከተማ አስተዳደር]] || [[11,113]] |- | align="left" | | align="left" |[[ቲሊሊ]] || [[11,113]] |- | align="left" | ''13'' | align="left" |[[ዳንግላ ከተማ አስተዳደር]] || [[30,512]] |- | align="left" | | align="left" |[[ዳንግላ]] || [[30,512]] |- | align="left" | ''14'' | align="left" |[[ቻግኒ ከተማ አስተዳደር]] || [[28,551]] |- | align="left" | | align="left" |[[ቻግኒ]] || [[28,551]] |} =+= ➡ የወረዳው ስም የወረዳው ዋና ከተማ # [[አንካሻ ጓጉሣ]] - [[አገው ግምጃ ቤት]] # [[ባንጃ ሽኩዳድ]] - [[እንጅባራ]] * [[ከፃ]] * [[ቅዳመጃ]] * [[ሮብ ገበያ]] * [[ምርቅታ]] # [[ጓጉሣ ሽኩዳድ]] - [[ቲሊሊ]] * [[አዲስ አለም]] * [[አሽፋ]] # [[ፋግታ ለኮማ]] - [[አዲስ ቅዳም]] * [[ችጎሊ]] * [[ገዘሃራ]] * [[ፈግታ]] * [[ደለከስ]] # [[ዳንግላ ወረዳ]] - [[ዳንግላ]] * [[ጫራ]] *[[ጊሳ]] * [[አፈሳ]] # [[ጃዊ ወረዳ]] - [[ፈንድቃ]] * [[ደክ]] # [[ጓንጓ ወረዳ]] - [[ቻግኒ]] * [[መንታ ውሃ]] # [[ዚገም ወረዳ]] - [[ቅላጅ]] * [[ዚገም]] # [[አዮ ጎጉሳ ወረዳ]] - [[አዘነ]] * [[ኡዲት]] * [[አዮ]] = ባህል= የአገው ሕዝብ አሁን በሚገኝባቸው የተለያዩ አካባቢዎች ራሱን የሚገልጸው  አዊ፡ ኽምራ፡ ቅማንት፡ ብሊን በሚሉ አካባቢያዊ መጠሪያዎች ነው። = ቋንቋ = የስያሜው እድገት ከራሳቸው ወይም በጋራ  ከሚገኝ ማህበረሰብ ክፍሎች ተጨማሪ ቋንቋ የተዋሱት  ነው። =የአገው ምንነት= አዊ ማለት አገው ማለት ነው፡ የቃሉ መነሻና ምንጭ የራሱ ቋንቋ አገውኛ ነው ሌሎችንም ራሱንም  አገው ለማለትና ለመግለጽ ይህንኑ ቃል ይጠቀማል። ትርጉሙ በአዊኛ ብራሃን ማለት ነው። = የቋንቋ አይነት= ኽምራ ማለት አገው ማለት ነው የቃሉ መነሻና ምንጭ የራሱ ቋንቋ አገውኛ ነው፡ ሌሎቹንም ራሱንም  አገው ለማለት ይኸንኑ ቃል ይጠቀማል። =ቅማንት= ቅማንት ማለት የቤተሰብ ውቅር  አሰያየም ወይም የባሕላዊ ሃይማኖት ማህበረሰባዊ ልየታ ሲሆን የቃሉ መነሻና ምንጭ  አማርኛ ነው፡  ቃሉን የሚጠቀሙት   የኦርቶዶክስ ክርስትያን ተከታዬች ሲሆኑ  ክርስትናም ይሁን ይሁዲ እምነት የማይከተሉትን  ቀደምት አገዎችን ክርስትያን አማሮች የሚገልጹበት ስያሜ ነው። = ብሊን= ብሊን ማለት አገው  ማለት ነው፡ የቃሉ መነሻና ምንጭ የራሱ አገውኛ ቋንቋ፡ የቤላ ትውፊትና በጋራ ካሉት የሳሆ  ቋንቋ ተናጋሪዎች የተወሰደ ሲሆን አገዎች ራሳቸውንና ሌሎች የማህበረሰብ ክፍሎች ደግሞ አገዎችን ለመግለጽ ይጠቀሙበታል። =የአገው ታሪክ= እማዱክ ታሪክ መግቢያ አገው ምድር (አዊ ላጜታ) በሀገሪቱ ስርዓት አዊ ብሄ/አሰ/ዞን እየተባለ የሚጠራው አካባቢ ሰው ያልነበረበት ፣ጥቅጥቅ ያለ ጫካ በዱር አራዊት የተሞላ ፣ ንፁህ የአየር ንብረት ለም አፈር ፣በቂ ውሃ ምቹ መልካአ ምድራዊ አቀማመጥ፣ የጫካ ማር ያለበት ጠፍ እንደነበረ አፋአዊ መረጃዎች ይጠቁማሉ ፡፡ ይሁን እንጂ የዚህ ቦታ ስያሜ የተሠጠው በአካባቢው በቀዳሚነት በሰፈሩት ሰባቱ አገው ወንድማማቾች መሆኑን መረጃዎች ያመለክታሉ፡፡ አገው ምድር እየተባለ የሚጠራው ቦታ በመጀመሪያዎቹ ነዋሪዎች ሲሰየም ክልሉ (ወስኑ እስከ የት እንደነበር በትክክል መግለፅ ባይቻልም ከአሁኑ አዊ ብሄረሰብ አስተዳደር ዞን ስር ካሉ ወረዳዎች በላይ እንደነበር እንዲሁም በምስራቅ ጎጃምና ደ/ጎንደር አካባቢ በአዊኛ ቋንቋ የሚጠሩ አካባቢዎች (ቦታዎች )መኖራቸው ለብሄ/አስ/ዞን ወስንና ስፋት ዋነኛ እማኞች ለምሳሌ፡- ድኩል ካን ፣ዳድ ዩሃንስ (ምስ/ጎጃም ) ቢዝራ ካኒ (ጎንደር) ጻና (ጣና) የሚባሉት ተጠቃሽ ናቸው ሰባት ቤት አገው (ላጜታ አዊ) የተጠናከረና የተደራጀ መረጀ ባይኖርም በአፈ ታሪክ ደረጃ ከተለያዩ አባቶችና ታሪክ አዋቂዎች የተገኙ መረጃዎች (oral sources) እንደሚጠቁመን የእስራኤል ደም ወገን የሆነው ንጉስ ሰለሞን የልጅ ኩሳ ከቀዳማዊ ሚኒሊክ ጋር ታቦተ ፅዮንን ከእየሩሳሌም ይዘው ከመጡ በኋላ ንጉስ ኩሳ ሰቆጣ አካባቢ ትዳር መስርቶ በመኖር አዲልን ወለዱ ፣አዲል ደግሞ እና አንከሻ፣ባጃ፣መተከል፣አዘ ና፣ዚገም፣ኳኩራና ጫራን ወለዱ እነዚህ ወንድማማቾች ከአካባቢያቸው ወደ ተለያዩ ቦታ እየተዘዋወሩ ዱር አራዊትን በማደን አዘውትረው ሲኖሩ ኑሮን ለማሸነፍ ፣ህይወትን በተሻለ መንገድ ለመምራት ከተፈጥሮና አካባቢ ጋር መታገል ግድ ይላል ፡፡ ካልሆነም አካባቢን ለቆ የተሻለ አካባቢ ፍለጋ መኳተን አሁንም በአንዳንድ አካባቢዎች የሚስተዋል ተግባር ነው ፡፡ ስለሆነም ስባቱ አገዎች በአንድ ተሰማርተው በወቅቱ ውድና ተፈላጊ የሆኑ የዱር አራዊት ማለትም የዝሆን ጥርስ ፣ጥርኝ ፣ዝባድና የመሳሰሉትን ፍለጋ ሲጓዙ የትውልድ ቦታቸውን ስቆጣ ለቀው አሁን እንጅባራ እየተባለ ወደ ሚጠራው አካባቢ (ከሰንግ ይባል )ነበር ደርሰው አሁንም በአዊኛ “አንጉች ካና” ይባላል ፡፡ አካባቢው ምንም ሰው የሌለበት ፣በቂ የሆነ የዱር አራዊትና ጥቅጥቅ ያለ ጫካ ፣የዱር ማር ያለበት ፣ምቹ መልካዓ ምድራዊ አቀማመጥና ሰላም የሰፈነበት ቦታ ሆኖ በማግኘታቸው በአካባው ሁኔታና ተፈጥሮአዊ አቀማመጥ በመማረክ ለሰባት ወራት ያህል የዱር አራዊትን በማደን ቆይተው ሰባቱም ወንድማማቾች ወደ ቤተሰቦቻቸው (ሰቆጣ ) በመመለስ፣ለቤተሰቦቻቸውም ተመላልሰው ስለተመለከቱት አካባቢ መልካዓ ምድራዊ አቀማመጥ ፣ለኑሮ ምቹና ተስማሚ የአየር ንብረት ፣በውስጡ ያሉ የዱር አራዊትና ተፈጥሮአዊ ገፅታ ሲገልፁላቸው ቤተሰቦቻቸውም በሀሳባቸው ተስማምተው ለጥያቄአቸው አወንታዊ ምላሽ በመስጠት መልካም ፈቃዳቸውን መርቀው ልጡን ገመድ፣ባዳውን ዘመድ ያድርላችሁ ሲሉ ሰባቱ ወንድማማቾች ሚስቶቻቸውን ልጆቻቸውን ከብቶቻቸውን እንዲሁም ከቤተሰቦቻቸው አገልጋያቸው ትሆን ዘንድ የተላከቸውን አዱክን ጨምረው ጎዞቸውን ወደ ተመለከቱት አካባቢ ቀጠሉ፡፡ ወደ አዲሱ አካባቢ ደርሰው በታላቃቸው አንከሻ መሪነት ቦታ ሲከፋፈሉ አንከሻና ባንጃ አማካኝ የሆነ ቦታ ሲይዙ ኳክራን በምስራቅ ፣ጫራን በምዕራብ፣ዚገም፣መተከልና አዘና በስተደቡብ እንዲቀመጡ አድርገዋል፡፡ አማካይ በሆነ አቅጣጫ አንከሻና ባንጃ በመሆን አዱክ ታገለግላቸው ነበር ፡፡ በተጨማሪም ለሌሎች ወንድማማቾች በመሆኑ እንደ መገናኛ ይጠቀሙበት ነበር ይላሉ የታሪክ አባቶች ፡፡ አዱክ ከሰባቱ ወንድማማቾች ጋር በአገልጋይነት ከሰቆጣ የተላከችው አዱክ ስትቅልባቸውና ስታገለግላቸው ኑራ አምስቱ በተልያዩ አቅጣጫ ቦታ ቦታቸውን ሲይዙ እሷ ግን በታላቃቸው አንከሻና ባንጃ መካከል በመሆን እንድትኖር ተደርጓል፡፡ በመሆኑም አገልጋያቸው አዱክ በዕድሜ እየገፋች ለስራ ጉልበቷ እየደከመ ሲሄድ እንደገና መጦር ግድ ሆነባት ፡፡ በሁለቱ ወንድማማቾች ትርዳና ትጦር ጀመር ይህም ሲሆን አንከሻ በደቡብ አብልቶ አጠጥቶ አጥቦና አልብሶ ድንበራቸው በሆነ ቦታ ላይ ፀሐይ ሲሞቅ ብርዱም ሲለቅ አስቀምጦ ሲሄድ ፣ባንጃም በተራው በመውሰድ ቤቱ አሰንብቶ ለተረኛው ሲሰጥ እንደቤቱ አብልቶና አጠጥቶ በጥዋቱ ፀሐይ ሰትታይ ከቦተዉ የደርሣት ነበር በመሆኑም አዱክ በጥዋቱ ቁርና በቀጥር ሙቀት ይፈራረቀባት ስለነበር አንከሻንና ባንጃን ትመርቃቸው ነበር ይላሉ አባቶች(አባሆይ ዘሩ አለሙ) አንከሻን /ክምምባ ኹ ክም አንካ እይምኽ /እስከ ማታ ብላ ባንጃን ስግላ ቻንቑዋ ስግላ አንካ ኹ /የማለዳ እንጀራ ብላ/ እማ አዱክ የተለያዩ መላምቶች “አዱክ” የሰባቱ አገው እናት ናት እየተባለ ሲወራ ይስተዋላል ፡፡ ስለሆነም ከተለያዩ አባቶች ታሪክ አዋቂዎችና የአካባቢ ነዋሪዎች የተገኘ መረጃ እንደሚያመለክተው አዱክ የሰባቱ አገው ወንድማማቾች “ ወላጅ እናት ” አይደለችም ነገር ግን እነሱ ወደ ዚህ አካባቢ ሲመጡ ከቤተሰቦቻቸው የተላከች አገልጋያቸው (ሞግዚታቸው ናት ) የሰባቱ ወንድማማቾች እናት ማናት ? ሲባል አዱክ ይባላል ይህም የሆነበት ምክንያት 1. የብረሄረሰቡ ባህል ፣ ቋንቋና ወግ መሰረት በዕድሜ ትልቅ የሆነች እህት ፣አክስት ፣የእንጀራ እናት ወይም አሳዳጊ 2. በኢትዮጴያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተክርስቲያን ስርዓት መሰረት የክርስትና እናት 3. በመኳንት ወይም መሳፍንት ቤተሰብ ቤት ውስጥ የምታገለግል ፣ሴት የልጅ ጠባቂ ፣ቀላቢ እና ተንከባካቢ እንደ ወላጅ እናት “እናት” ተብላ እንደምትጠራ ይታወቃል ፡፡ ስለሆነም አዱክ የሰባቱ አዊ እናታቸው ሳትሆን ቀላቢያቸውና አገልጋያቸው እንዲሁም የልጆቻቸው ሞግዚታቸው በመሆኗ እናት ተብላ ትጠራለች ፡፡ አዱክ በአንዳንድ አካባቢዎች እማ-አዱክ ተብሎ ስሟ ሲጠራ ይስተዋላል፡፡ ይህ የሆነው “እማ” የሚለው ቅፅል ስም በዕድሜ ትልቅ ለሆኑ ሴቶችና እናቶች የሚሰጥ የክብር ስም በመሆኑ አዱክ የሰባት አገዋች አገልጋያቸውና የልጆቻቸው ሞግዚትም ስለሆነች እማ አዱክ እየተባለች በክብር ስትጠራ፣(በማ/ሰቡ ባህል ፣ወግ፣ቋንቋ የእምነት ስርዓት መሰረት ፣ታላቆችን በስም ብቻ አይጠሩም ፣በአክብሮት፣በትህትናና በማዕረግ ስማቸው ይጠራሉ። የአዱክ መቃብር በኳሪ ጎኻና ቀበሌ ፣በተርዬ ታራረ ዙሪያው በጥድ ዛፍ የተከበበ ካችንቲ ተራራ (አለት በስተ ደቡብ ፣የእማ አዱክ መቃብር ስፍራ ይገኛል፡፡ ምክንያቱም የድንጋይ ቁልል ይታያል፡፡ የመቃብር ቦታ እዚህ ለመሆኑ የሚያመለክቱ መረጃዎች 1. እማ አዱክን አንከሻና ባንጃ ይጦሯት ስለነበረና ይህ ቦታ ደግሞ የሁለቱ ወሰን (ድንበር መሆኑ ) 2. አንከሻና ባንጃ በሚጦሯት ጊዜ የሚረካከቡበት ቦታ ስለነበር 3. ይህ ቦታ ለሰባቱም ወንድማማቾች አማካይ (መገናኛ) በመሆኑ በታላቆች ምክርና መሪነት መመሪያቸው 4. በወቅቱ በቅርብ ርቀት (አካባቢ ቤተ ቤተክርስቲያን አለመኖር ተጠቃሽ አፋዊ መረጃዎች ናቸው ፡፡ በሰሜን የባንጃ በአሁኑ ወረዳችን ፋግታ ለኮማ ፣በስተ ደቡብ የአንከሻ (በሁኑ ባንጃ ወረዳ ) ክልል ፣ከአ/ቅዳም ከተማ ወደ ኮሰበር በሚወስደው ------መንገድ ፣አሮጌ እንጅባራ ወይም በድሮ አጠራር ሰፈር ገቢያ እንዳደረስን ወደ ቀኝ በኩል በመታጠፍ ቀጥ ብለን ብንሄድ በግራና በቀኝ በጥድ ዛፍ የተከበበ ልዩና ማራኪ የሆነ ታሪካዊ ቦታን እናገኛለን፡፡ ይህ ቦታ - በቀደምት አዱክን አንከሻና ባንጃ የሚረካከቡበት ሲሆን - ዙሮ ዙሮ ቤት ፣ኑሮ ኑሮ ሞት እንዳሉ በኋላም የእማዱክ መቃብር ስፍራ ነው ፡፡ እዚህ ቦታ መሀል ለመሀል ሰፊ የሆነ ጎዳ/መንገድ ከአ/ቅዳም ና እንጅባራ ወደ ኳሪ ጎኻና የሚያደርስ ሲኖረው በዚህ መንገድ የሚያልፍ ማንኛውም ሰው እንደሌለው አካባቢ ምንገድ አቋርጦ አያልፍም / አይሄድም ልዩ የሆነ ባህላዊ ታሪካዊ ስርዓት ያለማንም መካሪነትና ትዕዛዝ ሲፈፀም/ሲከናወን ይታያል፡፡ ይኸውም መንገደኛው እማዱክ መቃርብ ሊደርስ የተወሰነ ርቀት ሲቀረው በቀኝ እጁ ድንጋይ ይዞ መጣል አያያዙም እንደ ማንኛውም ተራ ውርወራ ሳይሆን ልክ በቀኝ እጁ ይዞ በትክሻው ቀጥታ ቦታው ላይ ሲደርስ በቀኝ በኩል ካለው የድንጋይ ክምር ይጠለዋል ፡፡ በመቀጠልም እዚች ቦታ ላይ ቁጭ ብሎ ያርፋል ፡፡ ይህ የሚካሄደው ምን ጊዜ በቀኝ በኩል ባለው ስፍራ ነው ፡፡ ለምን ቢሉ - በቀኝ እጅ መያዛቸው ቀኝ እጅ ሁልጊዜም ገር ፣ቀናና መልካም ዕድልና ምኞች በመሆኑ - ከቦታው ሲደርሱ ማረፊያ መቀመጫቸው ከእናታቸው በረከት ለመሳትፍ - ድንጋይ መጣል እረም ማውጣት ለመቃብር መታሰቢያነት ይህም በማ/ሰብ ወግና ባህል መሰረት ሰው ሲሞት እልቅሶ ቦታ ላይ ሲደርሱ ፊት ይጠረጋል ፣ቁጭ ብለው መነሳት፣ለወደፊቱም ለነፍስ መልካም መመኘት የተለመደ ስርዓት ነው ፡፡ የተለያዩ የፅሑፍ መረጃዎችን አፋዊ መረጃዎችን በመጠቀም መረጃዎችን በመሰብስብ ፅሑፉን ማጠናከር ተችሏል ፡፡ ማጠቃለያ ወረዳችን ይህንና የመሳሰሉ ጥንታዊና ታሪካዊ ህዝብ ባለቤት ልዩ ልዩ ጥንታዊና ባህላዊ ቅርሶች መገኛ የተፈጥሮአዊና ሰው ሰራሽ መስህብ ስፍራዎች ባለቤት መሆኑን መገለጫ ለሆነው ባህላችንና ቅርሶቻችን ትኩረት ሰጥተን መጠበቅ መንከባከብና ተጠብቀው ለትውልድ የሚተላለፉበትን መንገድ ማመቻቸት የሁላችንም የህሊና ግዴታ ሊሆን ይገባናል ፡፡ =የአገው መንግስታት ታሪክ= የአገው ታሪክ እጅግ ሰፊ ነው፡፡ ባለታሪክ ህዝብ አሁን ሰዓት በአስተዳደር ችግር ወደ ልመነ ወጦዋል * የላስታ _ ዋግ ( ዛጔ ) ነገሥታት ስም ዝርዝርና የነገሱበት ዘመን 1. መራ ተክለ ሃይማኖት ...920 _ 933 አ.ም ...13 አመት 2. ስቡሀይ ( ድልነአድ )...933 _ 943 አ.ም ...10 አመት 3. መይራሪ ... 943 _ 958 አ.ም ...15 አመት 4. ሀርቦይ ( ሀረየነ እግዚእ ) ...958 _ 966 አ.ም ...8 አመት 5. መንግሥትነ ይትባረክ...966 _ 973 አ.ም ...7 አመት 6. ይእቀብከ እግዚእ...973 _ 983 አ.ም...10 አመት 7. ዜና ጴጥሮስ ...983 _ 989 አ.ም...6 አመት 8. ባሕር ሰፍ...989 _ 1003 አ.ም....14 አመት 9. ጠጠውድም ( ፀር አሰግድ )...1003 _ 1013 አ.ም ...10 አመት 10. ጃን ስዩም ( አኩቴት ) ...1013 _ 1033 አ.ም...20 አመት 11. በእምት ( ግርማ ስዩም )...1033 _ 1053 አ.ም ...20 አመት 12. ቅዱስ ይምርሃነ ክርስቶስ ...1053 _ 1093 አ.ም...40 12. ቅዱስ ይምርሃነ ክርስቶስ ...1053 _ 1093 አ.ም...40 አመት 13. ቅዱስ ገብረ ማርያም...1093 _ 1133 አ.ም...40 አመት 14. ቅዱስ ላሊበላ...1133 _ 1173 አ.ም...40 አመት 15. ነአኩቶ ለአብ ...1173 _ 1213 አ.ም...40 አመት 16. ይትባረክ ... 1213 _ 1253 አ.ም...40 አመት * የነገሱበት አመት ድምር 333 ይሆናል። @ ምንጭ *የአገው ህዝቦችና የዛጉዌ ስርወ መንግስት ታሪክ * በዶ/ር አያሌው ሲሳይ @ ከገፅ 92 የተወሰደ። [[መደብ:የአማራ ክልል ዞኖች]] galsxpss8sxfz9n8uluqeakga6y8bkn 394547 394546 2026-08-05T08:30:24Z Dessaewberihun 59826 /* + */ 394547 wikitext text/x-wiki =አዊ ብሄረሰብ ዞን= አዊ ዞን በ[[አማራ ክልል]] የሚገኝ ዞን ሲሆን በስተደቡብ እና ምስራቅ [[ምዕራብ ጎጃም]] ዞን፣ በሰተምዕራብ [[ቤንሻንጉል ጉሙዝ ክልል]] እና በስተሰሜን [[ደቡብ ጎንደር]] ያዋስኑታል። ዞኑ በ9 [[ወረዳ]]ወች እና በ5 ክፍለ ከተማ አስተዳደሮች የተዋቀረ ነው። ኮሶበር [[እንጅባራ]] በ[[ባንጃ ወረዳ]] የሚገኝ ከተማ ሲኾን የአገው [[አዊ ዞን]] አስተዳደር ማእከል ነው። =አዊ ብሄረሰብ ዞን= ➡ የዞኑ ዋና ከተማ፡- [[እንጅባራ]] ➡ የዞኑ ዋና ከተማ ከክልሉ ዋና ከተማ ያለው ርቀት-122 ኪ.ሜ ➡ የወረዳዎች ብዛት፡- 9 # [[አንካሻ ጓጉሣ]] # [[ባንጃ ሽኩዳድ]] # [[ጓጉሣ ሽኩዳድ]] # [[ፋግታ ለኮማ]] # [[ዳንግላ ወረዳ]] # [[ጃዊ ወረዳ]] # [[ጓንጓ ወረዳ]] # [[ዚገም ወረዳ]] # [[አዮ ጎጉሳ ወረዳ]] ➡ የከተማ አስተዳደሮች ብዛት፡- 5 * [[ዳንግላ]] * [[እንጅባራ]] * [[ቻግኒ]] * [[አዲስ ቅዳም]] * [[ቲሊሊ]] ➡ የቀበሌዎች ብዛት፡-201 * የገጠር፡-180 * የከተማ፡- 21 ➡ በዞኑ ውስጥ የሚገኝ ህዝብ ብዛት፡-1,077,144 * ወንድ= 538,926 * ሴት= 538,218 =+= የሕዝብ ብዛት በ[[ዲሴምበር]] [[2007 እ.ኤ.አ.]] ይሠጣል። {| class="wikitable" style="text-align:right" !ተ.ቁ !! ወረዳ !! የሕዝብ ቁጥር !! ዋና ከተማ !! የህዝብ ቁጥር !! |- | align="left" | - | align="left" | '''[[አዊ ብሄረሰብ ዞን]]''' || '''[[1,077,144]]''' |- | align="left" | ''1'' | align="left" |[[ዳንግላ ወረዳ]] || [[174,981]] |- | align="left" | | align="left" |[[ዳንግላ]] || [[30,512]] |- | align="left" | ''2'' | align="left" |[[ፈግታ ለኮማ]] || [[137,428]] |- | align="left" | | align="left" |[[አዲስ ቅዳም]] || [[10,945]] |- | align="left" | ''3'' | align="left" |[[ባንጃ ሽኩዳድ]] || [[123,992]] |- | align="left" | | align="left" |[[እንጅባራ]] || [[25,888]] |- | align="left" | ''4'' | align="left" |[[አንከሻ ጎጉሳ]] || [[217,665|317,665]] |- | align="left" | | align="left" |[[ግምጃ ቤት]] || [[13,479]] |- | align="left" | ''5'' | align="left" |[[ጎጉሳ ሽኩዳድ]]([[ቲሊሊ]]) || [[91,752]] |- | align="left" | | align="left" |[[ቲሊሊ]] || [[11,113]] |- | align="left" | ''6'' | align="left" |[[ጎንጎ]] || [[244,987]] |- | align="left" | | align="left" |[[ቻግኒ]] || [[28,551]] |- | align="left" | ''7'' | align="left" |[[ጃዊ]] || [[86,339]] |- | align="left" | | align="left" |[[ፈድቃ]] || [[7,461]] |- | align="left" | ''8'' | align="left" |[[ዚገም ወረዳ]] || [[5,888|58,888]] |- | align="left" | | align="left" |[[ቅላጅ]] || [[2,581]] |- | align="left" | ''9'' | align="left" |[[አዮ ጎጉሳ]] || [[7,945]] |- | align="left" | | align="left" |[[አዘና]] || [[1,645]] |- | align="left" | ''10'' | align="left" |[[እንጅባራ ከተማ አስዳደር ]] || [[25,888]] |- | align="left" | | align="left" |[[እንጅባራ]] || [[25,888]] |- | align="left" | ''11'' | align="left" |[[አዲስ ቅዳም ከተማ አስተዳደር]] || [[10,945]] |- | align="left" | | align="left" |[[አዲስ ቅዳም]] || [[10,945]] |- | align="left" | ''12'' | align="left" |[[ቲሊሊ ከተማ አስተዳደር]] || [[11,113]] |- | align="left" | | align="left" |[[ቲሊሊ]] || [[11,113]] |- | align="left" | ''13'' | align="left" |[[ዳንግላ ከተማ አስተዳደር]] || [[30,512]] |- | align="left" | | align="left" |[[ዳንግላ]] || [[30,512]] |- | align="left" | ''14'' | align="left" |[[ቻግኒ ከተማ አስተዳደር]] || [[28,551]] |- | align="left" | | align="left" |[[ቻግኒ]] || [[28,551]] |} =+= |- | align="left" | ''10'' | align="left" |[[እንጅባራ ከተማ አስዳደር ]] || [[25,888]] |- | align="left" | | align="left" |[[እንጅባራ]] || [[25,888]] |- | align="left" | ''11'' | align="left" |[[አዲስ ቅዳም ከተማ አስተዳደር]] || [[10,945]] |- | align="left" | | align="left" |[[አዲስ ቅዳም]] || [[10,945]] |- | align="left" | ''12'' | align="left" |[[ቲሊሊ ከተማ አስተዳደር]] || [[11,113]] |- | align="left" | | align="left" |[[ቲሊሊ]] || [[11,113]] |- | align="left" | ''13'' | align="left" |[[ዳንግላ ከተማ አስተዳደር]] || [[30,512]] |- | align="left" | | align="left" |[[ዳንግላ]] || [[30,512]] |- | align="left" | ''14'' | align="left" |[[ቻግኒ ከተማ አስተዳደር]] || [[28,551]] |- | align="left" | | align="left" |[[ቻግኒ]] || [[28,551]] |} =+= ➡ የወረዳው ስም የወረዳው ዋና ከተማ # [[አንካሻ ጓጉሣ]] - [[አገው ግምጃ ቤት]] # [[ባንጃ ሽኩዳድ]] - [[እንጅባራ]] * [[ከፃ]] * [[ቅዳመጃ]] * [[ሮብ ገበያ]] * [[ምርቅታ]] # [[ጓጉሣ ሽኩዳድ]] - [[ቲሊሊ]] * [[አዲስ አለም]] * [[አሽፋ]] # [[ፋግታ ለኮማ]] - [[አዲስ ቅዳም]] * [[ችጎሊ]] * [[ገዘሃራ]] * [[ፈግታ]] * [[ደለከስ]] # [[ዳንግላ ወረዳ]] - [[ዳንግላ]] * [[ጫራ]] *[[ጊሳ]] * [[አፈሳ]] # [[ጃዊ ወረዳ]] - [[ፈንድቃ]] * [[ደክ]] # [[ጓንጓ ወረዳ]] - [[ቻግኒ]] * [[መንታ ውሃ]] # [[ዚገም ወረዳ]] - [[ቅላጅ]] * [[ዚገም]] # [[አዮ ጎጉሳ ወረዳ]] - [[አዘነ]] * [[ኡዲት]] * [[አዮ]] = ባህል= የአገው ሕዝብ አሁን