ውክፔዲያ amwiki https://am.wikipedia.org/wiki/%E1%8B%8B%E1%8A%93%E1%8B%8D_%E1%8C%88%E1%8C%BD MediaWiki 1.47.0-wmf.14 first-letter ፋይል ልዩ ውይይት አባል አባል ውይይት ውክፔዲያ ውክፔዲያ ውይይት ስዕል ስዕል ውይይት መልዕክት መልዕክት ውይይት መለጠፊያ መለጠፊያ ውይይት እርዳታ እርዳታ ውይይት መደብ መደብ ውይይት በር በር ውይይት TimedText TimedText talk ሞጁል ሞጁል ውይይት Event Event talk 0 3804 394644 377234 2026-08-11T15:17:18Z ~2026-44110-56 60061 ስዕል 394644 wikitext text/x-wiki '''ዶሃ''' ([[አረብኛ]]፦ الدوحة /አድ-ዳውሐህ/) የ[[ካታር]] [[ዋና ከተማ]] ነው። [[ስዕል:Modern Doha.jpg|thumb|250px|right|የዶሀ ባህር ዳርቻ ላይ ያሉ ፎቆች]] [[ስዕል:HEC Paris, Doha.png|thumb|250px|right|[[HEC Փարիզ]]]] የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር የአካባቢውን ኗሪ ሲጨምር 550,700 ሆኖ ሲገመት የራሱ የከተማው ኗሪ ቁጥር ደግሞ 400,051 ሆኖ ይገመታል። ከተማው {{coor dm |25|15|N|51|36|E}} ላይ ተቀምጦ ይገኛል። ዶሃ በ[[1842]] ዓ.ም. '''አል-ቢዳ''' ተብሎ ተሠራ። በ[[1908]] ዓ.ም. ቃጣር የ[[ዩናይትድ ኪንግደም|እንግሊዝ]] ግዛት ሲሆን፣ እሱ ዋና ከተማ ሆነ። ትምህርት ቤቱ የኳታር ዩኒቨርሲቲን እና የHEC ፓሪስ የንግድ ትምህርት ቤት ካምፓስን ያስተናግዳል። {{መዋቅር-መልክዐምድር}} [[መደብ:ዋና ከተሞች]] [[መደብ:የእስያ ከተሞች]] e740rivapozdd4tzinl8v74xmyh1l8p 394645 394644 2026-08-11T15:17:34Z ~2026-44110-56 60061 394645 wikitext text/x-wiki '''ዶሃ''' ([[አረብኛ]]፦ الدوحة /አድ-ዳውሐህ/) የ[[ካታር]] [[ዋና ከተማ]] ነው። [[ስዕል:Modern Doha.jpg|thumb|250px|right|የዶሀ ባህር ዳርቻ ላይ ያሉ ፎቆች]] [[ስዕል:HEC Paris, Doha.png|thumb|250px|right|[[HEC Փարիզ]]]] የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር የአካባቢውን ኗሪ ሲጨምር 550,700 ሆኖ ሲገመት የራሱ የከተማው ኗሪ ቁጥር ደግሞ 400,051 ሆኖ ይገመታል። ከተማው {{coor dm |25|15|N|51|36|E}} ላይ ተቀምጦ ይገኛል። ዶሃ በ[[1842]] ዓ.ም. '''አል-ቢዳ''' ተብሎ ተሠራ። በ[[1908]] ዓ.ም. ቃጣር የ[[ዩናይትድ ኪንግደም|እንግሊዝ]] ግዛት ሲሆን፣ እሱ ዋና ከተማ ሆነ። ትምህርት ቤቱ የኳታር ዩኒቨርሲቲን እና የ[[HEC Փարիզ|HEC]] ፓሪስ የንግድ ትምህርት ቤት ካምፓስን ያስተናግዳል። {{መዋቅር-መልክዐምድር}} [[መደብ:ዋና ከተሞች]] [[መደብ:የእስያ ከተሞች]] nntkc5wu97jvfc7gfajd2ayjaoi9zxg 0 12347 394674 379602 2026-08-11T21:27:33Z InternetArchiveBot 35471 Add 5 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260811)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 394674 wikitext text/x-wiki [[ስዕል:Michelango Portrait by Volterra.jpg|thumb|200px|ማይክል አንጄሎ , በ[[ዳኒዬሌ ዳ ቮልቴራ]]]] [[ስዕል:Statue of Michelangelo Buonarroti(Uffizi Gallery).jpg|thumb|200px|የማይክል አንጄሎ ሐውልት ጋሌሪያ ዴሊ ኡፊዢ በ ፌሬንዜ]] '''ማይክል አንጄሎ ዲ ሎዶቪኮ ቡናሮቲ ሲሞኒ''' (6 ማርች 1475 - 18 ፌብሩዋሪ 1564) በተለምዶ ማይክል አንጄሎ እየተባለ ይጠራ የነበረው የ[[እንደገና መወለድ]] ተብሎ በሚጠራው ዘመን ይኖር የነበረ [[ኢጣሊያዊ]] ሰዓሊ ፤ ቀራጭ፤ ህንጻ ሰሪ፤ ገጣሚ፤ እና መሀንዲስ ነበር። ምንም እንኳን ቅንድብን ወደ ላይ ከማስነሳቱ ባሻገር ይጠቀምባቸው የነበረው ስነ ስርአቶች እጅግ በጣም ከፍተኛ ደረጃ በመሆናቸው [[የእንደገና መወለድ ሰው]] የሚል ቅጽል ስም አሰጥቶት ነበር። እሱን በመሳሰሉ ታላላቅ ሰዓሊዎች ለምሳሌ [[ሊዮናርዶ ዳቪንቺ]]። ማይክል አንጄሎ በረጅም የእድሜ ዘመኑ በሰራቸው በማናቸውም የስራ ውጤቶቹ እጅግ በጣም ከፍተኛ ነበሩ። ታሪካቸው በደንብ ከተመዘገበላቸው የ16ኛው ክፍለ ዘመን ሰአሊዎችም አንዱ አድርጎታል። እጅግ በጣም ከሚወደዱት ሁለት ስራዎቹ መሀከል [[ፒየታ = ሐዘን]] እና [[ዳዊት]] የሚባሉትን ሰርቶ የጨረሰው እድሜው ሠላሳ ከመሆኑ በፊት ነበር። ምንም እንኳን ለስዕል የነበረው አመለካከት በጣም ዝቅተኛ ቢሆንም ማይክል አንጄሎ ሁለት ድንቅ የተባሉ ስእሎችን በ[[ጄሶ]] ላይ በመስራት ለምዕራቡ አለም አበርክቷል። [[ዘፍጥረትን]] [[ሲስቲኒ]] በሚባለው ቤተ ክርስቲያን ጣራ ላይ እና [[የፍርድ ቀን]] የተባለውን ደግሞ በሲስቲኒ ቤተ ክርስቲያን ውስጥ ከመንበሩ በስተጀርባ በኩል በ[[ሮማ]] ከተማ ውስጥ ይገኛሉ። ማይክል አንጄሎን ልዩ ከሚያደርገው አንዱ ነገር የመጀመሪያው የምእራብ አለም ሰዓሊ በህይወት ዘመኑ እያለ የህይወት ታሪኩ የተጻፈለትም በመሆኑ ነው። ሁለት የተለያዩ ጸሃፊዎች በህይወት እያለ ታሪኩን ጽፈውታል። አንደኛው [[ጂዮርጂዮ ቫሳሪ]] ሲሆን እርሱም ማይክል አንጄሎ እንደገና መወለድ ካፈራቻቸው የኪነ ጥበብ ሰዎች አናት ነው ብሎ ከፍተኛውን ስፍራ ይሰጠዋል። እስከ አሁን ድረስም ይህ አባባል እንደቀጠለ ይገኛል። በህይወት ዘመኑም እያለ የተቀደስው ወይም የተባረከው የሚል ቅጽል ስም አሰጥቶት ነበር[13]። == የወጣትነት ጊዜው == የ[[ሎሬንዞ ዲ ሜዲቺ]] ሞት በ 8 አፕሪል 1492 ለማይክል አንጄሎ ትልቅ ለውጥ አምጥቶለታል[14]ማይክል አንጄሎ የ[[ሜዲቺ]]ን አጥር ግቢ ትቶ ወደ አባቱ ቤት ተጓዘ። በሚቀጥሉት ወራትም ከእንጨት (1493) የጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስን [[ስቅለት]] ከእንጨት ቀርጾ ለፍሎሬንቲን ቤተ ክርስቲያን [[ሳንቶ ስፒሪቶ]] በስጦታ አበረከተ። በአንጻሩም በቤተክርስቲያኑ ሆስፒታል በነበረው ውስጥ የሰውነትን ቅርጽ እና አሰራር በሞቱ ሰዎች አስከሬን በሆስፒታሉ ውስጥ ተለማምዷል። [15] ከ 1493 እና 1494 ግዙፍ የሆነ ዕምነ በረድ ገዝቶ [[ሄርኩለስን]] ቀረጸ። ይህ ቅርጽ በሺያጭ ወደ ፈረንሳይ ሄዶ የደረሰበት ጠፋ 1700.[12][c] በ 20 ጄንዋሪ 1494 በጣም ከፍተኛ በረዶ ከጣለ በኋላ ሎሬንዞ ፒኤሮ ዲ ሚዲቺ የበረዶ ቅርጽ ውድድር አዘጋጀ። ማይክል አንጄሎም ወደ ሜዲቺ ቅጥር ግቢ ለውድድር እንደገና ገባ። በዚያው አመት የሜዲቺ ቤተሰብ ከ[[ፍሎሬንስ]] ከስልጣን በ[[ሳቮናሮላ]] ተወገዱ። ማይክል አንጄሎ የፖለቲካው ግርግር ከማለቁ በፊት ፍሎሬንስን ትቶ ወደ [[ቬኒስ]] ከዚያም ወደ[14] [[ቦሎኛ]] አቀና። በቦሎኛ አንድ ውል ተዋዋለ። ውሉም ተጀምሮ ያላለቀ የነበረ አንድ ትንሽ የ[[ዶሜኒኮ ሽራይን]]ን ሀውልት ለመጨረስ ነበር። ይህም ቅርጽ የተሰራው ለዶሜኒኮ ማስታወሻ በሆነው ቤተ ክርስቲያን ውስጥ ነው። በ1494 መጨረሻ ግድም በፍሎሬንስ የፖለቲካው ሁኔታ ተረጋጋ ። ቀደም ሲል ከተማዋ በፈረንሳይ ትወረራለች የሚል ፍርሀት ነግሶ ነበር። ነገር ግን [[ቻርልስ ፰ኛ]]ው ሽንፈት ስለገጠመው ፍርሀቱ ተወግዶ ነበር። ማይክል አንጄሎ ወደ ፍሎሬንስ ተመለስ። ነገር ግን ከአዲሱ ሳናቫሮላ መንግስት ምንም አይነት ስራ አላገኘም። ከዚያም ወደ ሚዲቺ በመሄድ ስራ ከዚያ ጀመረ። .[16] ፍሎሬንስ ባሳለፈው ግማሽ አመት ውስጥ ሁለት ትንንሽ ቅርጾችን ቀርጿል የመጀመሪያው መጥምቁ ዮሀንስ በልጅነቱ እና ሁለተኛው ደግሞ [[ኩፒድ]] የተኛው የፍቅር አምላክ የሚባሉ ነበሩ። ኮንዲቪ እንደሚለው ለ[[ሎሬንዞ ዲ ፒዬሬ ዲ ሜዲቺ]] ነበር መጥምቁ ዮሀንስን የቀረጸው። ነገር ግን ሌላኛውን «ተቀብሮ እንደተገኘ አሮጌ አስመስለው» ጥሩ ዋጋ እንዲያወጣልን በማለት ይነግረዋል። ከዚያም እንደተባለው ያደርግርጋል ። ከዚያም ቅርጹ እንደ አሮጌ ተደርጎ በሶስተኛ ሰው አማካኝነት ወደ ሮማ በመላክ ከዚያ ገዢ ተገኝቶ ይሸጣል። ሁለቱም ሎሬንዞ እና ማይክል አንጄሎ ክፉኛ ከተታለሉ በኋላ [[ራፋኤል ሪያሪዮ]] ቅርጹን ከሎሬንዞ የገዛው ሰው እንደተባለው አሮጌ እንዳልሆነ አወቀ። ነገር ግን በቅርጹ ጥራት እና ውበት በመማረኩ ቀራጩን ወደ ሮማ እንዲመጣ ጋበዘው። [17] [d] ይህ ያልታሰበና የተቃና እድል ቅርጹን ከወግ አጥባቂዎች ፍሎሬንታውያን ውጭ ገዢ እና ተቀባይ ማግኘቱ ማይክል አንጄሎን ጥሪውን ተቀብሎ ወደ ሮማ ለመሄድ አበቃው ። [[ስዕል:Michelangelo's Pieta 5450 cropncleaned.jpg|thumb|የማይክል አንጄሎ ፒየታ ([[ሐዘን]])፤ ጌታችን መድሀኒታችን [[ኢየሱስ ክርስቶስ]] እናቱ [[እመቤቴ ማርያም]] ከ[[ስቅለት]] በኋላ ታቅፋው ሐዘኗን ለመግለጽ የተቀረጸ ሐውልት በ1499፣ ማይክል አንጄሎ ይህን ሐውልት ሰርቶ ሲጨርስ እድሜው 24 አመት ነበር።]] == ሮማ == ማይክል አንጄሎ ሮማ በ25 [[ጁን]] 1496[18] ገባ እድሜውም 21 ነበር። በ 4 ጁላይ በዚያው አመት [[ከራፋኤል ሪያሪዮ]] ጋር በመዋዋል ስራ ጀመረ ። ስራውም ሮማውያን [[ባከስ]] የወይን አምላክ ብለው የሚጠሩት ነበር ። ነገር ግን ሀውልቱ ተሰርቶ ሲጠናቀቅ ካርዲናሉ ስላልወደዱት በወቅቱ የባንክ ሰራተኛ የነበረ ጃኮፖ የሚባል ሰው ለግቢው አታክልት ማጌጫ ገዛው ። በ[[ኖቬምበር]] 1497 የፈረንሳይ አምባሳደር ጋር አንድ ውል ተዋዋለ ይህም ውል እጅግ በጣም ውብ እና ድንቅ የሆነው ''ፒየታ'' ([[ሐዘን]]) የሚባለው ነበር ። ውሉ የተፈረመው በ[[ኦገስት]] ወር በሚቀጥለው አመት ነበር ። በወቅቱ የተሰጠውም አስተያየት በእውነቱ ይህ ተአምር ነው ምንም ቅርጽ ከሌለው እምነ በረድ ድንጋይ ይህን የመሰለ ቅርጽ መውጣቱ ፤ ተፈጥሮ እንኳን እንዲህ ያለውን መስራት አይቻላትም የሚል ነበር ። ማይክል አንጄሎ በሮም ውስጥ [[ሳንታ ማርያ ዲ ሎሬቶ]] አካባቢ ይኖር ነበር። እዚህም በሚኖርበት አካባቢ [[ቪቶሪያ ኮሎና]] ማርኩዚዬ [[ፔስካራ]] እና ገጣሚ ሴት ጋር ፍቅር ይዞት እንደነበር ይነገራል ። ይኖርበት የነበረው ቤት በ1874 ተደምስሷል ቀሪው አንዳንድ ተርፈው የነበሩ እና በአዲሱ ባለቤት ተቀምጠው የነበሩ እቃዎችም እንደገና በ1930 የመደምሰስ እጣ ገጥሟቸዋል። ዛሬ አዲስ የተሰራ የማይክል አንጄሎ ቤት የሚባል በ[[ጃኒኮሎ]] ኮረብታማ ቦታ ላይ ይገኛል ። በዚሁ ዘመን ነበር ማይክል አንጄሎ [[ላኩን እና ልጆቹ]] የሚባለውን ሀውልት ቀርጾ የጨረሰው ዛሬ ቅርጹ በ[[ቫቲካን]] ቤተ ክርስቲያን ውስጥ በሮም ይገኛል[19] [[ስዕል:Michelangelos David.jpg|thumb|left|[[David (የማይክል አንጄሎ )|የዳዊት ሐውልት]] በማይክል አንጄሎ በ1504 ተፈጸመ እንደገና መወለድ ካፈራቻቸው አንዱ ብርቅ እና ድንቅ ስራ]] == የዳዊት ሐውልት == ማይክል አንጄሎ ወደ ፍሎሬንስ ተመለሰ ከ1499–1501 ነገሮች በ[[ሪፐብሊክ]] አስተዳደሩ በኩል በጣም ተቀያይረዋል። በተለይም ጸረ እንደገና መወለድ ተቃዋሚ የነበረው ቄስ እና የፍሎሬንስ አስተዳዳሪ የነበረው [[ጂሮላሞ ሳቮናሮላ]] ( በ1498 ከተገደለ በኋላ ) እና የጎንፋላኖሪ [[ፒየር ሶዴሪኒ]] ከተነሳ በኋላ ። በወቅቱ አስተዳዳሪ የነበረው ጊልድ ዉል አንድ ጥያቄ ለማይክል አንጄሎ አቀረበለት ጥያቄውም አንድ ከአርባ አመት በፊት በ[[አጎስቲኖ ዲ ዱቺዮ]] ተጀምሮ ያላለቀ ቅርጽ ነበር ። ቅርጹም እጅግ በጣም ግዙፍ የሆነ ለፍሮንቴናውያን የነጻነት ምልክት የነበረው ጎሊያድን በወንጭፍ መትቶ የገደለውን የዳዊት ሐውልት ነበር ። ቅርጹም ሊቀመጥ የነበረው ፒያዛ ዴላ ሲኞሪያ ሲሆን ይህ ቦታ የሚገኘው ከፓሎዞ [[ቪኪዮ]] ፊት ለፊት ነው ። ማይክል አንጄሎም የቀረበለትን ጥያቄ በሚገባ ሁኔታ ከተቀበለ በኋላ የ[[ዳዊትን]] ሀውልት ቅርጽ ከስራዎቹ ሁሉ በጣም ከሚወደዱት አንዱ የሆነውን ጨርሶ በ1504 አስረከበ ። ይህ አስደናቂ ቅርጽ ከአንድ ወጥ እምነበረድ ከ[[ካራራ]] ካብ ከወጣ እምነበረድ የተሰራ ሲሆን ቀደም ሲል በሌላ ሀውልት ቀራጭ ተጀምሮ ያልተጨረሰ ሲሆን ማይክል አንጄሎ ምን ያህል ከፍተኛ ችሎታ እና አስተሳሰብ እንዳለው ያስመሰከረበት ሐውልት ነው ። በዚሁ ዘመን ማይክል አንጄሎ የቅዱሳን ቤተሰብ እና ቅዱስ ዮሀንስ በሌላ ስሙ [[ዶኒ ቶንዶ]] ወይም ቅዱስ ቤተሰብ የሚባለውን ስእል ሰርቶ ጨርሷል ። ይህ ስእል የተሰራው ለአንጄሎ ዶኒ እና ማዳሌና ስቱሮዚ ጋብቻ ስጦታ ነው በ17ኛው ክፍለ ዘመንም ትሪቡን [[ኡፉዚ]] በሚባል ክፍል ውስጥ ተስቅሎ ይታይ ነበር ። ምናልባትም [[እመቤተ ማርያም እና ልጇንም]] ከ[[መጥምቁ ዮሀንስ]] ጋር በሌላ ስሙ [[የማንቼስተር እመቤቴ ማርያም]] የሚባለውንም ስእል በዚሁ ዘመን ሰርቶ ጨርሷል ። ይህ ስእል በአሁኑ ጊዜ [[በለንደን ከተማ ብሄራው ጋሌሪ ሙዚየም]] ውስጥ ይገኛል። == የሲስቲኒ ቤተ ክርስቲያን ጣራ == [[ስዕል:Lightmatter Sistine Chapel ceiling.jpg|thumb|300px|ማይክል አንጄሎ በ[[ሲስቲኒን ቤተክርስቲያን]] ጣራ ላይ ዘፍጥረትን ሰራ ስራውን ለመጨረስ አራት አመት ፈጅቶበታል (1508–1512)]] በ1505 ማይክል አንጄሎ በአዲሱ [[ጳጳጽ ጁሊዬስ 2]]ኛው ጋባዥነት ወደ ሮም ተመለሰ ። ከዚያም አንድ ውል ተዋዋለ ውሉም ለ[[ጳጳጹ መቀበሪያ]] ለማሰናዳት ነበር ። ክፍያውም በቀጥታ ከፓፓጹ ነበር ። ማይክል አንጄሎ ይህን ስራ ብዙ ጊዜ እያቋረጠ ሌሎች ስራዎችን ያከናውን ነበር ። በዚህም የተነሳ ማይክል አንጄሎ በዚህ የመቃብር ስራ ላይ 40 አመት ፈጅቷል ። በመቃብሩ መካከል የሚገኘው የሙሴ ሀውልት ማይክል አንጄሎ እንደፈለገው አልተፈጸመም ። ዛሬ ይህ [[የሙሴ ሀውልት]] በ[[ቅዱስ ጴጥሮስ ቤተ ክርስቲያን]] በ[[ቪንኮሊ]] ሮማ ቫቲካን ውስጥ ይገኛል ። በዚያው ዘመን ሌላ ውል ተዋዋለ ውሉም በሲስቲኒ ቤተክርስቲያን ጣራ ላይ ስእል ለመስራት ነበር ። ይህን ስእል ስርቶ ለመጨረስ አራት አመት ፈጅቶበታል (ከ1508 እስከ 1512 ) ማይክል አንጄሎ እንዳለው [[ብራማንቴ]] እና [[ራፋኤል]] ጳጳጹን አሳምነው ማይክል አንጄሎ ብዙ በማይወደው እና ብዙ ልምድ በሌለው የጄሶ ላይ ስእል ስራ ውል እንዲዋዋል አደረጉት ። ይህንንም ያደረጉት በወቅት በዚያን ዘመን ራፋኤል በጄሶ የስእል ስራ ከፍተኛ ከሚባለው ደረጃ ላይ ስለነበር በማይክል አንጄሎ ስቃይ እና ውድቀት ራሳቸውን ትልቅ አድርገው ለማሳየት ነበር ። ነገር ግን ይህን ታሪክ ዘመናዊ የታሪክ ተመራማሪዎች ይህን የሚያሳይ መረጃ ባለማግኘታቸው ታሪኩን አይቀበሉትም ። እንዲያውም ይህ የማይክል አንጄሎ አመለካከት ሊሆን ይችላል ይላሉ ። ማይክል አንጄሎ በመጀመሪያ የተዋዋለው የ12 ቱን ደቀ መዝሙሮች ስእል ለመስራት ነበር ። ነገር ግን ማይክል አንጄሎ በጣም የረቀቀ እና የተወሳሰበ ስእል እንዲሰራ አበክሮ ተከራከረ ለምሳሌ [[ዘፍጥረት]]ን ያካተተ እንዲሁም የሰውን ልጅ ውድቀት እና በፈጣሪው የተገባለትን ቃል ኪዳን ከልጅ ልጅህ ተወልጄ ነጻ አውጣሀለሁ የሚለውን የ[[ኢየሱስ]] ታሪክ እና እንዲሁም ስለ [[ካቶሊክ ቤተክርስቲያን እምነት]] በስፊው እንዲያካትት ነበር ። ስእሉ በአጠቃላይ 300 ሰዎችን ያካተተ ሲሆን መሀሉም ዘጠኝ ክፍሎች አሉት ዘፍጥረትን ያካተቱ በሶስት ምድብ የተከፈሉ እግዚአብሔር ሰማይና ምድርን ሲፈጥር ፡ እግዚአብሔር የሰውን ልጅ ሲፈጥር እና የግዚአብሐርን ቃል እንዴት መጠበቅ እንዳቃታቸው እና አህዛብን የሚወክለው [[ኖሕ]] እና ቤተስቡ ናቸው። የቤተክርስቲያኑን ጣራ መጋጠሚያዎች ላይ ደግሞ አስራ ሁለት ወንድ እና ሴት ነቢዮች የጌታችን የመዲሀኒታችን ኢየሱስ መምጣት ሲስብኩ ተስሏል ። ከእነዚህም ሰባት የእስራኤል [[ነቢያት]] ሲሆኑ አምስቱ [[ሴቶች]] ደግሞ ከሌላው አለም የተወከሉ ነበሩ ። በጣም ከሚወደዱት እና ከሚደነቁት እነዚህ ስእሎች መሀከል [[የአዳም አፈጣጠር]] እና ፡ [[አዳም እና ሔዋን]] በ[[ገነት የአትክልት ስፍራ]] ውስጥ [[የጥፋት ውሀ]] ፡ ነቢዮ [[ኢሳይያስ]] እና [[የሲቢል ነቢያት]] እና እንዲሁም የኢየሱስ ክርስቶስ ዘረ ሐረግ ናቸው ። == ፍሎሬንስ በሚዲቺ ፓፓጽ ስር == [[ስዕል:Rome-Basilique San Pietro in Vincoli-Moise MichelAnge.jpg|thumb|upright|የማይክል አንጄሎ ''[[Moses (Michelangelo)|ሙሴ]]'' ከ[[ራሔል]] እና [[ሊህያ]] መካከል ]] በ 1513 ጳጳጽ ጁሊየስ 2ኛው ሞቱ ። እሳቸውን የተካው [[ጳጳጽ ሌዮ ኤክስ]] ይባላል ። ማይክል አንጄሎ ክሜዲቺ ጋር አንድ ውል ተዋዋለ ውሉም በፍሎሬንስ የሚገኘውን [[የባሴሊካን ሳን ሎሬንዞ ቤተ ክርስቲያን]] ፊት ለፊቱን አፍርሶ የተለያዩ ቅርጾች እና ሐውልቶች ጨምሮ በተሻለ ሁኔታ ለመስራት ነበር ። ማይክል አንጄሎም በሀሳቡ ወዲያውኑ ተስማማ ። ከዚያም ለሶስት አመታት ለስራው የሚያስፈልገውን የስእል ንድፍ እና ለሐውልቶቹም የሚያስፈልገውን ንድፍ እና እቅድ አውጥቶ በአካባቢውም ለሐውልቶቹ ቅርጾች የሚያስፈልግውን የእምነ በረድ ካብ በፒዬትርራሳንታ ቁፋሮ ማካሄድ ካስጀመረ በኋላ በገንዘብ እጦት ምክንያት ስራው ተቋረጠ ። ማይክል አንጄሎ በህይወት ዘመኑ በጣም የተማረረበት የስራ ውል ነበር። ቤተ ክርስቲያኑም ምንም ለውጥ ሳይደረግለት እስከ ዛሬ ድረስ አለ ። ሜዲችም ቀደም ብለው በሰረዙት የስራ ውል ሳያፍሩ ማይክል አንጄሎን ሌላ ስራ እንዲሰራላቸው ጠየቁት ። በዚህ ጊዜ ደግሞ ለቤተሰባቸው የሚሆን የመቃብር ቤት [[በባሴሊካ ሳን ሎሬንዞ]] እንዲሰራላቸው። ይህ ስራ ከ 1520 እስከ 1530 ማይክል አንጄሎ ብዙ ጊዜ ሰርቶበታል ነገር ግን ስራው እስከ አሁን አልተፈጸመም ። ነገር ግን ማይክል አንጄሎ ምን ያህል ሐውልትን የመቅረጽ እና የምህንድስና ችሎታ እንዳለው የሚያሳይ ትልቅ ማስረጃ ነው ። ማይክል አንጄሎ ሐውልቶቹን እና የህንጻውን የውስጥ ፕላን በማውጣት ምን ያህል ከፍተኛ እና ድንቅ የሆነ ችሎታ እንዳለው አስመስክሯል ። እንደዘበት ብዙ ያስገረመው መቃብር የሁለቱ የማይታዩ ሜዲቺ በወጣትነታቸው የሞቱ የሎሬንዞ [[ll ማግኒፊኮ]] ልጅ እና የልጅ ልጅ እና እራሱ ሎሬንዞ ማግኒፊኮ የተቀበሩበት ያልተጨረሰ እና ብዙ የማያምር ባንድ ጎኑ በኩል ከቤተ ክርስቲያኑ ጋር የሚዋሰን ነው ። በመጀመሪያ እንደታቀደው እመሬት ላይ የቆመ ቅርጽ የለውም ። [[ስዕል:Last judgement.jpg|thumbnail|left|upright|የማይክል አንጄሎ ''[[የፍርድ ቀን (Michelangelo)|የፍርድ ቀን]] ''. [[ቅዱስ ባርቶሎሜ]] ከ12ቱ የኢየሱስ ክርስቶስ ደቀ መዝሙር አንዱ የነበረ ቆዳው እንደ እንሰሳ ተገፍፎ ተዘቅዝቆ በስቅላት የተገደለ የተገፈፈበትን ቢላዋ እና ቆዳውን ይዞ በቆዳው ላይ ያለው ፊት የማይክል አንጄሎ ነው። ]] በ 1527 የፍሎሬንስ ዜጎች [[በሮም አስተዳደር]] በመደገፍ [[ሜዲቺን]] ከስልጣን አስወግደው ሪፐብሊካን ስልጣን ላይ ወጡ። ከተማውን በመክበብ የትርምስ ጊዜ ሆነ ። ማይክል አንጄሎም የሚወዳትን ፍሎሬንስ በመርዳት ከ1528 እስከ 1529 በወታዳራዊ ተቋሞች ውስጥ በመስራት አገልግሏል ። በ 1530 የከተማዋ በሜዲቺ አስተዳደር ውስጥ ወደቀ ። ሜዲቺም ስልጣን ላይ ወጡ በሙሉ ስምምነት ከጨካኝ እና ጨቋኝ ከሆነው ዱካል ሜዲቺ ጋር ። ማይክል አንጄሎ ፍሎሬንስን በ 1530 ለቆ ወጣ ። የሜዲቺንም ቤተ ክርስቲያን እንዲጨርስ ስራውን ለሌላ ስው ስጥቶ ። ከአመታት በኋላም የማይክል አንጄሎ አስከሬን ከሮም ወደ [[ባሴሊካ ዲ ሳንታ ክሮሼ]] ለቀብር መቶ ነበር። ነገር ግን በማይክል አንጄሎ ኑዛዜ መሰረት እጅግ በጣም በሚወዳት [[ቱስካኒ]] የመጨረሻ ማረፊያው ሆነ == የመጨረሻ ስራው በሮማ == በ[[ጄሶ]] ላይ [[የፍርድ ቀን]] የተባለው የግርግዳ ላይ ስእሉ የተሰራው በሲስቲኒ ቤተ ክርስቲያን ከመንበሩ በስተ ጀርባ በኩል ነው። ይህ ውል የተፈጸመው [[ከጳጳጽ ክሌሜንቴ 8ኛው]] ጋር ነበር። ነገር ግን ጳጳጹ ውሉን በተዋዋሉ በጥቂት ጊዜ ውስጥ ከዚህ አለም በሞት ተለዩ። ፓውሎስ 3ኛው የዚህ ስራ ተቆጣጣሪ ነበሩ ማይክል አንጄሎም ስራውን ጀምሮ እስኪፈጽም ድረስ። ማይክል አንጄሎ በዚህ ስራ ላይ ከ 1534 እስከ 1541 ለሰባት አመት ሰርቷል። ስራው በጣም ግዙፍ እና ከመንበሩ በስተጀርባ ያለውን ገድግዳ ሙሉ በሙሉ ከጭፍ እስከ ጫፍ ያካተተ ነበር። የመጨረሻው የፍርድ ቀን የሚባለው ስእል የጌታችን የመድሀኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ዳግመኛ ወደ ምድር ከጻድቃን ጋር ለፍርድ ቀን እንዴት እንደሚመጣ ለማሳየት የተሰራ ስእል ነው። ስእሉ ተስርቶ እንዳለቀ የብዙዎቹ ስእሎች ራቁታቸውን መሆን ጳጳጹ በሚጸልዩበት ቤተ ክርስቲያን በጣም ነውር እና አሳፋሪ ከምንሰራው ስራ ጋር የማይሄድ ነው በማለት [[ጳጳጽ ካራፋ]] እና ሞንሲኞር ሴሪኒኒ ([[የማንቱአ]] አምባሳደር) ስእሉ እንዲጠፋ ወይም ሀፍረተ ስጋቸው እንዲሸፈን ሲሉ በከፍተኛ ደረጃ ተቃወሙ። ነገር ግን በወቅቱ የነበሩት ፓፓጽ ስእሉ አይጠፋም ወይም አይቀየርም ሲሉ ክፉኛ ተከራከሩ። [[ስዕል:Petersdom von Engelsburg gesehen.jpg|thumb|ማይክል አንጄሎ የ[[ቅዱስ ጴትሮስን ቤተ ክርስቲያን]] አናት ግማሽ ክብ ንድፍ አውጥቶ ስራው ተጀመረ ስራው ከመፈጸሙ በፊት ማይክል አንጄሎ አረፈ (ሞተ)በ 18 ፌብሩዋሪ 1564)]] ማይክል አንጄሎ ከሞተ በኋላ ግን ሀፍረተ ስጋቸውን ለመሸፈን ተስማሙ። ከዚያም የማይክል አንጄሎ ተማሪ ከነበረው [[ዳኒኤሌ ዳ ቮልቴራ]] ጋር ውል በመዋዋል ሀፍረተ ስጋቸውን በጨርቅ መሸፈን ተያያዙት። በ 1993 ስእሎቹ እድሳት ሲደረግላችው ወግ አጥባቂዎች በጣም በመከራከር ቀደም ሲል ዳኒኤሌ ሸፍኗቸው የነበሩትን ስእሎች ቀድሞ ማይክል አንጄሎ እንደሰራቸው ማስመለስ ችለዋል። አንዳንዶቹንም ለታሪክ በማለት ጨርቅ እንደለበሱ ትተዋቸዋል። የማይክል አንጄሎ ስራዎች አሳፋሪ በሚል በሌላ ሰአሊ በመበላሸታቸው ዋናውን የማይክል አንጄሎ ዋና ስራ በማንም ያልተነካውን [[በማርቼሎ ቬኑስቲ]] የተሰራውን [[በካፖዲሞንቴ ሙዚየም]] ውስጥ [[ኔፕልስ]] ማየት ይቻላል። ሳንሱር ሁልጊዜ ማይክል አንጄሎን ይከታተለው ነበር ይባላል። ማይክል አንጄሎ በአንድ ወቅት የሚያሳፍር ስራ ፈጣሪ የሚል ስም ተሰጥቶት ነበር። ብዙ የማይወደደው የአሳማ ነገር በመባል የሚታወቀው [[የጸረ እንደገና መወለድ]] እንቅስቃሴ በዘመኑ የነበሩትን ቅርጽ እና ስእሎች በሙሉ ሀፍረተ ስጋ መሸፈን የተጀመረው በማይክል አንጄሎ ስራዎች ነው። ማስረጃ ለመስጠት ያህል [[የክርስቶስ ዴላ ሚንሬቫ]] ቤተክርስቲያን [[ሳንታ ማሪያ ሶፕራ ሚንሬቫ]] ሮም በጨርቅ እንዲሸፈኑ ተደርጓል እስከ ዛሬ ድረስ። ሌላው የጌታችን የኢየሱስ ክርስቶስ ሐውልት በልጅነቱ እራቁቱን [[የብሩጌስ ማዶና]] ። በቤልጂየም የሚገኘው [[የእመቤታችን ቤተ ክርስቲያን]] ለብዙ ዘመን ሀውልቱ በጨርቅ ተሸፍኖ ይኖር ነበር። በለንደን [[በካስት ኮርትስ (ቪክቶሪያ እና አልበርት ሙዚየም )]] ውስጥ የዳዊት ሀውልት ቅጂ ከበስተጀርባው ቅጠል በሳጥን ውስጥ ተደርጎ ይኖራል ምክንያቱም የንጉሱ ቤተሰቦች ሊያዩት ከመጡ እራቁቱን እንዳያዩት ለመሸፈን ተብሎ ነው። በ1546 ማይክል አንጄሎ [[የቅዱስ ፔጥሮስ ቤተክርስቲያን]] መሀንዲስ ሆኖ ተቀጠረ ። ከዚያም የቤተ ክርስቲያኑን አናት ግማሽ ክብ ንድፍ አውጥቶ ስራው ተጀመረ በዚያን ጊዜም ከፍተኛ ስጋት ነበር። ስጋቱም ስራው ከመጠናቀቁ በፊት ማይክል አንጄሎ ይሞታል የሚል ፍርሀት ነበር። ነገር ግን ግማሽ ስራው እንደተገባደደ ስራውን እንደሚፈጽሙት አረጋገጡ። == የመጨረሻው ንድፍ መገኘት == በዲሴምበር 7 2007 የማይክል አንጄሎ በቀይ ቾክ የተሰራ የቅዱስ ጴጥሮስ ባሴሊካ ንድፍ ተገኘ። በ 1564 ከመሞቱ በፊት። የተገኘውም በቫቲካን ግምጃ ቤት ውስጥ ነው። በጣም የሚያስገርም ነገር ነበር። ማይክል አንጄሎ ጥሩ ያልሆኑ የሚላቸውን ስራዎቹን በሙሉ በእሳት አቃጥሏቸዋል። የተገኘው ንድፍ ከቋሚዎቹ የአንዱ ሲሆን የቅዱስ ጴጥሮ ኩፖላ ድረም በመባል ይታወቃል። [20] == የሕንጻ ስራዎቹ == ማይክል አንጄሎ በሌሎች ሰዎች ተጀምረው ባላለቁ በብዙ ስራዎች ላይ ተሳትፏል። በጉልህ ከሚታዩት ለምሳሌ [[የቅዱስ ጴጥሮስ ባሴሊካ]] እና [[ካምፒዶጊሊዮ]] ፕላናቸውን ያወጣው ማይክል አንጄሎ ነው። [[የሮማን ካፒቶል ሂልም]] ንድፍ ያወጣው ማይክል አንጄሎ ነበር። ቅርጹም ሮምቦይድ ነበር ከአራት ማእዘን ይልቅ ይህንንም ያደረገበት ምክንያት በቦታው ጥበት የተነሳ የተመልካቹን አይን ለማታለል ነው። ሌላው የህንጻ ስራዎቹ [[በፍሎሬንስ ሳን ሎሬንዞ]] እና [[የሎውሬንቲን ቤተ መጻህፍት]] እና ለውትድርና የሚያገለግሉ ምሽጎች እና ማማዎች ናቸው። በሮም ከሰራቸው ደግሞ [[የቅዱስ ጴትሮስ ቤተ ክርስቲያን]] ፤ [[ፓላዞ ፋርኔሴ]] ፤ [[ሳን ጆቫኒ ዴዪ ፊዮሬንቴኒ]] ፤ ዘ ስፎዛ ቤተክርስቲያን (ካፔላ ስፎርዛ) በ [[ባሴሊካ ዲ ሳንታ ማሪያ ማጆሬ]] ፤ [[ፖርታ ፒያ]] እና [[ሳንታ ማሪያ ዴጂሊ አንጄሊ]] ናቸው። [[ስዕል:Michelangelo's grave4.jpg|thumb|የማይክል አንጄሎ ቡናሮቲ መቃብር ፡ በ [[ስንታ ክሮሼ ዲ ፌሬንዜ ቤተ ክርስቲያን ውስጥ]] ፍሎረንስ]] == የላውሬንቲን ቤተ መጻህፍት == በ 1530 ማይክል አንጄሎ [[የላውሬንቲን መጽህፍት ቤት]] በፍሎሬንስ ንድፍ አወጣ። መጻህፍት ቤቱ ከሴንት ሎሬንዞ ቤተ ክርስቲያን ጋር የተያያዘ ነው። በዚህ ስራው ላይ [[ፒላስተርስ]] የሚባል አዲስ ዘዴዎችን በመጠቀም። ሌላው ከስር ከስተው ወደ ላይ እየወፈሩ የሚሄዱ ዘዴዎችን በመጠቀም ። ደረጃዎችን ደግሞ አራት ማእዘን እና ግማሽ ክብ አድርጎ በመፍጠር ነበር። == የሜዲቺ ቤተ ክርስቲያን == ማይክል አንጄሎ [[የሜዲቺን ቤተክርስቲያን]] ንድፍ አወጣ። በሜዲቺ ቤተ ክርስቲያን ውስጥ የተለያዩ ሐውልቶች አሉ ለተለያዩ የሜዲቺ ቤተሰቦች የተሰሩ። ማይክል አንጄሎ ስራውን በሙሉ አልጨረሰውም። የሱ ሰራተኞች የነበሩ በኋላ ጨርሰውታል። [[ሎሬንዞ ዘ ማግንፊሰንት]] የተቀበረው ከመግቢያው ፊት ለፊት ነው። የእመቤቴ ማርያም እና ልጇ እንዲሁም የሜዲቺ አለቃ የሆኑት የቅዱስ ኮስማስ እና ዳሚያን ከመቃብሩ በላይ በሐውልት ተቀርጸዋል። የእመቤቴ ማርያም እና ልጇ ሐውልትም የተቀረጸው በማይክል አንጄሎ ነው። == ባሕሪው == ማይክል አንጄሎ ብዙ ጊዜ እብሪት ለሌሎች ያሳይ ነበር እና በራሱም ብዙ አይደሰትም ነበር። ኪነ ጥበብ ከባህል እና ከውስጥ የሚመነጭ ስሜት እንደሆን ይናገር ነበር። በወቅቱ ተፎካካሪው ከነበረው ከ[[ሌዎናርዶ ዳቬንቺ]] በተቃራኒው። ማይክል አንጄሎ ተፈጥሮን እንደ ጠላት ነበር የሚያየው ስለዚህም መሸነፍ አለበት ይል ነበር። የሚሰራቸው ስራዎች በሙሉ እያንዳንዳቸው በየራሳቸው መንገድ አስደናቂ እና አስገራሚ ነበሩ በዘመኑ ከሚታዩት ሐውልቶች ። ማይክል አንጄሎ የሐውልት ቀራጭ ስራ የሚፈለገውን ቅርጽ ከ እምነበረዱ ውስጥ ማላቀቅ ነው ይል ነበር። ማይክል አንጄሎ እያንዳንዱ እምነበረድ በውስጡ ቅርጽ አለ ብሎ ይል ነበር የቀራጭም ስራ የማያስፈልገውን ቅርጹን የሸፈነውን እና የቅርጹ አካል ያልሆነውን እምነበረድ ከላዩ ላይ በመዶሻ እና በመሮ መቅረፍ ወይም ማለያየት ነው ይል ነበር። በወቅቱ ይነገር ከነበረው [[አፈ ታሪክ]] የማይክል አንጄሎ ችሎታ በተለይም ሐውልት በመቅረጽ ላይ በወቅቱ በጣም የተወደደ ነበር። ሎሬንዞ ደ ሚዲቺ በማይክል አንጄሎ ትንሽ ገንዘብ ሊሰራ ፈለገ። [[ስዕል:Michelangelo libyan.jpg|thumb| ''የሊብያን ሲይብል ''በኒው ዮርክ ከተማ [[በሜትሮፖሊታን የኪነ ጥበብ ሙዚየም]] ]] ማይክል አንጄሎንም የፍቅር አምላክ የሚባለውን ሐውልት እንዲሰራ እና አሮጌ እንዲያስመስለው ጠየቀው። ሎሬንዞ ለማይክል አንጄሎ ለፍቅር አምላክ ለሚባለው ቅርጽ 30 ዱካት ከፈለው። ነገር ግን ሎሬንዞ ቅርጹን አሮጌ ቅርጽ ለሚሸጡ ሰዎች በ 200 ዱካት ሸጠው። ቅርጹን የገዛው ካርዲናል ራፋኤል ሪያሪዮ ቅርጹ አሮጌ መሆኑን በጣም ስለተጠራጠረ የቅርጹን ታሪክ የሚያጠናለት ሰው ቀጠረ። ሰውየውም ማይክል አንጄሎን ካገኘው በኋላ የፍቅር አምላክ የሚባልውን ሐውልት በወረቀት ላይ ንድፉን እንዲሰራ እና እንዲያሳየው ጠየቀው ማይክል አንጄሎም ስርቶ አሳየው። በዚህን ጊዜ ሰውየው ከአንተ የፍቅር አምላክ የሚባለውን ቅርጽ በ 30 ዱካትስ ገዝቶ በ200 ዱካትስ እንደሸጠው ነገረው። ማይክል አንጄሎም ቅርጹን እሱ እንደቀረጸው ተናዘዘ ነገር ግን ይህን ያህል መታለሉን አላወቀም ነበር። እውነቱ ከወጣ በኋላ ካርዲናሉ ቅርጹን የገዛው ማይክል አንጄሎ በእርግጥም ልዩ ችሎታ እንዳለው ካረገገጠ በኋላ ባከስ ወይም የወይን አምላክ የሚባለውን እንዲሰራለት ውል ተዋዋሉ። ሌላው ሰለ ማይክል አንጄሎ የሚነገረው ታሪክ ሙሴ የሚባለውን ሐውልት ሰርቶ ሲጨርስ ይቀርጽበት በነበረው መዶሻ [[የሙሴን ሀውልት]] ጉልበቱን በመዶሻው በመምታት “ለምን አታናግረኝም” ብሎ እንደመታው ይነገራል። በግል ህይወቱ ማይክል አንጄሎ በጣም ቁጥብ ነበር ። ተማሪው ለነበረው"[[አስካኒዮ ኮንዲቪ]] “ምንም ሀብታም ብሆን የኖርኩት ግን እንደ አንድ ድሀ ነው ብሎት ነበር።[21 ] ኮንዲቪ እንዳለው ለምግብ እና ለመጠጥ ብዙም ግድ አልነበረውም። የሚበላው ሲርበው ብቻ እንጂ በምግብ ለመደስት ብሎ በልቶ አያውቅም። [21] ወደ አልጋውም ሲሄድ እስከ ልብሱ እና ጫማው ይተኛ ነበር።[21] ይህ ጸባዩ በብዙዎች ዘንድ የተወደደ አልነበረም። ይህ ጸባዩ በብዙዎች ዘንድ ተወዳጅ እንዳይሆን አድርጎታል። ታሪኩን የጻፈው [[ፓኦሎ ጂኦቪዮ]] እንዳለው “ተፈጥሮው በጣም አስቸጋሪ እና ግልጽ ያልሆነ ነው። የቤት ውስጥ አያያዙም ባህሪውም ቆሻሻ ነበር። በዚህም የተነሳ ብዙ ተከታይ አልነበረውም ይላል። [22] ማይክል አንጄሎ ግን ግድ አልነበረውም። በተፈጥሮው ከሰው ጋር ብዙ መገናኘት ስለማይወድ። ብዙዎችም ጉደኛው እና አስገራሚው ይሉት ነበር። ማይክል አንጄሎ እራሱን ከሰዎች አግልሎ ነበር ህይወቱን የኖረው። [23] == ጾታ == የማይክል አንጄሎ መሰረታዊ የኪነ ጥበብ ስራ መስረት ያደረገው የወንድን ጡንቻማ አካል በ መውደድ ላይ ነው። ወደዚህም የተሳበው ተፈጥሮን በጣም ስለሚወድ እና ስሜታዊ ስለነበር ነው። በከፊል የእንደገና መወለድ አገላለጽ እና አምልኮ ነበር። የማይክል አንጄሎም የስራ ውጤቶች ተፈጥሮን መውደዱን በግልጽ የሚያንጸባርቁ ነበሩ [24] የሚቀርጻቸውም ቅርጾች ፍቅርን እና ተፈጥሮን የሚገልጹት [[በኒዮፕላቶኒያን]] እና [[በእርቃነ ስጋ]] ላይ ያተኮረ ነበር። ለምሳሌ ቺቺኖ ዴዪ ብራቺ በተዋወቁ በአመቱ በ 1543 ከዚህ አለም በመለየቱ አርባ ስምንት [[የሀዘን እንጉርጉሮ]] ግጥም ጽፎለታል። አንዳንድ ሰዎች ይህን በመመልከት ግንኙነታቸው ከጓደኝነት በላይ ነበር ይላሉ። ሌሎች ሰዎች ደግሞ የፕላቶኒያን ፍቅር መግለጫ መንገድ ነበር ይሉታል። በወቅቱ ሀፍረት የሌለበት ግጥም ለሚወዱት ሰው መግጠም እውነተኛ የፍቅር መግለጫ ነበር ይላሉ። [[ስዕል:LibyanSibyl SistineChapel.jpg|thumb|''የሊብያን ሲይብል '', [[በሲስቲኒ ቤተ ክርስቲያን]] ]] በ 16 ኛው ክፍለ ዘመን የነበረው የሞያ ፍቅር ከዛሬው የሞያ ፍቅር በጣም የበለጠ ነበር። [26] በወቅቱ የነበሩ አንዳንድ ወሮ በላዎችም ይህንን አጋጣሚ ገንዘብ ለማግኛ ተጠቅመውበታል። ፌቦ ዲ ፖጂዮ በ 1532 ማይክል አንጄሎ የጻፈለትን የፍቅር ደብዳቤ ይዞ ይዞር ነበር። ቀደም ሲል ጌራርዶ ፔሪኒ በ 1522 ያለ ሀፍረት ዘርፎታል። ማይክል አንጄሎ ራሱን ከሰው ያገል ነበር። አንድ የጓደኛው ሰራተኛ የነበረ ኒኮላ ኳራቴሲ የሚባል ሰው ልጁን ከማይክል አንጄሎ ጋር ተማሪ ሆኖ እንዲሰራ ሲጠይቀው አልጋም ላይ ጥሩ ነው ብሎት ነበር። ማይክል አንጄሎ ግን ወዲያውኑ ግብረ ሰዶም ለእሳት ይዳርጋል ብሎ መልስ ሰጥቶታል። ከፍተኛው የፍቅር ደብዳቤ ተጽፎ የተገኘው [[ለቶማሶ ዴዪ ካቫሌሪ]] ነው ( 1509–1587) በወቅቱ እድሜው 23 አመት ሲሆነው ነው ከማይክል አንጄሎ ጋር የተገናኙት በ1532 ማይክል አንጄሎ 57 አመቱ ነበር ። ካቫሌሪ በእድሜ ከገፉ ሰዎች ጋር ይውል ነበር። ፍቅራችሁን እመልሳለሁ እያለም ይምል ነበር። እንዳንተ የወደድኩት ሰው የለም እያለም ይናገር ነበር። ጓደኝነትህንም ከማንም በላይ እፈልገዋለሁ እያለም ይናገር ነበር። ካቫሌሪም ማይክል አንጄሎ እስከሞተበት ጊዜ ድረስ ጓደኝነታቸው የጸና ነበር። ማይክል አንጄሎም ከሶስት መቶ በላይ ግጥሞች እና [[እንጉርጉሮ]] ጽፎለታል። አንዳንዶች እንደሚሉት ግን ይህ ፍጹም ንጹህ የሆነ ወንድማዊ የፕላቶኒያን ፍቅር መግለጫ ነው ይላሉ። እንዲያውም ማይክል አንጄሎ ካቫሌሪ ልጅ ቢኖረው ወስዶ ለማሳደግ ይፈልግ ነበር።[27] ነገር ግን በወቅቱ ፍቅራቸው በግልጽ የሚታይ ነበር። ማይክል አንጄሎ ለግጥም እና [[ለቪቶሪያ ኮሎና]] ለምትባል ሴት ከፍተኛ ፍቅር ነበረው። የተገናኙት ሮም ውስጥ በ 1536 ወይም በ 1538 ነበር። ሲገናኙም ቪቶሪያ በ አርባዎቹ አመታት ውስጥ ነበረች። እስከሞተችበት ጊዜም ድረስ ግጥም ይጻጻፉ ነበር። ግንኙነታቸው ምን እንደነበር ለመገመት አስቸጋሪ ነበር። [[ኮንዲቪ]] ግን የመነኩሴ ንጹህ ፍቅር ነው ይል ነበር። [28] ነገር ግን በግጥሞቹ እና በሰራቸው ስራዎቹ አስተሳሰቡን መገመት እንችላለን[29] [[ስዕል:Michelangelo-Ignudi.jpg|thumb|left| ''ኢግኑዶ '' በሲስቲኒ ቤተ ክርስቲያን ]] == ይህን ይመልከቱ == * [[የማይክል አንጄሎ ስራዎች በከፊል]] * [[Michelangelo phenomenon]] * [[Renaissance painting]] * [[Restoration of the Sistine Chapel frescoes]] The asteroid [[3001 Michelangelo]] and a crater on the planet [[Mercury (planet)|Mercury]] were named after Michelangelo.<ref>Gallant, R., 1986. ''National Geographic Picture Atlas of Our Universe''. National Geographic Society, 2nd edition. ISBN 0-87044-644-4</ref> The character [[Michelangelo (TMNT)|Michelangelo]] from ''[[Teenage Mutant Ninja Turtles]]'' was named after Michelangelo. The 1965 film [[The Agony and the Ecstasy (film)|The Agony and the Ecstasy]] features the story of Michelangelo and his travails in painting the [[Sistine Chapel]]. He is portrayed in the film by [[Charlton Heston]]. == የግርጌ ማስታወሻ == <div class="references-small"> :a. Michelangelo's father marks the date as 6 March 1474 in the Florentine manner ''ab Incarnatione''. However, in the Roman manner, ''ab Nativitate'', it is 1475. :b. Sources disagree as to how old Michelangelo was when he departed for school. De Tolnay writes that it was at ten years old while Sedgwick notes in her translation of Condivi that Michelangelo was seven. :c. The [[Strozzi family]] acquired the sculpture ''Hercules''. [[Filippo Strozzi the Younger|Filippo Strozzi]] sold it to [[Francis I of France|Francis I]] in 1529. In 1594, [[Henry IV of France|Henry IV]] installed it in the Jardin d'Estang at [[Fontainebleau]] where it disappeared in 1713 when the Jardin d'Estange was destroyed. :d. Vasari makes no mention of this episode and [[Paolo Giovio]]'s ''Life of Michelangelo'' indicates that Michelangelo tried to pass the statue off as an antique himself. </div> == ማመሳከሪያዎች == ;Notes {{reflist|colwidth=30em}} == በበለጠ ለማንበብ == * {{cite book|last=Ackerman |first=James |title=The Architecture of Michelangelo |url=https://archive.org/details/architectureofmi00acke_0 |publisher=University of Chicago Press |year=1986 |isbn=978-0226002408}} * {{cite book|last=Clément|first=Charles|year=1892|title=''Michelangelo''|publisher=S. Low, Marston, Searle, & Rivington, ltd.: London|location=Harvard University, Digitized 25 June 2007| url=http://books.google.com/books?id=G-sDAAAAYAAJ&printsec=frontcover&dq=michelangelo&as_brr=1#PPA1,M1| authorlink=}} * {{cite book |last=Condivi |first=Ascanio |authorlink=Ascanio Condivi |title=The Life of Michelangelo |url=https://archive.org/details/lifeofmichelange0000cond |year=1553 |coauthors=Alice Sedgewick |publisher=Pennsylvania State University Press |isbn=0-271-01853-4}} * {{cite book|last=Baldini |first=Umberto |title=The Sculpture of Michelangelo |publisher=Rizzoli |coauthors=Liberto Perugi |year=1982 |url=http://books.google.com/books?id=pCEWAQAAIAAJ |isbn=0-8478-0447-x}} * Einem, Herbert von (1973). ''Michelangelo''. Trans. Ronald Taylor. London: Methuen. * Gilbert, Creighton (1994). ''Michelangelo On and Off the Sistine Ceiling''. New York: George Braziller. * Hibbard, Howard (1974). ''Michelangelo''. New York: Harper & Row. * Hirst, Michael and Jill Dunkerton. (1994) ''The Young Michelangelo: The Artist in Rome 1496–1501''. London: National Gallery Publications. * {{cite book|last=Liebert |first=Robert |title=Michelangelo: A Psychoanalytic Study of his Life and Images |url=https://archive.org/details/michelangelopsyc0000lieb |publisher=Yale University Press |location=New Haven and London |year=1983 |isbn=0-300-02793-1}} * Pietrangeli, Carlo, et al. (1994). ''The Sistine Chapel: A Glorious Restoration''. New York: Harry N. Abrams * {{cite book|last=Sala |first=Charles |title=Michelangelo: Sculptor, Painter, Architect |publisher=Editions Pierre Terrail |year=1996 |isbn=978-2879390697}} * Saslow, James M. (1991). ''The Poetry of Michelangelo: An Annotated Translation''. New Haven and London: Yale University Press. * {{cite book|last=Rolland |first=Romain |authorlink=Romain Rolland|title=Michelangelo|publisher= BiblioLife |year=2009 |isbn=1110003536}} * Seymour, Charles, Jr. (1972). ''Michelangelo: The Sistine Chapel Ceiling''. New York: W. W. Norton. * {{cite book|last=Stone |first=Irving |authorlink=Irving Stone |title=The Agony and the Ecstasy |url=https://archive.org/details/agonyecstasybiog00ston |publisher=Signet |year=1987 |isbn=0-451-17135-7}} * Summers, David (1981). ''Michelangelo and the Language of Art''. Princeton University Press. * {{cite book |title=The Youth of Michelangelo |url=https://archive.org/details/michelangelo0000unse_c5u7 |last=Tolnay |first=Charles |year=1947 |publisher=Princeton University Press |location=Princeton, NJ}} * Tolnay, Charles de. (1964). ''The Art and Thought of Michelangelo''. 5 vols. New York: Pantheon Books. * {{citebook|last=Néret|first=Gilles|title=Michelangelo|publisher=Taschen|year=2000|isbn=9783822859766}} * Wilde, Johannes (1978). ''Michelangelo: Six Lectures''. Oxford: Clarendon Press. == ወደ ውጭ የሚያገናኙ == * [http://www.bbc.co.uk/pressoffice/pressreleases/stories/2004/02_february/05/divine_michelangelo_timeline.shtml "The Divine Michelangelo - Timeline of Michelangelo's Life and Major Works"] * [http://www.all-art.org/early_renaissance/michelangelo1.html Michelangelo in the "A World History of Art"] {{Wayback|url=http://www.all-art.org/early_renaissance/michelangelo1.html |date=20170711132404 }} * [http://asv.vatican.va/it/visit/doc/zoom06.html1.html Michelangelo in the "Vatican Secret Archives"] * [http://www.bluffton.edu/~sullivanm/michel/michel.html Photographs of details at the Campidoglio] * [http://graphics.stanford.edu/projects/mich/ The Digital Michelangelo Project] * [http://www.britishmuseum.org/explore/online_tours/europe/michelangelos_drawings/michelangelos_drawings.aspx The BP Special Exhibition Michelangelo Drawings — closer to the master] {{Wayback|url=http://www.britishmuseum.org/explore/online_tours/europe/michelangelos_drawings/michelangelos_drawings.aspx |date=20151011155932 }} * [http://www.zipser.nl/michelangelo1.html Michelangelo's Drawings: Real or Fake?] {{Wayback|url=http://www.zipser.nl/michelangelo1.html |date=20060411203848 }} How to decide if a drawing is by Michelangelo. * [http://www.michelangelomodels.com Models he used to make his sculptures and paintings] * [http://www.boheme-magazine.net/php/modules.php?name=News&amp;file=article&amp;sid=669 "The Michelangelo Code"], suggesting Michelangelo's coded use of his knowledge of anatomy. * [http://michelangelo.syr.edu "Michelangelo: The Man and the Myth"] {{Wayback|url=http://michelangelo.syr.edu/ |date=20120324034334 }} {{Navbox |name = Michelangelo |title = '''ማይክል አንጄሎ ቡናሮቲ''' |titlestyle = background: #EEDD82 |image = [[ስዕል:Michelangelo-Buonarroti crop.jpg|75px]] |state = {{#if:{{{show|}}}||autocollapse}} |belowstyle = background: #EAEAAE |groupstyle = background: #EAEAAE |group1 = Sculptures |list1 = {{nowrap|''[[የጫካው አምላክ ራስ]] '' (c. 1488) • }} {{nowrap|''[[የደረጃዋ እመቤቴ ማርያም]] '' (c. 1491) • }} {{nowrap|''[[Battle of the Centaurs (Michelangelo)|የሴንታሩስ ጦርነት]]'' (c. 1492) • }} {{nowrap|''[[ስቅለት (Michelangelo)|ስቅለት]]'' (1492) • }} {{nowrap|''[[Arca di San Domenico|የቅዱስ ዶሜኒክ መንበር]]''}}: {{nowrap|''[[ቅዱስ ፔትሮኒዮስ (Michelangelo)|ቅዱስ ፔትሮኒዮስ]]'' (1494–95)}}, {{nowrap|''[[ቅዱስ ፕሮክሉስ (Michelangelo)|ቅዱስ ፕሮክሉስ]] '' (1494–95)}} and {{nowrap|''[[መልአክ (Michelangelo)|መልአክ]] '' (1494–95) • }} {{nowrap|''[[ኩፒድ (Michelangelo)#Sleeping Cupid|የተኛው የፍቅር አምላክ]]'' (1496) • }} {{nowrap|''[[ኩፒድ (Michelangelo)#Standing Cupid|የቆመው የፍቅር አምላክ]] '' • }} {{nowrap|''[[ባከስ(Michelangelo)|ባከስ]]'' (1496–97) • }} {{nowrap|''[[ፒየታ= ሐዘን(Michelangelo)|ሐዘን]]'' (1499–1500) • }} {{nowrap|''[[ዳዊት(Michelangelo)|ዳዊት]]'' (1501-04) • }} {{nowrap|''[[Madonna of Bruges]]'' (1501–04) • }} {{nowrap|''[[Michelangelo's works of Siena|ቅዱስ ፓውሎስ]] '' (1503–04) • }} {{nowrap|''[[Michelangelo's works of Siena|ቅዱስ ፔትሮስ]]'' (1503–04) • }} {{nowrap|''[[Michelangelo's works of Siena|ፒየስ]] '' (1503–04) • }} {{nowrap|''[[Taddei Tondo]]'' (c. 1503) • }} {{nowrap|''[[ፒቲ ቶንዶ]]'' (c. 1503) • }} {{nowrap|''[[ቅዱስ ማቲዎስ(Michelangelo)|ቅዱስ ማቲዎስ]] '' (c. 1505) • }} {{nowrap|''Tomb of [[Pope Julius II]]'' (1503) • }} {{nowrap|''[[ሙሴ (Michelangelo)|ሙሴ]] '' (c. 1513–15) • }} {{nowrap|''[[አመጸኛው ባርያ]]'' (1513–16) • }} {{nowrap|''[[የሚሞተው ባርያ]]'' (1513–16) • }} {{nowrap|''[[የሜዲቺ ቤተ ክርስቲያን]]'' (1520–34) • }} {{nowrap|''[[The Genius of Victory]]'' (c. 1532–34) • }} {{nowrap|''[[Rachel (sculpture)|ራሄል]]'' (1545) • }} {{nowrap|''[[Leah (sculpture)|Leah]]'' (1545) • }} {{nowrap|[[Tomb of Giuliano de' Medici]] • }} {{nowrap|[[Tomb of Lorenzo de' Medici]] • }} {{nowrap|[[እመቤቴ ማርያም እና ልጅዋ (Michelangelo)|''እመቤቴ ማርያም እና ልጅዋ '']] • }} {{nowrap|[[Apollo (Michelangelo)|''Apollo (David)'']] (c. 1530) • }} {{nowrap|''[[ቁጢጥ ያለው ልጅ]]'' (c. 1530-34) • }} {{nowrap|[[Cristo della Minerva|''Cristo della Minerva (Christ Carrying the Cross)'']] (1519–20) • }} {{nowrap|''[[Michelangelo's Brutus|ብሩተስ]]'' (1540) • }} {{nowrap|''[[Palestrina Pietà]]'' (1550) • }}{{nowrap|''[[የፍሎሬንታይን ሐዘን (Michelangelo)|የፍሎሬንታይን ሐዘን]]'' (c. 1550) • }} {{nowrap|''[[የሮንዳኒኒ ሐዘን]]'' (1552–64)}} |group2= Paintings |list2={{Navbox subgroup |groupstyle = background: #EAEAAE; text-align: right |evenodd = swap |group1 = Panel paintings |list1 = {{nowrap|''[[The Torment of Saint Anthony (Michelangelo)|The Torment of Saint Anthony]]'' (c. 1487-88)}} • {{nowrap|''[[Manchester Madonna]]'' (c. 1497) • }} {{nowrap|''[[Doni Tondo]]'' (c. 1503–06) • }} {{nowrap|''[[The Entombment (Michelangelo)|The Entombment]]'' (c. 1505)}} |group2 = Lost paintings |list2 = {{nowrap|''[[Battle of Cascina (Michelangelo)|Battle of Cascina]]'' (1504)}} • {{nowrap|''[[Leda and the Swan]]'' (1530)}} |group3 = [[Sistine Chapel]] [[fresco]]es |list3 = {{nowrap|[[Sistine Chapel ceiling|Ceiling]] (1508–12)}} {{nowrap|(including ''[[The Creation of Adam]]'', 1511)}}{{•}}{{nowrap|''[[The Last Judgment (Michelangelo)|The Last Judgment]]'' (1534–41)}} |group4 = '''[[Cappella Paolina|Pauline Chapel]] frescoes''' |list4 = {{nowrap|''[[Crucifixion of St. Peter (Michelangelo)|The Martyrdom of St Peter]]'' (1542–50) • }} {{nowrap|''[[The Conversion of Saul (Michelangelo)|The Conversion of Saul]]'' (1542–50)}}}} |group3= Architecture |list3=<!--The missing group1, list1 parameters are intentional; this is the only way to get the "list" background colours to alternate correctly. Please do not change! --> {{Navbox subgroup |groupstyle = background:#EAEAAE; text-align: right |group2 = [[Florence]] |list2 = {{nowrap|[[Medici Chapel#The Sagrestia Nuova|New Sacristy]] (1520–34) }} and {{nowrap|[[Laurentian Library]] (1523–59)}} in the [[Basilica of San Lorenzo, Florence|Basilica of San Lorenzo]] |group3 = [[Rome]] |list3 = {{nowrap|[[Capitoline Hill#Piazza|Piazza del Campidoglio]] (1538) • }}{{nowrap|[[Palazzo Farnese]] (1546) • }}{{nowrap|[[St. Peter's Basilica]] (1546–1564) • }}{{nowrap|[[San Giovanni dei Fiorentini]] (1559–60) • }} {{nowrap|[[Porta Pia]] (1561–65) • }}{{nowrap|[[Santa Maria degli Angeli e dei Martiri]] (1561–)}}}} |group4= Works on paper |list4= ''[[Epifania (Michelangelo drawing)|Epifania]]'' (1550–53) |group5= Milieu |list5= {{nowrap|[[Cecchino dei Bracci]] • }} {{nowrap|[[Tommaso dei Cavalieri]] • }} {{nowrap|[[Vittoria Colonna]] • }} {{nowrap|[[Ascanio Condivi]] • }} {{nowrap|[[Febo di Poggio]] • }} {{nowrap|[[Luigi del Riccio]] • }}{{nowrap|[[Gherardo Perini]]}} |below = '''[[የማይክል አንጄሎ ስራዎች በከፊል]]''' • '''[[የማይክል አንጄሎ ቡናሮቲ ቤት]]''' • '''[[:commons:Category:Michelangelo Buonarroti|Wikimedia Commons]]''' • '''[[:q:Michelangelo|Wikiquote]] }}<noinclude> <references/> [[መደብ:ሠዓሊ]] [[መደብ:የጣልያን ሰዎች]] 192tbxrn7p73aqkyj3ccan3gapo8y0y 0 12862 394653 391384 2026-08-11T21:04:14Z InternetArchiveBot 35471 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260811)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 394653 wikitext text/x-wiki [[ስዕል:World Time Zones Map.png|thumb|upright=1.5| የዓለማችን የጊዜ ቀጠናወች ([[ሰዓት ክልል]])]] '''ጊዜ''' ኩነቶችን (ክስተቶችን) ለመደርደር፣ ቆይታቸውን ለማነጻጻር፣ በመካከላቸውም ያለፈውን ቆይታ ለመወሰን በተረፈም የነገሮችን እንቅስቃሴ መጠን ለመለካት የሚያገለግል ነገር ነው። ጊዜ በ[[ፍልስፍና]]፣ [[ሃይማኖት]]፣ [[ሳይንስ]] ውስጥ ብዙ ጥናት የተካሄደበት ጽንሰ ሃሳብ ቢሆንም ቅሉ እስካሁን ድረስ በሁሉ ቦታ ለሁሉ የሚሰራ ትርጓሜ አልተገኘለትም። የጊዜ [[መተግበሪያ ትርጉም]] ለዕለት ተለት ኑሮ ጠቃሚነቱ ስለታመነበት ከዘመናት በፊት ጀምሮ እስካሁን ይሰራበታል። ይህ መተግበሪያ ትርጉም ለምሳሌ [[ሰከንድ]]ን በመተርጎም ይጀምራል። ማለት በቋሚ ድግግሞሽ የሚፈጠሩ ኩነቶችን/ክስተቶችን በማስተዋል የተወሰነ ድግግማቸውን አንድ [[ሰከንድ]] ነው ብሎ በማወጅ የመተግበሪያ ትርጉሙ (ለስራ የሚያመች ትርጉሙ) ይነሳል። ለምሳሌ የልብ ተደጋጋሚ ምት፣ የፔንዱለም ውዝዋዜ ወይም ደግሞ የቀኑ መሽቶ-ነግቶ-መምሸት ወዘተ.. እነዚህ ኩነቶች እራሳቸውን በቋሚነት ስለሚደጋግሙ ከነሱ በመነሳት ሰዓትንና ደቂቃን ማወጅ ይቻላል (መሽቶ ሲነጋ 24 ሰዓት ነው፣ ልብ ሲመታ ወይም ፔንዱለም አንድ ጊዜ ሄዶ ሲመለስ አንድ ሰኮንድ ነው፣ ወዘተ..) ። የ[[መተግበሪያ ትርጉሙ]] ተግባራዊ ጥቅም ይኑረው እንጂ «ጊዜ በራሱ ምንድን ነው?» ፣ ወይም ደግሞ «ጊዜ አለ ወይ?» ወይም ደግሞ «ጊዜ የሚባል ነገር በራሱ አለ ወይ?» ለሚሉት ጥያቄወች መልስ አይሰጥም። በአሁኑ ወቅት '''ጊዜ''' በሁለት አይነት መንገድ ይታያል፦ <br /> :1. አንደኛው አስተሳሰብ ጊዜ ማለት የ[[ውኑ]] አለም መሰረታዊ ክፍል ሲሆን፣ ማንኛውም ኩነት (event) የሚፈጠርበት [[ቅጥ]] ነው። እንግሊዛዊው ሳይንቲስት [[ኢሳቅ ኒውተን]] ይህን አስተያየት ስለደገፈ [[ኒውተናዊ ጊዜ]] ተብሎ ይታወቃል <ref name=Rynasiewicz> {{cite web |url=http://plato.stanford.edu/entries/newton-stm/ |title=Newton's Views on Space, Time, and Motion |date=2004-08-12 |copyright=2004 |first=Robert : Johns Hopkins University |last=Rynasiewicz |publisher=Stanford University |work=Stanford Encyclopedia of Philosophy |quote=Newton did not regard space and time as genuine substances (as are, paradigmatically, bodies and minds), but rather as real entities with their own manner of existence as necessitated by God's existence... To paraphrase: Absolute, true, and mathematical time, from its own nature, passes equably without relation the [sic~to] anything external, and thus without reference to any change or way of measuring of time (e.g., the hour, day, month, or year). |accessdate=2008-01-10}} </ref><ref> {{cite encyclopedia |url=http://plato.stanford.edu/entries/time/#3 |last=Markosian |first=Ned |title=Time |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Winter 2002 Edition) |editor=Edward N. Zalta |quote=The opposing view, normally referred to either as “Platonism with Respect to Time” or as “Absolutism with Respect to Time,” has been defended by Plato, Newton, and others. On this view, time is like an empty container into which events may be placed; but it is a container that exists independently of whether or not anything is placed in it. |accessdate=2008-JAN-18}} </ref> ጊዜ እንግዲህ ባዶ አቃፊ ነገር ሲሆን ኩነቶች በዚህ ባዶ አቃፊ ነገር ውስጥ ይደረደራሉ ማለት ነው። መስተዋል ያለበት ይህ ጊዜ የተባለው አቃፊ ነገር ኩነቶች ኖሩ አልኖሩ ምንግዜም [[ህልው]] ነው። :2. ከላይ የተጠቀሰውን የጊዜ ጽንሰ ሃሳብ የሚቃወም አስተያየት ሁለተኛው አስተያየት ሲሆን ማንኛውንም አይነት «አቃፊ» የተባለ የጊዜ ትርጉምን ይክዳል፣ እንዲሁም ቁስ አካሎች በዚህ «ጊዜ» በሚባል አቃፊ ነገር ውስጥ መንቀሳቀሳቸውን ይክዳል፣ የጊዜ ፍሰት አለ የሚለውን አስተሳሰብንም ያወጋዛል። ይልቁኑ በዚ በሁለተኛው አስተያየት '''ጊዜ''' ማለት አእምሮአችን የውኑን አለም ለመረዳት ከፈጠራቸው ህንጻወች ([[ቁጥር]]ንና [[ኅዋ]]ን ጨምሮ) አንዱ ሲሆን ሰወች ኩኔቶችን ለመደረደር እና ለማነጻጸር የሚረዳቸው [[ምናብ|ምናባዊ]] መዋቅር ነው ይላል። ይህን ሃሳብ ካንጸባረቁት ውስጥ [[ሌብኒትዝ]]ና <ref name=Burnham>{{cite web |url=http://www.iep.utm.edu/l/leib-met.htm#H7 |title=Gottfried Wilhelm Leibniz (1646-1716) Metaphysics - 7. Space, Time, and Indiscernibles |first=Douglas : Staffordshire University |last=Burnham |year=2006 |work=The Internet Encyclopedia of Philosophy |quote=First of all, Leibniz finds the idea that space and time might be substances or substance-like absurd (see, for example, "Correspondence with Clarke," Leibniz's Fourth Paper, §8ff). In short, an empty space would be a substance with no properties; it will be a substance that even God cannot modify or destroy.... That is, space and time are internal or intrinsic features of the complete concepts of things, not extrinsic.... Leibniz's view has two major implications. First, there is no absolute location in either space or time; location is always the situation of an object or event relative to other objects and events. Second, space and time are not in themselves real (that is, not substances). Space and time are, rather, ideal. Space and time are just metaphysically illegitimate ways of perceiving certain virtual relations between substances. They are phenomena or, strictly speaking, illusions (although they are illusions that are well-founded upon the internal properties of substances).... It is sometimes convenient to think of space and time as something "out there," over and above the entities and their relations to each other, but this convenience must not be confused with reality. Space is nothing but the order of co-existent objects; time nothing but the order of successive events. This is usually called a relational theory of space and time. |accessdate=2008-01-10}} </ref>[[ካንት]],<ref name=Mattey>{{cite web |url=http://www-philosophy.ucdavis.edu/mattey/kant/TIMELEC.HTM |title=Critique of Pure Reason, Lecture notes: Philosophy 175 UC Davis |date=1997-01-22 |last=Mattey |first=G. J. : UC Davis |quote=What is correct in the Leibnizian view was its anti-metaphysical stance. Space and time do not exist in and of themselves, but in some sense are the product of the way we represent things. The are ideal, though not in the sense in which Leibniz thought they are ideal (figments of the imagination). The ideality of space is its mind-dependence: it is only a condition of sensibility.... Kant concluded "absolute space is not an object of outer sensation; it is rather a fundamental concept which first of all makes possible all such outer sensation."...Much of the argumentation pertaining to space is applicable, mutatis mutandis, to time, so I will not rehearse the arguments. As space is the form of outer intuition, so time is the form of inner intuition.... Kant claimed that time is real, it is "the real form of inner intuition." |accessdate=2008-01-10 |archivedate=2005-03-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20050314201600/http://www-philosophy.ucdavis.edu/mattey/kant/TIMELEC.HTM }}</ref><ref name=McCormick> {{cite web |title=Immanuel Kant (1724-1804) Metaphysics : 4. Kant's Transcendental Idealism |url=http://www.iep.utm.edu/k/kantmeta.htm#H4 |work=The Internet Encyclopedia of Philosophy |first=Matt : California State University, Sacramento |last=McCormick |year=2006 |quote=Time, Kant argues, is also necessary as a form or condition of our intuitions of objects. The idea of time itself cannot be gathered from experience because succession and simultaneity of objects, the phenomena that would indicate the passage of time, would be impossible to represent if we did not already possess the capacity to represent objects in time.... Another way to put the point is to say that the fact that the mind of the knower makes the a priori contribution does not mean that space and time or the categories are mere figments of the imagination. Kant is an empirical realist about the world we experience; we can know objects as they appear to us. He gives a robust defense of science and the study of the natural world from his argument about the mind's role in making nature. All discursive, rational beings must conceive of the physical world as spatially and temporally unified, he argues. |accessdate=2008-01-10}} </ref> ይገኙበታል። ካንት እንዳስተዋለ፦ ጊዜ ማለት ኩኔትም ሆነ ነገር አይደለም ስለዚህም ጊዜን መለካትም ሆነ በ[[ጊዜ ውስጥ መጓዝ]] አይቻልም ። ሳይንቲስቶችና ቴክኖሎጂስቶች ጊዜን በሰዓት ለመለካት ብዙ ጥረት አድርገዋል። ይህ ጥረት ለከዋክብት ጥናትና ለተለያዩ ያለም ዙሪያ ጉዞወች እንደመነሳሻ ረድቷል። በቋሚ መንገድ እራሳቸውን የሚደጋግሙ ክስተቶች/ኩነቶች ከጥንት ጀምሮ ጊዜን ለመልካት አገልግለዋል። ለምሳሌ ጸሃይ በሰማይ ላይ የምታደርገው ጉዞ (ቀን)፣ የጨረቃ ቅርጾች(ወር)፣ የወቅቶች መፈራረቅ(ዓመት)፣ የ[[ፔንዱለም]] መወዛወዝ (ሰኮንድ) ወዘተ...