በሚገኝባቸው የተለያዩ አካባቢዎች ራሱን የሚገልጸው  አዊ፡ ኽምራ፡ ቅማንት፡ ብሊን በሚሉ አካባቢያዊ መጠሪያዎች ነው። = ቋንቋ = የስያሜው እድገት ከራሳቸው ወይም በጋራ  ከሚገኝ ማህበረሰብ ክፍሎች ተጨማሪ ቋንቋ የተዋሱት  ነው። =የአገው ምንነት= አዊ ማለት አገው ማለት ነው፡ የቃሉ መነሻና ምንጭ የራሱ ቋንቋ አገውኛ ነው ሌሎችንም ራሱንም  አገው ለማለትና ለመግለጽ ይህንኑ ቃል ይጠቀማል። ትርጉሙ በአዊኛ ብራሃን ማለት ነው። = የቋንቋ አይነት= ኽምራ ማለት አገው ማለት ነው የቃሉ መነሻና ምንጭ የራሱ ቋንቋ አገውኛ ነው፡ ሌሎቹንም ራሱንም  አገው ለማለት ይኸንኑ ቃል ይጠቀማል። =ቅማንት= ቅማንት ማለት የቤተሰብ ውቅር  አሰያየም ወይም የባሕላዊ ሃይማኖት ማህበረሰባዊ ልየታ ሲሆን የቃሉ መነሻና ምንጭ  አማርኛ ነው፡  ቃሉን የሚጠቀሙት   የኦርቶዶክስ ክርስትያን ተከታዬች ሲሆኑ  ክርስትናም ይሁን ይሁዲ እምነት የማይከተሉትን  ቀደምት አገዎችን ክርስትያን አማሮች የሚገልጹበት ስያሜ ነው። = ብሊን= ብሊን ማለት አገው  ማለት ነው፡ የቃሉ መነሻና ምንጭ የራሱ አገውኛ ቋንቋ፡ የቤላ ትውፊትና በጋራ ካሉት የሳሆ  ቋንቋ ተናጋሪዎች የተወሰደ ሲሆን አገዎች ራሳቸውንና ሌሎች የማህበረሰብ ክፍሎች ደግሞ አገዎችን ለመግለጽ ይጠቀሙበታል። =የአገው ታሪክ= እማዱክ ታሪክ መግቢያ አገው ምድር (አዊ ላጜታ) በሀገሪቱ ስርዓት አዊ ብሄ/አሰ/ዞን እየተባለ የሚጠራው አካባቢ ሰው ያልነበረበት ፣ጥቅጥቅ ያለ ጫካ በዱር አራዊት የተሞላ ፣ ንፁህ የአየር ንብረት ለም አፈር ፣በቂ ውሃ ምቹ መልካአ ምድራዊ አቀማመጥ፣ የጫካ ማር ያለበት ጠፍ እንደነበረ አፋአዊ መረጃዎች ይጠቁማሉ ፡፡ ይሁን እንጂ የዚህ ቦታ ስያሜ የተሠጠው በአካባቢው በቀዳሚነት በሰፈሩት ሰባቱ አገው ወንድማማቾች መሆኑን መረጃዎች ያመለክታሉ፡፡ አገው ምድር እየተባለ የሚጠራው ቦታ በመጀመሪያዎቹ ነዋሪዎች ሲሰየም ክልሉ (ወስኑ እስከ የት እንደነበር በትክክል መግለፅ ባይቻልም ከአሁኑ አዊ ብሄረሰብ አስተዳደር ዞን ስር ካሉ ወረዳዎች በላይ እንደነበር እንዲሁም በምስራቅ ጎጃምና ደ/ጎንደር አካባቢ በአዊኛ ቋንቋ የሚጠሩ አካባቢዎች (ቦታዎች )መኖራቸው ለብሄ/አስ/ዞን ወስንና ስፋት ዋነኛ እማኞች ለምሳሌ፡- ድኩል ካን ፣ዳድ ዩሃንስ (ምስ/ጎጃም ) ቢዝራ ካኒ (ጎንደር) ጻና (ጣና) የሚባሉት ተጠቃሽ ናቸው ሰባት ቤት አገው (ላጜታ አዊ) የተጠናከረና የተደራጀ መረጀ ባይኖርም በአፈ ታሪክ ደረጃ ከተለያዩ አባቶችና ታሪክ አዋቂዎች የተገኙ መረጃዎች (oral sources) እንደሚጠቁመን የእስራኤል ደም ወገን የሆነው ንጉስ ሰለሞን የልጅ ኩሳ ከቀዳማዊ ሚኒሊክ ጋር ታቦተ ፅዮንን ከእየሩሳሌም ይዘው ከመጡ በኋላ ንጉስ ኩሳ ሰቆጣ አካባቢ ትዳር መስርቶ በመኖር አዲልን ወለዱ ፣አዲል ደግሞ እና አንከሻ፣ባጃ፣መተከል፣አዘ ና፣ዚገም፣ኳኩራና ጫራን ወለዱ እነዚህ ወንድማማቾች ከአካባቢያቸው ወደ ተለያዩ ቦታ እየተዘዋወሩ ዱር አራዊትን በማደን አዘውትረው ሲኖሩ ኑሮን ለማሸነፍ ፣ህይወትን በተሻለ መንገድ ለመምራት ከተፈጥሮና አካባቢ ጋር መታገል ግድ ይላል ፡፡ ካልሆነም አካባቢን ለቆ የተሻለ አካባቢ ፍለጋ መኳተን አሁንም በአንዳንድ አካባቢዎች የሚስተዋል ተግባር ነው ፡፡ ስለሆነም ስባቱ አገዎች በአንድ ተሰማርተው በወቅቱ ውድና ተፈላጊ የሆኑ የዱር አራዊት ማለትም የዝሆን ጥርስ ፣ጥርኝ ፣ዝባድና የመሳሰሉትን ፍለጋ ሲጓዙ የትውልድ ቦታቸውን ስቆጣ ለቀው አሁን እንጅባራ እየተባለ ወደ ሚጠራው አካባቢ (ከሰንግ ይባል )ነበር ደርሰው አሁንም በአዊኛ “አንጉች ካና” ይባላል ፡፡ አካባቢው ምንም ሰው የሌለበት ፣በቂ የሆነ የዱር አራዊትና ጥቅጥቅ ያለ ጫካ ፣የዱር ማር ያለበት ፣ምቹ መልካዓ ምድራዊ አቀማመጥና ሰላም የሰፈነበት ቦታ ሆኖ በማግኘታቸው በአካባው ሁኔታና ተፈጥሮአዊ አቀማመጥ በመማረክ ለሰባት ወራት ያህል የዱር አራዊትን በማደን ቆይተው ሰባቱም ወንድማማቾች ወደ ቤተሰቦቻቸው (ሰቆጣ ) በመመለስ፣ለቤተሰቦቻቸውም ተመላልሰው ስለተመለከቱት አካባቢ መልካዓ ምድራዊ አቀማመጥ ፣ለኑሮ ምቹና ተስማሚ የአየር ንብረት ፣በውስጡ ያሉ የዱር አራዊትና ተፈጥሮአዊ ገፅታ ሲገልፁላቸው ቤተሰቦቻቸውም በሀሳባቸው ተስማምተው ለጥያቄአቸው አወንታዊ ምላሽ በመስጠት መልካም ፈቃዳቸውን መርቀው ልጡን ገመድ፣ባዳውን ዘመድ ያድርላችሁ ሲሉ ሰባቱ ወንድማማቾች ሚስቶቻቸውን ልጆቻቸውን ከብቶቻቸውን እንዲሁም ከቤተሰቦቻቸው አገልጋያቸው ትሆን ዘንድ የተላከቸውን አዱክን ጨምረው ጎዞቸውን ወደ ተመለከቱት አካባቢ ቀጠሉ፡፡ ወደ አዲሱ አካባቢ ደርሰው በታላቃቸው አንከሻ መሪነት ቦታ ሲከፋፈሉ አንከሻና ባንጃ አማካኝ የሆነ ቦታ ሲይዙ ኳክራን በምስራቅ ፣ጫራን በምዕራብ፣ዚገም፣መተከልና አዘና በስተደቡብ እንዲቀመጡ አድርገዋል፡፡ አማካይ በሆነ አቅጣጫ አንከሻና ባንጃ በመሆን አዱክ ታገለግላቸው ነበር ፡፡ በተጨማሪም ለሌሎች ወንድማማቾች በመሆኑ እንደ መገናኛ ይጠቀሙበት ነበር ይላሉ የታሪክ አባቶች ፡፡ አዱክ ከሰባቱ ወንድማማቾች ጋር በአገልጋይነት ከሰቆጣ የተላከችው አዱክ ስትቅልባቸውና ስታገለግላቸው ኑራ አምስቱ በተልያዩ አቅጣጫ ቦታ ቦታቸውን ሲይዙ እሷ ግን በታላቃቸው አንከሻና ባንጃ መካከል በመሆን እንድትኖር ተደርጓል፡፡ በመሆኑም አገልጋያቸው አዱክ በዕድሜ እየገፋች ለስራ ጉልበቷ እየደከመ ሲሄድ እንደገና መጦር ግድ ሆነባት ፡፡ በሁለቱ ወንድማማቾች ትርዳና ትጦር ጀመር ይህም ሲሆን አንከሻ በደቡብ አብልቶ አጠጥቶ አጥቦና አልብሶ ድንበራቸው በሆነ ቦታ ላይ ፀሐይ ሲሞቅ ብርዱም ሲለቅ አስቀምጦ ሲሄድ ፣ባንጃም በተራው በመውሰድ ቤቱ አሰንብቶ ለተረኛው ሲሰጥ እንደቤቱ አብልቶና አጠጥቶ በጥዋቱ ፀሐይ ሰትታይ ከቦተዉ የደርሣት ነበር በመሆኑም አዱክ በጥዋቱ ቁርና በቀጥር ሙቀት ይፈራረቀባት ስለነበር አንከሻንና ባንጃን ትመርቃቸው ነበር ይላሉ አባቶች(አባሆይ ዘሩ አለሙ) አንከሻን /ክምምባ ኹ ክም አንካ እይምኽ /እስከ ማታ ብላ ባንጃን ስግላ ቻንቑዋ ስግላ አንካ ኹ /የማለዳ እንጀራ ብላ/ እማ አዱክ የተለያዩ መላምቶች “አዱክ” የሰባቱ አገው እናት ናት እየተባለ ሲወራ ይስተዋላል ፡፡ ስለሆነም ከተለያዩ አባቶች ታሪክ አዋቂዎችና የአካባቢ ነዋሪዎች የተገኘ መረጃ እንደሚያመለክተው አዱክ የሰባቱ አገው ወንድማማቾች “ ወላጅ እናት ” አይደለችም ነገር ግን እነሱ ወደ ዚህ አካባቢ ሲመጡ ከቤተሰቦቻቸው የተላከች አገልጋያቸው (ሞግዚታቸው ናት ) የሰባቱ ወንድማማቾች እናት ማናት ? ሲባል አዱክ ይባላል ይህም የሆነበት ምክንያት 1. የብረሄረሰቡ ባህል ፣ ቋንቋና ወግ መሰረት በዕድሜ ትልቅ የሆነች እህት ፣አክስት ፣የእንጀራ እናት ወይም አሳዳጊ 2. በኢትዮጴያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተክርስቲያን ስርዓት መሰረት የክርስትና እናት 3. በመኳንት ወይም መሳፍንት ቤተሰብ ቤት ውስጥ የምታገለግል ፣ሴት የልጅ ጠባቂ ፣ቀላቢ እና ተንከባካቢ እንደ ወላጅ እናት “እናት” ተብላ እንደምትጠራ ይታወቃል ፡፡ ስለሆነም አዱክ የሰባቱ አዊ እናታቸው ሳትሆን ቀላቢያቸውና አገልጋያቸው እንዲሁም የልጆቻቸው ሞግዚታቸው በመሆኗ እናት ተብላ ትጠራለች ፡፡ አዱክ በአንዳንድ አካባቢዎች እማ-አዱክ ተብሎ ስሟ ሲጠራ ይስተዋላል፡፡ ይህ የሆነው “እማ” የሚለው ቅፅል ስም በዕድሜ ትልቅ ለሆኑ ሴቶችና እናቶች የሚሰጥ የክብር ስም በመሆኑ አዱክ የሰባት አገዋች አገልጋያቸውና የልጆቻቸው ሞግዚትም ስለሆነች እማ አዱክ እየተባለች በክብር ስትጠራ፣(በማ/ሰቡ ባህል ፣ወግ፣ቋንቋ የእምነት ስርዓት መሰረት ፣ታላቆችን በስም ብቻ አይጠሩም ፣በአክብሮት፣በትህትናና በማዕረግ ስማቸው ይጠራሉ። የአዱክ መቃብር በኳሪ ጎኻና ቀበሌ ፣በተርዬ ታራረ ዙሪያው በጥድ ዛፍ የተከበበ ካችንቲ ተራራ (አለት በስተ ደቡብ ፣የእማ አዱክ መቃብር ስፍራ ይገኛል፡፡ ምክንያቱም የድንጋይ ቁልል ይታያል፡፡ የመቃብር ቦታ እዚህ ለመሆኑ የሚያመለክቱ መረጃዎች 1. እማ አዱክን አንከሻና ባንጃ ይጦሯት ስለነበረና ይህ ቦታ ደግሞ የሁለቱ ወሰን (ድንበር መሆኑ ) 2. አንከሻና ባንጃ በሚጦሯት ጊዜ የሚረካከቡበት ቦታ ስለነበር 3. ይህ ቦታ ለሰባቱም ወንድማማቾች አማካይ (መገናኛ) በመሆኑ በታላቆች ምክርና መሪነት መመሪያቸው 4. በወቅቱ በቅርብ ርቀት (አካባቢ ቤተ ቤተክርስቲያን አለመኖር ተጠቃሽ አፋዊ መረጃዎች ናቸው ፡፡ በሰሜን የባንጃ በአሁኑ ወረዳችን ፋግታ ለኮማ ፣በስተ ደቡብ የአንከሻ (በሁኑ ባንጃ ወረዳ ) ክልል ፣ከአ/ቅዳም ከተማ ወደ ኮሰበር በሚወስደው ------መንገድ ፣አሮጌ እንጅባራ ወይም በድሮ አጠራር ሰፈር ገቢያ እንዳደረስን ወደ ቀኝ በኩል በመታጠፍ ቀጥ ብለን ብንሄድ በግራና በቀኝ በጥድ ዛፍ የተከበበ ልዩና ማራኪ የሆነ ታሪካዊ ቦታን እናገኛለን፡፡ ይህ ቦታ - በቀደምት አዱክን አንከሻና ባንጃ የሚረካከቡበት ሲሆን - ዙሮ ዙሮ ቤት ፣ኑሮ ኑሮ ሞት እንዳሉ በኋላም የእማዱክ መቃብር ስፍራ ነው ፡፡ እዚህ ቦታ መሀል ለመሀል ሰፊ የሆነ ጎዳ/መንገድ ከአ/ቅዳም ና እንጅባራ ወደ ኳሪ ጎኻና የሚያደርስ ሲኖረው በዚህ መንገድ የሚያልፍ ማንኛውም ሰው እንደሌለው አካባቢ ምንገድ አቋርጦ አያልፍም / አይሄድም ልዩ የሆነ ባህላዊ ታሪካዊ ስርዓት ያለማንም መካሪነትና ትዕዛዝ ሲፈፀም/ሲከናወን ይታያል፡፡ ይኸውም መንገደኛው እማዱክ መቃርብ ሊደርስ የተወሰነ ርቀት ሲቀረው በቀኝ እጁ ድንጋይ ይዞ መጣል አያያዙም እንደ ማንኛውም ተራ ውርወራ ሳይሆን ልክ በቀኝ እጁ ይዞ በትክሻው ቀጥታ ቦታው ላይ ሲደርስ በቀኝ በኩል ካለው የድንጋይ ክምር ይጠለዋል ፡፡ በመቀጠልም እዚች ቦታ ላይ ቁጭ ብሎ ያርፋል ፡፡ ይህ የሚካሄደው ምን ጊዜ በቀኝ በኩል ባለው ስፍራ ነው ፡፡ ለምን ቢሉ - በቀኝ እጅ መያዛቸው ቀኝ እጅ ሁልጊዜም ገር ፣ቀናና መልካም ዕድልና ምኞች በመሆኑ - ከቦታው ሲደርሱ ማረፊያ መቀመጫቸው ከእናታቸው በረከት ለመሳትፍ - ድንጋይ መጣል እረም ማውጣት ለመቃብር መታሰቢያነት ይህም በማ/ሰብ ወግና ባህል መሰረት ሰው ሲሞት እልቅሶ ቦታ ላይ ሲደርሱ ፊት ይጠረጋል ፣ቁጭ ብለው መነሳት፣ለወደፊቱም ለነፍስ መልካም መመኘት የተለመደ ስርዓት ነው ፡፡ የተለያዩ የፅሑፍ መረጃዎችን አፋዊ መረጃዎችን በመጠቀም መረጃዎችን በመሰብስብ ፅሑፉን ማጠናከር ተችሏል ፡፡ ማጠቃለያ ወረዳችን ይህንና የመሳሰሉ ጥንታዊና ታሪካዊ ህዝብ ባለቤት ልዩ ልዩ ጥንታዊና ባህላዊ ቅርሶች መገኛ የተፈጥሮአዊና ሰው ሰራሽ መስህብ ስፍራዎች ባለቤት መሆኑን መገለጫ ለሆነው ባህላችንና ቅርሶቻችን ትኩረት ሰጥተን መጠበቅ መንከባከብና ተጠብቀው ለትውልድ የሚተላለፉበትን መንገድ ማመቻቸት የሁላችንም የህሊና ግዴታ ሊሆን ይገባናል ፡፡ =የአገው መንግስታት ታሪክ= የአገው ታሪክ እጅግ ሰፊ ነው፡፡ ባለታሪክ ህዝብ አሁን ሰዓት በአስተዳደር ችግር ወደ ልመነ ወጦዋል * የላስታ _ ዋግ ( ዛጔ ) ነገሥታት ስም ዝርዝርና የነገሱበት ዘመን 1. መራ ተክለ ሃይማኖት ...920 _ 933 አ.ም ...13 አመት 2. ስቡሀይ ( ድልነአድ )...933 _ 943 አ.ም ...10 አመት 3. መይራሪ ... 943 _ 958 አ.ም ...15 አመት 4. ሀርቦይ ( ሀረየነ እግዚእ ) ...958 _ 966 አ.ም ...8 አመት 5. መንግሥትነ ይትባረክ...966 _ 973 አ.ም ...7 አመት 6. ይእቀብከ እግዚእ...973 _ 983 አ.ም...10 አመት 7. ዜና ጴጥሮስ ...983 _ 989 አ.ም...6 አመት 8. ባሕር ሰፍ...989 _ 1003 አ.ም....14 አመት 9. ጠጠውድም ( ፀር አሰግድ )...1003 _ 1013 አ.ም ...10 አመት 10. ጃን ስዩም ( አኩቴት ) ...1013 _ 1033 አ.ም...20 አመት 11. በእምት ( ግርማ ስዩም )...1033 _ 1053 አ.ም ...20 አመት 12. ቅዱስ ይምርሃነ ክርስቶስ ...1053 _ 1093 አ.ም...40 12. ቅዱስ ይምርሃነ ክርስቶስ ...1053 _ 1093 አ.ም...40 አመት 13. ቅዱስ ገብረ ማርያም...1093 _ 1133 አ.ም...40 አመት 14. ቅዱስ ላሊበላ...1133 _ 1173 አ.ም...40 አመት 15. ነአኩቶ ለአብ ...1173 _ 1213 አ.ም...40 አመት 16. ይትባረክ ... 1213 _ 1253 አ.ም...40 አመት * የነገሱበት አመት ድምር 333 ይሆናል። @ ምንጭ *የአገው ህዝቦችና የዛጉዌ ስርወ መንግስት ታሪክ * በዶ/ር አያሌው ሲሳይ @ ከገፅ 92 የተወሰደ። [[መደብ:የአማራ ክልል ዞኖች]] 1ywrmcjzf3fx0brns6wnikz6m0o26yc 394548 394547 2026-08-05T08:31:11Z Dessaewberihun 59826 394548 wikitext text/x-wiki =አዊ ብሄረሰብ ዞን= አዊ ዞን በ[[አማራ ክልል]] የሚገኝ ዞን ሲሆን በስተደቡብ እና ምስራቅ [[ምዕራብ ጎጃም]] ዞን፣ በሰተምዕራብ [[ቤንሻንጉል ጉሙዝ ክልል]] እና በስተሰሜን [[ደቡብ ጎንደር]] ያዋስኑታል። ዞኑ በ9 [[ወረዳ]]ወች እና በ5 ክፍለ ከተማ አስተዳደሮች የተዋቀረ ነው። ኮሶበር [[እንጅባራ]] በ[[ባንጃ ወረዳ]] የሚገኝ ከተማ ሲኾን የአገው [[አዊ ዞን]] አስተዳደር ማእከል ነው። =አዊ ብሄረሰብ ዞን= ➡ የዞኑ ዋና ከተማ፡- [[እንጅባራ]] ➡ የዞኑ ዋና ከተማ ከክልሉ ዋና ከተማ ያለው ርቀት-122 ኪ.ሜ ➡ የወረዳዎች ብዛት፡- 9 # [[አንካሻ ጓጉሣ]] # [[ባንጃ ሽኩዳድ]] # [[ጓጉሣ ሽኩዳድ]] # [[ፋግታ ለኮማ]] # [[ዳንግላ ወረዳ]] # [[ጃዊ ወረዳ]] # [[ጓንጓ ወረዳ]] # [[ዚገም ወረዳ]] # [[አዮ ጎጉሳ ወረዳ]] ➡ የከተማ አስተዳደሮች ብዛት፡- 5 * [[ዳንግላ]] * [[እንጅባራ]] * [[ቻግኒ]] * [[አዲስ ቅዳም]] * [[ቲሊሊ]] ➡ የቀበሌዎች ብዛት፡-201 * የገጠር፡-180 * የከተማ፡- 21 ➡ በዞኑ ውስጥ የሚገኝ ህዝብ ብዛት፡-1,077,144 * ወንድ= 538,926 * ሴት= 538,218 =+= የሕዝብ ብዛት በ[[ዲሴምበር]] [[2007 እ.ኤ.አ.]] ይሠጣል። {| class="wikitable" style="text-align:right" !ተ.ቁ !! ወረዳ !! የሕዝብ ቁጥር !! ዋና ከተማ !! የህዝብ ቁጥር !! |- | align="left" | - | align="left" | '''[[አዊ ብሄረሰብ ዞን]]''' || '''[[1,077,144]]''' |- | align="left" | ''1'' | align="left" |[[ዳንግላ ወረዳ]] || [[174,981]] |- | align="left" | | align="left" |[[ዳንግላ]] || [[30,512]] |- | align="left" | ''2'' | align="left" |[[ፈግታ ለኮማ]] || [[137,428]] |- | align="left" | | align="left" |[[አዲስ ቅዳም]] || [[10,945]] |- | align="left" | ''3'' | align="left" |[[ባንጃ ሽኩዳድ]] || [[123,992]] |- | align="left" | | align="left" |[[እንጅባራ]] || [[25,888]] |- | align="left" | ''4'' | align="left" |[[አንከሻ ጎጉሳ]] || [[217,665|317,665]] |- | align="left" | | align="left" |[[ግምጃ ቤት]] || [[13,479]] |- | align="left" | ''5'' | align="left" |[[ጎጉሳ ሽኩዳድ]]([[ቲሊሊ]]) || [[91,752]] |- | align="left" | | align="left" |[[ቲሊሊ]] || [[11,113]] |- | align="left" | ''6'' | align="left" |[[ጎንጎ]] || [[244,987]] |- | align="left" | | align="left" |[[ቻግኒ]] || [[28,551]] |- | align="left" | ''7'' | align="left" |[[ጃዊ]] || [[86,339]] |- | align="left" | | align="left" |[[ፈድቃ]] || [[7,461]] |- | align="left" | ''8'' | align="left" |[[ዚገም ወረዳ]] || [[5,888|58,888]] |- | align="left" | | align="left" |[[ቅላጅ]] || [[2,581]] |- | align="left" | ''9'' | align="left" |[[አዮ ጎጉሳ]] || [[7,945]] |- | align="left" | | align="left" |[[አዘና]] || [[1,645]] |- | align="left" | ''10'' | align="left" |[[እንጅባራ ከተማ አስዳደር ]] || [[25,888]] |- | align="left" | | align="left" |[[እንጅባራ]] || [[25,888]] |- | align="left" | ''11'' | align="left" |[[አዲስ ቅዳም ከተማ አስተዳደር]] || [[10,945]] |- | align="left" | | align="left" |[[አዲስ ቅዳም]] || [[10,945]] |- | align="left" | ''12'' | align="left" |[[ቲሊሊ ከተማ አስተዳደር]] || [[11,113]] |- | align="left" | | align="left" |[[ቲሊሊ]] || [[11,113]] |- | align="left" | ''13'' | align="left" |[[ዳንግላ ከተማ አስተዳደር]] || [[30,512]] |- | align="left" | | align="left" |[[ዳንግላ]] || [[30,512]] |- | align="left" | ''14'' | align="left" |[[ቻግኒ ከተማ አስተዳደር]] || [[28,551]] |- | align="left" | | align="left" |[[ቻግኒ]] || [[28,551]] |} =+= ➡ የወረዳው ስም የወረዳው ዋና ከተማ # [[አንካሻ ጓጉሣ]] - [[አገው ግምጃ ቤት]] # [[ባንጃ ሽኩዳድ]] - [[እንጅባራ]] * [[ከፃ]] * [[ቅዳመጃ]] * [[ሮብ ገበያ]] * [[ምርቅታ]] # [[ጓጉሣ ሽኩዳድ]] - [[ቲሊሊ]] * [[አዲስ አለም]] * [[አሽፋ]] # [[ፋግታ ለኮማ]] - [[አዲስ ቅዳም]] * [[ችጎሊ]] * [[ገዘሃራ]] * [[ፈግታ]] * [[ደለከስ]] # [[ዳንግላ ወረዳ]] - [[ዳንግላ]] * [[ጫራ]] *[[ጊሳ]] * [[አፈሳ]] # [[ጃዊ ወረዳ]] - [[ፈንድቃ]] * [[ደክ]] # [[ጓንጓ ወረዳ]] - [[ቻግኒ]] * [[መንታ ውሃ]] # [[ዚገም ወረዳ]] - [[ቅላጅ]] * [[ዚገም]] # [[አዮ ጎጉሳ ወረዳ]] - [[አዘነ]] * [[ኡዲት]] * [[አዮ]] = ባህል= የአገው ሕዝብ አሁን በሚገኝባቸው የተለያዩ አካባቢዎች ራሱን የሚገልጸው  አዊ፡ ኽምራ፡ ቅማንት፡ ብሊን በሚሉ አካባቢያዊ መጠሪያዎች ነው። = ቋንቋ = የስያሜው እድገት ከራሳቸው ወይም በጋራ  ከሚገኝ ማህበረሰብ ክፍሎች ተጨማሪ ቋንቋ የተዋሱት  ነው። =የአገው ምንነት= አዊ ማለት አገው ማለት ነው፡ የቃሉ መነሻና ምንጭ የራሱ ቋንቋ አገውኛ ነው ሌሎችንም ራሱንም  አገው ለማለትና ለመግለጽ ይህንኑ ቃል ይጠቀማል። ትርጉሙ በአዊኛ ብራሃን ማለት ነው። = የቋንቋ አይነት= ኽምራ ማለት አገው ማለት ነው የቃሉ መነሻና ምንጭ የራሱ ቋንቋ አገውኛ ነው፡ ሌሎቹንም ራሱንም  አገው ለማለት ይኸንኑ ቃል ይጠቀማል። =ቅማንት= ቅማንት ማለት የቤተሰብ ውቅር  አሰያየም ወይም የባሕላዊ ሃይማኖት ማህበረሰባዊ ልየታ ሲሆን የቃሉ መነሻና ምንጭ  አማርኛ ነው፡  ቃሉን የሚጠቀሙት   የኦርቶዶክስ ክርስትያን ተከታዬች ሲሆኑ  ክርስትናም ይሁን ይሁዲ እምነት የማይከተሉትን  ቀደምት አገዎችን ክርስትያን አማሮች የሚገልጹበት ስያሜ ነው። = ብሊን= ብሊን ማለት አገው  ማለት ነው፡ የቃሉ መነሻና ምንጭ የራሱ አገውኛ ቋንቋ፡ የቤላ ትውፊትና በጋራ ካሉት የሳሆ  ቋንቋ ተናጋሪዎች የተወሰደ ሲሆን አገዎች ራሳቸውንና ሌሎች የማህበረሰብ ክፍሎች ደግሞ አገዎችን ለመግለጽ ይጠቀሙበታል። =የአገው ታሪክ= እማዱክ ታሪክ መግቢያ አገው ምድር (አዊ ላጜታ) በሀገሪቱ ስርዓት አዊ ብሄ/አሰ/ዞን እየተባለ የሚጠራው አካባቢ ሰው ያልነበረበት ፣ጥቅጥቅ ያለ ጫካ በዱር አራዊት የተሞላ ፣ ንፁህ የአየር ንብረት ለም አፈር ፣በቂ ውሃ ምቹ መልካአ ምድራዊ አቀማመጥ፣ የጫካ ማር ያለበት ጠፍ እንደነበረ አፋአዊ መረጃዎች ይጠቁማሉ ፡፡ ይሁን እንጂ የዚህ ቦታ ስያሜ የተሠጠው በአካባቢው በቀዳሚነት በሰፈሩት ሰባቱ አገው ወንድማማቾች መሆኑን መረጃዎች ያመለክታሉ፡፡ አገው ምድር እየተባለ የሚጠራው ቦታ በመጀመሪያዎቹ ነዋሪዎች ሲሰየም ክልሉ (ወስኑ እስከ የት እንደነበር በትክክል መግለፅ ባይቻልም ከአሁኑ አዊ ብሄረሰብ አስተዳደር ዞን ስር ካሉ ወረዳዎች በላይ እንደነበር እንዲሁም በምስራቅ ጎጃምና ደ/ጎንደር አካባቢ በአዊኛ ቋንቋ የሚጠሩ አካባቢዎች (ቦታዎች )መኖራቸው ለብሄ/አስ/ዞን ወስንና ስፋት ዋነኛ እማኞች ለምሳሌ፡- ድኩል ካን ፣ዳድ ዩሃንስ (ምስ/ጎጃም ) ቢዝራ ካኒ (ጎንደር) ጻና (ጣና) የሚባሉት ተጠቃሽ ናቸው ሰባት ቤት አገው (ላጜታ አዊ) የተጠናከረና የተደራጀ መረጀ ባይኖርም በአፈ ታሪክ ደረጃ ከተለያዩ አባቶችና ታሪክ አዋቂዎች የተገኙ መረጃዎች (oral sources) እንደሚጠቁመን የእስራኤል ደም ወገን የሆነው ንጉስ ሰለሞን የልጅ ኩሳ ከቀዳማዊ ሚኒሊክ ጋር ታቦተ ፅዮንን ከእየሩሳሌም ይዘው ከመጡ በኋላ ንጉስ ኩሳ ሰቆጣ አካባቢ ትዳር መስርቶ በመኖር አዲልን