ይገኙበታል። በአሁኑ ጊዜ [[ሰኮንድ]] የምትለካው የ[[ሴሲየም]] አረር ሲወራጭ በሚያሳየው ቋሚ ድግግሞሽ ነው። [[ሬይ ከሚንግ]] የተባለው ልብ ወለድ ጸሃፊ በ1920 ስለ ጊዜ ሲጽፍ " ሁሉ ነገር በአንድ ጊዜ እንዳይፈጸም የሚያደርገው ነገር....ጊዜ ነው " በማለት እስካሁን ድረስ ታዋቂ የሆነችውን ጥቅስ መዝግቦ አልፏል,<ref> {{Cite book |title=The Girl in the Golden Atom |authorlink=Ray Cummings |first=Raymond King |last=Cummings |year=1922 |page=46 |url=http://books.google.com/?id=tA647bGiWwsC&pg=PA46&lpg=PA46&dq=%22keeps+everything%22#v=onepage&q=%22keeps%20everything%22 |accessdate=2010-06-03 |publisher=U of Nebraska Press |isbn=9780803264571}} Chapter 5. Cummings repeated this sentence in several of his novellas. Numerous sources, such as [http://books.google.com/books?id=39KQY1FnSfkC&pg=PA98&lpg=PA98&dq=cummings+%22time+professor%22+%22keeps+everything%22#v=onepage&q=cummings%20%22time%20professor%22%20%22keeps%20everything%22&f=false this one], attribute it to his even earlier work, ''The Time Professor'', in 1921. Its appearance in that book has not yet been verified. Before taking book form, several of Cummings's stories appeared serialized in magazines. The first eight chapters of his ''The Girl in the Golden Atom'' [http://www.isfdb.org/cgi-bin/title.cgi?46112 appeared] in ''All-Story Magazine'' on March 15, 1919. </ref> ይቺ አባባል በብዙ ሳይንቲስቶችም ስትስተጋባ ተሰምታለች፣ ለምሳሌ በ[[ኦቨርቤክ]],<ref> {{cite journal |title=The Rotarian |year=1973 |month=Aug |publisher=Published by Rotary International |DUPLICATE DATA: year=1973 |issn=0035-838X |page=47 |url=http://books.google.com/?id=vjUEAAAAMBAJ&lpg=PP1 |author1=International, Rotary}}, [http://books.google.com/books?id=vjUEAAAAMBAJ&lpg=PP1&pg=PA47 What does a man possess? page 47] </ref> እና [[ጆን ዊለር]].<ref> {{cite book |title=Biographical Encyclopedia of Scientists |edition=third |first1=John |last1=Daintith |publisher=CRC Press |year=2008 |isbn=1-420-07271-4 |page=796 |url=http://books.google.com/?id=vqTNfnKJVPAC}}, [http://books.google.com/books?id=vqTNfnKJVPAC&pg=PA796 Page 796, quoting Wheeler from the American Journal of Physics, 1978] </ref><ref> {{cite book |title=About time: Einstein's unfinished revolution |first1=Davies |last1=Davies |first2= |last2= |publisher=Simon & Schuster |year=1995 |isbn=0-671-79964-9 |page=236 |url=http://books.google.com/?id=SZPuAAAAMAAJ}} </ref> == የጊዜአዊ ጊዜ አለካክ == ጊዜአዊ ጊዜ አለካክ ሁለት መልኮች አሉት እነሱም፡ [[ካሌንደር]] ና [[ሰአት (መሳሪያ)|ሰዓት]] ናቸው። ካሌንደር የሂሳብ ንጥር ሲሆን ሰፋ ያለ ጊዜን ለመለካት የሚጠቅመን ነው። <ref name="Richards">{{cite book |title=Mapping Time: The Calendar and its History |url=https://archive.org/details/mappingtimecalen00rich |last=Richards |first=E. G. |authorlink= |year=1998 |pages=[https://archive.org/details/mappingtimecalen00rich/page/3 3]–5 |publisher=[[Oxford University Press]]}} </ref> ሰዓት ደግሞ በተጨባጭ ቁሶች ተጠቅመን የጊዜን ሂደት የምንልካበት ነው። በቀን ተቀን ኑሯችን ከአንድ ቀን ያነሰን ጊዜ ለመለካት ሰዓት ስንጠቀም ከዚያ በላይ የሆነውን ደግሞ በካሌንደር እንለካለን። [[ስዕል:ChipScaleClock2 HR.jpg|thumb| [[አቶሚክ ሰዓት]]]] == ጊዜ በፍልስፍና == [[ኦግስጢን]] የተባለው የካቶሊክ ፈላስፋ "ጊዜ ምንድን ነው?" በማለት እራሱን መጠየቁን በመጽሃፉ አስፍሯል። ሲመልስም "ሌላ ማንም ካልጠየቀኝ መልሱን አውቀዋለሁ፣ ነገር ግን ለሌላ ሰው ለመግለጽ ብሞክር ምን እንደሆነ ይጠፋብኛል]] በማለት ካስረዳ በኋላ ጊዜ ምን እንደሆነ ከማወቅ ይልቅ ምን እንዳልሆነ ማወቁ እንደሚቀል አስፋፍቶ መዝግቧል። <ref>St. Augustine, ''Confessions'', Book 11. [http://ccat.sas.upenn.edu/jod/augustine/Pusey/book11 Upenn.edu] {{Wayback|url=http://ccat.sas.upenn.edu/jod/augustine/Pusey/book11 |date=20090524224750 }} (Accessed 26 May 2007).</ref> የጥንቶቹ ግሪክ ፈላስፎች ጊዜ ማለቂያ የለለው፣ ወደሁዋላም ሆነ ወደፊት የትየለሌ ነው ብለው ሲያስቀምጡ፣ የመካከለኛው ዘመን አውሮጳውያን ደግሞ ጊዜ መነሻም ሆነ መድረሻ ያለው አላቂ ነገር ነው በማለት አስረግጠው አልፈዋል። [[ኒውተን]] በበኩሉ በሁሉ ቦት አንድ አይሆነ ቋሚ ጊዜ እንዳለና መሬት ላይ ያለው ጊዜ ከዋክብት ላይ ካለው ጊዜ ጋር እኩል የሚጎርፍ ነው በማለት አስረድቷል። በአንጻሩ [[ሌብኒትዝ]] ጊዜ ማለት አንድ አይነትና ቋሚ ሳይሆን አንጻራዊ እንደሆነ አስቀምጧል። <ref>Gottfried Martin, ''Kant's Metaphysics and Theory of Science''</ref> [[ካንት]] ባንጻሩ ጊዜን ሲተንትን "ጊዜ ማለት ከልምድ ውጭ ገና ስንወለድ አብሮን የሚወለድ ቀደምት እውቀት ሲሆን የገሃዱን አለም እንድንረዳ የሚረዳን አዕምሮአችን የሚያፈልቀው መዋቀር" ነው ብሎታል።.<ref name="kant">{{cite book |url=http://ebooks.adelaide.edu.au/k/kant/immanuel/k16p/k16p15.html |last=Kant |first=Immanuel |authorlink=Immanuel Kant |title=The Critique of Pure Reason, 2nd edition |year=1787 }} {{Wayback|url=http://ebooks.adelaide.edu.au/k/kant/immanuel/k16p/k16p15.html |date=20081007061723 }} {{Cite web |title=Archive copy |url=http://ebooks.adelaide.edu.au/k/kant/immanuel/k16p/k16p15.html |accessdate=2010-07-01 |archivedate=2008-10-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081007061723/http://ebooks.adelaide.edu.au/k/kant/immanuel/k16p/k16p15.html }} translated by J. M. D. Meiklejohn, eBooks@Adelaide, 2004</ref> [[በርግሰን]] የተባለው ፈላስፋ ደግሞ ጊዜ ማለት ቁስ አካልም ሆነ የአእምሮአችን ፈጠራ አይደለም በማለት ሁለቱንም ክዷል። ይልቁኑ ጊዜ ማለት '''ቆይታ''' ማለት ሲሆን፣ ቆይታ በራሱ ደግሞ የውኑ አለም አስፈላጊ ክፍል ሲሆን ከ ፈጠራና ትዝታ ይመነጫል ብሏል።<ref>Bergson, Henri (1907) ''Creative Evolution''. trans. by Arthur Mitchell. Mineola: Dover, 1998. </ref> === ኢ-ውናዊ ጊዜ === ከክርስቶስ ልደት በፊት የነበረው ግሪካዊ ፈላስፋ [[አንቲፎን]] እንደጻፈው "ጊዜ እውን ሳይሆን በርግጥም ጽንሰ ሃሳብ ወይም ልኬት" ነው ብሎታል። [[ፓራመንዴስ]] የተባለው ግሪካዊም '''ጊዜ'''፣ እንቅስቃሴና፣ ለውጥ በሙሉ የውሽት ራዕይ እንጂ በርግጥ በግሃዱ አለም ያሉ አይደሉም ብሏል።<ref>{{cite web |author=Harry Foundalis |title=You are about to disappear |url=http://www.foundalis.com/phi/WhyTimeFlows.htm |accessdate=2007-04-27}} </ref> በቡዲሂስቶችም ዘንድ ጊዜ የውሸት ራዕይ ነው የሚለው አስተሳሰብ እስካሁን ይሰራበታል። ,<ref>{{cite web |title=Buddhism and the illusion of time |url=http://www.buddhasvillage.com/teachings/time.htm |accessdate=2009-08-19 |first=Tom |last=Huston |archivedate=2011-07-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110708103214/http://www.buddhasvillage.com/teachings/time.htm }}</ref> በተፈጥሮ ህግጋት አጥኝወች ዘንድ ግን ጊዜ እውን እንደሆነ ይታመናል። በርግጥ አንድ አንድ የፊዚክስ አጥኝወች ኳንትም ሜካኒክስ በይበልጥ እንዲሰራ እኩልዮሹ ያለጊዜ መቀመጥ አለባቸው ይላሉ። ይህ ግን ያብዛናው ሳይንቲስቶች አስተያየት አይደለም።.<ref>{{cite web |title=Time is an illusion? |url=http://physicsandphysicists.blogspot.com/2007/03/time-is-illusion.html |accessdate=2007-04-27}} </ref> == ሳይንሳዊ ትርጉም == == የቆየው የሳይንስ ትርጓሜው == አልበርት [[አንስታይን]] የጊዜን ትርጉም እስከለወጠበት ዘመን ድረስ የጊዜ ትርጓሜ [[ኢሳቅ ኒውተን]] ባስቀመጠው መልኩ ይሰራበት ነበር። ይህም ኒውተናዊ ሲባል '''ጊዜ''' ሁሉ ቦታ ቋሚ የሆነ፣ ምንጊዜም የማይቀየርና በሁሉ ቦታና ዘመን እኩል የሚፈስ (ለምሳሌ በከዋክብትና በመሬት ያለው ጊዜ በአንድ አይነት መንገድ ይሚፈስ/የሚለወጥ) ነው የሚል ነው።.<ref>Herman M. Schwartz, ''Introduction to Special Relativity'', McGraw-Hill Book Company, 1968, hardcover 442 pages, see ISBN 0-88275-478-5 (1977 edition), pp. 10-13</ref> በ[[ክላሲካል ሳይንስ]] የሚሰራበት '''ጊዜ''' ኒውተናዊ ነው። === ዘመናዊ ትርጓሜው === በ19ኛው ክፍለዘመን፣ የተፈጥሮ ህግን የሚያጠኑ ሰወች በነኒውተን ይሰራበት የነበረው የጊዜ ትርጓሜ የ[[ኮረንቲ]]ንና [[ማግኔት]] ን ጸባይ ለማጥናት እንደማይመች/እንደማይሰራ ተገነዘቡ። [[አንስታይን]] ሳይንቲስቶቹ የገቡበትን ችግር በማስተዋል በ1905 መፍትሄ አቀረበ። ይህም መፍትሄ የ[[ብርሃን ፍጥነት]]ን ቋሚነት የተንተራሰ ነበር። አንስታይን እንደበየነው (postulation) በ[[ጠፈር]] ውስጥ የብርሃን ፍጥነት ባማናቸውም ተመልካቾች (ቋሚም ሆነ ተንቀሳቃሽ) ዘንድ አንድ ነው፣ በዚህ ምክንያት በተንቀሳቃሽ ሳጥን ውስጥ የሚፈጠጥ ኩነት የሚወስደው የጊዜ ቆይታ ከሳጥኑ ውስጥ ላለ ተመልካችና ከሳጥኑ ውስጥ ላለ ተመልካች አንድ አይደለም ብሏል። ለምሳሌ እሚንቀሳቀሰው ሳጥን ውስጥ ለ5 ደቂቃ ያክል ቦምብ ቢፈነዳ (ኩነት) ፣ የማይንቀሳቀሰው ከውጭ ያለ ተመልካች ቦምቡ ለ5.5 ደቂቃ እንደፈነዳ ሊያስተውል ይችላል። ሌላ ታዋቂ ምሳሌ ብንወስድ፣ ሁለት መንትያ እህትማማቾች ቢኖሩና አንዱዋ በመንኮራኩር ከመሬት ተነስጣ በብርሃን ፍጥነት በሚጠጋ ፍጥነት ጠፈርን አሥሳ ከስልሳ አመት በኋላ ብትመለስ፣ መንትያዋን አርጅታ ስታገኛት፣ ተመላሿ ግን ገና ወጣት ናት። የዚህ ምክንያቱ፣ አንስታይ እንዳስረዳ፣ የተንቀሳቃሽ ነገሮች ሰዓት ዝግ ብሎ ሲሄድ የማይንቀሳቀሱ ግን ቶሎ ስለሚሄድ ነው። ባጠቃላይ፣ የሚንቀሳቀሱ ተመልካቾች ከማይንቀሳቀሱ ተመልካቾች ጋር የተለያየ ጊዜ ለአንድ አይነት ኩነት ይለካሉ። [[ስዕል:World line.svg|250px|right|thumb| ይህ ስዕል ሁለት [[ቅጥ]] ያለው [[ኅዋ]] ሦስት ቅጥ ባለው [[መቼት]] ተጣምሮ ያሳየናል። ኃላፊውና መጪው የ[[ብርሃን ኮን]] ቋሚ ሲሆኑ፣ የአሁኑ ጊዜ ግን አንጻራዊና ለተለያዩ ተመልካቾች የተለያየ ነው]] === መቼት === መቼት የሚለው ቃል ከ"መቼ" እና "የት" ቃላቶች የመጣ ሲሆን የጊዜና ኅዋን ጥምረት ያሳያል። ከድሮ ጀመሮ፣ ሰወቸ ጊዜንና ህዋን በማዛመድ ተመልከተዋቸዋል። በተለክ ከ አንስታይን የ[[ልዩ አንጻራዊነት]] እና [[አጠቃላይ አንጻራዊነት]] ርዕዮተ አለሞች ወዲህ የጊዜና ኅዋ ጥምረት (መቼት) ለሳይንስ እንደመሰረታዊ ነገር ያገለግላል። በርዕዮቶቹ መሰረት፣ መቼት፣ በእንቅስቃሴ ምክንያት ከአንድ ተመልካች ወደሌላ ተመልካች የሚለያይ እንጂ በአንድ ዋጋ ለሁሉ ተመልካች አይጸናም። በርዕዮቶቹ መሰረት፣ ያለፈው ጊዜ የሚባለው [[ብርሃን]] ለአንድ ተመልካች መላክ የሚችሉ ኩነቶች (ክስተቶች) ስብስብ ሲሆን ፣ መጪው ጊዜ ደግሞ አንድ ተመልካች ብርሃን ሊልክባቸው ይሚችላቸው ኩነቶች ስብስብ ነው። === የጊዜ መስፋትና መጥበብ === [[ስዕል:Relativity_of_Simultaneity.svg|thumb|[[የባንዴነት አንጻራዊነት]]: ክስተት B ክስተት ና A በአረንጓዴው [[ማጣቀሻ]] ውስጥ ተሁነው ሲታዩ '''ባንዴ''' ወይም አንድ ላይ የተከናወኑ ይመስላሉ, ነገር ግን በ ሰማያዊው [[ማጣቀሻ]] ውስጥ ለሚመልከት፣ ክስተት B ከክስተት A በፊት እንደተከናወነ ይመሰክራል፣ በቀዩ [[ማጣቀሻ]] ያለ ምስክር ደግሞ ክስተት B ከክስተት A በኋላ እንደተከናወነ ይመለከታል]] አንስታይን በምናባዊ ሙከራው እንዳሳየ፣ በተለያየ ፍጥነት የሚጓዙ ሰወች በሚያዩዋቸው ኩነቶች (ክስተቶች) መካከል ያለው የጊዜ ልዩነት በሁሉም ተመልካቾች አንድ አይነት ሳይሆን የተለያየ ነው። ማልተ ሁለት ቦምቦች ቢፈነዱና አንዱ ተመልካች 5 ሰከንድ በሁለት ቦምቦች ፍንዳታ መካከል ቢለካ፣ ሌላኛው ደግሞ 6 ሰኮንድ ሊለካ ይችላል (እንደ ፍጥነቱ ይወሰናል)። በተረፈ የቦምቦቹ ፍንዳታ በ[[አማካኝነት]] (causality) ካልተያያዙ (ማለት ያንዱ ቦምብ ፍንዳታ ለሌላው ቦምብ መፈንዳት ምክንያት ካልሆነ/መንስዔ ካልሆነ)፣ የኩነቶቹ ድርድር ሁሉ ሊለወጥ ይችላል። አንዱ ተመልካች ቀዩ ቦምብ መጀሪያ ከዚያ አረንጓዴው ሲፈንዳ ካየ ሌላው ደግሞ አረንጓዴ መጀመሪያ ከዚያ ቀዩ ሲፈንዳ ሊያስተውል ይችላላ (መረሳት የሌለበት፣ ይህ ሁሉ የሚሆነው ሰወች በብርሃን ፍጥነት አካባቢ እሚጓዙ ከሆነ ብቻ ነው)። እንደ አንስታይን አገላለጽ፣ ሁለት ኩነቶች በ ነጥብ A እና B ቢፈጠሩ እና ነጥቦቹ በ K ስርዓት ውስጥ ታቃፊ ቢሆኑ፣ ሁለቱ ኩነቶች [[ባንዴ]] ናቸው (ባንድ ላይ ተከስቱ) የምንለው ከመሃላቸው ባለው ነጥብ M ላይ ያለ ተመልካች ሁለቱም ኩነቶች ባንድ ቅጽበት ሲከስቱ ሲያይ ብቻ ነው። ስለዚህ ጊዜ ማለት ከስርዓት K አንጻር ባንዴ የሚፈጠሩ ክስተቶችን ባንዴ እንደተፈጠሩ የሚያሳዩና በሥርዓቱ ውስጥ የማይነቀሳቀሱ ሰዓቶች ስብስብ ነው። === አንጻራዊ ጊዜና ኒውተናዊ ጊዜ === [[ስዕል:Lorentz_transform_of_world_line.gif|right|framed| ይህ የሚያሳየው መቼትን ሲሆን በ[[ዓለም መስመር]] ዙሪያ በሃይል በሚፍጠነጠኑ ተመልካቾች የሚታየውን አንጻራዊ ዓለም ያሳያል። ሁለቱን የአግድም መሰምሮች የሚያልፉት የታችኞቹ ኩነቶች (በነጥብ የሚመሰሉት) (ዓላፊ ጊዜ) ለተመልካቹ ይታያሉ]] ሥዕሉ የሚያሳየው በ[[አንጻራዊ]] እና በ[[ኒውተናዊ]] ጊዜ መካከል ያለውን ልዩነት ነው። ይህ ልዩነትም የሚነሳው በ[[ጋሊልዩ ለውጥ]] እና በ[[ሎሬንዝ ለውጥ]] መካከል ባለ አለመጣጣም ነው። የጋሊሊዩ ለኒውተን ሲሰራ የሎሬንዝ ለአንስታይን ይሰራል። ከላይ ወደታች የተሰመረው መሰመር ጊዜን ይወክላል። አድማሳዊው ወይም አግድሙ መስመር ደግሞ ርቀትን ይወካልል (አንድ የ[[ኅዋ]] ቅጥ መሆኑ ነው)። ወፍራም የተቆራረጠው ጠማማ መስመር ደግሞ የተመልካችን መቼት ይወካልል፣ ይህ መስመር የ[[ዓለም መስመር]] ይባላል። ትናንሾቹ ነጠብጣቦች ደግሞ አላፊንና መጪን መቼታዊ ኩነቶች ይወክላሉ። የ[[ዓለም መሰመር]] ኩርባ ደግሞ የተመልካችን አንፃራዊ ፍጥነት ይሰጣል። በሁለቱም ሥዕሎች እንደምናየው ተመልካቹ ፍጥንጥን ባለ ጊዜ የመቼቱ እይታው ይቀየራል። በኒውተናዊ ትንታኔ እነዚህ ለውጦች የጊዜን ቋሚነት አይቀየሩም ስለዚህም የተመልካቹ እንቅስቃሴ ኩነቱ አሁን መፈጠሩን ወይም አለመፈጠሩን አይለውጠውም (በስዕሉ መሰረት፣ ክስተቱ በአግድሙ መስመር ማለፉን ወይም አለማለፉን )። በአንጻራዊ ጊዜ ትንታኔ መሰረት ግን፡ "ክስተቶችን የምንመለከትበት ጊዜ ቋሚ የማይናወጥ ሆኖ ስላ፡ ማለተ የተመልካቹ እንቅስቃሴ የተመልካቹን የብርሃን አሹሪት ማለፉን ወይም አለምፉን አይለውጥም። ነገር ግን ከኒውተናዊ (ፅኑ ትንተና) ወደ አንጻራዊ ትንተና በተሻገርን ወቅት ፣ የ"ጽኑ ጊዜ" ጽንሰ ሃሳብ አይሰራም፣ በዚህ ምክንያት ሥዕሉ ላይ እንደምናየው ክስተቶች/ኩነቶች ወደ ላይና ወደታች ከጊዜ አንጻር ይሄዳሉ፣ ይህን የሚወስነው እንግዲህ የተመልካቹ [[ፍጥንጥነት]] ነው። === የጊዜ ቀስት === ከለተ ተለት ኑሮ እንደምንረዳው ጊዜ [[አቅጣጫ]] ያለው ይመስላል፦ ያለፈው ጊዜ ተመለሶ ላይመጣ ወደ ኋላ ይቀራል፣ የወደፊቱ ደግሞ ከፊትለፊት እየገሰገሰ ይመጣል። በዚህ ምክንያት የጊዜ ቀስት ካለፈው ወደ ወደፊቱ ያለማመንታት ይገሰግሳል። ሆኖም ግን አብዛኛወቹ የ[[ተፈጥሮ ህግጋት ጥናት]] (ፊዚክስ) ህጎች የጊዜን አንድ አቅጣጫ መከተል ዕውቅና አይሰጡም። ለዚህ ተጻራሪ የሆኑ አንድ አንድ ህግጋት በርግጥ አሉ። ለምሳሌ [[ሁለተኛው የሙቀት እንስቃሴ ህግ]] እንደሚለው የነገሮች [[ኢንትሮፒ]] ከጊዜ ወደጊዜ እየጨመረ እንጂ እየቀነሰ አይሄድም የሚለው ይገኝበታል። የ[[ስነ ጠፈር]] ምርምርም በዚህ አንጻር የ[[ጠፈር ጊዜ]] ከመጀመሪያው [[ታላቁ ፍንዳታ]] እንደሚሸሽ ሲያስቀምጥ፣ የ[[ስነ-ብርሃን]] ትምህርት ደግሞ የብርሃን ጨረራዊ ሰዓት በአንድ አቅጣጫ እንደሚተምም ያስቀምጣል። ማንኛውም የ[[መለካት]] ስርዓት በ[[ኳንተም]] ጥናት፣ ጊዜ አቅጣጫ እንዳለው ያሳያል። === ጊዜ ጠጣር ነገር ነው? === የጊዜ ጠጣርነት ምናባቂ ጽንሰ ሃሳብ ነው። በዘመናዊ ፊዚክስና በ [[አጠቃላይ አንጻራዊነት]] ትምህርት ጊዜ ጠጣር አይደለም። የ[[ፕላንክ ጊዜ]] ተብሎ የሚታወቀው (~ [[1 E-44 s|5.4 × 10⁻⁴⁴]] ሰከንድ ሲሆን፣ ባሁኑ ጊዜ ያሉት ማናቸውም የተፈጥሮ ህግ ርዕዮተ አለሞች ከዚህ ጊዜ ባነሰ የጊዜ መጠን እንደማይሰሩ ይታመናል (ልክ የ[[ኒውተን]] ህጎች ወደብርሃን ፍጥነት በተጠጋ ስርዓት ውስጥ እንደማይሰሩ)። የ[[ፕላንክ ጊዜ]] ምናልባትም ሊለካ የሚችል የመጨረሻ ታናቹ የጊዜ መጠን ነው፣ በመርህ ደርጃ እንኳ ከዚህ በታች ሰዓት ላይለካ እንዲችል ባሁኑ ጊዜ ይታመናል። በዚህ ምክንያት የጊዜ ጠጣሮቹ መስፈርቶች የ(~ [[1 E-44 s|5.4 × 10⁻⁴⁴]] ሰከንድ ቆይታ አላቸው ማለት ነው። == ማጣቀሻወች == <references/> [[መደብ:ጊዜ|*]] rxsfh2zrk8r55db0ubxb94hbq9ovvdb 0 13323 394657 387541 2026-08-11T21:11:26Z InternetArchiveBot 35471 Add 10 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260811)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 394657 wikitext text/x-wiki {{infobox | abovestyle = background:#E6E6FA | above = ሬኔ ዴካርት | image = [[File:Frans_Hals_-_Portret_van_René_Descartes.jpg|220px]] | caption = የሬኔ ዴካርት ሥዕል በፍራንስ ሃልስ | headerstyle = background:#E6E6FA | label1 = የፈረንሳይኛ አጠራር | data1 = [ʁəne dekaʁt] (ረነ ደካርት) | header2 = <span style="color:#00000">ግላዊ መረጃ</span> | label3 = የትውልድ ዘመን | data3 = መጋቢት 31, 1596 (፲፭፻፺፮) በእ.አ.አ | label4 = የትውልድ ቦታ | data4 = ዴካርት (La Haye en Touraine), የ[[ፈረንሳይ መንግሥት]] | label5 = የሞት ዘመን | data5 = የካቲት 11, 1650 (፲፮፻፶) በ እ.አ.አ (53 ዓመቱ) | label6 = የሞት ቦታ | data6 = ስቶክሆልም، የስዊድን ግዛት | label7 = አባት | data7 = ዮአኪም ዴካርት | label8 = እናት | data8 = ዣን ብሮሻር | header9 = <span style="color:#00000">የፍልስፍና ዘርፍ</span> | label10 = ዘመን | data10 = የ[[17ኛው ክፍለ ዘመን ፍልስፍና]] | label11 = የትምህርት ዘርፍ | data11 = [[ምክንያታዊነት]] (መስራች)፣ [[ካርቴዥያኒዝም]] | label12 = ዋና ዋና ፍላጎቶች | data12 = [[ሥነ-ልኬት]]፣ [[ሥነ-እውቀት]]፣ [[ሳይንስ]]፣ [[ሒሳብ]]፣ [[ሥነ-አምክንዮ ]] | label13 = ጉልህ ሀሳቦች | data13 = "[[አስባለሁ፣ ስለዚህ አለሁ]]" (Cogito, ergo sum)፣ [[የጥርጣሬ ዘዴ፣ የአእምሮና አካል ምንታዌነት]] | label14 = ተጽዕኖ ያሳደሩበት | data14 = [[ፕላቶ]]፣ [[አሪስቶትል]]፣ [[አውግስጢኖስ]]፣ [[አኩዊናስ]] | label15 = ተጽዕኖ ያሳደሩት | data15 = [[ስፒኖዛ]]፣ [[ላይብኒዝ]]፣ [[ጆን ሎክ]]፣ [[ይስሐቅ ኒውተን]]፣ [[አማኑኤል ካንት]] }} '''ሬኔ ደካርት''' በ [[ፈረንሰኛ]] (René Descartes) (መጋቢት 31፣ 1596 (፲፭፻፺፮)– ሐምሌ 1650 (፲፮፻፶) እ.አ.አ) <ref>{{cite book | title = Light and Enlightenment | url = https://archive.org/details/lightenlightenme0000coli | author = Colie, Rosalie L. | publisher = Cambridge University Press | year = 1957 | page = [https://archive.org/details/lightenlightenme0000coli/page/58 58]}}</ref> ፈረንሳዊ ሳይንቲስት፣ ሂሳብ ተመራማሪ እና ፈላስፋ የነበረ ሲሆን በአሁኑ ጊዜ የዘመናዊ ፍልስፍና አባት በመባል ይታወቃል። ሶስት ምክንያቶች ይጠቀሳሉ። የመጀመሪያዊ፣ ከጥንት ዘመን ጀምሮ ይሰራበት የነበረውን [[ምሁራዊ አሪስጣጣሊያውነት]]ን ለመጀመሪያ ጊዜ ከአስተሳሰብ ዘዴው ያሰዎገደ ፈላስፋ በመሆኑ። ሁለተኛው ምክንያት የ[[አዕምሮ]] እና [[አካል]] ሁለት እና እማይቀላቀሉ ነገሮች መሆን አስተሳሰብን ለመጀመሪያ ጊዜ ስላስተዋወቀ። ሶስተኛው ምክንያት ደግሞ፣ በ[[አስተዎሎት]] እና [[ሙከራ]] ላይ የተመሰረተ አዲስ ዓይነት ሳይንስ ስላስተዋወቀ ነበር። [[የካርቴዢያን ሰንጠረዥ]] ተብሎ በሚታወቀው አዲስ የ[[ጂዎሜትሪ]] እና [[አልጀብራ]] መቀየጫ ዘዴ በዚህ ሰው የተፈጠረ ሲሆን፣ በሂሳብ ጥናት ላይ ስር ነቀል ለውጥ አምጥቷል። ስለሆነም የ[[ትንተና ጂዎሜትሪ]] አባት በመባል ይታወቃል። ዴካርት፣ ከሒሳብ በተረፈ በሳይንስ ጥናቶች ላይ በመሳተፍ በዘመኑ የ[[ሳይንስ አብዮት]] በአውሮጳ እንዲፈነዳ ጉልህ አስተዋጾ አድርጓል። ዴካርት በ[[17ኛው ክፍለ ዘመን]] ግዙፍ ስም ያገኘ ፈላስፋ ሲሆን በተለይ በአውሮጳ አህጉር በ[[ምክኑያዊነት]] (rationalism) ፍልስፍና ታዋቂነትን ያተረፈና ከሱ ፍልስፍና ተነሰተው በማስፋፋት እነ [[ባሩክ ስፒኖዛ]] እና [[ሌብኒትዝ]] ለምክኑያዊ ፍልስፍና ጥበብ ታላላቅ ድርሻ ሊያበረክቱ ችለዋል። በዚህ ተቃራኒ ግን [[ዳሳሻዊነት]] (empiricism) ፍልስፍናን ያራመዱ ፈላስፎች፣ ለምሳሌ [[ሎክ]]፣ [[ሆብስ]]፣ [[በርክሊ]]፣ [[ሩሶ]]ና [[ሁም]] የ[[ምክኑያዊነት]] ፍልስፍናውን አጥብቀው ተቃውመዋል። ከፍልስፍና ጽሁፎቹ ውስጥ [[አትኩረተ ህሊና በፍልስፍና መሰረት ላይ]] (''[[Meditations on First Philosophy]]'') የተባለው ጽሁፉ እስካሁን ዘመን ድረስ በዩንቨርስቲወች ውስጥ እንደ ዋና የትህርት ክፍል ይሰጣል።ደካርት ብዙ ጽሁፍ ቢያቀርብም፣ ባሁኑም ሆነ ቀደምት ክፍለ ዘመናት ስሙ ገኖ የሚታወቀው በአንዲት ጥቅስ ነው፣ እሱዋም «ስለማስብ፣ አለሁ»፣ በ[[ሮማይስጥ|ላቲኑ]] «''[[Cogito ergo sum]]''» ተብሎ ይታወቃል። == የህይወት ታሪክ == ህይወቱ ዴካርት መጋቢት 31 ቀን 1596 (፲፭፻፺፮) እ.አ.አ በፈረንሳይ ላ ሃይ አን ቱሬን ከተማ ተወለደ፤ ነገር ግን የቤተሰቡ መነሻ ከሆላንድ ነበር። ዴካርት ከዝቅተኛ መኳንንት ቤተሰብ የተገኘ ሲሆን፣ አባቱ በፈረንሳይ ብሪታኒ ግዛት ፓርላማ ውስጥ አማካሪ ሆኖ ይሠራ ነበር። የአባቱ አባት ሐኪም ሲሆኑ፣ የእናቱ አባት ደግሞ የፖይታ ግዛት ገዥ ነበሩ። በ1604 (፲፮፻፬) እ.አ.አ ዴካርት ላ ፍሌሽ (La Flèche) ትምህርት ቤት ገባ፤ ይህ ትምህርት ቤት የየሱሳውያን (Jesuit) በመባል የሚታወቅ የሃይማኖት ክፍል ንብረት ነበር። ዴካርት በዚህ ትምህርት ቤት በአውሮፓ ውስጥ ከነበሩት እጅግ የላቁ የፍልስፍና ትምህርቶችን ተምሯል። [[ሥነ ጽሑፍ|ስነ-ጽሑፍ]]፣ [[ስነ አምክንዮ|ሥነ-አመክንዮ]]፣ [[ስነ-ምግባር]]፣ ከዚያም ፍልስፍና እና በመጨረሻም ሒሳብ እና ፊዚክስ መማር ጀመረ። ከፖይታ ዩኒቨርሲቲ የሕግ ፈቃድ አግኝቶ በ1616 (፲፮፻፲፮) እ.አ.አ [[በሃይማኖታዊ]] እና በሲቪል ሕግ የ[[ሊሳንስ]] ዲግሪ ይዞ ተመርቋል። በዚያ ዘመን እንደነበረው የመኳንንት ልማድ፣ አባቱ የደች ጦርን እንዲቀላቀል መከረው፤ ምክንያቱም ይህ ጦር በአውሮፓ ውስጥ በሥርዓት እና በልምድ ምርጡ ጦር ነበርና የጦርነት ጥበብን መማር ለሚፈልግ ሁሉ የጦር ትምህርት ቤት ነበር። ዴካርት በ1618 (፲፮፻፲፰) እ.አ.አ ወደ ሆላንድ ተጓዘ እና እዚያም ይስሐቅ ቢክማን የተባለ የደች ሐኪም ጋር ተዋወቀ። ቢክማን በሳይንስ ጥልቅ እውቀት የነበረው ሲሆን፣ ዴካርት ፊዚክስና ሒሳብን እንዲያጠና እንዲሁም ሁለቱን እንዲያገናኝ አበረታታው። ሁለቱም ሒሳብን ከሜታፊዚክስ ጋር የሚያስተገብር እና ሜታፊዚክስን ወደ ሒሳብ የሚመልስ አዲስ የምርምር ዘዴን በጋራ ይለማመዱ ነበር። ይህ ዘዴ በዴካርት የአእምሮ እድገት እና የፍልስፍናው ምስረታ ላይ ከፍተኛ ተጽዕኖ አሳድሯል፤ ምክንያቱም የእሱ ዘዴ እና የፍልስፍና አስተምህሮ ከዚህ የምርምር ዘዴ ብዙም አይለይም ነበር። በ1618 (፲፮፻፲፰) እ.አ.አ በፈቃደኝነት የደች ጦርን ተቀላቅሎ ብዙ ጦርነቶችን አድርጓል። በ1622 (፲፮፻፳፪) እ.አ.አ ወደ ፈረንሳይ ተመልሶ፣ ገንዘቡን በቦንድ ንግድ ላይ ኢንቨስት ለማድረግ ሁሉንም ንብረቶቹን አጣራ፤ ይህም ለቀሪው ህይወቱ ምቹ ገቢ አስገኝቶለታል። ከ1628 (፲፮፻፳፰) እስከ 1649 (፲፮፻፵፱) እ.አ.አ ባለው ጊዜ ውስጥ ዴካርት በሆላንድ ጸጥ ያለ ሳይንሳዊ ህይወት የኖረ ሲሆን፣ በሒሳብ እና በፍልስፍና መስኮች አብዮት ያመጡ አብዛኛዎቹን ጽሑፎቹን የጻፈው እዚያ ነበር። ዴካርት በ1619 (፲፮፻፲፱) እ.አ.አ ሆላንድን ለቆ ወደ ጀርመን ሄደ፤ በዚያም ትንታኔያዊ ጂኦሜትሪን (Analytical Geometry) አገኘ እና የፍልስፍና ዘዴውን መሠረታዊ ሕጎች ቀረጸ። በ1620 (፲፮፻፳) እ.አ.አ ለዘጠኝ ዓመታት ያህል በተለያዩ የአውሮፓ ከተሞች ሲጓዝ ቆየ። በዚህ ጊዜ ከእናቱ የወረሰውን ንብረት ሸጠ። አባቱ የውትድርና ገዥነት ሥራ ሊገዛለት ቢፈልግም ዴካርት እምቢ ብሎ የብቸኝነት ህይወትን መረጠ። በ1628 (፲፮፻፳፰) እ.አ.አ ፈረንሳይን ለቆ ወደ ሆላንድ ሄደና የህይወቱን ረጅም ክፍል እዚያ አሳለፈ። ሆላንድን የመረጠበት ምክንያት በዚያን ጊዜ በአውሮፓ ውስጥ በጣም ጠንካራ፣ ሀብታም እና በሳይንስና በሥነ-ጥበብ የበለጸገች ሀገር ስለነበረች ነው። በ1629 (፲፮፻፳፱) እ.አ.አ ዴካርት «[[ዓለም]]» (Le Monde) የተሰኘውን ጽሑፉን መጻፍ ጀመረ። በዚህ ጽሑፍ ውስጥ ኮፐርኒከስ፣ ኬፕለር እና ጋሊልዮ ስለ ሥርዓተ-ፀሐይ እና ምድር በፀሐይ ዙሪያ ስለምታደርገው መዞር የደረሱባቸውን ውጤቶች መሠረት በማድረግ ስለ ተፈጥሮ ምርምር አድርጓል። ነገር ግን በሮም የሚገኘው የካቶሊክ ቤተክርስቲያን ፍርድ ቤት በ1633 (፲፮፻፴፫) እ.አ.አ ጣሊያናዊውን ሳይንቲስት ጋሊልዮን አወገዘው። ይህ የሆነው የጋሊልዮ አዲስ አስተሳሰብ "ምድር በጽንፈ ዓለም ውስጥ ቋሚ ናት፣ ከዋክብትና ፕላኔቶች ደግሞ በዙሪያዋ ይሽከረከራሉ" የሚለውን የድሮ እምነት እንዳይሽረው በመስጋት ነበር። በዚህ ጊዜ ዴካርት የእሱም እጣ ፈንታ እንደ ጋሊልዮ እንዳይሆን በመስጋት ጽሑፉን አላጠናቀቀም፣ ወረቀቶቹንም ሊያቃጥል ተቃርቦ ነበር። ከዚያ በኋላ ምንም ነገር ላለመጻፍ ወሰነ። ይህም ዴካርት አንዳንድ ሀሳቦቹን ከማተም እንዲቆጠብ አድርጎታል። በ1643 (፲፮፻፵፫) እ.አ.አ የሆላንዱ ዩትሬክት ዩኒቨርሲቲ የዴካርትን ፍልስፍና አወገዘ። በሆላንድ በላይደን ዩኒቨርሲቲ በፕሮፌሰር ያኮብ ዩሊየስ እጅ የሒሳብ ሳይንስን ተምሯል። ነገር ግን ዴካርት ዝናው እየተስፋፋ የነበረ ፈላስፋ እንደመሆኑ መጠን መጻፍን ሙሉ በሙሉ ማቆም እንደማይችል ብዙም ሳይቆይ ተገነዘበ። ሰዎች ፍልስፍናውን ለማወቅ ጉጉት እንዳላቸው ሲሰማው እንደገና ወደ መጻፍ ተመለሰ። ሦስት ጽሑፎችን አሳተመ፤ ሁሉም በሒሳብ እና በተፈጥሮ ሳይንስ ርዕሰ ጉዳዮች ላይ የሚያተኩሩ ሲሆኑ እነሱም ስለ ብርሃን ስብረት፣ ስለ አየር ሁኔታ እና ስለ ጂኦሜትሪ ነበሩ። ለእነዚህም «ስለ ዘዴው የቀረበ ጽሑፍ» (Discourse on the Method) የተሰኘ አጭር መግቢያ በ1636 (፲፮፻፴፮) እ.አ.አ አቀረበ። የዴካርት ፍራቻ መጽሐፉ ያለስሙ እንዲታተም እስከማድረግ ደርሶ ነበር። ዴካርት ለፍልስፍና አንድ አስተምህሮ አስቀምጦ በሜታፊዚክስ ላይ ሊተገብረው ወሰነ። በ1641 (፲፮፻፵፩) እ.አ.አ «[[በመጀመሪያ ፍልስፍና ላይ ያሉ አትኩረታት]]» (Meditations on First Philosophy) የተሰኘውን መጽሐፉን አሳተመ። ይህን መጽሐፍ ለልዕልት ኤልሳቤጥ ዘ ፓላቲኔት በስጦታ አበርክቷል፤ ከእርሷም ጋር ብዙ ጊዜ ይጻጻፍ ነበር፤ ፍልስፍናውንም ያብራራላትና በስነ-ምግባር እና በፖለቲካ ጉዳዮች ላይ ይወያይ ነበር። ዝናው ሲስፋፋ የፈረንሳይ ንጉሥ በ1647 (፲፮፻፵፯) እ.አ.አ ሦስት ሺህ ፓውንድ ዓመታዊ ደመወዝ መድቦለት ነበር፤ ነገር ግን የብቸኝነት ህይወትን ስለመረጠ ምንም አልተቀበለም። በ1648 (፲፮፻፵፰) እ.አ.አ ከስዊድን ንግሥት ክርስቲና ጋር ተዋወቀ፤ እርሷም በደብዳቤዎች አማካኝነት ስለ ፍልስፍናው ረጅም ውይይት አድርጋለች። ንግሥቲቱ እንደ አማካሪ በመሆን በአስተዳደር እና በሀገር ጉዳዮች ላይ እንዲረዳት ወደ ስዊድን እንዲመጣ አጥብቃ ጠየቀችው። ግብዣውን ተቀብሎ በ1649 (፲፻፮፻፵፱) እ.አ.አ መጨረሻ ላይ ወደ ስዊድን ዋና ከተማ ስቶክሆልም ተጓዘ። ንግሥቲቱ ስለ ፍልስፍናው ለመወያየት ብዙ ጊዜ ትጎበኘው ነበር፤ ነገር ግን የስዊድን ቀዝቃዛ አየር ለጤንነቱ ተስማሚ አልነበረም። በሳምባ ምች ታመመና የሐኪሞችን ምክር አልቀበልም ብሎ ራሱን በራሱ ለማከም መረጠ። በሽታው ሲጠናበት በየካቲት 11 ቀን 1650 (፲፮፻፶) እ.አ.አ ከዚህ ዓለም በሞት ተለየ። == ዋና ስራው == === [[የእውቀት ንድፈ-ሀሳብ]] === ዴካርት በስሜት ህዋሳት በሚገኝ እውቀት ላይ፣ ግልጽም ይሁን ስውር፣ እንዲሁም ከንቃት ዓለም በሚገኝ እውቀት ላይ ጥርጣሬ አሳደረ። በተጨማሪም የአዕምሮ የሒሳብ ችሎታ እውቀት ላይ ለመድረስ ያለውን አቅም ተጠራጠረ። ስለራሱ መኖር፣ ስለ ስሜታዊው ዓለም መኖር ተጠራጠረ፤ በመጨረሻም ጥርጣሬው ራሱ የመኖሩ ማረጋገጫ ሆነለትና እንዲህ አለ፡- "በተጠራጠርኩ ቁጥር የበለጠ አሰብኩ፤ ስለዚህም በመኖሬ የበለጠ እርግጠኛ ሆንኩ።" ==== የዴካርት ዘዴ ==== ይህ በፍልስፍና ውስጥ አዲስ ዘዴ ሲሆን፣ በዚህም ምክንያት ዴካርት "የ[[ዘመናዊ ፍልስፍና አባት]]" ተብሎ ተሰይሟል። የዴካርትን ፍልስፍና ያጠና ሰው፣ የዴካርት ዋና የትምህርት መስክ ፍልስፍና ሳይሆን ሒሳብ፣ አልጀብራ እና ኦፕቲክስ እንደነበር ሲያውቅ ይገረማል። አጠቃላይ ሥራዎቹን የተመለከተ ሰው፣ ሥራዎቹ በበርካታ ጥራዞች የተከፋፈሉ መሆናቸውን ያስተውላል፤ በአንዳንድ እትሞች ስድስት ትልልቅ ጥራዞች ሲሆኑ፣ በአብዛኛው የሚያተኩሩት በሒሳብ እና በጂኦሜትሪ ርዕሰ ጉዳዮች ላይ ነው። ዝናውን ያተረፉለት የፍልስፍና ሥራዎቹ ግን ከግማሽ ጥራዝ የማይበልጥ ትንሽ ክፍል ብቻ ይይዛሉ። ዴካርት በመሠረቱ የሒሳብ ሰው ነበር፤ ፈላስፋ የነበረው ከሒሳብ ጥናቱ በሚተርፈው ጊዜ ነበር። ነገር ግን ይህ በአንጻራዊነት ትንሽ የሆነ የፍልስፍና ክፍል ዝናውን እንደ ፈላስፋ የገነባለት እና የዘመናዊ ፍልስፍና መስራች ያደረገው ነው። ይህም ማለት የፍልስፍና ሥራዎቹ ለዋና የሒሳብ ሥራዎቹ ተጨማሪ ወይም ለሒሳባዊ-ጂኦሜትሪያዊ ጽሑፉ የፍልስፍና ማስታወሻ ናቸው ማለት ነው። የዚህም ምክንያት ዴካርት በዘመኑ ሒሳብ ያስገኘውን አስደናቂ የስኬት ደረጃ፣ የዘዴውን ትክክለኛነት እና የውጤቶቹን ሙሉ እርግጠኝነት በመመልከቱ፣ ፍልስፍናም ሒሳብ በዘመኑና በእራሱ እጅ የደረሰበትን የዘዴ ትክክለኛነት እና ፍጹም እርግጠኝነት እንዲደርስለት መፈለጉ ነው። የዴካርት በሒሳብ ዘዴ መ ተጽዕኖ በፍልስፍናው ውስጥ የሚንጸባረቀው፣ ሙሉ ፍልስፍናውን የሚመሠርትበት የመጀመሪያ፣ እርግጠኛ እና በራሱ ግልጽ የሆነ ነጥብ ላይ ለመድረስ ባደረገው ጥረት ነው፤ ይህም "እኔ አስባለሁ" የሚለው ህልውና ነው። ይህ "እኔ አስባለሁ" ለእርሱ ልክ እንደ ሒሳብ መሠረታዊ መርሆዎች ነበር፤ ይህም ለቀጣይ የሒሳብ ማረጋገጫዎች ሁሉ መሠረት ይሆናል። ዴካርት በፍልስፍና አስተምህሮው ውስጥ በሒሳብ ውስጥ የተለመደውን የቅነሳ ዘዴ ተከትሏል፤ የእግዚአብሔርን መኖር፣ የዓለምን መኖር እና የነፍስን አለመሞት ከ**"እኔ አስባለሁ"** ህልውና በመነሳት ቀንሷል። የዴካርት ዘዴ በሁለት መሠረቶች ላይ የተገነባ ነው፡- # ግልጽነት: በትኩረት በሚከታተል ጤናማ አእምሮ ውስጥ ከሚፈጠረው የአዕምሮ ብርሃን ብቻ የሚገኝ ጽንሰ-ሀሳብ። # ቅነሳ: ከግልጽ ሀሳብ ተነስተን የግድ ወደሚከተለው ሌላ ውጤት የሚያደርሰን የአዕምሮ ሂደት። በእውነቱ፣ በሳይንሳዊ እና በፊዚካዊ ርዕሰ ጉዳዮች ላይ እርግጠኝነት ላይ ለመድረስ የሒሳብን መንገድ መከተል ቀላል ነው፤ ነገር ግን ለሜታፊዚካዊ ርዕሰ ጉዳዮች ይህ እንደዚያ አይደለም። እንደ የእግዚአብሔር መኖር እና የነፍስ አለመሞት ያሉ ርዕሰ ጉዳዮችን በቀጥታ በሒሳብ መንገድ መያዝ አይቻልም። ዴካርት በዚህ ረገድ ከራሱ ጋር ታማኝ ነበር፤ ምክንያቱም እነዚህን ርዕሰ ጉዳዮች በቀጥታ ማጥናት አልጀመረም፤ ይልቁንም ሁሉንም በጥርጣሬ ውስጥ አስቀምጦ ከመጀመሪያውኑ ፍርድ ከመስጠት ተቆጥቧል። ዴካርት በመጀመሪያው አተኩረት ላይ እንዲህ ይላል፡- "ማንኛውንም እውነት ማወቅ ባልችል እንኳን፣ ቢያንስ የምችለውን ላድርግ፤ ይህም ከማንኛውም ፍርድ መቆጠብ እና ለማንኛውም ከንቱ ነገር ተአማኒነት ከመስጠት መቆጠብ ነው።" ዴካርት በፍልስፍና ውስጥ ዘዴን ለማስቀመጥ ሲያስብ፣ በሒሳብ እና በጂኦሜትሪ የአስተሳሰብ ስልት ላይ መሠረተው። ይህ "ስለ ዘዴው የቀረበ ጽሑፍ" በተሰኘው መጽሐፉ ውስጥ ያስቀመጣቸው የአራቱ የዘዴ ሕጎች እውነተኛ ትርጉም ነው። የመጀመሪያው ሕግ እንዲህ ይላል፡- "አንድ ነገር እውነት መሆኑን በእርግጠኝነት እስካላወቅኩ ድረስ እንደ እውነት አልቀበልም፤ ይህም ማለት ጥድፊያን እና ቅድመ-ፍርድን በጥንቃቄ አስወግዳለሁ፤ በፍርዶቼ ውስጥ በአዕምሮዬ ፊት በግልጽ እና በተለየ ሁኔታ የሚቀርበውን ብቻ አስገባለሁ፤ ይህም በጥርጣሬ ውስጥ እንዳላስገባው ያደርገኛል።" ይህ ሕግ የእርግጠኝነት ሕግ ተብሎ ይጠራል፤ ምክንያቱም ወደ ምንም ጥርጣሬ ወደ ማይገባበት ቀላል እና ግልጽ እርግጠኝነት ይመራል። የዚህ ሕግ ከጂኦሜትሪ ጋር ያለው ግንኙነት ዴካርት በሚሰጣቸው ምሳሌዎች ግልጽ ይሆናል፤ ለእርሱ እርግጠኝነት ማለት ሦስት ማዕዘን ከሦስት ጎኖች የተሠራ ቅርጽ ነው ማለት እና ለአንድ ሦስተኛ ነገር እኩል የሆኑ ሁለት ነገሮች እኩል ናቸው ማለት ነው። የዴካርት ዓላማ ከዚህ ሕግ ሒሳብን ወይም ጂኦሜትሪን በእርግጠኛ መሠረቶች ላይ መመሥረት አይደለም፤ ምክንያቱም እነሱ በእርግጠኝነት ላይ የተመሠረቱ ናቸው። ይልቁንም ዓላማው ይህን የሒሳብ እና የጂኦሜትሪ እርግጠኝነት ተውሶ በፍልስፍና ርዕሰ ጉዳዮች ላይ ተግባራዊ ማድረግ ነው። ይህን ሕግ በፍልስፍና ላይ ስንተገብረው እንደ ዘዴያዊ ጥርጣሬ ይጀምራል፤ ምክንያቱም "አንድ ነገር እውነት መሆኑን በእርግጠኝነት እስካላወቅኩ ድረስ እንደ እውነት አልቀበልም" ይላል። የሕጉ ጽሑፍ በአሉታዊነት ይጀምራል፤ ይህም ምንም ነገር አልቀበልም ማለት ነው፤ ይህ ደግሞ በዴካርት የፍልስፍና ዘዴ ውስጥ የመጀመሪያው እርምጃ የሆነው ጥርጣሬ ነው። ይህ ማለት የዘዴው ሕጎች አጠቃላይ እና ሁሉን አቀፍ ናቸው፤ ለፍልስፍና ርዕሰ ጉዳዮች ልዩ ዘዴ ለማስቀመጥ ሲስማሙ የመጀመሪያው ሕግ በሁለት ደረጃዎች ይከፈላል፤ የመጀመሪያው ደረጃ ወደ የመጀመሪያ እርግጠኝነት ለመድረስ በሁሉም ነገር ላይ ዘዴያዊ ጥርጣሬን መፍጠር ነው። ዴካርት በዓለም ህልውና ላይ ከተጠራጠረ በኋላ፣ ከዚሁ ጥርጣሬ በመነሳት ወደ መጀመሪያው እርግጠኝነት ይደርሳል፤ ይህም ጥርጣሬ ማሰብን ያካትታል፣ እናም የሚያስብ ሰው መኖር አለበት፡ እኔ እጠራጠራለሁ፣ ስለዚህ አስባለሁ፣ ስለዚህ አለሁ። ሁለተኛው ሕግ እንዲህ ይላል፡- "የምመረምራቸውን እያንዳንዱን ችግሮች በተቻለ መጠን እና ለመፍታት በሚያስፈልገው መጠን ወደ ክፍሎች እከፋፍላለሁ።" ይህ ሕግ የትንተና ሕግ ይባላል። ሦስተኛው ሕግ እንዲህ ይላል፡- "ሀሳቦቼን በሥርዓት አስኬዳለሁ፤ ከቀላል እና ከማወቅ ከሚቀሉ ነገሮች በመጀመር፣ ቀስ በቀስ ወደ ይበልጥ የተደራጀ እውቀት እስክደርስ ድረስ እቀጥላለሁ፤ እንዲያውም በተፈጥሮ የማይቀዳደሙ ነገሮች መካከል ሥርዓት እፈጥራለሁ።" ይህ ሦስተኛው ሕግ የቅንብር ሕግ ይባላል። አራተኛው እና የመጨረሻው ሕግ ደግሞ እንዲህ ይላል፡- "በሁሉም ሁኔታዎች ውስጥ አጠቃላይ ስታቲስቲክስ እና ግምገማዎችን አደርጋለሁ፤ ይህም ምንም ነገር እንዳልዘነጋሁ እርግጠኛ እንድሆን ያደርገኛል።" ይህ ሕግ ሙሉ የመቁጠር ሕግ ይባላል። በዚህም መሠረት የአራቱ የዘዴ ሕጎች፤ እርግጠኝነት፣ ትንተና፣ ቅንብር እና ግምገማ/ሙሉ መቁጠር በሒሳብ እና በጂኦሜትሪ ውስጥ የሚከተሉት የአስተሳሰብ ዘዴዎች ናቸው። ዴካርት በፍልስፍና ውስጥ ሒሳብ እና ጂኦሜትሪ የደረሱበትን የግልጽነት እና የእርግጠኝነት ደረጃ ላይ ለመድረስ ስለፈለገ እነዚህን ሕጎች በፍልስፍና ርዕሰ ጉዳዮች ላይ ተግባራዊ ለማድረግ ይሞክራል። ዴካርት የሒሳብ ዘዴን ራሱን በፍልስፍና ላይ አይተገብርም፤ ይልቁንም በሒሳብ ውስጥ ያለውን የአስተሳሰብ መንገድ ይተገብራል። የሒሳብ ዘዴን ቢወስድ ኖሮ፣ በግልጽ በሚታዩ እውነታዎች፣ በ [[መርህማቶች]] እና በግምቶች ይጀምር እና ከእነሱም ወደ ማረጋገጫዎች ከዚያም የግድ ወደሚከተሉ ሐሳቦች ይሸጋገር ነበር። ይህን ቢያደርግ ኖሮ፣ የፍልስፍና ጽሑፎቹ የሒሳብ ቅነሳ እና ማረጋገጫ መልክ ሲይዙ እናያለን ነበር። ነገር ግን የሒሳብ ቅነሳ ዘዴ በዴካርት ፍልስፍና ውስጥ አይታይም፤ ከሒሳብ የሚወስደው በውስጡ ያለውን የአስተሳሰብ መንገድ ብቻ ነው። የሚስተዋለው ነገር ዴካርት ያልተከተለውን የሒሳብ-ጂኦሜትሪ ማረጋገጫ ዘዴን ከእርሱ በኋላ ስፒኖዛ በጥብቅ መከተሉ ነው። በዚህም ስፒኖዛ ከዴካርት አንድ እርምጃ ቀድሟል፤ ምክንያቱም ዴካርት የተከተለው በሒሳብ ውስጥ ያለውን የአስተሳሰብ መንገድ ብቻ ሲሆን ይህም በአራቱ ሕጎች ይወከላል፡- እርግጠኝነት ወይም ግልጽነት፣ ትንተና፣ ቅንብር እና ሙሉ መቁጠር። ዴካርት ያልተቀበለውን የጂኦሜትሪ ዘዴን ከትርጓሜዎች፣ ከ መርህማቶች ከዚያም ከሚቀነሱ ማረጋገጫዎች እና ሐሳቦች መተግበርን ስፒኖዛ በጥብቅ ተቀብሎታል። በዚህም ስፒኖዛ ከዴካርት የበለጠ ደፋር እና አብዮታዊ ሆኖ ይገኛል፤ ዴካርት በሒሳብ አስተሳሰብ ወሰን ላይ ቆሞ የሒሳብ-ጂኦሜትሪ ዘዴን ራሱን በፍልስፍና ውስጥ እስከመተግበር አልደረሰም። '''[[ዴካርቶች]] ሁለትዮሽ''' ዴካርት በነፍስ እና በሥጋ መካከል ይለያል፤ ሁለቱም ፍጹም የተለያዩ ህላዌዎች እንደሆኑ ያምናል። እንዲህም ይላል፡- "እኔ በሥጋዬ ውስጥ የምኖረው መርከበኛ በመርከቡ እንደሚኖር አይደለም፤ ነገር ግን ከእርሱ ጋር በጥብቅ የተገናኘሁ እና የተቀላቀልኩ ነኝ፤ ስለዚህም ከእርሱ ጋር አንድ ነጠላ ክፍል እፈጥራለሁ። ጉዳዩ እንዲህ ባይሆን ኖሮ፣ ሥጋዬ ቢቆስል ህመም አይሰማኝም ነበር፤ ነገር ግን ይህን በአዕምሮ ብቻ አውቃለሁ፤ ልክ መርከበኛ በመርከቡ ላይ ያለውን ማንኛውንም ብልሽት በአይኑ እንደሚያውቀው።" ===== '''[[አምላክ]]''' ===== ዴካርት አምላክ አዕምሮን እንደሚመስል ያምናል፤ ምክንያቱም አምላክ እና አዕምሮ ያስባሉ ነገር ግን ቁሳዊ ወይም አካላዊ ህልውና የላቸውም። ሆኖም እግዚአብሔር ከአዕምሮ የሚለየው ገደብ የለሽ በመሆኑ እና በህልውናው በሌላ ፈጣሪ ላይ ጥገኛ ባለመሆኑ ነው። እንዲህም ይላል፡- "ወሰን የለሽ ኃያል እና መልካም የሆነ የአላክ ህልውና በግልጽ እና በጠራ ሁኔታ አውቃለሁ።" ===== '''[[ስነ-ምግባር]]''' ===== ዴካርት የስነ-ምግባር ሳይንስን የጥበብ ራስ፣ የሳይንሶች ዘውድ አድርጎታል። ወደ ስነ-ምግባር ሳይንስ ከመግባቱ በፊት ሁሉንም ሳይንሶች ማወቅ አስፈላጊ መሆኑን ተናግሯል፡- "ፍልስፍና እንደ ዛፍ ነው፤ ሥሩ ሜታፊዚክስ፣ ግንዱ የተፈጥሮ ሳይንስ፣ ቅርንጫፎቹ ደግሞ ቀሪዎቹ ሳይንሶች ናቸው። እነዚህም ወደ ሦስት ዋና ዋና ሳይንሶች ይመለሳሉ፤ እነሱም፡- [[ሕክምና]]፣ [[መካኒክስ]] እና ከፍተኛና ፍጹም የሆነ ስነ-ምግባር ናቸው። ይህ የመጨረሻው የሌሎቹን ሳይንሶች ሙሉ እውቀት ይጠይቃል፤ እርሱም የጥበብ ከፍተኛው ደረጃ ነው።" የሚገርመው ነገር የዴካርት የጥርጣሬ አስተምህሮ ዴካርትን ወደ አምላክ የለሽነትአላደረሰውም፤ ይልቁንም በእግዚአብሔር መኖር ያምን ነበር፤ ነገር ግን ብዙዎችን ወደ አምላክ የለሽነት መርቷል። መጠቀስ ያለበት ጉዳይ አንዳንድ የዘመኑ የእስልምና ተመራማሪዎች፣ ከእነዚህም ውስጥ ማህሙድ ሃምዲ ዛቅዙቅ «በ[[ጋዛሊ]] እና በዴካርት መካከል ያለው የፍልስፍና ዘዴ» በተሰኘው መጽሐፉ፣ እና ዶ/ር [[ነጂብ መሐመድ አል-በህቢቲ]] «[[የአረብ ታሪክ]] እና [[ሥነ ጽሑፍ|ሥነ-ጽሑፍ]] ጥናት መግቢያ» በተሰኘው መጽሐፋቸው፣ ዴካርት ከአቡ ሃሚድ [[አል-ጋዛሊ]] ሀሳቦች በተለይም «ከስህተት አዳኝ» ከተሰኘው መጽሐፉ እንደወሰደ ማረጋገጥ መቻላቸው ነው። ይህ ከዴካርት ዘመን በአምስት መቶ ዓመታት ገደማ የቀደመው የጋዛሊ ሀሳቦች ጋር ያለውን ግልጽ ተመሳሳይነት መተርጎም ብቻ አይደለም። ሟቹ ቱኒዚያዊ ተመራማሪ ዑስማን አል-ከዓክ በ[[ፓሪስ]] በሚገኘው የዴካርት ሙዚየም ውስጥ ባለው የግል ቤተ-መጽሐፍቱ ውስጥ የኢማም አል-ጋዛሊ «[[ከስህተት አዳኝ]]» መጽሐፍ ወደ ላቲን የተተረጎመ ቅጂ እንዳገኘ ተናግሯል። በአንደኛው ገጽ ላይ የጋዛሊ ታዋቂ አባባል "''ጥርጣሬ የመጀመሪያው የእርግጠኝነት ደረጃ ነው"'' በሚለው ሥር በቀይ መስመር ተሰምሮበታል፤ በእርሱም ላይ በዴካርት የእጅ ጽሑፍ "ወደ እኛ ዘዴ ይተላለፍ" የሚል ማስታወሻ ተጽፎበታል። ይህ ቢሆንም ዴካርት በየትኛውም ጽሑፉ አል-ጋዛሊን አልጠቀሰም። ==== [[ሜታፊዝክ|ሜታፊዚክስ]] ==== «በመጀመሪያው ፍልስፍና ላይ አትኩረተ ላይ» Meditations on First Philosophy መጽሐፍ በስድስት አትኩረተ ህሊና የተከፈለ ነው። በመጀመሪያ አትኩረተ ዴካርት የመጀመሪያውን ዘዴያዊ አመለካከቱን ይተገብራል፤ ይህም ጥርጣሬ ነው። በውስጡም በጥርጣሬ ውስጥ መቀመጥ ያለባቸውን ነገሮች እና ለዚህ ጥርጣሬ ያቀረባቸውን ምክንያቶች ይመረምራል፤ በመጨረሻም በሁሉም ነገር ላይ ወደ ጥርጣሬ ይደርሳል። በሁለተኛው አተኩረተ ከጥርጣሬው እርምጃ በኋላ ራሱን የሚያቀርበውን የመጀመሪያውን ግልጽና በራሱ እርግጠኛ የሆነ ነገር ላይ ይደርሳል፤ ይህም የሰው ልጅ ሀሳብ ወይም አዕምሮ ህልውና ነው። ይህንንም ከሥጋ ይለየዋል፤ እውቀቱም ከሥጋ እውቀት የበለጠ ቀላል እና ግልጽ እንደሆነ ይናገራል። ዴካርት የሀሳብን ህልውና ካረጋገጠ በኋላ በሦስተኛው አትኩረት ወደ የእግዚአብሔር ህልውና ማረጋገጥ ይሸጋገራል። ለህልውናውም ሦስት ማረጋገጫዎችን ያቀርባል። በአራተኛው አትኩረት በእውነት እና በውሸት ወይም በግልጽነት እና በግልጽነት-አልባነት መካከል ይለያል። በውስጡም ስለ ነፍስ እና ሥጋ ግንኙነት እና ስለ እግዚአብሔር አንዳንድ በመጀመሪያው እና በሁለተኛው አትኩረት ላይ የተነሱ ርዕሰ ጉዳዮችን በበለጠ ዝርዝር ያብራራል። በአምስተኛው አትኩረት የቁሳዊ ነገሮችን ምንነት ይመረምራል፤ ምንነታቸውም ስፋት መሆኑን እና የእግዚአብሔር ምንነት መንፈስ እና ሀሳብ መሆኑን ይቀበላል። በዚህ አትኩረት የዴካርት ታዋቂው የሀሳብ እና የስፋት ሁለትዮሽነት እና ሁለቱም የተለያዩ ህላዌዎች መሆናቸው ይታያል። በስድስተኛው አትኩረት የቁሳዊ ነገሮችን ህልውና ይመረምራል፤ እነሱም ጠፊዎች መሆናቸውን ያረጋግጣል። በነፍስ እና በሥጋ መካከል ይለያል፤ ሥጋ ሟች ነፍስ ደግሞ የማትሞት መሆኗን ያረጋግጣል። በእውነቱ እነዚህ ስድስቱ እትኩረታት የተጠላለፉ ናቸው። በመጀመሪያው አትኩረት ላይ የሚነሳው ዘዴያዊ ጥርጣሬ በእያንዳንዱ ቀጣይ አትኩረት ላይ እንደገና ይታያል፤ ምክንያቱም በሥጋ ፍጹምነት እና በተዘረጉ ነገሮች እውነተኛ ህልውና ላይ ባለው ጥርጣሬ መሠረት በነፍስ እና በሥጋ፣ በአሳቢ ህላዌ እና በተዘረጋ ህላዌ መካከል ለመለየት ይጠቀምበታል።በሦስተኛው አትኩረት ላይ የሚታየው የእግዚአብሔር ህልውና ማረጋገጫ በአምስተኛው አትኩረት ላይ የእግዚአብሔርን መንፈሳዊ እና አሳቢ ተፈጥሮ ሲያብራራ እና ሲተረጉም እንደገና ይታያል። የእርሱ ታዋቂው የሀሳብ እና የስፋት፣ የነፍስ እና የሥጋ ሁለትዮሽነት በሁሉም አተኩረታት ውስጥ ይደጋገማል። ስለዚህ በአተኩረታት መጽሐፍ ውስጥ የዴካርትን ፍልስፍና እነዚህን ሁሉ መሠረታዊ ርዕሰ ጉዳዮች በስድስቱ አተኩረታት ላይ በማደራጀት እና በማስተባበር መረዳት እንችላለን። በመጀመሪያው እርምጃ ዘዴያዊ ጥርጣሬን እንጀምራለን፤ ከዚያም በነፍስ እና በሥጋ፣ በሀሳብ እና በስፋት መካከል ያለውን ልዩነት እንመረምራለን፤ በዚህም የመጀመሪያውን እርግጠኝነት ማለትም የአሳቢውን ህላዌ ማረጋገጥን እናሳያለን። ከዚያም ስለ እግዚአብሔር፣ ስለ ህልውናው ማረጋገጫ እና ስለ ተፈጥሮው የተናገረውን ሁሉ እንመረምራለን። ==== ዘዴያዊ ጥርጣሬ ==== ይህ ጥርጣሬ ዘዴያዊ ነው፤ ምክንያቱም ዴካርት የሚጠቀመው ወደ መጀመሪያው ግልጽ እና በራሱ እርግጠኛ ወደ ሆነ ነገር ለመድረስ እንደ መሳሪያ ብቻ ነው፤ ጥርጣሬን እንደ የመጨረሻ አቋም አይወስደውም። ዴካርት እንዲህ ይላል፡- "በጥርጣሬ ውስጥ ሊቀመጥ የሚችል ማንኛውም ነገር እንደ ሐሰት መቆጠር አለበት።" ዴካርት በዚህ ሁሉንም ነገር እንደ ሐሰት መፍረድ ወይም በጥርጣሬ ውስጥ የተቀመጠውን ሁሉ እንደ ሐሰት መቁጠር ማለቱ አይደለም፤ ይልቁንም በአዕምሯዊ ማረጋገጫ አማካኝነት ወደ አንድ እርግጠኛ ነገር መድረስ በሚችልበት የጥርጣሬ ፈተና እስካላስገዛው ድረስ ማንኛውንም ነገር እንደ እውነተኛ አልቀበልም ማለቱ ነው። የጥርጣሬን እርምጃ ከተለማመድን በኋላ የብዙ ነገሮችን ትክክለኛነት እና እርግጠኝነት ማረጋገጥ እንደምንችል ይናገራል፤ ከእነዚህም ውስጥ ሳይንሶች ይገኙበታል። ይህም ሊሆን የቻለው በአዕምሯዊ እርግጠኝነት እና ግልጽነት መሠረቶች ላይ ልንመሠርታቸው ስለቻልን ብቻ ነው። ስለዚህ <nowiki>ሒሳብን</nowiki> እና <nowiki>ጂኦሜትሪን</nowiki> ጨምሮ ሁሉንም ሳይንሶች በጥርጣሬ ውስጥ ሲያስቀምጥ፣ ዓላማው በእርግጠኛ እና በግልጽ መሠረቶች ላይ ለመመሥረት ብቻ ነው። በእርግጥም ይህን ከአራተኛው አትኩረት ጀምሮ ያደርጋል፤ የተፈጥሮ ሳይንስን እርግጠኝነት ያረጋግጣል፤ ይህም በአዕምሮ ውስጥ የተፈጥሮ ዓለም ህላዌ የሆነው ስፋት ግልጽ፣ የተለየ እና እርግጠኛ ሀሳብ በመሆኑ ነው። ነገር ግን ዴካርት ሌሎች ብዙ ነገሮችን በጥርጣሬ ውስጥ ያስቀምጣል፤ በዚህም ፈተና ውስጥ ወድቀው ሙሉ በሙሉ ያስወግዳቸዋል፤ ምክንያቱም የሚፈልገውን የእርግጠኝነት፣ የግልጽነት እና የተለየነት ደረጃ ላይ አልደረሱም። ከእነዚህ ነገሮች መካከል ከስሜት ህዋሳት ወይም በእነሱ አማካኝነት የተማርናቸው ነገሮች ሁሉ ይገኙበታል። ይህም ማለት ስሜት ህዋሳት የሚያመጧቸውን ግንዛቤዎች ሁሉ እና የስሜት ህዋሳትን እራሳቸውን እንደ የእውቀት መሳሪያ አይቀበልም። ይህ ደግሞ ስለ ውጫዊው ዓለም የምናውቀውን ሁሉ እንዲሁም እራሳችንን እንደ ሥጋ የምናውቀውን ሁሉ ይጨምራል። የስሜት ህዋሳትን ምስክርነት የማይቀበለው ሁልጊዜ ስለሚሳሳቱ እና ሁልጊዜም ለቅዠቶች ወይም ለሐሰተኛ እምነቶች የተጋለጡ ስለሆኑ ነው። ዴካርት በዚህ ረገድ እንዲህ ይላል፡- "አንድ ጊዜ እንኳን ያታለለንን ነገር አለማመን ጥበብ ነው።" ስሜት ህዋሳት በአንዳንድ ጊዜያት የማይታመኑ መሆናቸው ከተረጋገጠ፣ በሁሉም ጊዜያት እንዴት ልናምናቸው እንችላለን? ዴካርት በስሜት ህዋሳት ላይ ላለማመን የሚያቀርበው ሌላ ምክንያት አለ፤ ይህም በስሜት ህዋሳት እንደምንታለል ባናውቅ እና ይህን ብንቀበል እንኳን፣ ሕልም እያየን አለመሆናችንን በምን እናውቃለን? ምክንያቱም አንድ ሰው በሕልሙ ውስጥ ነገሮችን በእውን እንደሚያያቸው ሆኖ ያያል፤ ነገር ግን እንደዚያ አይደሉም። ስለዚህ የምናየው እና የምንሰማው ነገር ሁሉ ትልቅ ሕልም ሊሆን ይችላል፤ እናም ሕልም አላሚው ብዙውን ጊዜ ሕልም እያየ መሆኑን አያውቅም፤ ስለዚህ እኛም ሕልም ውስጥ ልንሆን እንችላለን እናም ይህን ላናውቅ እንችላለን። ከዚያም ዴካርት ወደ የሒሳብ እና የጂኦሜትሪ እውነታዎች ይመጣል፤ ምንም እንኳን በውስጣቸው ያለው ግልጽነት እና የተለየነት ቢኖርም፣ ወደ ጎን ልናደርጋቸው እንደሚገባ ይናገራል። እንዲያውም ሁለት ሲደመር ሦስት አምስት ይሆናል እና ካሬ አራት ጎኖች አሉት የሚለው እውነት እንኳን ከጥርጣሬ የተጠበቀ አይደለም። ምናልባት አንድ አታላይ ጋኔን እነዚህን ነገሮች የገለጸልኝ እና እውነት እንደሆኑ ያሳመነኝ ሊሆን ይችላል፤ ነገር ግን እነሱ እንደዚያ አይደሉም። ዴካርት በመጨረሻ እንዲህ ይላል፡- "ከዚህ በፊት እውነት ነው ብዬ የማምንበት ምንም ነገር የለም፤ አሁን በጠንካራ እና በሚታሰቡ ምክንያቶች ላይ ተመስርቼ በጥርጣሬ ውስጥ ላላስቀምጠው የምችለው።" በእውነቱ፣ በመጀመሪያው አትኩረት ላይ በአታላይ ጋኔን ግምት ላይ ተመስርቶ የሒሳብ እና የጂኦሜትሪ እውነታዎችን የተጠራጠረው ዴካርት፣ ወደ እነርሱ ማረጋገጫ የሚመለሰው በአራተኛው አትኩረት ላይ ነው፤ ይህም በሦስተኛው አትኩረት ላይ የእግዚአብሔርን ህልውና ካረጋገጠ በኋላ፣ መሐሪ እና ፍትሐዊ የሆነው እግዚአብሔር ለዚህ ጋኔን ሥልጣን እንደማይተወው እና በሐሰተኛ ነገሮች እንዲታለል እና እንዲያምን እንደማያደርገው ሲያረጋግጥ ነው። ==== የመጀመሪያው እርግጠኝነት - የራስን ህልውና ማረጋገጥ ==== ይህ የሁለተኛው አትኩረት ርዕሰ ጉዳይ ነው፤ በውስጡም ዴካርት በመጀመሪያው አትኩረት ላይ ካቆመበት ነጥብ ይጀምራል፡- "ጥቂት ጥርጣሬ ያለበትን ነገር ሁሉ ወደ ጎን ማድረጌን እቀጥላለሁ... እርግጠኛ የሆነ ነገር ላይ እስክደርስ ድረስ።" ዴካርት የአታላይ ጋኔን መኖር ግምት ትክክል ቢሆን እንኳን፣ እና ይህ አታላይ ጋኔን ህልውና የሌለውን ዓለም እንዳለ አድርጎ ቢያታልለው እንኳን፣ ይህ አታላይ ጋኔን ስለ ራሱ ህልውና ሊያታልለው እንደማይችል ይናገራል። እርሱ የሌለ ሆኖ ሳለ እንዳለ አድርጎ ሊያሳየው አይችልም። በዚህም ዴካርት ወደ መጀመሪያው እርግጠኝነት ይደርሳል፤ ይህም የራስ ህልውና ነው። ህልውናውን እና ማንነቱን እንደሚሰማው ይናገራል፤ ስለዚህም እርሱ አለ። ዴካርት በ**«የፍልስፍና መርሆዎች»** ውስጥ ተመሳሳይ መከራከሪያ ይጠቀማል፡- "በጥርጣሬ ሂደት ውስጥ ህልውናችንን ልንጠራጠር አንችልም።" ምክንያቱም የሚጠራጠረው ፍጡር መጀመሪያ ላይ መኖር አለበት፤ "ምክንያቱም የሚያስበው በማሰብ ሂደት ውስጥ የለም ብሎ ማመን ተቃርኖ ነው።" ማሰብ በራሱ የሚያስበውን ህላዌ ህልውና ማረጋገጫ ነው፤ "ይህ መደምደሚያ 'አስባለሁ፣ ስለዚህ አለሁ' (Cogito, ergo sum) የመጀመሪያው እና ፍጹም እርግጠኛ የሆነ ነገር ነው።" ዴካርት ይህን ውጤት ለማረጋገጥ የሚነሳው በንጥረ ነገር እና በሁኔታዎች መካከል ባለው ባህላዊ ግንኙነት ወይም በርዕሰ ጉዳይ እና በተናጋሪ መካከል ባለው ግንኙነት መሠረት ነው። በዚህ ባህላዊ ግንኙነት መሠረት ንጥረ ነገር ሳይኖር የሚሸከሙት ሁኔታዎች ሊኖሩ አይችሉም፤ ያለ ርዕሰ ጉዳይ ደግሞ በሎጂካዊ ፍቺው ተናጋሪ ሊኖር አይችልም፤ ያለ ይህን ድርጊት የሚፈጽም አካል ደግሞ ድርጊት ሊኖር አይችልም። ማሰብ ደግሞ ድርጊት ነው፤ ስለዚህም ይህ ድርጊት የሚፈጽም አስፈጻሚ ወይም የሚከሰትበት ቦታ ወይም ይህን የሚፈጽም ነገር ማለትም አሳቢው ማንነት ሊኖረው ይገባል። በዚህ መንገድ የዴካርት ፍልስፍናዊ አብዮት ከበስተጀርባው አንዳንድ የቆዩ ባህላዊ የፍልስፍና አዝማሚያዎች እንዳሉት እንመለከታለን። በተጨማሪም፣ ከአስተሳሰብ ወደ ህልውና መነሳት ማለትም፣ አንድ ነገር በአስተሳሰብ ውስጥ በመገኘቱ ብቻ ትክክለኛ ህልውና እንዳለው መቁጠር፣ ለምሳሌ ዴካርት ከፍጹም አምላክ ሀሳብ ጋር እንደሚያደርገው፣ ይህ ደግሞ እጅግ ጥንታዊ የሆነ ባህላዊ የፍልስፍና እምነት ሲሆን፣ ከቅድመ-ሶቅራጥስ ፈላስፎች መካከል በዋናነት ፓርሜኒደስ ድረስ የሚደርስ ነው። ከዚያ በኋላ ዴካርት እርግጠኛ እና ግልጽ የሆነ ህልውናውን ያገኘውን የዚህ ማንነት ህልውና ተፈጥሮ ይጠይቃል፣ እናም ራሱን እንደ አካል ማለትም እንደ የተወሰኑ ስሜቶች፣ ምኞቶች እና ስሜት ባለቤት አድርጎ እንደሚገነዘብ ይናገራል። የስሜት ህዋሳት ነገሮች ምናልባት ቅዠቶች ሊሆኑ ስለሚችሉ ሊጠራጠሩ ቢችሉም፣ አንድ ሰው የስሜት ህዋሳት ግንዛቤዎች እንዳለው መጠርጠር አይቻልም፤ ይህ ግንዛቤ በራሱ አለ እና የተገኘ ነው፣ እናም ቅዠት ሊሆን አይችልም። ከዚህ በመነሳት ዴካርት የአካል ግንዛቤ ራሱ ከአስተሳሰብ የሚመጣ መሆኑን ይደመድማል፣ ምክንያቱም ስሜት፣ ምኞት እና ስሜቶች ሁሉም አንድ ሰው በግንዛቤው እና በአእምሮው የሚገነዘባቸው አስተሳሰባዊ አካላት ናቸው። ዴካርት በመጨረሻ ማንነቱ እንደ አሳቢ ነገር ማለትም ንጹህ አስተሳሰብ እንደሚኖር ይደመድማል፣ ይህም በራሱ የአካላዊ ሁኔታዎች ግንዛቤ መሠረት ነው። ነገር ግን ዴካርት ከአካል እና ከሁሉም አካላዊ ነገሮች ጋር በተያያዘ በሌላ ጽንሰ-ሀሳብ ላይ ለረጅም ጊዜ ያቆማል፣ እናም በስፋት ማለትም ቦታ የሚይዝ ልኬቶች ያሉት አካል በመያዜ ምክንያት በራሴ ግንዛቤ አለኝን? ብሎ ይጠይቃል። መልሱም አይደለም ነው፣ ምክንያቱም የተስፋፋውን ነገር የሰውነት አካልን ጨምሮ መገንዘብ የሚወሰነው በስሜት ህዋሳት ሳይሆን በአስተሳሰብ ላይ ነው። ለዚህም ምሳሌ የሚሆነው የሰም ቁራጭ ነው። ይህ ቁራጭ የተወሰነ ቅርጽ፣ ቀለም እና መነካካት አለው፣ እናም ለሙቀት ሲጋለጥ ይቀልጣል እና ቅርጹ፣ መነካካቱ እና ቀለሙ ይለወጣል፣ ነገር ግን ይህ ማለት አልጠፋም ወይም ህልውናውን አላቆመም ማለት አይደለም፤ አስተሳሰብ አሁንም እንዳለ ያውቃል፣ ምክንያቱም አሁንም የተስፋፋ ነገር ነው። ይህ ማለት ቅርጹም፣ ቀለሙም፣ ወይም መነካካቱ በአስተሳሰብ ውስጥ የአንድን ነገር ማንነት ቋሚ አድርጎ ማስቀጠል አይችልም፣ ስፋት ብቻ ነው ለዚህ የሚችለው። ይህ ስፋት ደግሞ እንደ ቀለም፣ መነካካት እና ሽታ ያሉ በስሜት ህዋሳት የሚቀበሉት ነገር ሳይሆን፣ በአስተሳሰብ ብቻ የሚገነዘብ ነገር ነው። ይህም ማለት አስተሳሰብ የቁስን ምንነት ከሚቀበለው ስሜት ሳይሆን፣ አስተሳሰብ በቀጥታ ከሚገነዘበው የስፋት ሀሳብ ነው፣ ይህም የሁሉም አካላዊ ነገሮች የሰውነት አካልን ጨምሮ ምንነት መሆኑን ነው። === በአስተሳሰብና በስፋት፣ በነፍስና በአካል መካከል ያለው ልዩነት === ዴካርት በግልጽና ተለይተው በቀረቡ ሀሳቦች ንድፈ-ሀሳብ መሠረት፣ አእምሮ በግልጽና ተለይቶ የሚገነዘበው ነገር በእውነትና በተጨባጭ ህልውና የሚደሰት ሲሆን፣ ይህም አእምሮ ከሚያገኘው ግልጽ ያልሆነና የተደበላለቀ ነገር ይበልጣል። ስለ ቁስ እና ቁሳዊ አካላት በሀሳቦቹ ውስጥ ሲመረምር፣ ሀሳቦቹ ግልጽ እንዳልሆኑ ይገነዘባል፣ ምክንያቱም የእነዚህ ሀሳቦች ምንጭ ስሜት ህዋሳትና ስሜታዊ ግንዛቤ ናቸው፣ እነሱም ብዙውን ጊዜ በእውቀት ውስጥ ይሳሳታሉ እና ለሐሰትና ቅዠቶች ይጋለጣሉ። ዴካርት ስሜታዊ ግንዛቤ ግልጽና እርግጠኛ እውቀትን የማቅረብ አቅም ስለሚጠራጠር፣ ስለ የዚህ ስሜታዊ ግንዛቤ ርዕሰ ጉዳዮች ማለትም እንደ ቁስ እና አካል ያሉ ግልጽ ሀሳቦችን ማግኘት እንደሚቻል ይጠራጠራል። የስሜታዊ ግንዛቤ ርዕሰ ጉዳዮች ሁልጊዜ በተፈጥሯቸው የተለያዩ ናቸው፣ እነሱም ዘወትር የሚለዋወጡ ናቸው፣ ልክ እንደተጠቀመው የሰም ቁራጭ ምሳሌ። ዴካርት በመጨረሻ የአስተሳሰብ እውቀት ከቁስ እውቀት ይልቅ ቀላል እና ግልጽ መሆኑን፣ እና የነፍስ እውቀት ከአካል እውቀት ይልቅ ቀላል እና ግልጽ መሆኑን ይደመድማል፣ ምክንያቱም ሰው በአእምሮው ውስጥ የሚከናወኑትን አስተሳሰባዊ ሂደቶች መመልከት ቀላል ነውና። አስተሳሰብ የሰው ልጅ መሰረታዊ እንቅስቃሴ ነው፣ እናም አካል ከአእምሮ እና ከአስተሳሰብ ጋር የተያያዘ ተጨማሪ ነገር ብቻ ነው። በተጨማሪም አካል ራሱ በአስተሳሰብ አማካኝነት በግልጽና በእርግጠኝነት ይታወቃል፣ ነገር ግን አካልን ለማወቅ አካልን ከተጠቀምን እንሳሳታለን እና በቅዠቶች ውስጥ እንወድቃለን፣ ልክ ስሜታዊ ግንዛቤን ሰውነታችንን ለማወቅ እንደምንጠቀምበት። ስለ አካል የምናውቀው ነገር ሁሉ የአእምሮአዊ ውጤቶቹ ማለትም በአእምሮ ውስጥ የሚቀሰቀሱ ስሜቶችና ግፊቶች ብቻ ናቸው። ስለዚህ አእምሮ ነው አካልን የሚያውቀው፣ እናም በአካል ላይ ቅድሚያ አለው። ዴካርት በነፍስ እና አካል መካከል ያለውን ልዩነት የሚያስቀምጠው አእምሮ ተለይቶ ወይም ተነጥሎ የሚገነዘበው ነገር በእውነትም ተለይቶና ተነጥሎ ይገኛል በሚለው ንድፈ-ሀሳቡ መሠረት ነው። እሱ ነፍስን ከአካል ተነጥሎ ማሰብ ይችላል፣ ስለዚህም ሁለቱም በእውነት የተለያዩ ናቸው። ዴካርት በህልውና ውስጥ ሁለት የተለያዩና ተለይተው የቀረቡ ንጥረ ነገሮች ማለትም አስተሳሰብ እና ስፋት እንዳሉ ይናገራል፣ እናም አስተሳሰብ የነፍስ ንጥረ ነገር ነው፣ ስፋት ደግሞ የአካል ንጥረ ነገር ነው፣ በዚህ መሠረት የአስተሳሰብ እና የስፋት ንጥረ ነገሮች በመለያየታቸው እና በመለየታቸው ምክንያት ሁለቱ የተለያዩ ይሆናሉ። ነገር ግን ሰው በመጨረሻ በነፍስና በአካል መካከል ያለ ውህደትን ይወክላል፣ እናም በተመሳሳይ ጊዜ ይህ ውህደት ነፍስና አካል የተለዩና የተነጠሉ ሆነው ይታያሉ፣ ማስረጃውም ሰው በግልጽ ስለ መለያየታቸው የሚገነዘበው ነው። ዴካርት በነፍስና በአካል መካከል ያለው ውህደት አዲስ ህልውና ማለትም ሰው ራሱን ይፈጥራል የሚለውን አስተያየት አይመርጥም፣ ይልቁንም ይህ ውህደት የሁለት ፍጹም የተለያዩ ተፈጥሮ ያላቸው ንጥረ ነገሮች መመሳሰል ብቻ እንደሆነ አጥብቆ ይናገራል። ዴካርት ይህን አመለካከቱን የሚያረጋግጠው በቀላል ሒሳባዊ ቀመር መሠረት ነው፡- አንድ ሲደመር አንድ ሁለት ማለትም ነፍስና አካል ይሆናሉ ማለት ነው። ዴካርት ይህን የሒሳብ ቀመር በግልጽ አይናገርም፣ ነገር ግን በትንተናዎቹ ውስጥ ተሟልቷል። ዴካርት ሌላ ሒሳባዊ ቀመር ማለትም አንድ ጊዜ አንድ እኩል አንድ መጠቀም ይችል ነበር፣ ማለትም በነፍስና በአካል መካከል ያለውን ውህደት እንደ የመደመር ሂደት ሳይሆን እንደ የማባዛት ሂደት ሊመለከተው ይችል ነበር። ዴካርት ይህን ቀመር ቢጠቀም ኖሮ በነፍስና በአካል መካከል ያለው ውህደት ከሁለቱም የተለየ አዲስ ህልውና እንደሚፈጥር ይገነዘብ ነበር፣ እሱም ንጹህ ነፍስ ብቻ ያልሆነ እና ንጹህ አካል ብቻ ያልሆነ፣ ነገር ግን በዓለም ውስጥ ያልተለመደ አዲስ ፍጡር ማለትም የሰው ልጅ ነው። በተጨማሪም በነፍስና በአካል መካከል ያለውን ውህደት አዲስ ንጥረ ነገር ለመፍጠር የኬሚካል ንጥረ ነገሮች ከመደባለቅ ጋር ሊያመሳስለው ይችል ነበር፣ ነገር ግን ይህን ቀመር ወይም ይህን ንጽጽር ማካሄድ አልቻለም፣ ምክንያቱም ከጅምሩ በአስተሳሰብና በስፋት መለያየትና ልዩነት ያምን ነበርና፣ እናም የሰው ልጅ ህልውና የሆነ አዲስ ህልውና ለመፍጠር ሊደባለቁ እንደማይችሉ ያምን ነበር። በዚህ ምክንያት ዴካርት እጅግ በጣም የተለያዩ የሆኑት የነዚህ ሁለት ንጥረ ነገሮች በሰው ልጅ ውስጥ መዋሃድ የእግዚአብሔር ፈቃድ ድርጊት እና የአምላካዊ ውሳኔ ውጤት ብቻ እንደሆነ ያምን ነበር፣ ይህም በመሠረቱ አስተሳሰብና ነፍስ የሆነው ሰው በዚህ ዓለም ውስጥ በተወሰነ አካል ውስጥ እንዲኖር ነው። ከብዙ ዘመናዊ ፈላስፎች በተቃራኒ ዴካርት አካልን ወደ አእምሮ ወይም አእምሮን ወደ አካል በመቀነስ አይጨርስም፣ ይልቁንም በተመሳሳይ ጊዜ አእምሮና አካል እንዳለን ያረጋግጣል፣ እናም ሁለቱም ከአንዱ አንዱ ፍጹም የተለዩ ናቸው፣ ነገር ግን በተመሳሳይ ጊዜ በፍጹም ውህደት ውስጥ ናቸው። ዴካርት ይህ ውህደት በእኩል ደረጃ የሚደረግ ተሳትፎ አለመሆኑን ይናገራል፣ ምክንያቱም የአካልን እውነት አጥብቆ እንደሚያምን እና ወደ አእምሮ እንደማይቀንሰው ሁሉ፣ አካል ደግሞ የምይዘው ነገር ብቻ መሆኑን ይናገራል፣ በሌላ በኩል አእምሮ ወይም ነፍስ ደግሞ የምሆነው ነገር ማለትም እውነተኛ ማንነቱን የሚፈጥረው ነገር ነው። ይህ ማለት በመሠረቱና በአንደኛ ደረጃ አእምሮ ወይም ነፍስ ነኝ፣ እናም ይህ አእምሮ ወይም ይህች ነፍስ የምትይዘው አካል አላት። ዴካርት በአእምሮና በአካል ሁለትዮሽነት ንድፈ-ሀሳቡ ውስጥ ከባድ ተቃርኖ ውስጥ ይወድቃል፣ ምክንያቱም በንጥረ ነገርና በሁኔታዎች መካከል ያለውን ባህላዊ ግንኙነት በሚመሠረተው የአስተሳሰብ አመክንዮው መሠረት፣ ማሰብ ድርጊት ወይም ተግባር ሲሆን፣ የሚፈጽመው ወይም የሚሸከመው ንጥረ ነገር ማለትም ነፍስ እንደሚያስፈልገው ይናገራል፣ የእሱ አስተያየት ይህ ያልተረጋገጠና የተቃረነ ነው። ምክንያቱም ማሰብ አካላዊ የሆነ ተሸካሚ ማለትም አካል ያለው አእምሮአዊ ድርጊት ነው፣ እናም አእምሮ ወይም ነፍስ ራሱ የአካል ባሕርይ ወይም ሁኔታ ብቻ ነው ብሎ መናገር ይቻላል። ዴካርት ያደረገው ነገር ቢኖር አስተሳሰባዊ እንቅስቃሴን ከአሳቢው ንጥረ ነገር ማለትም ከነፍስ ጋር ማያያዝ ብቻ ነው፣ በሌላ በኩል ደግሞ ከአካል ጋር ምንም ዓይነት ተቃርኖ ሳይኖር ማያያዝ ይቻል ነበር፣ ምክንያቱም ንጥረ ነገሩ እና መሠረቱ ቁሳዊ ሆኖ ሁኔታው ወይም ድርጊቱ ደግሞ አስተሳሰባዊ ወይም መንፈሳዊ መሆን አለበት ተብሎ ስለሚታሰብ። ስፒኖዛ ይህን ምርጫ ይመርጣል፣ ማለትም አስተሳሰብን ከአካል ጋር ማያያዝ እንጂ ዴካርት እንዳደረገው በተቃራኒው አይደለም። ዴካርት የነፍስን በአካል ላይ ቅድሚያ የሚለው ግምቱን የገነባው አሳቢው ነገር አሳቢ ንጥረ ነገር ማለትም አእምሮ ወይም ነፍስ ሊኖረው ይገባል፣ እናም የተስፋፋው ነገር ደግሞ ወደ ቁሳዊ ንጥረ ነገር መመለስ አለበት በሚለው ግምት መሠረት ነው፤ ስለዚህም አስተሳሰብ የሚፈጸምበት አእምሮ ያስፈልጋል፣ እናም ስፋት የሚከናወንበት ቁሳዊ አካል ያስፈልጋል፣ ይህም የታዋቂው የዴካርት ሁለትዮሽነት ከፍተኛ መገለጫ ነው። ዴካርት በቁሳዊ ንጥረ ነገር ውስጥ የአስተሳሰብ እንቅስቃሴ መኖር ወይም በንጹህ መንፈሳዊ ወይም አእምሮአዊ ንጥረ ነገር ውስጥ የስፋት ባሕርይ መኖር አይችልም ብሎ ማሰብ አልቻለም። እነዚህ ቅድመ-እምነቶች በዴካርት ፍልስፍና ውስጥ ተደብቆ የቀጠለው የአፍላጦን ሜዳ ነበሩ፣ እናም ለዚህ ነው ብዙዎች እንዳሰቡት ፍልስፍናው ፍጹም አብዮታዊ ያልሆነው፣ ይልቁንም እጅግ በጣም ባህላዊ ነው፣ ምንም እንኳን ባህላዊው የፍልስፍና አስተሳሰቦች በመጀመሪያ እይታ በስርዓቱ ውስጥ ግልጽ ባይሆኑም። የዴካርት ፍልስፍና ባህላዊ የፍልስፍና አካላት እንዳሉት የሚያሳይ ማስረጃ ደግሞ ከእርሱ በኋላ የመጡት ዘመናዊ ፍልስፍናዎች አብዛኛዎቹ እነዚህን ባህላዊ አካላት ይተቹና ውድቅ ያደርጋሉ፣ ከእነዚህም ውስጥ ዋነኛው ስፒኖዛ ሲሆን አስተሳሰብና ስፋትን ለአንድ ንጥረ ነገር ሁለት ባሕርያት አድርጎ የሚመለከት፣ እና ነፍስና አካልን አንድ ነገር አድርጎ የሚመለከት ሲሆን፣ አንዱ ያለ ሌላው ሊታሰብ አይችልም። [[ጆን ሎክ]] ደግሞ የአስተሳሰብን በስፋት ላይ ቅድሚያ ውድቅ ያደርጋል እና የዴካርትን የትውልድ ሀሳቦች ንድፈ-ሀሳብ ይተቻል። ዴቪድ ሂዩም እና ኢማኑኤል ካንት ደግሞ ህልውናን ከአስተሳሰብ ብቻ መደምደምን ውድቅ ያደርጋሉ። ነገር ግን ዴካርት በሁሉም ጽሑፎቹ ውስጥ በዚህ መደምደሚያ ላይ አጥብቆ ተጣብቋል እናም በአስተሳሰብና በስፋት እና በነፍስና በአካል መካከል ያለውን ልዩነት በእሱ ላይ አቋቋመ፣ ምክንያቱም አንዱን ከሌላው ተነጥሎ ማሰብ የሚቻል ነገር በእውነትም ከሌላው የተለየና የተለያየ ነው ከሚል መነሻ ነው። በዚህም እንዲህ ይላል፡- «አንዱን ነገር ከሌላው ተነጥዬ ማስተዋል መቻሌ ብቻ አንዱ ከሌላው የተለየ መሆኑን እርግጠኛ ለመሆን ይበቃኛል።» ዴካርት በዚህ መንገድ በሁለት የተነጠሉና የተለዩ ንጥረ ነገሮች ማለትም አስተሳሰብና ስፋት ማሰብ ከተቻለ፣ ይህ በእውነታውም የተነጠሉ እንደሆኑ ለመቁጠር ይበቃል ብሎ ያምናል። በአስተሳሰብ ብቻ ወደ እውነተኛ ህልውና መድረስ የሚለው ይህ የአስተሳሰብ ስልት ነው ሎክ፣ ሂዩም እና ካንት የተነሱበት። እንዲሁም አብዛኛዎቹ ዘመናዊ ፈላስፎች ፍልስፍናቸውን የገነቡት በመሠረታዊ ሀሳቦቹ በመቃወምና በመተቸት ነው እንጂ በመከተል፣ በማስፋፋት ወይም በማሳደግ አይደለም፣ ከዚህም በላይ ለአካልና ለስፋት በነፍስና በአስተሳሰብ ላይ ቅድሚያ የሰጡት የዘመናችን ፈላስፎች አሉ። ዘመናዊና ወቅታዊ ፍልስፍናዎች የተመሠረቱት ከዴካርት ጋር ባለው ልዩነት እንጂ በስምምነቱ ላይ አይደለም፣ እናም ቀጣይነት ያለው መራቅን እንጂ መከተልን አልወከሉም። ከአስተሳሰብ ህልውናን ማውጣት፣ እና ሁለት የተለዩ ንጥረ ነገሮች ማለትም አስተሳሰብና ስፋት መኖራቸውን ማመን፣ እና የሰው ልጅ ማንነት እንደ አስተሳሰብ እንደሚኖር እና አካል ከአእምሮ ጋር የተያያዘ ተጨማሪ ወይም አባሪ ብቻ መሆኑን ማመን፣ እነዚህ ሁሉ ነገሮች ዴካርት ከመካከለኛው ዘመን