ወለዱ ፣አዲል ደግሞ እና አንከሻ፣ባጃ፣መተከል፣አዘ ና፣ዚገም፣ኳኩራና ጫራን ወለዱ እነዚህ ወንድማማቾች ከአካባቢያቸው ወደ ተለያዩ ቦታ እየተዘዋወሩ ዱር አራዊትን በማደን አዘውትረው ሲኖሩ ኑሮን ለማሸነፍ ፣ህይወትን በተሻለ መንገድ ለመምራት ከተፈጥሮና አካባቢ ጋር መታገል ግድ ይላል ፡፡ ካልሆነም አካባቢን ለቆ የተሻለ አካባቢ ፍለጋ መኳተን አሁንም በአንዳንድ አካባቢዎች የሚስተዋል ተግባር ነው ፡፡ ስለሆነም ስባቱ አገዎች በአንድ ተሰማርተው በወቅቱ ውድና ተፈላጊ የሆኑ የዱር አራዊት ማለትም የዝሆን ጥርስ ፣ጥርኝ ፣ዝባድና የመሳሰሉትን ፍለጋ ሲጓዙ የትውልድ ቦታቸውን ስቆጣ ለቀው አሁን እንጅባራ እየተባለ ወደ ሚጠራው አካባቢ (ከሰንግ ይባል )ነበር ደርሰው አሁንም በአዊኛ “አንጉች ካና” ይባላል ፡፡ አካባቢው ምንም ሰው የሌለበት ፣በቂ የሆነ የዱር አራዊትና ጥቅጥቅ ያለ ጫካ ፣የዱር ማር ያለበት ፣ምቹ መልካዓ ምድራዊ አቀማመጥና ሰላም የሰፈነበት ቦታ ሆኖ በማግኘታቸው በአካባው ሁኔታና ተፈጥሮአዊ አቀማመጥ በመማረክ ለሰባት ወራት ያህል የዱር አራዊትን በማደን ቆይተው ሰባቱም ወንድማማቾች ወደ ቤተሰቦቻቸው (ሰቆጣ ) በመመለስ፣ለቤተሰቦቻቸውም ተመላልሰው ስለተመለከቱት አካባቢ መልካዓ ምድራዊ አቀማመጥ ፣ለኑሮ ምቹና ተስማሚ የአየር ንብረት ፣በውስጡ ያሉ የዱር አራዊትና ተፈጥሮአዊ ገፅታ ሲገልፁላቸው ቤተሰቦቻቸውም በሀሳባቸው ተስማምተው ለጥያቄአቸው አወንታዊ ምላሽ በመስጠት መልካም ፈቃዳቸውን መርቀው ልጡን ገመድ፣ባዳውን ዘመድ ያድርላችሁ ሲሉ ሰባቱ ወንድማማቾች ሚስቶቻቸውን ልጆቻቸውን ከብቶቻቸውን እንዲሁም ከቤተሰቦቻቸው አገልጋያቸው ትሆን ዘንድ የተላከቸውን አዱክን ጨምረው ጎዞቸውን ወደ ተመለከቱት አካባቢ ቀጠሉ፡፡ ወደ አዲሱ አካባቢ ደርሰው በታላቃቸው አንከሻ መሪነት ቦታ ሲከፋፈሉ አንከሻና ባንጃ አማካኝ የሆነ ቦታ ሲይዙ ኳክራን በምስራቅ ፣ጫራን በምዕራብ፣ዚገም፣መተከልና አዘና በስተደቡብ እንዲቀመጡ አድርገዋል፡፡ አማካይ በሆነ አቅጣጫ አንከሻና ባንጃ በመሆን አዱክ ታገለግላቸው ነበር ፡፡ በተጨማሪም ለሌሎች ወንድማማቾች በመሆኑ እንደ መገናኛ ይጠቀሙበት ነበር ይላሉ የታሪክ አባቶች ፡፡ አዱክ ከሰባቱ ወንድማማቾች ጋር በአገልጋይነት ከሰቆጣ የተላከችው አዱክ ስትቅልባቸውና ስታገለግላቸው ኑራ አምስቱ በተልያዩ አቅጣጫ ቦታ ቦታቸውን ሲይዙ እሷ ግን በታላቃቸው አንከሻና ባንጃ መካከል በመሆን እንድትኖር ተደርጓል፡፡ በመሆኑም አገልጋያቸው አዱክ በዕድሜ እየገፋች ለስራ ጉልበቷ እየደከመ ሲሄድ እንደገና መጦር ግድ ሆነባት ፡፡ በሁለቱ ወንድማማቾች ትርዳና ትጦር ጀመር ይህም ሲሆን አንከሻ በደቡብ አብልቶ አጠጥቶ አጥቦና አልብሶ ድንበራቸው በሆነ ቦታ ላይ ፀሐይ ሲሞቅ ብርዱም ሲለቅ አስቀምጦ ሲሄድ ፣ባንጃም በተራው በመውሰድ ቤቱ አሰንብቶ ለተረኛው ሲሰጥ እንደቤቱ አብልቶና አጠጥቶ በጥዋቱ ፀሐይ ሰትታይ ከቦተዉ የደርሣት ነበር በመሆኑም አዱክ በጥዋቱ ቁርና በቀጥር ሙቀት ይፈራረቀባት ስለነበር አንከሻንና ባንጃን ትመርቃቸው ነበር ይላሉ አባቶች(አባሆይ ዘሩ አለሙ) አንከሻን /ክምምባ ኹ ክም አንካ እይምኽ /እስከ ማታ ብላ ባንጃን ስግላ ቻንቑዋ ስግላ አንካ ኹ /የማለዳ እንጀራ ብላ/ እማ አዱክ የተለያዩ መላምቶች “አዱክ” የሰባቱ አገው እናት ናት እየተባለ ሲወራ ይስተዋላል ፡፡ ስለሆነም ከተለያዩ አባቶች ታሪክ አዋቂዎችና የአካባቢ ነዋሪዎች የተገኘ መረጃ እንደሚያመለክተው አዱክ የሰባቱ አገው ወንድማማቾች “ ወላጅ እናት ” አይደለችም ነገር ግን እነሱ ወደ ዚህ አካባቢ ሲመጡ ከቤተሰቦቻቸው የተላከች አገልጋያቸው (ሞግዚታቸው ናት ) የሰባቱ ወንድማማቾች እናት ማናት ? ሲባል አዱክ ይባላል ይህም የሆነበት ምክንያት 1. የብረሄረሰቡ ባህል ፣ ቋንቋና ወግ መሰረት በዕድሜ ትልቅ የሆነች እህት ፣አክስት ፣የእንጀራ እናት ወይም አሳዳጊ 2. በኢትዮጴያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተክርስቲያን ስርዓት መሰረት የክርስትና እናት 3. በመኳንት ወይም መሳፍንት ቤተሰብ ቤት ውስጥ የምታገለግል ፣ሴት የልጅ ጠባቂ ፣ቀላቢ እና ተንከባካቢ እንደ ወላጅ እናት “እናት” ተብላ እንደምትጠራ ይታወቃል ፡፡ ስለሆነም አዱክ የሰባቱ አዊ እናታቸው ሳትሆን ቀላቢያቸውና አገልጋያቸው እንዲሁም የልጆቻቸው ሞግዚታቸው በመሆኗ እናት ተብላ ትጠራለች ፡፡ አዱክ በአንዳንድ አካባቢዎች እማ-አዱክ ተብሎ ስሟ ሲጠራ ይስተዋላል፡፡ ይህ የሆነው “እማ” የሚለው ቅፅል ስም በዕድሜ ትልቅ ለሆኑ ሴቶችና እናቶች የሚሰጥ የክብር ስም በመሆኑ አዱክ የሰባት አገዋች አገልጋያቸውና የልጆቻቸው ሞግዚትም ስለሆነች እማ አዱክ እየተባለች በክብር ስትጠራ፣(በማ/ሰቡ ባህል ፣ወግ፣ቋንቋ የእምነት ስርዓት መሰረት ፣ታላቆችን በስም ብቻ አይጠሩም ፣በአክብሮት፣በትህትናና በማዕረግ ስማቸው ይጠራሉ። የአዱክ መቃብር በኳሪ ጎኻና ቀበሌ ፣በተርዬ ታራረ ዙሪያው በጥድ ዛፍ የተከበበ ካችንቲ ተራራ (አለት በስተ ደቡብ ፣የእማ አዱክ መቃብር ስፍራ ይገኛል፡፡ ምክንያቱም የድንጋይ ቁልል ይታያል፡፡ የመቃብር ቦታ እዚህ ለመሆኑ የሚያመለክቱ መረጃዎች 1. እማ አዱክን አንከሻና ባንጃ ይጦሯት ስለነበረና ይህ ቦታ ደግሞ የሁለቱ ወሰን (ድንበር መሆኑ ) 2. አንከሻና ባንጃ በሚጦሯት ጊዜ የሚረካከቡበት ቦታ ስለነበር 3. ይህ ቦታ ለሰባቱም ወንድማማቾች አማካይ (መገናኛ) በመሆኑ በታላቆች ምክርና መሪነት መመሪያቸው 4. በወቅቱ በቅርብ ርቀት (አካባቢ ቤተ ቤተክርስቲያን አለመኖር ተጠቃሽ አፋዊ መረጃዎች ናቸው ፡፡ በሰሜን የባንጃ በአሁኑ ወረዳችን ፋግታ ለኮማ ፣በስተ ደቡብ የአንከሻ (በሁኑ ባንጃ ወረዳ ) ክልል ፣ከአ/ቅዳም ከተማ ወደ ኮሰበር በሚወስደው ------መንገድ ፣አሮጌ እንጅባራ ወይም በድሮ አጠራር ሰፈር ገቢያ እንዳደረስን ወደ ቀኝ በኩል በመታጠፍ ቀጥ ብለን ብንሄድ በግራና በቀኝ በጥድ ዛፍ የተከበበ ልዩና ማራኪ የሆነ ታሪካዊ ቦታን እናገኛለን፡፡ ይህ ቦታ - በቀደምት አዱክን አንከሻና ባንጃ የሚረካከቡበት ሲሆን - ዙሮ ዙሮ ቤት ፣ኑሮ ኑሮ ሞት እንዳሉ በኋላም የእማዱክ መቃብር ስፍራ ነው ፡፡ እዚህ ቦታ መሀል ለመሀል ሰፊ የሆነ ጎዳ/መንገድ ከአ/ቅዳም ና እንጅባራ ወደ ኳሪ ጎኻና የሚያደርስ ሲኖረው በዚህ መንገድ የሚያልፍ ማንኛውም ሰው እንደሌለው አካባቢ ምንገድ አቋርጦ አያልፍም / አይሄድም ልዩ የሆነ ባህላዊ ታሪካዊ ስርዓት ያለማንም መካሪነትና ትዕዛዝ ሲፈፀም/ሲከናወን ይታያል፡፡ ይኸውም መንገደኛው እማዱክ መቃርብ ሊደርስ የተወሰነ ርቀት ሲቀረው በቀኝ እጁ ድንጋይ ይዞ መጣል አያያዙም እንደ ማንኛውም ተራ ውርወራ ሳይሆን ልክ በቀኝ እጁ ይዞ በትክሻው ቀጥታ ቦታው ላይ ሲደርስ በቀኝ በኩል ካለው የድንጋይ ክምር ይጠለዋል ፡፡ በመቀጠልም እዚች ቦታ ላይ ቁጭ ብሎ ያርፋል ፡፡ ይህ የሚካሄደው ምን ጊዜ በቀኝ በኩል ባለው ስፍራ ነው ፡፡ ለምን ቢሉ - በቀኝ እጅ መያዛቸው ቀኝ እጅ ሁልጊዜም ገር ፣ቀናና መልካም ዕድልና ምኞች በመሆኑ - ከቦታው ሲደርሱ ማረፊያ መቀመጫቸው ከእናታቸው በረከት ለመሳትፍ - ድንጋይ መጣል እረም ማውጣት ለመቃብር መታሰቢያነት ይህም በማ/ሰብ ወግና ባህል መሰረት ሰው ሲሞት እልቅሶ ቦታ ላይ ሲደርሱ ፊት ይጠረጋል ፣ቁጭ ብለው መነሳት፣ለወደፊቱም ለነፍስ መልካም መመኘት የተለመደ ስርዓት ነው ፡፡ የተለያዩ የፅሑፍ መረጃዎችን አፋዊ መረጃዎችን በመጠቀም መረጃዎችን በመሰብስብ ፅሑፉን ማጠናከር ተችሏል ፡፡ ማጠቃለያ ወረዳችን ይህንና የመሳሰሉ ጥንታዊና ታሪካዊ ህዝብ ባለቤት ልዩ ልዩ ጥንታዊና ባህላዊ ቅርሶች መገኛ የተፈጥሮአዊና ሰው ሰራሽ መስህብ ስፍራዎች ባለቤት መሆኑን መገለጫ ለሆነው ባህላችንና ቅርሶቻችን ትኩረት ሰጥተን መጠበቅ መንከባከብና ተጠብቀው ለትውልድ የሚተላለፉበትን መንገድ ማመቻቸት የሁላችንም የህሊና ግዴታ ሊሆን ይገባናል ፡፡ =የአገው መንግስታት ታሪክ= የአገው ታሪክ እጅግ ሰፊ ነው፡፡ ባለታሪክ ህዝብ አሁን ሰዓት በአስተዳደር ችግር ወደ ልመነ ወጦዋል * የላስታ _ ዋግ ( ዛጔ ) ነገሥታት ስም ዝርዝርና የነገሱበት ዘመን 1. መራ ተክለ ሃይማኖት ...920 _ 933 አ.ም ...13 አመት 2. ስቡሀይ ( ድልነአድ )...933 _ 943 አ.ም ...10 አመት 3. መይራሪ ... 943 _ 958 አ.ም ...15 አመት 4. ሀርቦይ ( ሀረየነ እግዚእ ) ...958 _ 966 አ.ም ...8 አመት 5. መንግሥትነ ይትባረክ...966 _ 973 አ.ም ...7 አመት 6. ይእቀብከ እግዚእ...973 _ 983 አ.ም...10 አመት 7. ዜና ጴጥሮስ ...983 _ 989 አ.ም...6 አመት 8. ባሕር ሰፍ...989 _ 1003 አ.ም....14 አመት 9. ጠጠውድም ( ፀር አሰግድ )...1003 _ 1013 አ.ም ...10 አመት 10. ጃን ስዩም ( አኩቴት ) ...1013 _ 1033 አ.ም...20 አመት 11. በእምት ( ግርማ ስዩም )...1033 _ 1053 አ.ም ...20 አመት 12. ቅዱስ ይምርሃነ ክርስቶስ ...1053 _ 1093 አ.ም...40 12. ቅዱስ ይምርሃነ ክርስቶስ ...1053 _ 1093 አ.ም...40 አመት 13. ቅዱስ ገብረ ማርያም...1093 _ 1133 አ.ም...40 አመት 14. ቅዱስ ላሊበላ...1133 _ 1173 አ.ም...40 አመት 15. ነአኩቶ ለአብ ...1173 _ 1213 አ.ም...40 አመት 16. ይትባረክ ... 1213 _ 1253 አ.ም...40 አመት * የነገሱበት አመት ድምር 333 ይሆናል። @ ምንጭ *የአገው ህዝቦችና የዛጉዌ ስርወ መንግስት ታሪክ * በዶ/ር አያሌው ሲሳይ @ ከገፅ 92 የተወሰደ። [[መደብ:የአማራ ክልል ዞኖች]] 85p61vngbi9lylpqii98rv6mfk2na4c 394549 394548 2026-08-05T08:41:07Z Dessaewberihun 59826 /* + */ 394549 wikitext text/x-wiki =አዊ ብሄረሰብ ዞን= አዊ ዞን በ[[አማራ ክልል]] የሚገኝ ዞን ሲሆን በስተደቡብ እና ምስራቅ [[ምዕራብ ጎጃም]] ዞን፣ በሰተምዕራብ [[ቤንሻንጉል ጉሙዝ ክልል]] እና በስተሰሜን [[ደቡብ ጎንደር]] ያዋስኑታል። ዞኑ በ9 [[ወረዳ]]ወች እና በ5 ክፍለ ከተማ አስተዳደሮች የተዋቀረ ነው። ኮሶበር [[እንጅባራ]] በ[[ባንጃ ወረዳ]] የሚገኝ ከተማ ሲኾን የአገው [[አዊ ዞን]] አስተዳደር ማእከል ነው። =አዊ ብሄረሰብ ዞን= ➡ የዞኑ ዋና ከተማ፡- [[እንጅባራ]] ➡ የዞኑ ዋና ከተማ ከክልሉ ዋና ከተማ ያለው ርቀት-122 ኪ.ሜ ➡ የወረዳዎች ብዛት፡- 9 # [[አንካሻ ጓጉሣ]] # [[ባንጃ ሽኩዳድ]] # [[ጓጉሣ ሽኩዳድ]] # [[ፋግታ ለኮማ]] # [[ዳንግላ ወረዳ]] # [[ጃዊ ወረዳ]] # [[ጓንጓ ወረዳ]] # [[ዚገም ወረዳ]] # [[አዮ ጎጉሳ ወረዳ]] ➡ የከተማ አስተዳደሮች ብዛት፡- 5 * [[ዳንግላ]] * [[እንጅባራ]] * [[ቻግኒ]] * [[አዲስ ቅዳም]] * [[ቲሊሊ]] ➡ የቀበሌዎች ብዛት፡-201 * የገጠር፡-180 * የከተማ፡- 21 ➡ በዞኑ ውስጥ የሚገኝ ህዝብ ብዛት፡-1,077,144 * ወንድ= 538,926 * ሴት= 538,218 =+= የሕዝብ ብዛት በ[[ዲሴምበር]] [[2007 እ.ኤ.አ.]] ይሠጣል። {| class="wikitable" style="text-align:right" !ተ.ቁ !! ወረዳ !! የሕዝብ ቁጥር !! ዋና ከተማ !! የህዝብ ቁጥር ! |- | align="left" | - | align="left" | '''[[አዊ ብሄረሰብ ዞን]]''' || '''[[1,077,144]]'''||'''እንጅባራ'''||25,888 |- | align="left" | ''1'' | align="left" |[[ዳንግላ ወረዳ]] || [[174,981]] |- | align="left" | | align="left" |[[ዳንግላ]] || [[30,512]] |- | align="left" | ''2'' | align="left" |[[ፈግታ ለኮማ]] || [[137,428]] |- | align="left" | | align="left" |[[አዲስ ቅዳም]] || [[10,945]] |- | align="left" | ''3'' | align="left" |[[ባንጃ ሽኩዳድ]] || [[123,992]] |- | align="left" | | align="left" |[[እንጅባራ]] || [[25,888]] |- | align="left" | ''4'' | align="left" |[[አንከሻ ጎጉሳ]] || [[217,665|317,665]] |- | align="left" | | align="left" |[[ግምጃ ቤት]] || [[13,479]] |- | align="left" | ''5'' | align="left" |[[ጎጉሳ ሽኩዳድ]]([[ቲሊሊ]]) || [[91,752]] |- | align="left" | | align="left" |[[ቲሊሊ]] || [[11,113]] |- | align="left" | ''6'' | align="left" |[[ጎንጎ]] || [[244,987]] |- | align="left" | | align="left" |[[ቻግኒ]] || [[28,551]] |- | align="left" | ''7'' | align="left" |[[ጃዊ]] || [[86,339]] |- | align="left" | | align="left" |[[ፈድቃ]] || [[7,461]] |- | align="left" | ''8'' | align="left" |[[ዚገም ወረዳ]] || [[5,888|58,888]] |- | align="left" | | align="left" |[[ቅላጅ]] || [[2,581]] |- | align="left" | ''9'' | align="left" |[[አዮ ጎጉሳ]] || [[7,945]] |- | align="left" | | align="left" |[[አዘና]] || [[1,645]] |- | align="left" | ''10'' | align="left" |[[እንጅባራ ከተማ አስዳደር ]] || [[25,888]] |- | align="left" | | align="left" |[[እንጅባራ]] || [[25,888]] |- | align="left" | ''11'' | align="left" |[[አዲስ ቅዳም ከተማ አስተዳደር]] || [[10,945]] |- | align="left" | | align="left" |[[አዲስ ቅዳም]] || [[10,945]] |- | align="left" | ''12'' | align="left" |[[ቲሊሊ ከተማ አስተዳደር]] || [[11,113]] |- | align="left" | | align="left" |[[ቲሊሊ]] || [[11,113]] |- | align="left" | ''13'' | align="left" |[[ዳንግላ ከተማ አስተዳደር]] || [[30,512]] |- | align="left" | | align="left" |[[ዳንግላ]] || [[30,512]] |- | align="left" | ''14'' | align="left" |[[ቻግኒ ከተማ አስተዳደር]] || [[28,551]] |- | align="left" | | align="left" |[[ቻግኒ]] || [[28,551]] |} =+= ➡ የወረዳው ስም የወረዳው ዋና ከተማ # [[አንካሻ ጓጉሣ]] - [[አገው ግምጃ ቤት]] # [[ባንጃ ሽኩዳድ]] - [[እንጅባራ]] * [[ከፃ]] * [[ቅዳመጃ]] * [[ሮብ ገበያ]] * [[ምርቅታ]] # [[ጓጉሣ ሽኩዳድ]] - [[ቲሊሊ]] * [[አዲስ አለም]] * [[አሽፋ]] # [[ፋግታ ለኮማ]] - [[አዲስ ቅዳም]] * [[ችጎሊ]] * [[ገዘሃራ]] * [[ፈግታ]] * [[ደለከስ]] # [[ዳንግላ ወረዳ]] - [[ዳንግላ]] * [[ጫራ]] *[[ጊሳ]] * [[አፈሳ]] # [[ጃዊ ወረዳ]] - [[ፈንድቃ]] * [[ደክ]] # [[ጓንጓ ወረዳ]] - [[ቻግኒ]] * [[መንታ ውሃ]] # [[ዚገም ወረዳ]] - [[ቅላጅ]] * [[ዚገም]] # [[አዮ ጎጉሳ ወረዳ]] - [[አዘነ]] * [[ኡዲት]] * [[አዮ]] = ባህል= የአገው ሕዝብ አሁን በሚገኝባቸው የተለያዩ አካባቢዎች ራሱን የሚገልጸው  አዊ፡ ኽምራ፡ ቅማንት፡ ብሊን በሚሉ አካባቢያዊ መጠሪያዎች ነው። = ቋንቋ = የስያሜው እድገት ከራሳቸው ወይም በጋራ  ከሚገኝ ማህበረሰብ ክፍሎች ተጨማሪ ቋንቋ የተዋሱት  ነው። =የአገው ምንነት= አዊ ማለት አገው ማለት ነው፡ የቃሉ መነሻና ምንጭ የራሱ ቋንቋ አገውኛ ነው ሌሎችንም ራሱንም  አገው ለማለትና ለመግለጽ ይህንኑ ቃል ይጠቀማል። ትርጉሙ በአዊኛ ብራሃን ማለት ነው። = የቋንቋ አይነት= ኽምራ ማለት አገው ማለት ነው የቃሉ መነሻና ምንጭ የራሱ ቋንቋ አገውኛ ነው፡ ሌሎቹንም ራሱንም  አገው ለማለት ይኸንኑ ቃል ይጠቀማል። =ቅማንት= ቅማንት ማለት የቤተሰብ ውቅር  አሰያየም ወይም የባሕላዊ ሃይማኖት ማህበረሰባዊ ልየታ ሲሆን የቃሉ መነሻና ምንጭ  አማርኛ ነው፡  ቃሉን የሚጠቀሙት   የኦርቶዶክስ ክርስትያን ተከታዬች ሲሆኑ  ክርስትናም ይሁን ይሁዲ እምነት የማይከተሉትን  ቀደምት አገዎችን ክርስትያን አማሮች የሚገልጹበት ስያሜ ነው። = ብሊን= ብሊን ማለት አገው  ማለት ነው፡ የቃሉ መነሻና ምንጭ የራሱ አገውኛ ቋንቋ፡ የቤላ ትውፊትና በጋራ ካሉት የሳሆ  ቋንቋ ተናጋሪዎች የተወሰደ ሲሆን አገዎች ራሳቸውንና ሌሎች የማህበረሰብ ክፍሎች ደግሞ አገዎችን ለመግለጽ ይጠቀሙበታል። =የአገው ታሪክ= እማዱክ ታሪክ መግቢያ አገው ምድር (አዊ ላጜታ) በሀገሪቱ ስርዓት አዊ ብሄ/አሰ/ዞን እየተባለ የሚጠራው አካባቢ ሰው ያልነበረበት ፣ጥቅጥቅ ያለ ጫካ በዱር አራዊት የተሞላ ፣ ንፁህ የአየር ንብረት ለም አፈር ፣በቂ ውሃ ምቹ መልካአ ምድራዊ አቀማመጥ፣ የጫካ ማር ያለበት ጠፍ እንደነበረ አፋአዊ መረጃዎች ይጠቁማሉ ፡፡ ይሁን እንጂ የዚህ ቦታ ስያሜ የተሠጠው በአካባቢው በቀዳሚነት በሰፈሩት ሰባቱ አገው ወንድማማቾች መሆኑን መረጃዎች ያመለክታሉ፡፡ አገው ምድር እየተባለ የሚጠራው ቦታ በመጀመሪያዎቹ ነዋሪዎች ሲሰየም ክልሉ (ወስኑ እስከ የት እንደነበር በትክክል መግለፅ ባይቻልም ከአሁኑ አዊ ብሄረሰብ አስተዳደር ዞን ስር ካሉ ወረዳዎች በላይ እንደነበር እንዲሁም በምስራቅ ጎጃምና ደ/ጎንደር አካባቢ በአዊኛ ቋንቋ የሚጠሩ አካባቢዎች (ቦታዎች )መኖራቸው ለብሄ/አስ/ዞን ወስንና ስፋት ዋነኛ እማኞች ለምሳሌ፡- ድኩል ካን ፣ዳድ ዩሃንስ (ምስ/ጎጃም ) ቢዝራ ካኒ (ጎንደር) ጻና (ጣና) የሚባሉት ተጠቃሽ ናቸው ሰባት ቤት አገው (ላጜታ አዊ) የተጠናከረና የተደራጀ መረጀ ባይኖርም በአፈ ታሪክ ደረጃ ከተለያዩ አባቶችና ታሪክ አዋቂዎች የተገኙ መረጃዎች (oral sources) እንደሚጠቁመን የእስራኤል ደም ወገን የሆነው ንጉስ ሰለሞን የልጅ ኩሳ ከቀዳማዊ ሚኒሊክ ጋር ታቦተ ፅዮንን ከእየሩሳሌም ይዘው ከመጡ በኋላ ንጉስ ኩሳ ሰቆጣ አካባቢ ትዳር መስርቶ በመኖር አዲልን ወለዱ ፣አዲል ደግሞ እና አንከሻ፣ባጃ፣መተከል፣አዘ ና፣ዚገም፣ኳኩራና ጫራን ወለዱ እነዚህ ወንድማማቾች ከአካባቢያቸው ወደ ተለያዩ ቦታ እየተዘዋወሩ ዱር አራዊትን በማደን አዘውትረው ሲኖሩ ኑሮን ለማሸነፍ ፣ህይወትን በተሻለ መንገድ ለመምራት ከተፈጥሮና አካባቢ ጋር መታገል ግድ ይላል ፡፡ ካልሆነም አካባቢን ለቆ የተሻለ አካባቢ ፍለጋ መኳተን አሁንም በአንዳንድ አካባቢዎች የሚስተዋል ተግባር ነው ፡፡ ስለሆነም ስባቱ አገዎች በአንድ ተሰማርተው በወቅቱ ውድና ተፈላጊ የሆኑ የዱር አራዊት ማለትም የዝሆን ጥርስ ፣ጥርኝ ፣ዝባድና የመሳሰሉትን ፍለጋ ሲጓዙ የትውልድ ቦታቸውን ስቆጣ ለቀው አሁን እንጅባራ እየተባለ ወደ ሚጠራው አካባቢ (ከሰንግ ይባል )ነበር ደርሰው አሁንም በአዊኛ “አንጉች ካና” ይባላል ፡፡ አካባቢው ምንም ሰው የሌለበት ፣በቂ የሆነ የዱር አራዊትና ጥቅጥቅ ያለ ጫካ ፣የዱር ማር ያለበት ፣ምቹ መልካዓ ምድራዊ አቀማመጥና ሰላም የሰፈነበት ቦታ ሆኖ በማግኘታቸው በአካባው ሁኔታና ተፈጥሮአዊ አቀማመጥ በመማረክ ለሰባት ወራት ያህል የዱር አራዊትን በማደን ቆይተው ሰባቱም ወንድማማቾች ወደ ቤተሰቦቻቸው (ሰቆጣ ) በመመለስ፣ለቤተሰቦቻቸውም ተመላልሰው ስለተመለከቱት አካባቢ መልካዓ ምድራዊ አቀማመጥ ፣ለኑሮ ምቹና ተስማሚ የአየር ንብረት ፣በውስጡ ያሉ የዱር አራዊትና ተፈጥሮአዊ ገፅታ ሲገልፁላቸው ቤተሰቦቻቸውም በሀሳባቸው ተስማምተው ለጥያቄአቸው አወንታዊ ምላሽ በመስጠት መልካም ፈቃዳቸውን መርቀው ልጡን ገመድ፣ባዳውን ዘመድ ያድርላችሁ ሲሉ ሰባቱ ወንድማማቾች ሚስቶቻቸውን ልጆቻቸውን ከብቶቻቸውን እንዲሁም ከቤተሰቦቻቸው አገልጋያቸው ትሆን ዘንድ የተላከቸውን አዱክን ጨምረው ጎዞቸውን ወደ ተመለከቱት አካባቢ ቀጠሉ፡፡ ወደ አዲሱ አካባቢ ደርሰው በታላቃቸው አንከሻ መሪነት ቦታ ሲከፋፈሉ አንከሻና ባንጃ አማካኝ የሆነ ቦታ ሲይዙ ኳክራን በምስራቅ ፣ጫራን በምዕራብ፣ዚገም፣መተከልና አዘና በስተደቡብ እንዲቀመጡ አድርገዋል፡፡ አማካይ በሆነ አቅጣጫ አንከሻና ባንጃ በመሆን አዱክ ታገለግላቸው ነበር ፡፡ በተጨማሪም ለሌሎች ወንድማማቾች በመሆኑ እንደ መገናኛ ይጠቀሙበት ነበር ይላሉ የታሪክ አባቶች ፡፡ አዱክ ከሰባቱ ወንድማማቾች ጋር በአገልጋይነት ከሰቆጣ የተላከችው አዱክ ስትቅልባቸውና ስታገለግላቸው ኑራ አምስቱ በተልያዩ አቅጣጫ ቦታ ቦታቸውን ሲይዙ እሷ ግን በታላቃቸው አንከሻና ባንጃ መካከል በመሆን እንድትኖር ተደርጓል፡፡ በመሆኑም አገልጋያቸው አዱክ በዕድሜ እየገፋች ለስራ ጉልበቷ እየደከመ ሲሄድ እንደገና መጦር ግድ ሆነባት ፡፡ በሁለቱ ወንድማማቾች ትርዳና ትጦር ጀመር ይህም ሲሆን አንከሻ በደቡብ አብልቶ አጠጥቶ አጥቦና አልብሶ ድንበራቸው በሆነ ቦታ ላይ ፀሐይ ሲሞቅ ብርዱም ሲለቅ አስቀምጦ ሲሄድ ፣ባንጃም በተራው በመውሰድ ቤቱ አሰንብቶ ለተረኛው ሲሰጥ እንደቤቱ አብልቶና አጠጥቶ በጥዋቱ ፀሐይ ሰትታይ ከቦተዉ የደርሣት ነበር በመሆኑም አዱክ በጥዋቱ ቁርና በቀጥር ሙቀት ይፈራረቀባት ስለነበር አንከሻንና ባንጃን ትመርቃቸው ነበር ይላሉ አባቶች(አባሆይ ዘሩ አለሙ) አንከሻን /ክምምባ ኹ ክም አንካ እይምኽ /እስከ ማታ ብላ ባንጃን ስግላ ቻንቑዋ ስግላ አንካ ኹ /የማለዳ እንጀራ ብላ/ እማ አዱክ የተለያዩ መላምቶች “አዱክ” የሰባቱ አገው እናት ናት እየተባለ ሲወራ ይስተዋላል ፡፡ ስለሆነም ከተለያዩ አባቶች ታሪክ አዋቂዎችና የአካባቢ ነዋሪዎች የተገኘ መረጃ እንደሚያመለክተው አዱክ የሰባቱ አገው ወንድማማቾች “ ወላጅ እናት ” አይደለችም ነገር ግን እነሱ ወደ ዚህ አካባቢ ሲመጡ ከቤተሰቦቻቸው የተላከች አገልጋያቸው (ሞግዚታቸው ናት ) የሰባቱ ወንድማማቾች እናት ማናት ? ሲባል አዱክ ይባላል ይህም የሆነበት ምክንያት 1. የብረሄረሰቡ ባህል ፣ ቋንቋና ወግ መሰረት በዕድሜ ትልቅ የሆነች እህት ፣አክስት ፣የእንጀራ እናት ወይም አሳዳጊ 2. በኢትዮጴያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተክርስቲያን ስርዓት መሰረት የክርስትና እናት 3. በመኳንት ወይም መሳፍንት ቤተሰብ ቤት ውስጥ የምታገለግል ፣ሴት የልጅ ጠባቂ ፣ቀላቢ እና ተንከባካቢ እንደ ወላጅ እናት “እናት” ተብላ እንደምትጠራ ይታወቃል ፡፡ ስለሆነም አዱክ የሰባቱ አዊ እናታቸው ሳትሆን ቀላቢያቸውና አገልጋያቸው እንዲሁም የልጆቻቸው ሞግዚታቸው በመሆኗ እናት ተብላ ትጠራለች ፡፡ አዱክ በአንዳንድ አካባቢዎች እማ-አዱክ ተብሎ ስሟ ሲጠራ ይስተዋላል፡፡ ይህ የሆነው “እማ” የሚለው ቅፅል ስም በዕድሜ ትልቅ ለሆኑ ሴቶችና እናቶች የሚሰጥ የክብር ስም በመሆኑ አዱክ የሰባት አገዋች አገልጋያቸውና የልጆቻቸው ሞግዚትም ስለሆነች እማ አዱክ እየተባለች በክብር ስትጠራ፣(በማ/ሰቡ ባህል ፣ወግ፣ቋንቋ የእምነት ስርዓት መሰረት ፣ታላቆችን በስም ብቻ አይጠሩም ፣በአክብሮት፣በትህትናና በማዕረግ ስማቸው ይጠራሉ። የአዱክ መቃብር በኳሪ ጎኻና ቀበሌ ፣በተርዬ ታራረ ዙሪያው በጥድ ዛፍ የተከበበ ካችንቲ ተራራ (አለት በስተ ደቡብ ፣የእማ አዱክ መቃብር ስፍራ ይገኛል፡፡ ምክንያቱም የድንጋይ ቁልል ይታያል፡፡ የመቃብር ቦታ እዚህ ለመሆኑ የሚያመለክቱ መረጃዎች 1. እማ አዱክን አንከሻና ባንጃ ይጦሯት ስለነበረና ይህ ቦታ ደግሞ የሁለቱ ወሰን (ድንበር መሆኑ ) 2. አንከሻና ባንጃ በሚጦሯት ጊዜ የሚረካከቡበት ቦታ ስለነበር 3. ይህ ቦታ ለሰባቱም ወንድማማቾች አማካይ (መገናኛ) በመሆኑ በታላቆች ምክርና መሪነት መመሪያቸው 4. በወቅቱ በቅርብ ርቀት (አካባቢ ቤተ ቤተክርስቲያን አለመኖር ተጠቃሽ አፋዊ መረጃዎች ናቸው ፡፡ በሰሜን የባንጃ በአሁኑ ወረዳችን ፋግታ ለኮማ ፣በስተ ደቡብ የአንከሻ (በሁኑ ባንጃ ወረዳ ) ክልል ፣ከአ/ቅዳም ከተማ ወደ ኮሰበር በሚወስደው ------መንገድ ፣አሮጌ እንጅባራ ወይም በድሮ አጠራር ሰፈር ገቢያ እንዳደረስን ወደ ቀኝ በኩል በመታጠፍ ቀጥ ብለን ብንሄድ በግራና በቀኝ በጥድ ዛፍ የተከበበ ልዩና ማራኪ የሆነ ታሪካዊ ቦታን እናገኛለን፡፡ ይህ ቦታ - በቀደምት አዱክን አንከሻና ባንጃ የሚረካከቡበት ሲሆን - ዙሮ ዙሮ ቤት ፣ኑሮ ኑሮ ሞት እንዳሉ በኋላም የእማዱክ መቃብር ስፍራ ነው ፡፡ እዚህ ቦታ መሀል ለመሀል ሰፊ የሆነ ጎዳ/መንገድ ከአ/ቅዳም ና እንጅባራ ወደ ኳሪ ጎኻና የሚያደርስ ሲኖረው በዚህ መንገድ የሚያልፍ ማንኛውም ሰው እንደሌለው አካባቢ ምንገድ አቋርጦ አያልፍም / አይሄድም ልዩ የሆነ ባህላዊ ታሪካዊ ስርዓት ያለማንም መካሪነትና ትዕዛዝ ሲፈፀም/ሲከናወን ይታያል፡፡ ይኸውም መንገደኛው እማዱክ መቃርብ ሊደርስ የተወሰነ ርቀት ሲቀረው በቀኝ እጁ ድንጋይ ይዞ መጣል አያያዙም እንደ ማንኛውም ተራ ውርወራ ሳይሆን ልክ በቀኝ እጁ ይዞ በትክሻው ቀጥታ ቦታው ላይ ሲደርስ በቀኝ በኩል ካለው የድንጋይ ክምር ይጠለዋል ፡፡ በመቀጠልም እዚች ቦታ ላይ ቁጭ ብሎ ያርፋል ፡፡ ይህ የሚካሄደው ምን ጊዜ በቀኝ በኩል ባለው ስፍራ ነው ፡፡ ለምን ቢሉ - በቀኝ እጅ መያዛቸው ቀኝ እጅ ሁልጊዜም ገር ፣ቀናና መልካም ዕድልና ምኞች በመሆኑ - ከቦታው ሲደርሱ ማረፊያ መቀመጫቸው ከእናታቸው በረከት ለመሳትፍ - ድንጋይ መጣል እረም ማውጣት ለመቃብር መታሰቢያነት ይህም በማ/ሰብ ወግና ባህል መሰረት ሰው ሲሞት እልቅሶ ቦታ ላይ ሲደርሱ ፊት ይጠረጋል ፣ቁጭ ብለው መነሳት፣ለወደፊቱም ለነፍስ መልካም መመኘት የተለመደ ስርዓት ነው ፡፡ የተለያዩ የፅሑፍ መረጃዎችን አፋዊ መረጃዎችን በመጠቀም መረጃዎችን በመሰብስብ ፅሑፉን ማጠናከር ተችሏል ፡፡ ማጠቃለያ ወረዳችን ይህንና የመሳሰሉ ጥንታዊና ታሪካዊ ህዝብ ባለቤት ልዩ ልዩ ጥንታዊና ባህላዊ ቅርሶች መገኛ የተፈጥሮአዊና ሰው ሰራሽ መስህብ ስፍራዎች ባለቤት መሆኑን መገለጫ ለሆነው ባህላችንና ቅርሶቻችን ትኩረት ሰጥተን መጠበቅ መንከባከብና ተጠብቀው ለትውልድ የሚተላለፉበትን መንገድ ማመቻቸት የሁላችንም የህሊና ግዴታ ሊሆን ይገባናል ፡፡ =የአገው መንግስታት ታሪክ= የአገው ታሪክ እጅግ ሰፊ ነው፡፡ ባለታሪክ ህዝብ አሁን ሰዓት በአስተዳደር ችግር ወደ ልመነ ወጦዋል * የላስታ _ ዋግ ( ዛጔ ) ነገሥታት ስም ዝርዝርና የነገሱበት ዘመን 1. መራ ተክለ ሃይማኖት ...920 _ 933 አ.ም ...13 አመት 2. ስቡሀይ ( ድልነአድ )...933 _ 943 አ.ም ...10 አመት 3. መይራሪ ... 943 _ 958 አ.ም ...15 አመት 4. ሀርቦይ ( ሀረየነ እግዚእ ) ...958 _ 966 አ.ም ...8 አመት 5. መንግሥትነ ይትባረክ...966 _ 973 አ.ም ...7 አመት 6. ይእቀብከ እግዚእ...973 _ 983 አ.ም...10 አመት 7. ዜና ጴጥሮስ ...983 _ 989 አ.ም...6 አመት 8. ባሕር ሰፍ...989 _ 1003 አ.ም....14 አመት 9. ጠጠውድም ( ፀር አሰግድ )...1003 _ 1013 አ.ም ...10 አመት 10. ጃን ስዩም ( አኩቴት ) ...1013 _ 1033 አ.ም...20 አመት 11. በእምት ( ግርማ ስዩም )...1033 _ 1053 አ.ም ...20 አመት 12. ቅዱስ ይምርሃነ ክርስቶስ ...1053 _ 1093 አ.ም...40 12. ቅዱስ ይምርሃነ ክርስቶስ ...1053 _ 1093 አ.ም...40 አመት 13. ቅዱስ ገብረ ማርያም...1093 _ 1133 አ.ም...40 አመት 14. ቅዱስ ላሊበላ...1133 _ 1173 አ.ም...40 አመት 15. ነአኩቶ ለአብ ...1173 _ 1213 አ.ም...40 አመት 16. ይትባረክ ... 1213 _ 1253 አ.ም...40 አመት * የነገሱበት አመት ድምር 333 ይሆናል። @ ምንጭ *የአገው ህዝቦችና የዛጉዌ ስርወ መንግስት ታሪክ * በዶ/ር አያሌው ሲሳይ @ ከገፅ 92 የተወሰደ። [[መደብ:የአማራ ክልል ዞኖች]] dr6tr05eekr6tfoabnz96zzilr251fz 0 55751 394540 394490 2026-08-04T16:33:31Z Munir Sherif 59781 /* */ 394540 wikitext text/x-wiki {| class="infobox biography vcard" style="width: 23em; font-size: 88%; line-height: 1.5em; border: 1px solid #aaa; background-color: #f9f9f9; padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em;" |- | colspan="2" style="text-align:center; font-size:125%; font-weight:bold; background-color:#efefef;" class="fn" | ሙኒር አብዱልከሪም አይደሩስ |- | colspan="2" style="text-align:center;" | [[File:1785001839475 my own photo.png|220px|alt=ሙኒር አብዱልከሪም አይደሩስ]][[አባል:Munir Sherif|ሙኒር አብዱልከሪም አይደሩስ]]<br /><small>ጋዜጠኛ ሙኒር ሸሪፍ</small> |- ! scope="row" style="text-align:left; padding-right:1em;" | ትክክለኛ ስም | class="nickname" | ሙኒር አብዱልከሪም አይደሩስ |- ! scope="row" style="text-align:left; padding-right:1em;" | ሌላ ስም | class="nickname" | ጋዜጠኛ ሙኒር ሸሪፍ |- ! scope="row" style="text-align:left; padding-right:1em;" | የልደት ቀን | ሚያዝያ 17 ቀን 1966 ዓ.ም (April 25, 1974) |- ! scope="row" style="text-align:left; padding-right:1em;" | የውልደት ቦታ | [[ሐረር]]፣ [[የሐረሪ ሕዝብ ክልል|ሐረሪ ክልል]]፣ ኢትዮጵያ |- ! scope="row" style="text-align:left; padding-right:1em;" | ዜግነት | ኢትዮጵያዊ |- ! scope="row" style="text-align:left; padding-right:1em;" | ሙያ | ጋዜጠኛ፣ አዘጋጅ፣ የባህል ተሟጋች |- ! scope="row" style="text-align:left; padding-right:1em;" | አሰሪ ድርጅት | [[የኢትዮጵያ ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬሽን]] (ኢቢሲ) |- ! scope="row" style="text-align:left; padding-right:1em;" | ትዳር | ሳዕዳ ፉአድ ዓሊ (ከ2002 ዓ.ም–አሁን) |- ! scope="row" style="text-align:left; padding-right:1em;" | ልጆች | 5 |- ! scope="row" style="text-align:left; padding-right:1em;" | የስራ ዘመን | ከ1986 ዓ.ም–አሁን |- ! scope="row" style="text-align:left; padding-right:1em;" | የወላጆች ስም | አብዱልከሪም አይደሩስ መሐመድ (አባት)<br>ሳፊያ መሐመድ አቡበከር (እናት) |- ! scope="row" style="text-align:left; padding-right:1em;" | ማህበራዊ ሚዲያ | [https://www.facebook.com/share/1GembW1s8n/ ፌስቡክ]<br>[https://www.youtube.com/user/Munirsherif ዩቲዩብ]<br>[https://www.tiktok.com/@munirsherif236 ቲክቶክ]<br>[https://t.me/Munirsherif ቴሌግራም] |} '''[[አባል:Munir Sherif|ሙኒር አብዱልከሪም አይደሩስ]]''' (የተወለዱት ሚያዝያ 17 ቀን 1966 ዓ.ም) በተለምዶ '''ጋዜጠኛ ሙኒር ሸሪፍ''' በሚለው ስማቸው የሚታወቁት፣ ታዋቂ ኢትዮጵያዊ ጋዜጠኛ፣ አዘጋጅ እና ከታሪካዊቷ የ[[ሐረር]] ከተማ የተገኙ የባህል ሰው ናቸው። በጋዜጠኝነት ሙያቸው ውስጥ ከሁለት አስርት ዓመታት በላይ በሀገሪቱ አንጋፋ የመንግስት ሚዲያ በሆነው [[የኢትዮጵያ ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬሽን]] (ኢቢሲ) ውስጥ በተለያዩ ከፍተኛ የአዘጋጅነት እና የኤዲቶሪያል መሪነት የስራ መደቦች ላይ አገልግለዋል። == ውጫዊ ማያያዣዎች == * [https://www.facebook.com/share/1GembW1s8n/ ኦፊሴላዊ የፌስቡክ ገፅ] * [https://www.youtube.com/user/Munirsherif ኦፊሴላዊ የዩቲዩብ ቻናል] * [https://www.tiktok.com/@munirsherif236 ኦፊሴላዊ የቲክቶክ ገፅ] * [https://t.me/Munirsherif ኦፊሴላዊ የቴሌግራም ቻናል] == የልጅነት ሕይወት እና ትምህርት == ጋዜጠኛ ሙኒር ሚያዝያ 17 ቀን 1966 ዓ.ም በሐረር ክልል በሐረር ከተማ ተወለዱ። ያደጉትም በዚሁ ታሪካዊ ከተማ ውስጥ ሲሆን፣ የመጀመሪያ እና ሁለተኛ ደረጃ ትምህርታቸውን በሐረር ከተማ አጠናቀዋል። የወላጆቻቸው ስም አብዱልከሪም አይደሩስ መሐመድ እና ሳፊያ መሐመድ አቡበከር ይባላል። ከፍተኛ ትምህርታቸውን በድሬዳዋ ዩኒቨርሲቲ ኮሌጅ (የሐረር ማስተባበሪያ ጽሕፈት ቤት) በቅድመ ትምህርት ማዕከል በ10+3 የዲፕሎማ ፕሮግራም ተከታትለዋል። == የሙያ ጉዞ == ሙኒር በሐረርጌው የኢትዮጵያ ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬሽን (ኢቢሲ) ውስጥ ረጅም የአገልግሎት ዘመን ያላቸው ሲሆን፣ ከጁኒየር ሪፖርተርነት እስከ ከፍተኛ የኤዲቶሪያል መሪነት ደረጃ አድገዋል። === የመጀመሪያው የአገልግሎት ዘመን (1986–2008 ዓ.ም) === * '''ጁኒየር ሪፖርተር (በፍሪላንስ)፦''' ከ his 14 ቀን 1986 ዓ.ም ጀምሮ በድርጅቱ ውስጥ በተከታታይ የፍሪላንስ ሪፖርተርነት አገልግሎት መስጠት ጀምረዋል። * '''ጁኒየር ሪፖርተር (ቋሚ)፦''' ከነሐሴ 30 ቀን 1990 ዓ.ም ጀምሮ በቋሚነት ተቀጥረው አገልግለዋል። * '''ረዳት አዘጋጅ፦''' ከመስከረም 1 ቀን 1990 ዓ.ም ጀምሮ በረዳት አዘጋጅነት የተለያዩ ባህላዊና ማህበራዊ ፕሮግራሞችን አዘጋጅተዋል። * '''ምክትል ዋና አዘጋጅ፦''' ከሰኔ 1 ቀን 2000 ዓ.ም ጀምሮ የኤዲቶሪያል መሪነትን በመያዝ አገልግለዋል። * '''ከፍተኛ ሪፖርተር III፦''' ከጥር 1 ቀን 2003 ዓ.ም ጀምሮ በከፍተኛ ሪፖርተርነት፣ በተለይም በሐረር ስቱዲዮ ማዕከል ላይ በመሆን ሰፊ ሽፋን ያላቸውን ዘገባዎች አቅርበዋል። === ወደ ሙያው መመለስ እና ወቅታዊ ስራዎች (ከ2014 ዓ.ም–አሁን) === ከጥቂት ዓመታት እረፍት በኋላ፣ በቀጣዩ 2014 ዓ.ም ጀምሮ በድጋሚ በኢትዮጵያ ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬሽን (ኢቢሲ) ውስጥ በጋዜጠኝነት ሙያቸው በመቀጠል በክልሉ ለሚደረጉ የልማትና የመልካም አስተዳደር ስራዎች ሰፊ የዜናና ፕሮግራም ሽፋን በመስጠት ላይ ይገኛሉ። == የግል ሕይወት == ጋዜጠኛ ሙኒር ጥቅምት 6 ቀን 2002 ዓ.ም ከወይዘሮ ሳዕዳ ፉአድ ዓሊ ጋር የትዳር ህይወት የመሠረቱ ሲሆን፣ የ5 ልጆች አባት ናቸው። == ዋቢ ምንጮች == <references /> == የልጅነት ሕይወት እና ትምህርት == ጋዜጠኛ ሙኒር ሚያዝያ 17 ቀን 1966 ዓ.ም በሐረር ክልል በሐረር ከተማ ተወለዱ። ያደጉትም በዚሁ ታሪካዊ ከተማ ውስጥ ሲሆን፣ የመጀመሪያ እና ሁለተኛ ደረጃ ትምህርታቸውን በሐረር ከተማ አጠናቀዋል። የወላጆቻቸው ስም አብዱልከሪም አይደሩስ መሐመድ እና ሳፊያ መሐመድ አቡበከር ይባላል። ከፍተኛ ትምህርታቸውን በድሬዳዋ ዩኒቨርሲቲ ኮሌጅ (የሐረር ማስተባበሪያ ጽሕፈት ቤት) በቅድመ ትምህርት ማዕከል በ10+3 የዲፕሎማ ፕሮግራም ተከታትለዋል። == የሙያ ጉዞ == ሙኒር በሐረርጌው የኢትዮጵያ ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬሽን (ኢቢሲ) ውስጥ ረጅም የአገልግሎት ዘመን ያላቸው ሲሆን፣ ከጁኒየር ሪፖርተርነት እስከ ከፍተኛ የኤዲቶሪያል መሪነት ደረጃ አድገዋል። === የመጀመሪያው የአገልግሎት ዘመን (1986–2008 ዓ.ም) === * '''ጁኒየር ሪፖርተር (በፍሪላንስ)፦''' ከ his 14 ቀን 1986 ዓ.ም ጀምሮ በድርጅቱ ውስጥ በተከታታይ የፍሪላንስ ሪፖርተርነት አገልግሎት መስጠት ጀምረዋል። * '''ጁኒየር ሪፖርተር (ቋሚ)፦''' ከነሐሴ 30 ቀን 1990 ዓ.ም ጀምሮ በቋሚነት ተቀጥረው አገልግለዋል። * '''ረዳት አዘጋጅ፦''' ከመስከረም 1 ቀን 1990 ዓ.ም ጀምሮ በረዳት አዘጋጅነት የተለያዩ ባህላዊና ማህበራዊ ፕሮግራሞችን አዘጋጅተዋል። * '''ምክትል ዋና አዘጋጅ፦''' ከሰኔ 1 ቀን 2000 ዓ.ም ጀምሮ የኤዲቶሪያል መሪነትን በመያዝ አገልግለዋል። * '''ከፍተኛ ሪፖርተር III፦''' ከጥር 1 ቀን 2003 ዓ.ም ጀምሮ በከፍተኛ ሪፖርተርነት፣ በተለይም በሐረር ስቱዲዮ ማዕከል ላይ በመሆን ሰፊ ሽፋን ያላቸውን ዘገባዎች አቅርበዋል። === ወደ ሙያው መመለስ እና ወቅታዊ ስራዎች (ከ2014 ዓ.ም–አሁን) === ከጥቂት ዓመታት እረፍት በኋላ፣ በቀጣዩ 2014 ዓ.ም ጀምሮ በድጋሚ በኢትዮጵያ ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬሽን (ኢቢሲ) ውስጥ በጋዜጠኝነት ሙያቸው በመቀጠል በክልሉ ለሚደረጉ የልማትና የመልካም አስተዳደር ስራዎች ሰፊ የዜናና ፕሮግራም ሽፋን በመስጠት ላይ ይገኛሉ። == የግል ሕይወት == ጋዜጠኛ ሙኒር ጥቅምት 6 ቀን 2002 ዓ.ም ከወይዘሮ ሳዕዳ ፉአድ ዓሊ ጋር የትዳር ህይወት የመሠረቱ ሲሆን፣ የ5 ልጆች አባት ናቸው። == ዋቢ ምንጮች == <references /> == የልጅነት ሕይወት እና ትምህርት == በሐረር ከተማ ተወልደው ያደጉት ጋዜጠኛ ሙኒር ሸሪፍ፣ የመጀመሪያ እና ሁለተኛ ደረጃ ትምህርታቸውን በሐረር ከተማ አጠናቀዋል። == የሙያ ጉዞ == ከ1986 ዓ.ም ጀምሮ በጋዜጠኝነት ሙያ ላይ የተሰማሩት ሙኒር፣ በኢትዮጵያ ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬሽን (ኢቢሲ) የሐረር የሬዲዮ እና ቲቪ ስቱዲዮ ውስጥ በተለያዩ የዜና እና ፕሮግራም አዘጋጅነት ስራዎች ላይ ሰፊ አስተዋጽኦ አበርክተዋል። == የግል ሕይወት == ባለትዳር እና የ5 ልጆች አባት ናቸው። == ዋቢ ምንጮች == <references /> == የልጅነት ህይወት እና ትምህርት == ጋዜጠኛ ሙኒር ሚያዝያ 17 ቀን 1966 ዓ.ም በሐረሪ ክልል በሐረር ከተማ ተወለዱ። ያደጉትም በከተማዋ አባድር ወረዳ ውስጥ ነው። የወላጆቻቸው ስም አብዱልከሪም አይደሩስ መሐመድ እና ሳፊያ መሐመድ አቡበከር ይባላል።<ref name="BirthCert" /> ከፍተኛ ትምህርታቸውን በአድማስ ዩኒቨርሲቲ ኮሌጅ (የሐረር ማስተባበሪያ ጽሕፈት ቤት) በሩቅ ትምህርት ማዕከል በ10+3 የሕግ ዲፕሎማ ፕሮግራም ተከታትለዋል። ሆኖም ግን፣ በሁለተኛ ዓመት ትምህርታቸው ላይ በገጠማቸው ከፍተኛ የኢኮኖሚ ችግር ምክንያት የሕግ ትምህርታቸውን ለማቋረጥ ተገደዋል።<ref name="AdmasDoc" /> == የሙያ ጉዞ == ሙኒር በሀገራዊው የኢትዮጵያ ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬሽን (ኢቢሲ) ውስጥ ረጅም የአገልግሎት ዘመን ያላቸው ሲሆን፣ ከጀማሪ ሪፖርተርነት እስከ ከፍተኛ የኤዲቶሪያል መሪነት ደረጃ አድገዋል።<ref name="EBCRecord" /> === የመጀመሪያው የአገልግሎት ዘመን (1986–2008 ዓ.ም) === * '''ጄነራል ሪፖርተር (በፍሪላንስ)፦''' የጋዜጠኝነት ስራቸውን ነሐሴ 4 ቀን 1986 ዓ.ም በድርጅቱ ውስጥ በትርፍ ጊዜ (ፍሪላንስ) ጀማሪ ሪፖርተር በመሆን የጀመሩ ሲሆን እስከ ጳጉሜ 5 ቀን 1989 ዓ.ም ድረስ አገልግለዋል።<ref name="EBCRecord" /> * '''ጄነራል ሪፖርተር (ቋሚ)፦''' ከመስከረም 1 ቀን 1990 ዓ.ም ጀምሮ በቋሚነት ተቀጥረው እስከ ጥር 30 ቀን 1990 ዓ.ም ድረስ በዚሁ መደብ ሰርተዋል።<ref name="EBCRecord" /> * '''ረዳት አዘጋጅ፦''' ከየካቲት 1 ቀን 1990 ዓ.ም ጀምሮ ወደ ረዳት አዘጋጅነት በማደግ የተለያዩ ባህላዊና ክልላዊ ፕሮግራሞችን እስከ ሰኔ 30 ቀን 2000 ዓ.ም ድረስ አዘጋጅተዋል።<ref name="EBCRecord" /> * '''ምክትል ዋና አዘጋጅ፦''' ከሐምሌ 1 ቀን 2000 ዓ.ም ጀምሮ የኤዲቶሪያል መመሪያዎችን እና የዜና ክፍሎችን በበላይነት የመራበትን የምክትል ዋና አዘጋጅነት ማዕረግ አግኝተው እስከ ታኅሣሥ 30 ቀን 2003 ዓ.ም ድረስ ሰርተዋል።<ref name="EBCRecord" /> * '''ከፍተኛ ሪፖርተር II፦''' ከጥር 1 ቀን 2003 ዓ.ም እስከ ታኅሣሥ 8 ቀን 2008 ዓ.ም ድረስ በከፍተኛ ሪፖርተርነት ማዕረግ፣ በተለይም በሐረር ስቱዲዮ ማዕከል ላይ በማተኮር ክልላዊ እና ማህበረሰባዊ ዘገባዎችን በስፋት አቅርበዋል።<ref name="EBCRecord" /> === ወደ ሙያው መመለስ እና ወቅታዊ ስራዎች (ከ2014 ዓ.ም–አሁን) === ከጥቂት ዓመታት መቋረጥ በኋላ፣ ጋዜጠኛ ሙኒር ከታኅሣሥ 2014 ዓ.ም ጀምሮ በይፋ ወደ መደበኛ የጋዜጠኝነት ሙያቸው በመመለስ በኢትዮጵያ ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬሽን (ኢቢሲ) ውስጥ በንቃት በማገልገል ላይ ይገኛሉ።<ref name="EBCID" /> ወደ ሙያው ከተመለሱ በኋላ በተለይም ሀገራዊ ምርጫዎችን በይፋዊ የሚዲያ ባጅ በመታጠቅ በግንባር ቀደምትነት መዝግበዋል።<ref name="NEBEDadge" /> == የግል ህይወት == ጋዜጠኛ ሙኒር ጥቅምት 6 ቀን 2002 ዓ.ም ከወይዘሮ ሳዕዳ ፉአድ ዓሊ ጋር የትዳር ህይወት የመሰረቱ ሲሆን፣ አምስት ልጆች አሏቸው። የልጆቻቸው ስም ዝርዝር እንደሚከተለው ነው፦<ref name="MarriageCert" /> * '''ሶሪት ሙኒር (Sorit)፦''' ሰኔ 20 ቀን 2002 ዓ.ም (June 27, 2010) ተወለደች። * '''አይደሩስ ሙኒር (Ayderus)፦''' ታኅሣሥ 1 ቀን 2005 ዓ.ም (December 10, 2012) ተወለደ። * '''አሚና ሙኒር (Amina)፦''' ጥቅምት 4 ቀን 2010 ዓ.ም (October 14, 2017) ተወለደች። * '''ዓሊ ሐይደር ሙኒር (Ali Heyder)፦''' ሕዳር 13 ቀን 2012 ዓ.