ፍልስፍና ያለ እውቀት የወረሳቸው እና ያልተመረመሩ ሙግቶች ነበሩ፣ እናም በጭራሽ አልተጠራጠረባቸውም ወይም የጥርጣሬ ዘዴውን አልተጠቀመምባቸውም። ምክንያቱም እነሱ ያለ እውቀት በፍልስፍናው ውስጥ አቋቁሟቸውና ተጠቅሞባቸው የነበሩ ውስጣዊ እምነቶች ነበሩ። የመጀመሪያ ማሰላሰልን በዘዴያዊ ጥርጣሬ እና የቀድሞ እምነቶችንና አስተያየቶችን በመቃወም የጀመረው ዴካርት በእውነትም ሁሉንም ከመካከለኛው ዘመን ፍልስፍና የመጡ አመለካከቶችን አልተቃወመም፣ ምክንያቱም እነሱ በእሱ ዘንድ በብርቱና በግልጽ ታይተዋል። ==== የነፍስና የአካል ግንኙነት ችግር ==== ዴካርት በነፍስና በአካል መካከል ይህንን ፍጹም እና የመጨረሻ መለያየት ከፈጠረ፣ በሰው ግለሰብ ውስጥ ያላቸውን ግንኙነትና ውህደት ችግር እንዴት ተመለከተው? ይህ መለያየት በሰው ውስጥ ያላቸውን ግንኙነት መተርጎም አስቸጋሪ ችግር ያደርገዋል፣ ይህም ዴካርትን ያጋጠመውና መፍትሔ ለማግኘት የሞከረው ነው። ዴካርት ለዚህ ችግር ማለትም የነፍስና የአካል ግንኙነት ችግር በርካታ መፍትሔዎችን አቅርቧል፣ እናም አካል በነፍስ የሚንቀሳቀስ ማሽን ብቻ ነው ብሏል። አካል ደግሞ እንደ ዓለም ውስጥ እንዳሉት ሌሎች ቁሳዊ ነገሮች ቁሳዊ ነገር ነው፣ እናም የሚገዙት ሕጎች ሁሉንም ቁሳዊ አካላት የሚገዙት ተመሳሳይ ሕጎች ናቸው፣ ነገር ግን በተመሳሳይ ጊዜ ለተወሰነች ነፍስ የተለየ አካል ነው። ይህ ማሽን ማለትም የሰውነት አካል ያለ ነፍስ መሥራት አይችልም፣ እናም ነፍስ ከእሱ ስትለይ መሥራት ያቆማል። ዴካርት ነፍስና አካል የተለዩ ቢሆኑም፣ የሰው ልጅ ህልውና በዓለም ውስጥ የሚወከለው በነፍስና በአካል ውህደት መሆኑን ይናገራል፣ ምክንያቱም እግዚአብሔር ሰው በዚህ ዓለም ውስጥ በተመሳሳይ ጊዜ ነፍስና አካል እንዲሆን ስለፈለገ ነው። ስለዚህም በነፍስና በአካል ውህደት ውስጥ ምንም ዓይነት ድንገተኛነት ወይም የአጋጣሚ ነገር የለም፣ ምክንያቱም ይህ የእግዚአብሔር ፈቃድ ሲሆን ይህንን ውህደት የፈጠረው። ይህ መፍትሔ የነፍስና የአካል ግንኙነት ችግርን አልፈታም፣ ምክንያቱም ዴካርት በመካከላቸው የፈጠረው ሁለትዮሽነት ጠንካራ ነበር፣ እናም የግንኙነታቸው ችግር ደግሞ በእሱ ላይ በመጫን ተመለሰ። ንጹህ አስተሳሰብ የሆነችው ነፍስ በንጹህ ቁሳዊ ከሆነው አካል ውስጥ እንዴት መዋሃድ ትችላለች? እናም ነፍስ እንዴት አካልን ማንቀሳቀስ ትችላለች እናም በውስጡ ድርጊቶችንና ሁኔታዎችን መፍጠር ትችላለች፣ እናም አካላዊ ክስተቶች እንዴት በአእምሮ ውስጥ ሀሳቦችን ሊያስከትሉ ይችላሉ? ዴካርት ለእነዚህ ሁሉ ችግሮች መላምት በማቅረብ መፍትሔ ለመስጠት ሞከረ፣ እርሱም በአካል ውስጥ የነፍስና የአካል ውህደትን የሚወክል እና በተመሳሳይ ጊዜ በአእምሮአዊና በአካላዊ ባህርያት የሚገለጽ አንድ ነገር መኖሩን ነው፣ እርሱም ከአእምሮ በስተጀርባ የሚገኘው የጥድ እጢ ነው። በዚህ እጢ አማካኝነት አእምሮ የነርቭ ምልክቶችን ወደ አካል በመላክ እንዲንቀሳቀስና ድርጊት እንዲፈጽም ያደርጋል፣ እንዲሁም በእሱ አማካኝነት አእምሮ የአካል ክስተቶችንና ስሜቶችን ተቀብሎ ወደ አእምሮ ያስተላልፋል። ምንም እንኳን ይህ አዲስ መፍትሔ ብልሃትና ብልህነት ያለበት ቢመስልም፣ የነፍስና የአካል ግንኙነት ችግርን አልፈታም፣ ምክንያቱም ዴካርት አካልን ማሽን ብሎ ገልጾት ነበርና፣ እናም ማሽን የሚንቀሳቀሰው በራሱ ዓይነት ማሽን ብቻ ነው፣ የጥድ እጢ ደግሞ ማሽን ሳይሆን የአካል ክፍል ነው። ይህም ማለት ዴካርት የአካል ክፍል አካልን በሙሉ ያንቀሳቅሳል እያለ ይመስላል፣ እናም የነፍስ ሚና ደግሞ የጠፋ ነው፣ ምክንያቱም ይህ እጢ የነፍስ አካል ሳይሆን ከአካል ተግባራት አንዱ ነው። በዚህም ምክንያት ዴካርት የግንኙነት ችግርን መፍታት አልቻለም፣ እናም የነፍስና የአካል ሁለትዮሽነት በእሱ ዘንድ ቀጥሏል፣ ምንም እንኳን የጥድ እጢ መላምት የአዲስነት መልክ ቢኖረውም፣ እናም ይህ መላምት በዘመናዊ የሙከራ ሳይኮሎጂ ዘንድ ተቀባይነት አግኝቶ ተመሳሳይ ችግርን ለመፍታት ቢሞክርም። ===== '''የአምላክ ህልውና እና ተፈጥሮ''' ===== ዴካርት አምላክ ከአእምሮ ጋር እንደሚመሳሰል ያምናል፣ ምክንያቱም አምላክና አእምሮ ያስባሉ ነገር ግን ቁሳዊ ወይም አካላዊ ህልውና የላቸውም፣ ሆኖም ግን አምላክ ከአእምሮ የሚለየው ገደብ የለሽ በመሆኑ እና በህልውናው በሌላ ፈጣሪ ላይ ጥገኛ ባለመሆኑ ነው። እንዲህም ይላል፡- «እጅግ በጣም ኃያል እና መልካም የሆነ፣ ገደብ የለሽ የእግዚአብሔር ህልውና በግልጽና በጠራ ሁኔታ አውቃለሁ።» የዴካርት የአምላክን ህልውና የማረጋገጫ ምክንያቶች: ዴካርት በሦስተኛው ማሰላሰል ውስጥ የእግዚአብሔርን ህልውናና ተፈጥሮ መመርመር ይጀምራል፣ እናም በሁለት ማስረጃዎች ህልውናውን ያረጋግጣል፣ እናም በአምስተኛው ማሰላሰል ውስጥ ደግሞ ሦስተኛ ማስረጃ ይጠቀማል። ዴካርት ከአሳቢው ማንነት ህልውና ማረጋገጫ ወደ ሌላ እርግጠኛ ነገር ማለትም ወደ አምላክ እንዲሸጋገር ያደረገው እናም ህልውናውን ለማረጋገጥ እንዲጀምር ያደረገው በጥርጣሬው መቀጠሉ ነው። ምክንያቱም የማንነትን ህልውና ማረጋገጥ ብቻ ስለ ቀሪዎቹ ሀሳቦቹና ስለ ዓለም ፍጹም እርግጠኝነት ለመድረስ በቂ እንዳልሆነ ተመልክቷል፣ እስከዚያ ድረስም በሦስተኛው ማሰላሰል ውስጥ በሒሳብና በጂኦሜትሪ እውነታዎች ላይ አሁንም ይጠራጠራል እናም ስለእነሱ የሚያታልለው እና እውነተኛ ባልሆኑበት ጊዜ እውነተኛ እንደሆኑ ያሳመነው አንድ ሰው እንዳለ ያስባል። ዴካርት የደረሰበትን የመጀመሪያውን እርግጠኝነት ማለትም የማንነትን ህልውና ይወስዳል፣ እናም ይህ ህልውና በራሱ የዓለምን የተለያዩ እውነቶች ለማረጋገጥ በቂ እንዳልሆነ ይናገራል፣ እሱም ማንነቱ እርግጠኝነቱን የሚያገኘው ከውጭው ዓለም የማይመጣ በሰው ነፍስ ውስጥ ካለ የተፈጥሮ ብርሃን እንደሆነ ያስባል። ነገር ግን ወደዚህ የተፈጥሮ ብርሃን ራሱ ለመጠራጠር ይመለሳል፣ ምክንያቱም ከውጭው ዓለም የተቀበለውን እውነቶች ብቻ ስለሚናገር፣ በዚህም የተፈጥሮ ብርሃን ረዳት አካል ብቻ ሆኖ በውጭው ዓለም ከሚቀበለው ነገር ጋር የተያያዘ ሆኖ ይቀራል። ይህ የተፈጥሮ ብርሃን በዓለም ነገሮች ላይ ጥገኛ መሆን በዴካርት ዘንድ በራሱ ገለልተኛ እርግጠኝነት አያደርገውም፣ ይልቁንም ራሱ ለጥርጣሬ የተጋለጠ ሊሆን ይችላል፣ ምክንያቱም የተፈጥሮ ብርሃን ሚናው ማንነት ስለ ዓለም የሚቀበለውን ነገር ማረጋገጥ ላይ ብቻ ስለሚወሰን፣ በዚህም ገባሪ ሳይሆን ተቀባይ ነው፣ አዎንታዊ ሳይሆን አሉታዊ ነው። የተፈጥሮ ብርሃን ደግሞ ስለ ዓለም ያለን ሀሳቦች ግልጽነትና ልዩነት ላይ ተመርኩዞ ማንነት የዓለምን እውነቶች ማረጋገጥ ብቻ ነው። ይህ ግልጽነትና ልዩነት ራሱ ለጥርጣሬ የተጋለጠ ነው፣ ምክንያቱም በመጨረሻ ማታለል ወይም የዴካርት ጋኔን ሊሆን ይችላል፣ እሱም በጽሑፎቹ ውስጥ ሁልጊዜ መኖሩን የሚገምት። የመጀመሪያው እርግጠኝነት ማለትም የማንነት ህልውና በቂ ባለመሆኑ እና ይህ ማንነት ሊታለል ስለሚችል፣ ዴካርት ሁለተኛ የእርግጠኝነት መሠረት መፈለግ ይጀምራል፣ ይህም በዓለም እውነቶች ላይ ያለውን እርግጠኝነት መመሥረት የሚችልበት ነው። በአስተሳሰቡ ውስጥ በግልጽና ተለይቶ የሚገነዘበውን ሀሳቦች ሲመረምር፣ ፍጹም አምላክን ማሰብ እንደሚችል ያገኛል። ዓለምን በሙሉ እና ከእሱ ጋር የተያያዙ ሀሳቦችን እና የተፈጥሮ ብርሃንን ራሱ የጥርጣሬ ቦታ ስለሆነ ካስቀረ በኋላ፣ ከአሳቢው ማንነት ሀሳብ በኋላ ወዲያውኑ በአስተሳሰቡ ላይ የሚታየው ሁለተኛው ሀሳብ ማለትም የእግዚአብሔር ሀሳብ ይወስዳል። ዴካርት የእግዚአብሔርን ሀሳብ ከጥርጣሬው ነጻ ሊያወጣው የሚችል ብቸኛው ሀሳብ ያደርገዋል፣ ምክንያቱም ያለዚህ አምላክ በምንም ነገር እርግጠኛ ሊሆን አይችልም፣ እናም ሁልጊዜ ከሚያታልለው ተንኮለኛ ጋኔን ሀሳብ ነጻ ሊወጣ አይችልም፣ እናም እንዲህ ይላል፡- «እግዚአብሔር መኖሩን ካገኘሁ፣ በተጨማሪም አታላይ መሆኑን ወይም አለመሆኑን መመርመር አለብኝ»፣ ምክንያቱም አምላክ አታላይ ከሆነ እውነተኛው አምላክ አይሆንም፣ ነገር ግን ተንኮለኛው ጋኔን ይሆናል፣ «ምክንያቱም እነዚህን ሁለት እውነቶች ማለትም የእግዚአብሔር ህልውና እና አታላይ አለመሆኑን ሳላውቅ፣ ከማሰብ ህልውና ውጪ በምንም ነገር እርግጠኛ መሆን አልችልም።» ===== '''የአምላክ ህልውና ማስረጃዎች''' ===== ዴካርት የአሳቢውን ማንነት ህልውና የሚደርሰው እግዚአብሔርን ህልውና ለማረጋገጥ በሚጠቀምባቸው የአእምሮአዊ ማስረጃዎችና ማረጋገጫዎች ሳይሆን በውስጣዊ ግንዛቤና ማስተዋል መሆኑን ማስተዋል ይቻላል። ምክንያቱም ከጥርጣሬ ወደ እርግጠኝነት በአሳቢ ፍጡርነቱ ህልውና የሚሸጋገርበት ቅደም ተከተል፣ እሱም እንዲህ የሚለው፡- «እጠራጠራለሁ ስለዚህ አስባለሁ፣ ስለዚህ አለሁ»፣ የአእምሮአዊ ማረጋገጫ ሳይሆን በእውነቱ ውስጣዊ ግንዛቤ ሲሆን፣ በማስተዋልና በተፈጥሮ ብርሃን ላይ የተመሠረተ ነው። ዴካርት የእግዚአብሔርን ሀሳብ በአእምሮ ውስጥ ያለ ሀሳብ ብቻ አድርጎ ሲወስድ፣ እናም እርሱ ባዶ ሀሳብ ብቻ አለመሆኑን እና እውነተኛ ህልውና እንዳለው ለማብራራት፣ ስለ ህልውናው አእምሮአዊ ማስረጃዎችንና አመክንዮአዊ ማረጋገጫዎችን ማቅረብ ይጀምራል። ይህ ማለት ዴካርት በውስጣዊ ግንዛቤና ውስጣዊ ማስተዋል የደረሰበትን ነገር በማስረጃዎችና በማረጋገጫዎች መልክ ያቀርባል ማለት ነው። ምክንያቱም ከአሳቢው ማንነት ሀሳብ ውጪ ሌላ ሀሳብ በራሱ ውስጥ ሲፈልግ የእግዚአብሔርን ሀሳብ ያገኛል፣ እናም ይህ የግንዛቤ መንገድ ነው፣ ከዚያም በአእምሮአዊ ማስረጃዎች መልክ ያረጋግጠዋል። ዴካርትን የሚተነትኑ ብዙ ሰዎች ከአሳቢው ማንነት ህልውና ማረጋገጫ ወደ የእግዚአብሔር ህልውና ማስረጃዎቹ በቀጥታ ይሸጋገራሉ፣ በዚህም የእግዚአብሔር ሀሳብ በእሱ ዘንድ የታየበትን መንገድ ይዘነጋሉ። እርሱ ወደዚህ ሀሳብ የደረሰው በአእምሮአዊ ማስረጃዎች ሳይሆን በውስጣዊ ግንዛቤና ውስጣዊ ማስተዋል ነው፣ እናም ይህች ነጥብ ናት አብዛኛዎቹ የፍልስፍና ታሪክ ጸሐፊዎች በእሱ ላይ ትኩረት ያላደረጉት። የእግዚአብሔርን ሀሳብ ራሱ ዴካርት የሚያውቀው በውስጣዊ ግንዛቤና ማስተዋል ነው፣ ነገር ግን ህልውናውን የሚያውቀው ወይም የሚያረጋግጠው በአእምሮአዊ ማስረጃዎችና ማረጋገጫዎች ነው። የእግዚአብሔርን ሀሳብ በውስጣዊ ግንዛቤ ማወቁ ፍልስፍናውን ከቅዱስ አውግስጢኖስ ፍልስፍና ጋር ተመሳሳይ ያደርገዋል፣ እሱም የእግዚአብሔርን ሀሳብ በነፍስ ውስጥ ለመፈለግ ተመሳሳይ ዘዴን ማለትም ግንዛቤንና ውስጣዊ ማስተዋልን የሚጠቀም። አሁንም የዴካርት ፍልስፍና ሙሉ በሙሉ አዲስ እንዳልሆነ እና በመካከለኛው ዘመን ፍልስፍናዎች ውስጥ ቀደም ብለው የታዩ ባህላዊ አካላትን እንደያዘ እንመለከታለን። ===== '''የመጀመሪያው ማስረጃ'''፡ [[የፍጹምነት ማስረጃ]] ===== ዴካርት በሁለት ዓይነት ህልውናዎች መካከል ይለያል፡ ዓላማዊ ህልውና እና ትክክለኛ ወይም ተጨባጭ ህልውና። ትክክለኛው ህልውና በዚህ ዓለም ውስጥ በፊት ለፊታችን የሚገኙ የስሜት ህዋሳት ነገሮች ህልውና ነው፣ ሌላው የህልውና ዓይነት ደግሞ በፍጹምነት ባሕርያት የሚደሰት ህልውና ነው። ለምሳሌ የሚበር ፈረስን ማሰብ እችላለሁ፣ ምንም እንኳን ባይኖርም፣ እንዲሁም በፊት ለፊቴ ያለውን ጠረጴዛ ማሰብ እችላለሁ እና እንዳለ እገነዘባለሁ፣ እንዲሁም ፍጹም አምላክን አስባለሁ። ከነዚህ ሀሳቦች መካከል የሚበር ፈረስ ሀሳብ በአእምሮዬ ውስጥ ብቻ ያለ እና ትክክለኛ ህልውና የሌለው መሆኑን እንመለከታለን፣ ጠረጴዛው ደግሞ በፊት ለፊቴ አለ፣ በዚህም በአእምሮዬ ውስጥ ካለ ሀሳብ በተጨማሪ በትክክለኛ ህልውና የተገለጸ ነው። አምላክ ደግሞ በፊት ለፊቴ ባይገኝም፣ ህልውናው ዓላማዊ ነው፣ ምክንያቱም በፍጹምነት ባሕርያት የተገለጸው ነገር ከበእርግጥ ካሉ ነገሮች የበለጠ ዓላማዊ ህልውና አለው፣ ምክንያቱም እነሱ በመጨረሻ የጎደሉ የተፈጠሩ ናቸውና፣ እናም የፈጣሪ ሀሳብ ከተፈጠረው ሀሳብ ይልቅ በዓላማው የበለጠ እውነት አለው፣ ይህ ፈጣሪ በስሜት ህዋሳት ፊት ባይገኝም። በዚህም ዴካርት እንዲህ ይላል፡- «አንድ ልዑል [[አምላክ]] — [[ዘላለማዊ]] — [[ገደብ የለሽ]] — ሁሉን አዋቂና ሁሉን ቻይ እና ከእርሱ ውጪ ያለውን ሁሉ ፈጣሪ — ከእነዚያ ውስን ከሆኑ ነገሮች የበለጠ ዓላማዊ እውነት በራሱ ውስጥ አለው።» ዴካርት እዚህ ላይ የሚመሠረተው ፈጣሪ ከተፈጠረው የበለጠ እውነት እንዳለው፣ እናም ፍጹም የሆነው ከጎደለ የበለጠ እውነት እንዳለው፣ እናም ሁሉን አዋቂና ሁሉን ቻይ የሆነው ከእውቀትና ችሎታ ከጎደለው የበለጠ እውነት እንዳለው፣ እናም ገደብ የለሽ የሆነው ከውስን የበለጠ እውነት እንዳለው በሚለው መሠረት ነው። ዴካርት ስለ አምላክ የምናውቃቸው እነዚያ ሁሉ ባሕርያት ለህልውናቸው ምክንያት ሊኖራቸው ይገባል፣ እናም ሰው ፈጣሪያቸው ሊሆን አይችልም፣ ምክንያቱም ሰው ጎዶሎ ነውና፣ ስለዚህም የፍጹምነት ሀሳብ ምክንያት ሊሆን አይችልም። እንዲሁም እነዚያ ሁሉ ባሕርያት ወደ በቂና አስፈላጊ ምክንያት ማለትም እርሱ ራሱ በትክክለኛ ህልውና ያለ አምላክ መመለስ አለባቸው። ህልውና ደግሞ ከፍጹምነት ባሕርያት አንዱ ነው፣ እናም የፍጹምነት ሀሳብ በትክክል ወደሚገኝ አካል ካልተመለሰ የጎደለ ሀሳብ ይሆናል፣ ይህም ተቃርኖ ነው። ስለዚህ ፍጹም የሆነው አካል መኖር አለበት፣ ምክንያቱም ህልውና ከጎደለው ፍጹም አይሆንም እናም በአእምሮ ውስጥ ያለ ሀሳብ ብቻ ይሆናል። ===== '''ሁለተኛው ማስረጃ'''፡ '''ከራሱ ህልውና የሚመነጭ ማስረጃ''' ===== በዚህ ማስረጃ ውስጥ ዴካርት ከራሱ ህልውና በመነሳት የእግዚአብሔርን ህልውና ያረጋግጣል፣ ይህም እርሱ የራሱ ህልውና ምክንያት አይደለም፣ ስለዚህም ያለጥርጥር የፈጠረው አካል መኖር አለበት። ዴካርት እንዲህ ይላል፡- «ራሴን እጠይቃለሁ፣ ህልውናዬን ከየት አገኘሁት? ምናልባት ከራሴ ወይስ ከወላጆቼ ወይስ ከእግዚአብሔር ያነሰ ፍጹም ከሆነ ሌላ ምንጭ?» የህልውናው ምክንያት ጉድለት ወይም ፍጹምነት የጎደለው ነገር ሊሆን አይችልም፣ ስለዚህ ፍጹም የሆነው አምላክ የህልውናው ምክንያት ነው፣ እናም እርሱ ስላለ አምላክም አለ። ወላጆቹ የህልውናው ምክንያት ቢሆኑም እንኳ፣ በአካል መወለዱ ምክንያት ሊሆኑ ይችላሉ፣ በሌላ በኩል ግን ከአካል ተለይቶና ተለያይቶ እንደ አስተሳሰብ ይኖራል። ወላጆች ለዚህ ቁሳዊ አካል ህልውና ምክንያት ሊሆኑ ይችላሉ፣ ነገር ግን ለነፍስ ወይም ለመንፈስ ምክንያት ሊሆኑ አይችሉም። ዴካርት ከወላጆች የበለጠ ፍጹም ነገር ግን እንደ ተፈጥሮ ካሉ አምላክ ያነሰ ፍጹም ነገር የህልውናው ምክንያት ሊሆን ይችላል የሚለውን እድል ይከራከራል፣ እናም ይህን እድል ውድቅ ያደርጋል፣ ምክንያቱም ከእግዚአብሔር ያነሰ ፍጹም የሆነው ነገር ከምንም የመፍጠር ችሎታ ሊኖረው ስለማይችል ነው። ዴካርት ይህን ማስረጃ በበለጠ ግልጽ ያደርጋል፣ እናም እርሱ እንደ አሳቢ ንጥረ ነገር አለ፣ ነገር ግን ሁልጊዜ አልነበረም፣ ይልቁንም ህልውናው ድንገተኛ ነው፣ ማለትም ከመጀመሪያ ከሌለ በኋላ ተከሰተ። አንድ ነገር ከሌለ በኋላ መኖር ሲጀምር፣ ይህ ማለት ከምንም መጣ ማለትም ተፈጠረ። ከምንም ነገር የመፍጠር ችሎታ ደግሞ ነገሮችን ከመገንዘብ ችሎታ ይበልጣል፣ እናም ሰው ነገሮችን የመገንዘብና የመረዳት ችሎታ ብቻ ነው ያለው እንጂ ነገሮችን የመፍጠር ወይም ከምንም የመፍጠር ችሎታ የለውም፣ ይህ ማለት ሰው የራሱ ህልውና ምክንያት ሊሆን አይችልም፣ ስለዚህ ይህ ምክንያት ከሰው የበለጠ ችሎታ ያለው መሆን አለበት። ሰው ራሱን ከምንም ነገር መፍጠር ቢችል ኖሮ ፍጹምነትን ማግኘት ይችል ነበር፣ ነገር ግን ሰው የጎደለ ነው፣ ስለዚህ የራሱ ማንነት ህልውና ምክንያት ሊሆን አይችልም፣ እናም የህልውና ምክንያት ሊሆን የሚችለው ፍጹም የሆነው አምላክ ብቻ ነው። ዴካርት ሌላ መከራከሪያ ያቀርባል፣ እናም ህልውና ማለት በጊዜ ቅጽበቶች ውስጥ ማለፍ ነው፣ እናም ይህ በጊዜ ውስጥ ማለፍ ደግሞ በአንድ ቅጽበት ያለውን ነገር በሁሉም የጊዜ ቅጽበቶች እንዲኖር የማድረግ ችሎታን ይገምታል። ሰው ደግሞ በሁሉም ጊዜያት የሚገኝን ማንኛውንም ነገር የመፍጠር ችሎታ የሌለው በመሆኑ፣ በጊዜ ውስጥ የህልውናውን ቀጣይነት ምክንያት ሊሆን አይችልም። ስለዚህ በጊዜ ውስጥ የማያቋርጥ መፍጠር የሚችል ችሎታ መኖር አለበት፣ እናም ይህ ችሎታ በሰው ውስጥ የሌለ ነው፣ ስለዚህም አምላክ የእኔን ህልውና እና የሁሉም ነገሮች ህልውና በጊዜ ውስጥ እንዲቀጥል የሚያደርግ ይህ ችሎታ ነው። ይህ መከራከሪያ የእግዚአብሔርን ህልውና ብቻ ሳይሆን የእርሱን ቀጣይነት ያለው መፍጠር እና መለኮታዊ ጥበቃ ላይም ጭምር ማስረጃ መሆኑን ልብ ይሏል። ዴካርት እግዚአብሔር ሰውንና ዓለምን በአንድ ጊዜ ብቻ ፈጥሮ ከዚያ በኋላ ስራውን አቁሟል ብሎ አያምንም፣ ይልቁንም ከመካከለኛው ዘመን ፍልስፍና የመጣውን የቀጣይነት መፍጠር እና መለኮታዊ ጥበቃ ንድፈ-ሀሳብ ያምን ነበር። ===== '''ሦስተኛው ማስረጃ፡ [[የሥነ-መለኮት ማስረጃ]]'''===== ዴካርት እስከ አምስተኛው ማሰላሰል ድረስ ያረጋገጠው የማንነትንና የእግዚአብሔርን ህልውና ብቻ ነበር፣ እናም በነፍስና በአካል መካከል ያለውን ልዩነት ለይቷል። ነገር ግን በአምስተኛውና በስድስተኛው ማሰላሰሎች ውስጥ የዓለምን ህልውና እና የነገሮችን እውነት ማረጋገጥ ይጀምራል። ዴካርት በዚህ ጉዳይ ላይ መጀመሪያ የሚመለከተው የቁስን ህልውና ወይም ቁሳዊ አካላትን ወይም ዓለምን በሙሉ ሳይሆን የሒሳብና የጂኦሜትሪ እውነቶችን ነው። እርሱም የዓለምን እውቀት እንደ ቁስ እና ከቁሳዊ ነገሮች የተዋቀረ አድርጎ ከማወቅ ከሒሳባዊ እውቀት ይለያል፣ እናም ሒሳባዊ እውቀት መሰረታዊነትና ውስጣዊ እውነት እንዳለው ይናገራል፣ እናም ለዚህ ውስጣዊ እውነት ብቸኛው ዋስትና ሰው በሒሳባዊ ጉዳዮች ላይ በእርግጠኝነት መፍረድ መቻሉ ነው። ይህ ትክክለኛ ፍርድ የመስጠት ችሎታ ሐሰት ወይም ማታለል አይደለም፣ ምክንያቱም ሰውን የፈጠረው አምላክ ትክክለኛ ፍርድ የመስጠት ችሎታን በእሱ ውስጥ ያስቀመጠው እርሱ ነው፣ እናም አታላይ ስላልሆነ የሰው ልጅ የፍርድ ችሎታውን በትክክል እስከተጠቀመ ድረስ በሒሳብ ውስጥ ወደ እርግጠኝነት መድረሱን ያረጋግጣል። ሒሳባዊ እውነቶች ከሒሳብና ከጂኦሜትሪ ማለትም አእምሮ ብቻውን በስሜት ህዋሳት ላይ ሳይመሰረት፣ እናም ነገሮችን ሳይመለከት፣ ሳይመረምር እና ከእነሱ ሒሳባዊ ሕጎችን ሳያወጣ የሚደርስባቸው ናቸው። የሒሳብ እውነቶች ከቁሳዊው ዓለም ነጻ ናቸው፣ እናም የሒሳብ ሕጎች የሚፈጸሙባቸው ቁሳዊ ነገሮች ቢኖሩም ባይኖሩም አይጨነቅም፣ ምክንያቱም እነዚህ እውነቶች በአስተሳሰብ ደረጃ ይገኛሉ እናም ለመፈጸም ቁሳዊው ዓለም አያስፈልጋቸውም። እነሱ ቅድመ-ልምድ ይገኛሉ እናም አእምሮ ደግሞ እራሱን ችሎ በስሜታዊ ግንዛቤ እገዛ ሳያገኝ ያገኛቸዋል። ዴካርት ሒሳብ የራሱ ተፈጥሮና ምንነት እውነተኛ መግለጫ መሆኑ ላይ ትኩረት አያደርግም፣ ከእርሱ በኋላ ስፒኖዛ፣ ኒውተን እና ዘመናዊው ሳይንስ በሙሉ እንደሚያደርጉት በተቃራኒው፣ ምክንያቱም ተፈጥሮ በእሱ ዘንድ በመሠረቱ ቁስ ነው፣ እናም በዚህም በተፈጥሮዋና ምንነቷ ንጹህ አስተሳሰብ ከሆነው ሒሳብ ትለያለች። ሒሳብ በእሱ ዘንድ ዓለም ቢኖርም ባይኖርም ትክክለኛነትና እርግጠኝነት አለው። ዴካርት በዚህም ለሒሳብ ብቻውን የቆመ ዓለም ማለትም በአፍላጦን ዘንድ ያለው የማንነትና የዓይነቶች ዓለም ይመስል ያምናል። እውነታው ግን በዴካርት ፍልስፍና ውስጥ ብዙ የአፍላጦናዊ አካላት በውስጣዊ እምነቶች መልክ ያለ እውቀት ይገኛሉ፣ እናም በነፍስና በአካል እና በአስተሳሰብና በስፋት ወይም በአእምሮአዊና በስሜት ህዋሳት መካከል ያለው ልዩነት በፍልስፍናዊ አስተሳሰብ ውስጥ መጀመሪያ ያስገባቸው ወደ አፍላጦን የሚመለሱ ልዩነቶች ናቸው። አማ ስለ ቁሳዊ ነገሮች ተፈጥሮ ደግሞ ዴካርት አእምሮ ከእነሱ የሚገነዘበው እና ስሜት ህዋሳት የሚገነዘቡት መካከል ይለያል። አእምሮ የነገሮችን የመጀመሪያ ባሕርያት ማለትም ስፋት፣ ቅርጽ እና ቁጥር ይገነዘባል፣ ስሜት ህዋሳት ደግሞ ሁለተኛ ባሕርያትን ማለትም ቀለም፣ ጣዕም፣ ሽታ እና መነካካት ይገነዘባሉ። ዴካርት አእምሮ የመጀመሪያ ባሕርያትን በግልጽና ተለይቶ እስከተገነዘበ ድረስ፣ ይህ ማለት እነዚህ ባሕርያት በእርግጥም በቁስ ውስጥ አሉ እናም ምንነቱን ይፈጥራሉ ማለት ነው፣ ሁለተኛ ባሕርያት ደግሞ በቁሱ ራሱ ውስጥ የሉም፣ ነገር ግን በቁሱ ተጽዕኖ የተነሳ በስሜት ህዋሳት ውስጥ የሚፈጠሩ ውጤቶች ናቸው፣ ምክንያቱም የነገሩ ቀለም፣ ሽታ እና መነካካት ይህ ነገር በስፋትና በቁጥር ሳይለወጥ ሊለወጥ ይችላል። ስለዚህ ሁለተኛ ባሕርያት በቁስ ውስጥ እንደ አስፈላጊ ክፍል አይገቡም፣ ቁስ በመሠረቱ ስፋት፣ ቁጥር እና ቅርጽ እና እንቅስቃሴ ነው። እነዚህ የመጀመሪያ ባሕርያት አእምሮ ከእነሱ የሚቀበላቸው ባሕርያት ስለሆኑ አእምሮ ይገነዘባቸዋል፣ እናም አእምሮ ስለሚቀበላቸው እውነተኛ ናቸው ማለት ነው፣ ሁለተኛ ባሕርያት ደግሞ በስሜት ህዋሳት ከቁስ የሚቀበሏቸው ሳይሆን በእሱ የሚነኩት ብቻ ናቸው። መቀበል ደግሞ በዴካርት ዘንድ ከመነካት ይለያል፣ ምክንያቱም መቀበል በእርግጥ ያለ እውነተኛ ነገርን የሚመለከት ነው፣ በሌላ በኩል ደግሞ መነካት ወደ አሠራራችንና ወደ ስሜት ህዋሳችን ተፈጥሮ ሊመለስ ይችላል። ስለዚህ በእውነት ከነገሮች የምናውቀው በግልጽና ተለይቶ የምንቀበለው ማለትም ስፋት፣ እንቅስቃሴ እና ቁጥር ብቻ ነው፣ በሌላ በኩል ደግሞ ስሜት ህዋሳችን የሚነኩት በቁስ ተፈጥሮ ውስጥ እንደሚገቡ እርግጠኛ አይደለንም፣ ይልቁንም እነሱ ሁለተኛ ባሕርያት ሲሆኑ የቁሱ የመጀመሪያ ባሕርያት ሳይቀየሩ ሊለወጡ ይችላሉ። == ለሂስብ ይበረከተው ገጸ በረከት == ሬኔ ዴካርት በታሪክ ውስጥ ከታዩ ታላላቅ አእምሮዎች አንዱ ነበር። ምንም እንኳን እንደ ፈላስፋ በሰፊው ቢታወቅም፣ በ[[ሒሳብ]] እና በ[[ፊዚክስ]] ያበረከተው አስተዋጽዖ ከሚገመተው በላይ እጅግ የላቀ ነው። የሰው ልጆች ስለ ቁጥሮች እና ቅርጾች የሚያስቡበትን መንገድ ለውጧል፤ እንዲሁም ዘመናዊ ሒሳብ በሙሉ የተገነባበትን መሠረት ጥሏል። '''[[ታላቁ አብዮት]]፦ ትንታኔያዊ ጂኦሜትሪ''' የዴካርት የመጀመሪያው እና ታላቁ አስተዋጽዖ ትንታኔያዊ ጂኦሜትሪ (Analytical Geometry) ሲሆን፣ በዚህም አልጀብራን እና ጂኦሜትሪን በአንድ ሊቅ በሆነ ሥርዓት ውስጥ አጣምሯል። ከዴካርት በፊት [[ጂኦሜትሪ]] በቅርጾች እና በስዕሎች ላይ ብቻ የተመሠረተ ነበር (እንደ ኤውክሊድስ መንገድ)፤ [[አልጀብራ]] ደግሞ ከስዕሎች ጋር ቀጥተኛ ግንኙነት የሌላቸው ምልክቶች እና እኩልታዎች ብቻ ነበሩ። ዴካርት ማንኛውም ነጥብ፣ መስመር ወይም ጥምዝ በአልጀብራ እኩልታዎች ሊገለጽ እንደሚችል በማሳየት ሁለቱን አንድ አደረገ፤ በዚህም ዛሬ [[የዴካርት መጋጠሚያ ሥርዓት]] (Cartesian Coordinate System) በመባል የሚታወቀው ነገር ተወለደ። በዚህ ሥርዓት አማካኝነት ሳይንቲስቶች በስዕሎች ላይ ብቻ ከመመሥረት ይልቅ ቅርጾችን፣ መስመሮችን እና አካላትን በትክክለኛ የሒሳብ ስሌቶች ማጥናት ቻሉ። [[ርቀት]]፣ [[አንግል]] እና [[ጥምዝ]]በቁጥሮች ሊሰሉ የሚችሉ ሆኑ። ይህ ቀላል የሚመስል ሀሳብ ሁሉንም ነገር ለወጠው፤ የሒሳብ ግንኙነቶችን በሁለት ቀጤ ነክ ዘንጎች (የኤክስ ዘንግ X እና የዋይ ዘንግ Y) ባካተተ አራት ማዕዘን ጠለል ላይ በመስመሮች እና በጥምዞች መልክ መሳል አስችሏል። ዛሬ ቀላል የሚመስለው ይህ ፈጠራ [[የካልኩለስ ሳይንስ ]]እንዲቻል ያደረገ እና [[ዘመናዊ ፊዚክስ]] በሒሳባዊ መንገድ እንዲወከል ያስቻለ ነው። ==='''በሒሳብ እና በፊዚክስ ላይ ያሳደረው ተጽዕኖ'''=== '''ለካልኩለስ መንገድ መጥረግ''' በታዋቂው መጽሐፉ '''La Géométrie''' ([[ጂኦሜትሪ]]) በ 1637 እ.አ.አ ሲታተም፣ ዴካርት ለመጀመሪያ ጊዜ ስለ አልጀብራዊ መጋጠሚያዎች ሀሳቡን አቅርቧል። መስመሮችን እና ጥምዞችን በአልጀብራ እኩልታዎች መግለጽ ከተቻለ በኋላ፣ ለውጣቸውን፣ ፍጥነታቸውን እና ዳገታቸውን በሒሳባዊ ትክክለኛነት ማጥናት ተቻለ። ይህ ይስሐቅ ኒውተን እና [[ጎትፍሪድ ላይብኒዝ]] በአሥራ ሰባተኛው ክፍለ ዘመን መጨረሻ ላይ [[ካልኩለስን]] ለመመሥረት የተነሱበት ነጥብ ነበር። [['''ዘመናዊ የፊዚክስ መሠረት''']] የዴካርት ሥርዓት ባይኖር ኖሮ [[ኒውተን]] የእንቅስቃሴ እና [[የስበት ሕጎቹን]] መቀመር ባልቻለ ነበር። ኒውተን የአንድን አካል አቀማመጥ በጊዜ ሂደት በሚለወጡ (x, y, z) መጋጠሚያዎች መወከል ይቻላል በሚለው የዴካርት ሀሳብ ላይ ተመርኩዞ ነበር። ዴካርት ስለ [[ኢነርሽያ]] (Inertia) ሀሳቦችን አስቀምጧል፤ ይህም ማለት አንድ አካል የውጭ ኃይል እስካላረፈበት ድረስ ባለበት ሁኔታ ይቆያል ማለት ነው። ይህንን ሀሳብ ኒውተን በኋላ ላይ ወስዶ [[የመጀመሪያው የእንቅስቃሴ ሕጉ]] አድርጎታል። በተጨማሪም የብርሃን ነጸብራቅን እና ስብረትን አጥንቶ፣ [[የስኔል ሕግ]] ከመቀረጹ በፊት እነሱን ለመተርጎም የሒሳብ ቀመር አስቀምጧል፤ እንዲሁም ስለ [[ሞመንተም]] የመጀመሪያ ሀሳቦችን አቅርቧል። '''የ[[ሒሳብ ቋንቋ ]]ፈጠራዎች''' ሬኔ ዴካርት በንጹሕ ሒሳብ ውስጥም ጥልቅ አስተዋጽዖዎችን አድርጓል። እንደ x, y, z ያሉትን ፊደላት ለተለዋዋጮች (variables)፣ እንዲሁም ዘመናዊ የcmath ገላጮችን (exponents) ለመጀመሪያ ጊዜ የተጠቀመው እርሱ ሲሆን፣ ይህ ዘዴ እስከ ዛሬ ድረስ በሁሉም እኩልታዎች ውስጥ የምንጠቀምበት ነው። ይህ የአጻጻፍ ማቅለል፣ እንደ [[ሊዮናርድ ኦይለር]] ያሉ የኋለኛ ዘመን ሒሳብ ሊቃውንት በመቶዎች የሚቆጠሩ ቲዎሪዎችን በአጭር እና በግልጽ መልክ እንዲጽፉ አስችሏቸዋል። '''የዴካርት አስተሳሰብ የረጅም ጊዜ ውርስ''' [[በኋለኛው ዘመን ሒሳብ]] ላይ ያሳደረው ተጽዕኖ የዴካርት ሥራ ለቀጣይ የሒሳብ እድገቶች በር ከፍቷል። የእርሱ የትንታኔ ማዕቀፍ እንደ [[ሎባቼቭስኪ]] እና [[ሪማን]] ያሉ የ[[ኢ-ኤውክሊዳዊ ጂኦሜትሪ]]ዎችን ለማጥናት አስችሏል። እንዲያውም [[አልበርት አንስታይን]] የ[[አጠቃላይ አንጻራዊነት]] ቲዎሪውን ሲያቀርብ፣ ጊዜን እና ህዋን እንደ አንድ የተገናኘ ጂኦሜትሪያዊ ሸማ ለመግለጽ በዴካርት የመጋጠሚያዎች ጽንሰ-ሀሳብ ላይ ተመስርቷል። ካርል ፍሬድሪክ ጋውስ ደግሞ የዴካርትን ሥርዓት ወደ የተወሳሰቡ ቁጥሮች (complex numbers) በማስፋት የተወሳሰበ ቁጥር ጠለልን (Complex Plane) ፈጥሯል። '''ከጽንስ ሐሳብ ወደ ተግባራዊ አጠቃቀም''' የዴካርት ተጽዕኖ ከንጹሕ ቲዎሪ አልፎ ወደ ተግባራዊ የቴክኖሎጂ እድገት ተሸጋግሯል። የእርሱ ሥራ ለ ገላጭ ጂኦሜትሪ መሠረት ሆኗል፤ ይህም በኢንዱስትሪ አብዮት ወቅት ለ**ምህንድስና ስዕል ቴክኒኮች** ወሳኝ ነበር። ዛሬ እንደ AutoCAD እና Blender ያሉ ዘመናዊ የዲዛይን ሶፍትዌሮች በዋናነት በህዋ ላይ ያለን እያንዳንዱን ነጥብ ለመወሰን በዴካርት ሥርዓት ላይ ይመሰረታሉ። '''የዲጂታል ዘመን መሠረት''' የዴካርት የትንተና ዘዴ በኋላ ላይ [[ጆርጅ ቡል]] ለፈጠረው [[ምልክታዊ ሥነ-አመክንዮ]] መንገድ ጠርጓል፤ ይህም ለ [[ኮምፒውተር ሳይንስ]] እና ለ[[ሰው ሰራሽ አስተውሎት]] መሠረት ሆኗል። ዛሬ በዓለም ላይ ያለ እያንዳንዱ ኮምፒውተር የሚሰራው ዴካርት መሠረቱን በጣለለት የሒሳብ ፍልስፍና ላይ ነው። እንደ **"የቬክተር ክልል" (Vector Space)** ያሉ የዘመናዊ **ሰው ሰራሽ አስተውሎት** ጽንሰ-ሀሳቦች በተግባር የዴካርት ቋንቋን ይጠቀማሉ። '''የፍልስፍና እና የሒሳብ ዘዴ''' የሬኔ ዴካርት የሒሳብ አስተሳሰቡ ለመላው ዘመናዊ ሳይንሳዊ የአስተሳሰብ ስልት መነሻ ነጥብ ነበር። በጽንፈ ዓለም ውስጥ ያለ እያንዳንዱ ክስተት በትክክለኛ እና በሎጂካዊ የሒሳብ ቋንቋ ከተገለጸ ሊተነተን እና ሊፈታ እንደሚችል የሚለውን ሀሳብ ወደ ሳይንስ አስገብቷል። በፍልስፍና ውስጥ [[የሒሳባዊ አምክንዮ ዘዴ]] በመባል ለሚታወቀው ነገር መሠረት ጥሏል፤ ይህም በአራት መሠረታዊ መርሆዎች ላይ የተመሠረተ ነው፦ 1. ግልጽነት 2. ትንተና 3. ቅደም ተከተል 4. ግምገማ እነዚህ መርሆዎች **ዘመናዊ ሳይንስ** እስከ ዛሬ ድረስ የተመሠረተባቸው ናቸው። **ሬኔ ዴካርት** የመጋጠሚያ ሥርዓትን የፈጠረ ብቻ ሳይሆን፣ ለመላው ዘመናዊ ሒሳብ የአእምሮ ዘዴን ያዘጋጀ ሰው ነበር። የሰው ልጅ ስለ ህዋ፣ ስለ ቅርጾች እና በቁጥሮችና በቁሳዊው ዓለም መካከል ስላለው ግንኙነት የሚያስብበትን መንገድ ለውጧል። የዴካርት ስም ለዘላለም የተከበረው ሒሳብን ብቻ ስለለወጠ ሳይሆን፣ የሰው ልጅን የአስተሳሰብ መንገድ ራሱን ስለለወጠ ነው። አእምሮን ትክክለኛ የትንታኔ መሣሪያ አድርጎታል፤ ወደ እውነት የሚወስደው መንገድም በ**ሒሳብ** እና በ**አመክንዮ** በኩል እንደሚያልፍ አረጋግጧል። == በሃይማኖት ልይ የነበረው አስተሳሰብ == ዴካርት የሂሳብ ሊቅ እና ፈላስፋ ብቻ አልነበረም; በምክንያት እና በሃይማኖት መካከል ስምምነትን የሚፈልግ አሳቢ ነበር። በአምላክ ማመን ከባህላዊ ወይም ለሃይማኖታዊ ሥልጣን መገዛት ብቻ ሳይሆን ምክንያታዊ መሆን አለበት ብሎ ያምን ነበር። ሰው የፈጣሪን ህልውና በሃሳብና በምክንያት የመረዳት ችሎታ እንዳለው እና የሰው ነፍስ ፍጡር የሆነች እና የማሰብ፣ የማሰላሰል እና መልካሙን እና ክፉን የመረዳት ችሎታ ስላላት የእግዚአብሔር ህልውና ማስረጃ እንደሆነች ያምን ነበር። ዴካርት ምክንያት እምነትን ለመረዳት መሳሪያ ነው ብሎ ያምን ነበር፣ እና የተፈጥሮ እና የሳይንሳዊ ህጎች ጥናት የእግዚአብሔርን ጥበብ እና የጠፈር ስርዓት ያሳያል። የተፈጥሮ ሕጎች የእምነት ተቀናቃኝ አይደሉም፣ ይልቁንም ሥርዓታማ የፍጥረት እና መለኮታዊ የማሰብ ችሎታ ማስረጃዎች ናቸው። በፍልስፍናው ውስጥ፣ የእግዚአብሔርን መኖር ለማረጋገጥ ከፍፁምነት ያለውን ክርክር ተጠቅሟል፡- በሰው አእምሮ ውስጥ ያለው የፍጽምና እና ወሰን የለሽነት እሳቤ ከተገደበ ራስ ውስጥ ሊመጣ አይችልም። ስለዚህም ምንጩ ፍጹም አምላክ መሆን አለበት። ዴካርት ሥነ ምግባርንና ሃይማኖትን በምክንያት መረዳት እንደሚቻል ያምን ነበር። የሞራል መርሆች ብቻ የታቀዱ ሕጎች አይደሉም፣ ነገር ግን በምክንያታዊ ነጸብራቅ ሊገኙ የሚችሉ ሕጎች ናቸው። የግል እምነት ምክንያታዊ መሆን አለበት፣ እና ሃይማኖትን ሳያስቡ መከተል ድንቁርና ነው። ይሁን እንጂ ሃይማኖታዊ ሥርዓቶችን ወይም ማኅበራዊ ወጎችን አልተቀበለም; ይልቁንም በሃይማኖታዊ ልምምድ እና በምክንያታዊ ግንዛቤ መካከል ያለውን ሚዛን ፈልጎ ነበር። ለዴካርት ነፍስ አትሞትም ምክንያቱም የማትሞት ነች። እሱ የአስተሳሰብ ፣ የንቃተ ህሊና እና የፍላጎት ማእከል ነው። የሰው ልጅ አእምሮ መሰረታዊ መርሆችን የማስተዋል እና ትክክልና ስህተት የሆነውን የመለየት ችሎታ አለው እና ይህ ችሎታ አንድን ሰው ለድርጊት በእግዚአብሔር ፊት ተጠያቂ ያደርገዋል። ነፍስ ለጊዜም ሆነ ለቁሳዊ ሙስና የማይገዛ በመሆኑ ከሞት በኋላ ያለው ሕይወት ከዚህ መንፈሳዊ ገጽታ ጋር የተያያዘ ነው። ዴካርት ለተፈጥሮ ክስተቶች ያለምክንያታዊ ማረጋገጫ ከተፈጥሮ በላይ የሆኑ ማብራሪያዎችን ውድቅ አደረገ። እያንዳንዱ ክስተት ምክንያታዊ ማብራሪያ አለው, እና ተአምራት ወይም አጉል እምነቶች ተፈጥሮን ለማብራራት ጥቅም ላይ መዋል የለባቸውም። ሆኖም ይህ የእግዚአብሔርን መኖር አይክድም; ይልቁንም የእርሱን ታላቅነት እና የታሰበበት ቅደም ተከተል ያረጋግጣል. ምክንያት መለኮታዊውን ሥርዓት ይገልጣል, እናም እምነት ከሁሉም ነገር በስተጀርባ ያለውን ዓላማ እና ትርጉም ያብራራል. በዚህ መንገድ ዴካርቶች ሶስት ዋና ዋና ነገሮችን አጣምሯል፦ 1. በእግዚአብሔር ማመን፡- የፈጣሪ መኖር በምክንያትና በሎጂክ ላይ የተመሰረተ ነው። 2. በሃይማኖት ውስጥ ምክንያታዊነት፡- ማንኛውም ሃይማኖታዊ ሐሳብ በምክንያታዊነት ተረድቶ መረጋገጥ አለበት። 3. በሳይንስ እና በሃይማኖት መካከል መስማማት፡- የተፈጥሮ ሕጎች የአምላክን ፈቃድ ያንፀባርቃሉ፣ ሳይንስ አጽናፈ ዓለም እንዴት እንደተፈጠረ ያብራራል እንዲሁም ሃይማኖት ለምን እንደሆነ ይገልጻል። የዴካርት ሃይማኖታዊ እይታ በሳይንስ እና በሃይማኖት መካከል ምንም ግጭት እንደሌለው ነገር ግን ማሟያ በሆነው በእግዚአብሔር የሚያምን የምክንያታዊ አስተሳሰብ ምሳሌ ያደርገዋል። == ሞትነቱ== ሬኔ ዴካርት በ53 ዓመቱ በስቶክሆልም፣ ስዊድን የካቲት 11, 1650 (፲፻፮፻፶) ብቻ እ.አ.አ ሞተ። የሞቱበት ምክንያት አጣዳፊ የሳንባ ምች ሳይሆን አይቀርም። አንዳንድ የታሪክ ተመራማሪዎች የሞቱበት ሁኔታ በከባድ ክረምት በስቶክሆልም ከነበረው የአኗኗር ዘይቤ ጋር የተያያዘ እንደሆነ ያምናሉ። በፈረንሣይ እና በኔዘርላንድስ ከነበረው ጋር ሲነጻጸር አየሩ በጣም ቀዝቃዛ ነበር። በተጨማሪም ዴካርት ለስዊድን ንግሥት ክርስቲና ረጅም የማለዳ ትምህርት ሰጥቷል። ዴካርት በወቅቱ በአዕምሯዊ ምርጡ ከፍተኛ ደረጃ ላይ ስለነበረ እና ለሂሳብ፣ ፊዚክስ፣ ፍልስፍና እና ሃይማኖት የሚያበረክቱ ብዙ ያልተጠናቀቁ የእጅ ጽሑፎች ስለነበሩ የሱ ሞት ለፍልስፍና እና ለሂሳብ ዓለም ትልቅ ኪሳራ ነበር። አንዳንድ የታሪክ ምሁራን በንጉሣዊው ቤተ መንግሥት ውስጥ የነበረው ሁኔታ ጤንነቱን በቀጥታ እንደነካው ይናገራሉ። አስቸጋሪው የአየር ሁኔታ እና ማለዳዎች ለእሱ በጣም አድካሚ ነበሩ, እና ሰውነቱ በቋሚ የአእምሮ ስራ እና በጥልቅ ሀሳብ ተዳክሟል. ዴካርት ከሞቱ በኋላ ሰፊ የመጻሕፍት እና የሃሳቦችን ትሩፋት ትቷል፣ በተለይም ሜዲቴሽን ኦን ፈርስት ፍልስፍና፣ ላ ጂኦሜትሪ እና በርካታ የፍልስፍና ድርሳናት። እነዚህ ስራዎች በዘመኑ ጠቃሚ ብቻ ሳይሆኑ በሁሉም ዘመናዊ ሳይንሶች ከፊዚክስ እስከ ሂሳብ፣ ከፍልስፍና እስከ ስነ ልቦና እና አመክንዮ ላይ ተጽእኖ ማሳደሩን ቀጥለዋል። የመታሰቢያ ሐውልቶችን በተመለከተ በተለያዩ ቦታዎች ላይ በተለይም በተወለደበት ፈረንሳይ እና ኔዘርላንድስ ሕይወቱን በከፊል የኖረ ሐውልቶች እና ሐውልቶች ተሠርተዋል. ዩኒቨርሲቲዎች እና የሳይንስ ተቋማትም ስሙን ያከብራሉ, እና በፍልስፍና እና በሂሳብ ክፍል ውስጥ ያሉ ትምህርታዊ ህንጻዎች የእርሱን ጉልህ አስተዋፅኦ ያከብራሉ. በስቶክሆልም የሚገኝ የሳይንስ ሙዚየም የእሱን የመጀመሪያ የእጅ ጽሑፎች ቅጂዎች እና የመጀመሪያዎቹን የታተሙ መጽሐፎቹን ይዟል, ይህም የእሱ አቀራረብ በእሱ ጊዜ ምን ያህል አብዮታዊ እንደነበር ያሳያል. አንዳንድ ትምህርት ቤቶች እና ሳይንሳዊ ተቋማት በዴካርት ስም አመታዊ ትምህርቶችን እና ሴሚናሮችን ያካሂዳሉ፣ ይህም ተማሪዎችን በሂሳብ፣ በፊዚክስ፣ በፍልስፍና እና በሃይማኖት ስለ ሃሳቦቹ ያስተምራሉ። ፈላስፋውን እና ሳይንቲስቱን ለማስታወስ ብቻ ሳይሆን የሰው ልጅ ስለ አጽናፈ ዓለም፣ ስለ አምላክ እና ስለ ሒሳብ ያለውን አመለካከት የለወጠውን መንገድ ለማክበር በአንዳንድ የትምህርት እና የባህል ማዕከላት የልደት በዓሉ ይከበራል። እነዚህ ሁሉ መታሰቢያዎች በታሪክ ውስጥ ከታላላቅ አእምሮዎች መካከል አንዱ እንደሆነ ያጎላሉ, ይህም ምክንያትን, ሳይንስን እና ሃይማኖትን በማጣመር ጥቂቶች ለመድገም ችለዋል. በተጨማሪም ዴካርት በታሪክ፣ በፍልስፍና እና በሒሳብ ማጣቀሻዎች የዘመናዊ ሳይንስ መስራቾች አንዱ ሆኖ ተጠቅሷል። ስሙ በሁሉም የፍልስፍና፣ የሒሳብ እና የፊዚክስ ሥርዓተ ትምህርቶች ውስጥ ይማራል፣ ከምክንያታዊነት፣ ከሥነ-ሥርዓት እና ከተደራጀ አስተሳሰብ ጋር ተመሳሳይ ነው። በቀጣዮቹ መቶ ዘመናት የነበሩ ብዙ ሊቃውንት በሳይንሳዊ የምርምር ዘዴ እና ጥልቅ የፍልስፍና አስተሳሰብ ውስጥም ዴካርትን እንደ መነሳሻ ምንጭ አድርገው ጠቅሰዋል። የእሱ ሞት የእርሱን ቅርስ አላበቃም; ይልቁንም የሃሳቦቹን አስፈላጊነት ጨምሯል, ከእሱ በኋላ ምሁራን እና ተማሪዎች በሂሳብ ንድፈ ሃሳቦች, በአካላዊ ህጎች, በአእምሮ ፍልስፍና እና በምክንያታዊ ሃይማኖታዊ ግንዛቤ ውስጥ ያበረከቱትን ሁሉ እንዲያስቡ እና እንዲጠቀሙበት አነሳሳ. ስለዚህም ዴካርት የሳይንሳዊ አስተሳሰብ ምልክት ብቻ ሳይሆን በየቦታው የሚከበር የባህል እና የእውቀት ምልክት ሆኗል እና ሃሳቦቹ በሁሉም ሳይንሳዊ እና ፍልስፍናዊ መስኮች እስከ ዛሬ ድረስ ይኖራሉ። == ከጽሁፎቹ == [[ስዕል:Handwritten letter by Descartes December 1638.jpg|thumb|ታህሥ 1638 ደካርት በጁ የጻፈው ደብዳቤ]] * 1618. ''Compendium Musicae''. A treatise on music theory and the aesthetics of music written for Descartes' early collaborator Isaac Beeckman. * 1626–1628. ''Regulae ad directionem ingenii'' (''[[Rules for the Direction of the Mind]]''). Incomplete. First published posthumously in 1684. The best critical edition, which includes an early Dutch translation, is edited by Giovanni Crapulli (The Hague: Martinus Nijhoff, 1966). * 1630–1633. ''Le Monde'' ([[The World (Descartes)|''The World'']]) and ''L'Homme'' (''Man''). Descartes' first systematic presentation of his natural philosophy. ''Man'' was published posthumously in Latin translation in 1662; and ''The World'' posthumously in 1664. * 1637. ''Discours de la méthode'' (''[[Discourse on the Method]]''). An introduction to the ''Essais'', which include the ''Dioptrique'', the ''Météores'' and the ''Géométrie''. * 1637. ''[[La Géométrie]]'' (''Geometry''). Descartes' major work in mathematics. There is an English translation by Michael Mahoney (New York: Dover, 1979). * 1641. ''Meditationes de prima philosophia'' (''[[Meditations on First Philosophy]]''), also known as ''Metaphysical Meditations''. In Latin; a French translation, probably done without Descartes' supervision, was published in 1647. Includes six [[Meditations on First Philosophy#Objections and replies .5B6.5D|Objections and Replies]]. A second edition, published the following year, included an additional objection and reply, and a ''Letter to Dinet''. * 1644. ''Principia philosophiae'' (''[[Principles of Philosophy]]''), a Latin textbook at first intended by Descartes to replace the Aristotelian textbooks then used in universities. A French translation, ''Principes de philosophie'' by Claude Picot, under the supervision of Descartes, appeared in 1647 with a letter-preface to [[Queen Christina of Sweden]]. * 1647. ''Notae in programma'' (''Comments on a Certain Broadsheet''). A reply to Descartes' one-time disciple Henricus Regius. * 1647. ''[[The Description of the Human Body]]''. Published posthumously. * 1648. ''Responsiones Renati Des Cartes…'' (''Conversation with Burman''). Notes on a Q&A session between Descartes and Frans Burman on 16 April 1648. Rediscovered in 1895 and published for the first time in 1896. An annotated bilingual edition (Latin with French translation), edited by Jean-Marie Beyssade, was published in 1981 (Paris: PUF). * 1649. ''Les passions de l'âme'' (''[[Passions of the Soul]]''). Dedicated to Princess Elizabeth of Bohemia. * 1656. ''Musicae Compendium'' (''Instruction in Music''). Posth. Publ.: Johannes Janssonius jun., Amsterdam * 1657. ''Correspondence''. Published by Descartes' literary executor Claude Clerselier. The third edition, in 1667, was the most complete; Clerselier omitted, however, much of the material pertaining to mathematics. == ማጣቀሻ == [[File:Principia philosophiae.tif|thumb|''Principia philosophiae'', 1685]] '''የተስብሰቡ የደክርት ስራወች''' * 1983. ''Oeuvres de Descartes'' in 11 vols. Adam, Charles, and Tannery, Paul, eds. Paris: Librairie Philosophique J. Vrin. * 1988. ''The Philosophical Writings Of Descartes'' in 3 vols. Cottingham, J., Stoothoff, R., Kenny, A., and Murdoch, D., trans. Cambridge University Press. '''ነጠላ ስራወቹ''' * 1618. ''Compendium Musicae''. * 1628. ''[[Rules for the Direction of the Mind]]''. * 1637. ''[[Discourse on the Method]]'' ("Discours de la Methode"). An introduction to ''Dioptrique'', ''Des Météores'' and ''La Géométrie''. Original in French, because intended for a wider public. * 1637. ''[[La Géométrie]]''. Smith, David E., and Lantham, M. L., trans., 1954. ''The Geometry of René Descartes''. Dover. * 1641. ''[[Meditations on First Philosophy]]''. Cottingham, J., trans., 1996. Cambridge University Press. Latin original. Alternative English title: ''Metaphysical Meditations''. Includes six ''Objections and Replies''. A second edition published the following year, includes an additional ‘’Objection and Reply’’ and a ''Letter to Dinet''. [http://www.wright.edu/cola/descartes/intro.html HTML Online Latin-French-English Edition] {{Wayback|url=http://www.wright.edu/cola/descartes/intro.html |date=20060827231748 }} * 1644. ''Les Principes de la philosophie''. Miller, V. R. and R. P., trans., 1983. ''Principles of Philosophy''. Reidel. * 1647. ''Comments on a Certain Broadsheet''. * 1647. ''[[The Description of the Human Body]]''. * 1648. ''Conversation with Burman''. * 1649. ''[[Passions of the Soul]]''. Voss, S. H., trans., 1989. Indianapolis: Hackett. Dedicated to Princess Elizabeth of Bohemia. '''ሌሎች ጽሁፎቹ''' * {{cite book|last=Boyer|first=Carl|year=1985|title=A History of Mathematics|url=https://archive.org/details/historyofmathema0000boye_w0x5|location=Princeton, NJ |publisher=Princeton University Press|isbn=0-691-02391-3}} * {{cite book|last=Clarke|first=Desmond|authorlink=Desmond Clarke|year=2006|title=Descartes: A Biography|url=https://archive.org/details/descartesbiograp0000clar|location=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|isbn=0-521-82301-3}} * {{cite book|last=Costabel|first=Pierre|year=1987|title=René Descartes - Exercices pour les éléments des solides |location=Paris|publisher=Presses Universitaires de France|isbn=2-13-040099-X}} * {{cite book|last=Cottingham|first=John |year=1992|title=The Cambridge Companion to Descartes|location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press|isbn=0-521-36696-8}} * {{cite book|last=Duncan|first=Steven M.|year=2008|title=The Proof of the External World: Cartesian Theism and the Possibility of Knowledge|location=Cambridge |publisher=James Clarke & Co|id=ISBN 978-0-227-17267-4 http://www.lutterworth.com/jamesclarke/jc/titles/proofew.htm}} * Farrell, John. “Demons of Descartes and Hobbes.” ''Paranoia and Modernity: Cervantes to Rousseau'' (Cornell UP, 2006), chapter 7. * {{cite book|last=Garber|first=Daniel|year=1992|title=Descartes' Metaphysical Physics|url=https://archive.org/details/descartesmetaphy0000garb|location=Chicago |publisher=University of Chicago Press|isbn=0-226-28219-8}} * {{cite book|last=Garber|first=Daniel|coauthors=Michael Ayers|year=1998|title=The Cambridge History of Seventeenth-Century Philosophy |url=https://archive.org/details/cambridgehistory0001unse_w9c8|location=Cambridge | publisher=Cambridge University Press| isbn=0-521-53721-5}} * {{cite book|last=Gaukroger|first=Stephen|authorlink=Stephen Gaukroger|year=1995|title=Descartes: An Intellectual Biography|url=https://archive.org/details/descartesintelle0000gauk|location=Oxford |publisher=Oxford University Press|isbn=0-19-823994-7}} * Giuseppe Leone, [Il quarto centenario dalla nascita di Cartesio (1596)], Una "ragione" per l'Europa Unita, in "Ricorditi di me...", su Lecco 2000, Aprile 1996. * {{cite book|last=Grayling|first=A.C.|year=2005|title=Descartes: The Life and times of a Genius|url=https://archive.org/details/descarteslifetim0000gray|location=New York |publisher=Walker Publishing Co., Inc.|isbn=0-8027-1501-X}} * Gillespie, A. (2006). Descartes’ demon: A dialogical analysis of ‘Meditations on First Philosophy.’[http://stir.academia.edu/documents/0011/0112/Gillespie_Descartes_demon_a_dialogical_analysis_of_meditations_on_first_philosophy.pdf] {{Wayback|url=http://stir.academia.edu/documents/0011/0112/Gillespie_Descartes_demon_a_dialogical_analysis_of_meditations_on_first_philosophy.pdf |date=20100618050955 }} Theory & Psychology, 16, 761-781. * {{cite book|last=Keeling|first=S. V.|year=1968|title=Descartes|url=https://archive.org/details/bwb_S0-BKQ-201|location=Oxford |publisher=Oxford University Press|id=ISBN }} * {{cite book|last=Melchert|first=Norman|year=2002|title=The Great Conversation: A Historical Introduction to Philosophy|url=https://archive.org/details/greatconversatio00norm|location=New York |publisher=McGraw Hill|isbn=0-19-517510-7}} * Moreno Romo, Juan Carlos (Coord.), ''Descartes vivo. Ejercicios de hermenéutica cartesiana'', Anthropos, Barcelona, 2007'''' * {{cite book|last=Ozaki|first=Makoto|year=1991|title=Kartenspiel, oder Kommentar zu den Meditationen des Herrn Descartes|location=Berlin |publisher=Klein Verlag.|id=ISBN 3-927199-01-X }} * Moreno Romo, Juan Carlos, ''Vindicación del cartesianismo radical'', Anthropos, Barcelona, 2010. * {{cite book|last=Schäfer|first=Rainer|year=2006|title=Zweifel und Sein - Der Ursprung des modernen Selbstbewusstseins in Descartes' cogito| location=Wuerzburg|publisher=Koenigshausen&Neumann|isbn= 3-8260-3202-0}} * Serfati, M., 2005, "Geometria" in [[Ivor Grattan-Guinness]], ed., ''Landmark Writings in Western Mathematics''. Elsevier: 1-22. * {{cite book|last=Sorrell|first=Tom|year=1987|title=Descartes|url=https://archive.org/details/descartes0000sore|location=Oxford |publisher=Oxford University Press.|isbn=0-19-287636-8}} == የውጭ ማጣቀሻወች == '''ቭዲዩ''' * [http://www.youtube.com/watch?v=44h9QuWcJYk ''Bernard Williams interviewed about Descartes on "Men of ideas"''] '''አጠቃላይ''' * [http://gutenberg.net/etext/59 ''Discourse on the Method''] {{Wayback|url=http://gutenberg.net/etext/59 |date=20041011002700 }} at [[Project Gutenberg]] * [http://gutenberg.net/etext/4391 Selections from the ''Principles of Philosophy''] {{Wayback|url=http://gutenberg.net/etext/4391 |date=20041103004134 }} at [[Project Gutenberg]] * [http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Descartes.html Detailed biography of Descartes] * [[:s:Catholic Encyclopedia (1913)/René Descartes|René Descartes]] in the 1913 ''Catholic Encyclopedia'' * [http://www-personal.umich.edu/~jbourj/money5.htm Descartes featured on the 100 French Franc banknote from 1942.] {{Wayback|url=http://www-personal.umich.edu/~jbourj/money5.htm |date=20090416151301 }} * [http://www.earlymoderntexts.com More easily readable versions of ''Meditations'', ''Objections and Replies'', ''Principles of Philosophy'', ''Discourse on the Method'' and Correspondence with Princess Elisabeth.] * [http://www.freewebs.com/dqsdnlj/d.html 1984 John Cottingham translation of ''Meditations'' and ''Objections and Replies''.] * [http://digitalcommons.unl.edu/modlangfrench/20/ René Descartes (1596–1650)] Published in ''Encyclopedia of Rhetoric and Composition'' (1996) * [http://digitalcommons.unl.edu/modlangfrench/20/ René Descartes (1596–1650)] Published in ''Encyclopedia of Rhetoric and Composition'' (1996) * [http://www.laphilosophie.fr/livres-de-Descartes-texte-integral.html Original texts of René Descartes in french] {{Wayback|url=http://www.laphilosophie.fr/livres-de-Descartes-texte-integral.html |date=20110830120821 }} at La Philosophie * [http://www.archive.org/details/descartesphiloso010838mbp Descartes Philosophical Writings tr. by Norman Kemp Smith] at [[archive.org]] * [http://www.archive.org/details/studiesincartes00smitgoog Studies in the Cartesian philosophy (1902) by Norman Kemp Smith] at [[archive.org]] * [http://www.archive.org/details/philosophicalwor005524mbp The Philosophical Works Of Descartes Volume II (1934)] at [[archive.org]] '''[[ስታንፎርድ ዩኒቨርሲቲ]] መዝገበ-ዕውቀት ይዞታ''' * [http://plato.stanford.edu/entries/descartes/ René Descartes] * [http://plato.stanford.edu/entries/descartes-epistemology/ Descartes' Epistemology] * [http://plato.stanford.edu/entries/descartes-ethics/ Descartes' Ethics] * [http://plato.stanford.edu/entries/descartes-works/ Descartes' Life and Works] * [http://plato.stanford.edu/entries/descartes-modal/ Descartes' Modal Metaphysics] * [http://plato.stanford.edu/entries/descartes-ontological/ Descartes' Ontological Argument] * [http://plato.stanford.edu/entries/pineal-gland/ Descartes and the Pineal Gland] * [http://plato.stanford.edu/entries/descartes-physics/ Descartes' Physics] * [http://plato.stanford.edu/entries/descartes-ideas/ Descartes' Theory of Ideas] <references/> [[መደብ:የፈረንሳይ ሰዎች]] [[መደብ:ፈላስፋዎች]] [[መደብ:ሒሳብ ተመራማሪዎች]] eyror54ztwtas7s6cwqnq9v839t9qj0 0 13440 394663 375694 2026-08-11T21:16:30Z InternetArchiveBot 35471 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260811)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 394663 wikitext text/x-wiki '''ሥራ''' ፣ [[የተፈጥሮ ህግጋት ጥናት|በተፈጥሮ ህግጋት ጥናት]] መሰረት፣ በ[[ጉልበት]] የሚተላለፍ [[አቅም]] መጠን ማለት ነው። የሥራ መለኪያ መስፈርቱ ጁል (j) ይባላል። የሥራን ጽንሰ ሃሳብ ያገኘው ፈረንሳዊው ሂሳብ ተመራማሪ [[ጋስፓርድ ጉስታቭ]] ሲሆን በሱ ትርጓሜ ሥራ ማለት [[ጉልበት]] ሲባዛ በ[[ርቀት]] ነበር። <ref>{{cite book | last = Jammer | first = Max | title = Concepts of Force | url = https://archive.org/details/isbn_0048640689 | publisher = Dover Publications, Inc. | year = 1957 | id = ISBN 0-486-40689-X}}</ref> ማለት ሥራ = ጉልበት X ርቀት ... ግን ጉልበቱ በርቀቱ አቅጣጫ መሆን አለበት። ከላይ የጻፍነውን አባባል በቀላሉ በሂሳብ ቋንቋ ማስቀመጥ ይቻላል። ለዚህ ተግባር የ[[ዶት ብዜት]]ን መጠቀም ግድ ይላል። :<big><big><big>''W'' = '''[[ጉልበት|F]]''' · '''[[አቀማመጥ|d]]''' <math> = F d \cos\theta </math><br /></big></big></big> :<big><big>''W'' = ''[[ቶርክ|τ]]'' ''[[angle|θ]]''</big></big> == ማጣቀሻወች == <references /> == ሌሎች ድሮች == * [http://www.lightandmatter.com/html_books/2cl/ch03/ch03.html Work] {{Wayback|url=http://www.lightandmatter.com/html_books/2cl/ch03/ch03.html |date=20101214165142 }} - a chapter from an online textbook * [http://physnet.org/home/modules/pdf_modules/m20.pdf ''Work, Power, Kinetic Energy''] {{Wayback|url=http://physnet.org/home/modules/pdf_modules/m20.pdf |date=20070809021055 }} on [http://www.physnet.org Project PHYSNET] {{መዋቅር}} [[መደብ:ሥነ-ተፈጥሮ]] 4t8lrqwp71zoa6puykvch09ejnld4de 0 18451 394667 380383 2026-08-11T21:21:24Z InternetArchiveBot 35471 Add 4 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260811)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 394667 wikitext text/x-wiki [[ስዕል:Hammurabi's Babylonia 1.svg|thumb|300px|የባቢሎን ግዛት መስፋፋት - ከሃሙራቢ መጀመርያ (1705 ዓክልበ.) እስከ መጨረሻው አመት (1662 ዓክልበ.) ድረስ]] '''ሃሙራቢ''' ([[አካድኛ]]፤ ከ[[አሞርኛ]] '''አሙራፒ''') ከ1705 እስከ 1662 ዓክልበ. ድረስ ('[[ኡልትራ አጭር አቆጣጠር]]') የ[[ባቢሎን]] ንጉሥ ነበረ። አባቱ [[ሲን-ሙባሊት]] ማዕረጉን ከተወ በኋላ ወራሹ ሃሙራቢ የባቢሎንን መንግሥት ግዛት በሜስፖጦምያ በጦርነት አስፋፋ።<ref>{{cite book | last = Beck | first = Roger B. | authorlink = | coauthors = Linda Black, Larry S. Krieger, Phillip C. Naylor, Dahia Ibo Shabaka, | title = World History: Patterns of Interaction | publisher = McDougal Littell | year = 1999 | location = Evanston, IL | pages = | url =https://archive.org/details/mcdougallittellw00beck| doi = | id = | isbn = 0-395-87274-X | oclc = 39762695 }}</ref> ሃሙራቢ በተለይ [[የሃሙራቢ ሕገ ፍትሕ]] ስለሚባለው የ1704 ዓክልበ. ሕገ ፍትሕ ይታወቃል። ሕግጋቱ የተቀረጹ ቁመቱ 2.4 ሜትር በሆነ ድንጋይ ሲሆን በ[[1893]] ዓ.ም. ለ[[ሥነ ቅርስ]] ተገኝቷል። ሃሙራቢ እንደ ሕግ-ሰጪ ንጉሥ ዝነኛ ስለሚሆን፣ ምስሉ በ[[አሜሪካ]] መንግስት ቤቶች ዛሬው ሊታይ ይችላል። == ታሪክ == [[ስዕል:Babylone 1.PNG|thumb|left|400px|የሃሙራቢ መንግሥት መስፋፋት - ሌላ አስተያየት። አሦር በይፋ ነጻ ቢሆንም በሃሙራቢ ዘመን ለባቢሎን ተገዥ ሆነ።]] ሃሙራቢ የወረሰው ግዛት ባቢሎን ከተማ ብቻ ሳይሆን በአባቶቹ ዘመናት [[ቦርሲፓ]]፣ [[ኪሽ]]ና [[ሲፓር]] ደግሞ በወረራ ተጨምረው ነበር። ጎረቤቶቹ አገራት ግን &mdash; [[ኤሽኑና]]፣ [[ላርሳ]]፣ [[ኤላም]]ና [[አሦር]] &mdash; ሁሉ ከባድ ሃያላት ነበሩ። በተለይ ወደ ስሜኑ [[1 ሻምሺ-አዳድ]] የአሦርን ዙፋን ይዞ ግዛቱን በጦር እያስፋፋ ነበር።<ref>{{harvnb|Van De Mieroop|2005|pp=3–4}}</ref> ሽምሺ-አዳድ በ1707 ዓክልበ. [[ማሪ]]ን ይዞ ነበር። ወደ ምስራቁ የላርሳ ንጉሥ [[ሪም-ሲን]] በበኩሉ የርሱን ግዛት በጦር እያስፋፋ ነበር። በ1705 ዓክልበ. ሪም-ሲን [[ኢሲን]]ን ከባቢሎን ያዘው። ሃሙራቢ ግን በ1699 ዓክልበ. ኢሲንንና [[ኡሩክ]]ን ከሪም-ሲን ያዘ። በ1695 ዓክልበ. [[ማልጊዩም]]ን፣ በ1694 ዓክልበ. [[ራፒቁም]]ንም ለባቢሎን ግዛት ጨመረ። በሃሙራቢ 17ኛው አመት (በ1688 ዓክልበ.) ተፎካካሪው ሻምሺ-አዳድ ዐርፎ የሻምሺ-አዳድ ልጅ [[1 እሽመ-ዳጋን]] የአሦርን መንግሥት ወረሰ። ከዚህ በኋላ፣ ኤላማውያን ኤሽኑናን ወርረው አጠፉት።<ref>{{harvnb|Van De Mieroop|2005|p=17}}</ref> በ1679፣ ኤላማውያን አሦርን አሸንፈው እሽሜ-ዳጋን ወደ ሃሙራቢ ሸሸ። ኤላም ከባቢሎንና ከላርሳ መካከል ጸብ እንዲጀመር በስውር ሞከረ።<ref name="VM18">{{harvnb|Van De Mieroop|2005|p=18}}</ref> ሃሙራቢና ሪም-ሲን ይህን ባወቁ ጊዜ ተባበሩና ኤላምን አሸነፉ።<ref name="VM18"/> ሪም-ሲን ግን ብዙ እርዳታ መስጠት ባለመቻሉ ሃሙራቢ ተቆጥቶ በላርሳ ላይ ዞሮ በ30ኛው አመት (በ1675 ዓክልበ.) ላርሳን ያዘ። ይህም በላርሳ ላይ የሪም-ሲን 59ኛው አመት ነበረ።<ref name="VM31">{{harvnb|Van De Mieroop|2005|p=31}}</ref> በዚህም ሰዓት ሃሙራቢ [[ኒፑር]]ንም በመያዝ የ[[መስጴጦምያ]] ዋናና «ቅዱስ» ከተማነት ከኒፑር ወደ ባቢሎን ለዘለቄታ ተዛወረ። ከዚህ በኋላ በደቡብ ሜስፖጦምያ በሙሉ ሃሙራቢ ገዢ ነበር። ወደ ስሜኑ ዞሮ ኤሽኑናን በ1674 ወረረና ማሪን በ1673 ያዘ። [[ሱባርቱ]] (የአሦር ዙሪያ) በብሔራዊ ሁከት ተይዞ የራሳቸውን መሳፍንት ነበሯቸው፣ ሃሙራቢ ግን በዚያ የውነት ባለሥልጣን ሆነ። ከዚህ በላይ በፋርስ ተራሮች ብዙ ጊዜ በ[[ጉቲዩም]]ና በ[[1669]] ዓክልበ. በ[[ቱሩኩ]] ሕዝብ ላይ ይዘመት ነበር። ከዙሪያው ዋና ከተማ-አገሮች መካከል፣ ወደ ምዕራብ በ[[ሶርያ]] የተገኙ [[ሐላብ]] (የ[[ያምኻድ]] መንግሥት)ና [[ቃትና]] ብቻ በነጻነታቸው ቀሩ። አንድ የሃሙራቢ ሐውልት ግን በጣም ወደ ስሜን በ[[ዲያርባክር]] (የአሁን [[ቱርክ]]) ተገኝቷል፤ በዚህ ላይ «የአሞራውያን ንጉስ» የሚል ማዕረግ ይወስዳል።<ref>{{cite book|title=The Empire of the Amorites|url=https://archive.org/details/empireamorites6clay|author=Clay, Albert Tobias|publisher=[[Yale University Press]]|year=1919|pages=[https://archive.org/details/empireamorites6clay/page/97 97]}}</ref> ሃሙራቢ በ1662 ዓክልበ. ዐርፎ ልጁ [[ሳምሱ-ኢሉና]] መንግሥቱን ወረሰው። == የሃሙራቢ ሕግጋት ምሳሌ == * §7 «ማንም ሰው [[ብር (ብረታብረት)|ብር]]ን ወይንም [[ወርቅ]]ን፣ ወይንም ባርያን ወይንም ገረድን፣ ወይንም [[በሬ]]ን ወይንም [[በግ]]ን ወይንም [[አህያ]]ን ወይንም ማንኛውንም ነገር፣ ከሰው ልጅ ወይም ከሰው ባርያ እጅ ያለ ምስክሮችና ውሎች ቢገዛው ወይም ለአደራ ቢቀብለው ኖሮ፣ ሰውዬው ሌባ ነው፣ ይገደላል።» :(አካድኛ፦ ''ሹማ አዊሉም ሉ ካስፓም ሉ ሑራጻም ሉ ዋርዳም ሉ አምታም ሉ አልፓም ሉ ኢመራም ሉ ኢሜራም ኡ ሉ ሚማ ሹምሹ ኢና ቃት ማር አዊሉም ኡ ሉ ዋራድ አዊሉም ባሉም ሺቢ ኡ ሪክሻቲም ኢሽታም ኡ ሉ አና ማጻሩቲም ኢምሑር፣ አዊሉም ሹ ሻራቅ ኢዳክ።'') == በአሜሪካ አብያተ መንግሥት == [[ስዕል:Milkau Oberer Teil der Stele mit dem Text von Hammurapis Gesetzescode 369-2.png|thumb|upright|ከሕግጋቱ በላይ የሚታየው የጥንት ባቢሎናዊ ትርዒት። ሃሙራቢ (ቆሞ) ጽሁፉን ከጣኦቱ ከሻማሽ ሲቀበል።]] በ[[ዋሺንግተን ዲሲ]] በአሜሪካ [[ምክር ቤት]] ውስጥ በ[[እብነ በረድ]] ተቀርጸው ከ23 ታሪካዊ ሕግ-ሰጪዎች ምስሎች መካከል የሃሙራቢ ምስል አንዱ ነው።<ref>{{cite web|accessdate=2008-05-19|url=http://www.aoc.gov/cc/art/lawgivers/hammurabi.cfm|title=Hammurabi|publisher=[[Architect of the Capitol]]}}</ref> በአሜሪካ [[ላይኛ ችሎት]] ቤት ውስጥ በደቡብ ግድግዳ ላይ ሃሙራቢ ከታሪካዊ ሕግ-ሰጪዎች ጋራ የሚያሳይ ትርዒት አለ።<ref>{{cite web|accessdate=2008-05-19|url={{SCOTUS URL|about/north&southwalls.pdf}} |title=Courtroom Friezes|publisher=[[Supreme Court of the United States]]}}</ref> {{S-start}} {{S-bef | before=[[ሲን-ሙባሊት]]}} {{S-ttl | title=የ[[ባቢሎን]] ንጉሥ | years=1705-1662 ዓክልበ. ግድም}} {{S-aft | after=[[ሳምሱ-ኢሉና]]}} {{End}} == ግርጌ ነጥቦች == <references/> == ዋቢ መጻሕፍት == * {{Cite book|first=Bill T.