ም (November 23, 2019) ተወለደ። * '''ሳፊያ ሙኒር (Safya)፦''' ግንቦት 20 ቀን 2015 ዓ.ም (May 28, 2023) ተወለደች። ከመደበኛ የሚዲያ ስራቸው ጎን ለጎን፣ በህዝቡ ዘንድ "ሙኒር ሸሪፍ" በሚለው ስማቸው የሚታወቁት እኚህ ጋዜጠኛ፣ የተለያዩ ዲጂታል ሚዲያዎችን በመጠቀም የሐረርን ልዩ ልዩ ባህላዊ እሴቶች፣ አልባሳት፣ በዓላት እና ታሪካዊ ቅርሶች ለዓለም ያስተዋውቃሉ። == ዋቢ ምንጮች == {{Reflist|refs= <ref name="EBCRecord">የኢትዮጵያ ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬሽን (ኢቢሲ) ይፋዊ የስራ ልምድ ማስረጃ፣ የሰነድ ቁጥር፦ አሪስ/ባህንድ/ብ9/2/2012 ዓ.ም።</ref> <ref name="BirthCert">የኢፌዲሪ አስፈላጊ ማህበራዊ አገልግሎቶች ኤጀንሲ፣ የልደት ምስክር ወረቀት ቁጥር፦ 13010900120170036/2017 ዓ.ም።</ref> <ref name="AdmasDoc">አድማስ ዩኒቨርሲቲ ኮሌጅ የርቀት ትምህርት ማዕከል ይፋዊ የትምህርት ማስረጃ ደብዳቤ፣ ቁጥር፦ አዩኮ/የርት/ሃመ/ሐ/ዓ/2/20/2000 ዓ.ም።</ref> <ref name="EBCID">የኢትዮጵያ ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬሽን (ኢቢሲ) ይፋዊ የሰራተኛ መታወቂያ።</ref> <ref name="NEBEDadge">የኢትዮጵያ ብሔራዊ ምርጫ ቦርድ ይፋዊ የሚዲያ ዕውቅና ባጅ።</ref> <ref name="MarriageCert">የኢፌዲሪ አስፈላጊ ማህበራዊ አገልግሎቶች ኤጀንሲ፣ የጋብቻ ምስክር ወረቀት ቁጥር፦ 13010900120170037/2017 ዓ.ም።</ref> }} [[መደብ:በ1966 ዓ.ም የተወለዱ]] [[መደብ:በሕይወት ያሉ ሰዎች]] [[መደብ:የኢትዮጵያ ጋዜጠኞች]] [[መደብ:የሐረር ሰዎች]] == የልጅነት ህይወት እና ትምህርት == ጋዜጠኛ ሙኒር ሚያዝያ 17 ቀን 1966 ዓ.ም በሐረሪ ክልል በሐረር ከተማ ተወለዱ። ያደጉትም በከተማዋ አባድር ወረዳ ውስጥ ነው። የወላጆቻቸው ስም አብዱልከሪም አይደሩስ መሐመድ እና ሳፊያ መሐመድ አቡበከር ይባላል።<ref name="BirthCert" /> ከፍተኛ ትምህርታቸውን በአድማስ ዩኒቨርሲቲ ኮሌጅ (የሐረር ማስተባበሪያ ጽሕፈት ቤት) በሩቅ ትምህርት ማዕከል በ10+3 የሕግ ዲፕሎማ ፕሮግራም ተከታትለዋል። ሆኖም ግን፣ በሁለተኛ ዓመት ትምህርታቸው ላይ በገጠማቸው ከፍተኛ የኢኮኖሚ ችግር ምክንያት የሕግ ትምህርታቸውን ለማቋረጥ ተገደዋል።<ref name="AdmasDoc" /> == የሙያ ጉዞ == ሙኒር በሀገራዊው የኢትዮጵያ ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬሽን (ኢቢሲ) ውስጥ ረጅም የአገልግሎት ዘመን ያላቸው ሲሆን፣ ከጀማሪ ሪፖርተርነት እስከ ከፍተኛ የኤዲቶሪያል መሪነት ደረጃ አድገዋል።<ref name="EBCRecord" /> === የመጀመሪያው የአገልግሎት ዘመን (1986–2008 ዓ.ም) === * '''ጄነራል ሪፖርተር (በፍሪላንስ)፦''' የጋዜጠኝነት ስራቸውን ነሐሴ 4 ቀን 1986 ዓ.ም በድርጅቱ ውስጥ በትርፍ ጊዜ (ፍሪላንስ) ጀማሪ ሪፖርተር በመሆን የጀመሩ ሲሆን እስከ ጳጉሜ 5 ቀን 1989 ዓ.ም ድረስ አገልግለዋል።<ref name="EBCRecord" /> * '''ጄነራል ሪፖርተር (ቋሚ)፦''' ከመስከረም 1 ቀን 1990 ዓ.ም ጀምሮ በቋሚነት ተቀጥረው እስከ ጥር 30 ቀን 1990 ዓ.ም ድረስ በዚሁ መደብ ሰርተዋል።<ref name="EBCRecord" /> * '''ረዳት አዘጋጅ፦''' ከየካቲት 1 ቀን 1990 ዓ.ም ጀምሮ ወደ ረዳት አዘጋጅነት በማደግ የተለያዩ ባህላዊና ክልላዊ ፕሮግራሞችን እስከ ሰኔ 30 ቀን 2000 ዓ.ም ድረስ አዘጋጅተዋል።<ref name="EBCRecord" /> * '''ምክትል ዋና አዘጋጅ፦''' ከሐምሌ 1 ቀን 2000 ዓ.ም ጀምሮ የኤዲቶሪያል መመሪያዎችን እና የዜና ክፍሎችን በበላይነት የመራበትን የምክትል ዋና አዘጋጅነት ማዕረግ አግኝተው እስከ ታኅሣሥ 30 ቀን 2003 ዓ.ም ድረስ ሰርተዋል።<ref name="EBCRecord" /> * '''ከፍተኛ ሪፖርተር II፦''' ከጥር 1 ቀን 2003 ዓ.ም እስከ ታኅሣሥ 8 ቀን 2008 ዓ.ም ድረስ በከፍተኛ ሪፖርተርነት ማዕረግ፣ በተለይም በሐረር ስቱዲዮ ማዕከል ላይ በማተኮር ክልላዊ እና ማህበረሰባዊ ዘገባዎችን በስፋት አቅርበዋል።<ref name="EBCRecord" /> === ወደ ሙያው መመለስ እና ወቅታዊ ስራዎች (ከ2014 ዓ.ም–አሁን) === ከጥቂት ዓመታት መቋረጥ በኋላ፣ ጋዜጠኛ ሙኒር ከታኅሣሥ 2014 ዓ.ም ጀምሮ በይፋ ወደ መደበኛ የጋዜጠኝነት ሙያቸው በመመለስ በኢትዮጵያ ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬሽን (ኢቢሲ) ውስጥ በንቃት በማገልገል ላይ ይገኛሉ።<ref name="EBCID" /> ወደ ሙያው ከተመለሱ በኋላ በተለይም ሀገራዊ ምርጫዎችን በይፋዊ የሚዲያ ባጅ በመታጠቅ በግንባር ቀደምትነት መዝግበዋል።<ref name="NEBEDadge" /> == የግል ህይወት == ጋዜጠኛ ሙኒር ጥቅምት 6 ቀን 2002 ዓ.ም ከወይዘሮ ሳዕዳ ፉአድ ዓሊ ጋር የትዳር ህይወት የመሰረቱ ሲሆን፣ አምስት ልጆች አሏቸው። የልጆቻቸው ስም ዝርዝር እንደሚከተለው ነው፦<ref name="MarriageCert" /> * '''ሶሪት ሙኒር (Sorit)፦''' ሰኔ 20 ቀን 2002 ዓ.ም (June 27, 2010) ተወለደች። * '''አይደሩስ ሙኒር (Ayderus)፦''' ታኅሣሥ 1 ቀን 2005 ዓ.ም (December 10, 2012) ተወለደ። * '''አሚና ሙኒር (Amina)፦''' ጥቅምት 4 ቀን 2010 ዓ.ም (October 14, 2017) ተወለደች። * '''ዓሊ ሐይደር ሙኒር (Ali Heyder)፦''' ሕዳር 13 ቀን 2012 ዓ.ም (November 23, 2019) ተወለደ። * '''ሳፊያ ሙኒር (Safya)፦''' ግንቦት 20 ቀን 2015 ዓ.ም (May 28, 2023) ተወለደች። ከመደበኛ የሚዲያ ስራቸው ጎን ለጎን፣ በህዝቡ ዘንድ "ሙኒር ሸሪፍ" በሚለው ስማቸው የሚታወቁት እኚህ ጋዜጠኛ፣ የተለያዩ ዲጂታል ሚዲያዎችን በመጠቀም የሐረርን ልዩ ልዩ ባህላዊ እሴቶች፣ አልባሳት፣ በዓላት እና ታሪካዊ ቅርሶች ለዓለም ያስተዋውቃሉ። == ዋቢ ምንጮች == {{Reflist|refs= <ref name="EBCRecord">የኢትዮጵያ ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬሽን (ኢቢሲ) ይፋዊ የስራ ልምድ ማስረጃ፣ የሰነድ ቁጥር፦ አሪስ/ባህንድ/ብ9/2/2012 ዓ.ም።</ref> <ref name="BirthCert">የኢፌዲሪ አስፈላጊ ማህበራዊ አገልግሎቶች ኤጀንሲ፣ የልደት ምስክር ወረቀት ቁጥር፦ 13010900120170036/2017 ዓ.ም።</ref> <ref name="AdmasDoc">አድማስ ዩኒቨርሲቲ ኮሌጅ የርቀት ትምህርት ማዕከል ይፋዊ የትምህርት ማስረጃ ደብዳቤ፣ ቁጥር፦ አዩኮ/የርት/ሃመ/ሐ/ዓ/2/20/2000 ዓ.ም።</ref> <ref name="EBCID">የኢትዮጵያ ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬሽን (ኢቢሲ) ይፋዊ የሰራተኛ መታወቂያ።</ref> <ref name="NEBEDadge">የኢትዮጵያ ብሔራዊ ምርጫ ቦርድ ይፋዊ የሚዲያ ዕውቅና ባጅ።</ref> <ref name="MarriageCert">የኢፌዲሪ አስፈላጊ ማህበራዊ አገልግሎቶች ኤጀንሲ፣ የጋብቻ ምስክር ወረቀት ቁጥር፦ 13010900120170037/2017 ዓ.ም።</ref> }} [[መደብ:በ1966 ዓ.ም የተወለዱ]] [[መደብ:በሕይወት ያሉ ሰዎች]] [[መደብ:የኢትዮጵያ ጋዜጠኞች]] [[መደብ:የሐረር ሰዎች]] == የልጅነት ህይወት እና ትምህርት == ጋዜጠኛ ሙኒር ሚያዝያ 17 ቀን 1966 ዓ.ም በሐረሪ ክልል በሐረር ከተማ ተወለዱ። ያደጉትም በከተማዋ አባድር ወረዳ ውስጥ ነው። የወላጆቻቸው ስም አብዱልከሪም አይደሩስ መሐመድ እና ሳፊያ መሐመድ አቡበከር ይባላል።<ref name="BirthCert" /> ከፍተኛ ትምህርታቸውን በአድማስ ዩኒቨርሲቲ ኮሌጅ (የሐረር ማስተባበሪያ ጽሕፈት ቤት) በሩቅ ትምህርት ማዕከል በ10+3 የሕግ ዲፕሎማ ፕሮግራም ተከታትለዋል። ሆኖም ግን፣ በሁለተኛ ዓመት ትምህርታቸው ላይ በገጠማቸው ከፍተኛ የኢኮኖሚ ችግር ምክንያት የሕግ ትምህርታቸውን ለማቋረጥ ተገደዋል።<ref name="AdmasDoc" /> == የሙያ ጉዞ == ሙኒር በሀገራዊው የኢትዮጵያ ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬሽን (ኢቢሲ) ውስጥ ረጅም የአገልግሎት ዘመን ያላቸው ሲሆን፣ ከጀማሪ ሪፖርተርነት እስከ ከፍተኛ የኤዲቶሪያል መሪነት ደረጃ አድገዋል።<ref name="EBCRecord" /> === የመጀመሪያው የአገልግሎት ዘመን (1986–2008 ዓ.ም) === * '''ጄነራል ሪፖርተር (በፍሪላንስ)፦''' የጋዜጠኝነት ስራቸውን ነሐሴ 4 ቀን 1986 ዓ.ም በድርጅቱ ውስጥ በትርፍ ጊዜ (ፍሪላንስ) ጀማሪ ሪፖርተር በመሆን የጀመሩ ሲሆን እስከ ጳጉሜ 5 ቀን 1989 ዓ.ም ድረስ አገልግለዋል።<ref name="EBCRecord" /> * '''ጄነራል ሪፖርተር (ቋሚ)፦''' ከመስከረም 1 ቀን 1990 ዓ.ም ጀምሮ በቋሚነት ተቀጥረው እስከ ጥር 30 ቀን 1990 ዓ.ም ድረስ በዚሁ መደብ ሰርተዋል።<ref name="EBCRecord" /> * '''ረዳት አዘጋጅ፦''' ከየካቲት 1 ቀን 1990 ዓ.ም ጀምሮ ወደ ረዳት አዘጋጅነት በማደግ የተለያዩ ባህላዊና ክልላዊ ፕሮግራሞችን እስከ ሰኔ 30 ቀን 2000 ዓ.ም ድረስ አዘጋጅተዋል።<ref name="EBCRecord" /> * '''ምክትል ዋና አዘጋጅ፦''' ከሐምሌ 1 ቀን 2000 ዓ.ም ጀምሮ የኤዲቶሪያል መመሪያዎችን እና የዜና ክፍሎችን በበላይነት የመራበትን የምክትል ዋና አዘጋጅነት ማዕረግ አግኝተው እስከ ታኅሣሥ 30 ቀን 2003 ዓ.ም ድረስ ሰርተዋል።<ref name="EBCRecord" /> * '''ከፍተኛ ሪፖርተር II፦''' ከጥር 1 ቀን 2003 ዓ.ም እስከ ታኅሣሥ 8 ቀን 2008 ዓ.ም ድረስ በከፍተኛ ሪፖርተርነት ማዕረግ፣ በተለይም በሐረር ስቱዲዮ ማዕከል ላይ በማተኮር ክልላዊ እና ማህበረሰባዊ ዘገባዎችን በስፋት አቅርበዋል።<ref name="EBCRecord" /> === ወደ ሙያው መመለስ እና ወቅታዊ ስራዎች (ከ2014 ዓ.ም–አሁን) === ከጥቂት ዓመታት መቋረጥ በኋላ፣ ጋዜጠኛ ሙኒር ከታኅሣሥ 2014 ዓ.ም ጀምሮ በይፋ ወደ መደበኛ የጋዜጠኝነት ሙያቸው በመመለስ በኢትዮጵያ ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬሽን (ኢቢሲ) ውስጥ በንቃት በማገልገል ላይ ይገኛሉ።<ref name="EBCID" /> ወደ ሙያው ከተመለሱ በኋላ በተለይም ሀገራዊ ምርጫዎችን በይፋዊ የሚዲያ ባጅ በመታጠቅ በግንባር ቀደምትነት መዝግበዋል።<ref name="NEBEDadge" /> == የግል ህይወት == ጋዜጠኛ ሙኒር ጥቅምት 6 ቀን 2002 ዓ.ም ከወይዘሮ ሳዕዳ ፉአድ ዓሊ ጋር የትዳር ህይወት የመሰረቱ ሲሆን፣ አምስት ልጆች አሏቸው። የልጆቻቸው ስም ዝርዝር እና አሁን ያሉበት ወቅታዊ ዕድሜ እንደሚከተለው ነው፦<ref name="MarriageCert" /> * '''ሶሪት ሙኒር (Sorit)፦''' ሰኔ 20 ቀን 2002 ዓ.ም (June 27, 2010) ተወለደች። * '''አይደሩስ ሙኒር (Ayderus)፦''' ታኅሣሥ 1 ቀን 2005 ዓ.ም (December 10, 2012) ተወለደ። * '''አሚና ሙኒር (Amina)፦''' ጥቅምት 4 ቀን 2010 ዓ.ም (October 14, 2017) ተወለደች። * '''ዓሊ ሐይደር ሙኒር (Ali Heyder)፦''' ሕዳር 13 ቀን 2012 ዓ.ም (November 23, 2019) ተወለደ። * '''ሳፊያ ሙኒር (Safya)፦''' ግንቦት 20 ቀን 2015 ዓ.ም (May 28, 2023) ተወለደች። ከመደበኛ የሚዲያ ስራቸው ጎን ለጎን፣ በህዝቡ ዘንድ "ሙኒር ሸሪፍ" በሚለው ስማቸው የሚታወቁት እኚህ ጋዜጠኛ፣ የተለያዩ ዲጂታል ሚዲያዎችን በመጠቀም የሐረርን ልዩ ልዩ ባህላዊ እሴቶች፣ አልባሳት፣ በዓላት እና ታሪካዊ ቅርሶች ለዓለም ያስተዋውቃሉ። == ዋቢ ምንጮች == {{Reflist|refs= <ref name="EBCRecord">የኢትዮጵያ ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬሽን (ኢቢሲ) ይፋዊ የስራ ልምድ ማስረጃ፣ የሰነድ ቁጥር፦ አሪስ/ባህንድ/ብ9/2/2012 ዓ.ም።</ref> <ref name="BirthCert">የኢፌዲሪ አስፈላጊ ማህበራዊ አገልግሎቶች ኤጀንሲ፣ የልደት ምስክር ወረቀት ቁጥር፦ 13010900120170036/2017 ዓ.ም።</ref> <ref name="AdmasDoc">አድማስ ዩኒቨርሲቲ ኮሌጅ የርቀት ትምህርት ማዕከል ይፋዊ የትምህርት ማስረጃ ደብዳቤ፣ ቁጥር፦ አዩኮ/የርት/ሃመ/ሐ/ዓ/2/20/2000 ዓ.ም።</ref> <ref name="EBCID">የኢትዮጵያ ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬሽን (ኢቢሲ) ይፋዊ የሰራተኛ መታወቂያ።</ref> <ref name="NEBEDadge">የኢትዮጵያ ብሔራዊ ምርጫ ቦርድ ይፋዊ የሚዲያ ዕውቅና ባጅ።</ref> <ref name="MarriageCert">የኢፌዲሪ አስፈላጊ ማህበራዊ አገልግሎቶች ኤጀንሲ፣ የጋብቻ ምስክር ወረቀት ቁጥር፦ 13010900120170037/2017 ዓ.ም።</ref> }} [[መደብ:በ1966 ዓ.ም የተወለዱ]] [[መደብ:በሕይወት ያሉ ሰዎች]] [[መደብ:የኢትዮጵያ ጋዜጠኞች]] [[መደብ:የሐረር ሰዎች]] == የልጅነት ህይወት እና ትምህርት == ጋዜጠኛ ሙኒር ሚያዝያ 17 ቀን 1966 ዓ.ም በሐረሪ ክልል በሐረር ከተማ ተወለዱ። ያደጉትም በከተማዋ አባድር ወረዳ ውስጥ ነው። የወላጆቻቸው ስም አብዱልከሪም አይደሩስ መሐመድ እና ሳፊያ መሐመድ አቡበከር ይባላል።<ref name="BirthCert" /> ከፍተኛ ትምህርታቸውን በአድማስ ዩኒቨርሲቲ ኮሌጅ (የሐረር ማስተባበሪያ ጽሕፈት ቤት) በሩቅ ትምህርት ማዕከል በ10+3 የሕግ ዲፕሎማ ፕሮግራም ተከታትለዋል። ሆኖም ግን፣ በሁለተኛ ዓመት ትምህርታቸው ላይ በገጠማቸው ከፍተኛ የኢኮኖሚ ችግር ምክንያት የሕግ ትምህርታቸውን ለማቋረጥ ተገደዋል።<ref name="AdmasDoc" /> == የሙያ ጉዞ == ሙኒር በሀገራዊው የኢትዮጵያ ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬሽን (ኢቢሲ) ውስጥ ረጅም የአገልግሎት ዘመን ያላቸው ሲሆን፣ ከጀማሪ ሪፖርተርነት እስከ ከፍተኛ የኤዲቶሪያል መሪነት ደረጃ አድገዋል።<ref name="EBCRecord" /> === የመጀመሪያው የአገልግሎት ዘመን (1986–2008 ዓ.ም) === * '''ጄነራል ሪፖርተር (በፍሪላንስ)፦''' የጋዜጠኝነት ስራቸውን ነሐሴ 4 ቀን 1986 ዓ.ም በድርጅቱ ውስጥ በትርፍ ጊዜ (ፍሪላንስ) ጀማሪ ሪፖርተር በመሆን የጀመሩ ሲሆን እስከ ጳጉሜ 5 ቀን 1989 ዓ.ም ድረስ አገልግለዋል።<ref name="EBCRecord" /> * '''ጄነራል ሪፖርተር (ቋሚ)፦''' ከመስከረም 1 ቀን 1990 ዓ.ም ጀምሮ በቋሚነት ተቀጥረው እስከ ጥር 30 ቀን 1990 ዓ.ም ድረስ በዚሁ መደብ ሰርተዋል።<ref name="EBCRecord" /> * '''ረዳት አዘጋጅ፦''' ከየካቲት 1 ቀን 1990 ዓ.ም ጀምሮ ወደ ረዳት አዘጋጅነት በማደግ የተለያዩ ባህላዊና ክልላዊ ፕሮግራሞችን እስከ ሰኔ 30 ቀን 2000 ዓ.ም ድረስ አዘጋጅተዋል።<ref name="EBCRecord" /> * '''ምክትል ዋና አዘጋጅ፦''' ከሐምሌ 1 ቀን 2000 ዓ.ም ጀምሮ የኤዲቶሪያል መመሪያዎችን እና የዜና ክፍሎችን በበላይነት የመራበትን የምክትል ዋና አዘጋጅነት ማዕረግ አግኝተው እስከ ታኅሣሥ 30 ቀን 2003 ዓ.ም ድረስ ሰርተዋል።<ref name="EBCRecord" /> * '''ከፍተኛ ሪፖርተር II፦''' ከጥር 1 ቀን 2003 ዓ.ም እስከ ታኅሣሥ 8 ቀን 2008 ዓ.ም ድረስ በከፍተኛ ሪፖርተርነት ማዕረግ፣ በተለይም በሐረር ስቱዲዮ ማዕከል ላይ በማተኮር ክልላዊ እና ማህበረሰባዊ ዘገባዎችን በስፋት አቅርበዋል።<ref name="EBCRecord" /> === ወደ ሙያው መመለስ እና ወቅታዊ ስራዎች (ከ2014 ዓ.ም–አሁን) === ከጥቂት ዓመታት መቋረጥ በኋላ፣ ጋዜጠኛ ሙኒር ከታኅሣሥ 2014 ዓ.ም ጀምሮ በይፋ ወደ መደበኛ የጋዜጠኝነት ሙያቸው በመመለስ በኢትዮጵያ ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬሽን (ኢቢሲ) ውስጥ በንቃት በማገልገል ላይ ይገኛሉ።<ref name="EBCID" /> ወደ ሙያው ከተመለሱ በኋላ በተለይም ሀገራዊ ምርጫዎችን በይፋዊ የሚዲያ ባጅ በመታጠቅ በግንባር ቀደምትነት መዝግበዋል።<ref name="NEBEDadge" /> == የግል ህይወት == ጋዜጠኛ ሙኒር ጥቅምት 6 ቀን 2002 ዓ.ም ከወይዘሮ ሳዕዳ ፉአድ ዓሊ ጋር የትዳር ህይወት የመሰረቱ ሲሆን፣ አምስት ልጆች አሏቸው። የልጆቻቸው ስም ዝርዝር እና አሁን ያሉበት ወቅታዊ ዕድሜ እንደሚከተለው ነው፦<ref name="MarriageCert" /> * '''ሶሪት ሙኒር (Sorit)፦''' ሰኔ 20 ቀን 2002 ዓ.ም (June 27, 2010) ተወለደች (ዕድሜ፦ {{Age|2010|6|27}} ዓመት)። * '''አይደሩስ ሙኒር (Ayderus)፦''' ታኅሣሥ 1 ቀን 2005 ዓ.ም (December 10, 2012) ተወለደ (ዕድሜ፦ {{Age|2012|12|10}} ዓመት)። * '''አሚና ሙኒር (Amina)፦''' ጥቅምት 4 ቀን 2010 ዓ.ም (October 14, 2017) ተወለደች (ዕድሜ፦ {{Age|2017|10|14}} ዓመት)። * '''ዓሊ ሐይደር ሙኒር (Ali Heyder)፦''' ሕዳር 13 ቀን 2012 ዓ.ም (November 23, 2019) ተወለደ (ዕድሜ፦ {{Age|2019|11|23}} ዓመት)። * '''ሳፊያ ሙኒር (Safya)፦''' ግንቦት 20 ቀን 2015 ዓ.ም (May 28, 2023) ተወለደች (ዕድሜ፦ {{Age|2023|5|28}} ዓመት)። ከመደበኛ የሚዲያ ስራቸው ጎን ለጎን偏向፣ በህዝቡ ዘንድ "ሙኒር ሸሪፍ" በሚለው ስማቸው የሚታወቁት እኚህ ጋዜጠኛ፣ የተለያዩ ዲጂታል ሚዲያዎችን በመጠቀም የሐረርን ልዩ ልዩ ባህላዊ እሴቶች፣ አልባሳት፣ በዓላት እና ታሪካዊ ቅርሶች ለዓለም ያስተዋውቃሉ። == ዋቢ ምንጮች == {{Reflist|refs= <ref name="EBCRecord">የኢትዮጵያ ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬሽን (ኢቢሲ) ይፋዊ የስራ ልምድ ማስረጃ፣ የሰነድ ቁጥር፦ አሪስ/ባህንድ/ብ9/2/2012 ዓ.ም።</ref> <ref name="BirthCert">የኢፌዲሪ አስፈላጊ ማህበራዊ አገልግሎቶች ኤጀንሲ፣ የልደት ምስክር ወረቀት ቁጥር፦ 13010900120170036/2017 ዓ.ም።</ref> <ref name="AdmasDoc">አድማስ ዩኒቨርሲቲ ኮሌጅ የርቀት ትምህርት ማዕከል ይፋዊ የትምህርት ማስረጃ ደብዳቤ፣ ቁጥር፦ አዩኮ/የርት/ሃመ/ሐ/ዓ/2/20/2000 ዓ.ም።</ref> <ref name="EBCID">የኢትዮጵያ ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬሽን (ኢቢሲ) ይፋዊ የሰራተኛ መታወቂያ።</ref> <ref name="NEBEDadge">የኢትዮጵያ ብሔራዊ ምርጫ ቦርድ ይፋዊ የሚዲያ ዕውቅና ባጅ።</ref> <ref name="MarriageCert">የኢፌዲሪ አስፈላጊ ማህበራዊ አገልግሎቶች ኤጀንሲ፣ የጋብቻ ምስክር ወረቀት ቁጥር፦ 13010900120170037/2017 ዓ.ም።</ref> }} [[መደብ:በ1966 ዓ.ም የተወለዱ]] [[መደብ:በሕይወት ያሉ ሰዎች]] [[መደብ:የኢትዮጵያ ጋዜጠኞች]] [[መደብ:የሐረር ሰዎች]] == የልጅነት ህይወት እና ትምህርት == ጋዜጠኛ ሙኒር ሚያዝያ 17 ቀን 1966 ዓ.ም በሐረሪ ክልል በሐረር ከተማ ተወለዱ። ያደጉትም በከተማዋ አባድር ወረዳ ውስጥ ነው። የወላጆቻቸው ስም አብዱልከሪም አይደሩስ መሐመድ እና ሳፊያ መሐመድ አቡበከር ይባላል።<ref name="BirthCert" /> ከፍተኛ ትምህርታቸውን በአድማስ ዩኒቨርሲቲ ኮሌጅ (የሐረር ማስተባበሪያ ጽሕፈት ቤት) በሩቅ ትምህርት ማዕከል በ10+3 የሕግ ዲፕሎማ ፕሮግራም ተከታትለዋል። ሆኖም ግን፣ በሁለተኛ ዓመት ትምህርታቸው ላይ በገጠማቸው ከፍተኛ የኢኮኖሚ ችግር ምክንያት የሕግ ትምህርታቸውን ለማቋረጥ ተገደዋል።<ref name="AdmasDoc" /> == የሙያ ጉዞ == ሙኒር በሀገራዊው የኢትዮጵያ ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬሽን (ኢቢሲ) ውስጥ ረጅም የአገልግሎት ዘመን ያላቸው ሲሆን፣ ከጀማሪ ሪፖርተርነት እስከ ከፍተኛ የኤዲቶሪያል መሪነት ደረጃ አድገዋል።<ref name="EBCRecord" /> === የመጀመሪያው የአገልግሎት ዘመን (1986–2008 ዓ.ም) === * '''ጄነራል ሪፖርተር (በፍሪላንስ)፦''' የጋዜጠኝነት ስራቸውን ነሐሴ 4 ቀን 1986 ዓ.ም በድርጅቱ ውስጥ በትርፍ ጊዜ (ፍሪላንስ) ጀማሪ ሪፖርተር በመሆን የጀመሩ ሲሆን እስከ ጳጉሜ 5 ቀን 1989 ዓ.ም ድረስ አገልግለዋል።<ref name="EBCRecord" /> * '''ጄነራል ሪፖርተር (ቋሚ)፦''' ከመስከረም 1 ቀን 1990 ዓ.ም ጀምሮ በቋሚነት ተቀጥረው እስከ ጥር 30 ቀን 1990 ዓ.ም ድረስ በዚሁ መደብ ሰርተዋል።<ref name="EBCRecord" /> * '''ረዳት አዘጋጅ፦''' ከየካቲት 1 ቀን 1990 ዓ.ም ጀምሮ ወደ ረዳት አዘጋጅነት በማደግ የተለያዩ ባህላዊና ክልላዊ ፕሮግራሞችን እስከ ሰኔ 30 ቀን 2000 ዓ.ም ድረስ አዘጋጅተዋል።<ref name="EBCRecord" /> * '''ምክትል ዋና አዘጋጅ፦''' ከሐምሌ 1 ቀን 2000 ዓ.ም ጀምሮ የኤዲቶሪያል መመሪያዎችን እና የዜና ክፍሎችን በበላይነት የመራበትን የምክትል ዋና አዘጋጅነት ማዕረግ አግኝተው እስከ ታኅሣሥ 30 ቀን 2003 ዓ.ም ድረስ ሰርተዋል።<ref name="EBCRecord" /> * '''ከፍተኛ ሪፖርተር II፦''' ከጥር 1 ቀን 2003 ዓ.ም እስከ ታኅሣሥ 8 ቀን 2008 ዓ.ም ድረስ በከፍተኛ ሪፖርተርነት ማዕረግ፣ በተለይም በሐረር ስቱዲዮ ማዕከል ላይ በማተኮር ክልላዊ እና ማህበረሰባዊ ዘገባዎችን በስፋት አቅርበዋል።<ref name="EBCRecord" /> === ወደ ሙያው መመለስ እና ወቅታዊ ስራዎች (ከ2014 ዓ.ም–አሁን) === ከጥቂት ዓመታት መቋረጥ በኋላ፣ ጋዜጠኛ ሙኒር ከታኅሣሥ 2014 ዓ.ም ጀምሮ በይፋ ወደ መደበኛ የጋዜጠኝነት ሙያቸው በመመለስ በኢትዮጵያ ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬሽን (ኢቢሲ) ውስጥ በንቃት በማገልገል ላይ ይገኛሉ።<ref name="EBCID" /> ወደ ሙያው ከተመለሱ በኋላ በተለይም ሀገራዊ ምርጫዎችን በይፋዊ የሚዲያ ባጅ በመታጠቅ በግንባር ቀደምትነት መዝግበዋል።<ref name="NEBEDadge" /> == የግል ህይወት == ጋዜጠኛ ሙኒር ሰኔ 6 ቀን 1994 ዓ.ም ከወይዘሮ ሳዕዳ ፉአድ ዓሊ ጋር የትዳር ህይወት የመሰረቱ ሲሆን፣ አምስት ልጆች አሏቸው። የልጆቻቸው ስም ዝርዝር እንደሚከተለው ነው፦<ref name="MarriageCert" /> * '''ሶሪት ሙኒር (Sorit)፦''' ሰኔ 20 ቀን 2002 ዓ.ም (June 27, 2010) ተወለደች። * '''አይደሩስ ሙኒር (Ayderus)፦''' ታኅሣሥ 1 ቀን 2005 ዓ.ም (December 10, 2012) ተወለደ። * '''አሚና ሙኒር (Amina)፦''' ጥቅምት 4 ቀን 2010 ዓ.ም (October 14, 2017) ተወለደች። * '''ዓሊ ሐይደር ሙኒር (Ali Heyder)፦''' ሕዳር 13 ቀን 2012 ዓ.ም (November 23, 2019) ተወለደ። * '''ሳፊያ ሙኒር (Safya)፦''' ግንቦት 20 ቀን 2015 ዓ.ም (May 28, 2023) ተወለደች። ከመደበኛ የሚዲያ ስራቸው ጎን ለጎን፣ በህዝቡ ዘንድ "ሙኒር ሸሪፍ" በሚለው ስማቸው የሚታወቁት እኚህ ጋዜጠኛ፣ የተለያዩ ዲጂታል ሚዲያዎችን በመጠቀም የሐረርን ልዩ ልዩ ባህላዊ እሴቶች፣ አልባሳት፣ በዓላት እና ታሪካዊ ቅርሶች ለዓለም ያስተዋውቃሉ። == ዋቢ ምንጮች == {{Reflist|refs= <ref name="EBCRecord">የኢትዮጵያ ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬሽን (ኢቢሲ) ይፋዊ የስራ ልምድ ማስረጃ፣ የሰነድ ቁጥር፦ አሪስ/ባህንድ/ብ9/2/2012 ዓ.ም።</ref> <ref name="BirthCert">የኢፌዲሪ አስፈላጊ ማህበራዊ አገልግሎቶች ኤጀንሲ፣ የልደት ምስክር ወረቀት ቁጥር፦ 13010900120170036/2017 ዓ.ም።</ref> <ref name="AdmasDoc">አድማስ ዩኒቨርሲቲ ኮሌጅ የርቀት ትምህርት ማዕከል ይፋዊ የትምህርት ማስረጃ ደብዳቤ፣ ቁጥር፦ አዩኮ/የርት/ሃመ/ሐ/ዓ/2/20/2000 ዓ.ም።</ref> <ref name="EBCID">የኢትዮጵያ ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬሽን (ኢቢሲ) ይፋዊ የሰራተኛ መታወቂያ።</ref> <ref name="NEBEDadge">የኢትዮጵያ ብሔራዊ ምርጫ ቦርድ ይፋዊ የሚዲያ ዕውቅና ባጅ።</ref> <ref name="MarriageCert">የኢፌዲሪ አስፈላጊ ማህበራዊ አገልግሎቶች ኤጀንሲ፣ የጋብቻ ምስክር ወረቀት ቁጥር፦ 13010900120170037/2017 ዓ.ም።</ref> }} [[መደብ:በ1966 ዓ.ም የተወለዱ]] [[መደብ:በሕይወት ያሉ ሰዎች]] [[መደብ:የኢትዮጵያ ጋዜጠኞች]] [[መደብ:የሐረር ሰዎች]] == የልጅነት ህይወት እና ትምህርት == ጋዜጠኛ ሙኒር ሚያዝያ 17 ቀን 1966 ዓ.ም በሐረሪ ክልል በሐረር ከተማ ተወለዱ። ያደጉትም በከተማዋ አባድር ወረዳ ውስጥ ነው። የወላጆቻቸው ስም አብዱልከሪም አይደሩስ መሐመድ እና ሳፊያ መሐመድ አቡበከር ይባላል።<ref name="BirthCert" /> ከፍተኛ ትምህርታቸውን በአድማስ ዩኒቨርሲቲ ኮሌጅ (የሐረር ማስተባበሪያ ጽሕፈት ቤት) በሩቅ ትምህርት ማዕከል በ10+3 የሕግ ዲፕሎማ ፕሮግራም ተከታትለዋል። ሆኖም ግን፣ በሁለተኛ ዓመት ትምህርታቸው ላይ በገጠማቸው ከፍተኛ የኢኮኖሚ ችግር ምክንያት የሕግ ትምህርታቸውን ለማቋረጥ ተገደዋል።<ref name="AdmasDoc" /> ይህ የትምህርት መቋረጥ ቢገጥማቸውም፣ የነበራቸውን የኮሙኒኬሽን ክህሎት ወደ ሚዲያ እና ጋዜጠኝነት ሙያ በመቀየር የተሳካ የህይወት ጉዞ ማድረግ ችለዋል። == የሙያ ጉዞ == ሙኒር በሀገራዊው የኢትዮጵያ ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬሽን (ኢቢሲ) ውስጥ ረጅም የአገልግሎት ዘመን ያላቸው ሲሆን፣ ከጀማሪ ሪፖርተርነት እስከ ከፍተኛ የኤዲቶሪያል መሪነት ደረጃ አድገዋል።<ref name="EBCRecord" /> === የመጀመሪያው የአገልግሎት ዘመን (1986–2008 ዓ.ም) === * '''ጄነራል ሪፖርተር (በፍሪላንስ)፦''' የጋዜጠኝነት ስራቸውን ነሐሴ 4 ቀን 1986 ዓ.ም በድርጅቱ ውስጥ በትርፍ ጊዜ (ፍሪላንስ) ጀማሪ ሪፖርተር በመሆን የጀመሩ ሲሆን እስከ ጳጉሜ 5 ቀን 1989 ዓ.ም ድረስ አገልግለዋል።<ref name="EBCRecord" /> * '''ጄነራል ሪፖርተር (ቋሚ)፦''' ከመስከረም 1 ቀን 1990 ዓ.ም ጀምሮ በቋሚነት ተቀጥረው እስከ ጥር 30 ቀን 1990 ዓ.ም ድረስ በዚሁ መደብ ሰርተዋል።<ref name="EBCRecord" /> * '''ረዳት አዘጋጅ፦''' ከየካቲት 1 ቀን 1990 ዓ.ም ጀምሮ ወደ ረዳት አዘጋጅነት በማደግ የተለያዩ ባህላዊና ክልላዊ ፕሮግራሞችን እስከ ሰኔ 30 ቀን 2000 ዓ.ም ድረስ አዘጋጅተዋል።<ref name="EBCRecord" /> * '''ምክትል ዋና አዘጋጅ፦''' ከሐምሌ 1 ቀን 2000 ዓ.ም ጀምሮ የኤዲቶሪያል መመሪያዎችን እና የዜና ክፍሎችን በበላይነት የመራበትን የምክትል ዋና አዘጋጅነት ማዕረግ አግኝተው እስከ ታኅሣሥ 30 ቀን 2003 ዓ.ም ድረስ ሰርተዋል።<ref name="EBCRecord" /> * '''ከፍተኛ ሪፖርተር II፦''' ከጥር 1 ቀን 2003 ዓ.ም እስከ ታኅሣሥ 8 ቀን 2008 ዓ.ም ድረስ በከፍተኛ ሪፖርተርነት ማዕረግ፣ በተለይም በሐረር ስቱዲዮ ማዕከል ላይ በማተኮር ክልላዊ እና ማህበረሰባዊ ዘገባዎችን በስፋት አቅርበዋል።<ref name="EBCRecord" /> === ወደ ሙያው መመለስ እና ወቅታዊ ስራዎች (ከ2014 ዓ.ም–አሁን) === ከጥቂት ዓመታት መቋረጥ በኋላ፣ ጋዜጠኛ ሙኒር ከታኅሣሥ 2014 ዓ.ም ጀምሮ በይፋ ወደ መደበኛ የጋዜጠኝነት ሙያቸው በመመለስ በኢትዮጵያ ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬሽን (ኢቢሲ) ውስጥ በንቃት በማገልገል ላይ ይገኛሉ።<ref name="EBCID" /> ወደ ሙያው ከተመለሱ በኋላ በተለይም በኢትዮጵያ የተካሄዱ ሀገራዊ የዴሞክራሲ ሂደቶችንና ምርጫዎችን በይፋዊ የሚዲያ ባጅ በመታጠቅ በግንባር ቀደምትነት በመዘገብ ረገድ ከፍተኛ ሙያዊ ተሳትፎ አድርገዋል።<ref name="NEBEDadge" /> === የሙያ ማበልጸጊያ ስልጠናዎች === በኢቢሲ በነበራቸው የአገልግሎት ዘመን ሁሉ፣ በድርጅቱ ውስጥ በውስጥ አቅም የተዘጋጁ በርካታ አጫጭር የጋዜጠኝነት ስልጠናዎችን እና የኮሚኒኬሽን ወርክሾፖችን በንቃት ተከታትለዋል። እነዚህ ስልጠናዎች ይፋዊ የብቃት ማረጋገጫ ሰርቲፊኬት ያልተሰጠባቸው ቢሆንም፣ በሜዳ ላይ ሪፖርት አቀራረብ፣ በዜና አዘገጃጀት እና በኤዲቶሪያል አመራር ረገድ የነበራቸውን የቴክኒክ ብቃት ለማሳደግ ከፍተኛ አስተዋፅኦ አድርገዋል። === የቅርስ ጥበቃ እና ማህበራዊ ተጽዕኖ === ጋዜጠኛ ሙኒር ከመደበኛ የሚዲያ ስራቸው ጎን ለጎን፣ ከሐረር ማህበረሰብ ጋር ያላቸውን ቁርኝት በተናጠል የባህል ተሟጋች እና የማህበረሰብ ጋዜጠኛ በመሆንም ያንጸባርቃሉ። በህዝቡ ዘንድ "ሙኒር ሸሪፍ" በሚለው ስማቸው የሚታወቁት እኚህ ጋዜጠኛ፣ የተለያዩ ዲጂታል ሚዲያዎችን እና ህዝባዊ መድረኮችን በመጠቀም የሐረርን ልዩ ልዩ ባህላዊ እሴቶች፣ አልባሳት፣ በዓላት እና ታሪካዊ የእስልምና ቅርሶች ለዓለም ያስተዋውቃሉ። == ዋቢ ምንጮች == {{Reflist|refs= <ref name="EBCRecord">የኢትዮጵያ ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬሽን (ኢቢሲ) ይፋዊ የስራ ልምድ ማስረጃ፣ የሰነድ ቁጥር፦ አሪስ/ባህንድ/ብ9/2፣ ነሐሴ 08 ቀን 2012 ዓ.ም የተሰጠ።</ref> <ref name="BirthCert">የኢፌዲሪ አስፈላጊ ማህበራዊ አገልግሎቶች ኤጀንሲ፣ የልደት ምስክር ወረቀት ቁጥር፦ 13010900120170036፣ የካቲት 20 ቀን 2017 ዓ.ም የተሰጠ።</ref> <ref name="AdmasDoc">አድማስ ዩኒቨርሲቲ ኮሌጅ የርቀት ትምህርት ማዕከል የሐረር ማስተባበሪያ ጽሕፈት ቤት ይፋዊ የትምህርት ማስረጃ ደብዳቤ፣ የሰነድ ቁጥር፦ አዩኮ/የርት/ሃመ/ሐ/ዓ/2/20፣ ሰኔ 26 ቀን 2000 ዓ.ም የተሰጠ።</ref> <ref name="EBCID">የኢትዮጵያ ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬሽን (ኢቢሲ) ይፋዊ የሰራተኛ መታወቂያ (EBC Staff ID)።</ref> <ref name="NEBEDadge">የኢትዮጵያ ብሔራዊ ምርጫ ቦርድ ይፋዊ የሚዲያ ዕውቅና ባጅ (NEBE Media Accreditation Badge)።</ref> }} [[መደብ:በ1966 ዓ.ም የተወለዱ]] [[መደብ:በሕይወት ያሉ ሰዎች]] [[መደብ:የኢትዮጵያ ጋዜጠኞች]] [[መደብ:የሐረር ሰዎች]] == የልጅነት ህይወት እና ትምህርት == ጋዜጠኛ ሙኒር ሚያዝያ 17 ቀን 1966 ዓ.ም በሐረሪ ክልል በሐረር ከተማ ተወለዱ። ያደጉትም በከተማዋ አባድር ወረዳ ውስጥ ነው። የወላጆቻቸው ስም አብዱልከሪም አይደሩስ መሐመድ እና ሳፊያ መሐመድ አቡበከር ይባላል።<ref name="BirthCert" /> ከፍተኛ ትምህርታቸውን በአድማስ ዩኒቨርሲቲ ኮሌጅ (የሐረር ማስተባበሪያ ጽሕፈት ቤት) በሩቅ ትምህርት ማዕከል በ10+3 የሕግ ዲፕሎማ ፕሮግራም ተከታትለዋል። ሆኖም ግን፣ በሁለተኛ ዓመት ትምህርታቸው ላይ በገጠማቸው ከፍተኛ የኢኮኖሚ ችግር ምክንያት የሕግ ትምህርታቸውን ለማቋረጥ ተገደዋል።<ref name="AdmasDoc" /> ይህ የትምህርት መቋረጥ ቢገጥማቸውም፣ የነበራቸውን የኮሙኒኬሽን ክህሎት ወደ ሚዲያ እና ጋዜጠኝነት ሙያ በመቀየር የተሳካ የህይወት ጉዞ ማድረግ ችለዋል። == የሙያ ጉዞ == ሙኒር በሀገራዊው የኢትዮጵያ ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬሽን (ኢቢሲ) ውስጥ ለ21 ዓመታት ያህል በስራ ላይ የቆዩ ሲሆን፣ ከጀማሪ ሪፖርተርነት እስከ ከፍተኛ የኤዲቶሪያል መሪነት ደረጃ አድገዋል።<ref name="EBCRecord" /> === የሙያ ማበልጸጊያ ስልጠናዎች === በኢቢሲ በነበራቸው የአገልግሎት ዘመን ሁሉ፣ በድርጅቱ ውስጥ በውስጥ አቅም የተዘጋጁ በርካታ አጫጭር የጋዜጠኝነት ስልጠናዎችን እና የኮሚኒኬሽን ወርክሾፖችን በንቃት ተከታትለዋል። እነዚህ ስልጠናዎች ይፋዊ የብቃት ማረጋገጫ ሰርቲፊኬት ያልተሰጠባቸው ቢሆንም፣ በሜዳ ላይ ሪፖርት አቀራረብ፣ በዜና አዘገጃጀት እና በኤዲቶሪያል አመራር ረገድ የነበራቸውን የቴክኒክ ብቃት ለማሳደግ ከፍተኛ አስተዋፅኦ አድርገዋል። === የስራ ልምድ ዝርዝር === * '''ጄነራል ሪፖርተር (በፍሪላንስ)፦''' የጋዜጠኝነት ስራቸውን ነሐሴ 4 ቀን 1986 ዓ.ም በድርጅቱ ውስጥ በትርፍ ጊዜ (ፍሪላንስ) ጀማሪ ሪፖርተር በመሆን የጀመሩ ሲሆን እስከ ጳጉሜ 5 ቀን 1989 ዓ.ም ድረስ አገልግለዋል።<ref name="EBCRecord" /> * '''ጄነራል ሪፖርተር (ቋሚ)፦''' ከመስከረም 1 ቀን 1990 ዓ.ም ጀምሮ በቋሚነት ተቀጥረው እስከ ጥር 30 ቀን 1990 ዓ.ም ድረስ በዚሁ መደብ ሰርተዋል።<ref name="EBCRecord" /> * '''ረዳት አዘጋጅ፦''' ከየካቲት 1 ቀን 1990 ዓ.ም ጀምሮ ወደ ረዳት አዘጋጅነት በማደግ የተለያዩ ባህላዊና ክልላዊ ፕሮግራሞችን እስከ ሰኔ 30 ቀን 2000 ዓ.ም ድረስ አዘጋጅተዋል።<ref name="EBCRecord" /> * '''ምክትል ዋና አዘጋጅ፦''' ከሐምሌ 1 ቀን 2000 ዓ.ም ጀምሮ የኤዲቶሪያል መመሪያዎችን እና የዜና ክፍሎችን በበላይነት የመራበትን የምክትል ዋና አዘጋጅነት ማዕረግ አግኝተው እስከ ታኅሣሥ 30 ቀን 2003 ዓ.ም ድረስ ሰርተዋል።<ref name="EBCRecord" /> * '''ከፍተኛ ሪፖርተር II፦''' ከጥር 1 ቀን 2003 ዓ.ም እስከ ታኅሣሥ 8/2008 ዓ.ም ድረስ በከፍተኛ ሪፖርተርነት ማዕረግ፣ በተለይም በሐረር ስቱዲዮ ማዕከል ላይ በማተኮር ክልላዊ እና ማህበረሰባዊ ዘገባዎችን በስፋት አቅርበዋል።<ref name="EBCRecord" /> === የቅርስ ጥበቃ እና ማህበራዊ ተጽዕኖ === በኢቢሲ የነበራቸውን የረጅም ጊዜ አገልግሎት ካጠናቀቁ በኋላም፣ ጋዜጠኛ ሙኒር ከሐረር ማህበረሰብ ጋር ያላቸውን ቁርኝት በተናጠል የባህል ተሟጋች እና የማህበረሰብ ጋዜጠኛ በመሆን ቀጥለዋል። በህዝቡ ዘንድ "ሙኒር ሸሪፍ" በሚለው ስማቸው የሚታወቁት እኚህ ጋዜጠኛ፣ የተለያዩ ዲጂታል ሚዲያዎችን እና ህዝባዊ መድረኮችን በመጠቀም የሐረርን ልዩ ልዩ ባህላዊ እሴቶች፣ አልባሳት፣ በዓላት እና ታሪካዊ የእስልምና ቅርሶች ለዓለም ያስተዋውቃሉ። ያሰባሰቧቸው የታሪክ ማህደሮች እና የሚዲያ ስራዎቻቸው በአካባቢው ማህበረሰብ ዘንድ የክልሉን የሚጨበጡና የማይጨበጡ ታሪኮች ለመጠበቅ እንደ ትልቅ ዋቢነት ያገለግላሉ። == ዋቢ ምንጮች == {{Reflist|refs= <ref name="EBCRecord">የኢትዮጵያ ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬሽን (ኢቢሲ) ይፋዊ የስራ ልምድ ማስረጃ፣ የሰነድ ቁጥር፦ አሪስ/ባህንድ/ብ9/2፣ ነሐሴ 08 ቀን 2012 ዓ.ም የተሰጠ።</ref> <ref name="BirthCert">የኢፌዲሪ አስፈላጊ ማህበራዊ አገልግሎቶች ኤጀንሲ፣ የልደት ምስክር ወረቀት ቁጥር፦ 13010900120170036፣ የካቲት 20 ቀን 2017 ዓ.ም የተሰጠ።</ref> <ref name="AdmasDoc">አድማስ ዩኒቨርሲቲ ኮሌጅ የርቀት ትምህርት ማዕከል የሐረር ማስተባበሪያ ጽሕፈት ቤት ይፋዊ የትምህርት ማስረጃ ደብዳቤ፣ የሰነድ ቁጥር፦ አዩኮ/የርት/ሃመ/ሐ/ዓ/2/20፣ ሰኔ 26 ቀን 2000 ዓ.ም የተሰጠ።</ref> }} [[መደብ:በ1966 ዓ.ም የተወለዱ]] [[መደብ:በሕይወት ያሉ ሰዎች]] [[መደብ:የኢትዮጵያ ጋዜጠኞች]] [[መደብ:የሐረር ሰዎች]] i8gzpbi7i5utazbu3n30icflfurcv15 0 55768 394542 394469 2026-08-05T07:28:49Z Dessaewberihun 59826 /* + */ 394542 wikitext text/x-wiki ዮናስ ደሳለው =ዮናስ ደሳለው= ተማሪ [[ዮናስ ደሳለው]] በድሮው ጎጃም አጠቃላይ ግዛት አገው ምድር ፤ በባንጃ አውራጃ፤ በባንጃ ለኮማ ምክትል ወረደነት ከ 1936-1987 ዓ.ም የቆየች ስትሆን ከ1987 ዓ.ም ወዲህ በኢትዮጲያ" በአዊ ብሄረሰብ ዞን ስር በአሁኑ ፈግታ ለኮማ ወረዳ [[አዲስ ቅዳም]] [[ቀበሌ]] [[01]] ልዩ ስሙ [[ቅዱስ ገብርሔል]] ሰፈር ከአባታቸው አቶ [[ደሳለው በሪሁን]] እና ከእናታቸው ወ/ሮ [[ጥሩእመቤት ዳኛው]] [[ጥቅምት]] [[6]] ቀን [[2012]] ዓ.ም ተወለዱ። =+= {{መዋቅር}} =መረጃ= {| class="wikitable sortable" |- ! ተ.ቁ ! የተማሪው ስም ! ፆታ ! ዕድሜ ! ? ! ? ag7k1wi1qluqfsvhzgzv4uilvpoxktj 394550 394542 2026-08-05T09:01:32Z Dessaewberihun 59826 /* መረጃ */ 394550 wikitext text/x-wiki ዮናስ ደሳለው =ዮናስ ደሳለው= ተማሪ [[ዮናስ ደሳለው]] በድሮው ጎጃም አጠቃላይ ግዛት አገው ምድር ፤ በባንጃ አውራጃ፤ በባንጃ ለኮማ ምክትል ወረደነት ከ 1936-1987 ዓ.ም የቆየች ስትሆን ከ1987 ዓ.ም ወዲህ በኢትዮጲያ" በአዊ ብሄረሰብ ዞን ስር በአሁኑ ፈግታ ለኮማ ወረዳ [[አዲስ ቅዳም]] [[ቀበሌ]] [[01]] ልዩ ስሙ [[ቅዱስ ገብርሔል]] ሰፈር ከአባታቸው አቶ [[ደሳለው በሪሁን]] እና ከእናታቸው ወ/ሮ [[ጥሩእመቤት ዳኛው]] [[ጥቅምት]] [[6]] ቀን [[2012]] ዓ.ም ተወለዱ። =+= {{መዋቅር}} =መረጃ= {| class="wikitable sortable" |- ! ተ.ቁ ! የተማሪው ስም ! ፆታ ! ዕድሜ ! ቁመት ! ክብደት |- | 1 ||[[ሚኪያስ ደሳለው]] በሪሁን || ወ || 3.4|| 1.05 ሴ.ሜ ||11 ኪ.ግ |- | 2 ||[[ዮናስ ደሳለው]] በሪሁን || ወ || 7.8|| 1.15 ሴ.ሜ ||15 ኪ.ግ |- | 3 ||[[አማኑኤል ደሳለው]] በሪሁን || ወ || 10.8|| 1.25 ሴ.ሜ ||21 ኪ.ግ |- | 4 ||[[ሀይለማርያም ደሳለው]] በሪሁን || ወ || 15.8|| 1.35 ሴ.ሜ ||34 ኪ.ግ 2cfytdzbwinmg261s3h32apu9sgn9v4 0 55772 394541 394504 2026-08-04T16:35:20Z Munir Sherif 59781 /* */ 394541 wikitext text/x-wiki {| class="infobox biography vcard" style="width: 23em; font-size: 88%; line-height: 1.5em; border: 1px solid #aaa; background-color: #f9f9f9; padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em;" |- | colspan="2" style="text-align:center; font-size:125%; font-weight:bold; background-color:#efefef;" class="fn" | ሙኒር አብዱልከሪም አይደሩስ |- | colspan="2" style="text-align:center;" | [[File:1785001839475 my own photo.png|220px|alt=ሙኒር አብዱልከሪም አይደሩስ]][[አባል:Munir Sherif|ሙኒር አብዱልከሪም አይደሩስ]]<br /><small>ጋዜጠኛ ሙኒር ሸሪፍ</small> |- ! scope="row" style="text-align:left; padding-right:1em;" | ትክክለኛ ስም | class="nickname" | ሙኒር አብዱልከሪም አይደሩስ |- ! scope="row" style="text-align:left; padding-right:1em;" | ሌላ ስም | class="nickname" | ጋዜጠኛ ሙኒር ሸሪፍ |- ! scope="row" style="text-align:left; padding-right:1em;" | የልደት ቀን | ሚያዝያ 17 ቀን 1966 ዓ.ም (April 25, 1974) |- ! scope="row" style="text-align:left; padding-right:1em;" | የውልደት ቦታ | [[ሐረር]]፣ [[የሐረሪ ሕዝብ ክልል|ሐረሪ ክልል]]፣ ኢትዮጵያ |- ! scope="row" style="text-align:left; padding-right:1em;" | ዜግነት | ኢትዮጵያዊ |- ! scope="row" style="text-align:left; padding-right:1em;" | ሙያ | ጋዜጠኛ፣ አዘጋጅ፣ የባህል ተሟጋች |- ! scope="row" style="text-align:left; padding-right:1em;" | አሰሪ ድርጅት | [[የኢትዮጵያ ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬሽን]] (ኢቢሲ) |- ! scope="row" style="text-align:left; padding-right:1em;" | ትዳር | ሳዕዳ ፉአድ ዓሊ (ከ2002 ዓ.ም–አሁን) |- ! scope="row" style="text-align:left; padding-right:1em;" | ልጆች | 5 |- ! scope="row" style="text-align:left; padding-right:1em;" | የስራ ዘመን | ከ1986 ዓ.