|last=Arnold|year=2005|title=Who Were the Babylonians?|url=https://archive.org/details/whowerebabylonia0000arno|publisher=[[Brill Publishers]]|isbn=9004130713|oclc=225281611}}. * {{Cite book|first=James Henry|last=Breasted|year=2003|title=Ancient Time or a History of the Early World, Part 1|publisher=Kessinger Publishing|isbn=0766149463|oclc=69651827}}. * {{Cite book|first=Lukas|last=DeBlois|year=1997|title=An Introduction to the Ancient World|publisher=[[Routledge]]|isbn=0415127734|oclc=231710353}}. * {{Cite book|first=Marc|last=Van De Mieroop|year=2005|title=King Hammurabi of Babylon: A Biography|url=https://archive.org/details/kinghammurabiofb00marc|publisher=[[Blackwell Publishing]]|isbn=1405126604|oclc=255676990}} == የውጭ መያያዣዎች == {{commons}} * [http://www.louvre.fr/llv/dossiers/detail_oal.jsp?CONTENT%3C%3Ecnt_id=10134198673229909&CURRENT_LLV_OAL%3C%3Ecnt_id=10134198673229909&FOLDER%3C%3Efolder_id=0&bmLocale=en A Closer Look at the Code of Hammurabi (Louvre museum)] {{Wayback|url=http://www.louvre.fr/llv/dossiers/detail_oal.jsp?CONTENT%3C%3Ecnt_id=10134198673229909&CURRENT_LLV_OAL%3C%3Ecnt_id=10134198673229909&FOLDER%3C%3Efolder_id=0&bmLocale=en |date=20081011130014 }} [[መደብ:የባቢሎን ነገሥታት]] lm8w8jr9jq4iuochqk4xtkjhjnv80nc 0 18615 394668 374358 2026-08-11T21:21:56Z InternetArchiveBot 35471 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260811)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 394668 wikitext text/x-wiki '''አጋ''' (ወይም '''አካ''') በ''[[ሱመራዊ ነገሥታት ዝርዝር]]'' ዘንድ በ[[ሱመር]] የ[[ኪሽ]] ከተማ ንጉሥ ነበረ። አጋ በ''[[ጊልጋመሽ ትውፊት]]'' ደግሞ ይጠቀሳል፤ የ[[ጊልጋመሽ]] ከተማ [[ኡሩክ]]ን እንደ ከበበ፣ ጊልጋመሽም እንዳሸነፈው ይላል።<ref>{{cite book |last=George|first=Andrew |title=The epic of Gilgamesh: the Babylonian epic poem and other texts in Akkadian and Sumerian |url=https://archive.org/details/epicofgilgameshb0000unse_k8l3|publisher=Allen Lane Penguin Press|location=London|date=1999|isbn=978-0-7139-9196-3}}</ref>ከሦስተኛም ምንጭ ''[[የቱማል ጽሑፍ]]''<ref>{{cite web |url=http://etcsl.orinst.ox.ac.uk/cgi-bin/etcsl.cgi?text=t.2.1.3 |title=ETCSLtranslation : t.2.1.3; The history of the Tummal |accessdate=2008-04-22 |archivedate=2018-09-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180924032013/http://etcsl.orinst.ox.ac.uk/cgi-bin/etcsl.cgi?text=t.2.1.3 }}</ref>፣ ጊልጋመሽ [[ኒፑር]]ን ከአጋ እንደ ያዘ መገመት ይቻላል። ''የሱመራዊ ነገሥታት ዝርዝር''፣ ''የጊልጋመሽ ትውፊት'' እና ''የቱማል ጽሑፍ'' ሁላቸው አጋ የ[[ኤንመባራገሲ]] ልጅና ተከታይ እንደ ነበር በማለት ይስማማሉ። ይህ ኤንመባራገሲ የኪሽ ንጉሥ ሲሆን ከ[[ሥነ ቅርስ]] በእውኑ እንደ ነገሠ ታውቋል። ስለዚህ አጋ እና ጊልጋመሽ እራሳቸው ታሪካዊ ነገሥታት እንደ ነበሩ ይታስባል። በአጭር አቆጣጠር ምናልባት 2370 ዓክልበ. ግድም ነገሠ። ''የሱመር ነገሥታት ዝርዝር'' ግን ለመጀመርያው ዘመን ብዙ ጊዜ የማይመስል ቁጥር አቅርቦ እንደ ሆነ፣ አጋ በኪሽ ለ625 ዓመታት እንደ ነገሠ ይላል። ==ምንጮች== {{reflist}} ==የውጭ መያያዣ== *[http://etcsl.orinst.ox.ac.uk/# ETCSL - Text and translation of ''Gilgamesh and Aga''] {{Wayback|url=http://etcsl.orinst.ox.ac.uk/ |date=20190502051510 }} ([http://www-etcsl.orient.ox.ac.uk/section1/tr1811.htm alternate site] {{Wayback|url=http://www-etcsl.orient.ox.ac.uk/section1/tr1811.htm |date=20080505051048 }}) [[መደብ:የሱመር ነገሥታት]] sduypyh4ryvjfv2fr5oysqyz0ufxfvg 0 19730 394664 386994 2026-08-11T21:17:54Z InternetArchiveBot 35471 Add 4 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260811)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 394664 wikitext text/x-wiki [[ስዕል:EMcherera.jpg|thumb|520px|right| የኤሌክትሮመግነጢስ ጨረራ ስፔክትረም (አይነቶች)]] በ[[የብርሃን ፍጥነት|ብርሃን ፍጥነት]] የሚጓዙ [[ሞገድ|ሞገዶች]] '''ኤሌክትሮመግነጢስ ጨረራ''' ይሰኛሉ። እያንዳንዳቸው ሞገዶች እርስ በርሳቸው [[ቀጤ ነክ]](ፐርፔንዲኩላር) የሆኑና በአንድ [[ቅድሚያ]] (ፌዝ) የሚርገበገቡ የ[[ኤሌክትሪክ መስክ]] እና የ[[መግነጢስ መስክ]] አላቸው። ሁለቱም መስኮች በተራቸው ሞገዶቹ ለሚጓዝበት አቅጣጫ ቀጤ ነክ ናቸው። የኤሌክትሮመግነጢስ ጨረራ በሚኖረው የሞገድ [[ድግግሞሽ]] ይከፈላል። ከዝቅተኛ ድግግሞሽ ተነስቶ ወደ ከፍተኛ ድግግሞሽ ሲዘረዘር፣ በጣም ዝቅተኛው የኤሌክትሮመግንጢስ ጨረራ ድግግም የ[[ራዲዮ ሞገድ]] ሲሆን፣ ከዚያ [[ማይክሮዌቭ]]፣ [[ታህታይ ቀይ]]፣ በሰው ዓይን የሚታይ [[ብርሃን]]፣ [[ላዕላይ ወይንጸጅ]]፣ [[ኤክስ ሬይ]] ይልና ከሁሉ ከፍተኛ ድግግሞሽ ያለውን [[ጋማ ጨረር]]ን በመያዝ ይጠቀለላል። እነዚህ የብርሃን ወንድሞች በተፈጥሯቸው ከብርሃን ጋር አንድ ቢሆኑም ፣ የሰው [[ዓይን]] ሊያያቸው ስለማይችል ብርሃን አይባሉም። ሆኖም ግን አንድ አንድ እንስሳት እነዚህን ሞገዶች መመልከት ይችላላሉ። ለምሳሌ ታህታይ ቀይ የሚባለው የብርሃን ታናሽ ወንድም፣ ለሰዎች እንደ ሙቀት ሆኖ ይሳመላ። ለምሳሌ የፀሐይ መሞቅ ከምትተፋው የታህታይ ቀይ ጨረራ ይመነጫል። በበረሃ የሚንከላዎሱ እባቦች ይህን ሞገድ በአይናቸው መመልከት ስለሚችሉ፣ ሙቀት ያለውን ማንኛውንም ነገር በጭለማ ሳይቀር ማየት ይችላሉ። ንቦች በተቃራኒ፣ የሰው ልጅ እማያየውን [[ላዕላይ ወይን ጠጅ]] ሞገድ በዓይናቸው ማየት ስለሚችሉ፣ አበቦች ለንቦች ከሰው ልጅ የተለየ መልክና መልዕክት ያስተላልፋሉ። የኤሌክትሮመግነጢስ ጨረራ፣ ከሞገድነት ባሻገር የ[[እኑስ|እኑስነት]] ባህርይም ያሳያል። የጨረራው መሰረታዊ እኑስ [[ፎቶን]] ሲባል ለሞገዱ [[ጉልበት ተሸካሚ]] ነው። በአጠቃላይ መልኩ ማናቸውም የኤሌክትሮመግነጢስ ጨረራ [[አቅም]] እና [[እንድርድሪት]] አለው፤ መኖር ብቻ ሳይሆን ይህ አቅምና እንድርድሪት ወደ [[ቁስ]] አካላት ሊሻገር ይችላል። == የተፈጥሮ ህግጋት ጥናት (ፊዚክስ) == === ኅልዮት === === ጸባዮች === === ሞገዳዊ ሞዴል === === እኑሳዊ ሞዴል === === የጉዞ ፍጥነት === == የሙቀት ጨረራ እና ኤሌክትሮመግነጢስ ጨረራ የሙቀት አይነት ስለመሆኑ == == ኤሌክትሮመግነጢስ ስፔክትረም == [[Image:Light spectrum.svg|right|frame|'''ማውጫ:'''<br /> γ = [[ጋማ ጨረራ]]<br /> HX = ጠንካራ [[ኤክስ ሬይ]]s<br /> SX = ለስላሳ ኤክስር ሬይ<br /> EUV = ኃይለኛ [[ላዕላይ ወይንጸጅ]]<br /> NUV = ቅርብ ላዕላይ ወይንጸጅ<br /> [[ብርሃን|በዓይን የሚታይ ብርሃን]]<br /> NIR = ቅርብ [[ታህታይ ቀይ]]<br /> MIR = መካከለኛ ታህታይ ቀይ<br /> FIR = ሩቅ ታህታይ ቀይ<br /> <br /> '''[[ራዲዮ ሞገዶች]]:'''<br /> EHF = [[በጣም እጅግ ከፍተኛ ተደጋጋሚ]] (ማይክሮዌቭ)<br /> SHF = [[እጅግ ከፍተኛ ተደጋጋሚ]] (ማይክሮዌቭ)<br /> UHF = [[ልዩ ከፍተኛ ተደጋጋሚ]]<br /> VHF = [[በጣም ከፍተኛ ተደጋጋሚ]]<br /> HF = [[ከፍተኛ ተደጋጋሚ]]<br /> MF = [[መካከለኛ ተደጋጋሚ]]<br /> LF = [[ዝቅተኛ ተደጋጋሚ]]<br /> VLF = [[በጣም ዝቅተኛ ተደጋጋሚ]]<br /> VF = [[ድምጽ ተደጋጋሚ]]<br /> ULF = [[ልዩ ዝቅተኛ ተደጋጋሚ]]<br /> SLF = [[እጅግ ዝቅተኛ ተደጋጋሚ]]<br /> ELF = [[በጣም እጅግ ዝቅተኛ ተደጋጋሚ]]]] === ብርሃን === [[ብርሃን]] === ራዲዮ ሞገድ === == ሂሳባዊ ቀመር == == ዋቢ መጻሕፍት == <div class="references-small"> <!--See http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Footnotes for an explanation of how to generate footnotes using the <ref(erences/)> tags--> <references/> </div> * {{cite book | last = Hecht | first = Eugene | title = Optics | url = https://archive.org/details/optics0000hech_t2d8 | edition = 4th | publisher = Pearson Education | year = 2001 | isbn = 0-8053-8566-5 }} * {{cite book | last = Serway | first = Raymond A. | coauthors = Jewett, John W. | title = Physics for Scientists and Engineers | url = https://archive.org/details/physicsforscient0000serw_b7w2 | edition = 6th | publisher = Brooks Cole | year = 2004 | isbn = 0-534-40842-7 }} * {{cite book | last = Tipler | first = Paul | title = Physics for Scientists and Engineers: Electricity, Magnetism, Light, and Elementary Modern Physics | url = https://archive.org/details/physicsforscient0000tipl_y7c5 | edition = 5th | publisher = W. H. Freeman | year = 2004 | isbn = 0-7167-0810-8 }} * {{cite book | last = Reitz | first = John | coauthors = Milford, Frederick; Christy, Robert | title = Foundations of Electromagnetic Theory | edition = 4th | publisher = Addison Wesley | year = 1992 | isbn = 0-201-52624-7 }} * {{cite book | last = Jackson | first = John David | authorlink = J. D. Jackson | title = Classical Electrodynamics | url = https://archive.org/details/classicalelectro0000jack_e8g9 | edition = 3rd | publisher = John Wiley & Sons | year = 1999 | isbn = 0-471-30932-X }} * {{cite book | author=[[Allen Taflove]] and Susan C. Hagness | title=Computational Electrodynamics: The Finite-Difference Time-Domain Method, 3rd ed | publisher=Artech House Publishers | year=2005 | isbn=1-58053-832-0 }} == የውጭ ማያያዣ == {{Wikisource|QST/December 1915/Pictured Electromagnetic Waves|Pictured Electro-Magnetic Waves}} * [http://www.lightandmatter.com/html_books/0sn/ch11/ch11.html Electromagnetism] {{Wayback|url=http://www.lightandmatter.com/html_books/0sn/ch11/ch11.html |date=20110603233123 }} - a chapter from an online textbook * [http://www.cvel.clemson.edu/emc/tutorials/Radiation/EM_Radiation.html Electromagnetic Radiation] {{Wayback|url=http://www.cvel.clemson.edu/emc/tutorials/Radiation/EM_Radiation.html |date=20171119042830 }} - an introduction for electrical engineers * [http://www.physnet.org/modules/pdf_modules/m210.pdf '' Electromagnetic Waves from Maxwell's Equations ''] on [http://www.physnet.org Project PHYSNET]. * [http://www.hydrogenlab.de/elektronium/HTML/einleitung_hauptseite_uk.html Radiation of atoms? e-m wave, Polarisation, ...] {{Wayback|url=http://www.hydrogenlab.de/elektronium/HTML/einleitung_hauptseite_uk.html |date=20100417023635 }} * [http://scripts.mit.edu/~raskar/lightfields/index.php?title=An_Introduction_to_The_Wigner_Distribution_in_Geometric_Optics An Introduction to The Wigner Distribution in Geometric Optics] [[መደብ:ብርሃን| ]] [[መደብ:ኤሌክትሮመግነጢስ ጨረራ|*]] [[መደብ:የተፈጥሮ ህግጋት ጥናት]] 9c7hf6xwgxhmgu1oqzrth94ihi69hld 0 19872 394675 387472 2026-08-11T21:27:54Z InternetArchiveBot 35471 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260811)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 394675 wikitext text/x-wiki {{infobox | abovestyle = background:#E6E6FA | above = ፕላቶ | image = [[File:Plato_Silanion_Musei_Capitolini_MC1377.jpg|220px]] | caption = የፕላቶ ጡብ ሐውልት | headerstyle = background:#E6E6FA | label2 = የትውልድ ዘመን | data2 = ከ፪፻፸፰–፪፻፸፱ ዓ.ም. ገደማ በእ.አ.አ ከ428–427 ዓክልበ ገደማ | label3 = የትውልድ ቦታ | data3 = አቴና، ግሪክ | label4 = የሞት ዘመን | data4 = ከ፶፻፰፰–፶፻፰፱ ዓ.ም. ገደማ (፰፩ ዓመቱ ገደማ) በእ.አ.አ ከ348–347 ዓክልበ ገደማ (80 ዓመቱ ገደማ) | label5 = የሞት ቦታ | data5 = አቴና، ግሪክ | header6 = <span style="color:#00000">የፍልስፍና ዘርፍ</span> | label7 = ዘመን | data7 = የጥንት ግሪክ ፍልስፍና | label8 = የትምህርት ዘርፍ | data8 = ፕላቶኒዝም (መስራች) | label9 = ዋና ዋና ፍላጎቶች | data9 = ሥነ-ልኬት፣ ሥነ-እውቀት፣ ሥነ-ምግባር፣ ፖለቲካ | label10 = ጉልህ ሀሳቦች | data10 = የቅርጾች ንድፈ ሐሳብ፣ የፕላቶ ሀሳባዊነት፣ የፈላስፋ ንጉሥ | label11 = ተጽዕኖ ያሳደሩበት | data11 = [[ሶቅራጠስ]]፣ ፓይታጎረስ፣ ሄራክሊተስ | label12 = ተጽዕኖ ያሳደሩት | data12 = [[አሪስቶትል]]፣ አውግስጢኖስ፣ ኒዮፕላቶኒዝም፣ አብዛኛው የምዕራባውያን ፍልስፍና }} '''ፕላቶ''' በጣም ዋና የ[[ጥንት ግሪክ]] ፈላስፋ ነበር፣ የኖረበትም ዘመን ከክርስቶስ ልደት በፊት 427ዓ.ዓ. እስከ 348 ዓ.ዓ. ነበር። የ[[ሶቅራጠስ]] ተማሪና የ[[አሪስጣጣሊስ]] አስተማሪ ነበር። ፕላቶ ብዙ የፍልስፍና ሃሳቦችን በመጻፍ ይታወቃል። እንዲያውም [[አልፍሬድ ዋይትሄድ]] የተሰኘው ዘመናዊ የ[[ዩናይትድ ኪንግደም|እንግሊዝ]] ፈላስፋ ሲናገር "ከፕላቶ በኋላ የተጻፉ ፍልስፍናወች በሙሉ በፕላቶ ስራ ላይ የተነሱ አስተያየቶች" ናቸው በማለት የፕላቶን የሃሳብ ስፋትና ጥልቀት አስምሮበታል። የፕላቶ መጽሐፎች የሁለት ሰው [[ውይይት]] ቅርጽ ነበራቸው። ሰወች እርስ በርስ ስለ ሃሳቦች እያወሩ፣ አልፎ አልፎም እየተቃወሙ፣ በሚያሳይ ሁኔታ ይቀርቡ ነበር። ስለሆነም የፕላቶን መጻህፍት ለማንበብ ደስ ይላሉ። አብዛኛው የፕላቶ መጽሐፍ ዋና ተናጋሪ [[ሶቅራጠስ]] ሲሆን፣ ይህ ተዋናይ ሌሎችን ሰወች ሲጠይቅ፣ ከሚያምኑት ነገር [[አምክንዮ|አምክንዮ የሌለው]]ን ክፍል ለማግኘት ሲሞክርና ሰዎቹ በተራቸው በዚህ ምክንያት ሲበሳጩ ያስነብባል። ያሁን ዘመን ተመራማሪወች የፕላቶው ሶቅራጠስ ንግግሮች እውነት የሶቅራጠስ ንግግሮች ይሁን ወይንም ፕላቶ የፈጠረው ገጸ ባህርይ፣ ለመወሰን አዳጋች መሆኑን ይገልጻሉ። ከፕላቶ መጻሕፍት ውስት [[የፕላቶ ሪፐብሊክ|ሪፐብሊክ]] የተሰኘው በዋናነት ተጠቃሽ ነው። በዚህ ስራው ሶቅራጠስ ለሰው ልጅ የተስተካከለ [[አገር]] ብሎ ያሰበውን ምናባዊ አለም ገልጿል። በዚያውም ታዋቂውን [[የሶቅራጠስ ዘዴ]] ተብሎ የሚታወቀን የምርምር ስልት አስተዋውቋል። ከዚህ በተረፈ [[የፕላቶ ህግ|ህጎች| የተሰኘውን መጽሃፍ ይሄው ፈላስፋ ደርሷል። ==ህይወቱ== አሪስቶክለስ የኣሪስተን ልጅ" ተብሎ የተወለደውና የተሰየመው በኤቴንስ ወይም በኤጂና ነው። የትውልድ ዘመኑ በትክክል አይታወቅም፤ ነገር ግን ምናልባት በ427 ቅ.ል. የተወለደ ይመስላል። ፕላቶ በሚል ስም የታወቀ ሲሆን፣ ትርጉሙም "ሰፊ ትከሻ ያለው" ማለት ነው። ይህ ስያሜ የተሰጠው በግንባሩ ስፋት እና በሰውነቱ ግዝፈት ምክንያት ነው። ፕላቶ በግሪክ ማህበረሰብ ውስጥ ሚና ከነበረው ጥንታዊ እና ክቡር ከሆነው የአሪስቶክራሲ ቤተሰብ የተገኘ ነው። አባቱ አሪስተን ሲሆን የኮድረስ ዝርያ ሲሆን እናቱ ፔሪክቲዮኒ ትባላለች። ያሳደገው የእንጀራ አባቱ ፒሪላምፐስ የሶሎን ዝርያ ነው። ፕላቶ በፔሪክለስ ዘመን—የሶቅራጠስ የሳይንስና የፊዲያስ የጥበብ ዘመን—የግሪክ ባህል በከፍተኛ ደረጃ ላይ በነበረበት፣ በኤቴንስ ምርጥ ጊዜያት ውስጥ ኖሯል። በታሪክ ጸሐፊው ዲዮጀንስ ላየርቲየስ (200 ዓ.ም) መሠረት፣ የፕላቶ አባት በኩል ያለው የዘር ሐረግ ከኤቴንስ ነገሥታት አንዱ ከሆነው ኮድረስ ሲሆን፣ በእናቱ በኩል ደግሞ ከሜሴኒያ ነገሥታት ይመዘዛል። የፕላቶ እናት ስሟ ፔሪክቲዮኒ (Περικτιόνη) ስትሆን ከህግ አውጪውና ገጣሚው ግሪካዊው አሪስቶክራት ሶሎን ዝርያ ናት። ፔሪክቲዮኒ የግሪካዊው ክሪቲያስ (Κριτίας) እህትና የካርሚደስ (Χαρμίδης) ልጅ ስትሆን፣ ሁለቱም በፔሎፖኔዥያ ጦርነት (403-404 ቅ.ል.) ማብቂያ ላይ የኤቴንስ ውድቀትን ተከትለው ከመጡት "ሰላሳው አምባገነኖች" ወይም ኦሊጋርኮች መካከል ታዋቂ ነበሩ። የፕላቶ ወላጆች አሪስተን እና ፔሪክቲዮኒ ከፕላቶ በተጨማሪ ሶስት ሌሎች ልጆች ነበሯቸው፤ እነሱም ታላቁ አዴይመንተስ፣ ሌላኛው ግላውኮን እና እህቱ ፖቶኒ—ከፕላቶ ሞት በኋላ አካዳሚውን የመራው የፈላስፋው ስፒውሲፐስ እናት ናት። ፕላቶ በ"ሪፐብሊክ" መጽሐፉ ላይ እንደገለጸው አዴይመንተስ እና ግላውኮን ከእሱ በእድሜ ይበልጣሉ። ፕላቶ በቀጥታ በፖለቲካ ሕይወት ውስጥ አልተሳተፈም፤ ነገር ግን ሀሳቦቹን በማንኛውም መንገድ ለመተግበር ሞክሯል። "ፈላስፎች ነገሥታት እንዲሆኑ" በመጠየቅ መላውን የፖለቲካ ሥርዓት እንዲለወጥ ጥሪ አቅርቧል። ፖለቲካ በፈላስፋ እጅ ሲሆን ዓለምን ሙሉ በሙሉ ወደ መልካምነት ሀሳብ እንደሚለውጥ ሙሉ በሙሉ ያምን ነበር። ነገር ግን ይህ አልሆነም። ሲሞን፣ ፔሪክለስ፣ ቴሚስቶክለስ እና ሚልቲያደስ አቴናውያንን የተሻሉ ሰዎች አላደረጓቸውም። የእነርሱ ሚና የኤቴንስን ድንበር ማስፋት ብቻ ነበር። በራሳቸውም በአቴናውያን ዘንድ ያለውን ክፋትና ኢፍትሐዊነት አውቀዋል። ይህም ማለት በመልካምነትና በፍትሕ መንፈስ እነሱን በማነጽ አልተሳካላቸውም ወይም ይህን ማድረግ አልፈለጉም ማለት ነው። ፕላቶ በ**"ጎርጂያስ"** ላይ እንዲህ ሲል ጽፏል፡ <u>እኔ ብቻዬን ነኝ ባልልም እንኳ፣ ከጥቂት አቴናውያን ጋር እውነተኛ የፖለቲካ ሥራ የምሠራ ይመስለኛል። —ፕላቶ</u> ፕላቶ በጉዞው ወቅት ወደ ሲራኩስ ተጉዞ ከገዢው ዳዮኒሲየስ ታላቁ አማች ጋር ወዳጅነት መስርቶ ነበር፤ አማቹም ስሙ ዲዮን ይባል ነበር። ነገር ግን ገዢው የፖለቲካውን መነቃቃት በመፍራት ፕላቶን አባረረው። በ367 ቅ.ል. ዳዮኒሲየስ ሲሞት፣ ዲዮን ፕላቶን አዲሱን ገዢ ዳዮኒሲየስ ታናሹን እንዲያስተምርና እንዲመራው ላከበት። የፕላቶ ተጽዕኖ በገዢው ላይ ለአጭር ጊዜ ቆየ፤ ምናልባትም ወደ ጂኦሜትሪ ጥናት እንዲያተኩር መርቶት ሊሆን ይችላል—ይህም ለትክክለኛው ገዢ መሠረታዊ ሳይንስ ተደርጎ ይታሰብ ስለነበር ነው። ከአጭር ጊዜ በኋላ ዲዮን ስልጣን ለመያዝ በማሴር ተከሶ ከስልጣን ተወገደ። በዚያን ጊዜ ፕላቶ ወደ ኤቴንስ ተመለሰ። በ361 ቅ.ል. ፕላቶ በዳዮኒሲየስ እና በዲዮን መካከል እርቅ ለማውረድ ለሶስተኛ ጊዜ ወደ ሲሲሊ ተጓዘ፤ ነገር ግን ሙከራዎቹ ሳይሳኩ ቀርተው በከፍተኛ ችግር ባመለጠበት የእርስ በርስ ጦርነት ውስጥ ራሱን አገኘ። በዚህም የፖለቲካ ጉዞው በውድቀትና በብስጭት ተጠናቀቀ። ከዚህ ውስን የፖለቲካ እንቅስቃሴ በስተቀር፣ ፕላቶ የመጨረሻዎቹን አርባ ዓመታት ከህይወቱ በኤቴንስ ለዕውቀትና ለማስተማር በመስጠት አሳለፈ። አላገባም፤ በትምህርት ቤቱ በተማሪዎቹ ተከብቦ ኖሯል። የተደላደለ ኑሮ ይኖር ነበር፤ [[ዲዮጀንስ ዘሲኖፕ]] በቤቱ ውስጥ ባለው የቅንጦት ዕቃዎች ብዛት ወቅሶታል። ሀሳቦቹን ያለማቋረጥ ያዳብር ነበር፤ ከመሞቱ ጥቂት ቀደም ብሎ ከጥቂት ዓመታት በፊት በጻፈው " ህዝባዊ መንግሥት" በተሰኘው ሥራው የመጀመሪያ ክፍል ላይ አንዳንድ ማሻሻያዎችን አድርጓል። [[ስዕል:Rafaello_Aristotle_Plato_School_of_Athens.jpg|thumb|alt=ፕላቶ እና አርስቶትል|ፕላቶ እና አርስቶትል]] ==ትምህርቱ== ፕላቶ በአካልና በአእምሮ በማነጽ ላይ ትኩረት በሰጠው የተማረ ቤተሰብ ውስጥ አደገ። ሉሲየስ አፑሌዩስ እንደገለጸው፣ ፈላስፋው ስፒውሲፐስ የፕላቶን ብልህነትና ፈጣን አስተሳሰብ አድንቋል። ፕላቶ ከልጅነቱ ጀምሮ ትምህርት የቀሰመው በልዩ መምህር እጅ ሲሆን፣ እሱም "ፕላቶ" የሚለውን ስም ያወጣለት ነው። ትክክለኛ ስሙ አሪስቶክለስ ነበር። በኦሎምፒክ ውድድሮች ብዙ ድሎችን አስመዝግቧል። ዲዮጀንስ ላየርቲየስ ፕላቶ በኢስሚየን ጨዋታዎች ላይ እንደታገለ ገልጿል። ግጥም፣ ሙዚቃ፣ ሥዕል፣ ጂምናስቲክ እና ሰዋስው ተምሯል። ለሂሳብ ሳይንስ ከፍተኛ ፍላጎት አሳይቷል፤ ከዚያም በሄራክሊተስ ተከታዮች አማካኝነት ፍልስፍናን ማጥናት ጀመረ። ምንም እንኳን ፈጠራዎቹ በሌላ የእውቀት መስክ ላይ ቢታዩም ሁልጊዜም አርቲስት ነበር። በሀያ ዓመቱ [[ከሶቅራጠስ]] ጋር ተዋውቆ በእሱ ተደንቆ ለስምንት ዓመታት ከእሱ ጋር ቆየ። እነዚህ ዓመታት በተለይ በሎጂክና በሥነ-ምግባር እውቀቱን በማጎልበት በህይወቱ ላይ ወሳኝ ተጽዕኖ አሳድረዋል። ከዚህ በተጨማሪ ፕላቶ በዘመኑ የነበሩትን እንደ አሪስቲፐስ፣ አንቲስቴንስ እና ኤውክሊድስ ያሉትን ሁሉንም አስተሳሰቦች ያውቅ ነበር። ከዚያም የሶቅራጠስ መገደልና መርዝ መጠጣቱ ወደ ሜጋራ እንዲሄድ ካደረጉት ዋና ዋና ምክንያቶች መካከል ነበሩ። እዚያም ኤውክሊድስን ጎበኘና ለሶስት ዓመታት ከእሱ ጋር ቆየ። ከዚያም ወደ ግብፅ ተጉዞ የሀውልቶቿን ታላቅነት ተመልክቶ ከሄሊዮፖሊስ ካህናት ጋር ተገናኘ። በእውቀታቸው በተለይም በሥነ-ፈለክ ጥናታቸው ተደነቀ። ከግብፅ ወደ ቂሬንያ ተጉዞ ከታዋቂው የሂሳብ ሊቅ ቴዎዶረስ ጋር ተገናኘ። የፕላቶ ጉዞዎች ለአስራ ሁለት ዓመታት የቀጠሉ ሲሆን፣ ከዚያ በኋላ ሙሉ በሙሉ የበሰለ ሰው ሆኖ ተመለሰ። በኤቴንስና በስፓርታ መካከል ጦርነት ሲቀሰቀስ ወደ ኤቴንስ ተመልሶ እዚያው ተቀመጠ። በአካዴሞስ ትምህርት ቤት መስርቶ ለጽሑፍና ለማስተማር ራሱን ሰጠ። ==የመጨረሻ ህይወቱ እና ሞቱ== ፕላቶ ወደ ጣሊያን፣ ሲሲሊ፣ ግብፅና ቂሬንያ ተጉዟል። ፕላቶ በአርባ ዓመቱ ጣሊያንንና ሲሲሊን እንደጎበኘና በዚያ ባለው የህይወት ስሜታዊነት እንደተጸየፈ ተናግሯል። ፕላቶ በአርባ ዓመቱ ወደ ኤቴንስ ተመልሶ በምዕራቡ ሥልጣኔ ውስጥ ከሚታወቁት ቀደምት የተደራጁ ትምህርት ቤቶች አንዱን አካዳሚ በሚል ስም እንደመሰረተ ይነገራል። ትምህርት ቤቱ የተመሰረተው ከኤቴንስ ጀግኖች በአንዱ በሆነው በአካዴሞስ ስም በተሰየመ መሬት ላይ ነበር። በጥንታዊ ግሪክ ዘመን ትምህርት ቤቱ በምስራቃዊ የፕሌን ዛፎችና በወይራ እርሻዎች ያጌጠ ነበር። አካዳሚው ከኤቴንስ ወሰን ውጭ 6 ስታዲያ (ከ1 ኪሎ ሜትር እስከ ግማሽ ማይል) የሚገመት ትልቅ ቦታ ነበር። አንድ ዘገባ እንደሚያመለክተው የአካዳሚው ስም የመጣው ከታሪካዊው ጀግና ከአካዴሞስ ነው። ሌላ ታሪክ ደግሞ ስሙ የመጣው ከመሬቱ የቀድሞ ባለቤት ነው ከሚባልና አካዴሞስ ተብሎ ከሚጠራ አንድ አቴናዊ ዜጋ ነው ይላል። ሌላ ዘገባ ደግሞ ስሙ የመጣው ከካስተርና ከፖሉክስ ጦር አባል ከሆነና ኤኬዴሞስ ተብሎ ከሚጠራ አንድ አርኬዲያን ነው ይላል። አካዳሚው በ84 ቅ.ል. በሉሲየስ ኮርኔሊየስ ሱላ እስኪፈርስ ድረስ ሥራውን ሲያከናውን ቆይቷል። በአካዳሚው ውስጥ ብዙ ጠቢባን የተማሩ ሲሆን ከእነዚህም ውስጥ በጣም ታዋቂው [[አርስቶትል]] ነው። በመጨረሻዎቹ የህይወቱ ጊዜያት ፕላቶ ከሲራኩስ ከተማ ፖለቲካ ጋር ተሳትፏል። እንደ ዲዮጀንስ ላየርቲየስ ገለጻ፣ ፕላቶ መጀመሪያ ሲራኩስን የጎበኘው በዳዮኒሲየስ ቀዳማዊ የሲራኩስ ገዢ ስር በነበረችበት ጊዜ ነው። በዚህ የመጀመሪያ ጉዞ ወቅት የዳዮኒሲየስ አማች የሆነው ዲዮን የሲራኩሱ የፕላቶ ተማሪ ሆነ፤ ነገር ግን አምባገነኑ ራሱ በፕላቶ ላይ ተለወጠ። ፕላቶ ሊገደል ተቃርቦ ነበር፤ ነገር ግን ለባርነት ተሸጠ። በኋላም የቂሬንያ ፈላስፋ የሆነው አኒኬሪስ የፕላቶን ነፃነት በሃያ ሚና (የገንዘብ ሳንቲም) ገዝቶ ወደ ቤቱ ላከው። በፕላቶ ሰባተኛ ደብዳቤ መሠረት፣ ከዳዮኒሲየስ ሞት በኋላ ዲዮን ፕላቶን ወደ ሲራኩስ ተመልሶ ዳዮኒሲየስ ዳግማዊን እንዲያስተምርና የፈላስፋ ንጉሥ እንዲሆን እንዲመራው ጠየቀው። ዳዮኒሲየስ ዳግማዊ የፕላቶን ትምህርቶች የሚቀበል ይመስል ነበር፤ ነገር ግን በዲዮን ላይ ጥርጣሬ አደረበት። ዳዮኒሲየስ ዲዮንን አባረረና ፕላቶን ያለፍላጎቱ አስቀረው። በመጨረሻም ፕላቶ ሲራኩስን ለቆ ወጣ። ዲዮን በኋላ ላይ ዳዮኒሲየስን ለመጣል ተመልሶ ሲራኩስን ለአጭር ጊዜ ገዛ፤ ከዚያም በፕላቶ ተማሪ በሆነው በካሊፐስ ስልጣኑን ተነጠቀ። እንደ ሴኔካ ገለጻ፣ ፕላቶ በተወለደበት ቀን በ81 ዓመቱ ሞተ። የሱዳ ኢንሳይክሎፒዲያ 82 ዓመት እንደኖረ ይጠቁማል፤ ኒያንቴስ ደግሞ በ84 ዓመቱ እንደሞተ ይናገራል። የተለያዩ ምንጮች ስለሞቱ የተለያዩ ዘገባዎችን አቅርበዋል። በተበላሸ የእጅ ጽሑፍ ላይ የተመሠረተ አንድ ታሪክ፣ ፕላቶ በአልጋው ላይ እንደሞተ ይጠቁማል፤ አንዲት ወጣት ትሬሲያዊት ሴት ልጅ ዋሽንት ትጫወትለት ነበር። ሌላ ዘገባ ደግሞ ፕላቶ በሠርግ ግብዣ ላይ ተገኝቶ እንደሞተ ይገልጻል። ይህ ዘገባ የተመሠረተው ዲዮጀንስ ላየርቲየስ ከ3ኛው መቶ ክፍለ ዘመን እስክንድርያዊ ከነበረው ከሄርሚፐስ በወሰደው ዘገባ ውስጥ ባቀረበው ማጣቀሻ ላይ ነው። እንደ ተርቱሊያን ገለጻ፣ ፕላቶ በእንቅልፍ ልቡ ሞተ። ፕላቶ በኢፊስቲያዳ ንብረት ነበረው፤ ነገር ግን ይህንን ቦታ በኋላ ላይ አዴይመንተስ ለሚባል ወጣት ትቶታል፤ እሱም ምናልባት ታናሽ ዘመዱ ሊሆን ይችላል፤ ምክንያቱም ፕላቶ በዚህ ስም ታላቅ ወንድም ወይም አጎት ነበረው። [[ስዕል:Plato_Republic_1713.jpg|thumb|alt=የፕላቶ ህዝባዊ መንግሥት|የፕላቶ ህዝባዊ መንግሥት]] ==ሥራዎቹ== በፕላቶ ሥራዎች ላይ የውይይት ባህሪይ ጎልቶ ይታያል፤ ይህም የሶፊስቶችና የሶቅራጠስ እንቅስቃሴ በበዛበት ዘመን የተለመደ የአጻጻፍ ስልት ነበር። ፕላቶ ሁሉም ሥራዎቹ የደረሱን የመጀመሪያው የግሪክ ፈላስፋ ነው። ሥራዎቹን ሁሉ ያሳተመው ትራሲለስ ነው፤ ነገር ግን የፕላቶን ስም የያዙና ወደ እኛ የደረሱ መጻሕፍት ሁሉ በትክክል የእሱ ስለመሆናቸው በእርግጠኝነት መናገር አንችልም። የታሪክ ትችት እንደሚያሳየው፣ የተተረጎሙ ውይይቶች ለፕላቶ ተሰጥተው የነበረ ቢሆንም የእሱ እንዳልሆኑ ተረጋግጧል። ስለዚህ እዚህ ላይ የፍልስፍና ታሪክ ጸሐፊዎች የእሱ መሆናቸውን ያረጋገጡትን ሥራዎች ብቻ በመጥቀስ እንወሰናለን። እነዚህን ሥራዎች ከመመደብ አንጻር፣ ሊቃውንቱ የውይይቶቹን አጻጻፍ ስልትና ይዘት ካጠኑ በኋላ በጸሐፊው የሕይወት ዘመን ደረጃዎች መሠረት በጊዜ ቅደም ተከተል አስቀምጠዋቸዋል—በወጣትነት ዘመን የተጻፉ ሥራዎች (የመጀመሪያዎቹ ውይይቶች)፣ አካዳሚውን ከመሰረተ በኋላ የተጻፉ (የመካከለኛ ጊዜ ውይይቶች) እና በሽምግልና ዘመኑ የተጻፉ (የመጨረሻዎቹ ውይይቶች) ተብለው ይመደባሉ። አብዛኞቹ የሥራዎቹ ርዕሶች የተወሰዱት በውይይቱ ውስጥ ካሉት ተናጋሪዎች ስም ነው። ፕላቶ ለፅንሰ-ሀሳቦቹ መሠረት የሆነውን "የሀሳቦች ንድፈ-ሀሳብ በተመለከተ የተለየ ሥራ አልጻፈም፤ ነገር ግን ሁሉም ሥራዎቹ ይህንን ንድፈ-ሀሳብ ያብራሩ ነበር። ፕላቶ ለመንፈሳውያን ምስጢራዊ ሥራዎችንም እንደጻፈ የሚገልጹ አፈ-ታሪካዊ ሀሳቦች ብቅ ብለዋል። በአካዳሚው ውስጥ የነበሩት ትምህርቶቹ ከሥራዎቹ የተለዩ እንደነበሩ በእርግጠኝነት ይታወቃል (እንደ አርስቶትል አባባል)። ብዙዎች የፕላቶን ሥራዎች በዓይነታቸው ልዩ እንደሆኑ አድርገው ይቆጥሯቸዋል፤ ምክንያቱም እነሱ ውይይቶች ናቸው። ይህ የሆነው በሶቅራጠስ የአጻጻፍ ስልት ተጽዕኖ እና ፕላቶ ከጽሑፍ የላቀ አድርጎ ይቆጥረው የነበረውን ንግግር ወደ ጽሑፍ ለማቅረብ ካለው ፍላጎት የተነሳ ነው (ይህም በሥራው "ፋልስፍና" ላይ በግልጽ ይታያል)። ፕላቶ አሳቢ ብቻ ሳይሆን በጣም ጥሩ ጸሐፊም ስለነበር፣ ውይይቶቹ ጥበባዊ ዋጋ አላቸው። አንባቢን የመሳብና ሰዎችንና ሁኔታዎችን በብቃት የመግለጽ ከፍተኛ ችሎታ ነበረው። እንዲሁም የፕላቶ ሥራዎች አንዱ ገጽታ በውይይቶቹ ውስጥ ተናጋሪዎቹ የዘመኑ ሳይንቲስቶች፣ ፖለቲከኞችና ምሁራን መሆናቸው ነው። እሱ በውይይቶቹ ውስጥ አንድም ቃል አልተናገረም (ከዚህም የተነሳ የእሱን አመለካከቶች ለመለየት አስቸጋሪ ነው)። የፕላቶ ውይይቶች በዕለት ተዕለት ንግግር ህያውነት የሚታወቁ ሲሆን፣ ከደረቅ የሳይንሳዊ መጻሕፍት አጻጻፍ ስልት የራቁ ናቸው። በእነሱ ውስጥ ከባድ ንግግሮችን፣ ስላቅንና ቀልድን መለየት አስቸጋሪ ነው። [[ስዕል:An_Illustration_of_The_Allegory_of_the_Cave,_from_Plato’s_Republic.jpg|thumb|alt=የፕላቶ ዋሻ ምሳሌ|የፕላቶ ዋሻ ምሳሌ]] ===ፍልስፍናው=== ፕላቶ ሃሳባዊ ፍልስፍናን መስርቷል፤ ፍልስፍናንም አእምሮን እንደ መሣሪያ በመጠቀም ወደ እውነት መድረስን የመጨረሻ ግቡ አድርጎ ሁለንተናዊ እውቀትን ለማግኘት የሚደረግ የማያቋርጥ ጥረት ነው ሲል ገልጾታል። ፕላቶ ከጊዜ በኋላ የውይይት ዘዴ በመባል የሚታወቀውን መንገድ ፈጥሯል። ይህ ዘዴ እውነተኛ የፍልስፍና ድራማ ሲሆን፣ ሀሳቦቹን በሶቅራጠስ አንደበት ገልጾበታል። ፕላቶ ከሶቅራጠስ ጋር እስከምን ድረስ ተዋህዶ እንደነበር ስናይ፣ ምንም ዓይነት የጽሑፍ ሥራ ካልተወልን መምህሩ እና ወደ አርባ የሚጠጉ መጻሕፍትን ካወረሰን ደቀ መዝሙሩ መካከል ያለውን የዓላማ ልዩነት መለየት እጅግ አስቸጋሪ ሆኗል። ከእነዚህ መጻሕፍት መካከል ሃያ ሰባቱ ውይይቶች ትክክለኛነታቸው የተረጋገጠ ሲሆን፣ የቀሩት ግን የእሱ ስለመሆናቸው አጠራጣሪ ናቸው ወይም ሙሉ በሙሉ በስሙ የተፈጠሩ ናቸው። "ሶቅራታዊ" ተብለው በሚጠሩት የመጀመሪያዎቹ ውይይቶች ውስጥ፣ የሶቅራጠስ ምስል ሃሳባዊ በሆነ መልኩ በጉልህ ይታያል። በተጨማሪም፣ በእነዚህ ሥራዎች አማካኝነት ለፍልስፍናው መሠረት የሆነው የአምሳሎች ወይም የሃሳቦች ንድፈ-ሀሳብ በግልጽ ተቀምጧል። የፕላቶ ሜታፊዚክስ በሁለት ዓለማት መካከል ይለያል፦ * የመጀመሪያው ዓለም ወይም የሚዳሰሰው ዓለም፦ ይህ የብዝሃነት፣ የመፈራረስና የጥፋት ዓለም ነው። ይህ ዓለም በሕላዌና በኢ-ሕላዌ መካከል የሚገኝ ሲሆን፣ የማታለያዎች ምንጭ ተደርጎ ይቆጠራል (የዋሻው ምሳሌ ትርጉም)። ምክንያቱም እውነታው ከሌላ የተወረሰ ነው፤ የሕልውናው መርህ የሚገኘው በእውነተኛው የአምሳሎች ዓለም ውስጥ ብቻ ነው። እነዚህ አምሳሎች የሚዳሰሱ ነገሮች በተዛባ መልኩ የሚገለጹባቸው ፍጹም ሞዴሎች ናቸው። ነገሮች ህልውና የሚያገኙት በመኮረጅና በመሳተፍ ብቻ ነው፤ ህልውናቸውም ዴሚየርጅ የተባለ መለኮታዊ የእጅ ባለሙያ በራሷ ዘላለማዊና ያልተፈጠረች በሆነችው ቁስ ላይ ቅርፅ በመስጠት ባከናወነው ሂደት ውጤት ነው ("ጢማዮስ" ላይ እንደተገለጸው)። ይህ የሚዳሰሰው ዓለም ከሜታፊዚካዊ ሃሳቦች (እንደ ክብ፣ ሶስት ማዕዘን) እና "ግምታዊ ካልሆኑ" ሃሳቦች (እንደ ጥንቃቄ፣ ፍትህ፣ ውበት፣ ወዘተ...) የተዋቀረ ነው። እነዚህ ሃሳቦች እርስ በእርሳቸው የተዋሃደ ሥርዓት ይፈጥራሉ፤ ምክንያቱም አወቃቀሩ ስነ-ህንጻዊ እና በቅደም ተከተል የተያያዘ ነው። ይህ የሆነው "የበጎነት አምሳል" በተባለው የበላይና አንድ አድራጊ መርህ ምክንያት ነው፤ ይኸውም "የፍጡራን ምንጭና የሌሎች አምሳሎች ህልውና" ነው። ነገር ግን እንዴት ወደ አምሳሎች ዓለም ዘልቀን በመግባት እውቀት ላይ መድረስ እንችላለን? ፕላቶ በ"ፌድሮስ" መጽሐፉ ላይ፣ የሰው ልጅ ነፍስ ከሥጋ ጋር በመዋሃድ ከላይኛው ዓለም ከኖረች በኋላ ወደሚዳሰሰው ዓለም የወደቀችበትን ሂደት ያብራራል። ነገር ግን ይህች ነፍስ፣ ያንን የሚዳሰሰውን ነገር በመንካት ወደ ራሷ ጥልቀት ውስጥ በመግባት፣ እንደተረሳ ትዝታ፣ ቀደም ባለው ህይወቷ የተመለከተችውን ግልጽ የሆነውን ማንነት ታገኛለች። ይህ የማስታወስ ንድፈ-ሀሳብ ሲሆን፣ በዋናነት በ"ሜኖ" መጽሐፉ ላይ ተገልጿል። ይህም የሆነው አንድ ወጣት ባሪያን በመጠየቅና ሶቅራጠስ "ያገኘው" ምልከታ አማካኝነት ነው፤ በዚያች ባሪያ ነፍስ ውስጥ ይህ ባሪያ በህይወቱ ያልተማረውን የጂኦሜትሪ መርህ አግኝቷል። የውይይትና የክርክር ጥበብ ወይም የንግግር-ጥበብ ነፍስ ከብዝሃነትና ከለውጥ ዓለም ወደ ሃሳቦች ተጨባጭ ዓለም ከፍ እንድትል የሚያስችላት ነው። ምክንያቱም በዚህ ወደ መነሻዎች በሚያመራው የንግግር -ጥበብ አማካኝነት፣ አእምሮ ከቅዠቶችና ከእምነቶች እንዲሁም ትክክለኛውን ከስህተት ከመቀላቀል ከተፈጠረው የጋራ እውቀት ከሆነው አመለካከት ተነስቶ እውቀት ይገነዘባል። እዚህ ላይ የፒታጎራውያን ሳይንስ የሆነውና ከቁጥሮችና ከቅርጾች ጋር የተያያዘው ሒሳብ፣ የመሰናዶ ጥናት ብቻ ይሆናል። ምክንያቱም ይህንን ሒሳብ "ለእውቀት እንጂ ለንግድ ሥራዎች" ስንማረው፣ በእርሱ አማካኝነት "ነፍስን [...] ለማሰላሰልና ለእውነት" መክፈት እንችላለን። ምክንያቱም የንግግር-ጥበብ ከፍታ የሚገኘው ከፍተኛው የእውቀት ደረጃ ግልጽ የሆኑ ነገሮችን የምንገነዘብበት ገላጭ እውቀት ነው። ስለዚህ、 በሁለት ዓለማት ውስጥ የሚኖር ሰው、 ከሥጋ (ቁስ) ነፃ መውጣት አለበት፤ ይህም የማስታወስ ንድፈ-ሀሳብ እንደሚያመለክተውና በ"ፌዶን" ማስረጃዎች ለማረጋገጥ እንደሚሞክረው、 ዘላለማዊ ተፈጥሮ ባላት ነፍስ ፍላጎቶች መሰረት ለመኖር ነው። ወደ እውነተኛ ደስታ የምትመራው คุณธรรม (Virtue)、 በዋናነት የምትገኘው ስሜት ለልብ、 ልብ ደግሞ ለአእምሮ ጥበብ በመገዛት ከሚመነጨው የስነ-ልቦና ስምምነት ነው። ስለዚህ、 በሕዝብ ደረጃ、 የመንግሥት ዓላማ ሁሉም ዜጎቿ ወደ คሥነ ምግባርን እንዲያመሩ በተገነባች ከተማ ላይ መስተዳድርን መምራት ይሆናል። የፕላቶ የጋራ-ሃብት አስተሳሰብ [[ከቶማስ ሞር]] እና [[ከካምፓኔላ ዩቶፒያዎች ]]ጀምሮ እስከ ዘመናዊው ኅብረተሰባዊነት ንድፈ-ሀሳቦች ድረስ ብዙ ማህበራዊና ፍልስፍናዊ ንድፈ-ሀሳቦችን አነሳስቷል። በአጠቃላይ የፕላቶ አስተሳሰብ በምዕራቡ ዓለም አስተሳሰብ ላይ ጥልቅ ተጽዕኖ አሳድሯል፤ ይህም በሥነ-መለኮት (ሙስሊም፣ አይሁድ ወይም ክርስቲያን) መስክም ሆነ ይህ አስተሳሰብ የመጀመሪያው ሞዴል በሆነበት ዓለማዊ ፍልስፍና መስክ ላይ ነው። ==የአስተሳሰቡ ገጽታዎች== በፒታጎረስ ተጽዕኖ ስር በፕላቶ አስተሳሰብ ከሚታወቀው የአመክንዩ-ሒሳባዊ ዝንባሌ ጎን ለጎን፣ በሶቅራጠስ ተጽዕኖ ስር በመንፈሳዊ ህይወት ከፍተኛ ደረጃዎች ላይ ወደ ምስጢራዊነት ያዘነበለ አቅጣጫ እናገኛለን። * ከአንድ በኩል፣ ፕላቶ በአምሳሎች ዓለም መኖርን ለማረጋገጥ በተጠቀመበት ስልታዊ የክርክር ዘዴው ውስጥ፣ በእውቀት መስክ አመክንዩ በሙሉ ትክክለኛነት ተጠቅሟል። እንዲሁም የሒሳብ ማስረጃን ከፒታጎራውያን በመውሰድ የእነሱን ግምታዊ ዘዴ ተግባራዊ አድርጓል፤ ፈላስፋ ሒሳብን ማጥናት እንዳለበትም አጥብቆ ያምን ነበር። በዚህም ምክንያት በአካዳሚው በር ላይ "ሒሳብ የማያውቅ ወደዚህ አይግባ" ብሎ ጽፏል፤ ይህም ሒሳብ በእሱ አስተምህሮት ውስጥ ያለውን ከፍተኛ ጠቀሜታ የሚያሳይ ትልቅ ማስረጃ ነው። * በሌላ በኩል፣ ከኦርፊክ እምነትና ከፒታጎራውያን ትምህርቶች የተቀበለውን ጥልቅ ምስጢራዊ አዝማሚያ በዚህ ሎጂካዊ-ሒሳባዊ አስተምህሮት ላይ ጨምሯል። ይህ ጥልቅ መንፈሳዊ ዝንባሌ በፕላቶ ዘንድ ከጊዜ በኋላ በመጡት ምስጢራዊያን ላይ፣ ክርስቲያኖችም ሆኑ ሙስሊሞች፣ ከፍተኛ ተጽዕኖ አሳድሯል። ፕላቶ ከስሜታዊ ልምድ ወሰን በላይ የሆነውን ይህንን ከፍ ያለ ህልውና በቃላት የመግለጽን አስቸጋሪነት ተገንዝቦ ነበር። በዚህም ምክንያት የዚህን አእምሯዊ ዓለም እውነታና ሃሳባዊ ገጽታዎች ለማስረዳት ወደ ተረትና ወደ ምናባዊ ምስሎች ተጠግቷል። በፕላቶናዊ ልምድ ላይ ግልጽ ተጽዕኖ ያሳደረ አንድ ጠቃሚ ነገር ነበር። ፕላቶ ለእውቀትና ለፍጹም አምሳሎች የነበረው ከፍተኛ ጥማት ወደ ማሰላሰል፣ ብቸኝነት፣ ብሕትውና እና ነፍስ በሥጋ ላይ እንድትሰለጥን ቢገፋውም፣ በፖለቲካ ውስጥ የመሳተፍና በአስተዳደር ጉዳዮች ላይ አስተዋጽኦ የማድረግ ዝንባሌን በነፍሱ ውስጥ ባሳደረው የአሪስቶክራሲያዊ አካባቢ ውስጥ አድጓል። ከዚህም ጋር፣ የፕላቶ አስተሳሰብ ከዚህ ባለሁለት አቅጣጫ ወደ ንድፈ-ሀሳብና ወደ ተግባር፣ በሌላ አነጋገር ወደ ፍልስፍናዊ ማሰላሰልና ወደ ፖለቲካዊ ሥራ ከመሄድ መላቀቅ አልቻለም። የፍልስፍናዊ ማሰላሰሉ ዓላማ ነፍስን በማዳንና ጥበብን በመተግበር ማጥራት ከነበረ፣ የፖለቲካ ሥራው ዓላማ ደግሞ የግሪክን የከተማ-ግዛት ሥርዓቶች በማሻሻል የግሪክን ዜጋ ለማነጽ ተስማሚ ሁኔታዎችን መፍጠር ነበር፤ ይህም በውስጥና በውጭ ሰላምን ያረጋግጥላታል። ==ፖለቲካ== የፕላቶ ውይይቶች በፖለቲካ ላይ ይመክራሉ። የፕላቶ በጣም የታወቁ ትምህርቶች በስራዎቹ ውስጥ ይገኛሉ፦ ህዝባዊ መንግሥት (The Republic)፣ ሕጎች (The Laws) እና የመንግስት ሰው (The Statesman)። ፕላቶ እነዚህን አመለካከቶች በራሱ አንደበት ስላልተናገረና በውይይቶቹ መካከል ስለሚለያዩ፣ የእሱን የግል አመለካከቶች እንደሚወክሉ በእርግጠኝነት መናገር አይቻልም። ሶቅራጠስ ማህበረሰቦች ከግለሰብ ነፍስ ፍላጎት / መንፈስ / አእምሮ አወቃቀር ጋር የሚዛመድ ባለሶስት-ደረጃ መዋቅር እንዳላቸው ያረጋግጣል። እነዚህ ሶስት አወቃቀሮች የማህበረሰቡን መደቦች ይወክላሉ፦ * አምራች (ሰራተኛ)፦ ሰራተኞች፣ አናጺዎች፣ የቧንቧ ሰራተኞች፣ ግንበኞች、 ነጋዴዎች、 ገበሬዎችና ከብት አርቢዎች、 ወዘተ... እነዚህ ከነፍስ "የምግብ ፍላጎት (Appetite)" አወቃቀር ጋር ይዛመዳሉ። * ጠባቂ (ጦረኞች ወይም ዘበኞች)፦ ጀብደኞች፣ ጠንካሮችና ደፋሮች የሆኑ፤ በጦር ኃይሎች ውስጥ ያሉ ናቸው። እነሱ ከነፍስ "የመንፈስ (Spirit)" አወቃቀር ጋር ይዛመዳሉ። * ገዢ (ገዢዎች ወይም ፈላስፋ ነገሥታት)፦ ብልሆች、 ምክንያታዊዎች、 ራሳቸውን የሚቆጣጠሩ、 ጥበብን የሚወዱና ለማህበረሰቡ ጥቅም ውሳኔዎችን ለማድረግ ተስማሚ የሆኑ ናቸው። እነዚህ ከነፍስ "ሰበብ" አወቃቀር ጋር ይዛመዳሉ፤ ቁጥራቸውም በጣም ጥቂት ነው። በዚህ ሞዴል መሠረት、 የኤቴንስ ዲሞክራሲ መርሆዎች (በሶቅራጠስ ዘመን የነበሩት) ውድቅ ይደረጋሉ፤ ምክንያቱም ለመግዛት ተስማሚ የሆኑት ጥቂቶች ናቸው። ሶቅራጠስ በንግግርና በማሳመን ፈንታ አስተዋይነትና ጥበብ መግዛት እንዳለባቸው ያምናል። ^{ፈላስፎች ገዢዎች እስኪሆኑ ድረስ፣ ወይም ገዢዎችና መሪዎች ፍልስፍናን በእውነትና በአግባቡ እስኪለማመዱ ድረስ፣ እንዲሁም የፖለቲካ ሥልጣንና ፍልስፍና እስኪገናኙ ድረስ—ዛሬ ያሉት አብዛኞቹ ዝንባሌዎች አንዱን ብቻ በመከተል ሌላኛውን ስለሚከለክሉ—ከተሞች ከክፋት አያርፉም፤ የሰው ልጆችም እንዲሁ የሚያርፉ አይመስለኝም።"} ስለ መንግሥታትና ስለ ገዢዎች በሚመለከት、 ሶቅራጠስ የትኛው የተሻለ እንደሆነ ይጠይቃል፦ መጥፎ ዲሞክራሲ ወይስ በጨቋኝ የሚመራ መንግሥት? በክፉ ጨቋኝ መገዛት በዲሞክራሲ ከመገዛት የተሻለ ነው ብሎ ይከራከራል (ምክንያቱም በሁለተኛው ጉዳይ ሁሉም ሕዝብ ለመጥፎ ድርጊቶች ተጠያቂ ይሆናል፤ በአንዱ ሰው ከመፈጸም ይልቅ)። ስለ መንግሥታትና ስለ ገዢዎች በሚመለከት、 ሶቅራጠስ የትኛው የተሻለ እንደሆነ ይጠይቃል፦ መጥፎ ዲሞክራሲ ወይስ በጨቋኝ የሚመራ መንግሥት? በክፉ ጨቋኝ መገዛት በዲሞክራሲ ከመገዛት የተሻለ ነው ብሎ ይከራከራል (ምክንያቱም በሁለተኛው ጉዳይ ሁሉም ሕዝብ ለመጥፎ ድርጊቶች ተጠያቂ ይሆናል፤ በአንዱ ሰው ከመፈጸም ይልቅ)። በሶቅራጠስ መሠረት መንግሥት በአጠቃላይ ከአሪስቶክራሲ (የምርጦች አገዛዝ) ወደ ቲሞክራሲ (የክብርተኞች አገዛዝ)、 ከዚያም ወደ ኦሊጋርኪ (የጥቂቶች አገዛዝ)、 ከዚያም ወደ ዲሞክራሲ (የሕዝብ አገዛዝ) እና በመጨረሻም ወደ ጨቋኝነት (የአንድ ጨቋኝ ሰው አገዛዝ) ከሚወርዱ የተለያዩ የነፍስ ዓይነቶች የተዋቀረ ነው። በአሪስቶክራሲ ጽንሰ-ሀሳብ ውስጥ ያለው አገዛዝ (ፖለቲካ) በፕላቶ "ህዝብዊ መንግሥት" ውስጥ ድጋፍ ያገኛል። ይህ ሥርዓት የሚመራው በፈላስፋ ንጉሥ ነው፤ ስለዚህም በጥበብና በምክንያታዊነት ላይ የተመሠረተ ነው። == ዋቢ መጻህፍት == የ ፕላቶ አሰተዋዖኦ * [[የፕላቶ ሪፐብሊክ|ረፕብሊክ]] * [[ሥነ ውበት]] * [[ፖለቲካ]] * [[ሜታፊዚክስ]] * [[ሥነ ዕውቀት]] ([[ኢፒስቲሞሎጅ]] ) * [[ሥነ ምግባር]] {{cite book |title=From Socrates to Sartre: the Philosophic Quest |url=https://archive.org/details/fromsocratestosa0000lavi |last= Lavine|first= T.Z.|year= August 1989|publisher=Bantam Books |location= |isbn=0-553-25161-9}} [[መደብ:ፈላስፋዎች]] [[መደብ:የግሪክ ሰዎች]] 3tpwxykzkb1gmdzp32mxb88zokljw65 0 19883 394662 323407 2026-08-11T21:15:57Z InternetArchiveBot 35471 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260811)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 394662 wikitext text/x-wiki [[ስዕል:David Hume.jpg|thumb|right|ዴቪድ ሁም ]] '''ዴቪድ ሁም''' ([[ግንቦት 7]] [[1711]] - [[ነሐሴ 25]] [[1776]]) የነበረ የ[[ስኮትላንድ]] [[ታሪከኛ]] እና [[ፈላስፋ]] ነበር። <ref name=TIME>{{cite book|last=Gay|first=Peter|coauthors=Time-Life Books|title=Age of Enlightenment|url=https://archive.org/details/ageofenlightenme0000gayp_m8q0|year=1966|publisher=Time|pages=[https://archive.org/details/ageofenlightenme0000gayp_m8q0/page/53 53]|chapter=In Search Of An Ideal Society}}</ref> ሁም በዘመኑ ይታወቅ የነበረው በታሪክ ተመራማሪነት ነበር። የ[[ዩናይትድ ኪንግደም|እንግሊዝ]] [[ታሪክ]] የሚሉ ትላልቅ መጻሕፍትን በዘመኑ ደርሶ ለህትመት አብቅቶ ነበር። አሁን ግን ሁም የሚታወቀው በዋና [[ፈላስፋ]]ነቱ ነው። በፍልስፍና መጽሕፉ ላይ እንደሚያስረዳ ብዙው የሰው ልጅ አምኖ የሚቀበላቸው ነገሮች በ [[አምክንዮ|በምክንያት]] የተደገፉ አይደሉም። ይልቁኑ ከ[[ስሜት]]ና [[ደመነፍስ]] የሚመነጩ ናቸው። ለምሳሌ አምክንዮ የአንድ ነገር መንስኤ ሌላ ነገር ነው ብሎ አይናገርም። ነገር ግን አንድ ክስተት ሲፈጠርና ከዚያ ቀጥሎ ሌላ ክስተት ሲፈጠር ስናይ የመጀመሪያው ክስተት ለሚቀጥለው ክስተት መንስኤ ነው ብለን በ"ስሜት" እንደመድማለን። በተመሳሳይ አንድ ሰው [[ሰናይ]] ግለሰብ እንደሆነ ምክንያት አይነግረንም። ይልቁኑ ያ ሰው ደግና ተግባቢ ሆኖ ስናየው በስሜት ሰናይ ነው እንላለን። እኒህ ነገሮች ከምክንያት አይመነጩም ብሎ ሁም ስለሚያምን '''ተጠራጣሪ''' ወይንም '''ኢ-ምክንዮት''' ፈላስፋ ተብሎ ይታወቃል። ሁም [[ሃይማኖት]] ላይም ተጠራጣሪ ነበር<ref name=TIME/>። ሁም ሃይማኖተኛ ሰው አልነበረም። በ[[ተአምራት]]ም አያምንም ነበር። [[ስዕል:David hume statue.jpg|thumb|left|የሁም ሐውልት፣ [[ኤደንብራ]]፣ [[ስኮትላንድ]]]] == የሁም ዋና ዋና መጻሕፍት == * ''A Treatise of Human Nature: Being an Attempt to introduce the experimental Method of Reasoning into Moral Subjects.''<ref name=TIME/> (1739-40) : በዚህ መጽሐፍ፣ ሁም ስለ ሰው ልጅ [[አዕምሮ]] በመተንተን እንዴት እንደሚሰራ ለመረዳት ይሞክራል። ስለ ሰው ልጅ እውቀት፣ ስለ መንስኤና ውጤት፣ ስለ የሰው ልጅ ስሜትምና ስለ ደግና ክፉ ይፈላስፋል። * ''An Enquiry Concerning Human Understanding'' (1748) : በዚህች ትንሽ መጽሓፍ ውስጥ ከላይ የቀረበውን መጽሐፍ ሃሳቦች በማሳጠርና ለማንበብ እንዲመቹ በማድረግ ተንትኗል። * ''An Enquiry Concerning the Principles of Morals'' (1751) :ትንሽና ለማንበብ ምቹ የሆነች መጽሐፍ ስትሆን የመጽሐፉ ትኩረት ስለ ደግና ክፉ ይተነትናል * ''Dialogues Concerning Natural Religion''<ref name=TIME/> (after Hume died) :በዚህ መጽሐፉ 3 ገጸ ባህርያት ስለ [[አምላክ]] ሲከራከሩ ይነበባል == ማጣቀሻ == {{reflist}} [[መደብ:የስኮትላንድ ሰዎች]] [[መደብ:ፈላስፋዎች]] 6a81kst05v5lwrz5og7fg61oopj9g8m 0 31637 394655 346793 2026-08-11T21:05:32Z InternetArchiveBot 35471 Add 2 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260811)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 394655 wikitext text/x-wiki [[Image:Translational motion.gif|thumb|right|300px| ዓይነተኛ አየር አተሞች በመያዣቸው ውስጥ በነሲብ ሲዘዋወሩ]] '''የአየር ህግጋት''' በ[[አየር]] [[ይዘት]]፣ [[ትኩሳት]] እና [[ግፊት]] መካከል የሚገኙትን ቋሚ ተዛምዶዎች ያመላክታል። የተለያዩ አይነት አየር ሞለኪሎች ተመሳሳይ የሞለኪል ስብጥር ስላላቸው የሚከተሏቸው ህግጋት ከሞላ ጎደል አንድ አይነት ናቸው። እኒህ ህግጋት ከ17ኛው እስከ 18ኛው ክፍለ ዘመን በተለያዩ ተማሪዎች የተገኙ ነበሩ። == የቦይለ ህግ == የ[[ቦይለ ህግ]] እሚያሳየው፣ ቋሚ ትኩሳት ያለው አየር፣ የ[[ግፊት|ግፊቱ]] እና [[ይዘት|ይዘቱ]] ብዜት ምንጊዜም ቋሚ እንደሆነ ነው። ይህ ጥናት በ1662 በፈረንሳዊው [[ቦይለ]] ታተመ። በሒሳብ ሲቀመጥ :<math>PV = k_1\,</math> እዚህ ላይ ''P'' ግፊት ሲሆን (Pa), ''V'' ደግሞ መጠነ ይዘት ነው (m³) ፣ ''k''₁በአንጻሩ [[joule]] የሚለካ ሲሆን፣ ቋሚ ቁጥር ነው። ==የቻርለስ ህግ== የ[[ቻርለስ ህግ]] ወይንም የ[[ይዞታ ህግ]]፡ በማይለዋወጥ ቋሚ ጫና ስር ያለ አየር የ[[ይዘት|ይዘቱ]] መጠን ከ[[ፍጹም ትኩሳት|ፍጹም ሙቀቱ]] (በ[[ዲግሪ ኬልቪን]]) ጋር [[ቀጥተኛ ዝምድና]] አለው። ይህ ህግ በ1670ዓ.ም. የተገኘ ሲሆን በቀላሉ ሲተነተን ለምሳሌ አንድ የተወሰነ አየር በፊኛ ውስጥ ተደርጎ ቢሰጥ፣ የፊኛው ይዘት እንደ አየሩ ትኩሳት መጨመርና መቀነስ አብሮ ይጨምራል ይቀንሳል። ህጉ በሒሳብ ቀመር ሲቀመጥ እንዲህ ይሆናል፦ :<math>V = k_2T \,</math> እዚህ ላይ ''T'' የሚወክለ የአየሩን ፍጹም ትኩሳት (በኬልቪን) ሲሆን፣ ''k''₂ (በ m³·K⁻¹) የቀጥተኛ ዝምድናው ማዋደጃ ቋሚ ቁጥር ነው። == ጌይ-ሉዛክ ህግ == [[ጌይ-ሉዛክ ህግ]] ወይንም [[የግፊት ህግ]] በ[[ዩሴፍ ሉዊ ጌይ ሉዛክ]] 1801 ዓ.ም. ላይ ይተገኘ ሲሆን፣ አንድ የታመቀ አየር በከባቢው አማቂ እቃ ላይ የሚያሳርፈው ግፊት ከአየሩ ፍጹም ትኩሳት ጋር ቀጥተኛ ዝምድና አለው። በሒሳብ ቀመር ሲጻፍ፡ :<math>P = k_3T \,</math> == የአቮጋድሮ ህግ== የ[[አቮጋድሮ ህግ]] የሚለው የአየር ይዘት በውስጡ ከሚገኘው የ[[ሞለኪዩል]] ብዛት ([[ሞል]])ጋር ቀጥተኛ ተዛምዶ አለው ነው። [[ሞላር ይዘት]] የሚለው ጽንሰ ሐሳብ ከዚህ ህግ ይመነጫል፣ ይሄውም በ[[ደንበኛ ትኩሳትና ግፊት]] ውስጥ ያለ አየር የሚኖረው የይዘት መጠን ነው፣ እርሱም 22.4 dm³ (ወይም [[ሊትር]] ) ነው። በአጠቃላይ መልኩ የአቮጋድሮ ህግ እንዲህ በሒሳብ ይጻፋል፡ :<math>V = k_4n \,</math> እዚህ ላይ n የአየሩን [[ሞል]] ብዛት ሲለካ የሚሰላውም በውስጡ ያለውን ሞለኪዩሎች ብዛት ለ[[አቮጋድሮ ቁጥር]] በማካፈል ነው። == የተቀናጀ እና የዓይነተኛ አየር ህግጋት == [[የተቀናጀ የአየር ህግ]] ወይንም አጠቃላይ የአየር ህግ ከላይ የተጠቀሱትን የመጀመሪያዎቹ ሦስት ህግጋትን በማዋሃድ ይፈጠራል። ሕጉ አንድ ቋሚ ክብደት ያለውን አየር [[ግፊት]]፣ [[ይዘት]]ና፣ የ[[ትኩሳት]] መጠን ተዛምዶ ያሳያል። :<math>PV = k_5T \,</math> ለምሳሌ፦ አንድ በአየር የተሞላ ፊኛ [[ፍሪጅ]] ውስጥ ቢገባ፣ ውስጡ ያለው ትኩሳት እየቀነሰ ስለሚሄድ መጠነ ይዘቱ እየቀነሰና አየሩ በፊኛው ላይ የሚያደርገው ግፊት እየቀነሰ ይሄዳል፤ ስለሆነም ፊኛው ተኮማተረ ይባላል። ይ ፊኛ እንደገና ወደ ውጭ ወጥቶ ትኩሳቱ እየጨመረ ሲሄድ እንደገና እየተነፋፋ ይሄዳል። የ[[አቮጋድሮ ህግ]] ከተቀናጀው ህግ ጋር ሲጣመር የዓይነተኛ አየር ህግን ይሰጣል። በሒሳብ ቋንቋ ሲጻፍ፡ :<math>PV = nRT \,</math> R እዚህ ላይ [[የአየር ቋሚ ቁጥር]] ሲባል፣ ዋጋውም 8.314472(15) J·K⁻¹·mol⁻¹ ይሄው ህግ በተመሳሳይ ሁኔታ እንዲህ ይጻፋል፦ :<math>PV = kNT \,</math> እዚህ ላይ :''k'' [[የቦልትዝማን ቋሚ ቁጥር]] ሲሆን ዋጋውም (1.381×10⁻²³J·K⁻¹ ) ነው :''N'' ደግሞ የሞለኪሎቹ ብዛት ነው በዚህ ህግ መሰረት የአንድ አየር ግፊት፣ ትኩሳት እና ይዘት ከታወቀ የዚያ አየር ሞለኪል ብዛትን ማስላት ይቻላል ማለት ነው። እኒህ ህግጋትና እኩልዮሾች በትክክል የሚሰሩት ለ[[ዓይነተኛ አየር]] ሲሆን በተለያዩ የሞለኪሎች ግንኙነቶች ምክንያት ለ[[እውን አየር]] የመስራት ሃይላቸው በጥቂቱ የተዳከመ ነው። የሆኖ ሆኖ በመደበኛ ግፊትና ትኩሳት ውስጥ የሚገኙ አብዛኞች የአየር አይነቶች ከሞላ ጎደል ህጉን ይከተላሉ። የህጉ ፋይዳዎች እንዲህ ይከተላሉ፡ #ትኩሳትና ግፊት ካልተለወጡ፣ የአየር መጠነ ይዘት ካሉት የሞለኪል ብዛት ጋር ቀጥተኛ ዝምድና አለው (ማለት የሞለኪሉ ብዛት ሲጨምር የሚይዘውም የ[[ኅዋ]] መጠን ይጨምራል) #ትኩሳትና መጠነ ይዘት ካልተለወጡ፣ አየሩ የሚያሳርፈው ግፊት ከሞለኪሉ ብዛት ጋር ቀጥተኛ ዝምድና አለው #ትኩሳትና የሞለኪል ብዛት ካልተለወጡ፣ የአየሩ ግፊት ከመጠነ ይዘቱ ጋር [[ተገልባጭ ዝምድና]] አለው (ማለት የአየር ይዘት ሲቀንስ የሚያሳርፈው ግፊት እየጨመረ ይሄዳል) #ትኩሳቱ ቢቀያየርና የሞለኪሉ ብዛት በአለበት ቢቀጥል፣ የአየሩ ግፊት ወይንም የአየሩ መጠነ ይዘት (ወይንም ሁለቱም)፣ ከትኩሳቱ ጋር ቀጥተኛ ዝምድና ይኖራቸዋል። ==ዋቢ መጻሕፍት== * {{Cite book | author=Castka, Joseph F.; Metcalfe, H. Clark; Davis, Raymond E.; Williams, John E. | title=Modern Chemistry | publisher=Holt, Rinehart and Winston | year=2002 | isbn=0-03-056537-5}} * {{Cite book | author=Guch, Ian | title=The Complete Idiot's Guide to Chemistry | url=https://archive.org/details/completeidiotsgu00guch | publisher=Alpha, Penguin Group Inc. | year=2003 | isbn=1-59257-101-8}} * {{Cite book | author=Zumdahl, Steven S | title=Chemical Principles | url=https://archive.org/details/chemicalprincipl00zumd_1 | publisher=Houghton Millfin Company | year=1998 | isbn=0-395-83995-5}} [[መደብ:የአየር ህግጋት|*]] 108taysswevsebn7b55u14kc9bqftms 0 32483 394658 329295 2026-08-11T21:11:52Z InternetArchiveBot 35471 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260811)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 394658 wikitext text/x-wiki '''ዓይንባይን ዝምድና''' በሒሳብ ጥናት ሲተረጎም፣ የአንድን [[ድርድር]] አባላት በቀዳሚዎቹ አባላቱ የሚተረጉም ዝምድና ማለት ነው። እንደሌላዎች [[አስረካቢዎች]] ቁጥሮችን ከግዛቱ ወደ ሌላግዛቱ ማስረከብ ሳይሆን፣ የራሱን ውጤቶች ለሚቀጥሉት አባላት ትርጓሜ ጥቅም በማዋል እራሱን በራሱ የሚተረጉም ነው። በውኑ አለም፣ ለዚህ ጽንሰ ሐሳብ ተቀራራቢው ምሳሌ አንድ ሰው የራሱን አይን በሌላ ሰው አይን ውስጥ እንደማየት፣ ወይንም በአንድ [[መስታውት]] ውስጥ የሌላውን [[መስታወት]] [[አእላፍ]] ጊዜ እንደማየት ነው። በሒሳብ ቋንቋ ሲጻፍ፡ {{ቀመር|'''አጠቃላይ የዓይንባይን ዝምድና ቀመር''' </br> </br> <math>a_n=f(n,\, a_{n-1},\, a_{n-2},\, \ldots,\, a_{n-p} ) </math>, <math>n\ge p+1 </math>, | እያንዳንዱን የድርድር አባል<math>a_n</math> (<math>n\in \mathbb N</math>) በቀዳሚዎቹ <math>\,p</math> አባላት ይተረጉማል }} አንድ አንድ በጣም ቀላል የሚመስሉ የዓይንባይን ዝምድናዎች ለከባድና ውስብስብ የሂሳብ ጥናት ሲዳርጉ ይታያሉ፣ ለሆነም በከፍተኛ የትምህርት ተቋማት ይጠናሉ። አንድ የዓይንባይን ዝምድና በሒሳብ ተፈታ፣ ወይም ተመለሰ ሲባል፣ የድርድሩ አባላቶች ከዓይንባይን ዝምድና ውጭ በሆነ ቀመር ከ-n አንጻር ተቀመሩ ማለት ነው። ይህ ግን ሁልጊዜ የሚቻል አይደለም። == ምሳሌ == የሚከተለው ድርድር ቢሰጥ :0, 1, 1, 2, 3, 5, 8, 13, 21, 34, 55, 89, ... እያንዳንዱ የድርድር አባል የቀዳሚዎቹ ሁለት አባሎች ድምር ውጤት ነው። በዓይንባይን ዝምድና ቀመር ሲጻፍ፦ :<math>a_n = a_{n-1}+a_{n-2} \,\begin{cases} a_0 = 0 \, \\ a_1 = 1\, \end{cases}</math> የዓይንባይኑ ዝምድና በሂሳብ ሲፈታ እያንዳንዱን አባል፣ ከበፊቶቹ ሁለት አባላት አንጻር ሳይሆን እራሱን ችሎ ከ_n አንጻር እንዲህ ይገኛል፦ :<math>a_n = \frac{\varphi^n-\psi^n}{\varphi-\psi} = \frac{\varphi^n-\psi^n}{\sqrt 5}</math> እዚህ ላይ :<math>\varphi = \frac{1 + \sqrt{5}}{2} \approx 1.61803\,39887\dots\,</math> ይሄ እንግዲህ [[ ወርቃማው ውድር]] የሚባለው ነው ፣ :<math>\psi = \frac{1 - \sqrt{5}}{2} = 1 - \varphi = - {1 \over \varphi}.</math><ref>Ball p. 156</ref> {{መዋቅር}} ==ማጣቀሻ== <references/> *{{en}} {{cite book|title=Strange Curves, Counting Rabbits, and Other Mathematical Explorations|url=https://archive.org/details/strangecurvescou0000ball_o5y6|first=Keith M.|last=Ball |publisher=Princeton University Press|year=2003 |chapter=Chapter 8: Fibonacci's Rabbits Revisited |isbn=0691113211}} [[መደብ: ሥነ ጥምረት]] [[መደብ: ካልኩለስ]] [[መደብ: አልጀብራ]] ih71owmke7o73g2ivz3h8t1azekl91g 0 36492 394671 391112 2026-08-11T21:24:27Z InternetArchiveBot 35471 Add 2 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260811)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 394671 wikitext text/x-wiki [[ስዕል:Vexilloid of the Roman Empire.svg|thumb|180px|[[ባንዲራ]] ከንጉሠ ነገሥቱ [[አኪላ]] ጋር.]] [[ስዕል:Roman Republic Empire map.gif|thumb|300px|የሮሜ መንግሥት ታሪክ (የሚለወጥ ካርታ)]] '''የሮሜ መንግሥት''' በታሪክ ኃይለኛና ታላቅ መንግሥት ነበር። ከ750 ዓክልበ. እስከ [[476 እ.ኤ.አ.]] በምዕራብ [[ኦዶዋከር]] እስካሻረው ድረስ ቆየ። በምሥራቅ ግን ተከታዩ [[ቢዛንታይን መንግሥት]] እስከ [[1453 እ.ኤ.አ.]] ድረስ ቆየ። በ[[አፈ ታሪክ]] ዘንድ፣ መጀመርያው የሮሜ መንግሥት በ[[ሮማ]] ከተማ በ750 ዓክልበ. በ[[ተኩላ]] ጉዲፈቻ በታደጉት ወንድማማች በ[[ሮሙሉስ]]ና ሬሙስ ተመሠረተ። እስከ [[35 ዓክልበ.]] ድረስ የሮሜ መንግሥት በይፋ [[ሬፑብሊክ]] ሲሆን በ35 ዓክልበ. [[አውግስጦስ ቄሳር]] መጀመርያ ንጉሠ ነገሥት ሆነ። {{መዋቅር}} [[መደብ:የሮሜ መንግሥት|*]] == ታሪክ == [[ስዕል:Roman_Empire_map.ogv|thumb| የሮም ክልልላዊ ግዛቶች ከሪፐብሊክ እስከ የመጨረሻው ቅሪት እስከ 1453 አምተ ምህረት ]] === ከሪፐብሊክ ወደ ኢምፓየር ሽግግር === [[ስዕል:Augustus_of_Prima_Porta_(inv._2290).jpg|thumb|''አውግስጦስ የፕሪማ ፖርታ'']] ሮም ከክርስቶስ ልደት በፊት በ6ኛው መቶ ክፍለ ዘመን የሮማን ሪፐብሊክ ከተመሰረተች ከአጭር ጊዜ በኋላ ከኢጣሊያ ባሕረ ገብ መሬት ውጭ እስከ 3ኛው መቶ ክፍለ ዘመን ሳይወጡ መስፋፋት ጀምረው ነበር። ስለዚህም ንጉሠ ነገሥት ሳይኖረው ከረጅም ጊዜ በፊት "ኢምፓየር" (ታላቅ ኃይል) ነበር። ሪፐብሊኩ በዘመናዊው አስተሳሰባችን ብሔረ-አገር የምንለው አልነበረም፣ ነገር ግን በራስ የሚተዳደሩ የከተማ መረቦች ( ከሴኔት የተለየ የነፃነት ደረጃ ያላቸው) እና በወታደራዊ አዛዦች የሚተዳደሩ ግዛቶች ነበሩ። ከሴኔት ጋር በመተባበር በየዓመቱ በተመረጡ ዳኞች (ከሁሉም በላይ የሮማ ቆንስላዎች ) ይመራ ነበር። [ 23 ] ከክርስቶስ ልደት በፊት 1ኛው መቶ ክፍለ ዘመን የፖለቲካ እና የወታደራዊ ውዝግቦች ጊዜ ነበር፣ በዚህም መክኒያት የንጉሠ ነገሥታት ግዢ እንዲከተል አድርጓል። [24]<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Roman_Empire#cite_note-FOOTNOTENicolet19911,_15-30</ref> <ref name="Hekster">{{Cite journal|last=Hekster|first=Olivier|date=16–19 April 2009|title=Preface|publisher=Brill|page=viii}}</ref> <ref>{{Cite book|last=Lintott|first=Andrew|title=The Constitution of the Roman Republic|url=https://archive.org/details/constitutionofro0000lint_r1i1|date=1999|publisher=Oxford University Press|page=[https://archive.org/details/constitutionofro0000lint_r1i1/page/114 114]|author-link=Andrew Lintott}}; {{Cite book|last=Eder|first=W.|date=1993|title=Between Republic and Empire|publisher=University of California Press|page=98}}</ref> የቆንስላዎቹ ወታደራዊ ሃይል በሮማውያን ህጋዊ የ''ኢምፔሪየም'' ፅንሰ-ሀሳብ፣ ትርጉሙም “ትእዛዝ” (በተለምዶ በወታደራዊ አጠራር) ነው። <ref>{{Cite book|last=Richardson|first=John|date=2011|title=Frontiers in the Roman World|publisher=Brill|page=10}}</ref> አልፎ አልፎ፣ ስኬታማ ቆንስላዎች ወይም ጄኔራሎች የክብር ማዕረግ ''ኢምፔሬተር'' (አዛዥ) ይሰጣቸዋል፤ ይህ ''ንጉሠ ነገሥት'' የሚለው ቃል መነሻ ነው, ምክንያቱም ይህ ማዕረግ ሁልጊዜ ለቀደሙት ንጉሠ ነገሥታት ይሰጥ ነበር. [ 28 ] {{Efn|[[Augustus]] avoided any association with the ancient [[King of Rome|kings of Rome]]. Augustus had replaced his first name with ''Imperator'', a title regularly used by [[Julius Caesar]], thus becoming ''Imperator Caesar Augustus'', which further linked the title with his position. ''Imperator'' did not acquire the meaning of "ruler" until the late 1st century.<ref name="SimonHornblower">{{Cite book |last1=Hornblower |first1=Simon |title=The Oxford Classical Dictionary |last2=Spawforth |first2=Antony |last3=Eidinow |first3=Esther |date=2012 |isbn=978-0-1995-4556-8 |pages=[https://books.google.com/books?id=bVWcAQAAQBAJ&pg=PA728 728]–729 |chapter=Imperator |doi=10.1093/acrefore/9780199381135.013.3268 |chapter-url=https://doi.org/10.1093/acrefore/9780199381135.013.3268}}</ref> Both ''[[Caesar (title)|Caesar]]'' and ''[[Augustus (title)|Augustus]]'' evolved into formal titles, the former denoting the heir and the latter the monarch. In some languages, ''Caesar'' became the origin of the word "[[emperor]]", such as in German (''[[Kaiser]]'') and some Slavic languages (''[[Tsar]]'').}} ሮም ከክርስቶስ ልደት በፊት በሁለተኛው መቶ ክፍለ ዘመን መገባደጃ ላይ ኃይሏን ከጣሊያን ወጪ እያስፋፋች እያለ ረዥም እና ተከታታይ የውስጥ ግጭቶች፣ ሴራዎች እና የእርስ በርስ ጦርነቶች አጋጥሟታል (ለተጨማሪ መረጃ የሮማ ሪፐብሊክ ቀውስን ተመልከቱ)። ከክርስቶስ ለደት 44 ዐመት በፊትከክርስቶስ ልደት በፊት በሁለተኛው መቶ ክፍለ ዘመን መገባደጃ ላይ ኃይሏን ከጣሊያን ወጪ እያስፋፋች እያለ ረዥም እና ተከታታይ የውስጥ ግጭቶች፣ ሴራዎች እና የእርስ በርስ ጦርነቶች አጋጥሟታል (ለተጨማሪ መረጃ የሮማ ሪፐብሊክ ቀውስን ተመልከቱ)። ከክርስቶስ ለደት 44 ዐመት በፊት [[ዩሊዩስ ቄሳር|ጁሊየስ ቄሳር]] የስልጣን ማሰባሰብን በሚቃወሙ አንጃዎች ከመገደሉ በፊት ለአጭር ጊዜ ዘላለማዊ አምባገነን ነበር። ይህ አንጃ ከሮም ተባረረ በ42 ዓ.ዓ. በፊልጵስዩስ ጦርነት በማርቆስ አንቶኒ እና በቄሳር የማደጎ ልጅ [[አውግስጦስ|ኦክታቪያን]] ተሸንፏል። አንቶኒ እና ኦክታቪያን የሮማውያንን ዓለም በመካከላቸው ተከፋፍለዋል, ነገር ግን ይህ ለረጅም ጊዜ አልዘለቀም። የኦክታቪያን ኃይሎች በ31ኛው ዓ.ዓ. በአክቲየም ጦርነት የማርክ አንቶኒ እና [[ክሌዮፓትራ|የክሊዮፓትራን]] ሃይሎች አሸንፈዋል። በ27ኛው ዓ.ዓ. ሴኔቱ ''አውግስጦስ'' ("የተከበረ") በሚል ማዕረግ በተጨማሪም ''ልዑል'' ("ቀዳሚ") ብለውበፕሮኮንሱላር ''ኢምፔሪየም'' ሰየሙት፤ ከዚህም ፕሪንሲፓት የጀመረው የሮማ ንጉሠ ነገሥት ታሪክ ተጀመረ። ምንም እንኳን ሪፐብሊኩ በስም የቆመ ቢሆንም አውግስጦስ ብቻ ነው ዋና ከክርስቶስ ልደት በፊት በሁለተኛው መቶ ክፍለ ዘመን መገባደጃ ላይ ኃይሏን ከጣሊያን ወጪ እያስፋፋች እያለ ረዥም እና ተከታታይ የውስጥ ግጭቶች፣ ሴራዎች እና የእርስ በርስ ጦርነቶች አጋጥሟታል (ለተጨማሪ መረጃ የሮማ ሪፐብሊክ ቀውስን ተመልከቱ)። ከክርስቶስ ለደት 44 ዐመት በፊትከክርስቶስ ልደት በፊት በሁለተኛው መቶ ክፍለ ዘመን መገባደጃ ላይ ኃይሏን ከጣሊያን ወጪ እያስፋፋች እያለ ረዥም እና ተከታታይ የውስጥ ግጭቶች፣ ሴራዎች እና የእርስ በርስ ጦርነቶች አጋጥሟታል (ለተጨማሪ መረጃ የሮማ ሪፐብሊክ ቀውስን ተመልከቱ)። ከክርስቶስ ለደት 44 ዐመት በፊት ጁሊየስ ቄሳር የስልጣን ማሰባሰብን በሚቃወሙ አንጃዎች ከመገደሉ በፊት ለአጭር ጊዜ ዘላለማዊ አምባገነን ነበር። ይህ አንጃ ከሮም ተባረረ በ42 ዓ.