ም–አሁን |- ! scope="row" style="text-align:left; padding-right:1em;" | የወላጆች ስም | አብዱልከሪም አይደሩስ መሐመድ (አባት)<br>ሳፊያ መሐመድ አቡበከር (እናት) |- ! scope="row" style="text-align:left; padding-right:1em;" | ማህበራዊ ሚዲያ | [https://www.facebook.com/share/1GembW1s8n/ ፌስቡክ]<br>[https://www.youtube.com/user/Munirsherif ዩቲዩብ]<br>[https://www.tiktok.com/@munirsherif236 ቲክቶክ]<br>[https://t.me/Munirsherif ቴሌግራም] |} '''[[አባል:Munir Sherif|ሙኒር አብዱልከሪም አይደሩስ]]''' (የተወለዱት ሚያዝያ 17 ቀን 1966 ዓ.ም) በተለምዶ '''ጋዜጠኛ ሙኒር ሸሪፍ''' በሚለው ስማቸው የሚታወቁት፣ ታዋቂ ኢትዮጵያዊ ጋዜጠኛ፣ አዘጋጅ እና ከታሪካዊቷ የ[[ሐረር]] ከተማ የተገኙ የባህል ሰው ናቸው። በጋዜጠኝነት ሙያቸው ውስጥ ከሁለት አስርት ዓመታት በላይ በሀገሪቱ አንጋፋ የመንግስት ሚዲያ በሆነው [[የኢትዮጵያ ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬሽን]] (ኢቢሲ) ውስጥ በተለያዩ ከፍተኛ የአዘጋጅነት እና የኤዲቶሪያል መሪነት የስራ መደቦች ላይ አገልግለዋል። == ውጫዊ ማያያዣዎች == * [https://www.facebook.com/share/1GembW1s8n/ ኦፊሴላዊ የፌስቡክ ገፅ] * [https://www.youtube.com/user/Munirsherif ኦፊሴላዊ የዩቲዩብ ቻናል] * [https://www.tiktok.com/@munirsherif236 ኦፊሴላዊ የቲክቶክ ገፅ] * [https://t.me/Munirsherif ኦፊሴላዊ የቴሌግራም ቻናል] 55ims4w0p73t4p8pjrdeem2g0wpbu4h 0 55776 394537 394517 2026-08-04T14:32:59Z Munir Sherif 59781 /* */ 394537 wikitext text/x-wiki {| class="infobox biography vcard" style="width: 23em; font-size: 88%; line-height: 1.5em; border: 1px solid #aaa; background-color: #f9f9f9; padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em;" |- | colspan="2" style="text-align:center; font-size:125%; font-weight:bold; background-color:#efefef;" class="fn" | ሙኒር አብዱልከሪም አይደሩስ |- | colspan="2" style="text-align:center; padding: 5px;" | [[ፋይል:1785001839475 my own photo.png|220px]]<br /><small style="color:#555;">ጋዜጠኛ ሙኒር ሸሪፍ</small> |- ! scope="row" style="text-align:left; padding-right:1em;" | ትክክለኛ ስም | class="nickname" | ሙኒር አብዱልከሪም አይደሩስ |- ! scope="row" style="text-align:left; padding-right:1em;" | ሌላ ስም | class="nickname" | ጋዜጠኛ ሙኒር ሸሪፍ |- ! scope="row" style="text-align:left; padding-right:1em;" | የልደት ቀን | ሚያዝያ 17 ቀን 1966 ዓ.ም (April 25, 1974) |- ! scope="row" style="text-align:left; padding-right:1em;" | የውልደት ቦታ | [[ሐረር]]፣ [[የሐረሪ ሕዝብ ክልል|ሐረሪ ክልል]]፣ ኢትዮጵያ |- ! scope="row" style="text-align:left; padding-right:1em;" | ዜግነት | ኢትዮጵያዊ |- ! scope="row" style="text-align:left; padding-right:1em;" | ሙያ | ጋዜጠኛ፣ አዘጋጅ፣ የባህል ተሟጋች |- ! scope="row" style="text-align:left; padding-right:1em;" | አሰሪ ድርጅት | [[የኢትዮጵያ ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬሽን]] (ኢቢሲ) |- ! scope="row" style="text-align:left; padding-right:1em;" | ትዳር | サዕዳ ፉአድ ዓሊ (ከ2002 ዓ.ም–አሁን) |- ! scope="row" style="text-align:left; padding-right:1em;" | ልጆች | 5 |- ! scope="row" style="text-align:left; padding-right:1em;" | የስራ ዘመን | ከ1986 ዓ.ም–አሁን |- ! scope="row" style="text-align:left; padding-right:1em;" | የወላጆች ስም | አብዱልከሪም አይደሩስ መሐመድ (አባት)<br>ሳፊያ መሐመድ አቡበከር (እናት) |} '''ሙኒር አብዱልከሪም አይደሩስ''' (የተወለዱት ሚያዝያ 17 ቀን 1966 ዓ.ም) በተለምዶ '''ጋዜጠኛ ሙኒር ሸሪፍ''' በሚለው ስማቸው የሚታወቁት፣ ታዋቂ ኢትዮጵያዊ ጋዜጠኛ፣ አዘጋጅ እና ከታሪካዊቷ የ[[ሐረር]] ከተማ የተገኙ የባህል ሰው ናቸው። በጋዜጠኝነት ሙያቸው ውስጥ ከሁለት አስርት ዓመታት በላይ በሀገሪቱ አንጋፋ የመንግስት ሚዲያ በሆነው [[የኢትዮጵያ ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬሽን]] (ኢቢሲ) ውስጥ በተለያዩ ከፍተኛ የአዘጋጅነት እና የኤዲቶሪያል መሪነት የስራ መደቦች ላይ አገልግለዋል። == የልጅነት ህይወት እና ትምህርት == ጋዜጠኛ ሙኒር ሚያዝያ 17 ቀን 1966 ዓ.ም በሐረሪ ክልል በሐረር ከተማ ተወለዱ። ያደጉትም በከተማዋ አባድር ወረዳ ውስጥ ነው። የወላጆቻቸው ስም አብዱልከሪም አይደሩስ መሐመድ እና ሳፊያ መሐመድ አቡበከር ይባላል።<ref name="BirthCert" /> ከፍተኛ ትምህርታቸውን በአድማስ ዩኒቨርሲቲ ኮሌጅ (የሐረር ማስተባበሪያ ጽሕፈት ቤት) በሩቅ ትምህርት ማዕከል በ10+3 የሕግ ዲፕሎማ ፕሮግራም ተከታትለዋል። ሆኖም ግን፣ በሁለተኛ ዓመት ትምህርታቸው ላይ በገጠማቸው ከፍተኛ የኢኮኖሚ ችግር ምክንያት የሕግ ትምህርታቸውን ለማቋረጥ ተገደዋል።<ref name="AdmasDoc" /> == የሙያ ጉዞ == ሙኒር በሀገራዊው የኢትዮጵያ ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬሽን (ኢቢሲ) ውስጥ ረጅም የአገልግሎት ዘመን ያላቸው ሲሆን፣ ከጀማሪ ሪፖርተርነት እስከ ከፍተኛ የኤዲቶሪያል መሪነት ደረጃ አድገዋል።<ref name="EBCRecord" /> === የመጀመሪያው የአገልግሎት ዘመን (1986–2008 ዓ.ም) === * '''ጄነራል ሪፖርተር (በፍሪላንስ)፦''' የጋዜጠኝነት ስራቸውን ነሐሴ 4 ቀን 1986 ዓ.ም በድርጅቱ ውስጥ በትርፍ ጊዜ (ፍሪላንስ) ጀማሪ ሪፖርተር በመሆን የጀመሩ ሲሆን እስከ ጳጉሜ 5 ቀን 1989 ዓ.ም ድረስ አገልግለዋል።<ref name="EBCRecord" /> * '''ጄነራል ሪፖርተር (ቋሚ)፦''' ከመስከረም 1 ቀን 1990 ዓ.ም ጀምሮ በቋሚነት ተቀጥረው እስከ ጥር 30 ቀን 1990 ዓ.ም ድረስ በዚሁ መደብ ሰርተዋል።<ref name="EBCRecord" /> * '''ረዳት አዘጋጅ፦''' ከየካቲት 1 ቀን 1990 ዓ.ም ጀምሮ ወደ ረዳት አዘጋጅነት በማደግ የተለያዩ ባህላዊና ክልላዊ ፕሮግራሞችን እስከ ሰኔ 30 ቀን 2000 ዓ.ም ድረስ አዘጋጅተዋል።<ref name="EBCRecord" /> * '''ምክትል ዋና አዘጋጅ፦''' ከሐምሌ 1 ቀን 2000 ዓ.ም ጀምሮ የኤዲቶሪያል መመሪያዎችን እና የዜና ክፍሎችን በበላይነት የመራበትን የምክትል ዋና አዘጋጅነት ማዕረግ አግኝተው እስከ ታኅሣሥ 30 ቀን 2003 ዓ.ም ድረስ ሰርተዋል።<ref name="EBCRecord" /> * '''ከፍተኛ ሪፖርተር II፦''' ከጥር 1 ቀን 2003 ዓ.ም እስከ ታኅሣሥ 8 ቀን 2008 ዓ.ም ድረስ በከፍተኛ ሪፖርተርነት ማዕረግ፣ በተለይም በሐረር ስቱዲዮ ማዕከል ላይ በማተኮር ክልላዊ እና ማህበረሰባዊ ዘገባዎችን በስፋት አቅርበዋል።<ref name="EBCRecord" /> === ወደ ሙያው መመለስ እና ወቅታዊ ስራዎች (ከ2014 ዓ.ም–አሁን) === ከጥቂት ዓመታት መቋረጥ በኋላ፣ ጋዜጠኛ ሙኒር ከታኅሣሥ 2014 ዓ.ም ጀምሮ በይፋ ወደ መደበኛ የጋዜጠኝነት ሙያቸው በመመለስ በኢትዮጵያ ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬሽን (ኢቢሲ) ውስጥ በንቃት በማገልገል ላይ ይገኛሉ።<ref name="EBCID" /> ወደ ሙያው ከተመለሱ በኋላ በተለይም ሀገራዊ ምርጫዎችን በይፋዊ የሚዲያ ባጅ በመታጠቅ በግንባር ቀደምትነት መዝግበዋል።<ref name="NEBEDadge" /> == የግል ህይወት == ጋዜጠኛ ሙኒር ጥቅምት 6 ቀን 2002 ዓ.ም ከወይዘሮ ሳዕዳ ፉአድ ዓሊ ጋር የትዳር ህይወት የመሰረቱ ሲሆን፣ አምስት ልጆች አሏቸው። የልጆቻቸው ስም ዝርዝር እንደሚከተለው ነው፦<ref name="MarriageCert" /> * '''ሶሪት ሙኒር (Sorit)፦''' ሰኔ 20 ቀን 2002 ዓ.ም (June 27, 2010) ተወለደች። * '''አይደሩስ ሙኒር (Ayderus)፦''' ታኅሣሥ 1 ቀን 2005 ዓ.ም (December 10, 2012) ተወለደ። * '''አሚና ሙኒር (Amina)፦''' ጥቅምት 4 ቀን 2010 ዓ.ም (October 14, 2017) ተወለደች። * '''ዓሊ ሐይደር ሙኒር (Ali Heyder)፦''' ሕዳር 13 ቀን 2012 ዓ.ም (November 23, 2019) ተወለደ። * '''ሳፊያ ሙኒር (Safya)፦''' ግንቦት 20 ቀን 2015 ዓ.ም (May 28, 2023) ተወለደች። ከመደበኛ የሚዲያ ስራቸው ጎን ለጎን偏向፣ በህዝቡ ዘንድ "ሙኒር ሸሪፍ" በሚለው ስማቸው የሚታወቁት እኚህ ጋዜጠኛ፣ የተለያዩ ዲጂታል ሚዲያዎችን በመጠቀም የሐረርን ልዩ ልዩ ባህላዊ እሴቶች፣ አልባሳት፣ በዓላት እና ታሪካዊ ቅርሶች ለዓለም ያስተዋውቃሉ። == የውጭ መያያዣዎች == * [https://youtube.com/@munirsherif ጋዜጠኛ ሙኒር ሸሪፍ በዩቲዩብ (YouTube)] * [https://www.facebook.com/share/18Ge2JPMKY/ ጋዜጠኛ ሙኒር ሸሪፍ በፌስቡክ (Facebook)] == ዋቢ ምንጮች == {{Reflist|refs= <ref name="EBCRecord">የኢትዮጵያ ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬሽን (ኢቢሲ) ይፋዊ የስራ ልምድ ማስረጃ፣ የሰነድ ቁጥር፦ አሪስ/ባህንድ/ብ9/2/2012 ዓ.ም።</ref> <ref name="BirthCert">የኢፌዲሪ አስፈላጊ ማህበራዊ አገልግሎቶች ኤጀንሲ፣ የልደት ምስክር ወረቀት ቁጥር፦ 13010900120170036/2017 ዓ.ም።</ref> <ref name="AdmasDoc">አድማስ ዩኒቨርሲቲ ኮሌጅ የርቀት ትምህርት ማዕከል ይፋዊ የትምህርት ማስረጃ ደብዳቤ፣ ቁጥር፦ አዩኮ/የርት/ሃመ/ሐ/ዓ/2/20/2000 ዓ.ም።</ref> <ref name="EBCID">የኢትዮጵያ ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬሽን (ኢቢሲ) ይፋዊ የሰራተኛ መታወቂያ።</ref> <ref name="NEBEDadge">የኢትዮጵያ ብሔራዊ ምርጫ ቦርድ ይፋዊ የሚዲያ ዕውቅና ባጅ።</ref> <ref name="MarriageCert">የኢፌዲሪ አስፈላጊ ማህበራዊ አገልግሎቶች ኤጀንሲ፣ የጋብቻ ምስክር ወረቀት ቁጥር፦ 13010900120170037/2017 ዓ.ም።</ref> }} [[መደብ:በ1966 ዓ.ም የተወለዱ]] [[መደብ:በሕይወት ያሉ ሰዎች]] [[መደብ:የኢትዮጵያ ጋዜጠኞች]] [[መደብ:የሐረር ሰዎች]] bo36y079osvdhunxk3rlb4g0bh5uxh8 394538 394537 2026-08-04T14:48:53Z Munir Sherif 59781 /* */ 394538 wikitext text/x-wiki {| class="infobox biography vcard" style="width: 23em; font-size: 88%; line-height: 1.5em; border: 1px solid #aaa; background-color: #f9f9f9; padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em;" |- | colspan="2" style="text-align:center; font-size:125%; font-weight:bold; background-color:#efefef;" class="fn" | ሙኒር አብዱልከሪም አይደሩስ |- | colspan="2" style="text-align:center;" | [[File:1785001839475 my own photo.png|220px|alt=ሙኒር አብዱልከሪም አይደሩስ]][[አባል:Munir Sherif|ሙኒር አብዱልከሪም አይደሩስ]]<br /><small>ጋዜጠኛ ሙኒር ሸሪፍ</small> |- ! scope="row" style="text-align:left; padding-right:1em;" | ትክክለኛ ስም | class="nickname" | ሙኒር አብዱልከሪም አይደሩስ |- ! scope="row" style="text-align:left; padding-right:1em;" | ሌላ ስም | class="nickname" | ጋዜጠኛ ሙኒር ሸሪፍ |- ! scope="row" style="text-align:left; padding-right:1em;" | የልደት ቀን | ሚያዝያ 17 ቀን 1966 ዓ.ም (April 25, 1974) |- ! scope="row" style="text-align:left; padding-right:1em;" | የውልደት ቦታ | [[ሐረር]]፣ [[የሐረሪ ሕዝብ ክልል|ሐረሪ ክልል]]፣ ኢትዮጵያ |- ! scope="row" style="text-align:left; padding-right:1em;" | ዜግነት | ኢትዮጵያዊ |- ! scope="row" style="text-align:left; padding-right:1em;" | ሙያ | ጋዜጠኛ፣ አዘጋጅ፣ የባህል ተሟጋች |- ! scope="row" style="text-align:left; padding-right:1em;" | አሰሪ ድርጅት | [[የኢትዮጵያ ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬሽን]] (ኢቢሲ) |- ! scope="row" style="text-align:left; padding-right:1em;" | ትዳር | ሳዕዳ ፉአድ ዓሊ (ከ2002 ዓ.ም–አሁን) |- ! scope="row" style="text-align:left; padding-right:1em;" | ልጆች | 5 |- ! scope="row" style="text-align:left; padding-right:1em;" | የስራ ዘመን | ከ1986 ዓ.ም–አሁን |- ! scope="row" style="text-align:left; padding-right:1em;" | የወላጆች ስም | አብዱልከሪም አይደሩስ መሐመድ (አባት)<br>ሳፊያ መሐመድ አቡበከር (እናት) |} '''[[አባል:Munir Sherif|ሙኒር አብዱልከሪም አይደሩስ]] አብዱልከሪም አይደሩስ''' (የተወለዱት ሚያዝያ 17 ቀን 1966 ዓ.ም) በተለምዶ '''ጋዜጠኛ ሙኒር ሸሪፍ''' በሚለው ስማቸው የሚታወቁት፣ ታዋቂ ኢትዮጵያዊ ጋዜጠኛ፣ አዘጋጅ እና ከታሪካዊቷ የ[[ሐረር]] ከተማ የተገኙ የባህል ሰው ናቸው። በጋዜጠኝነት ሙያቸው ውስጥ ከሁለት አስርት ዓመታት በላይ በሀገሪቱ አንጋፋ የመንግስት ሚዲያ በሆነው [[የኢትዮጵያ ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬሽን]] (ኢቢሲ) ውስጥ በተለያዩ ከፍተኛ የአዘጋጅነት እና የኤዲቶሪያል መሪነት የስራ መደቦች ላይ አገልግለዋል። == የልጅነት ህይወት እና ትምህርት == ጋዜጠኛ ሙኒር ሚያዝያ 17 ቀን 1966 ዓ.ም በሐረሪ ክልል በሐረር ከተማ ተወለዱ። ያደጉትም በከተማዋ አባድር ወረዳ ውስጥ ነው። የወላጆቻቸው ስም አብዱልከሪም አይደሩስ መሐመድ እና ሳፊያ መሐመድ አቡበከር ይባላል።<ref name="BirthCert" /> ከፍተኛ ትምህርታቸውን በአድማስ ዩኒቨርሲቲ ኮሌጅ (የሐረር ማስተባበሪያ ጽሕፈት ቤት) በሩቅ ትምህርት ማዕከል በ10+3 የሕግ ዲፕሎማ ፕሮግራም ተከታትለዋል። ሆኖም ግን፣ በሁለተኛ ዓመት ትምህርታቸው ላይ በገጠማቸው ከፍተኛ የኢኮኖሚ ችግር ምክንያት የሕግ ትምህርታቸውን ለማቋረጥ ተገደዋል።<ref name="AdmasDoc" /> == የሙያ ጉዞ == ሙኒር በሀገራዊው የኢትዮጵያ ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬሽን (ኢቢሲ) ውስጥ ረጅም የአገልግሎት ዘመን ያላቸው ሲሆን፣ ከጀማሪ ሪፖርተርነት እስከ ከፍተኛ የኤዲቶሪያል መሪነት ደረጃ አድገዋል።<ref name="EBCRecord" /> === የመጀመሪያው የአገልግሎት ዘመን (1986–2008 ዓ.ም) === * '''ጄነራል ሪፖርተር (በፍሪላንስ)፦''' የጋዜጠኝነት ስራቸውን ነሐሴ 4 ቀን 1986 ዓ.ም በድርጅቱ ውስጥ በትርፍ ጊዜ (ፍሪላንስ) ጀማሪ ሪፖርተር በመሆን የጀመሩ ሲሆን እስከ ጳጉሜ 5 ቀን 1989 ዓ.ም ድረስ አገልግለዋል።<ref name="EBCRecord" /> * '''ጄነራል ሪፖርተር (ቋሚ)፦''' ከመስከረም 1 ቀን 1990 ዓ.ም ጀምሮ በቋሚነት ተቀጥረው እስከ ጥር 30 ቀን 1990 ዓ.ም ድረስ በዚሁ መደብ ሰርተዋል።<ref name="EBCRecord" /> * '''ረዳት አዘጋጅ፦''' ከየካቲት 1 ቀን 1990 ዓ.ም ጀምሮ ወደ ረዳት አዘጋጅነት በማደግ የተለያዩ ባህላዊና ክልላዊ ፕሮግራሞችን እስከ ሰኔ 30 ቀን 2000 ዓ.ም ድረስ አዘጋጅተዋል።<ref name="EBCRecord" /> * '''ምክትል ዋና አዘጋጅ፦''' ከሐምሌ 1 ቀን 2000 ዓ.ም ጀምሮ የኤዲቶሪያል መመሪያዎችን እና የዜና ክፍሎችን በበላይነት የመራበትን የምክትል ዋና አዘጋጅነት ማዕረግ አግኝተው እስከ ታኅሣሥ 30 ቀን 2003 ዓ.ም ድረስ ሰርተዋል።<ref name="EBCRecord" /> * '''ከፍተኛ ሪፖርተር II፦''' ከጥር 1 ቀን 2003 ዓ.ም እስከ ታኅሣሥ 8 ቀን 2008 ዓ.ም ድረስ በከፍተኛ ሪፖርተርነት ማዕረግ፣ በተለይም በሐረር ስቱዲዮ ማዕከል ላይ በማተኮር ክልላዊ እና ማህበረሰባዊ ዘገባዎችን በስፋት አቅርበዋል።<ref name="EBCRecord" /> === ወደ ሙያው መመለስ እና ወቅታዊ ስራዎች (ከ2014 ዓ.ም–አሁን) === ከጥቂት ዓመታት መቋረጥ በኋላ፣ ጋዜጠኛ ሙኒር ከታኅሣሥ 2014 ዓ.ም ጀምሮ በይፋ ወደ መደበኛ የጋዜጠኝነት ሙያቸው በመመለስ በኢትዮጵያ ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬሽን (ኢቢሲ) ውስጥ በንቃት በማገልገል ላይ ይገኛሉ።<ref name="EBCID" /> ወደ ሙያው ከተመለሱ በኋላ በተለይም ሀገራዊ ምርጫዎችን በይፋዊ የሚዲያ ባጅ በመታጠቅ በግንባር ቀደምትነት መዝግበዋል።<ref name="NEBEDadge" /> == የግል ህይወት == ጋዜጠኛ ሙኒር ጥቅምት 6 ቀን 2002 ዓ.ም ከወይዘሮ ሳዕዳ ፉአድ ዓሊ ጋር የትዳር ህይወት የመሰረቱ ሲሆን፣ አምስት ልጆች አሏቸው። የልጆቻቸው ስም ዝርዝር እንደሚከተለው ነው፦<ref name="MarriageCert" /> * '''ሶሪት ሙኒር (Sorit)፦''' ሰኔ 20 ቀን 2002 ዓ.ም (June 27, 2010) ተወለደች። * '''አይደሩስ ሙኒር (Ayderus)፦''' ታኅሣሥ 1 ቀን 2005 ዓ.ም (December 10, 2012) ተወለደ። * '''አሚና ሙኒር (Amina)፦''' ጥቅምት 4 ቀን 2010 ዓ.ም (October 14, 2017) ተወለደች። * '''ዓሊ ሐይደር ሙኒር (Ali Heyder)፦''' ሕዳር 13 ቀን 2012 ዓ.ም (November 23, 2019) ተወለደ። * '''ሳፊያ ሙኒር (Safya)፦''' ግንቦት 20 ቀን 2015 ዓ.ም (May 28, 2023) ተወለደች። ከመደበኛ የሚዲያ ስራቸው ጎን ለጎን偏向፣ በህዝቡ ዘንድ "ሙኒር ሸሪፍ" በሚለው ስማቸው የሚታወቁት እኚህ ጋዜጠኛ፣ የተለያዩ ዲጂታል ሚዲያዎችን በመጠቀም የሐረርን ልዩ ልዩ ባህላዊ እሴቶች፣ አልባሳት፣ በዓላት እና ታሪካዊ ቅርሶች ለዓለም ያስተዋውቃሉ። == የውጭ መያያዣዎች == * [https://youtube.com/@munirsherif ጋዜጠኛ ሙኒር ሸሪፍ በዩቲዩብ (YouTube)] * [https://www.facebook.com/share/18Ge2JPMKY/ ጋዜጠኛ ሙኒር ሸሪፍ በፌስቡክ (Facebook)] == ዋቢ ምንጮች == {{Reflist|refs= <ref name="EBCRecord">የኢትዮጵያ ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬሽን (ኢቢሲ) ይፋዊ የስራ ልምድ ማስረጃ፣ የሰነድ ቁጥር፦ አሪስ/ባህንድ/ብ9/2/2012 ዓ.ም።</ref> <ref name="BirthCert">የኢፌዲሪ አስፈላጊ ማህበራዊ አገልግሎቶች ኤጀንሲ፣ የልደት ምስክር ወረቀት ቁጥር፦ 13010900120170036/2017 ዓ.ም።</ref> <ref name="AdmasDoc">አድማስ ዩኒቨርሲቲ ኮሌጅ የርቀት ትምህርት ማዕከል ይፋዊ የትምህርት ማስረጃ ደብዳቤ፣ ቁጥር፦ አዩኮ/የርት/ሃመ/ሐ/ዓ/2/20/2000 ዓ.ም።</ref> <ref name="EBCID">የኢትዮጵያ ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬሽን (ኢቢሲ) ይፋዊ የሰራተኛ መታወቂያ።</ref> <ref name="NEBEDadge">የኢትዮጵያ ብሔራዊ ምርጫ ቦርድ ይፋዊ የሚዲያ ዕውቅና ባጅ።