ዓ. በፊልጵስዩስ ጦርነት በማርቆስ አንቶኒ እና በቄሳር የማደጎ ልጅ ኦክታቪያን ተሸንፏል። አንቶኒ እና ኦክታቪያን የሮማውያንን ዓለም በመካከላቸው ተከፋፍለዋል, ነገር ግን ይህ ለረጅም ጊዜ አልዘለቀም። የኦክታቪያን ኃይሎች በ31ኛው ዓ.ዓ. በአክቲየም ጦርነት የማርክ አንቶኒ እና የክሊዮፓትራን ሃይሎች አሸንፈዋል። በ27ኛው ዓ.ዓ. ሴኔቱ አውግስጦስ ("የተከበረ") በሚል ማዕረግ በተጨማሪም ልዑል ("ቀዳሚ") ብለውበፕሮኮንሱላር ኢምፔሪየም ሰየሙት፤ ከዚህም ፕሪንሲፓት የጀመረው የሮማ ንጉሠ ነገሥት ታሪክ ተጀመረ። ምንም እንኳን ሪፐብሊኩ በስም የቆመ ቢሆንም አውግስጦስ ብቻ ነው ዋና ሥልጣን የነበረው። <ref>{{Cite book|last1=Syme|first1=Ronald|title=The Roman Revolution|url=https://archive.org/details/bwb_C0-AVR-868|date=1939|publisher=Oxford University Press|pages=[https://archive.org/details/bwb_C0-AVR-868/page/3 3]–4|author-link=Ronald Syme}}</ref> በ40 ዓመቱ የግዛት ዘመን፣ ሲሞት፣ ጢባርዮስ በእርሱ ምትክ አዲሱ ''የንጉሠ'' ነገሥት ንጉሥ እንዲሆን አዲስ ሕገ መንግሥታዊ ሥርዓት ተፈጠረ። <ref>{{Citation|last1=Eck|first1=Werner|title=The Age of Augustus|date=2007|pages=148–158|url=https://www.academia.edu/43436644|edition=2nd|publisher=Oxford: Blackwell Publishing|isbn=978-1-4051-5149-8|last2=Takács|first2=Sarolta A.|author-link=Werner Eck}}</ref> በአውግስጦስ አገዛዝ የጀመሩት 200 ዓመታት እንደ ''ፓክስ ሮማና'' ("ሮማን ሰላም") ተደርገው ይወሰዳሉ። የግዛቱ አንድነት ሮም ከዚህ በፊት አጋጥሟት በማያውቅ የማህበራዊ መረጋጋት እና ኢኮኖሚያዊ ብልጽግና ገፋ። በክፍለ ሀገሩ የሚነሱ ህዝባዊ አመፆች ብዙ ጊዜ አልነበሩም እናም "በምህረት እና በፍጥነት" ወድቀዋል። <ref>{{Cite book|title=Hadrian and the Cities of the Roman Empire|date=2000}}</ref> አውግስጦስ የስርወ መንግስት ተተኪ መርሆችን በማቋቋም የተገኘው ስኬት የተገደበው በርካታ ችሎታ ያላቸው ወራሾችን በማለፉ ነው። የጁሊዮ-ክላውዲያን ሥርወ መንግሥት ለአራት ተጨማሪ ንጉሠ ነገሥት - ጢባርዮስ ፣ [[ካሊጎላ|ካሊጉላ]] ፣ ቀላውዴዎስ እና ኔሮ - በ 69 ዓ.ም. ወደ ግጭት ወዳደቀቀው [[የአራቱ ቄሣሮች ዓመት|የአራቱ ንጉሠ ነገሥት ዓመት]] ከመግዛቱ በፊት ቆየ። [[ቤስጳስያን|ቬስፓሲያን]] አሸናፊ ሆኖ ወጥቷል። ቬስፓሲያን የአጭር የፍላቪያን ሥርወ መንግሥት መስራች ሆነ፣ በመቀጠልም የኔርቫ–አንቶኒን ሥርወ መንግሥት “ አምስት ጥሩ አፄዎችን ” ኔርቫ ፣ [[ትራያኑስ|ትራጃን]] ፣ [[ሄድሪየን|ሃድሪያን]] ፣ አንቶኒነስ ፒየስ እና ማርከስ ኦሬሊየስን አፈራ። <ref>{{Cite web|date=2024-06-10|title=Five Good Emperors|url=https://www.britannica.com/topic/Five-Good-Emperors|language=en}}</ref> == በተጨማሪም ተመልከት == * [[የአሜሪካ ሊበራሪያን ፓርቲ]] * [[የፖለቲካ ጭቆና]] * [[ፑቲኒዝም]] == አገናኞች == ntsn4l8e6el19gh4vm4m2j5o3cf9500 0 36525 394646 392384 2026-08-11T20:57:49Z InternetArchiveBot 35471 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260811)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 394646 wikitext text/x-wiki ==የአገራት ዝርዝር== {| class="sortable wikitable" border="0" cellpadding="0" style="background:white; text-align:left; font-size'':95%; border-collapse'':collapse; border'':0 solid #aaa;" |- !width=35%|አጭርና ይፋዊ ስያሜዎች ! style="width:12.5%;"|የ[[ተመድ]] አባል? ! style="width:12.5%;"|የልዑላዊነት ክርክር? {{#tag:ref|በዚሁ ዓምድ ውስጥ በአንድ አገር መላው ግዛት ላይ ያለው ክርክር ሲኖር ብቻ ያመልክታል። በአገሩ ከፊል ላይ የሥልጣን ክርክር ሲኖር «ተጨማሪ መረጃ» በሚል ዓምድ ይገኛል።|group="ነጥብ"}} !class="unsortable"|ተጨማሪ መረጃ {{#tag:ref|ተጨማሪ መረጃ፦ * የአገሩ ሉአላዊነት በሙሉ ካልተቀበለ በስንት አገሮች እንደ ተቀበለ፣ * [[የአውሮፓ ሕብረት]] አባል ከሆነ፣<ref name=EU group="ነጥብ"/> * any [[Dependent territory#Summary by country|overseas dependencies]], if applicable, which are generally not part of the territory of the sovereign state, * [[ፌዴራሲዮን]] (ፌዴራላዊ ሕብረት መንግሥት) ከሆነ፣ * በአገሩ ግዛት ውስጥ [[የራስ-ገዥ ክልሎች ዝርዝር በየአገሩ|የራስ ገዥ ክልሎች]] ካሉ፣ * አንድ ሰው የብዙ አገሮች ርዕሰ መንግሥት የሚሆንበት ሁኔታ ካለ፣ * any major [[List of territorial disputes|territorial disputes]], * በአንድ አገር ቢያንስ የተቀበለ [[የስደት መንግሥት]] ካለ።|group="ነጥብ"}} |- style="background:Darkgrey;" |align=center|<span style="display:none">A AAA</span> |<span style="display:none">A AAA</span> |<span style="display:none">A AAA</span> | |- style="background:Lightgrey;" class="sortbottom" |align=center|<span style="display:none">ZZZ</span>↓ [[የተመድ አባላት]] ወይም [[የተመድ ተመልካች አገራት]] ↓ |<span style="display:none">A AAA</span> |<span style="display:none">ZZZ</span> | |- |valign=top|<span style="display:none">ZZZ</span>አብካዚያ → [[#አብካዚያ|አብካዚያ]] |<span style="display:none">UN member state</span> |<span style="display:none">None</span> {{extent}} |- |valign=top|<span id="አፍጋኒስታን"></span>'''{{flag|አፍጋኒስታን}}'''&nbsp;– የአስጋኒስታን እስላማዊ ሪፐብሊክ |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- |valign=top|<span id="አልባኒያ"></span>'''{{flag|አልባኒያ}}'''&nbsp;– የአልባኒያ ሪፐብሊክ |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- |valign=top|<span id="አልጄሪያ"></span>'''{{flag|አልጄሪያ}}'''&nbsp;– የአልጄሪያ ሕዝባዊ ዴሞክራቲክ ሪፐብሊክ |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- |valign=top|<span id="አንዶራ"></span>'''{{flag|አንዶራ}}'''&nbsp;– የአንዶራ ልዑላዊነት |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}የአንዶራ መንግሥት ልዑል ሹመት በ[[ፈረንሳይ]] ፕሬዝዳንትና በ[[ኡርዠል አገረ ስብከት]] ኤጲስ ቆጶስ ([[የሮማ ካቶሊክ ቤተ ክርስቲያን]]) በጋራ ይካፈላል።<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/992562.stm#leaders |title=Andorra country profile |publisher=BBC News |accessdate=8 November 2011}}</ref> |- |valign=top|<span id="አንጎላ"></span>'''{{flag|አንጎላ}}'''&nbsp;– የአንጎላ ሪፐብሊክ |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- |valign=top|<span id="አንቲጋ እና ባርቡዳ"></span>'''{{flag|አንቲጋ እና ባርቡዳ}}''' |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}አንቲጋ እና ባርቡዳ [[የኮመንዌልዝ ግዛት]] ነው።<ref name=realm group="ነጥብ">የኮመንዌልዝ ግዛቶች [[የአገራት ኮመንዌልዝ]] አባላት ናቸው። ግዛቶቹ ነጻነት ያላቸውና ራሳቸውን የቻሉ ሲሆኑ የሁላቸው መንግሥት መሪ በይፋ [[ዳግማዊት ንግሥት እልሳቤጥ]] ናቸው።</ref>በአገሩ ውስጥ [[ባርቡዳ]] ራስ-ገዥ ክልል ነው። <ref name=autonomous group="ነጥብ">ስለ ራስ-ገዥ ክልሎች በተጨማሪ ለመረዳት [[የራስ-ገዥ ክልሎች ዝርዝር በየአገሩ]] ይዩ።</ref><ref>{{cite web | author = Government of Antigua and Barbuda | title = Chapter 44: The Barbuda Local Government Act | work = Laws of Antigua and Barbuda | url = http://www.laws.gov.ag/acts/chapters/cap-44.pdf | accessdate = 2010-11-10 | archivedate = 2011-07-06 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20110706071022/http://www.laws.gov.ag/acts/chapters/cap-44.pdf }}</ref> |- |valign=top|<span id="አርጀንቲና"></span>'''{{flag|አርጀንቲና}}'''&nbsp;– አርጀንቲን ሪፐብሊክ <ref group="ነጥብ">በአርጀንቲና ሕገ መንግሥት መሠረት (አንቀጽ 35) የሚከተሉት ስያሜዎች በይፋ ይቀበላሉ፦ «አርጀንቲን ሬፐብሊክ»፣ «አርጀንቲን ሕብረት» ወይም «የሪዮ ዴ ላ ፕላታ ተባባሪ ክፍላገራት»፤ ከዚህ በላይ በሕግጋት ውስጥ «አርጀንቲን ብሔር» እንዲባል ተመሠረተ።</ref> |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}አርጀንቲንና የ23 ክፍላገሮችና አንድ ራስ-ገዥ ከተማ [[ፌዴራሲዮን]] ነው። እንግሊዝ በሚያስተዳድራቸው [[የፋልክላንድ ደሴቶች]] እና [[ደቡብ ጂዮርጅያ እና ደቡብ ሳንድዊች ደሴቶች]] ላይ ባለው ሥልጣን አርጀንቲና ይገባኛል ባይ ነው።<ref name=dis>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2070.html |title=Disputes - International |publisher=CIA World Factbook |accessdate=8 November 2011 |archivedate=14 May 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110514215411/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2070.html }}</ref> አርጀንቲና ደግሞ በ[[አርጀንቲን አንታርክቲካ]] ላይ እንደ ብሔራዊ ግዛት ይገባኛል ይላል። በይፋ የ[[ቲዬራ ዴል ፍዌጎ፣ አንታርክቲካና የደቡብ አትላንቲክ ደሴቶች]] ክፍላገር ክፍል ሲሆን እንግሊዝና ቺሌ ደግሞ ይህን ግዛት በከፊል ይገባኛል ይላሉ።<ref name=ANT group="ነጥብ">The continent of [[Antarctica]], including its outlying islands south of 60°S, are held in abeyance under the terms of the [[Antarctic Treaty System]]. Under this treaty, territorial claims in this region are neither recognised nor disputed. Claimant countries are Argentina, Australia, Chile, France, New Zealand, Norway, and the United Kingdom, with all those save Argentina and Chile mutually recognising each others claims.</ref><ref>{{Cite book|author=Government of the United States, Congress, Office of Technology Assessment|title=Polar prospects: a minerals treaty for Antarctica|page=43|publisher=United States Government Printing Office|year=1989|isbn=978-1-4289-2232-7}} "Mutual recognition of claims has been limited to Australia, France, New Zealand, Norway, and the United Kingdom ... Chile and Argentina do not recognize each other's claims ..."</ref> |- |valign=top|<span id="አርሜኒያ"></span>'''{{flag|አርሜኒያ}}'''&nbsp;– የአርሜኒያ ሬፐብሊክ |<span style="display:none">A</span> አዎ | style="background:LightCoral;"|በ[[ፓኪስታን]] አልተቀበለም።<ref>[http://www.foreignaffairscommittee.org/includes/content_files/Report%2021%20-%20Visit%20to%20Azerbaijan.pdf Pakistan Worldview - Report 21 - Visit to Azerbaijan] {{Wayback|url=http://www.foreignaffairscommittee.org/includes/content_files/Report%2021%20-%20Visit%20to%20Azerbaijan.pdf |date=20090219074354 }} Senate of Pakistan&nbsp;— Senate foreign relations committee, 2008</ref><ref>[http://www.today.az/news/politics/30102.html Nilufer Bakhtiyar: "For Azerbaijan Pakistan does not recognise Armenia as a country"] 13 September 2006 [14:03] - Today.Az</ref></span> {{extent}} |- |valign=top|<span id="አውስትራሊያ"></span>'''{{flag|አውስትራሊያ}}'''&nbsp;– የአውስትራሊያ ኮመንዌልዝ |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}አውስትራሊያ [[የኮመንዌልዝ ግዛት]]<ref name=realm group="ነጥብ"/> ሲሆን የ6 ክፍላገሮችና የ10 ግዛቶች ፌዴራሲዮን ነው። የአውስትራሊያ አፍዓዊ ግዛቶች የሚከተሉ ናቸው፦ * {{noflag|[[አሽሞር እና ካርቲር ደሴቶች]]}} * {{noflag|[[የአውስትራሊያ አንታርክቲክ ግዛት]]}} <ref name=ANT group="ነጥብ"/> * {{flag|ክሪስማስ ደሴት}} * {{flag|ኮኮስ (ኪሊንግ) ደሴቶች}} * {{noflag|[[የኮራል ባሕር ደሴቶች ግዛት]]}} * {{noflag|[[ህርድ ደሴትና ማክዶናልድ ደሴቶች]]}} * {{flag|ኖርፈክ ደሴት}} |- |valign=top|<span id="ኦስትሪያ"></span>'''{{flag|ኦስትሪያ}}'''&nbsp;– የኦስትሪያ ሪፐብሊክ |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}የአውሮፓ ሕብረት አባል ሲሆን{{#tag:ref|[[የአውሮፓ ሕብረት]] 27 አባላት ሉአላዊነታቸውን በከፊል (በሕግ አማካሪ፣ አስፈጻሚና ችሎታዊ ሥልጣናት ረገድ) ለሕብረቱ አዛውረዋል። <ref>[http://europa.eu/abc/european_countries/eu_members/index_en.htm Europa], retrieved 28 February 2011</ref>|name=EU|group="ነጥብ"}} ኦስትሪያ የ9 ክፍላገሮች (ቡንደስላንደር) [[ፌዴራሲዮን]] ነው። |- |valign=top|<span style="display:none">ZZZ</span>አዛዋድ → [[#አዛዋድ|አዛዋድ]] |<span style="display:none">አዎ</span> |<span style="display:none">የለም</span> {{extent}} |- |valign=top|<span id="አዘርባይጃን"></span>'''{{flag|አዘርባይጃን}}'''&nbsp;– የአዘርባይጃን ሬፐብሊክ |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}አዘርባይጃን 2 ራስ-ገዥ አውራጃዎች አሉት፦ [[ናቅቺቫን]] እና [[ናጎርኖ-ካራባቅ]] (''Dağlıq Qarabağ'') ናቸው።<ref name=autonomous group="ነጥብ"/> በናጎርኖ-ካራባቅ [[#ናጎርኖ-ካራባቅ|ተግባራዊ ነፃ መንግሥት]] ተመሠርቷል። |- |valign=top|<span id="ባሃማስ"></span>'''{{flag|ባሃማስ}}'''&nbsp;– የባሃማስ ኮመንዌልዝ |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}ባሃማስ [[የኮመንዌልዝ ግዛት]] ነው።<ref name=realm group="ነጥብ"/> |- |valign=top|<span id="ባሕሬን"></span>'''{{flag|ባሕሬን}}'''&nbsp;– የባሕሬን ንጉዛት |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- |valign=top|<span id="ባንግላዴሽ"></span>'''{{flag|ባንግላዴሽ}}'''&nbsp;– የባንግላዴሽ ሕዝባዊ ሬፑብሊክ |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- |valign=top|<span id="ባርቤዶስ"></span>'''{{flag|ባርቤዶስ}}''' |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}ባርቤዶስ [[የኮመንዌልዝ ግዛት]] ነው።<ref name=realm group="ነጥብ"/> |- |valign=top|<span id="ቤላሩስ"></span>'''{{flag|ቤላሩስ}}'''&nbsp;– የቤላሩስ ሪፐብሊክ |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- |valign=top|<span id="ቤልጅግ"></span>'''{{flag|ቤልጅግ}}'''&nbsp;– የቤልጅግ ንጉዛት |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}የአውሮፓ ሕብረት አባል ሲሆን<ref name=EU group="ነጥብ" /> ቤልጅግ ኅብረተሠቦቹና ክልሎቹ በየቋንቋ መሠረት የሚለያይበት ፌዴራሲዮን ነው። |- |valign=top|<span id="ቤሊዝ"></span>'''{{flag|ቤሊዝ}}''' |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}ቤሊዝ [[የኮመንዌልዝ ግዛት]] ነው።<ref name=realm group="ነጥብ"/> |- |valign=top|<span id="ቤኒን"></span>'''{{flag|ቤኒን}}'''&nbsp;– የቤኒን ሪፐብሊክ <ref group="ነጥብ">ስያሜው እስከ 1967 ዓ.ም. ድረስ በይፋ [[ዳሆሜ]] ተባለ።</ref> |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- |valign=top|<span id="ቡታን"></span>'''{{flag|ቡታን}}'''&nbsp;– የቡታን ንጉዛት |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- |valign=top|<span id="ቦሊቪያ"></span>'''{{flag|ቦሊቪያ}}'''&nbsp;– ብዙ ብሔር ያለው ሀገረ ቦሊቪያ |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- |valign=top|<span id="ቦስኒያና ሄርጸጎቪና"></span>'''{{flag|ቦስኒያና ሄርጸጎቪና}}''' |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}ቦስኒያና ሄርጸጎቪና የሁለት አባላት ፌዴራሲዮን ነው፤ እነርሱም [[የቦስኒያና ሄርጸጎቪና ፌዴራሲዮን]] እና [[ሬፑብሊካ ስርፕስካ]] ናቸው።<ref group="ነጥብ">ስለ ቦስኒያና ሄርጸጎቪና አከፋፈል ለመረዳት፣ [[የደይተን ስምምነት]] እና [http://www.ohr.int/dpa/default.asp?content_id=380 አጠቃላይ መዋቅር ስምምነት ለሰላም በቦስኒያና ሄርጸጎቪና] {{Wayback|url=http://www.ohr.int/dpa/default.asp?content_id=380 |date=20150604163946 }} (14 ዲሴምበር 1995 እ.ኤ.አ.) ጽሑፍ ይዩ።. Office of the High Representative. {{en}}</ref> |- |valign=top|<span id="ቦትስዋና"></span>'''{{flag|ቦትስዋና}}'''&nbsp;– የቦትስዋና ሪፐብሊክ |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- |valign=top|<span id="ብራዚል"></span>'''{{flag|ብራዚል}}'''&nbsp;– የብራዚል ፌዴራስያዊ ሪፐብሊክ |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}ብራዚል የ26 ክፍላገራትና የ1 ፌዴራላዊ ወረዳ [[ፌዴራሲዮን]] ነው። |- |valign=top|<span id="ብሩነይ"></span>'''{{flag|ብሩነይ}}'''&nbsp;– ሀገረ ብሩነይ፣ የሰላም ማደሪያ |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}ብሩነይ በ[[ስፕራትሊ ደሴቶች]] ላይ በከፊል ይገባኛል ይላል።<ref name=Spratly group="ነጥብ">የ[[ስፕራትሊ ደሴቶች]] ግዛት በ[[ቻይና ሕዝባዊ ሪፐብሊክ]]፣ [[የቻይና ሪፐብሊክ]]፣ [[ቬትናም]]፣ በከፊሉም በብሩነይ፣ [[#ማሌዢያ|ማሌዢያ]]፣ እና [[#ፊሊፒንስ|ፊሊፒንስ]] የተከረከረ ነው። ከብሩነይ በስተቀር፣ እያንዳንዱ የዴሴቶቹን ከፊል ይዟል።</ref> |- |valign=top|<span id="ቡልጋሪያ"></span>'''{{flag|ቡልጋሪያ}}'''&nbsp;– የቡልጋሪያ ሪፐብሊክ |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}የአውሮፓ ሕብረት አባል<ref name=EU group="ነጥብ" /> |- |valign=top|<span id="ቡርኪና ፋሶ"></span>'''{{flag|ቡርኪና ፋሶ}}''' <ref group="ነጥብ">ወይም ቡርኪና፣ ቀድሞ እስከ 1976 ዓ.ም. ድረስ ስሙ በይፋ «ላይኛ ቮልታ» ነበረ።</ref> |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- |valign=top|<span id="በርማ"></span>'''{{flag|በርማ}}'''&nbsp;– የምያንማር ህብረት ሪፐብሊክ<ref group="ነጥብ">በ1981 ዓ.ም. በርማ ስሙን በይፋ ወደ «ምያንማር» ቀየረ። በ2003 ዓ.ም.፣ ከ«የምያንማር ኅብረት» ወደ «የምያንማር ኅብረት ሪፐብሊክ» ተቀየረ።</ref><ref>{{Cite news|title=Myanmar gets new flag, official name, anthem|url=http://ca.reuters.com/article/topNews/idCATRE69K2HM20101021|publisher=Reuters|date=21 October 2010|accessdate=22 October 2010|archivedate=27 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110427194356/http://ca.reuters.com/article/topNews/idCATRE69K2HM20101021}}</ref> |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- |valign=top|<span id="ቡሩንዲ"></span>'''{{flag|ቡሩንዲ}}'''&nbsp;– የቡሩንዲ ሪፐብሊክ |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- |valign=top|<span id="ካምቦዲያ"></span>'''{{flag|ካምቦዲያ}}'''&nbsp;– የካምቦዲያ ንጉዛት |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- |valign=top|<span id="ካሜሩን"></span>'''{{flag|ካሜሩን}}'''&nbsp;– የካሜሩን ሪፐብሊክ |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- |valign=top|<span id="ካናዳ"></span>'''{{flag|ካናዳ}}''' <ref group="ነጥብ">አሁን የአገሩ ሕጋዊ ስም «ካናዳ» ብቻ ነው፤ «የካናዳ ግዛት» አሁን አይጠቀምም።</ref> |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}ካናዳ [[የኮመንዌልዝ ግዛት]]<ref name=realm group="ነጥብ"/> ሲሆን የ10 ክፍላገራትና 3 ግዛቶች ፌዴራሲዮን ነው። |- |valign=top|<span id="ኬፕ ቨርድ"></span>'''{{flag|ኬፕ ቨርድ}}'''&nbsp;– የኬፕ ቨርድ ሪፐብሊክ |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- |valign=top|<span id="የመካከለኛው አፍሪካ ሪፐብሊክ"></span>'''{{flag|የመካከለኛው አፍሪካ ሪፐብሊክ}}''' |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- |valign=top|<span id="ቻድ"></span>'''{{flag|ቻድ}}'''&nbsp;– የቻድ ሪፐብሊክ |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- |valign=top|<span id="ቺሌ"></span>'''{{flag|ቺሌ}}'''&nbsp;– የቺሌ ሪፐብሊክ |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}[[ፋሲካ ደሴት]] እና [[ዋን ፌርናንዴዝ ደሴቶች]] በ[[ቫልፓራይሶ አውራጃ]] ውስጥ የቺሌ «ልዩ ግዛቶች» ናቸው። ቺሌ በ[[አንታርክቲካ]] ከፊል ላይ እንደ [[ማጋያኔስ እና አንታርክቲካ ቺሌና አውራጃ]] ክፍል ይግባኝ ይላል። እንግሊዝና አርጀንቲና ደግሞ በዚህ ክፍል ውስጥ ይግባኝ ባዮች ናቸው።<ref name=ANT group="ነጥብ"/> |- |valign=top|<span id="ቻይና"></span>'''{{flag|ቻይና}}'''&nbsp;– የቻይና ሕዝባዊ ሪፐብሊክ<ref name="ChinaTaiwan" group="ነጥብ">[[የቻይና ሕዝባዊ ሪፐብሊክ]] በተለመደ «ቻይና» ሲባል [[የቻይና ሪፐብሊክ]] በተለመደ «ታይዋን» ይባላል። አንዳንዴ የቻይና ሪፐብሊክ ደግሞ «[[ቻይናዊ ታይፔ]]» ተብሎ በይፋ ይታወቃል።</ref> |<span style="display:none">A</span> አዎ | style="background:LightCoral;"|{{claimedby|የቻይና ሪፐብሊክ}} {{extent}}የቻይና ሕዝባዊ ሪፐብሊክ አምስት ራስ-ገዥ አውራጃቆች አሉት፤ [[ጓንግሢ]]፣ [[ውስጣዊ ሞንጎሊያ]]፣ [[ኒንግሥያ]]፣ [[ሢንጅያንግ]] እና [[ቲቤት ራስ-ገዥ አውራጃ|ቲቤት]] ናቸው።<ref name=autonomous group="ነጥብ"/> በተጨማሪ፣ በሚከተሉት [[የቻይና ሕዝባዊ ሪፐብሊክ ልዩ አስተዳደራዊ አውራጃ|ልዩ አስተዳደራዊ አውራጃዎች]] ላይ ሥልጣን አለው፦ * {{flag|ሆንግ ኮንግ}} * {{flag|ማካው}} ደግሞ በሚከተሉት ግዛቶች ላይ ይግባኝ ይላል፦ * [[ታይዋን]] እና የተዛመዱት ደሴቶች [[ኰሞይ]]፣ [[ማጹ ደሴቶች|ማጹ]]፣ [[ፕራታስ ደሴቶች|ፕራታስ]] እና [[ኢቱ አባ ደሴት|ኢቱ አባ]] በቻይና ሪፐብሊክ ይገዛሉ፤ የቻይና ሪፐብሊክ ደግሞ በመላው ቻይና ላይ ይግባኝ ይላል፤<ref name="TAI2" group="ነጥብ"/> * [[ፓራሴል ደሴቶች]] (የተከራከረ)<ref name=Paracel group="ነጥብ">[[ቬትናም]]ና [[የቻይና ሪፐብሊክ]] ደግሞ በፓራሴል ደሴቶች ላይ ይግባኝ ባዮች ናቸው።</ref> * [[ስፕራትሊ ደሴቶች]] (የተከራከረ)<ref name=Spratly group="ነጥብ"/> * [[ደቡብ ቲቤት]] (በ[[#ሕንድ|ሕንድ]] እንደ [[አሩናቻል ፕራዴሽ]] ክፍል የተገዛ)። [[አክሳይ ቺን]] በቻይና ሕዝባዊ ሪፐብሊክ የተገዛ ሲሆን ሕንድ እንደ [[ጃሙና ካሽሚር]] ክፍል ይግባኝ ይላል።<ref name=Kashmir group="ነጥብ"/> 22 የተ.መ.ድ. አባላት እና [[ቫቲካን]] የቻይናን ሕዝባዊ ሪፐብሊክ አይቀብሉምና በፈንታው የቻይናን ሪፐብሊክ (ታይዋንን) ይቀብላሉ።<ref group="ነጥብ">ደግሞ [[ከቻይና ሕዝባዊ ሪፐብሊክ ጋራ ዲፕሎማቲካዊ ግንኙነት የተመሠረተባቸው ወቅቶች ዝርዝር]] እና [[የቻይና ሕዝባዊ ሪፐብሊክ ውጭ አገር ግንኙነት]]።</ref> |- |valign=top|<span id="ኮሎምቢያ"></span>'''{{flag|ኮሎምቢያ}}'''&nbsp;– የኮሎምቢያ ሪፐብሊክ |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- |valign=top|<span id="ኮሞሮስ"></span>'''{{flag|ኮሞሮስ}}'''&nbsp;–የኮሞሮስ ኅብረት |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}ኮሞሮስ የ3 ደሴቶች ፌዴራሲዮን ሲሆን በፈረንሳይ በተገዛ ደሴት [[ማዮት]] ላይ 4ኛው ሆኖ ይግባኝ ይላል።<ref name=federal group="ነጥብ">ስለ ፌዴራላዊ መንግሥታት ለመረዳት፣ [[ፌዴራሲዮን]] ይዩ።</ref><ref>የኮሞሮስ ሕገ መንግሥት፣ አንቀጽ 1።</ref> ኮሞሮስና ማዳጋስካር ደግሞ በፈረንሳይ በተገዛው [[ባንክ ዱ ዠይሲር]] ላይ ይግባኝ ይላሉ።<ref name=dis /> |- |valign=top|<span id="ኮንጎ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ"></span>'''{{flag|ኮንጎ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ}}''' (ኮንጎ-ኪንሻሳ) <ref group="ነጥብ">ደግሞ ኮንጎ-ኪንሻሳ ይባላል። ከ1963 እስከ 1989 ዓ.ም. ድረስ፣ ስሙ በይፋ [[ዛዪር]] ነበረ።</ref> |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- |valign=top|<span id="ኮንጎ ሪፐብሊክ"></span>'''{{flag|ኮንጎ ሪፐብሊክ}}''' (ኮንጎ-ብራዛቪል) |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- |valign=top|<span id="ኮስታ ሪካ"></span>'''{{flag|ኮስታ ሪካ}}'''&nbsp;– የኮስታ ሪካ ሪፐብሊክ |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- |valign=top|<span id="ኮት ዲቯር"></span>'''{{flag|ኮት ዲቯር}}'''&nbsp;– የኮት ዲቯር ሪፐብሊክ |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- |valign=top|<span id="ክሮኤሽያ"></span>'''{{flag|ክሮኤሽያ}}'''&nbsp;– የክሮኤሽያ ሪፐብሊክ |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- |valign=top|<span id="ኩባ"></span>'''{{flag|ኩባ}}'''&nbsp;– የኩባ ሪፐብሊክ |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- |valign=top|<span id="ቆጵሮስ"></span>'''{{flag|ቆጵሮስ}}'''&nbsp;– የቆጵሮስ ሪፐብሊክ |<span style="display:none">A</span> አዎ | style="background:LightCoral;"|በ[[#ቱርክ|ቱርክ]] ወይም በ[[#ስሜን ቆጵሮስ|]] አልተቀበለም። {{extent}}የአውሮፓ ሕብረት አባል<ref name=EU group="ነጥብ"/> The northeastern part of the island is the de facto state of [[#Northern Cyprus|Northern Cyprus]]. See [[Foreign relations of Cyprus]] and [[Cyprus dispute]]. [[Turkey]] refers to the Republic of Cyprus government as "The Greek Cypriot Administration of South Cyprus".<ref>See[http://www.abgs.gov.tr/index.php?p=255&l=2 Republic of Turkey Ministry for European Union Affairs] {{Wayback|url=http://www.abgs.gov.tr/index.php?p=255&l=2 |date=20150926163208 }} Retrieved June 12, 2012''.</ref> |- |valign=top|<span id="Czech Republic"></span>'''{{flag|ቼክ ሪፐብሊክ}}''' <ref group="ነጥብ">A simpler official short-form name has been encouraged by the Czech government: the English variant '''Czechia''' remains uncommon, but variants in Czech (''Česko'') and some other languages are more popular. See [[Name of the Czech Republic]]</ref> |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}የአውሮፓ ሕብረት አባል<ref name=EU group="ነጥብ" /> |- |valign=top|<span id="Denmark"></span>'''{{flag|ዴንማርክ}}'''&nbsp;– Kingdom of Denmark |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}የአውሮፓ ሕብረት አባል<ref name=EU group="ነጥብ" /> The [[Danish Realm]] also includes two self-governing territories: * {{flag|ፋሮ ደሴቶች}} ''(Føroyar/Færøerne)'' * {{flag|ግሪንላንድ}} ''(Kalaallit Nunaat/Grønland)'' |- |valign=top|<span id="Djibouti"></span>'''{{flag|ጅቡቲ}}'''&nbsp;– Republic of Djibouti |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- |valign=top|<span id="Dominica"></span>'''{{flag|ዶመኒካ}}'''&nbsp;– Commonwealth of Dominica |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- |valign=top|<span id="Dominican Republic"></span>'''{{flag|ዶሚኒካን ሪፐብሊክ}}''' |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- |valign=top|<span id="East Timor"></span>'''{{flag|ምሥራቅ ቲሞር}}'''&nbsp;– Democratic Republic of Timor-Leste <ref group="ነጥብ">The government of East Timor uses "Timor-Leste" as the English translation.</ref> |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- |valign=top|<span id="Ecuador"></span>'''{{flag|ኤኳዶር}}'''&nbsp;– Republic of Ecuador |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- |valign=top|<span id="Egypt"></span>'''{{flag|ግብፅ}}'''&nbsp;– የግብፅ ዓረብ ሪፑብሊክ |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- |valign=top|<span id="El Salvador"></span>'''{{flag|ኤል ሳልቫዶር}}'''&nbsp;– የኤል ሳልቫዶር ሪፑብሊክ |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- |valign=top|<span id="Equatorial Guinea"></span>'''{{flag|ኢኳቶሪያል ጊኔ}}'''&nbsp;– Republic of Equatorial Guinea |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- |valign=top|<span id="Eritrea"></span>'''{{flag|ኤርትራ}}'''&nbsp;– የኤርትራ አገር |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- |valign=top|<span id="Estonia"></span>'''{{flag|ኤስቶኒያ}}'''&nbsp;– የኤስቶኒያ ሪፑብሊክ |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}የአውሮፓ ሕብረት አባል<ref name=EU group="ነጥብ" /> |- |valign=top|<span id="Ethiopia"></span>'''{{flag|ኢትዮጵያ}}'''&nbsp;– የኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}Ethiopia is a [[federation]] of [[Regions of Ethiopia|9 regions and 2 chartered cities]]. <!--The European Union is not a sovereign state and should not be included--> |- |valign=top|<span id="Fiji"></span>'''{{flag|ፊጂ}}'''&nbsp;– የፊጂ ሪፑብሊክ |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}Fiji contains 1 autonomous region, [[Rotuma]].<ref name=autonomous group="ነጥብ"/><ref>{{Cite book | title = Laws of Fiji | place = Suva, Fiji | publisher = Government of Fiji | year = 1927 | volume = | edition = 1978 | chapter = Rotuma Act | chapterurl = http://www.itc.gov.fj/lawnet/fiji_act/cap122.html | accessdate = 2010-07-10 }} {{Wayback|url=http://www.itc.gov.fj/lawnet/fiji_act/cap122.html |date=20050419112327 }} {{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.itc.gov.fj/lawnet/fiji_act/cap122.html |accessdate=2012-07-07 |archivedate=2005-04-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20050419112327/http://www.itc.gov.fj/lawnet/fiji_act/cap122.html }}{{dead link|date=May 2011}}</ref><ref>{{cite web | author = Government of Fiji, Office of the Prime Minister | title = Chapter 122: Rotuma Act | work = Laws of Fiji | publisher = University of the South Pacific | year = 1978 | url = http://www.paclii.org/fj/legis/consol_act/ra103/ | accessdate = 2010-11-10 | archivedate = 2011-03-01 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20110301163146/http://www.paclii.org/fj/legis/consol_act/ra103/ }}</ref> |- |valign=top|<span id="Finland"></span>'''{{flag|ፊንላንድ}}'''&nbsp;– የፊንላንድ ሪፑብሊክ |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}የአውሮፓ ሕብረት አባል<ref name=EU group="ነጥብ" /> * {{flag|ኦላንድ ደሴቶች}} is a neutral and demilitarised autonomous region of Finland.<ref name=autonomous group="ነጥብ"/><ref group="ነጥብ">[[Åland Islands|Åland]] was demilitarised by the [[Treaty of Paris (1856)|Treaty of Paris]] in 1856, which was later affirmed by the [[League of Nations]] in 1921, and in a somewhat different context reaffirmed in the treaty on Finland's admission to the European Union in 1995.</ref> |- |valign=top|<span id="France"></span>'''{{flag|ፈረንሣይ}}'''&nbsp;– French Republic |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}የአውሮፓ ሕብረት አባል<ref name=EU group="ነጥብ" /> French overseas regions/departments ([[French Guiana]], [[Guadeloupe]], [[Martinique]], [[Mayotte]] and [[Réunion]]) are full, integral parts of France. The French Republic also includes the overseas territories of: * {{noflag|[[Clipperton Island]]}} * {{flag|የፈረንሳይ ፖሊኔዥያ}} * {{flag|ኑቨል ካሌዶኒ}} * {{noflag|[[Saint-Barthélemy]]}} * {{noflag|[[Saint Martin]]}} * {{flag|Saint Pierre and Miquelon}} * {{noflag|[[Wallis and Futuna]]}} * {{flag|French Southern and Antarctic Lands}} (includes the Antarctic claim of [[Adélie Land]]).<ref name=ANT group="ነጥብ"/> [[Clipperton Island]] is a possession of the government. French sovereignty over [[Banc du Geyser]], [[Bassas da India]], [[Europa Island]], [[Glorioso Islands]], [[Juan de Nova Island]], Mayotte, and [[Tromelin Island]] is disputed in part by [[#Madagascar|Madagascar]], [[#Mauritius|Mauritius]], [[#Seychelles|Seychelles]] and the [[#Comoros|Comoros]].<ref name=dis /> |- |valign=top|<span id="Gabon"></span>'''{{flag|ጋቦን}}'''&nbsp;– Gabonese Republic |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- |valign=top|<span id="Gambia"></span><span style="display:none">Gambia</span> '''{{flag|ጋምቢያ}}'''&nbsp;– Republic of The Gambia |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- |valign=top|<span id="Georgia"></span>'''{{flag|ጂዮርጂያ}}''' |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}Georgia contains 2 autonomous regions, [[Adjara]] and [[Abkhazia]].<ref name=autonomous group="ነጥብ"/> In [[#Abkhazia|Abkhazia]] and [[#South Ossetia|South Ossetia]], de facto states have been formed. |- |valign=top|<span id="Germany"></span>'''{{flag|ጀርመን}}'''&nbsp;– Federal Republic of Germany |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}የአውሮፓ ሕብረት አባል<ref name=EU group="ነጥብ" /> Germany is a [[federation]] of [[States of Germany|16 federated states]] (Länder). |- |valign=top|<span id="Ghana"></span>'''{{flag|ጋና}}'''&nbsp;– Republic of Ghana |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- |valign=top|<span id="Greece"></span>'''{{flag|ግሪክ}}'''&nbsp;– Hellenic Republic |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}የአውሮፓ ሕብረት አባል<ref name=EU group="ነጥብ" /> [[Mount Athos]] is an autonomous part of Greece that is jointly governed by the multinational "Holy Community" on the mountain and a civil governor appointed by the Greek government.<ref>Constitution of Greece, Art. 105.</ref> |- |valign=top|<span id="Grenada"></span>'''{{flag|ግሬናዳ}}''' |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}Grenada is a [[የኮመንዌልዝ ግዛት]].<ref name=realm group="ነጥብ"/> |- |valign=top|<span id="Guatemala"></span>'''{{flag|ጓተማላ}}'''&nbsp;– Republic of Guatemala |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- |valign=top|<span id="Guinea"></span>'''{{flag|ጊኔ}}'''&nbsp;– Republic of Guinea |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- |valign=top|<span id="Guinea-Bissau"></span>'''{{flag|ጊኔ-ቢሳው}}'''&nbsp;– Republic of Guinea-Bissau |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- |valign=top|<span id="Guyana"></span>'''{{flag|ጋያና}}'''&nbsp;– Co-operative Republic of Guyana |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}All land west of the [[Essequibo River]] is claimed by [[#Venezuela|Venezuela]].<ref name=dis /> |- |valign=top|<span id="Haiti"></span>'''{{flag|ሃይቲ}}'''&nbsp;– Republic of Haiti |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- |valign=top|<span id="Honduras"></span>'''{{flag|ሆንዱራስ}}'''&nbsp;– Republic of Honduras |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- |valign=top|<span id="Hungary"></span>'''{{flag|ሀንጋሪ}}''' |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}የአውሮፓ ሕብረት አባል<ref name=EU group="ነጥብ" /> |- |valign=top|<span id="Iceland"></span>'''{{flag|አይስላንድ}}'''&nbsp;– Republic of Iceland |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- |valign=top|<span id="India"></span>'''{{flag|ህንድ}}'''&nbsp;– Republic of India |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}India is a [[federation]] of [[States and territories of India|28 states and 7 union territories]]. Indian sovereignty over [[Arunachal Pradesh]] is disputed by the [[#China|People's Republic of China]].<ref name=dis /> India claims sovereignty over the whole of [[Kashmir]], but administers only part of it as the federated state of [[Jammu and Kashmir]].<ref name=Kashmir group="ነጥብ">Sovereignty over [[Kashmir]] is disputed between [[#India|India]] and [[#Pakistan|Pakistan]]; smaller parts are disputed by the [[#China|People's Republic of China]] and the [[#Taiwan|Republic of China]]. Kashmir is divided between India, Pakistan and the PRC. See the [[List of territorial disputes]].</ref> |- |valign=top|<span id="Indonesia"></span>'''{{flag|ኢንዶኔዥያ}}'''&nbsp;– Republic of Indonesia |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}Indonesia has 3 provinces with official special autonomy status: [[Aceh|Nanggroe Aceh Darussalam]], [[Papua (province)|Papua]], and [[West Papua (province)|West Papua]].<ref name=autonomous group="ነጥብ"/> |- |valign=top|<span id="Iran"></span>'''{{flag|ኢራን}}'''&nbsp;– Islamic Republic of Iran |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- |valign=top|<span id="Iraq"></span>'''{{flag|ኢራቅ}}'''&nbsp;– Republic of Iraq |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}Iraq is a [[federation]]<ref name=federal group="ነጥብ" /><ref>Source: [http://portal.unesco.org/ci/en/files/20704/11332732681iraqi_constitution_en.pdf/iraqi_constitution_en.pdf Iraqi constitution]</ref> of [[Governorates of Iraq|18 governorates]], 3 of which make up the autonomous [[Iraqi Kurdistan]].<ref name=autonomous group="ነጥብ"/> |- |valign=top|<span id="Ireland"></span>'''{{flag|አየርላንድ}}''' <ref group="ነጥብ">The Irish state is often referred to as the ''Republic of Ireland'' (its official ''description'' but not its ''name''). Sometimes this is done to distinguish the state from the [[Ireland|island of Ireland]] as a whole. However, sometimes it is done for [[Names of the Irish state|political reasons and is contentious]].</ref> |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}የአውሮፓ ሕብረት አባል<ref name=EU group="ነጥብ" /> The Constitution of Ireland [[Nineteenth Amendment of the Constitution of Ireland|asserts]] the aspiration towards creating a [[United Ireland]] by peaceful means.<ref>{{cite web |url=http://www.constitution.ie/reports/ConstitutionofIreland.pdf |title=Constitution of Ireland – Burnreacht na hÉireann |publisher=Government of Ireland |accessdate=8 November 2011 |quote=Article 3: It is the firm will of the Irish Nation...to unite all the people who share the territory of the island of Ireland...recognising that a united Ireland shall be brought about only by peaceful means |archivedate=13 October 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121013114259/http://www.constitution.ie/reports/ConstitutionofIreland.pdf }}</ref> |- |valign=top|<span id="Israel"></span>'''{{flag|እስራኤል}}'''&nbsp;– State of Israel |<span style="display:none">A</span> አዎ | style="background:LightCoral;"|Not recognized by 33 states {{extent}}[[Israel]] annexed [[East Jerusalem]], and occupies the [[Golan Heights]]<ref name="golanocc">Occupied territory: * "Israeli-occupied Golan Heights" (Central Intelligence Agency. [http://books.google.co.uk/books?id=pqanFyF6nI0C&pg=PA339&dq=%22OCCUPIED+GOLAN%22&hl=en&ei=T2BVTJuyLsH48AbYwM3kBA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=4&ved=0CDYQ6AEwAzgK#v=onepage&q=%22OCCUPIED%20GOLAN%22&f=false CIA World Factbook 2010], Skyhorse Publishing Inc., 2009. pg. 339. ISBN 1-60239-727-9.) * "...the United States considers the Golan Heights to be occupied territory subject to negotiation and Israeli withdrawal..." ("[http://fpc.state.gov/documents/organization/9570.pdf title=CRS Issue Brief for Congress: Israeli-United States Relations]", Congressional Research Service, April 5, 2002. pg. 5. Retrieved August 1, 2010.) * "Occupied Golan Heights" ([https://web.archive.org/web/20090720052803/http://www.fco.gov.uk/en/travelling-and-living-overseas/travel-advice-by-country/middle-east-north-africa/israel-occupied Travel advice: Israel and the Occupied Palestinian Territories], UK Foreign and Commonwealth Office. Retrieved August 1, 2010.) * "In the ICRC's view, the Golan is an occupied territory." ([http://www.icrc.org/web/eng/siteeng0.nsf/htmlall/israel-golan-311207?OpenDocument&style=custo_print ICRC activities in the occupied Golan during 2007] {{Wayback|url=http://www.icrc.org/web/eng/siteeng0.nsf/htmlall/israel-golan-311207?OpenDocument&style=custo_print |date=20210215201012 }}, International Committee of the Red Cross, April 24, 2008.) * "...occupied Syrian Golan Heights..." ([http://www.al-bab.com/arab/docs/league/peace02.htm The Arab Peace Initiative, 2002] {{Wayback|url=http://www.al-bab.com/arab/docs/league/peace02.htm |date=20090604091304 }}, ''www.al-bab.com''. Retrieved August 1, 2010.) * In 2008, a plenary session of the United Nations General Assembly voted by 161–1 in favour of a motion on the "occupied Syrian Golan" that reaffirmed support for UN Resolution 497. ([http://www.un.org/News/Press/docs/2008/ga10794.doc.htm General Assembly adopts broad range of texts, 26 in all, on recommendation of its fourth Committee, including on decolonization, information, Palestine refugees], United Nations, December 5, 2008.)</ref> and parts of the [[West Bank]]. These areas are not internationally-recognised as being part of Israel.<ref name=dis /> Israel no longer has a permanent military presence in the [[Gaza Strip]], following its [[Israel's unilateral disengagement plan|unilateral disengagement]], but is still considered the occupying power under international law.<ref>{{cite web | last = Gold | first = Dore | coauthors = Institute for Contemporary Affairs | title = Legal Acrobatics: The Palestinian Claim that Gaza is Still "Occupied" Even After Israel Withdraws | work = Jerusalem Issue Brief, Vol. 5, No. 3 | publisher = Jerusalem Center for Public Affairs | date = 26 August 2005 | url = http://www.jcpa.org/brief/brief005-3.htm | accessdate = 2010-07-16 | archivedate = 2010-06-21 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100621082606/http://jcpa.org/brief/brief005-3.htm }}</ref><ref>{{cite web | last = Bell | first = Abraham | title = International Law and Gaza: The Assault on Israel's Right to Self-Defense | work = Jerusalem Issue Brief, Vol. 7, No. 29 | publisher = Jerusalem Center for Public Affairs | date = 28 January 2008 | url = http://www.jcpa.org/brief/brief005-3.htm | accessdate = 2010-07-16 | archivedate = 2010-06-21 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100621082606/http://jcpa.org/brief/brief005-3.htm }}</ref><ref>{{Cite press release | title = Address by Foreign Minister Livni to the 8th Herzliya Conference | publisher = Ministry of Foreign Affairs of Israel | date = 22 January 2008 | url = http://www.mfa.gov.il/MFA/Government/Speeches+by+Israeli+leaders/2008/Address+by+FM+Livni+to+the+8th+Herzliya+Conference+22-Jan-2008.htm?DisplayMode=print | accessdate = 2010-07-16}}</ref><ref>{{cite web | last = Salih | first = Zak M. | title = Panelists Disagree Over Gaza’s Occupation Status | publisher = University of Virginia School of Law | date = 17 November 2005 | url = http://www.law.virginia.edu/html/news/2005_fall/gaza.htm | accessdate = 2010-07-16 | archivedate = 2016-03-03 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160303200844/http://www.law.virginia.edu/html/news/2005_fall/gaza.htm }}</ref><ref>{{cite web | title = Israel: 'Disengagement' Will Not End Gaza Occupation | publisher = Human Rights Watch | date = 29 October 2004 | url = http://www.hrw.org/english/docs/2004/10/29/isrlpa9577.htm | accessdate = 2010-07-16 | archivedate = 2020-07-12 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200712121307/https://www.hrw.org/english/docs/2004/10/29/isrlpa9577.htm }}</ref> Israel is not recognised as a state by [[International recognition of Israel|32]] UN members (including most Arab states) and by the [[Sahrawi Arab Democratic Republic|SADR]]. |- |valign=top|<span id="Italy"></span>'''{{flag|ኢጣልያ}}'''&nbsp;– Italian Republic |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}የአውሮፓ ሕብረት አባል<ref name=EU group="ነጥብ" /> Italy has 5 autonomous regions, [[Aosta Valley]], [[Friuli-Venezia Giulia]], [[Sardinia]], [[Sicily]] and [[Trentino-Alto Adige/Südtirol]].<ref name=autonomous group="ነጥብ"/> |- |valign=top|<span id="Jamaica"></span>'''{{flag|ጃማይካ}}''' |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}Jamaica is a [[የኮመንዌልዝ ግዛት]].<ref name=realm group="ነጥብ"/> |- |valign=top|<span id="Japan"></span>'''{{flag|ጃፓን}}''' |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}Japan [[Kuril Islands dispute|disputes]] [[#Russia|Russian]] administration of the South [[Kuril Islands]]. |- |valign=top|<span id="Jordan"></span>'''{{flag|ጆርዳን}}'''&nbsp;– Hashemite Kingdom of Jordan |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- |valign=top|<span id="Kazakhstan"></span>'''{{flag|ካዛክስታን}}'''&nbsp;– Republic of Kazakhstan |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- |valign=top|<span id="Kenya"></span>'''{{flag|ኬንያ}}'''&nbsp;– Republic of Kenya |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- |valign=top|<span id="ኪሪባስ"></span>'''{{flag|ኪሪባስ}}'''&nbsp;– የኪሪባስ ሪፐብሊክ |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- |valign=top|<span id="Korea North"></span>'''{{flag|ሰሜን ኮርያ}}'''&nbsp;– Democratic People's Republic of Korea |<span style="display:none">A</span> አዎ | style="background:LightCoral;"|{{claimedby|SKOREA}} {{extent}}North Korea is not recognised by two UN members: [[#Japan|Japan]] and South Korea.<ref name="koreas" group="ነጥብ">Both North Korea and South Korea claim to be the sole legitimate government of [[Korea]]. See also [[Foreign relations of North Korea]] and [[Foreign relations of South Korea]].</ref><ref>{{cite web | url = http://www.ioc.u-tokyo.ac.jp/~worldjpn/documents/texts/docs/19650622.T1E.html | title = Treaty on Basic Relations between Japan and the Republic of Korea | accessdate = 2008-10-27 }}</ref> |- |valign=top|<span id="Korea South"></span>'''{{flag|ደቡብ ኮርያ}}'''&nbsp;– Republic of Korea |<span style="display:none">A</span> አዎ | style="background:LightCoral;"|{{claimedby|NKOREA}} {{extent}}South Korea contains 1 autonomous region, [[Jeju-do]].