</ref> <ref name="MarriageCert">የኢፌዲሪ አስፈላጊ ማህበራዊ አገልግሎቶች ኤጀንሲ፣ የጋብቻ ምስክር ወረቀት ቁጥር፦ 13010900120170037/2017 ዓ.ም።</ref> }} [[መደብ:በ1966 ዓ.ም የተወለዱ]] [[መደብ:በሕይወት ያሉ ሰዎች]] [[መደብ:የኢትዮጵያ ጋዜጠኞች]] [[መደብ:የሐረር ሰዎች]] kf5vvivedpc18lvdtm6zli231r7h8oq 394539 394538 2026-08-04T16:28:27Z Munir Sherif 59781 /* */ 394539 wikitext text/x-wiki {| class="infobox biography vcard" style="width: 23em; font-size: 88%; line-height: 1.5em; border: 1px solid #aaa; background-color: #f9f9f9; padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em;" |- ! colspan="2" style="text-align:center; font-size:125%; font-weight:bold; background-color:#efefef;" class="fn" | ሙኒር አብዱልከሪም አይደሩስ |- | colspan="2" style="text-align:center;" | [[File:1785001839475 my own photo.png|220px|alt=ሙኒር አብዱልከሪም አይደሩስ]][[አባል:Munir Sherif|ሙኒር አብዱልከሪም አይደሩስ]]<br /><small>ጋዜጠኛ ሙኒር ሸሪፍ</small> |- ! scope="row" style="text-align:left; padding-right:1em;" | ትክክለኛ ስም | class="nickname" | ሙኒር አብዱልከሪም አይደሩስ |- ! scope="row" style="text-align:left; padding-right:1em;" | ሌላ ስም | class="nickname" | ጋዜጠኛ ሙኒር ሸሪፍ |- ! scope="row" style="text-align:left; padding-right:1em;" | የልደት ቀን | ሚያዝያ 17 ቀን 1966 ዓ.ም (April 25, 1974) |- ! scope="row" style="text-align:left; padding-right:1em;" | የውልደት ቦታ | [[ሐረር]]፣ [[የሐረሪ ሕዝብ ክልል|ሐረሪ ክልል]]፣ ኢትዮጵያ |- ! scope="row" style="text-align:left; padding-right:1em;" | ዜግነት | ኢትዮጵያዊ |- ! scope="row" style="text-align:left; padding-right:1em;" | ሙያ | ጋዜጠኛ፣ አዘጋጅ፣ የባህል ተሟጋች |- ! scope="row" style="text-align:left; padding-right:1em;" | አሰሪ ድርጅት | [[የኢትዮጵያ ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬሽን]] (ኢቢሲ) |- ! scope="row" style="text-align:left; padding-right:1em;" | ትዳር | ሳዕዳ ፉአድ ዓሊ (ከ2002 ዓ.ም–አሁን) |- ! scope="row" style="text-align:left; padding-right:1em;" | ልጆች | 5 |- ! scope="row" style="text-align:left; padding-right:1em;" | የስራ ዘመን | ከ1986 ዓ.ም–አሁን |- ! scope="row" style="text-align:left; padding-right:1em;" | የወላጆች ስም | አብዱልከሪም አይደሩስ መሐመድ (አባት)<br>ሳፊያ መሐመድ አቡበከር (እናት) |- ! scope="row" style="text-align:left; padding-right:1em;" | ድህረ ገፅ / ሶሻል ሚዲያ | [https://www.facebook.com/share/1GembW1s8n/ ፌስቡክ]<br>[https://www.youtube.com/user/Munirsherif ዩቲዩብ]<br>[https://www.tiktok.com/@munirsherif236 ቲከቶክ]<br>[https://t.me/Munirsherif ቴሌግራም] |} '''[[አባል:Munir Sherif|ሙኒር አብዱልከሪም አይደሩስ]]''' (የተወለዱት ሚያዝያ 17 ቀን 1966 ዓ.ም) በተለምዶ '''ጋዜጠኛ ሙኒር ሸሪፍ''' በሚለው ስማቸው የሚታወቁት፣ ታዋቂ ኢትዮጵያዊ ጋዜጠኛ፣ አዘጋጅ እና ከታሪካዊቷ የ[[ሐረር]] ከተማ የተገኙ የባህል ሰው ናቸው። በጋዜጠኝነት ሙያቸው ውስጥ ከሁለት አስርት ዓመታት በላይ በሀገሪቱ አንጋፋ የመንግስት ሚዲያ በሆነው [[የኢትዮጵያ ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬሽን]] (ኢቢሲ) ውስጥ በተለያዩ ከፍተኛ የአዘጋጅነት እና የኤዲቶሪያል መሪነት የስራ መደቦች ላይ አገልግለዋል። == ውጫዊ ማያያዣዎች == * [https://www.facebook.com/share/1GembW1s8n/ ኦፊሴላዊ የፌስቡክ ገፅ] * [https://www.youtube.com/user/Munirsherif ኦፊሴላዊ የዩቲዩብ ቻናል] * [https://www.tiktok.com/@munirsherif236 ኦፊሴላዊ የቲክቶክ ገፅ] * [https://t.me/Munirsherif == የልጅነት ህይወት እና ትምህርት == ጋዜጠኛ ሙኒር ሚያዝያ 17 ቀን 1966 ዓ.ም በሐረሪ ክልል በሐረር ከተማ ተወለዱ። ያደጉትም በከተማዋ አባድር ወረዳ ውስጥ ነው። የወላጆቻቸው ስም አብዱልከሪም አይደሩስ መሐመድ እና ሳፊያ መሐመድ አቡበከር ይባላል።<ref name="BirthCert" /> ከፍተኛ ትምህርታቸውን በአድማስ ዩኒቨርሲቲ ኮሌጅ (የሐረር ማስተባበሪያ ጽሕፈት ቤት) በሩቅ ትምህርት ማዕከል በ10+3 የሕግ ዲፕሎማ ፕሮግራም ተከታትለዋል። ሆኖም ግን፣ በሁለተኛ ዓመት ትምህርታቸው ላይ በገጠማቸው ከፍተኛ የኢኮኖሚ ችግር ምክንያት የሕግ ትምህርታቸውን ለማቋረጥ ተገደዋል።<ref name="AdmasDoc" /> == የሙያ ጉዞ == ሙኒር በሀገራዊው የኢትዮጵያ ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬሽን (ኢቢሲ) ውስጥ ረጅም የአገልግሎት ዘመን ያላቸው ሲሆን፣ ከጀማሪ ሪፖርተርነት እስከ ከፍተኛ የኤዲቶሪያል መሪነት ደረጃ አድገዋል።<ref name="EBCRecord" /> === የመጀመሪያው የአገልግሎት ዘመን (1986–2008 ዓ.ም) === * '''ጄነራል ሪፖርተር (በፍሪላንስ)፦''' የጋዜጠኝነት ስራቸውን ነሐሴ 4 ቀን 1986 ዓ.ም በድርጅቱ ውስጥ በትርፍ ጊዜ (ፍሪላንስ) ጀማሪ ሪፖርተር በመሆን የጀመሩ ሲሆን እስከ ጳጉሜ 5 ቀን 1989 ዓ.ም ድረስ አገልግለዋል።<ref name="EBCRecord" /> * '''ጄነራል ሪፖርተር (ቋሚ)፦''' ከመስከረም 1 ቀን 1990 ዓ.ም ጀምሮ በቋሚነት ተቀጥረው እስከ ጥር 30 ቀን 1990 ዓ.ም ድረስ በዚሁ መደብ ሰርተዋል።<ref name="EBCRecord" /> * '''ረዳት አዘጋጅ፦''' ከየካቲት 1 ቀን 1990 ዓ.ም ጀምሮ ወደ ረዳት አዘጋጅነት በማደግ የተለያዩ ባህላዊና ክልላዊ ፕሮግራሞችን እስከ ሰኔ 30 ቀን 2000 ዓ.ም ድረስ አዘጋጅተዋል።<ref name="EBCRecord" /> * '''ምክትል ዋና አዘጋጅ፦''' ከሐምሌ 1 ቀን 2000 ዓ.ም ጀምሮ የኤዲቶሪያል መመሪያዎችን እና የዜና ክፍሎችን በበላይነት የመራበትን የምክትል ዋና አዘጋጅነት ማዕረግ አግኝተው እስከ ታኅሣሥ 30 ቀን 2003 ዓ.ም ድረስ ሰርተዋል።<ref name="EBCRecord" /> * '''ከፍተኛ ሪፖርተር II፦''' ከጥር 1 ቀን 2003 ዓ.ም እስከ ታኅሣሥ 8 ቀን 2008 ዓ.ም ድረስ በከፍተኛ ሪፖርተርነት ማዕረግ፣ በተለይም በሐረር ስቱዲዮ ማዕከል ላይ በማተኮር ክልላዊ እና ማህበረሰባዊ ዘገባዎችን በስፋት አቅርበዋል።<ref name="EBCRecord" /> === ወደ ሙያው መመለስ እና ወቅታዊ ስራዎች (ከ2014 ዓ.ም–አሁን) === ከጥቂት ዓመታት መቋረጥ በኋላ፣ ጋዜጠኛ ሙኒር ከታኅሣሥ 2014 ዓ.ም ጀምሮ በይፋ ወደ መደበኛ የጋዜጠኝነት ሙያቸው በመመለስ በኢትዮጵያ ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬሽን (ኢቢሲ) ውስጥ በንቃት በማገልገል ላይ ይገኛሉ።<ref name="EBCID" /> ወደ ሙያው ከተመለሱ በኋላ በተለይም ሀገራዊ ምርጫዎችን በይፋዊ የሚዲያ ባጅ በመታጠቅ በግንባር ቀደምትነት መዝግበዋል።<ref name="NEBEDadge" /> == የግል ህይወት == ጋዜጠኛ ሙኒር ጥቅምት 6 ቀን 2002 ዓ.ም ከወይዘሮ ሳዕዳ ፉአድ ዓሊ ጋር የትዳር ህይወት የመሰረቱ ሲሆን፣ አምስት ልጆች አሏቸው። የልጆቻቸው ስም ዝርዝር እንደሚከተለው ነው፦<ref name="MarriageCert" /> * '''ሶሪት ሙኒር (Sorit)፦''' ሰኔ 20 ቀን 2002 ዓ.ም (June 27, 2010) ተወለደች። * '''አይደሩስ ሙኒር (Ayderus)፦''' ታኅሣሥ 1 ቀን 2005 ዓ.ም (December 10, 2012) ተወለደ። * '''አሚና ሙኒር (Amina)፦''' ጥቅምት 4 ቀን 2010 ዓ.ም (October 14, 2017) ተወለደች። * '''ዓሊ ሐይደር ሙኒር (Ali Heyder)፦''' ሕዳር 13 ቀን 2012 ዓ.ም (November 23, 2019) ተወለደ። * '''ሳፊያ ሙኒር (Safya)፦''' ግንቦት 20 ቀን 2015 ዓ.ም (May 28, 2023) ተወለደች። ከመደበኛ የሚዲያ ስራቸው ጎን ለጎን偏向፣ በህዝቡ ዘንድ "ሙኒር ሸሪፍ" በሚለው ስማቸው የሚታወቁት እኚህ ጋዜጠኛ፣ የተለያዩ ዲጂታል ሚዲያዎችን በመጠቀም የሐረርን ልዩ ልዩ ባህላዊ እሴቶች፣ አልባሳት፣ በዓላት እና ታሪካዊ ቅርሶች ለዓለም ያስተዋውቃሉ። == የውጭ መያያዣዎች == * [https://youtube.com/@munirsherif ጋዜጠኛ ሙኒር ሸሪፍ በዩቲዩብ (YouTube)] * [https://www.facebook.com/share/18Ge2JPMKY/ ጋዜጠኛ ሙኒር ሸሪፍ በፌስቡክ (Facebook)] == ዋቢ ምንጮች == {{Reflist|refs= <ref name="EBCRecord">የኢትዮጵያ ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬሽን (ኢቢሲ) ይፋዊ የስራ ልምድ ማስረጃ፣ የሰነድ ቁጥር፦ አሪስ/ባህንድ/ብ9/2/2012 ዓ.ም።</ref> <ref name="BirthCert">የኢፌዲሪ አስፈላጊ ማህበራዊ አገልግሎቶች ኤጀንሲ፣ የልደት ምስክር ወረቀት ቁጥር፦ 13010900120170036/2017 ዓ.ም።</ref> <ref name="AdmasDoc">አድማስ ዩኒቨርሲቲ ኮሌጅ የርቀት ትምህርት ማዕከል ይፋዊ የትምህርት ማስረጃ ደብዳቤ፣ ቁጥር፦ አዩኮ/የርት/ሃመ/ሐ/ዓ/2/20/2000 ዓ.ም።</ref> <ref name="EBCID">የኢትዮጵያ ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬሽን (ኢቢሲ) ይፋዊ የሰራተኛ መታወቂያ።</ref> <ref name="NEBEDadge">የኢትዮጵያ ብሔራዊ ምርጫ ቦርድ ይፋዊ የሚዲያ ዕውቅና ባጅ።</ref> <ref name="MarriageCert">የኢፌዲሪ አስፈላጊ ማህበራዊ አገልግሎቶች ኤጀንሲ፣ የጋብቻ ምስክር ወረቀት ቁጥር፦ 13010900120170037/2017 ዓ.ም።</ref> }} [[መደብ:በ1966 ዓ.ም የተወለዱ]] [[መደብ:በሕይወት ያሉ ሰዎች]] [[መደብ:የኢትዮጵያ ጋዜጠኞች]] [[መደብ:የሐረር ሰዎች]] e3jj3q8uaugn8wgj34ga630aw0ry45n 0 55782 394543 2026-08-05T07:34:29Z Dessaewberihun 59826 አዲስ ገጽ ፈጠረ፦ « ሀይለማርያም ደሳለው =ሀይለማርያም ደሳለው= ተማሪ [[ሀይለማርያም ደሳለው]] በድሮው ጎጃም አጠቃላይ ግዛት አገው ምድር ፤ በባንጃ አውራጃ፤ በባንጃ ለኮማ ምክትል ወረደነት ከ 1936-1987 ዓ.ም የቆየች ስትሆን ከ1987 ዓ.ም ወዲህ በኢትዮጲያ" በ[[አዊ ብሄረሰብ ዞን]] ስር በአሁኑ ፈግታ ለኮማ ወረዳ...» 394543 wikitext text/x-wiki ሀይለማርያም ደሳለው =ሀይለማርያም ደሳለው= ተማሪ [[ሀይለማርያም ደሳለው]] በድሮው ጎጃም አጠቃላይ ግዛት አገው ምድር ፤ በባንጃ አውራጃ፤ በባንጃ ለኮማ ምክትል ወረደነት ከ 1936-1987 ዓ.ም የቆየች ስትሆን ከ1987 ዓ.ም ወዲህ በኢትዮጲያ" በ[[አዊ ብሄረሰብ ዞን]] ስር በአሁኑ ፈግታ ለኮማ ወረዳ [[ገዘኸራ]] [[ቀበሌ]] ልዩ ስሙ [[መምህራ]] ሰፈር ከአባታቸው አቶ [[ደሳለው በሪሁን]] እና ከእናታቸው ወ/ሮ [[ጥሩእመቤት ዳኛው]] [[መጋቢት]] [[4]] ቀን [[2003]] ዓ.ም ተወለዱ። =+= {{መዋቅር}} =መረጃ= {| class="wikitable sortable" |- ! ተ.ቁ ! የተማሪው ስም ! ፆታ ! ዕድሜ ! ? ! ? 10t1qrkt9kv85az274h2uorxivt10tx 394554 394543 2026-08-05T09:05:43Z Dessaewberihun 59826 /* መረጃ */ 394554 wikitext text/x-wiki ሀይለማርያም ደሳለው =ሀይለማርያም ደሳለው= ተማሪ [[ሀይለማርያም ደሳለው]] በድሮው ጎጃም አጠቃላይ ግዛት አገው ምድር ፤ በባንጃ አውራጃ፤ በባንጃ ለኮማ ምክትል ወረደነት ከ 1936-1987 ዓ.ም የቆየች ስትሆን ከ1987 ዓ.ም ወዲህ በኢትዮጲያ" በ[[አዊ ብሄረሰብ ዞን]] ስር በአሁኑ ፈግታ ለኮማ ወረዳ [[ገዘኸራ]] [[ቀበሌ]] ልዩ ስሙ [[መምህራ]] ሰፈር ከአባታቸው አቶ [[ደሳለው በሪሁን]] እና ከእናታቸው ወ/ሮ [[ጥሩእመቤት ዳኛው]] [[መጋቢት]] [[4]] ቀን [[2003]] ዓ.ም ተወለዱ። =+= {{መዋቅር}} =መረጃ= {| class="wikitable sortable" |- ! ተ.ቁ ! የተማሪው ስም ! ፆታ ! ዕድሜ ! ቁመት ! ክብደት |- | 1 ||[[ሚኪያስ ደሳለው]] በሪሁን || ወ || 3.4|| 1.05 ሴ.ሜ ||11 ኪ.ግ |- | 2 ||[[ዮናስ ደሳለው]] በሪሁን || ወ || 7.8|| 1.15 ሴ.ሜ ||15 ኪ.ግ |- | 3 ||[[አማኑኤል ደሳለው]] በሪሁን || ወ || 10.8|| 1.25 ሴ.ሜ ||21 ኪ.ግ |- | 4 ||[[ሀይለማርያም ደሳለው]] በሪሁን || ወ || 15.8|| 1.35 ሴ.ሜ ||34 ኪ.ግ pagfgmfqdzf20lqs5eswu2jfwc5wbu4 0 55783 394544 2026-08-05T07:37:29Z Dessaewberihun 59826 አዲስ ገጽ ፈጠረ፦ « አማኑኤል ደሳለው =አማኑኤል ደሳለው= ተማሪ [[አማኑኤል ደሳለው]] በድሮው ጎጃም አጠቃላይ ግዛት አገው ምድር ፤ በባንጃ አውራጃ፤ በባንጃ ለኮማ ምክትል ወረደነት ከ 1936-1987 ዓ.ም የቆየች ስትሆን ከ1987 ዓ.ም ወዲህ በኢትዮጲያ" በ[[አዊ ብሄረሰብ ዞን]] ስር በአሁኑ ፈግታ ለኮማ ወረዳ [[ገዘኸራ]] [...» 394544 wikitext text/x-wiki አማኑኤል ደሳለው =አማኑኤል ደሳለው= ተማሪ [[አማኑኤል ደሳለው]] በድሮው ጎጃም አጠቃላይ ግዛት አገው ምድር ፤ በባንጃ አውራጃ፤ በባንጃ ለኮማ ምክትል ወረደነት ከ 1936-1987 ዓ.ም የቆየች ስትሆን ከ1987 ዓ.ም ወዲህ በኢትዮጲያ" በ[[አዊ ብሄረሰብ ዞን]] ስር በአሁኑ ፈግታ ለኮማ ወረዳ [[ገዘኸራ]] [[ቀበሌ]] ልዩ ስሙ [[መምህራ]] ሰፈር ከአባታቸው አቶ [[ደሳለው በሪሁን]] እና ከእናታቸው ወ/ሮ [[ጥሩእመቤት ዳኛው]] [[ጥር]] [[01]] ቀን [[2008]] ዓ.ም ተወለዱ። =+= {{መዋቅር}} =መረጃ= {| class="wikitable sortable" |- ! ተ.ቁ ! የተማሪው ስም ! ፆታ ! ዕድሜ ! ? ! ? 66u511sdk360vfnh2zhclo0pbs1jfet 394553 394544 2026-08-05T09:05:10Z Dessaewberihun 59826 /* መረጃ */ 394553 wikitext text/x-wiki አማኑኤል ደሳለው =አማኑኤል ደሳለው= ተማሪ [[አማኑኤል ደሳለው]] በድሮው ጎጃም አጠቃላይ ግዛት አገው ምድር ፤ በባንጃ አውራጃ፤ በባንጃ ለኮማ ምክትል ወረደነት ከ 1936-1987 ዓ.ም የቆየች ስትሆን ከ1987 ዓ.ም ወዲህ በኢትዮጲያ" በ[[አዊ ብሄረሰብ ዞን]] ስር በአሁኑ ፈግታ ለኮማ ወረዳ [[ገዘኸራ]] [[ቀበሌ]] ልዩ ስሙ [[መምህራ]] ሰፈር ከአባታቸው አቶ [[ደሳለው በሪሁን]] እና ከእናታቸው ወ/ሮ [[ጥሩእመቤት ዳኛው]] [[ጥር]] [[01]] ቀን [[2008]] ዓ.ም ተወለዱ። =+= {{መዋቅር}} =መረጃ= {| class="wikitable sortable" |- ! ተ.ቁ ! የተማሪው ስም ! ፆታ ! ዕድሜ ! ቁመት ! ክብደት |- | 1 ||[[ሚኪያስ ደሳለው]] በሪሁን || ወ || 3.4|| 1.05 ሴ.ሜ ||11 ኪ.ግ |- | 2 ||[[ዮናስ ደሳለው]] በሪሁን || ወ || 7.8|| 1.15 ሴ.ሜ ||15 ኪ.ግ |- | 3 ||[[አማኑኤል ደሳለው]] በሪሁን || ወ || 10.8|| 1.25 ሴ.ሜ ||21 ኪ.ግ |- | 4 ||[[ሀይለማርያም ደሳለው]] በሪሁን || ወ || 15.8|| 1.35 ሴ.ሜ ||34 ኪ.ግ 5six7kz09rldkj76ewgfkn9tbh4mn74 0 55784 394545 2026-08-05T07:42:45Z Dessaewberihun 59826 አዲስ ገጽ ፈጠረ፦ « ሚኪያስ ደሳለው =ሚኪያስ ደሳለው= ተማሪ [[ሚኪያስ ደሳለው]] በድሮው ጎጃም አጠቃላይ ግዛት አገው ምድር ፤ በባንጃ አውራጃ፤ በባንጃ ለኮማ ምክትል ወረደነት ከ 1936-1987 ዓ.ም የቆየች ስትሆን ከ1987 ዓ.ም ወዲህ በኢትዮጲያ" በአዊ ብሄረሰብ ዞን ስር በአሁኑ ፈግታ ለኮማ ወረዳ [[አዲስ ቅዳም]] ቀ...» 394545 wikitext text/x-wiki ሚኪያስ ደሳለው =ሚኪያስ ደሳለው= ተማሪ [[ሚኪያስ ደሳለው]] በድሮው ጎጃም አጠቃላይ ግዛት አገው ምድር ፤ በባንጃ አውራጃ፤ በባንጃ ለኮማ ምክትል ወረደነት ከ 1936-1987 ዓ.ም የቆየች ስትሆን ከ1987 ዓ.ም ወዲህ በኢትዮጲያ" በአዊ ብሄረሰብ ዞን ስር በአሁኑ ፈግታ ለኮማ ወረዳ [[አዲስ ቅዳም]] [[ቀበሌ]] [[01]] ልዩ ስሙ [[ቅዱስ ገብርሔል]] ሰፈር ከአባታቸው አቶ [[ደሳለው በሪሁን]] እና ከእናታቸው ወ/ሮ [[ጥሩእመቤት ዳኛው]] [[ግንቦት]] [[12]] ቀን [[2015]] ዓ.ም ተወለዱ። =+= {{መዋቅር}} =መረጃ= {| class="wikitable sortable" |- ! ተ.ቁ ! የተማሪው ስም ! ፆታ ! ዕድሜ ! ? ! ? cvhbhxcnmgdo8ojlhgngciz26g4k5oc 394552 394545 2026-08-05T09:04:26Z Dessaewberihun 59826 /* መረጃ */ 394552 wikitext text/x-wiki ሚኪያስ ደሳለው =ሚኪያስ ደሳለው= ተማሪ [[ሚኪያስ ደሳለው]] በድሮው ጎጃም አጠቃላይ ግዛት አገው ምድር ፤ በባንጃ አውራጃ፤ በባንጃ ለኮማ ምክትል ወረደነት ከ 1936-1987 ዓ.ም የቆየች ስትሆን ከ1987 ዓ.ም ወዲህ በኢትዮጲያ" በአዊ ብሄረሰብ ዞን ስር በአሁኑ ፈግታ ለኮማ ወረዳ [[አዲስ ቅዳም]] [[ቀበሌ]] [[01]] ልዩ ስሙ [[ቅዱስ ገብርሔል]] ሰፈር ከአባታቸው አቶ [[ደሳለው በሪሁን]] እና ከእናታቸው ወ/ሮ [[ጥሩእመቤት ዳኛው]] [[ግንቦት]] [[12]] ቀን [[2015]] ዓ.ም ተወለዱ። =+= {{መዋቅር}} =መረጃ= {| class="wikitable sortable" |- ! ተ.ቁ ! የተማሪው ስም ! ፆታ ! ዕድሜ ! ቁመት ! ክብደት |- | 1 ||[[ሚኪያስ ደሳለው]] በሪሁን || ወ || 3.4|| 1.05 ሴ.ሜ ||11 ኪ.ግ |- | 2 ||[[ዮናስ ደሳለው]] በሪሁን || ወ || 7.8|| 1.15 ሴ.ሜ ||15 ኪ.ግ |- | 3 ||[[አማኑኤል ደሳለው]] በሪሁን || ወ || 10.8|| 1.25 ሴ.ሜ ||21 ኪ.ግ |- | 4 ||[[ሀይለማርያም ደሳለው]] በሪሁን || ወ || 15.8|| 1.35 ሴ.ሜ ||34 ኪ.ግ 0b5bkvsn4hg625loe10r99gb75s2zo3 394555 394552 2026-08-05T09:51:27Z Dessaewberihun 59826 /* + */ 394555 wikitext text/x-wiki ሚኪያስ ደሳለው =ሚኪያስ ደሳለው= ተማሪ [[ሚኪያስ ደሳለው]] በድሮው ጎጃም አጠቃላይ ግዛት አገው ምድር ፤ በባንጃ አውራጃ፤ በባንጃ ለኮማ ምክትል ወረደነት ከ 1936-1987 ዓ.ም የቆየች ስትሆን ከ1987 ዓ.ም ወዲህ በኢትዮጲያ" በአዊ ብሄረሰብ ዞን ስር በአሁኑ ፈግታ ለኮማ ወረዳ [[አዲስ ቅዳም]] [[ቀበሌ]] [[01]] ልዩ ስሙ [[ቅዱስ ገብርሔል]] ሰፈር ከአባታቸው አቶ [[ደሳለው በሪሁን]] እና ከእናታቸው ወ/ሮ [[ጥሩእመቤት ዳኛው]] [[ግንቦት]] [[12]] ቀን [[2015]] ዓ.ም ተወለዱ። =+= እመቤታችን [[ቅድስት ድንግል ማርያም]] ትጠብቅህ ታሳድግህ ልጄ። [[ስዕል:ድንግል ማርያም.jpeg|none|thumb|]] አሜን!! አሜን!! እመቤታችን {{መዋቅር}} =መረጃ= {| class="wikitable sortable" |- ! ተ.ቁ ! የተማሪው ስም ! ፆታ ! ዕድሜ ! ቁመት ! ክብደት |- | 1 ||[[ሚኪያስ ደሳለው]] በሪሁን || ወ || 3.4|| 1.05 ሴ.ሜ ||11 ኪ.ግ |- | 2 ||[[ዮናስ ደሳለው]] በሪሁን || ወ || 7.8|| 1.15 ሴ.ሜ ||15 ኪ.ግ |- | 3 ||[[አማኑኤል ደሳለው]] በሪሁን || ወ || 10.8|| 1.25 ሴ.ሜ ||21 ኪ.ግ |- | 4 ||[[ሀይለማርያም ደሳለው]] በሪሁን || ወ || 15.8|| 1.35 ሴ.ሜ ||34 ኪ.ግ tmm35fii7cs2n60suhyupbt6dmxm6f4