<ref name=autonomous group="ነጥብ"/><ref>{{cite web|author=Keun Min|title=Greetings|publisher=Jeju Special Self-Governing Province|url=http://english.jeju.go.kr/contents/index.php?mid=02|accessdate = 2010-11-10}}</ref> South Korea is not recognised by one UN member: North Korea.<ref name="koreas" group="ነጥብ"/> |- | valign=top|<span style="display:none">ZZZ</span>Kosovo → [[#Kosovo|Kosovo]] |<span style="display:none">አዎ</span> |<span style="display:none">የለም</span> {{extent}} |- |valign=top|<span id="Kuwait"></span>'''{{flag|ኩዌት}}'''&nbsp;– State of Kuwait |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- |valign=top|<span id="Kyrgyzstan"></span>'''{{flag|ኪርጊዝስታን}}'''&nbsp;– Kyrgyz Republic |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- |valign=top|<span id="Laos"></span>'''{{flag|ላውስ}}'''&nbsp;– Lao People's Democratic Republic |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- |valign=top|<span id="Latvia"></span>'''{{flag|ላትቪያ}}'''&nbsp;– Republic of Latvia |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}የአውሮፓ ሕብረት አባል<ref name=EU group="ነጥብ" /> |- |valign=top|<span id="Lebanon"></span>'''{{flag|ሊባኖስ}}'''&nbsp;– Lebanese Republic |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- |valign=top|<span id="Lesotho"></span>'''{{flag|ሌሶቶ}}'''&nbsp;– Kingdom of Lesotho |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- |valign=top|<span id="Liberia"></span>'''{{flag|ላይቤሪያ}}'''&nbsp;– Republic of Liberia |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- |valign=top|<span id="Libya"></span>'''{{flag|ሊቢያ}}''' |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}The [[Great Socialist People's Libyan Arab Jamahiriya|former government]] of [[Muammar Gaddafi]], which claims to be the sole legitimate representative of the Libyan people, still has some international recognition (see [[Foreign relations of the National Transitional Council]] and [[Foreign relations of Libya under Gaddafi]]). |- |valign=top|<span id="Liechtenstein"></span>'''{{flag|ሊክተንስታይን}}'''&nbsp;– Principality of Liechtenstein |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- |valign=top|<span id="Lithuania"></span>'''{{flag|ሊትዌኒያ}}'''&nbsp;– Republic of Lithuania |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}የአውሮፓ ሕብረት አባል<ref name=EU group="ነጥብ" /> |- |valign=top|<span id="Luxembourg"></span>'''{{flag|ሉክሰምበርግ}}'''&nbsp;– Grand Duchy of Luxembourg |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}የአውሮፓ ሕብረት አባል<ref name=EU group="ነጥብ" /> |- |valign=top|<span id="Macedonia"></span>'''{{flag|መቄዶንያ}}'''&nbsp;– Republic of Macedonia |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}Because of the [[Macedonia naming dispute]], the country is referred to by the UN and a number of states and international organizations as "the former Yugoslav Republic of Macedonia". |- |valign=top|<span id="Madagascar"></span>'''{{flag|ማዳጋስካር}}'''&nbsp;– Republic of Madagascar |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}Madagascar claims the French territories of [[Banc du Geyser]], [[Juan de Nova Island]], and the [[Glorioso Islands]].<ref name=dis/> |- |valign=top|<span id="Malawi"></span>'''{{flag|ማላዊ}}'''&nbsp;– Republic of Malawi |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- |valign=top|<span id="Malaysia"></span>'''{{flag|ማሌዢያ}}''' |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}Malaysia is a [[federation]] of [[States of Malaysia|13 states and 3 federal territories]]. Malaysia claims part of the [[Spratly Islands]].<ref name=Spratly group="ነጥብ"/> |- |valign=top|<span id="Maldives"></span>'''{{flag|ማልዲቭስ}}'''&nbsp;– Republic of Maldives |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- |valign=top|<span id="Mali"></span>'''{{flag|ማሊ}}'''&nbsp;– Republic of Mali |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}Mali claims [[#Azawad|Azawad]], an unrecognised state, as part of its sovereign territory. |- |valign=top|<span id="Malta"></span>'''{{flag|ማልታ}}'''&nbsp;– Republic of Malta |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}የአውሮፓ ሕብረት አባል<ref name=EU group="ነጥብ" /> |- |valign=top|<span id="Marshall Islands"></span>'''{{flag|ማርሻል ደሴቶች}}'''&nbsp;– Republic of the Marshall Islands |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}Under [[Compact of Free Association]] with the [[#United States|United States]]. |- |valign=top|<span id="Mauritania"></span>'''{{flag|ሞሪታኒያ}}'''&nbsp;– Islamic Republic of Mauritania |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- |valign=top|<span id="Mauritius"></span>'''{{flag|ሞሪሸስ}}'''&nbsp;– Republic of Mauritius |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}Mauritius has an autonomous island, [[Rodrigues]].<ref name=autonomous group="ነጥብ"/> Mauritius claims the [[British Indian Ocean Territory]] and the French island of [[Tromelin Island|Tromelin]].<ref name=dis /> |- |valign=top|<span id="Mexico"></span>'''{{flag|ሜክሲኮ}}'''&nbsp;– United Mexican States |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}Mexico is a [[federation]] of [[Political divisions of Mexico|31 states and 1 federal district]]. |- |valign=top|<span id="Micronesia"></span>'''{{flag|የማይክሮኔዥያ ተባባሪ ክፍላገሮች}}''' |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}Under [[Compact of Free Association]] with the [[#United States|United States]]. The Federated States of Micronesia is a [[federation]] of 4 states. |- |valign=top|<span id="Moldova"></span>'''{{flag|ሞልዶቫ}}'''&nbsp;– Republic of Moldova |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}Moldova has the autonomous regions of [[Gagauzia]] and [[#Transnistria|Transnistria]], the latter of which has established a de facto state. |- |valign=top|<span id="Monaco"></span>'''{{flag|ሞናኮ}}'''&nbsp;– Principality of Monaco |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- |valign=top|<span id="Mongolia"></span>'''{{flag|ሞንጎልያ}}''' |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- |valign=top|<span id="Montenegro"></span>'''{{flag|ሞንቴኔግሮ}}''' |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- |valign=top|<span id="Morocco"></span>'''{{flag|ሞሮኮ}}'''&nbsp;– Kingdom of Morocco |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}Morocco claims sovereignty over [[Western Sahara]] and controls most of it, which is disputed by the [[#SADR|Sahrawi Arab Democratic Republic]]. Morocco disputes [[#Spain|Spanish]] sovereignty over [[Ceuta]], [[Melilla]] and the "[[Plazas de soberanía]]".<ref name=dis /> |- |valign=top|<span id="Mozambique"></span>'''{{flag|ሞዛምቢክ}}'''&nbsp;– Republic of Mozambique |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- | valign=top|Myanmar → [[#Burma|Burma]] |<span style="display:none">አዎ</span> |<span style="display:none">የለም</span> | |- | valign=top|<span style="display:none">ZZZ</span>Nagorno-Karabakh → [[#Nagorno-Karabakh|Nagorno-Karabakh]] |<span style="display:none">አዎ</span> |<span style="display:none">የለም</span> | |- |valign=top|<span id="Namibia"></span>'''{{flag|ናሚቢያ}}'''&nbsp;– Republic of Namibia |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- |valign=top|<span id="Nauru"></span>'''{{flag|ናውሩ}}'''&nbsp;– Republic of Nauru |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- |valign=top|<span id="Nepal"></span>'''{{flag|ኔፓል}}'''&nbsp;– Federal Democratic Republic of Nepal |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}Nepal is a [[federation]] composed of [[Zones of Nepal|14 zones]]. |- |valign=top|<span id="Netherlands"></span>'''{{flagcountry|የኔዘርላንድ ነገሥት መንግሥተ}}'''<!--Link to state instead of country-->&nbsp;– Kingdom of the Netherlands <!-- Note that the Netherlands is not the sovereign state, the Kingdom is—see [[Kingdom of the Netherlands#The distinction between the Netherlands and "the Kingdom"]]. --> |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}የአውሮፓ ሕብረት አባል<ref name=EU group="ነጥብ" /> The Kingdom of the Netherlands consists of four constituent countries: * {{flag|Netherlands}} * {{flag|አሩባ}} * {{flag|ኩረሳው}} * {{flag|Sint Maarten}} The monarch and her ministers form the government of the kingdom as well as the government of the country the Netherlands. Following the dissolution of the [[Netherlands Antilles]] in 2010, Curaçao and Sint Maarten have become constituent countries, which, alongside Aruba, enjoy considerable autonomy. The other three islands ([[Bonaire]], [[Saba]], [[Sint Eustatius]]) became [[Caribbean Netherlands|special municipalities]] of the Netherlands. The designation "Netherlands" can refer to either one of the Kingdom's constituent countries or to the short name for the Kingdom (e.g., in international organizations). The Kingdom of the Netherlands as a whole is a member of the EU, but EU law applies only to parts within Europe. |- |valign=top|<span id="New Zealand"></span>'''{{flag|ኒው ዚላንድ}}''' |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}New Zealand is a [[የኮመንዌልዝ ግዛት]]<ref name=realm group="ነጥብ"/> and has responsibilities for (but has no sovereignty over) two freely [[associated state]]s: * {{flag|ኩክ ደሴቶች}} * {{flag|ኒዌ}} The Cook Islands and Niue have diplomatic relations with 31 and 6 UN members respectively.<ref>{{cite web | author = Federal Foreign Office of Germany | title = Beziehungen zu Deutschland | publisher = Government of Germany | date = November 2009 | url = http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/de/Laenderinformationen/Cookinseln/Bilateral.html | accessdate = 2010-07-16}} For more information, see [[Foreign relations of the Cook Islands]].</ref><ref>{{cite web | author = China Internet Information Centre | title = Full text of joint communique on the establishment of diplomatic relations between China and Niue | publisher = Xinhua News Agency | date = 13 December 2007 | url = http://www.china.org.cn/english/international/235447.htm | accessdate = 2010-07-16}}</ref><ref>{{cite web | author = Republic of Nauru Permanent Mission to the United Nations | title = Foreign Affairs | publisher = United Nations | url = http://www.un.int/nauru/foreignaffairs.html | accessdate = 2010-07-16}}</ref> They have full treaty-making capacity in the UN,<ref name="untreaty1">http://untreaty.un.org/cod/repertory/art102/english/rep_supp8_vol6-art102_e_advance.pdf</ref> and are members of some [[List of specialized agencies of the United Nations|UN specialized agencies]]. New Zealand has the dependent territories of: * {{noflag|[[Ross Dependency]]}} <ref name=ANT group="ነጥብ"/> * {{flag|Tokelau}} The Tokelauan government claims sovereignty over [[Swains Island]], part of [[American Samoa]], a territory of the United States.<ref>{{cite web | author = Radio New Zealand International | title = American Samoa governor ready to resist Tokelau’s claim to Swains Island | publisher = Radio New Zealand Ltd | date = 26 March 2007 | url = http://www.rnzi.com/pages/news.php?op=read&id=31024 | accessdate = 2010-07-16}}</ref> New Zealand does not recognize the Tokelauan claim.<ref>{{cite web | author = Government of New Zealand | coauthors = Government of Tokelau | title = Draft Constitution of Tokelau&nbsp;– English | publisher = New Zealand Ministry of Foreign Affairs & Trade | date = 8 October 2007 | url = http://www.mfat.govt.nz/Foreign-Relations/Pacific/Tokelau/Tokelau-Constitution-(English).php | accessdate = 2010-07-16 | archivedate = 2010-05-22 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100522103909/http://www.mfat.govt.nz/Foreign-Relations/Pacific/Tokelau/Tokelau-Constitution-(English).php }}</ref> |- |valign=top|<span id="Nicaragua"></span>'''{{flag|ኒካራጓ}}'''&nbsp;– Republic of Nicaragua |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> Claims the San Andrés archipelago, currently part of Colombian territorial waters {{extent}}Nicaragua contains 2 autonomous regions, [[Región Autónoma del Atlántico Sur|Atlántico Sur]] and [[Región Autónoma del Atlántico Norte|Atlántico Norte]].<ref name=autonomous group="ነጥብ"/> |- |valign=top|<span id="Niger"></span>'''{{flag|ኒጄር}}'''&nbsp;– Republic of Niger |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- |valign=top|<span id="Nigeria"></span>'''{{flag|ናይጄሪያ}}'''&nbsp;– Federal Republic of Nigeria |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}Nigeria is a [[federation]] of [[States of Nigeria|36 states and 1 federal territory]]. |- |valign=top|<span style="display:none">ZZZ</span>Niue → [[#Niue|Niue]] |<span style="display:none">አዎ</span> |<span style="display:none">የለም</span> {{extent}} |- | valign=top|<span style="display:none">ZZZ</span>Northern Cyprus → [[#Northern Cyprus|Northern Cyprus]] |<span style="display:none">አዎ</span> |<span style="display:none">የለም</span> | |- |valign=top|<span id="Norway"></span>'''{{flag|ኖርዌይ}}'''&nbsp;– Kingdom of Norway |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}[[Svalbard]] is an integral part of Norway, but has a special status due to the [[Svalbard Treaty]]. [[Bouvet Island]] is a dependent territory of Norway. Norway also claims [[Peter I Island]] and [[Queen Maud Land]] as dependent territories of Norway.<ref name=ANT group="ነጥብ"/> |- |valign=top|<span id="Oman"></span>'''{{flag|ኦማን}}'''&nbsp;– Sultanate of Oman |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- |valign=top|<span id="Pakistan"></span>'''{{flag|ፓኪስታን}}'''&nbsp;– Islamic Republic of Pakistan |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}Pakistan is a [[federation]] of [[Subdivisions of Pakistan|4 provinces, 1 capital territory, and tribal regions]]. Pakistan disputes [[#India|Indian]] sovereignty over [[Kashmir]]. It exercises control over [[Pakistan-administered Kashmir|some areas]], but does not explicitly claim any part of it,<ref>Constitution of Pakistan, Art. 1.</ref><ref>{{Cite news | author = Aslam, Tasnim | title = 'Pakistan Does Not Claim Kashmir As An Integral Part...' | url = http://www.outlookindia.com/article.aspx?233374 | newspaper = Outlook India | publisher = The Outlook Group | date = 11 December 2006 | accessdate = }}</ref> instead regarding it as a disputed territory.<ref>{{Cite book | last = Williams | first = Kristen P. | title = Despite nationalist conflicts: theory and practice of maintaining world peace | publisher = Greenwood Publishing Group | year = 2001 | pages = 154–155 | url = http://books.google.com/?id=OYmurpH3ahsC | isbn = 978-0-275-96934-9}}</ref><ref>{{Cite book | last = Pruthi | first = R.K. | title = An Encyclopaedic Survey Of Global Terrorism In 21St Century | publisher = Anmol Publications Pvt. Ltd. | year = 2001 | pages = 120–121 | url = http://books.google.com/?id=C3yDkKDbZ3YC | isbn = 978-81-261-1091-9}}</ref> The portions that it controls are divided into two polities, administered separately from Pakistan proper:<ref name=Kashmir group="ነጥብ"/> * {{flag|Azad Kashmir}} * {{noflag|[[Gilgit–Baltistan]]}} |- |valign=top|<span id="Palau"></span>'''{{flag|ፓላው}}'''&nbsp;– Republic of Palau |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}Under [[Compact of Free Association]] with the [[#United States|United States]]. |- | valign=top|<span style="display:none">ZZZ</span>Palestine → [[#Palestine|Palestine]] |<span style="display:none">አዎ</span> |<span style="display:none">የለም</span> | |- |valign=top|<span id="Panama"></span>'''{{flag|ፓናማ}}'''&nbsp;– Republic of Panama |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- |valign=top|<span id="Papua New Guinea"></span>'''{{flag|ፓፑዋ ኒው ጊኒ}}'''&nbsp;– Independent State of Papua New Guinea |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}Papua New Guinea is a [[የኮመንዌልዝ ግዛት]]<ref name=realm group="ነጥብ"/> with 1 autonomous region, [[Autonomous Region of Bougainville|Bougainville]].<ref name=autonomous group="ነጥብ"/> |- |valign=top|<span id="Paraguay"></span>'''{{flag|ፓራጓይ}}'''&nbsp;– Republic of Paraguay |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- |valign=top|<span id="Peru"></span>'''{{flag|ፔሩ}}'''&nbsp;– Republic of Peru |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- |valign=top|<span id="Philippines"></span>'''{{flag|ፊሊፒንስ}}'''&nbsp;– Republic of the Philippines |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}The Philippines contains two autonomous regions, the [[Autonomous Region in Muslim Mindanao]]<ref name=autonomous group="ነጥብ"/> and the [[Cordillera Administrative Region]].<ref>{{cite web | url = http://www.lawphil.net/executive/execord/eo1987/eo_220_1987.html | title = EXECUTIVE ORDER NO. 220 July 15, 1987 | accessdate = 2011-07-29}}</ref> The Philippines administers [[Scarborough Shoal]] and some of the [[Spratly Islands]],<ref name=Spratly group="ነጥብ"/> and claims sovereignty over the [[Macclesfield Bank]] and [[Sabah]], which is part of [[#Malaysia|Malaysia]].<ref name=dis /> |- |valign=top|<span id="Poland"></span>'''{{flag|ፖላንድ}}'''&nbsp;– Republic of Poland |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}የአውሮፓ ሕብረት አባል<ref name=EU group="ነጥብ" /> |- |valign=top|<span id="Portugal"></span>'''{{flag|ፖርቱጋል}}'''&nbsp;– Portuguese Republic |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}የአውሮፓ ሕብረት አባል<ref name=EU group="ነጥብ" /> Portugal contains 2 autonomous regions, [[Azores]] and [[Madeira]].<ref name=autonomous group="ነጥብ"/> Portugal does not recognize [[#Spain|Spanish]] sovereignty over [[Olivenza]] and [[Táliga]].<ref name=dis /> |- | valign=top|Pridnestrovie → [[#Transnistria|Transnistria]] |<span style="display:none">አዎ</span> |<span style="display:none">የለም</span> | |- |valign=top|<span id="Qatar"></span>'''{{flag|ኳታር}}'''&nbsp;– State of Qatar |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- |valign=top|<span id="Romania"></span>'''{{flag|ሮማንያ}}''' |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}የአውሮፓ ሕብረት አባል<ref name=EU group="ነጥብ" /> |- |valign=top|<span id="Russia"></span>'''{{flag|ሩሲያ}}'''&nbsp;– Russian Federation |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}Russia is officially a [[federation]] of 83&nbsp;[[federal subjects of Russia|federal subjects]] (republics, oblasts, krais, autonomous okrugs, federal cities, and an autonomous oblast). Several of the federal subjects are ethnic republics.<ref name=autonomous group="ነጥብ" /> Sovereignty over the South [[Kuril Islands]] [[Kuril Islands dispute|is disputed]] by [[#Japan|Japan]]. |- |valign=top|<span id="Rwanda"></span>'''{{flag|ሩዋንዳ}}'''&nbsp;– Republic of Rwanda |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- | valign=top|<span style="display:none">ZZZ</span>የሳህራ አረብ ዴሞክራሲያዊ ሬፑብሊክ → [[#SADR|የሳህራ አረብ ዴሞክራሲያዊ ሬፑብሊክ]] |<span style="display:none">አዎ</span> |<span style="display:none">የለም</span> | |- |valign=top|<span id="Saint Kitts and Nevis"></span>'''{{flag|ሰይንት ኪትስና ኒቨስ}}'''&nbsp;– Federation of Saint Kitts and Nevis |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}Saint Kitts and Nevis is a [[የኮመንዌልዝ ግዛት]]<ref name=realm group="ነጥብ"/> and is a [[federation]] <ref name=federal group="ነጥብ"/> of [[Parishes of Saint Kitts and Nevis|14 parishes]]. |- |valign=top|<span id="Saint Lucia"></span>'''{{flag|ሰይንት ሉሻ}}''' |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}Saint Lucia is a [[የኮመንዌልዝ ግዛት]].<ref name=realm group="ነጥብ"/> |- |valign=top|<span id="Saint Vincent and the Grenadines"></span>'''{{flag|ሰይንት ቪንሰንትና ዘ ግረነዲንዝ}}''' |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}Saint Vincent and the Grenadines is a [[የኮመንዌልዝ ግዛት]].<ref name=realm group="ነጥብ"/> |- |valign=top|<span id="Samoa"></span>'''{{flag|ሳሞዓ}}'''&nbsp;– Independent State of Samoa |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- |valign=top|<span id="San Marino"></span>'''{{flag|ሳን ማሪኖ}}'''&nbsp;– Republic of San Marino |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- |valign=top|<span id="São Tomé and Príncipe"></span>'''{{flag|ሳን ቶሜ እና ፕሪንሲፔ}}'''&nbsp;– Democratic Republic of São Tomé and Príncipe |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}São Tomé and Príncipe contains 1 autonomous province, [[Príncipe]].<ref name=autonomous group="ነጥብ"/> |- |valign=top|<span id="Saudi Arabia"></span>'''{{flag|ሳዑዲ አረቢያ}}'''&nbsp;– Kingdom of Saudi Arabia |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} <!--Sealand is not a sovereign state according to the definition in the introduction of this article and should not be included--> <!--Scotland is not a sovereign state according to the definition in the introduction of this article and should not be included--> |- |valign=top|<span id="Senegal"></span>'''{{flag|ሴኔጋል}}'''&nbsp;– Republic of Senegal |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- |valign=top|<span id="Serbia"></span>'''{{flag|ሰርቢያ}}'''&nbsp;– Republic of Serbia |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}Serbia contains 2 autonomous regions, [[Vojvodina]] and [[Kosovo and Metohija]].<ref name=autonomous group="ነጥብ"/> Most of the latter is under the de facto control of the [[#Kosovo|Republic of Kosovo]]. |- |valign=top|<span id="Seychelles"></span>'''{{flag|ሲሸልስ}}'''&nbsp;– Republic of Seychelles |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}Seychelles claims the [[British Indian Ocean Territory]].<ref name=dis /> |- |valign=top|<span id="Sierra Leone"></span>'''{{flag|ሴየራ ሌዎን}}'''&nbsp;– Republic of Sierra Leone |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- |valign=top|<span id="Singapore"></span>'''{{flag|ሲንጋፖር}}'''&nbsp;– Republic of Singapore |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- |valign=top|<span id="Slovakia"></span>'''{{flag|ስሎቫኪያ}}'''&nbsp;– Slovak Republic |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}የአውሮፓ ሕብረት አባል<ref name=EU group="ነጥብ" /> |- |valign=top|<span id="Slovenia"></span>'''{{flag|ስሎቬኒያ}}'''&nbsp;– Republic of Slovenia |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}የአውሮፓ ሕብረት አባል<ref name=EU group="ነጥብ" /> |- |valign=top|<span id="Solomon Islands"></span>'''{{flag|ሰለሞን ደሴቶች}}''' |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}The Solomon Islands is a [[የኮመንዌልዝ ግዛት]].<ref name=realm group="ነጥብ"/> |- |valign=top|<span id="Somalia"></span>'''{{flag|ሶማሊያ}}'''&nbsp;– Somali Republic |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}Somalia is presently divided with its [[Transitional Federal Government|official government]] (TFG) controlling only part of the country. [[Puntland]] and [[Galmudug]] have declared themselves as autonomous regions of Somalia (a claim that the TFG does not recognise),<ref>{{Cite book | last = Weller | first = Marc | coauthors = Nobbs, Katherine | title = Asymmetric Autonomy and the Settlement of Ethnic Conflicts | publisher = University of Pennsylvania Press | year = 2010 | location = Philadelphia, United States | page = | url = http://books.google.com/?id=ru-DIWuuObEC | isbn = 978-0-8122-4230-0}}</ref>{{Request quotation|date=March 2011}} while [[#Somaliland|Somaliland]] has formed an unrecognised de facto state. |- | valign=top|<span style="display:none">ZZZ</span>Somaliland → [[#Somaliland|Somaliland]] |<span style="display:none">አዎ</span> |<span style="display:none">የለም</span> | |- |valign=top|<span id="South Africa"></span>'''{{flag|ደቡብ አፍሪካ}}'''&nbsp;– Republic of South Africa |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- | valign=top|South Korea → [[#Korea South|Korea, Republic of]] |<span style="display:none">አዎ</span> |<span style="display:none">የለም</span> | |- | valign=top|<span style="display:none">ZZZ</span>South Ossetia → [[#South Ossetia|South Ossetia]] |<span style="display:none">አዎ</span> |<span style="display:none">የለም</span> | |- |valign=top|<span id="South Sudan"></span>'''{{flag|ደቡብ ሱዳን}}'''&nbsp;– Republic of South Sudan |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}South Sudan is a [[federation]] of [[States of South Sudan|10 states]]. Disputes [[Abyei]] with the [[#Sudan|Republic of the Sudan]].<ref name=dis /> |- |valign=top|<span id="Spain"></span>'''{{flag|እስፓንያ}}'''&nbsp;– Kingdom of Spain |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}የአውሮፓ ሕብረት አባል<ref name=EU group="ነጥብ" /> Spain is divided into [[Autonomous communities of Spain|autonomous communities and cities]].<ref name=autonomous group="ነጥብ"/> Sovereignty over [[Ceuta]], [[Isla de Alborán]], [[Perejil Island|Isla Perejil]], [[Islas Chafarinas]], [[Melilla]] and [[Peñón de Alhucemas]] is disputed by [[#Morocco|Morocco]]. Sovereignty over [[Olivenza]] and [[Táliga]] is disputed by [[#Portugal|Portugal]]. Spain [[Disputed status of Gibraltar|calls for sovereignty]] over Gibraltar.<ref name=dis /> |- |valign=top|<span id="Sri Lanka"></span>'''{{flag|ስሪ ላንካ}}'''&nbsp;– Democratic Socialist Republic of Sri Lanka |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}Formerly known as [[Ceylon]]. |- |valign=top|<span id="Sudan"></span>'''{{flag|ሱዳን}}'''&nbsp;– Republic of the Sudan |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}Sudan is a [[federation]] of [[States of Sudan|17 states]]. Disputes [[Abyei]] and [[Kafia Kingi]] with [[#South Sudan|South Sudan]]. |- |valign=top|<span id="Suriname"></span>'''{{flag|ሱሪናም}}'''&nbsp;– Republic of Suriname |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- |valign=top|<span id="Swaziland"></span>'''{{flag|ስዋዚላንድ}}'''&nbsp;– Kingdom of Swaziland |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- |valign=top|<span id="Sweden"></span>'''{{flag|ስዊድን}}'''&nbsp;– Kingdom of Sweden |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}የአውሮፓ ሕብረት አባል<ref name=EU group="ነጥብ" /> |- |valign=top|<span id="Switzerland"></span>'''{{flag|ስዊዘርላንድ}}'''&nbsp;– Swiss Confederation |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}Switzerland is a [[federation]] of [[Cantons of Switzerland|26 cantons]]. |- |valign=top|<span id="Syria"></span>'''{{flag|ሶርያ}}'''&nbsp;– Syrian Arab Republic |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}[[#Israel|Israel]] occupies the [[Golan Heights]].<ref name="golanocc"/> |- | valign=top|<span style="display:none">ZZZ</span>Taiwan (Republic of China) → [[#Taiwan|Taiwan]] |<span style="display:none">አዎ</span> |<span style="display:none">የለም</span> | |- |valign=top|<span id="Tajikistan"></span>'''{{flag|ታጂኪስታን}}'''&nbsp;– Republic of Tajikistan |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}Tajikistan contains 1 autonomous region, [[Gorno-Badakhshan Autonomous Province]].<ref name=autonomous group="ነጥብ"/> |- |valign=top|<span id="Tanzania"></span>'''{{flag|ታንዛኒያ}}'''&nbsp;– United Republic of Tanzania |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}Tanzania contains 1 autonomous region, [[Zanzibar]].<ref name=autonomous group="ነጥብ"/> |- |valign=top|<span id="Thailand"></span>'''{{flag|ታይላንድ}}'''&nbsp;– Kingdom of Thailand |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- | valign=top|Timor-Leste → [[#East Timor|East Timor]] |<span style="display:none">አዎ</span> |<span style="display:none">የለም</span> | |- |valign=top|<span id="Togo"></span>'''{{flag|ቶጎ}}'''&nbsp;– Togolese Republic |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- |valign=top|<span id="Tonga"></span>'''{{flag|ቶንጋ}}'''&nbsp;– Kingdom of Tonga |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- | valign=top|<span style="display:none">ZZZ</span>Transnistria → [[#Transnistria|Transnistria]] |<span style="display:none">አዎ</span> |<span style="display:none">የለም</span> | |- |valign=top|<span id="Trinidad and Tobago"></span>'''{{flag|ትሪኒዳድና ቶቤጎ}}'''&nbsp;– Republic of Trinidad and Tobago |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}Trinidad and Tobago contains 1 autonomous region, [[Tobago]].<ref name=autonomous group="ነጥብ"/> |- |valign=top|<span id="Tunisia"></span>'''{{flag|ቱኒዚያ}}'''&nbsp;– Republic of Tunisia |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- |valign=top|<span id="Turkey"></span>'''{{flag|ቱርክ}}'''&nbsp;– Republic of Turkey |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- |valign=top|<span id="Turkmenistan"></span>'''{{flag|ቱርክምኒስታን}}''' |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- |valign=top|<span id="Tuvalu"></span>'''{{flag|ቱቫሉ}}''' |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}Tuvalu is a [[የኮመንዌልዝ ግዛት]].<ref name=realm group="ነጥብ"/> |- |valign=top|<span id="Uganda"></span>'''{{flag|ዩጋንዳ}}'''&nbsp;– Republic of Uganda |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- |valign=top|<span id="Ukraine"></span>'''{{flag|ዩክሬን}}''' |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}Ukraine contains 1 autonomous region, [[Crimea]].<ref name=autonomous group="ነጥብ"/> |- |valign=top|<span id="United Arab Emirates"></span>'''{{flag|የተባበሩት የዓረብ ግዛቶች}}''' |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}The United Arab Emirates is a [[federation]] of [[Emirates of the United Arab Emirates|7 emirates]]. |- |valign=top|<span id="United Kingdom"></span>'''{{flag|ዩናይትድ ኪንግደም}}'''&nbsp;– United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}የአውሮፓ ሕብረት አባል<ref name=EU group="ነጥብ" /> The United Kingdom is a [[የኮመንዌልዝ ግዛት]]<ref name=realm group="ነጥብ"/> consisting of [[Countries of the United Kingdom|four countries]]: [[England]], [[Northern Ireland]], [[Scotland]], and [[Wales]]. The United Kingdom has the following overseas territories: * {{noflag|[[Akrotiri and Dhekelia]]}} * {{flag|አንጒላ}} * {{flag|ቤርሙዳ}} * {{flag|የብሪታንያ ሕንድ ውቅያኖስ ግዛት}} (disputed by [[#Mauritius|Mauritius]] and [[#Seychelles|Seychelles]])<ref name=dis /> * {{flag|ብሪቲሽ ቭርጂን ደሴቶች}} * {{flag|ከይመን ደሴቶች}} * {{flag|ፋልክላንድ ደሴቶች}} (disputed by [[#Argentina|Argentina]])<ref name=dis /> * {{flag|ጅብራልታር}} ([[Disputed status of Gibraltar|status disputed]] by [[#Spain|Spain]]) * {{flag|ሞንትሠራት}} * {{flag|Pitcairn Islands}} * {{flag|Saint Helena, Ascension and Tristan da Cunha}} * {{flag|South Georgia and the South Sandwich Islands}} * {{flag|Turks and Caicos Islands}} * {{flag|British Antarctic Territory}} <ref name=ANT group="ነጥብ"/> (disputed by Argentina and [[#Chile|Chile]]) The British monarch has direct sovereignty over three self-governing Crown dependencies: * {{flag|Guernsey}}, with three dependencies: ** {{flag|Alderney}} ** {{flag|Herm}} ** {{flag|Sark}} * {{flag|Isle of Man}} * {{flag|Jersey}} |- |valign=top|<span id="United States"></span>'''{{flag|አሜሪካ}}'''&nbsp;– United States of America |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}The United States is a [[federation]] of [[Political divisions of the United States|50 states, 1 federal district]], and the incorporated territory of [[Palmyra Atoll]]. The United States has sovereignty over the following inhabited possessions and commonwealths: * {{flag|አሜሪካዊ ሳሞዓ}} (including [[Swains Island]], disputed by [[Tokelau]]) * {{flag|ጓም}} * {{flag|ስሜን ማሪያና ደሴቶች}} * {{flag|ፕዌርቶ ሪኮ}} * {{flag|የአሜሪካ ቪርጂን ደሴቶች}} In addition, there are uninhabited possessions of the United States in the Pacific Ocean and the Caribbean Sea: [[Baker Island]], [[Howland Island]], [[Jarvis Island]], [[Johnston Atoll]], [[Kingman Reef]], [[Midway Atoll]], [[Navassa Island]], and [[Wake Island]]. The United States also asserts claims to [[Bajo Nuevo Bank]] and [[Serranilla Bank]].<ref name=dis /> |- |valign=top|<span id="Uruguay"></span>'''{{flag|ኡራጓይ}}'''&nbsp;– Oriental Republic of Uruguay |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- |valign=top|<span id="Uzbekistan"></span>'''{{flag|ኡዝቤኪስታን}}'''&nbsp;– Republic of Uzbekistan |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}Uzbekistan contains 1 autonomous region, [[Karakalpakstan]].<ref name=autonomous group="ነጥብ"/> |- |valign=top|<span id="Vanuatu"></span>'''{{flag|ቫኑዋቱ}}'''&nbsp;– Republic of Vanuatu |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- |valign=top|<span id="Vatican City"></span>'''{{flag|ቫቲካን ከተማ}}'''&nbsp;– State of the Vatican City | style="background:LemonChiffon;"|<span style="display:none">A</span> [[United Nations General Assembly observers|UN observer state]] |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}Administered by the [[Holy See]], a sovereign entity with diplomatic ties to [[Foreign relations of the Holy See#Bilateral relations|179 states]].<ref>{{cite web|url=http://www.vatican.va/roman_curia/secretariat_state/documents/rc_seg-st_20010123_holy-see-relations_en.html|title=Bilateral relations of the Holy See|publisher=Holy See website|accessdate=2012-06-05}}</ref> The Holy See is a permanent observer of the UN in the category of "Non-member State"<ref name="unnms">{{cite web|title=Non-member States and Entities |url=http://www.un.org/en/members/nonmembers.shtml|publisher=United Nations|accessdate=30 August 2010|date=29 February 2008}}</ref> and a member of the [[IAEA]], [[ITU]], [[UPU]], and [[WIPO]]. The Vatican City is governed by officials appointed by the [[Pope]], who is the Bishop of the Archdiocese of Rome and ''ex officio'' sovereign of Vatican City. The Holy See also administers a number of [[Properties of the Holy See|extraterritorial properties]] in [[#Italy|Italy]]. |- |valign=top|<span id="Venezuela"></span>'''{{flag|ቬኔዝዌላ}}'''&nbsp;– Bolivarian Republic of Venezuela |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}Venezuela is a [[federation]] of [[States of Venezuela|23 states, 1 capital district, and federal dependencies]]. |- |valign=top|<span id="Vietnam"></span>'''{{flag|ቬት ናም}}'''&nbsp;– Socialist Republic of Vietnam |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}Vietnam claims sovereignty over the [[Paracel Islands|Paracel]]<ref name=Paracel group="ነጥብ"/> and [[Spratly Islands]].<ref name=Spratly group="ነጥብ"/><ref name=dis /> |- |valign=top|<span id="Yemen"></span>'''{{flag|የመን}}'''&nbsp;– Republic of Yemen |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- |valign=top|<span id="Zambia"></span>'''{{flag|ዛምቢያ}}'''&nbsp;– Republic of Zambia |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- |valign=top|<span id="Zimbabwe"></span>'''{{flag|ዚምባብዌ}}'''&nbsp;– Republic of Zimbabwe |<span style="display:none">A</span> አዎ |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}} |- style="background:Lightgrey;" class="sortbottom" |align=center|<span style="display:none">ZZZ</span>↑ [[Member states of the United Nations|UN member states]] and [[United Nations General Assembly observers|observer states]] ↑ |<span style="display:none">A ZZZ</span> |<span style="display:none">ZZZ</span> | |- style="background:White;" |align=center|<span style="display:none">ZZZ</span> |<span style="display:none">AB</span> |<span style="display:none">B</span> | |- style="background:Lightgrey;" class="sortbottom" |align=center|<span style="display:none">ZZZ</span>↓ Other states ↓ |<span style="display:none">D AAA</span> |<span style="display:none">ZZZ</span> |{{Anchor|Other states}} |- |valign=top|<span id="Abkhazia"></span>'''{{flag|አብካዚያ}}'''&nbsp;– Republic of Abkhazia | style="background:LemonChiffon;"|<span style="display:none">D</span> No membership | style="background:LightCoral;"|{{claimedby|GEORGIA}} {{extent}}[[International recognition of Abkhazia and South Ossetia|Recognised by]] Russia, Nauru, Nicaragua, Tuvalu,<ref>{{cite web |url=http://www.mfaabkhazia.net/en/node/1082 |title=On the establishment of diplomatic relations between Republic of Abkhazia and Tuvalu. &#124; The Ministry of Foreign Affairs Republic of Abkhazia |publisher=Mfaabkhazia.net |date= |accessdate=2011-12-18 |archivedate=2011-11-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111111113856/http://www.mfaabkhazia.net/en/node/1082 }}</ref> Vanuatu, Venezuela,<ref name="STPETTIMES">{{cite news|title=Chavez Backs Abkhazia, South Ossetia|url=http://www.times.spb.ru/index.php?action_id=2&story_id=32067|newspaper=St. Petersburg Times| date=27 July 2010|accessdate=5 June 2011|agency=Associated Press}}</ref> South Ossetia and Transnistria.<ref name=ASOTREC>{{cite web|url=http://www.newsru.com/russia/17nov2006/aup.html|language=Russian|date=2006-11-17|accessdate=2011-06-05|title=Абхазия, Южная Осетия и Приднестровье признали независимость друг друга и призвали всех к этому же|publisher=newsru.com}}</ref> Claimed in whole by [[#Georgia|Georgia]] as the [[Government of the Autonomous Republic of Abkhazia|Autonomous Republic of Abkhazia]]. |- |valign=top|<span id="Azawad"></span>'''{{flag|አዛዋድ}}''' | style="background:LemonChiffon;"|<span style="display:none">D</span> No membership | style="background:LightCoral;"|{{claimedby|MALI}} {{extent}}Independence from Mali declared on 6 April 2012.<ref>{{cite web|url=http://www.mnlamov.net/component/content/article/169-declaration-dindependance-de-lazawad.html|title=Déclaration D’Indépendance de L'Azawad|date=2012-04-06|accessdate=2012-04-06|publisher=[[National Movement for the Liberation of Azawad]]|archivedate=2012-10-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121018123246/http://www.mnlamov.net/component/content/article/169-declaration-dindependance-de-lazawad.html}}</ref> No recognitions have been given. |- |valign=top|<span id="Cook Islands"></span>'''{{flag|ኩክ ደሴቶች}}''' | style="background:LemonChiffon;"|<span style="display:none">D</span> Member of some [[List of specialized agencies of the United Nations|UN specialized agencies]] |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}A state in [[Associated state|free association]] with [[#N|New Zealand]], recognized by Japan,<ref>{{Cite web|url=http://www.meiji.ac.jp/cip/english/about/news/2011/glqts000000005qk.html|date=2011-06-22|accessdate=2012-01-14|title=Lecture by Prime Minister Puna of the Cook Islands -State recognition of the Cook Islands to lead to furthering cooperation|publisher=Meiji University|archivedate=2019-11-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191101160256/https://www.meiji.ac.jp/cip/english/about/news/2011/glqts000000005qk.html}}</ref> Netherlands<ref>{{Cite news|url=http://www.ciherald.co.ck/articles/h577a.htm|date=2011-08-17|accessdate=2012-01-14|title=Cook Islands and the Netherlands establish Diplomatic Relations|publisher=The Cook Islands Herald}}</ref> and China.<ref>{{Cite web|url=http://www.chinaembassy.org.nz/eng/kkqd/t39446.htm|date=2003-10-27|accessdate=2012-01-14|title=Joint Communique Between the People's Republic of China and the Cook Islands on the Establishment of Diplomatic Relations|publisher=The Embassy of the People's Republic of China in New Zealand}}</ref> The Cook Islands is a member of multiple UN agencies with full treaty making capacity.<ref name="untreaty1"/> It shares a [[Monarchy of New Zealand|head of state]] with New Zealand as well as having [[New Zealand nationality law|shared citizenship]]. |- |valign=top|<span id="Kosovo"></span>'''{{flag|ኮሶቮ}}'''&nbsp;– Republic of Kosovo | style="background:LemonChiffon;"|<span style="display:none">D</span> Member of some [[List of specialized agencies of the United Nations|UN specialized agencies]] | style="background:LightCoral;"|{{claimedby|SERBIA}} {{extent}}Kosovo unilaterally declared independence in 2008 and it has {{Numrec|Kos|received diplomatic recognition from|UN member states}} and the [[Republic of China]]. Pursuant to [[United Nations Security Council Resolution 1244]], Kosovo is formally under the administration of the [[United Nations Interim Administration Mission in Kosovo]]. Serbia continues to maintain its sovereignty claim over Kosovo. Other UN member states and non UN member states continue to recognise Serbian sovereignty or have taken no position on the question. Kosovo is a member of the [[International Monetary Fund]] and the [[World Bank Group]]. The Republic of Kosovo has de facto control over most of the territory, with limited control in [[North Kosovo]]. |- |valign=top|<span id="Nagorno-Karabakh"></span>'''{{flag|አርጻኽ}}'''&nbsp;– Republic of Artsakh | style="background:LemonChiffon;"|<span style="display:none">D</span> No membership | style="background:LightCoral;"|{{claimedby|AZERBAIJAN}} {{extent}}A de facto independent state,<ref>{{Cite book|author=Krüger, Heiko|title=The Nagorno-Karabakh Conflict: A Legal Analysis|url=http://books.google.com/books?id=7JDCQu-Us8sC&lpg=PP1&pg=PA55#v=onepage&q&f=false|page=55|publisher=Springer|year=2010|isbn=978-3-642-11787-9}}</ref><ref>{{Cite news|author=Nikoghosyan, Hovhannes|title=Kosovo ruling implications for Armenia and Azerbaijan|url=http://www.huliq.com/1/803-kosovo-ruling-implications-armenia-and-azerbaijan|newspaper=HULIQ.com|publisher=Hareyan Publishing, LLC|month=August|year=2010|accessdate=2011-04-17}}</ref> [[Foreign relations of Nagorno-Karabakh|recognised only by]] [[Abkhazia]],<ref name="NKRrecognition">[http://ararat-online.ru/news/984-2025-vice-spiker-parlamenta-abxazii-vybory-v-nkr-sootvetstvuyut-vsem-mezhdunarodnym-standartam.html Вице-спикер парламента Абхазии: Выборы в НКР соответствуют всем международным стандартам] {{Wayback|url=http://ararat-online.ru/news/984-2025-vice-spiker-parlamenta-abxazii-vybory-v-nkr-sootvetstvuyut-vsem-mezhdunarodnym-standartam.html |date=20110811164310 }}: "Абхазия, Южная Осетия, НКР и Приднестровье уже давно признали независимость друг друга и очень тесно сотрудничают между собой", - сказал вице-спикер парламента Абхазии. ... "...Абхазия признала независимость Нагорно-Карабахской Республики..." - сказал он."</ref> [[South Ossetia]]<ref name="NKRrecognition"/> and [[Transnistria]].<ref name="NKRrecognition"/><ref name="transgovt">{{cite web|url=http://pridnestrovie.net/foreignpolicy_full.html|title=In detail: The foreign policy of Pridnestrovie|publisher=[[Pridnestrovie]]|date=2010-05-26|accessdate=2010-06-29|archivedate=2008-05-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080511144044/http://pridnestrovie.net/foreignpolicy_full.html}}</ref> Claimed in whole by [[አዘርባይጃን]].<ref>See [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/3658938.stm Regions and territories'': Nagorno-Karabakh] (17 January 2006). BBC News. Retrieved January 17, 2006.</ref> |- |valign=top|<span id="Niue"></span>'''{{flag|ኒዌ}}''' |style="background-color:LemonChiffon"|<span style="display:none">D</span> Member of some [[List of specialized agencies of the United Nations|UN specialized agencies]] |<span style="display:none">A</span> የለም {{extent}}A state in [[Associated state|free association]] with [[#N|New Zealand]], recognized by China.<ref>{{Cite web|url=http://lt.china-embassy.org/eng/xwdt/t391353.htm|date=2007-12-19|accessdate=2012-02-07|title=Joint Comminuque on the Establishment of Diplomatic Relations Between Niue and the People's Republic of China|publisher=Embassy of the People's Republic of China in Lithuania}}</ref> Niue is a member of multiple UN agencies with full treaty making capacity.<ref name="untreaty1"/> It shares a [[Monarchy of New Zealand|head of state]] with New Zealand as well as having [[New Zealand nationality law|shared citizenship]]. |- |valign=top|<span id="Northern Cyprus"></span>'''{{flag|ሰሜን ቆጵሮስ}}'''&nbsp;– Turkish Republic of Northern Cyprus | style="background:LemonChiffon;"|<span style="display:none">D</span> No membership | style="background:LightCoral;"| Claimed by [[Cyprus]] {{extent}} [[Foreign relations of Northern Cyprus|Recognised only by]] [[#Turkey|Turkey]]. It has participated as an observer state of the [[Organisation of Islamic Cooperation]] under the name "Turkish Cypriot State" since 1979. In addition, the [[Nakhchivan|Nakhchivan Autonomous Republic]] regards TRNC as sovereign but [[#Azerbaijan|Azerbaijan]] has not followed suit.{{Citation needed|date=June 2011}} Northern Cyprus is claimed in whole by the [[#Cyprus|Republic of Cyprus]].<ref>See [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cy.html The World Factbook|Cyprus] {{Wayback|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cy.html |date=20181226020655 }} (10 January 2006). Central Intelligence Agency. Retrieved January 17, 2006''.</ref> |- |valign=top|<span id="Palestine"></span>'''{{flagcountry|ፍልስጤም}}'''&nbsp;– State of Palestine | style="background:LemonChiffon;"|<span style="display:none">D</span> Member of one [[List of specialized agencies of the United Nations|UN specialized agency]] | style="background:LightCoral;"|{{claimedby|ISRAEL}} {{extent}}The declared State of Palestine has received diplomatic recognition from {{Numrec|Pal}} states.<ref>{{cite web|author=Palestine Liberation Organization|title=Road For Palestinian Statehood: Recognition and Admission|url=http://www.nad-plo.org/etemplate.php?id=5|publisher=Negotiations Affairs Department|accessdate=2011-07-28}}</ref> The proclaimed state has no agreed territorial borders, or effective control on the territory that it proclaimed.<ref>See the following on statehood criteria: * {{Citation|author=Mendes, Errol|title=Statehood and Palestine for the purposes of Article 12 (3) of the ICC Statute|url=http://uclalawforum.com/media/background/gaza/2010-03-30_Mendes-Memo.pdf|pages=28, 33|date=30 March 2010|publisher=30 March 2010|accessdate=2011-04-17|postscript=:}} "...the Palestinian State also meets the traditional criteria under the Montevideo Convention..."; "...the fact that a majority of states have recognized Palestine as a State should easily fulfill the requisite state practice". * {{Citation|author=McKinney, Kathryn M.|title=The Legal Effects of the Israeli-PLO Declaration ofPrinciples: Steps Toward Statehood for Palestine|url=http://lawpublications.seattleu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1438&context=sulr&sei-redir=1#search=%22palestine+%22constitutive+theory%22+statehood%22|journal=Seattle University Law Review|volume=18|issue=93|year=1994|page=97|publisher=Seattle University|accessdate=2011-04-17|postscript=:|archivedate=2011-07-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110722063030/http://lawpublications.seattleu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1438&context=sulr&sei-redir=1#search=%22palestine+%22constitutive+theory%22+statehood%22}} "It is possible, however, to argue for Palestinian statehood based on the constitutive theory". * {{Citation|author=McDonald, Avril|title=Operation Cast Lead: Drawing the Battle Lines of the Legal Dispute|url=https://litigation-essentials.lexisnexis.com/webcd/app?action=DocumentDisplay&crawlid=1&doctype=cite&docid=16+Hum.+Rts.+Br.+25&srctype=smi&srcid=3B15&key=74ccae52ba220673512e7784449388f0|journal=Human Rights Brief|volume=25|date=Spring 2009|publisher=Washington College of Law, Center for Human Rights and Humanitarian Law|accessdate=2011-04-17|postscript=:}} "Whether one applies the criteria of statehood set out in the Montevideo Convention or the more widely accepted constitutive theory of statehood, Palestine might be considered a state."</ref> The [[Palestinian National Authority]] is an interim administrative body formed as a result of the [[Oslo Accords]] that exercises limited autonomous jurisdiction within the [[Palestinian territories]]. In foreign relations, Palestine is represented by the [[Palestine Liberation Organization]], which has permanent observer status at the United Nations General Assembly as a non-member entity.<ref name="unnms"/> The State of Palestine is a member state of UNESCO.<ref>{{cite web|author=United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization|title=Arab States: Palestine|url=http://www.unesco.org/new/en/unesco/worldwide/arab-states/palestine/|publisher=United Nations|accessdate=3 December 2011}}</ref> |- |valign=top|<span id="SADR"></span>'''{{flag|የሳህራ አረብ ዴሞክራሲያዊ ሬፑብሊክ}}''' | style="background:LemonChiffon;"|<span style="display:none">D</span> No membership | style="background:LightCoral;"|{{claimedby|MOROCCO}} {{extent}}Recognised by [[Legal status of Western Sahara#States recognizing the SADR|84 other states]]. It is a founding member of the [[African Union]] and the Asian-African Strategic Partnership formed at the 2005 [[Asian-African Conference]]. The territories under its control, the so-called [[Free Zone (region)|Free Zone]], are claimed in whole by [[#Morocco|Morocco]] as part of its [[Southern Provinces]]. In turn, the Sahrawi Arab Democratic Republic claims the part of [[Western Sahara]] to the west of the [[Wall (Western Sahara)|Moroccan Wall]] controlled by Morocco. Its government resides in exile in [[Tindouf]], [[#Algeria|Algeria]]. |- |valign=top|<span id="Somaliland"></span>'''{{flag|ሶማሊላንድ}}'''&nbsp;– Republic of Somaliland | style="background:LemonChiffon;"|<span style="display:none">D</span> No membership | style="background:LightCoral;"|{{claimedby|SOMALIA}} {{extent}}A de facto independent state,<ref>{{Citation|author=International Crisis Group|title=Somaliland: Time for African Union leadership|journal=Africa Report|issue=110|pages=10–13|date=23 May 2006|url=http://www.operationspaix.net/IMG/pdf/ICG_Somaliland_AU_Leadership_2006-05-23_.pdf|accessdate=2011-04-19|archivedate=2011-07-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110720022321/http://www.operationspaix.net/IMG/pdf/ICG_Somaliland_AU_Leadership_2006-05-23_.pdf}}</ref><ref>{{Citation|author=Mesfin, Berouk|coauthors=|title=The political development of Somaliland and its conflict with Puntland|journal=ISS Paper|issue=200|page=8|publisher=Institute for Security Studies|month=September|year=2009|url=http://www.somalilandtimes.net/sl/2009/403/P200.pdf|accessdate=2011-04-19}}</ref><ref>{{Citation|author=Arieff, Alexis|title=De Facto Statehood? The Strange Case of Somaliland|url=http://yalejournal.org/wp-content/uploads/2011/01/083206arieff.pdf|journal=Yale Journal of International Affairs|issue=Spring/Summer 2008|accessdate=2011-04-17|archivedate=2011-12-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111213214545/http://yalejournal.org/wp-content/uploads/2011/01/083206arieff.pdf}}</ref> [[Foreign relations of Somaliland|not diplomatically recognised by]] any other state, claimed in whole by the [[#Somali Republic|Somali Republic]].<ref>See [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/country_profiles/3794847.stm Regions and territories'': Somaliland] (30 December 2005). BBC News. Retrieved January 17, 2006.</ref> |- |valign=top|<span id="South Ossetia"></span>'''{{flag|ደቡብ ኦሴቲያ}}'''&nbsp;– Republic of South Ossetia | style="background:LemonChiffon;"|<span style="display:none">D</span> No membership | style="background:LightCoral;"|{{claimedby|GEORGIA}} {{extent}}A de facto independent state,<ref>{{Citation|author=Jansen, Dinah|title=The Conflict between Self-Determination and Territorial Integrity: the South Ossetian Paradigm|url=http://centreforforeignpolicystudies.dal.ca/pdf/gradsymp09/Jansen.pdf|journal=Geopolitics vs. Global Governance: Reinterpreting International Security|pages=222–242|year=2009|publisher=Centre for Foreign Policy Studies, University of Dalhousie|isbn=978-1-896440-61-3}}</ref> [[International recognition of Abkhazia and South Ossetia|recognised by]] Russia, Nicaragua, Nauru, Venezuela,<ref name="STPETTIMES" /> Abkhazia and Transnistria.<ref name=ASOTREC /> Claimed in whole by [[#Georgia|Georgia]] as the [[Provisional Administrative Entity of South Ossetia]].<ref name="cnnAbSO">{{Cite news|title=Russia condemned for recognizing rebel regions|url=http://www.cnn.com/2008/WORLD/europe/08/26/russia.vote.georgia/index.html|newspaper=CNN.com|publisher=Cable News Network|date=2008-08-26|accessdate=2008-08-26}}</ref> |- |valign=top|<span id="Taiwan"></span>'''{{flag|የቻይና ሪፐብሊክ|name=Taiwan}}'''&nbsp;– Republic of China<ref name="ChinaTaiwan" group="ነጥብ"/> | style="background:LemonChiffon;"|<span style="display:none">D</span> Former UN member state; Participant in some UN related organizations as "Chinese Taipei" | style="background:LightCoral;"|{{claimedby|PRC}} {{extent}}A state competing for recognition with the [[People's Republic of China]] as the government of China since 1949. The Republic of China controls the island of [[Taiwan]] and associated islands, Quemoy, Matsu, the Pratas and parts of the [[Spratly Islands]],<ref name=Spratly group="ነጥብ" /> and has not renounced claims over its annexed territories on the [[Mainland China|mainland]].<ref>{{Cite news |title=Ma refers to China as ROC territory in magazine interview |work=[[Taipei Times]] |date=2008-10-08 |url=http://www.taipeitimes.com/News/taiwan/archives/2008/10/08/2003425320}}</ref> The Republic of China is recognised by {{Numrec|ROC|asof=E||states}}, including the Holy See. The territory of the Republic of China is claimed in whole by the People's Republic of China.<ref name="TAI2" group="ነጥብ">In 1949, the Republic of China government led by the [[Kuomintang]] (KMT) lost the [[Chinese Civil War]] to the [[Communist Party of China]] (CPC) and set up a provisional capital in [[Taipei]]. The CPC established the PRC. As such, the [[Political status of Taiwan|political status]] of the ROC and the [[legal status of Taiwan]] (alongside the [[Free Area of the Republic of China|territories]] currently under ROC jurisdiction) are in dispute. In 1971, the United Nations gave the [[China and the United Nations|China seat]] to the PRC and the ROC withdrew from the UN. Most states recognise the PRC to be the [[One-China policy|sole legitimate representative]] of all China, and the UN classifies Taiwan as "[[Taiwan Province, People's Republic of China|Taiwan, Province of China]]". The ROC has de facto relations with most sovereign states. A significant political movement within Taiwan advocates [[Taiwan independence]].</ref> The Republic of China participates in the [[World Health Organization]] and a number of non-UN international organizations such as the [[World Trade Organization]], [[International Olympic Committee]] and others under a variety of pseudonyms, most commonly "[[Chinese Taipei]]". The Republic of China enjoyed UN membership from 1945 to 1971. |- |valign=top|<span id="Transnistria"></span>'''{{flag|ትራንስኒስትሪያ}}'''&nbsp;– Transnistrian Moldovan Republic (Pridnestrovie, Trans-Dniester) | style="background:LemonChiffon;"|<span style="display:none">D</span> No membership | style="background:LightCoral;"|{{claimedby|MOLDOVA}} {{extent}}A de facto independent state, [[Foreign relations of Transnistria|recognised only by]] Abkhazia and South Ossetia.<ref name=ASOTREC /> Claimed in whole by [[#Moldova|Moldova]] as the ''Territorial Unit of Transnistria''.<ref>'See [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/3641826.stm Regions and territories'': Trans-Dniester] (13 December 2005). BBC News. Retrieved January 17, 2006.</ref> |- style="background:Lightgrey;" class="sortbottom" |align=center|<span style="display:none">ZZZ</span>↑ Other states ↑ |<span style="display:none">D ZZZ</span> |<span style="display:none">ZZZ</span> | |- style="background:Darkgrey;" |align=center|<span style="display:none">ZZZZ</span> |<span style="display:none">ZZZZ</span> |<span style="display:none">ZZZZ</span> | |} ==Criteria for inclusion== The dominant [[customary international law]] standard of statehood is the [[Sovereign state#Declarative theory|declarative theory of statehood]] that defines the state as a person of international law if it "possess[es] the following qualifications: (a) a permanent population; (b) a defined territory; (c) government; and (d) capacity to enter into relations with the other states." Debate exists on the degree to which [[Diplomatic recognition|recognition]] should be included as a criterion of statehood. The declarative theory of statehood, an example of which can be found in the [[Montevideo Convention]], argues that statehood is purely objective and recognition of a state by other states is irrelevant. On the other end of the spectrum, the [[Sovereign state#Constitutive theory|constitutive theory of statehood]] defines a state as a person under international law only if it is recognized as [[Sovereignty|sovereign]] by other states. For the purposes of this list, included are all states that either: * (a) have declared independence and are often regarded as having control over a permanently populated territory or * (b) are recognized as a sovereign state by at least one other sovereign state Note that in some cases there is a divergence of opinion over the interpretation of the first point, and whether an entity satisfies it is disputed. On the basis of the above criteria, this list includes the following 207 entities:<ref>The following bullets are grouped according to the availability of sources for the two criteria ((a) and/or (b)). This arrangement is not intended to reflect the relative importance of the two theories. Additional details are discussed in the state's individual entries.</ref><ref name="micros" group="Note">The non-state sovereign entity [[Sovereign Military Order of Malta|Order of Malta]] is not included. It claims neither statehood nor any territory. Entities considered to be [[micronation]]s are not included. It is often up to debate whether a micronation truly controls its claimed territory. Also omitted from this list are all [[uncontacted people]]s, either who live in [[Stateless society|societies that cannot be defined as states]] or whose statuses as such are not definitively known.</ref> * 203 states recognized by at least one [[Member states of the United Nations|UN member state]] * Two states that control a permanently populated territory and are recognized only by non-UN member states: [[Nagorno-Karabakh Republic]], [[Transnistria]] * Two states that control a permanently populated territory and are not recognized by any other state: [[Azawad]], [[Somaliland]] ==ነጥቦች== {{Reflist|group="ነጥብ"|colwidth=30em}} {{Reflist|group="Note"|colwidth=30em}} ==References== {{Reflist|colwidth=30em}} ==Bibliography== * {{cite web|author = Federal Foreign Office of Germany|title = Amtliche Bezeichnungen ausländischer Staaten in den Landessprachen|publisher = Government of Germany|date = 22 April 2009|url = http://www.auswaertiges-amt.de/cae/servlet/contentblob/373536/publicationFile/3858/StaatennamenLandessprache.pdf|format = PDF|accessdate = 2010-07-14}} * {{Cite book |title=The World: A Third World Guide: 1995/96 |url=https://archive.org/details/worldthirdworldg0000unse |editor1-last=Bissio |editor1-first=Roberto Remo |publisher=Instituto del Tercer Mundo |year=1995 |location=Montevideo |isbn=978-0-85598-291-1 |oclc=476299738}} * {{cite web|title=Countries or areas, codes and abbreviations|url=http://unstats.un.org/unsd/methods/m49/m49alpha.htm|publisher=Statistics Division, United Nations|date=1 April 2010}} * {{cite web|last=Davis|first=Tim|title=World Countries and States List |url=http://www.timdavis.com.au/data/|work=Timdavis.com.au|date=19 February 2009}} * {{cite web|title=Geographic Names|url=http://www.un.org/Depts/Cartographic/english/geoinfo/geoname.pdf|publisher=Department of Public Information, Cartographic Section, United Nations|date=7 September 2000}} * {{cite web|title=ISO 3166-1 Country names and code elements|url=http://www.iso.org/iso/country_codes/iso_3166_code_lists/country_names_and_code_elements.htm|publisher=International Organization for Standardization|year=2010}} * {{cite web|title=List of countries, territories and currencies|url=http://publications.europa.eu/code/en/en-5000500.htm|publisher=Publications Office of the European Union|date=4 May 2010}} * {{cite web|last=Madore|first=David|title=How many countries are there in the world?|url=http://www.madore.org/~david/misc/countries.html|work=Madore.org|date=3 August 2003}} * {{cite web|title=The World Factbook|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/index.html|publisher=Central Intelligence Agency|location=United States|year=2010|accessdate=2012-07-07|archivedate=2008-08-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080812233855/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/index.html}} * {{Cite book |url=http://books.google.com/?id=NYszJtC66FAC&pg=PA161&dq=%22official+name%22+palestine&q=%22official%20name%22%20palestine |page=161 |title=Middle East Review 2003/04: The Economic and Business Report |author=World of Information (Firm), and International Chamber of Commerce |edition=27th |location=London |publisher=Kogan Page |year=2003 |isbn=978-0-7494-4066-4 |oclc=51992589}} [[መደብ:አገራት]] 2khjjbxjsbs7r2qp2se8dawqzicneic 0 40194 394670 347548 2026-08-11T21:23:40Z InternetArchiveBot 35471 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260811)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 394670 wikitext text/x-wiki '''ሮድኢ''' ([[ዕብራይስጥ]]፦ דודנים /ዶዳኒም/ ወይም רודנים /ሮዳኒም/፤ [[ግሪክኛ]]፦ Ρόδιοι /ሮዲዮይ/) በ[[ኦሪት ዘፍጥረት]] 10:4 [[፩ ዜና መዋዕል]] 1:7 መሠረት የ[[ያዋን]] [[ያፌት]] ፬ኛ ልጅ ነበር። በ[[ሳምራዊው ትርጉም]]ና በአንዳንድ ዕብራይስጥ ቅጂ ስሙ '''ሮዳኒም''' ተጽፎ መታወቂያው የ[[ሩድ]] ([[ግሪክኛ]]፦ ሮዶስ) ደሴት ሰዎች አባት እንደ ነበር ይገመታል።<ref>«መጽሐፍ ቅዱስ አዲሱ መደበኛ ትርጉም ከማጥኛ ጽሑፎች ጋራ» ስሙ «'''ሮዲኢ'''» ተጽፎ ''«ሮዴስ በተባለች የግሪክ ደሴት ላይ የሚኖሩትን ሕዝቦች የሚገልጽ ስም ሳይሆን አይቀርም»'' ሲል፣ «ሮዴስ» የሚል አጻጻፍ ከ[[እንግሊዝኛ]]ው ትርጉም አጻጻፍ ("Rhodes") ተበድሯል፤ ሩድ ወይም ሮዶስ ደሴት ማለት ነው። </ref> እንዲሁም በግሪክኛው ትርጉም '''ሮዲዮይ''' ሲባል ይህም ማለት የሩድ ሰዎች ሊሆን ይችላል። በዕብራይስጥም ይህ «ሮዳኒም» የያዋን ልጅ ስም ቢሆንም «-ኢም» የሚለው መድረሻ ብዙ ጊዜ ለብዙ ቁጥር (ለብሔር ስም) ይጠቀማል። በሌላ አስተሳሰብ ፈረንሳያዊው ምሁር [[ሳሙኤል ቦሻር]] «ሮዳኒም» በደቡብ [[ፈረንሳይ]] ካለው ከ[[ሮን ወንዝ]] (በጥንት፦ «ሮዳኑስ ወንዝ») ስም ጋር ግንኙነት እንደ ነበር አሰቡ። በሌላ በኩል '''ዶዳኒም''' የሚለው አጻጻፍ በብዙዎች ቅጂዎች በመገኘቱ፣ ግንኙነት ከ[[ዶዶና]] በ[[ኤጲሮስ]] (ስሜን-ሜራብ [[ግሪክ (አገር)|ግሪክ]] እና [[አልባኒያ]]) ወይም ደግሞ ከ[[ዳርዳኒያ]] (የዛሬው [[ኮሶቮ]] አካባቢ) ጋር እንዳለው ታስቧል። እነዚህ አገሮች በግሪኮችና በ[[እልዋሪቆን]] መካከል ነበሩ። [[ዳርዳኖይ]] የሚባል ብሔር በ[[ሆሜር]] ዘንድ በ[[ትሮአስ]] ወገን ተዋጉ። በ[[ግብጽ]]ም መዝገቦች «ዳርዳናዩ» የተባለ ግሪካዊ ብሔር በ[[፫ አመንሆተፕ]] ዘመን (1394-1355 አክልበ.) ሲጠቀስ፤ በኋላ ደግሞ በ[[ቃዴሽ ውግያ]] ([[1283 ዓክልበ.]]) «ዳኑኒም» የተባለ ጎሣ በ[[የኬጢያውያን መንግሥት|ኬጢያውያን]] ወገን ተዋጉ። እነዚህ ሕዝቦች ምናልባት ከ«ዶዳኒም» ጋር አንድላይ እንደ ሆኑ የሚያስቡ ደራስያን አሉ።<ref>{{cite book|last = Kitchen |first = Kenneth A. |title = On the Reliability of the Old Testament |url = https://archive.org/details/onreliabilityofo00kitc |publisher = William B. Eerdmans Publishing Company |location = Grand Rapids and Cambridge |page = [https://archive.org/details/onreliabilityofo00kitc/page/593 593] |year = 2003 |ISBN = 9780802849601}}</ref> በ[[62]] ዓ.ም. ግድም የተጻፈው አይሁዳዊ መጽሐፍ «[[የመጽሐፍ ቅዱስ ቅርሶች]]» (''ሐሣዊ-ፊሎ'' የተባለው መጽሐፍ) እንደሚለው፣ ስሙ '''ድዎደኒም''' ተብሎ ልጆቹ ኢጤብ፣ በዓጥ እና [[ፌኔክ]] ይባላሉ። ይህ መጨረሻ ልጅ ፌኔክ በ[[ባቢሎን ግንብ]] ወቅት የያፌት ልጆች አለቃ ሆነ ([[ናምሩድ]]ና [[ዮቅጣን]] ለ[[ካም]]ና [[ሴም]] ልጆች አለቆች ሲሆኑ ነው)። {{የኖህ ልጆች}} ==ዋቢ ምንጮች== <references /> [[መደብ:የኖህ ልጆች]] cmxm4mfw3u6dqm60v46fh9m6dzdyjpi 0 45040 394652 386610 2026-08-11T21:03:43Z InternetArchiveBot 35471 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260811)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 394652 wikitext text/x-wiki [[ስዕል:Steve Jobs Headshot 2010-CROP.jpg|260px|thumbnail|ስቲቭ ጆብስ በ2002 ዓም]] '''ስቲቭ ጆብስ''' ([[እንግሊዝኛ]]፦ Steve Jobs) ([[1947]]-[[2004]] ዓም) የ[[አፕል ኮርፖሬሽን]] መሥራች ነበር። {{መዋቅር-ሰዎች}} [[መደብ:የአሜሪካ ሰዎች]] == Early life == ስቲቨን ፖል ጆብስ በሳን ፍራንሲስኮ ካሊፎርኒያ የካቲት 24 ቀን 1955 ዓ.ም. ከጆአን ካሮል ሺብል እና ከአብዱልፈታህ 'ዮሐንስ' ጃንዳሊ (አረብኛ, 1955) ተወለዱ። አብዱልፋታህ ጃንዳሊ የተወለደው ከዘጠኝ ወንድሞችና እህቶች መካከል የመጨረሻው ሀብታም ሶርያውያን ወላጆች ናቸው ። ጃንዳሊ በአሜሪካ የቤሩት ዩኒቨርሲቲ የምረቃ ዲግሪውን ካገኘ በኋላ በዊስኮንሲን ዩኒቨርሲቲ የፖለቲካ ሳይንስ የዶክትሬት ዲግሪውን ተከታተለ። እዚያም ጆአን ሺብል ከምትባል ስዊዘርላንዳዊ ና ጀርመን ተወላጅ የሆነች አሜሪካዊት ካቶሊክ ጋር ተገናኘ፤ ወላጆቿ ግሪን ቤይ ውስጥ የሚንክ እርሻና የማይንቀሳቀስ ንብረት የነበራቸው ነበር። ሁለቱም ተዋደዱ፣ ነገር ግን በጃንዳሊ ሙስሊም እምነት ምክንያት ከሽብል አባት ተቃውሞ ገጥሟቸው ነበር። ሽዬብል በፀነሰች ጊዜ ጉዲፈቻ ለመስጠት ዝግጅት አደረገችና ለመውለድ ወደ ሳን ፍራንሲስኮ ሄደች ። የሺብል ልጅ እናቷ ወደ ኮሌጅ እንድትወሰድ ጠየቀች። ሞግዚቱና ሚስቱ ተመረጡ። ነገር ግን ልጁ ልጅ መሆኑን ካወቁ በኋላ ከሥልጣናቸው ለቀቁ። በመሆኑም ጳውሎስ ራይንሃርት ጆብስና ባለቤቱ ክላራ የቀረቡላቸውን ሥራዎች ተቀበሉ። የጀርመን ተወላጅ የሆነው ፖል ጆብስ ዋሽንግተን አቅራቢያ ከሚገኘው የዊስኮንሲን ከተማ የመጣ የወተት እርባታ ገበሬ ልጅ ነበር ። ፖል ጆብስ የሁለተኛ ደረጃ ትምህርቱን ካቋረጠ በኋላ በሜካኒክስ ተቀጠረ፤ በኋላም በአሜሪካ የባሕር ዳርቻ ጠባቂዎች ውስጥ ጠባቂ ሆነ። ፖል በየካቲት 1946 ከሳን ፍራንሲስኮ ከተሰናበተ በኋላ አርመናዊት ባለቤቱን ክላራ ሃጂዮፒያንን ይዞ ወደ ዊስኮንሲን ከዚያም በኋላ ወደ ኢንዲያና ተዛወረ ። ክላራ ከሳን ፍራንሲስኮ ተፈናቅላ ስለነበር ጳውሎስ ተመልሳ እንድትመለስ እቅድ አወጣላት ። እዚያም የንብረት ወኪል ሆኖ ሲሠራ ክላራ ደግሞ የመጻሕፍት ባለቤት ሆነች ። ክላራ ከፀነሰች በኋላ በ1955 ከተጋቡ በኋላ ልጅ ለመውለድ ፈለጉ። ሺብል በኮሌጅ ትምህርት እጥረት ምክንያት መጀመሪያ ላይ በጠባቂነት ወረቀት ላይ ለመተባበር ፈቃደኛ አልነበረም። ሴት ልጁም ከሥራ እንድትወጣና ከሌላ ቤተሰብ ጋር እንድትቆይ ፍርድ ቤት ሄደች። ይሁን እንጂ ፖልና ክላራ ለልጃቸው የኮሌጅ ትምህርት ገንዘብ ለመክፈል ከወሰኑ በኋላ ሐሳቧ መቀየር ጀመረ። === ልጅነት === በወጣትነቱ የጆብስ ወላጆች ወደ ሉተራን ቤተ ክርስቲያን ወሰዱት። [ 8 ] ስቲቭ የሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤት በነበረበት ጊዜ ክላራ ለስቲቭ ፍቅረኛዋ ክሪስያን ብሬናን "በህይወቱ የመጀመሪያዎቹ ስድስት ወራት ውስጥ [ስቲቭ]ን ለመውደድ በጣም ፈርታ ነበር ... ከእኔ ሊወስዱት እንደሚችሉ ፈርቼ ነበር. ጉዳዩን ካሸነፍን በኋላ እንኳን ስቲቭ በጣም አስቸጋሪ ልጅ ነበር ስለዚህም እሱ ሁለት ዓመቱ ሲሆነው ስህተት እንደሠራን ይሰማኝ ነበር. " Chrisann ይህን አስተያየት ከስቲቭ ጋር ሲያጋራ፣ እሱ አስቀድሞ እንደሚያውቅ ገልጿል፣ [ 9 ] እና በኋላ በጳውሎስ እና ክላራ በጣም እንደተወደደ እና እንደተወደደ ተናግሯል። ፖል እና ክላራ "አሳዳጊ ወላጆቹ" ተብለው ሲጠሩ ስራዎች "ይበራሉ" እና እነሱን እንደ "1,000%" እንደ ወላጆቹ ይመለከታቸዋል. Jobs ወላጅ ወላጆቹን "የእኔ ስፐርም እና እንቁላል ባንክ. ያ ከባድ አይደለም, ልክ እንደነበረው ነው, የወንድ የዘር ባንክ ነገር, ምንም ተጨማሪ ነገር የለም." <ref>{{Cite web|last=Shankland|first=Stephen|title='Steve Jobs' biography: A wealth of detail|url=https://www.cnet.com/news/steve-jobs-biography-a-wealth-of-detail/|date=October 23, 2011}}</ref> === ልጅነት ===   ፖል ስራዎች እንደ ማሽነሪ ሙከራን ፣ <ref>{{Cite book|title=Steve Jobs: Thinks Different|year=2001|url=https://archive.org/details/stevejobs00annb|first=Ann|last=Brashares}}</ref> ሌሎች በርካታ ስራዎችን ፣ <ref>{{Cite book|url=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/first/m/malone-loop.html|title=Infinite Loop: How the World's Most Insanely Great Computer Company Went Insane|first=Michael S.|last=Malone|access-date=May 22, 2020}}</ref> እና ከዚያ “እንደ ማሽነሪነት ስራ” ባካተቱ በርካታ ስራዎች ላይ ሰርቷል። ፖል እና ክላራ በ1957፣ [ 14 ] የ Jobs እህት ፓትሪሺያን በማደጎ ወሰዱ እና በ1959 ቤተሰቡ በማውንቴን ቪው፣ ካሊፎርኒያ ወደሚገኘው የሞንታ ሎማ ሰፈር ተዛውሯል። <ref>{{Cite web|url=https://www.mv-voice.com/news/2011/10/07/steve-jobs-called-mountain-view-home-as-a-child|title=Steve Jobs called Mountain View home as a child|last=DeBolt|first=Daniel|date=October 7, 2011}}</ref> ጳውሎስ “የመካኒክ ፍቅሩን ለማለፍ” ለልጁ በጋራዡ ውስጥ የስራ ቤንች ሠራ። ጆብስ በበኩሉ የአባቱን የዕደ ጥበብ ጥበብ ያደንቃል "ምክንያቱም እሱ ማንኛውንም ነገር እንዴት እንደሚሠራ ስለሚያውቅ ነው, እኛ ካቢኔ ብንፈልግ ይሠራ ነበር, አጥርን ሲሰራ, ከእሱ ጋር እንድሰራ መዶሻ ሰጠኝ ... መኪናዎችን ለመጠገን እንዲህ አልነበርኩም ... ግን ከአባቴ ጋር ለመደሰት ጓጉቼ ነበር." [ 16 ] [[ስዕል:Apple_Garage.jpg|alt=Home of Paul and Clara Jobs, on Crist Drive in Los Altos, California|thumb|በሎስ አልቶስ፣ ካሊፎርኒያ ውስጥ በ Crist Drive ላይ ያለው የስቲቭ ስራዎች የልጅነት ቤተሰብ [[አፕል ኮርፖሬሽን|የአፕል ኮምፒውተር]] የመጀመሪያ ጣቢያ ነው። ቤቱ እ.ኤ.አ. በ2013 ወደ ታሪካዊ የሎስ አልቶስ ቦታዎች ዝርዝር ታክሏል። <ref name="hissite">{{Cite web|url=http://www.mercurynews.com/news/ci_24410143/steve-jobs-childhood-home-becomes-a|title=Steve Jobs' childhood home becomes a landmark|date=October 29, 2013}}</ref>]] ስራዎች በባህላዊ ክፍል ውስጥ ለመስራት ተቸግረው ነበር፣ ባለስልጣኖችን የመቃወም አዝማሚያ ነበረባቸው፣ ብዙ ጊዜ የተሳሳቱ ድርጊቶች እና ጥቂት ጊዜያት ታግደዋል። በሞንታ ሎማ አንደኛ ደረጃ ትምህርት ቤት በማውንቴን ቪው ደጋግሞ በሌሎች ላይ ቀልዶችን ይጫወት ነበር። አባቱ ጳውሎስ (በልጅነቱ በደል ደርሶበት የነበረው) በጭራሽ አልወቀሰውም ነገር ግን ይልቁንስ ጎበዝ ልጁን ስላልተገዳደረው ትምህርት ቤቱን ወቅሷል። [ 18 ] ስራዎች 5ኛ ክፍልን ዘለው ወደ 6ኛ ክፍል በክሪተንደን መለስተኛ ደረጃ ት/ቤት በማውንቴን ቪው ተዘዋውረዋል፣ እዚያም "ማህበራዊ የማይመች ብቸኛ" ሆነ። [ 19 ] በCrittenden ሚድል ውስጥ ስራዎች ብዙ ጊዜ "ጉልበተኞች" ነበሩ እና በ 7 ኛ ክፍል አጋማሽ ላይ ለወላጆቹ ኡልቲማተም ሰጣቸው፡ ወይ ከCrittenden ወስደውታል ወይም ትምህርቱን ያቋርጣል። [ 20 ] የ Jobs ቤተሰብ ሀብታም አልነበሩም፣ እና ያጠራቀሙትን ገንዘብ በማውጣት ብቻ በ1967 አዲስ ቤት መግዛት የቻሉት፣ ስቲቭ ትምህርት ቤቶችን እንዲቀይር አስችሎታል። አዲሱ ቤት ( በሎስ አልቶስ፣ ካሊፎርኒያ ውስጥ በ Crist Drive ላይ ባለ ሶስት መኝታ ቤት) በተሻለ ኩፐርቲኖ ትምህርት ቤት ዲስትሪክት በ Cupertino, California ውስጥ ነበር። [ 21 ] ቤቱ በ2013 እንደ አፕል ኮምፒውተር የመጀመሪያ ቦታ ታሪካዊ ቦታ ታውጆ ነበር። <ref name="hissite">{{Cite web|url=http://www.mercurynews.com/news/ci_24410143/steve-jobs-childhood-home-becomes-a|title=Steve Jobs' childhood home becomes a landmark|date=October 29, 2013}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://www.mercurynews.com/news/ci_24410143/steve-jobs-childhood-home-becomes-a "Steve Jobs' childhood home becomes a landmark"]. </cite></ref> As of 2013 የጆብስ እህት በሆነችው ፓቲ ባለቤትነት የተያዘች ሲሆን በእንጀራ እናቱ ማሪሊን ተይዛለች። <ref name="piece">{{Cite web|url=http://www.mercurynews.com/breaking-news/ci_24193660/steve-jobs-old-garage-about-become-piece-history?source=pkg|title=Steve Jobs' old garage about to become a piece of history|date=September 27, 2013}}</ref> በ 13 ዓመቱ በ 1968 <ref>{{Cite web|url=https://vimeo.com/48043894|title=Steve Jobs II}}</ref> ስራዎች ለኤሌክትሮኒክስ ፕሮጀክት ክፍሎችን ለመጠየቅ ከደወሉት በኋላ በቢል ሄውሌት ( የሄውሌት-ፓካርድ ) የበጋ ሥራ ተሰጠው. [ 24 ] [[ስዕል:Steve_Jobs_in_1972_Pegasus_(retouched).jpg|thumb|Jobs's Homestead ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤት የዓመት መጽሐፍ ፎቶ፣ 1972]] የሎስ አልቶስ መኖሪያ ቦታ ማለት Jobs በአቅራቢያው በሚገኘው Homestead ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤት መከታተል ይችላል, እሱም ከሲሊኮን ቫሊ ጋር ጠንካራ ግንኙነት ነበረው. [ 11 ] የመጀመሪያውን አመት እ.ኤ.አ. በ1968 መገባደጃ ላይ ከቢል ፈርናንዴዝ ጋር ጀምሯል <ref name="Hiner">{{Cite web|url=https://www.techrepublic.com/article/apples-first-employee-the-remarkable-odyssey-of-bill-fernandez/|title=Apple's first employee: The remarkable odyssey of Bill Fernandez|author=Jason Hiner|date=December 5, 2014|work=TechRepublic}}</ref> ከስቲቭ ዎዝኒክ ጋር ስራዎችን ካስተዋወቀው እና የአፕል የመጀመሪያ ሰራተኛ ይሆናል። ስራዎችም ሆኑ ፌርናንዴዝ (አባቱ ጠበቃ ነበር) ከምህንድስና ቤተሰቦች የመጡ አይደሉም እናም በጆን ማኮለም ኤሌክትሮኒክስ 1 ክፍል ለመመዝገብ ወሰኑ። <ref name="Hiner" /> ስራዎች ፀጉሩን አሳድጎ በማደግ ላይ ባለው ፀረ-ባህል ውስጥ ተሳተፈ፣ እና አመጸኞቹ ወጣቶች በመጨረሻ ከማክኮሌም ጋር ተጋጭተው የክፍሉን ፍላጎት አጥተዋል። <ref name="Hiner" /> በ 1970 አጋማሽ ላይ ስራዎች ተለውጠዋል. ከጊዜ በኋላ ለኦፊሴላዊው የህይወት ታሪክ ጸሐፊው "ሙዚቃን ሙሉ በሙሉ ማዳመጥ ጀመርኩ እና ከሳይንስ እና ቴክኖሎጂ ውጭ የበለጠ ማንበብ ጀመርኩ - [[ሼክስፒር]] ፣ [[ፕላቶ]] ። ''ኪንግ ሌርን'' እወደው ነበር ... ከፍተኛ ደረጃ ላይ ሳለሁ ይህ አስደናቂ የ AP እንግሊዝኛ ክፍል ነበረኝ ። መምህሩ እንደ [[ኧርነስት ሄሚንጔይ|ኤርነስት ሄሚንግዌይን]] የሚመስል ይህ ሰው ነበር። በዮሴ ውስጥ ብዙ የበረዶ ሸርተቴ ወሰደ።" በሆምስቴድ ሃይ ባለፉት ሁለት ዓመታት ውስጥ፣ ስራዎች ሁለት የተለያዩ ፍላጎቶችን አዳብረዋል፡ ኤሌክትሮኒክስ እና ስነጽሁፍ። [ 26 ] እነዚህ ጥምር ፍላጎቶች በተለይ በ Jobs ከፍተኛ አመት ውስጥ ተንጸባርቀዋል፣ ምክንያቱም የቅርብ ጓደኞቹ ዎዝኒያክ እና የመጀመሪያዋ የሴት ጓደኛዋ፣ አርቲስቱ ሆስቴድ ጁኒየር ክሪስያን ብሬናን ናቸው። [ 27 ] እ.ኤ.አ. በ 1971 ዎዝኒያክ በካሊፎርኒያ ፣ በርክሌይ ዩኒቨርሲቲ መከታተል ከጀመረ በኋላ ፣ ስራዎች በሳምንት ጥቂት ጊዜ ይጎበኘው ነበር። ይህ ልምድ በአቅራቢያው በሚገኘው [[ስታንፎርድ ዩኒቨርስቲ|የስታንፎርድ ዩኒቨርሲቲ]] የተማሪዎች ህብረት እንዲማር አድርጎታል። የኤሌክትሮኒክስ ክለብን ከመቀላቀል ይልቅ ስራዎች ከጓደኛቸው ጋር ለHomestead's avant-garde jazz ፕሮግራም የብርሃን ትርኢቶችን አሳይተዋል። በሆምስቴድ የክፍል ጓደኛው "እንደ አእምሮ አይነት እና የሂፒዎች አይነት ... ግን ከሁለቱም ቡድኖች ጋር ፈጽሞ አይጣጣምም ነበር. ነፍጠኛ ለመሆን በቂ ብልህ ነበር, ነገር ግን ደፋር አልነበረም. እና ለሂፒዎች በጣም ምሁር ነበር, ሁልጊዜም እንዲባክኑ ለሚፈልጉ. የውጭ ሰው ዓይነት ነበር. በሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤት ውስጥ ሁሉም ነገር የሚያጠነጥነው በየትኛው ቡድን ውስጥ በነበሩበት ቡድን ላይ ነው, እና እርስዎ በቡድን ውስጥ ከሆናችሁ በጥንቃቄ ይገለጻል. ግለሰብ፣ ግለሰባዊነት በተጠረጠረበት ዓለም ውስጥ። በ1971 መገባደጃ ላይ ባለው ከፍተኛ አመት፣ በስታንፎርድ የአንደኛ ደረጃ የእንግሊዘኛ ክፍል እየወሰደ እና ከክሪስያን ብሬናን ጋር የሆስቴድ የምድር ውስጥ ፊልም ፕሮጄክትን እየሰራ ነበር። [ 28 ] [ 29 ] በዚያን ጊዜ አካባቢ ዎዝኒያክ የቴሌፎን ኔትዎርክን ለመቆጣጠር አስፈላጊ የሆኑ ቃናዎችን ለማፍለቅ አነስተኛ ዋጋ ያለው ዲጂታል " ሰማያዊ ሳጥን " ነድፎ ነፃ የርቀት ጥሪዎችን ይፈቅዳል። እ.ኤ.አ. በጥቅምት 1971 በ ''Esquire'' እትም ላይ "የትንሽ ሰማያዊ ሣጥን ምስጢሮች" በሚል ርዕስ በወጣው ጽሑፍ አነሳስቷል። <ref>{{Cite web|url=https://www.esquire.com/news-politics/a38878/steve-jobs-steve-wozniak-blue-box-phone-phreaking/|title=How Blue Box Phone Phreaking Put Steve Jobs and Woz on the Road to Apple|date=October 15, 2015}}</ref> ስራዎች ከዚያ ለመሸጥ ወሰኑ እና ትርፉን ከዎዝኒያክ ጋር ተከፋፈሉ። የህገ ወጥ ሰማያዊ ሣጥኖች ሚስጥራዊ ሽያጭ ጥሩ ነበር እና ምናልባትም ኤሌክትሮኒክስ አስደሳች እና ትርፋማ ሊሆን እንደሚችል ዘሩን በ Jobs አእምሮ ውስጥ ዘርቷል። <ref>{{Cite web|url=http://www.i-programmer.info/history/people/104-steve-jobs-apple.html|title=Steve Jobs and the Early Apple Years}}</ref> በ1994 በሰጠው ቃለ ምልልስ፣ እሱ እና ዎዝኒክ የሰማያዊ ሳጥኖችን ለመንደፍ ስድስት ወራት እንደፈጀባቸው አስታውሷል። ስራዎች የዎዝኒያክ ሰማያዊ ሣጥኖች ባይኖሩ ኖሮ "አፕል ባልነበረ ነበር" የሚል ተንጸባርቋል። [ 33 ] ትልልቅ ኩባንያዎችን ወስደው ሊደበድቧቸው እንደሚችሉ እንዳሳያቸው ተናግሯል። በከፍተኛ ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤቱ፣ ስራዎች ኤልኤስዲ መጠቀም ጀመረ። [ 26 ] በኋላም በአንድ ወቅት ከሱኒቫሌ ውጭ በስንዴ ማሳ ውስጥ እንደበላው አስታውሶ "እስከዚያ ነጥብ ድረስ በሕይወቴ ውስጥ በጣም አስደናቂውን ስሜት" አጋጠመው። [ 36 ] በ1972 አጋማሽ ላይ፣ ከተመረቁ በኋላ እና ወደ ሪድ ኮሌጅ ከመሄዳቸው በፊት፣ ስራዎች እና ብሬናን ከሌላው አብረው ከሚኖሩት ልጅ ቤት ተከራይተዋል። <ref>{{Cite web|title=Jobs at 17: Nerd, Poet, Romantic|last=Brennan|first=Chrisann|date=October 19, 2011|url=http://india.nydailynews.com/article/3ea39bee2a29179c3406250afd01c526/the-steve-jobs-nobody-knew|accessdate=August 8, 2025|archivedate=April 25, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120425233149/http://india.nydailynews.com/article/3ea39bee2a29179c3406250afd01c526/the-steve-jobs-nobody-knew}}</ref> በሴፕቴምበር 1972፣ ስራዎች [[ፖርትላንድ፣ ኦረጎን|በፖርትላንድ፣ ኦሪገን]] ውስጥ በሪድ ኮሌጅ ተመዝግበዋል። <ref>{{Cite book|title=Steve Jobs The Man Who Thought Different}}</ref> ፖል እና ክላራ ሊከፍሉት የማይችሉት ውድ ትምህርት ቤት ቢሆንም ለሪድ ብቻ ማመልከት ፈለገ። [ 39 ] ስራዎች ብዙም ሳይቆይ ሮበርት ፍሪድላንድን [ 40 ] ተዋወቁ ። ብሬናን በሪድ በነበረበት ወቅት ከስራዎች ጋር ተካፋይ ሆኖ ቆይቷል።   ከአንድ ሴሚስተር በኋላ፣ Jobs ለወላጆቹ ሳይናገር ከሪድ ኮሌጅ ወጣ። [ 43 ] በኋላ ላይ ስራዎች ይህን ያብራሩት የወላጆቹን ገንዘብ ለእሱ ትርጉም የለሽ በሚመስለው ትምህርት ላይ ማውጣት ስላልፈለገ ነው። ክፍሎቹን ኦዲት በማድረግ መከታተል ቀጠለ፣ [ 44 ] በሮበርት ፓላዲኖ ያስተማረውን የካሊግራፊ ትምህርትን ጨምሮ። እ.ኤ.አ. በ 2005 [[ስታንፎርድ ዩኒቨርስቲ|በስታንፎርድ ዩኒቨርሲቲ]] የጀመረ ንግግር ፣ Jobs በዚህ ጊዜ ውስጥ ፣ በጓደኞች መኝታ ክፍሎች ውስጥ ወለሉ ላይ ተኝቷል ፣ የኮክ ጠርሙሶችን ለምግብ ገንዘብ መለሰ እና በአካባቢው በሚገኘው የሃሬ ክሪሽና ቤተመቅደስ ሳምንታዊ ነፃ ምግብ እንደሚያገኝ ተናግሯል። በዚያው ንግግር ላይ፣ Jobs እንዲህ ብሏል፡- “በኮሌጅ ውስጥ በዚያ ነጠላ የካሊግራፊ ኮርስ ተምሬ ባላውቅ ኖሮ፣ ማክ ብዙ የፊደል አጻጻፍ ወይም በተመጣጣኝ የተከፋፈሉ ቅርጸ-ቁምፊዎች አይኖረውም ነበር። <ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/technology/2011/oct/09/steve-jobs-stanford-commencement-address/print|title=Steve Jobs: Stanford commencement address, June 2005|first=John|last=Naughton|date=October 8, 2011|work=The Guardian|location=London}}</ref> ipl49o0grk7b0sem2xzjiogk50isftj 0 45487 394656 350840 2026-08-11T21:07:09Z InternetArchiveBot 35471 Add 7 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260811)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 394656 wikitext text/x-wiki [[ስዕል:1a1Yamhad.png|350px|thumbnail|የያምኻድ ግዛት በጫፉ፣ 1673 ዓክልበ. ]] '''ያምኻድ''' በጥንታዊ [[ሶርያ]] የተገኘ መንግሥት ሲሆን ዋና ከተማው በ[[ሃላብ]] (አሌፖ) ነበር።<ref>{{cite book|url=http://books.google.nl/books?id=5MYFOWRZ8Z4C&pg=PA26#v=onepage&q&f=false|title=The pre-Islamic Middle East|author=Martin Sicker|page=26|year=2000|isbn=9780275968908}}</ref> የያምኻድ መንግሥት በታሪክ መዝገብ መጀመርያ የሚጠቀሰው ከ[[ማሪ]] ንጉሥ [[ያኽዱን-ሊም]] (1723-1707 ዓክልበ.) ጎረቤቶች መካከል ሲሆን ነው። የያምኻድ ነግሥታት በሥራዊትም ሆነ በዲፕሎማሲ ግዛታቸውን አስፋፉ። ከመመሠረቱ ጀምሮ ያምኻድ ከጠላቶቹ ማሪ፣ [[ቃትና]] እና [[አሦር]] ይታገል ነበር፤ በንጉሡም [[1 ያሪም-ሊም]] ዘመን ከሁሉ ሃይለኛ መንግሥት በሶርያ ሆነ። የያምካድ ተጽእኖ ትልቅነት [[ኬጥያውያን]] አገሩን እስካጠፉ ድረስ ነበር፤ በኋላም የ[[ሚታኒ]] ግዛት ሆነ። የያምኻድ ሕዝብ በተለይ [[አሞራውያን]] ሲሆኑ ጥቂቶቹ ግን [[ሑራውያን]] ነበሩ። ከተማቸው ሃላብ እስከ ዛሬው ድረስ ተሠፍሮበት ስለ ሆነ፣ ብዙ [[ሥነ ቅርስ]] በዚያ መቸም ተደርጎ አያውቅም።<ref>{{cite book|url=http://books.google.nl/books?id=YqNvQgAACAAJ&dq|title=History of Ancient Levant (part 1) Syria|author= Ahmad Arhim Hebbo|page=30|year=1993}}</ref> ስለዚህ የምናውቀው መረጃ በተለይ ከ[[አላላኽ]]ና ከማሪ ከተገኙት ጽላቶች ይሆናል።<ref>{{cite book|url=https://books.google.nl/books?id=IvfTAwAAQBAJ&pg=PA58#v=onepage&q&f=false|title=Ancient Israel: What Do We Know and How Do We Know It?|author= Lester L. Grabbe|page=58|year=2007|isbn=9780567032546}}</ref> ሃላብ ደግሞ ለአሞራዊው ጣኦት [[ሃዳድ]] የተቀደሠ ሃይማኖታዊ ማዕከል ነበረ። በቀድሞው የ[[ኤብላ]] ግዛት ዘመን፣ ከተማው «ሃላም» ተብሎ ይጠቀስ ነበር።<ref>{{cite book|url=http://books.google.nl/books?id=hFRwonqqNCUC&pg=PA250#v=onepage&q&f=false|title= Orientalia: Vol. 63|author= Alfonso Archi|page= 250|year= 1994}}</ref><ref>{{cite book|url=http://books.google.nl/books?id=Xno9AgAAQBAJ&pg=PA111#v=onepage&q&f=false|title= Ancient Syria: A Three Thousand Year History|author= Trevor Bryce| page=111|year= 2014|isbn= 9780199646678}}</ref> ==ታሪክ== መጀመርያ የምናውቀው የያምኻድ ንጉሥ [[ሱሙ-ኤፑኽ]] (በያኽዱን-ሊም ዘመን) ከሃላብ በላይ አላላኽንና [[ቱባ]]ን ከተሞች ገዛ።<ref>{{cite book|url=http://books.google.nl/books?id=2aq43z3at0wC&pg=PA376#v=onepage&q&f=false|title= Opening the Tablet Box: Near Eastern Studies in Honor of Benjamin R. Foster|author= Sarah Melville,Alice Slotsky| page=376|year= 2010|isbn= 9004186522}}</ref> የማሪ ንጉሥ ያኽዱን-ሊም አሦርን ለመቃወም ከሱሙ-ኤፑኽ ጋር የማግባባት ስምምነት ቢኖረውም፣<ref>{{cite book|url=http://books.google.nl/books?id=_EtJAgAAQBAJ&pg=PT354#v=onepage&q&f=false|title=The Ancient Near East: History, Society and Economy|author= Mario Liverani| page=354|year= 2013|isbn=9781134750917}}</ref> ከትንሽ በኋላ ግን በያምኻድ ላይ ዘምቶ ነበር።<ref>{{cite book|url=http://books.google.nl/books?id=Oy4xUpsa7DkC&pg=PA128#v=onepage&q&f=false|title= Challenging Climate Change: Competition and Cooperation Among Pastoralists and Agriculturalists in Northern Mesopotamia|author= Arne Wossink| page=128|year= 2009}}</ref> ሱሙ-ኤፑኽ [[የያሚና ልጆች]]ን ደገፈ እና ከሌሎች አገራት [[ኡርሹ]]፣ [[ኻሹም]]ና [[ከርከሚሽ]] ጋር ተባበረ።<ref>{{cite book|url=http://books.google.nl/books?id=KYxxmRoTfsQC&pg=PA45&dq#v=onepage&q&f=false|title= The Military Establishments at Mari|author= Jack M. Sasson| page=45|year= 1969}}</ref><ref>{{cite book|url=http://books.google.nl/books?id=aaDtAAAAMAAJ&q|title= A Political History of Eshnunna, Mari and Assyria During the Early Old Babylonian Period: From the End of Ur III to the Death of Šamši-Adad|author= Yuhong Wu| page=131|year= 1994}}</ref> ያኽዱን-ሊም ጠላቶቹን አሸነፋቸው፤<ref>{{cite book|url=http://books.google.nl/books?id=u2nUT_RtyQ8C&pg=PA606&dq#v=onepage&q&f=false|title= Old Babylonian Period (2003–1595 BC)|author= Douglas Frayne| page=606|year= 1990}}</ref> በመጨረሻ ግን በልጁ [[ሱሙ-ያማም]] ተገደለ።<ref name="coo">{{cite book|url=http://books.google.nl/books?id=4DVHJRFW3mYC&pg=PT68&dq#v=onepage&q&f=false|title=The Oxford History of the Biblical World|author= Michael David Coogan| page=68|year= 2001|isbn=9780195139372}}</ref> [[File:Cuneiform legal tablet in case from Aleppo.jpg|thumb|left|160px|ሕጋዊ ሰነድ ከያምኻድ ንጉሥ [[ኒቅሚ-ኤፑኽ]] ወደ አላላኽ ንጉሥ]] የአሦር መንግሥት በ[[1 ሻምሺ-አዳድ]] ሥር በዚህ ወቅት ይበረታ ጀመር። ማሪን አጠፍቶ የያክዱን-ሊም [[አልጋ ወራሽ]] [[ዝምሪ-ሊም]] ከአገሩ መሸሽ ነበረበት፤ ወደ ሱሙ-ኤፑኽ በስደት ሔደ።<ref name="coo" /> ሻምሺ-አዳድ ልጁን [[ያስማሕ-አዳድ]]ን የማሪ ንጉሥ አደረገው፣ ያስማኅ-አዳድም የቃትና ንጉሥ የ[[ኢሺ-አዳድ]]ን ሴት ልጅ አግብቶ የአሦርና የቃትና ስምምነት በያምካድ ላይ አጸና።<ref name="Mario">{{cite book|url=http://books.google.nl/books?id=0d1JAgAAQBAJ&pg=PA234#v=onepage&q&f=false|title= The Ancient Near East: History, Society and Economy|author= Mario Liverani| page=234|year= 2013|isbn= 9781134750849}}</ref> ኡርሹ፣ ኻሹምና ከርከሚሽ ደግሞ ድጋፋቸውን ከያምኻድ ወደ አሦር አዛወሩ፤ ያምኻድም በሻምሺ-አዳድ ጓደኞች ተከቦ ነበር። ሱሙ-ኤፑኽ ከሻምሺ-አዳድ ጋር ጦርነት ሲያደርግ ተገድሎ ልጁ ፩ ያሪም-ሊም ተከተለው።<ref>{{cite book|url=http://books.google.nl/books?id=E1aF0hq1GR8C&pg=PA773#v=onepage&q&f=false|title= The Routledge Handbook of the Peoples and Places of Ancient Western Asia: The Near East from the Early Bronze Age to the Fall of the Persian Empire|author= Trevor Bryce|page=773|year= 2009|isbn= 9781134159086}}</ref> ያሪም-ሊም ስምምነቶች ከ[[ባቢሎን]] ንጉሥ [[ሃሙራቢ]] እና ከ[[ኤሽኑና]] ንጉሥ [[2 ኢባልፒእል]] ተዋዋለ።<ref name="hamblin">{{cite book|url=http://books.google.nl/books?id=biyDDd0uKGMC&pg=254&dq#v=onepage&q&f=false|title= Warfare in the Ancient Near East to 1600 BC: Holy Warriors at the Dawn of History |author= William J. Hamblin|page=254|year= 2006|isbn= 9781134520626 }}</ref> በ1689 ዓክልበ. ያሪም-ሊም [[ቱቱል]]ን ይዞ ዚምሪ-ሊምን የከተማው ገዢ እንዲሆን ሾመው። በሚከተለው ዓመት ሻምሺ-አዳድ ሞተ። ከዚያ የያምኻድ ሃያላት ከዝምሪ-ሊም ጋር ያስማሕ-አዳድን አሸንፈው የማሪን ዙፋን መለሱለት<ref name="hamblin" /> ያሪም-ሊምም ሴት ልጁን [[ሺብቱ]]ን ለዝምሪ ልም አጋባት።<ref>{{cite book|url=http://books.google.nl/books?id=i4jBn3cThwgC&pg=PA257#v=onepage&q&f=false|title= The Oxford Handbook of Cuneiform Culture|author= Karen Radner,Eleanor Robson|page=257|year= 2011|isbn= 9780199557301}}</ref> {{ጥቅስ|«ለብቻው ሃይለኛ የሆነ ንጉሥ የለም። ፲ ወይም ፲፭ ነገሥታት የባቢሎንን ገዥ ሃሙራቢን ይከተላሉ፤ ተመሳሳይ ቁጥር የ[[ላርሳ]] [[ሪም-ሲን]]ን ይከተላሉ፤ ተመሳሳይ ቁጥር የኤሽኑና ኢባልፒኤል፣ ተመሳሳይ ቁጥር የቃትና [[አሙድፒኤል]]፣ ሃያ ግን የያምካድን ያሪም-ሊምን ይከተላሉ።»|ወደ ማሪ ንጉሥ ዝምሪ-ሊም የተላከ ጽላት<ref name="Dalley" />||left}} ከዚያ ያሪም-ሊም ግዛቱን ወደ ምሥራቅ እስከ [[ሐቡር ወንዝ]] ድረስ፣<ref>{{cite book|url=https://books.google.nl/books?id=zAgZAQAAIAAJ&q|title= The Oxford encyclopedia of archaeology in the Near East, Volume 3|author= Eric M. Meyers|page=287|year= 1997|isbn= 9780195112177}}</ref> ወደ ስሜንም እስከ [[ማማ]] ድረስ አስፋፋ።<ref>{{cite book|url=https://books.google.nl/books?id=x7E_AQAAIAAJ&q|title= Anatolian Studies, Volumes 55–57|author= British Institute of Archaeology at Ankara|page=210|year= 2005}}</ref> ማማ፣ ኤብላ እና [[ኡጋሪት]] ከተምች ሁሉ ለያምኻድ ተገዥ ሆኑ።<ref name="Gordon" /><ref>{{cite book|url=http://books.google.nl/books?id=8qvY8pxVxcwC&pg=PA61#v=onepage&q&f=false|title= A Comparative Study of Thirty City-state Cultures: An Investigation, Volume 21|author= Mogens Herman Hansen|page=61|year= 2000|isbn= 9788778761774}}</ref> ቃትና ነጻነቱን ጠበቀ ግን ሻምሺ-አዳድ ዓርፎ ሰላማዊ መሆን ነበረበት።<ref name="Mario" /><ref>{{cite book|url=http://books.google.nl/books?id=4DVHJRFW3mYC&pg=PT71#v=onepage&q&f=false|title= The Oxford History of the Biblical World|author= Michael David Coogan|page=71|year= 2001|isbn= 9780195139372}}</ref> ያሪም ሊም ወደ [[ደር]]ና [[ድንቅቱም]] ንጉሥ የላከው ጦርነት ዐዋጅ በጽላት ተገንቷል፤<ref name="jak">{{cite book|url=http://books.google.nl/books?id=J8GgNzv1LfsC&pg=PA2#v=onepage&q&f=false|title= The Military Establishments at Mari|author= Jack M. Sasson|page=2|year= 1969}}</ref> ፭ መቶ የያምኻድ መርከቦች በድንቅቱም ለ፲፪ ዓመት እንደ ቆዩ፣ የያምኻድ ሠራዊት ደርን ለ፲፭ አምመት እንደ ረዱ ይጠቅሳል።<ref name="jak" /> የያምኻድ ንጉሥ ማዕረግ «ታላቅ ንጉሥ» ሆነ።<ref name="Gordon" /><ref name="Mario" /> የያሪም-ሊም ልጅና ተከታይ [[1 ሃሙራቢ]] ዘመን ሰላማዊ ነበር።<ref name="hamblin" /> ከርከሚሽን ተገዥ አደረገ፣<ref name="hamblin" /> የባቢሎኒያንም ሃሙራቢ በላርሳና በ[[ኤላም]] ላይ በመርዳት ወታደሮቹን ላከ።<ref>{{cite book|url=http://books.google.nl/books?id=eCO17x85ymgC&pg=PA102#v=onepage&q&f=false|title= Writing, Law, and Kingship in Old Babylonian Mesopotamia|author= Dominique Charpin| page=102|year= 2010|isbn= 9780226101590}}</ref> የባቢሎን ሃሙራቢ ማሪን ካጤፋ በኋላ (1673 ዓክልበ.) ያምኻድ ግን ሰላማዊ ሆኖ ቀረ።<ref name="Mario" /> የያምኻድ ፩ ሃሙራቢ ተከታይ ልጁ [[1 አባ-ኤል]] ሲሆን በእርሱ ዘመን [[ኢሪዱ]] ከተማ አመጸበት፣ ይም ከወንድሙ [[ያሪም-ሊም ዘአላላኽ]] ሥልጣን ነበር።<ref name="hambo">{{cite book|url=http://books.google.nl/books?id=biyDDd0uKGMC&pg=PT255&dq#v=onepage&q&f=false|title= Warfare in the Ancient Near East to 1600 BC: Holy Warriors at the Dawn of History|author= William J. Hamblin|page=255|year= 2006|isbn= 9781134520626}}</ref> አባ-ኤል በምላሽ ኢሪዱን አጠፋ፣ በፈንታውም አላላኽን ለወንድሙ ያሪም-ሊም ሰጠው።<ref name="hambo" /> የሑራውያን ቁጥርና በአሞራውያን ላይ ተጽእኖአቸው በዚህ ዘመን እንደ በዛ ይታወቃል፤ አባ-እል የአሞራውያንን ጣኦታት ብቻ ሳይሆን የሑርያውያንን ጣኦታት ደግሞ ይጠቅስ ነበርና። [[File:God Head Djabul Louvre AO10831.jpg|thumb|160px|የጣኦት ራስ ከያምኻድ መንግሥት]] ከአባ-ኤል ቀጥሎ ለተከታዮቹ ዘመኖች ብዙ መዝገቦች የሉም።<ref name="hambo" /> በ[[2 ያሪም-ሊም]] ዘመን የያምኻድ ኃይል ከክርክሮች የተነሣ ደክሞ ነበር።<ref name="wino">{{cite book|url=http://books.google.nl/books?id=7TcJAQAAIAAJ&q|title= Archaeology and Old Testament study: jubilee volume of the Society for Old Testament Study, 1917–1967|author= David Winton Thomas| page=121|year= 1967}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.nl/books?id=fYH7AQAAQBAJ&pg=PA12#v=onepage&q&f=false|title= Southern Europe: International Dictionary of Historic Places|author= Trudy Ring,Noelle Watson,Paul Schellinger|page=12|year= 2013|isbn= 9781134259656}}</ref> ፫ ያሪም ሊም የያምካድ ገዥነት በቃትና ላይ ቢያስገድም፣<ref name="hambo" /> በአላላኽ ግን [[አሚታኩም]] እንደ ነጻ ያሕል መንግሥት አቆመ።<ref name="wino" /> ሆኖም የያምኻድ ንጉሥ ከሶርያ አገራት መካከል ሃይለኛው ሆኖ ቀረ፤ «ታላቅ ንጉሥ»ም እንደ ኬጥያውያን ንጉሥ እኩል ተቆጠረ።<ref name="Hamblin" /> [[እርካብቱም]] (1587-1575 ዓክልበ. ግድም) የተባለው የያምሓድ ንጉሥ [[ሃቢሩ]] ከተባለው ነገድና ከአለቃቸው ሰሙማ ጋር ስምምነት እንደ ተዋዋለ ይታወቃል። ከዚያ በኋላ የኬጥያውያን ንጉሥ [[1 ሐቱሺሊ]] ዛቻ ወደ ደቡብ ወደ ሶርያ ጣለ።<ref>{{cite book|url=http://books.google.nl/books?id=Xno9AgAAQBAJ&pg=PA27#v=onepage&q&f=false|title= Ancient Syria: A Three Thousand Year History|author= Trevor Bryce|page=27|year= 2014|isbn= 9780199646678}}</ref> ፫ ያሪም-ሊምና ተከታዩ [[3 ሃሙራቢ]] ከሆራውያን ከተሞች ጋራ በመተባበር የሐቱሺሊን ዘመቻ ለመከላከል ቻሉ።<ref name="hambo" /> በሐቱሺሊ ሶርያዊ ዘመቻ በ፪ኛው ዓመት አላላኽን ያዘ።<ref name="maro">{{cite book|url=http://books.google.nl/books?id=0d1JAgAAQBAJ&pg=PA260&dq=#v=onepage&q&f=false|title= The Ancient Near East: History, Society and Economy|author= Mario Liverani|page=260|year= 2013|isbn= 9781134750849}}</ref><ref>{{cite book|url=http://books.google.nl/books?id=RTGc9YH-C38C&pg=PA97#v=onepage&q&f=false|title= Ancient Near Eastern Art|author= Dominique Collon|page=97|year= 1995|isbn= 9780520203075}}</ref> ከዚያ ሐቱሺሊ የ[[ኡርሹ]] ሆርያውያንን አሸነፋቸው፣ ያምኻድና ከርከሚሽ ረድኤታቸውን ለኡርሹ ምንም ቢሰጡ።<ref>{{cite book|url=http://books.google.nl/books?id=biyDDd0uKGMC&pg=PT289&dq#v=onepage&q&f=false|title= Warfare in the Ancient Near East to 1600 BC|author= William J. Hamblin|page=289|year= 2006|isbn= 9781134520626}}</ref> ከዚያ ሐቱሺሊ ያምሓድን በደብረ አታሉር ውግያ አሸነፈው፣<ref>{{cite book|url=http://books.google.nl/books?id=Agg5-lpVI2MC&pg=PA83&dq=#v=onepage&q&f=false|title= The Kingdom of the Hittites|author= Trevor Bryce|page=83|year= 1999|isbn= 9780199240104}}</ref> ሐሹምንም አያሌው ሌሎችንም የሖርያውያን ከተሞች በሶርያዊው ዘመቻ ፮ኛው ዓመት አጠፋቸው።<ref name="maro" /> በመጨረሻ ሓቱሺሊ ሐላብን እራሱን በቀጥታ መታ፣ ዳሩ ግን ድል ሆነ፣ተቆስሎም ሞተ (1536 ዓክልበ. ግ.)።<ref>{{cite book|url=http://books.google.nl/books?id=q8Z7AgAAQBAJ&pg=PA29&dq#v=onepage&q&f=false|title= Ancient Syria: A Three Thousand Year History|author= Trevor Bryce|page=29|year= 2014|isbn= 9780191002922}}</ref><ref>{{cite book|url=http://books.google.nl/books?id=azPl5Jzv930C&pg=PA107#v=onepage&q&f=false|title= Historical Dictionary of the Hittites|author= Charles Burney|page=107|year= 2004|isbn= 9780810865648}}</ref> የ፩ ሐቱሺሊ ተከታይ [[1 ሙርሲሊ]] ሲሆን፣ እርሱ አድጎ የአያቱን ቂም በቅሎ ሐላብን ያዘ፤ ይህም የያምኻድ መንግሥት ውድቀት ነበር።<ref>{{cite book|url=http://books.google.nl/books?id=biyDDd0uKGMC&pg=PT256&dq#v=onepage&q&f=false|title= Warfare in the Ancient Near East to 1600 BC|author= William J. Hamblin| page=256|year= 2006|isbn= 9781134520626}}</ref> ከዚያ ሙርሲሊ እስከ ባቢሎን ድረስ ዘምቶ ባቢሎንን አጠፋ (1507 ዓክልበ.) ነገር ግን ወደ ዋና ከተማው ወደ [[ሐቱሳሽ]] በተመለሠበት ጊዜ ተገደለ።<ref>{{cite book|url=http://books.google.nl/books?id=Tb4mzSQ2nJoC&pg=PA3#v=onepage&q&f=false|title= Iron Age Hieroglyphic Luwian Inscriptions|author= Annick Payne|page=3|year= 2012|isbn= 9781589836587}}</ref> ሐላብ ዳግመኛ ተሠራና አላላኽ እንደገና በግዛቱ ውስጥ ሆነ፣<ref>{{cite book|url=http://books.google.nl/books?id=Agg5-lpVI2MC&pg=PA126#v=onepage&q&f=false|title= The Kingdom of the Hittites |author= Trevor Bryce| page=126|year= 1999|isbn= 9780199240104 }}</ref> የ«ያምኻድ» ስም ግን ተተወ፣ «ሐላብ» ብቻ ይባል ጀመር።<ref>{{cite book|url=http://books.google.nl/books?id=1A0OgvXfHlQC&pg=PA9#v=onepage&q&f=false|title= Ugarit in Retrospect: Fifty Years of Ugarit and Ugaritic|author= Gordon Douglas Young|page=9|year= 1981|isbn= 9780931464072}}</ref> ከሐላብ ነገሥታት ስሞች በቀር ምንም ሌላ አይታወቅም፣ መጀመርያው፣ [[ሳራ-ኤል]]፣ ምናልባት የ፫ ያሪም-ሊም ልጅ ነበር።<ref name="astos">{{cite book|url=http://books.google.nl/books?id=CMR5C12GOF8C&pg=PA382#v=onepage&q&f=false|title= Orientalia: Vol. 38 |author= M.C. Astour| page=382|year= 1969}}</ref> የሐላብ መጨረሻ ንጉሥ [[1 ኢሊም-ኢሊማ]] ተባለ፣<ref>{{cite book|url=http://books.google.nl/books?id=FF5-7JVj4jYC&pg=PA433#v=onepage&q&f=false|title= The Cambridge Ancient History|author= Iorwerth Eiddon Stephen Edwards| page=433|year= 1973}}</ref> የ[[ሚታኒ]] ንጉሥ [[ፓርሻታታር]] ግን ዓመጽ አንሥቶበት ተገደለና ሚታኒ ያንጊዜ ሐላብን ያዘ።<ref name="kolon">{{cite book|url=http://books.google.nl/books?id=RTGc9YH-C38C&pg=PA109#v=onepage&q&f=false|title= Ancient Near Eastern Art|author= Dominique Collon| page=109|year= 1995}}</ref><ref name="nelso">{{cite book|url=http://books.google.nl/books?id=4HoLII5KmWwC&pg=PA393#v=onepage&q&f=false|title= The Chronological Study Bible|author= Thomas Nelson| page=393|year= 2008|isbn= 9780718020682}}</ref> የኢሊም-ኢሊማ ልጅ [[ኢድሪሚ]] ወደ [[ኤማር]] ሸሽቶ ከ[[ሃቢሩ]] ጋር 7 ዓመት ቆየ፣ ከዚያም አላላኽን አሸነፈና ሥርወ መንግሥቱን በዚያ ከተማ በሃቢሩ እርዳታ ተቀጠለ።<ref name="kolon" /><ref name="nelso" /> ሐላብ ግን ነጻነቱን በማጣት በሚታኒ መንግሥት ውስጥ ቀረ።<ref>{{cite book|url=http://books.google.nl/books?id=eqHKDKo3cVsC&pg=PA12#v=onepage&q&f=false|title= Thutmose III: A New Biography|author= Eric H. Cline,David B. O'Connor| page=12|year= 2006|isbn= 0472114670}}</ref> ===የያምኻድ ነገሥታት=== ([[ኡልትራ አጭር አቆጣጠር]]) {| class="nowraplinks" cellspacing="0" cellpadding="4" rules="all" style="background:#fbfbfb; border-style: solid; border-width: 1px; font-size:90%; empty-cells:show; border-collapse:collapse" |- style="background:#f6e6ae;" [[File:Abba-El I seal.jpg|thumb|የ፩ አባ-ኤል ማሕተም]] [[File:Niqmi-Epuh Seal.jpg|thumb|የንቅሚ-እፑኽ ማሕተም]] ! ንጉሥ !! ዘመን !! ማዕረግ !! ዝምድና |- | [[ሱሙ-ኤፑኽ]] || 1722–1692 ዓክልበ. ግ. || ንጉሥ |- | [[1 ያሪም-ሊም]] || 1692-1676 ዓክልበ. ግ.|| ታላቅ ንጉሥ || ልጅ<ref name="Mario" /> |- | [[1 ሃሙራቢ]] || 1676- 1662 ዓክልበ. ግ. || ታላቅ ንጉሥ || ልጅ<ref>{{cite book|url=http://books.google.nl/books?id=u2nUT_RtyQ8C&pg=PA783&lpg#v=onepage&q&f=false|title=Old Babylonian Period (2003-1595 BC)|author= Douglas Frayne|page= 783|date=1990|isbn=9780802058737}}</ref> |- | [[1 አባ-ኤል]] || 1662- 1632 ዓክልበ. ግ. ||ታላቅ ንጉሥ || ልጅ<ref>{{cite book|url=http://books.google.nl/books?id=oiSoxUE_Vn0C&pg=PA28#v=onepage&q&f=false|title= Egyptian Iconography on Syro-Palestinian Cylinder Seals of the Middle Bronze Age|author= Beatrice Teissier|page=28|year= 1996|isbn= 9783525538920}}</ref> |- | [[2 ያሪም-ሊም]] || 1632-1612 ዓክልበ. ግ. ||ታላቅ ንጉሥ|| ልጅ<ref>{{cite book|url=http://books.google.nl/books?id=u2nUT_RtyQ8C&pg=PA788#v=onepage&q&f=false|title=Old Babylonian Period (2003-1595 BC)|author= Douglas Frayne|page= 788|date=1990|isbn=9780802058737}}</ref> |- | [[ንቅሚ-ኤፑኽ]] || 1612-1587 ዓክልበ. ግ. || ታላቅ ንጉሥ || ልጅ<ref>{{cite book|url=http://books.google.nl/books?id=u2nUT_RtyQ8C&pg=PA792#v=onepage&q&f=false|title=Old Babylonian Period (2003-1595 BC)|author= Douglas Frayne|page= 792|date=1990|isbn=9780802058737}}</ref> |- | [[እርካብቱም]] || 1587-1575 ዓክልበ. ግ. || ታላቅ ንጉሥ || ልጅ<ref>{{cite book|url=https://books.google.nl/books?id=oiSoxUE_Vn0C&pg=PA26#v=onepage&q&f=false|title= Egyptian Iconography on Syro-Palestinian Cylinder Seals of the Middle Bronze Age|author= Beatrice Teissier|page=26|year= 1996|isbn= 9783525538920}}</ref> |- | [[2 ሃሙራቢ]] || 1575-1570 ዓክልበ. ግ.|| ታላቅ ንጉሥ || ምናልባት ወንድም<ref>{{cite book|url=http://books.google.com/?id=qCgpAQAAMAAJ&dq=editions:0AFLRE728itIF97ocBxP6tf4t-3vxq6DFWKccZMEmRDBdHioXHCgg6e0|title= Akkadica, Volumes 111–120|author= Wilfred Van Soldt|page=106|year= 1999}}</ref> |- | [[3 ያሪም-ሊም]] || 1570-1531 ዓክልበ. ግ.|| ታላቅ ንጉሥ ||የእርካብቱም ወንድም<ref>{{cite book|url=http://books.google.nl/books?id=u2nUT_RtyQ8C&pg=PA795#v=onepage&q&f=false|title=Old Babylonian Period (2003-1595 BC)|author= Douglas Frayne|page= 795|date=1990|isbn=9780802058737}}</ref> |- | [[3 ሃሙራቢ]] || 1531-1506 ዓክልበ. ግ. || ንጉሥ || ልጅ<ref>{{cite book|url=http://books.google.com/?id=qCgpAQAAMAAJ&dq=editions:0AFLRE728itIF97ocBxP6tf4t-3vxq6DFWKccZMEmRDBdHioXHCgg6e0|title= Akkadica, Volumes 111–120|author= Wilfred Van Soldt|page=107|year= 1999}}</ref> |- | [[ሳራ-ኤል]] || 1506 ዓክልበ. ግ.|| የሐላብ ንጉሥ || ምናልባት የ፫ ያሪም-ሊም ልጅ<ref name="astos" /> |- | [[2 አባ-ኤል]] || ||የሐላብ ንጉሥ || ልጅ<ref name="astos" /> |- | [[1 ኢሊም-ኢሊማ]] || -1480 ዓክልበ.|| የሐላብ ንጉሥ || ምናልባት ልጅ<ref>{{cite book|url=http://books.google.com/?id=VywMAQAAMAAJ&dq|title= Hittite history and absolute chronology of the Bronze Age|author= Michael C. Astour |page=19|year= 1989|isbn= 9789186098865}}</ref> |} [[File:Abba-El II seal.jpg|thumb|የ፪ አባ-ኤል ማሕተም]] ==ዋቢ ምንጮች== {{reflist|3}} * {{cite book | last1 = Aruz | first1 = Joan | title = Cultures in Contact: From Mesopotamia to the Mediterranean in the Second Millennium B.C. | publisher = [[Metropolitan Museum of Art]] | year = 2013 | isbn = 978-1-58839-475-0}} *{{cite book | last1 = Bryce | first1 = Trevor | title = The Kingdom of the Hittites | url = https://archive.org/details/kingdomofhittite0000trev | publisher = [[Oxford University Press]] | year = 1999 | isbn = 978-0-19-924010-4}} *{{cite book | last1 = Bryce | first1 = Trevor | title = Ancient Syria: A Three Thousand Year History | url = https://archive.org/details/ancientsyriathre0000bryc | publisher = [[Oxford University Press]] | year = 2014 | isbn = 978-0-19-100292-2}} * {{cite book | last1 = Collon |first1= Dominique | title = Ancient Near Eastern Art | url = https://archive.org/details/ancientneareaste0000coll | publisher = [[University of California Press]] | year = 1995 | isbn = 978-0-520-20307-5}} * {{cite book | last1 = Coogan |first1= Michael David | title = The Oxford History of the Biblical World | publisher = [[Oxford University Press]] | year = 2001 | isbn = 978-0-19-513937-2}} * {{cite book | last1 = Dalley | first1 = Stephanie | title = Mari and Karana: Two Old Babylonian Cities | publisher = [[Gorgias Press]] | year = 2002 | isbn = 978-1-931956-02-4}} * {{cite book | last3 = Sollberger |first3= Edmond |last2 = Gadd | first2= Cyril John | last1 = Edwards|first1= Iorwerth Eiddon Stephen | title = The Cambridge Ancient History | url = https://archive.org/details/cambridgeancient02edwa_0 | publisher = [[Cambridge University Press]] | year = 1973 | isbn = 978-0-521-08230-3}} *{{cite book | last1 = Frayne | first1 = Douglas | title = Old Babylonian Period (2003–1595 BC) | publisher = [[University of Toronto Press]] | year = 1990 | isbn = 978-0-8020-5873-7}} * {{cite book | last1 = Green |first1= Alberto Ravinell Whitney | title = The Storm-god in the Ancient Near East | url = https://archive.org/details/stormgodinancien0000gree | publisher = [[Eisenbrauns]] | year = 2003 | isbn = 978-1-57506-069-9}} * {{cite book | last1 = Hamblin |first1= William | title = Warfare in the Ancient Near East to 1600 BC: Holy Warriors at the Dawn of History | publisher = [[Routledge]] | year = 2006 | isbn = 978-1-134-52062-6}} * {{cite book |last2 = Feldman|first2= Marian H | last1 = Heinz |first1= Marlies | title = Representations of Political Power: Case Histories from Times of Change and Dissolving Order in the Ancient Near East |url = https://archive.org/details/representationso0000unse_d7i0| publisher = [[Eisenbrauns]] | year = 2012 | isbn = 978-1-57506-135-1}} * {{cite book | last1 = Leick |first1= Gwendolyn | title = The Babylonian World | publisher = [[Routledge]] | year = 2009 | isbn = 978-1-134-26128-4}} * {{cite book | last1 = Liverani |first1= Mario | title = The Ancient Near East: History, Society and Economy | url = https://archive.org/details/ancientneareasth0000live | publisher = [[Routledge]] | year = 2013 | isbn = 978-1-134-75091-7}} * {{cite book | last1 = Taracha |first1= Piotr | title = Religions of Second Millennium Anatolia | publisher = [[Otto Harrassowitz Verlag]] | year = 2009 | isbn = 978-3-447-05885-8}} * {{cite book | last1 = Van Der Toorn |first1= Karel| title = Family Religion in Babylonia, Ugarit and Israel: Continuity and Changes in the Forms of Religious Life | publisher = [[Brill Publishers|BRILL]] | year = 1996 | isbn = 978-90-04-10410-5}} * {{cite book | last1 = Young | first1 = Gordon Douglas | title = Ugarit in Retrospect: Fifty Years of Ugarit and Ugaritic | publisher = [[Eisenbrauns]] | year = 1981 | isbn = 978-0-931464-07-2}} *[http://archive.archaeology.org/0911/features/syria_aleppo_temple_storm_god_citadel.html Hadad temple discovery.] Kay Kohlmeyer, an archaeologist at Berlin's University of Applied Sciences and the excavation co-director explain about the temple. *[http://www.persee.fr/web/revues/home/prescript/article/syria_0039-7946_1987_num_64_3_7005 Ansari- ancient Halab.] [[መደብ:ሶርያ]] [[መደብ:ታሪካዊ አገሮች]] cwizo98iklbk0qgd8l91poyfi7i233u 0 46012 394650 372804 2026-08-11T21:03:06Z InternetArchiveBot 35471 Add 2 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260811)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 394650 wikitext text/x-wiki '''የፀሐይ ቋንቋ ሃልዮ''' ([[ቱርክኛ]]፦ Güneş Dil Teorisi) በ[[1920ዎቹ]] በ[[ቱርክ]] አገር የተደረጀ ሃልዮ ነበር። ይህም ሃልዮ ዛሬው እንደ ሀሣዊ የቱርክ ጎሰኛ አስተያየት ይቆጠራል። በዚህ ሃልዮ ዘንድ፣ በ[[ቅድመ-ታሪክ]] የሰው ልጅ ልሳናት ሁሉ ከአንድ ቅድመ-ቱርክኛ ቋንቋ እንደ ተወለዱ ይታመን ነበር። ይህም ቅድመ-ታሪካዊ ቋንቋ በድምጽ በተለይ ለዘመናዊ ቱርክኛ ተመሳሳይነት ስለነበረው፣ ሌሎቹ ልሳናት ሁሉ ከቱርክኛ ሥሮች እንደ ደረሱ ለማሳየት የሞከረ ግምት ነበር። ከዚህ በላይ፣ በማእከለኛ እስያ የተገኙት ምእመናን የ[[ፀሐይ]]ን ከሃሊነትና ሕይወት-ሰጪ ጸባይ ለማክበር ፈልገው፣ ይህን በማድረግ ቀድሞ ያሰሙት የነበረው እንቶ ፈንቶ ተለውጦ ያንጊዜ ሥነ ስርዓት ወዳለበት አነጋገር ተቀየረ፣ ቋንቋውም ተወለደ፣ ስለዚህ «የፀሐይ ቋንቋ» ነው የሚሉት።<ref>{{cite journal |author=Aytürk, İlker |date=November 2004 |title=Turkish Linguists against the West: The Origins of Linguistic Nationalism in Atatürk's Turkey |journal=Middle Eastern Studies |volume=40 |issue=6 |pages=pp.1&ndash;25 |location=London |publisher=Frank Cass & Co (Routledge) |doi=10.1080/0026320042000282856 |issn=0026-3206 |oclc=86539631}}</ref> ==መነሻ== በዚሁ ሃልዮ ተጽእኖዎች ውስጥ፦ * የ[[ፈረንሳይ]] ታሪክ ጸሐፊ [[ኢሌር ደ ባረንቶን]] ያቀረበው አስተያየት በመጽሐፉ "L'Origine des Langues, des Religions et des Peuples" («የልሳናት፣ የሃይማኖትና የአሕዛብ መነሻ»)፣ የዓለም ቋንቋዎች ሁሉ ከ[[ሱመርኛ]] ጽሑፍ እንደ ተነሡ ገመተ።<ref name="nytimes"> {{Cite news |title=Turks Teach New Theories |date=1936-02-09 | url= http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F70914FC395F167B93CBA91789D85F428385F9 |newspaper=[[New York Times]] |place=Istanbul}} </ref> * የ[[ቪየና]]፣ [[ኦስትሪያ]] ቋንቋ ሊቅ ዶ/ር ሄርማን ክቬሪች የጻፈው ጽሑፍ፣ "La psychologie de quelques éléments des langues Turques" (የአንዳንድ [[ቱርካዊ ልሳናት]] ረገዶች ስነልቡና")<ref> {{cite journal |author=Laut, Jens Peter |year=2002 |title=Noch einmal zu Dr. Kvergić |journal=Turkic Languages |url=http://www.freidok.uni-freiburg.de/volltexte/1830/pdf/Laut_Noch_einmal_zu_Dr_Kvergic.pdf |format=PDF reprinted online |volume=6 |pages=pp.120&ndash;133 |location=Wiesbaden, Germany |publisher=Harrassowitz Verlag |issn=1431-4983 |oclc=37421320 |accessdate=2007-12-05 | language=German}} </ref> የቱርክ ሪፐብሊክ መሥራችና መጀመርያው ፕሬዚዳንት፣ [[ሙስታፋ ኬማል አታቱርክ]] ይህን ግምት ይፋዊ ድገፋና ንብረታዊ ድገፋ ከመስጠቱ በላይ፣<ref> See [[Speros Vryonis]]. ''The Turkish State and History: Clio meets the Grey Wolf, 2nd Ed''. Thessaloniki: Institute for Balkan Studies, 1993.</ref> በራሱ በኩል ደግሞ በአደረጃጀቱ ታላቅ አስተዋጽኦ ያቀረበ ሆነ።<ref name=LewisTLRbook/> ከ[[1928]] ዓም ጀምሮ አታቱርክ እስካረፈበት ዘመን እስከ [[1930]] ዓም ድረስ በቱርክ አገር በይፋ ተቀባይነት ነበረው። ከአታቱርክ ዕረፍት ጀምሮ ግን ተተወ። ==እምነቶች== በ1928 ዓም በአሜሪካዊው ጋዜጣ [[ዘ ኒው ዮርክ ታይምዝ]] አንቀጽ ስለ [[አንካራ ዩኒቬርሲቴ]] አዲስ ክፍል፣ «የቋንቋ፣ የታሪክና የመልክዓ ምድር ትምህርት ቤት» በመግለጽ፦ :<ref name="nytimes" /><blockquote>ሱመርራውያን፣ ቱርኮች ሆነው፣ ከመካከለኛ እስያ ተነሥተው፣ ስለዚህ ልሳናት ሁሉ ደግሞ እዚያ ተጀመሩና መጀመርያ በቱርኮቹ ተጠቀሙ። እንዲያውም መጀመርያው ቋንቋ እንዲህ ተፈጠረ፦ ቅድመ-ታሪካዊ ሰው ልጅ፣ ማለት ቱርኮቹ፣ ከሁሉ ቅድማዊ በሆነ ደረጃ ሲሆኑ፣ የፀሐይ ሥራ ትኩረታቸውን ስቦ፣ በጎውና ክፉው ሁሉ የመነጨበት አምላክ ተቆጠሩት። ከዚያ ብርሃን፣ ጥላ፣ ሙቀትና እሳት መጣላቸው፣ ከሱ ጋር የጊዜ ሀሣቦች ሁሉ ተሳሰሩ፤- ቁመት፣ ርቀት፣ እንቅስቃሴ፣ ስፋት፣ ስሜታቸውንም ለመግለጽ ፀሐይ እንግዲህ ከነገሮች ሁሉ ይልቅ ተሰየመ። ስሙም «አግ» ነበር፤ ከዚህም ቃል ዛሬው የሚናገሩት ቃላት ሁሉ ተወለዱ። ይህ ባጭሩ «የፀሐይ ቋንቋ ሃልዮ ነው፤ በቱርክ አገር ታሪክ አዲስ አስተሳሰብ ዘንድ፣ በአዲሱ የአንካራ ትምህርት ቤት ይማራል።</blockquote>ባጭሩ፣ የሥልጣኔና የሰው ልጅ ልሳናት ምንጭ በፀሐይ አማካይነት ነበር በማለት የተመሠረተ አስተያየት ሲሆን፣ በሃልዮው ዘንድ የተሠለጠኑት ቋንቋዎች ሁሉ አባት ቱርክኛ ይሆን ነበር።<ref>Cemal Kafadar, Between Two Worlds: The Construction of the Ottoman State, Published by University of California Press, 1996. pg 163.</ref> አንዳንድ ቃላት ሀሣዊ የቱርክኛ ታሪክ ተሰጡ፣ ለምሳሌ ያሕል፦ እንግሊዝኛ ''school'' /ስኩል/ (ትምህርት ቤት) ከቱርክኛ ቃል ''okul'' ኦኩል፤ እንግሊዝኛ ''God'' /ጎድ/ (አምላክ) ከቱርክኛ ''kut'' /ኩት/ (በረከት)፤ እንግሊዝኛ ''Bulletin'' /ቡለትን/ (ማስታወቂያ) ከ ''belleten'' /በለተን/ (በልብ መማር); ''Electric'' (ኤሌክትሪክ) ከ[[ውግርኛ]] ''yaltrık'' /ያልትርክ/ (በራ)።<ref name=LewisTLRbook>{{cite book|first=Geoffrey|last=Lewis|title=The Turkish Language Reform: A Catastrophic Success|publisher=Oxford University Press|year=2002}}</ref><ref name=LewisTLRlecture>{{cite web|first=Geoffrey|last=Lewis|url=http://www.turkishlanguage.co.uk/jarring.htm|title=The Turkish Language Reform: A Catastrophic Success|series=Swedish Research Institute in Istanbul: The Jarring Lecture|date=11 February 2002|website=http://www.turkishlanguage.co.uk/|accessdate=27 November 2015|archivedate=12 January 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070112133930/http://www.turkishlanguage.co.uk/jarring.htm}}</ref> በቋንቋ ሊቅ ጊልዓድ ዙከርማን ዘንድ፣ «አታቱርክ የፀሐይ ቋንቋ ሃልዮ የደገፈው፣ የቱርክኛ ቋንቋ ባለሥልጣኖች ሊወግዱ ያልቻሉ አረብኛና ፋርስኛ ቃላት ለማጽደቅ እንደ ሆነ ይቻልል። በዚህ አድራጎት፣ ከውጭ አገር ልሳናት ለተበደረ ለያንዳንዱ ቃል አዲስ ዘይቤ ማቅረብ አለመቻላቸውን ተተካ።»<ref>Zuckermann, Ghil’ad (2003), [http://www.palgrave.com/products/title.aspx?is=140391723X ‘‘Language Contact and Lexical Enrichment in Israeli Hebrew’’] {{Wayback|url=http://www.palgrave.com/products/title.aspx?is=140391723X |date=20140201235515 }}, Houndmills: Palgrave Macmillan, ISBN 1-4039-1723-X, p. 165.</ref> ==ነጥቦች== {{reflist|2}} ==ተጨማሪ ምንጮች== {{refbegin}} * {{cite paper |author=Arkman, Ceren|year=2006 |title=The Launching of the Turkish Thesis of History: A Close Textual Analysis |url=http://digital.sabanciuniv.edu/tezler/etezfulltext/arkmanceren.pdf |format=PDF |version=M.A. Thesis |publisher=[[Sabanci University]] |accessdate=2007-12-05}} {{Dead link|date=October 2010|bot=H3llBot}} * {{cite journal |author=Aydingün, Ayşegül |author2=Aydingün, İsmail |year=2004 |title=The Role of Language in the Formation of Turkish National Identity and Turkishness |journal=Nationalism & Ethnic Politics |volume=10 |issue=3 |pages=pp.415&ndash;432 |location=London |publisher=Frank Cass & Co (Routledge)|doi=10.1080/13537110490518264 |issn=1353-7113 |oclc=86549020}} * {{cite book |author=Dilaçar, Agop |authorlink=Agop Dilaçar |year=1936 |title=Les bases Bio-Psychologiques de la Théorie Güneş Dil |location=Istanbul |publisher=Fazilet Basimevi |oclc=162658746}} {{fr icon}} {{tr icon}} * {{cite book |author=Karpat, Kemal H. |authorlink=Kemal Karpat |year=2004 |title=Studies on Turkish Politics and Society: Selected Articles and Essays |series=Social, Economic, and Political Studies of the Middle East, vol. 94|location=Leiden, Netherlands and Boston, MA |publisher=Brill |isbn=90-04-13322-4 |oclc=52334897}} * {{cite paper |author=Kıbrıs, Güldeniz |year=2005 |title=Creating Turkishness: An Examination of Turkish Nationalism Through Gök-Börü |url=http://digital.sabanciuniv.edu/tezler/etezfulltext/kibrisg.pdf |format=PDF |version=M.A. Thesis |publisher=[[Sabanci University]] |accessdate=2007-12-05}} {{Dead link|date=October 2010|bot=H3llBot}} * {{cite book |author=Lewis, Geoffrey |authorlink=Geoffrey Lewis (Turkish scholar) |year=1999 |title=The Turkish Language Reform: A Catastrophic Success |url=https://archive.org/details/turkishlanguager0000lewi |location=Oxford |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=0-19-823856-8 |oclc=41137543}} * {{cite book |author=Poulton, Hugh |year=1997 |title=Top Hat, Grey Wolf and Crescent: Turkish Nationalism and the Turkish Republic |location=London |publisher=C. Hurst & Co. |isbn=1-85065-326-7 |oclc=37787056}} * {{cite book |author=Shaw, Wendy M.K. |year=2004 |chapter=Whose Hittites, and Why? Language, Archaeology, and the Quest for the Original Turks |title=Archaeology Under Dictatorship |editor=Michael L. Galaty and Charles Watkinson (eds.) |location=New York |publisher=Kluwer Academic/Plenum Publishers |pages=131&ndash;154 |isbn=0-306-48508-7 |oclc=54685395}} *[[Speros Vryonis|Vryonis, Speros]] (1993). ''The Turkish State and History: Clio meets the Grey Wolf, 2nd Ed''. Thessaloniki: Institute for Balkan Studies. * {{cite book |author=Webster, Donald Everett |year=1939 |title=The Turkey of Atatürk: Social Process in the Turkish Reformation |url=https://archive.org/details/turkeyofataturks0000dona |location=Philadelphia, PA |publisher=[[American Academy of Political and Social Science]] |oclc=404655}} * [http://www.isa-sari.com/gunes-dil-teorisi-ve-ataturke-gore-dillerin-dogusu/ Main ideas of Sun Language Theory] {{tr icon}} * [http://tdkkitaplik.org.tr/gdtr/gdtraporu.pdf 1936 Sun Language Commission's Report] {{Wayback|url=http://tdkkitaplik.org.tr/gdtr/gdtraporu.pdf |date=20070227043929 }} {{tr icon}} {{fr icon}} {{refend}} * http://polatkaya.net/Articles.htm [[መደብ:ቱርክ]] [[መደብ:ቱርኪክ ቋንቋዎች]] mi9zozzca0ay5y4oe23vdfca5habx3w 0 46171 394676 373661 2026-08-11T21:28:20Z InternetArchiveBot 35471 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260811)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 394676 wikitext text/x-wiki [[ስዕል:Narcissus_2005_spring_002.jpg|thumb|180x180px|ቢጫ አበባ]] ዕፅዋት ከሕያዋን ነገሮች አምስቱ ዋና ዘርፎች አንዱ ናቸው። [[ምግበለፊ]] [[ውኑክለስ]] ናቸው፣ ይህም ማለት የራሳቸውን ምግብ ይሰራሉ እና ውስብስብ ወይም ባለኑክለስ ህዋስ (ሴሎች) ያላቸው ናቸው። አብዛኞቹ ዕፅዋት ከስፍራ ወደ ስፍራ መዛወር እንደ [[እንስሳ|እንስሶች]] አይችሉም። ሲበቅሉ ግን እጅግ ቀስ ብለው ይዞራሉ። በዕፅዋት ዘርፍ ውስጥ ታዋቂ አይነቶች [[ዛፍ]]፣ [[ዕፅ]]፣ [[ቊጥቋጥ]]፣ [[ሣር]]፣ [[ሐረግ]]፣ [[ፈርን]]፣ [[ሽበት]]ና [[አረንጓዴ ዋቅላሚ]] ይገኛሉ። በ[[አትክልት ጥናት|ዕፅዋት ጥናት]] ዘንድ፣ አሁን 350,000 ያሕል የዕፅዋት ዝርያዎች ይኖራሉ። [[ፈንገስ]] እና አረንጓዴ ያልሆነ ዋቅላሚ ግን እንደ ዕፅዋት አይቆጠሩም። አብዛኛዎቹ ዕፅዋት በመሬት ውስጥ ይበቅላሉ፣ አገዳቸው ከላይና ሥራቸው በታች አላቸው። አንዳንድ በ[[ውኃ]] ላይ ሰፋፊዎች ናቸው። ውኃና ምግብ የሚያገኙ በሥሮቻቸው በኩል ነው፤ ከዚያ በአገዳ ወጥተው እስከ ቅጠሎች ድረስ ሲጓዙ ነው። በቅጠሎች ውስጥ በሚገኙት ትንንሽ ቀዳዳዎች ውኃ በ[[ፀሐይ]] ዋዕይ በመትነን፣ ውኃው በአገዳው መንገድ ምግብን ከታቹ ወደ ላይ ይስባል። ይህም [[ስበተ ቅጠላበት]] ይባላል። ዕፅዋት ምግብን እንዲሠሩ፣ የሚያስፈልጉዋቸው የፀሐይ [[ብርሃን]]፣ [[ካርቦን ክልቶኦክሳይድ|ካርቦን ክልቶኦክሳይድ፣]] የመሬት ማዕድንና ውኃ ነው። አረንጓዴው ሃመልሚል ([[ክሎሮፊል]]) የፀሐይቱን አቅም ይወስዳል። እንደ እንሥሣት፣ ዕፅዋትም የእንስትና የተባእት የዘር ህዋስ (gamete) ያመነጫሉ። በተጨማሪ፣ ብዙ የዕፅዋት አይነቶች ወሲባዊ በማይሆን ዘዴ መስፋፋትና መባዛት ይችላሉ። ይህ [[እፃዊ ተዋልዶ]] ይባላል። ==ሥነ ሕይወታዊ ክፍፍሎች== በ[[ሥነ ሕይወት]] ጥናት ዘንድ፣ ዕፅዋት አንድ የሕይወት ስፍን ሲሆን የሚከተሉ ክፍለስፍኖች ብውስጡ ይመደባሉ፦ {| class="wikitable" |- | style="background: #cbfdcb" width="15%"| | የመሬት ሃመልማል Embryophyte |rowspan="2"| ሃመልማል Viridiplantae |- | style="background: #c2e085"| | [[አረንጓዴ ዋቅላሚ]] |- | style="background: #bebebe"| |colspan="2"| ሌላ ዋቅላሚ Biliphyta (ባብዛኛው እንደ አትክልት አይመደቡም) |} {|class="wikitable sortable" !ክፍለስፍን!!ሮማይስጥ!!መኖሪያ!!የባሕርይ ልዩነት!!ዝርያ ቁጥር |- style="background: #cbfdcb" |''' [[ዱኬ ቀንድ]]''' | Anthocerotophyta<ref>{{cite book | ref = harv | last = Mauseth | first = James D. | title = Botany : An Introduction to Plant Biology | edition = 5th | year = 2012 | isbn = 978-1-4496-6580-7 | publisher = Jones and Bartlett Learning | location = Sudbury, MA}} p. 489</ref> | ዓለም አቀፍ | ቀንድ ያለ [[ዱኬ ወለድ]]፣ ሸንዳ የለሽ | 100-300+ |- style="background: #cbfdcb" | '''[[ሳረንስት]]''' | Bryophyta | አለም አቀፍ | ዘለቄታዊ ቅርንጫፍ የለሽ [[ዱኬ ወለድ]]፣ ሸንዳ የለሽ | 12000 ያህል |- style="background: #c2e085" |''' [[የባሕር ድንጋይ አረንጌዴ ዋቅላሚ]]''' | Charophyta | ጨው አልባ ውሆች | | 1000 ያህል |- style="background: #c2e085" |''' [[የባሕር አረንጓዴ ዋቅላሚ]]''' | Chlorophyta | አለም አቀፍ | | 7000 ያህል |- style="background: #cbfdcb" | '''[[የንጉሥ አሚዶ ዘምባባ ክፍለስፍን]]''' | Cycadophyta | ገሞጂዎች | ባዶ ዘር፣ የድርብርብ ቅጠል አናት | 100-200 |- style="background: #cbfdcb" | '''[[የብር ባሕርኮክ]]''' (ጊንኮ) | Ginkgophyta | [[ቻይና]] | ባዶ ዘር ዛፍ | 1 ብቻ |- style="background: #bebebe" | '''[[ሰማያዊ ዋቅላሚ]]''' | Glaucophyta | ጨው አልባ ውሆች | | 13 |- style="background: #cbfdcb" |''' [[የመሊንጆ ክፍለስፍን]]''' | Gnetophyta | አንዳንድ አገሮች | ባለዘር፣ ሸንዳማ እንጨት | 70 |- style="background: #cbfdcb" |''' [[የበትረሳረንሰት ክፍለስፍን]]''' | Lycopodiophyta<br> Lycophyta |አለም አቀፍ |ነጠላ ሸንዳ ዕጽ | 1290 |- style="background: #cbfdcb" | '''[[ክንንብ ዘር]]'''፣ አባቢ አትክልት | Magnoliophyta | አለም አቀፍ | አበባ፣ ፍሬ፣ ሸንዳማ እፅ | 300,000 |- style="background: #cbfdcb" | '''[[ጉብ ዕጽ]]''' | Marchantiophyta,<ref name="Stotlers 2000">{{cite book | last1=Crandall-Stotler | first1=Barbara | last2=Stotler | first2=Raymond E. | year=2000 | chapter=Morphology and classification of the Marchantiophyta | page=[https://archive.org/details/bryophytebiology0000unse/page/21 21] | editors=A. Jonathan Shaw & Bernard Goffinet (Eds.) | title=Bryophyte Biology | url=https://archive.org/details/bryophytebiology0000unse | location=Cambridge | publisher=Cambridge University Press | isbn=0-521-66097-1 }}</ref><br> Hepatophyta | አለም አቀፍ | ኢዘለቄታዊ፣ ቅርንጫፍ የለሽ [[ዱኬ ወለድ]]፤ ሸንዳ የለሽ | 9000 ያህል |- style="background: #cbfdcb" | '''[[ዘረ ቅምብብ]]''' | Pinophyta<br> Coniferophyta |አለም አቀፍ | ባለዘር ቅምብብ፣ ሸንዳማ እንጨት | 629 |- style="background: #cbfdcb" | '''[[ፈርን]]''' | Monilophyta | አለም አቀፍ | [[ቀዳማይ ብቃይ]] [[ህዋስ ወለድ እፅ]]፣ ሸንዳማ | 9000 ያህል |- style="background: #bebebe" | '''[[ቀይ ዋቅላሚ]]''' | Rhodophyta | ዓለም አቀፍ | | 7000 ያህል |-class="sortbottom" |'''ድምሩ፦ 14''' | | | |} [[መደብ:አትክልት|*]] f7sikuiisse1q3oyep9fjorpjzi0zz9 0 46364 394665 345744 2026-08-11T21:19:04Z InternetArchiveBot 35471 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260811)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 394665 wikitext text/x-wiki የ'''ኖቪ ባዛር ሳንጃክ''' (ሰርብኛ፦ {{Lang|bs|Novopazarski sandžak}}/{{Lang|sr|Новопазарски санџак}}; [[ቱርክኛ|ቱርክና፦]]<span> </span><span lang="tr">''Yeni Pazar sancağı''</span>) ከ[[1956|1856]] እስከ 1905 ዓም. ድረስ [[የኦቶማን መንግሥት]] ሳንጃክ ወይም አስተዳደር ክልል ነበረ። በዛሬው [[ሞንቴኔግሮ]]፣ [[ሰርቢያ]] እና [[ኮሶቮ]] ውስጥ የተገኘው ሲሆን<sup class="reference" id="ref_status">[[:en:Sanjak_of_Novi_Pazar#endnote_status|[a]]]</sup>አሁን «ራሽካ» እና «ሳንጃክ» ይባላል። በኦቶማን [[ቱርክኛ]] «ሳንጃክ» ማለት አስተዳደር ክልል ከመሆን በላይ፣ «ሰንደቅ» ደግሞ ማለት ነው፣ እንዲሁም የ[[አማርኛ]] ቃል «ሰንደቅ» መንስኤ ነው። == ታሪክ == === የኦቶማን ግዛት === በ1447 ዓም አካባቢ የኦቶማን ቦስኒያ አለቃ ኢሳ-በግ ኢሳኮቪች ከሰርቢያ ደስፖታት መንግሥት ደቡብ-ምዕራብ ክፍሎች በያዘ ጊዘ፣ የኖቪ ባዛር መንደር ገና አልኖረም ነበር፤ በዙሪያው የተገኙት መንደሮች ፖቶክና ፓሪጸ ብቻ ነበሩ። በ1448 ዓም ኢሳኮቪች መንደሩን መሠረተ፤ ገበያ ወይም በቱርክኛ «ፓዛር»፣ [[መስጊድ]]፣ የሕዝብ መታጠቢያ ቤት፣ ሆስተልና ግቢ ሠራበት።<ref name="Maletić1969">{{Cite book|author=Mihailo Maletić|title=Novi Pazar i okolina|url=https://books.google.com/books?id=mV48AAAAMAAJ|accessdate=24 January 2013|year=1969|publisher=Književne novine|page=107|quote=Ако се (1455) помињу села Поток и Парице, а град не, то би значило да му још тада нису били ударени темељи. Изгледа ца се Иса-бег Исхаковић одлучио на изградњу града-утврђен>а већ 1456. године када имамо прве помене о Новом Пазару. Јиречек, наводећи које је све градове 1456. године заузео Мехмед II Освајач, каже: ,,Те, 1456.}}</ref> በመጀመርያ ኖቪ ፓዛር መንደር በጀለጽ ቪላየት (ክፍላገር) በስኮፕየ ጠረፍ አውራጃ ተገኘ።<ref name="Katic-Pastrik">{{Citation|last=Katić|first=Tatjana|title=Micelleanea|url=http://www.scribd.com/doc/86086432/50378999-Tatjana-Kati%C4%87-Vilajet-Pa%C5%A1trik-1452-53-godine|year=2010|publisher=Istorijski Institut|location=Belgrade|language=Serbian|chapter=Vilajet Pastric (Paštrik) 1452/1453 godine|quote=<!-- Од 1448. када је успоставио сталну турску власт у средњовековној жупи Врхбосни уобичајени назив за област која је обухватала велике делове данашње Македоније, Косово, Рашку и део Босне био је Скопско-босанско крајиште. Крајиште је било издељено на више вилајета, мањих војно - управних области. Већина њих се обимом поклапала с освојеном земљом неког средњовековног династа и носила је име или по пређашњем господару, или по главном утврђењу, највећем насељу, или доминантној географској одредници. Половином XV века крајишки вилајети у Македонији били су: Скопље, Калканделен (Тетово), Горњи и Доњи Дебар, Дуго Брдо, Река, Чемерница, Велес, Прилеп, Битољ ,Кичево и други 6 ; на подручју Косова, Рашке и Босне постојали су вилајети: Пастриц (касније Паштрик), Влк (област Вука Бранковића), Приштина, Звечан, Јелеч, Рас, Сјеница, Никшићи (Власи Никшићи) и Ходидјед (Saray-ovası). -->}}</ref> በ1455 ዓም ጀለጽ ወደ ቦስኒያ ሳንጃክ ተጨመረ። ከዚያ በ1477 ዓም መቀመጫው ከጀለጽ ወደ ኖቪ ፓዛር ተዛወረ።<ref name="Šabanović1959">{{Cite book|author=Hazim Šabanović|title=Bosanski pašaluk: postanak i upravna podjela|url=https://books.google.com/books?id=kkQQAAAAIAAJ|accessdate=27 January 2013|year=1959|publisher=Naučno društvo NR Bosne i Hercegovine|page=118|quote=središta iz Jeleča u Novi Pazar izvršeno svakako nešto prije 1485 g., kada je Jeleč već bio izgubio raniji strateški značaj, a Novi Pazar, kome je Isa-beg Ishaković udario temelje još šezdesetih godina XV st. razvio se dotle u veću varoš.}}</ref> ከዚህ የተነሣ የተለየ የኖቪ ፓዛር ሳንጃክ በሩሜሊያ ኤያሌት ውስጥ ተደረገ። በ1572 ዓም የቦስኒያ ሳንጃክ ወደ ኤያሌት ደረጃ በገባችበት ዘመን የኖቪ ፓዛር ሳንጃክ ወደ ቦስኒያ ኤያሌት ተመለሰ። በዚያም እስከ 1856 ዓም ይቆይ ነበር። <span class="cx-segment" data-segmentid="158"></span> === መሠረት === በ1856 ዓም የኦቶማን የቪላዬት ሕግ በወጣበት ጊዜ፣ የቦስኒያ ኤያሌት ተጨረሰና ኖቪ ፓዛር ብቸኛ ሳንጃክ ሆኖ መቀመጫው ኖቪ ፓዛር ከተማ ነበረ። በኋላ በ1870 ዓም ወደ አዲሱ ኮሶቮ ቪላዬት ተጨመረ። በኖረበት ዘመን ሁሉ፣ የዛሬው ሳንጃክ አውራጃ (ከኖቪ ባዛሩ ሳንጃክ ተሰይሞ) ወይም ራሽካ፣ ከዚህም በላይ የኮሶቮ ስሜን ክፍል ያጠቅልል ነበር።<span class="cx-segment" data-segmentid="168"></span> === የቤርሊን ጉባኤ (1870 ዓም) === [[ስዕል:Sanjak_of_Novibazar.png|thumb|400px|በ1870 ዓም የነበረው ሁኔታ]] በ1870 ዓም በተካሄደው ቤርሊን ጉባኤ፣ የኦስትሪያ-ሀንጋሪ ውጭ ጉዳይ ሚኒስትር አንድራሢ የቦስኒያና ሄርጸጎቪና ክፍላገር በኦስትሪያ ሠራዊት ከመያዝ በላይ፣ የአውስትሪያ ወታደሮች በኖቪባዛር ሳንጃክ ውስጥ እንዲቆዩ መብቱን አገኘላቸው። ነገር ግን እነዚህ ግዛቶች በስም የኦቶማን ክፍላገሮች ሆነው ቀሩ። በተጨማሪ፣ የኖቪባዛር ሳንጃክ ከሰርቢያና ሞንቴኔግሮ ግዛቶች መካከል በመቀመጡ እንደ ጠቀሜታ ተቆጠረ። እንዲሁም በዚያ ያሉት የኦስትሪያ ወታደሮች መንገድ ወደ ሳሎኒካ ለመክፈት እንደጠቀሙ በኦስትሪያ ባለሥልጣናት ዘንድ ይነገር ነበር።<ref>{{Cite book|last=Albertini|first=Luigi|title=The Origins of the War of 1914|others=Volume I|publisher=Oxford University Press|year=1952|page=19}}</ref>  <ref name="Albertini 1952 33">{{Cite book|last=Albertini|first=Luigi|title=The Origins of the War of 1914|others=Volume I|publisher=Oxford University Press|year=1952|page=33}}</ref> የኦቶማን ክልል የነበረቸው ቦስኒያ በኦስትሪያ አስተዳደር መኖርዋ ይሁንና እስከ ሳሎኒካ ድረስ ለመዘመት የሚለው ሀሣብ በተቃራኒ ወገኖች በተለይም በሀንጋራውያን ዘንድ ተቃወመ። ነገር ግን ሰርብያና ሞንቴነግሮ እንዳይዋሕዱ እንዲሁም የሩስያ ተጽእኖ በባልካኖች ውስጥ እንዳይስፋፋ በመከልከሉ የኖቪባዛር መያዝ ጥቅም አይተው ታገሡት። === የኦቶማን አስተዳደር ለውጦች === የኦቶማን መንግሥት መሪዎች በራሳቸው በኩል በ1871 ዓም የኦስትሪያን ተጽእኖ ለመወሰን ኖቪባዛር ሳንጃኩን ከቦስኒያ ቪላዬት (መቀመጫ [[ሳራዬቮ]]) ለይተው ወደ ኮሶቮ ቪላዬት (መቀመጫ [[ፕርሽቲና]]) አዛውረው ጨመሩት።<ref name="Petrović1995-8">{{Cite book|author=Milić F. Petrović|title=Dokumenti o Raškoj oblasti: 1900-1912|url=https://books.google.com/books?id=L1K5AAAAIAAJ|year=1995|publisher=Arhiv Srbije|page=8|quote=Да би сузбила аустроугарски утицај у западним крајевима Рашке области, Турска је извршила нову управну поделу. Новопазарски санџак је 1879. год. издвојен из Босанског вилајста и прикључен Косовеком вилајету, који је основан још 1877. год. са седиштем у Приштини а касније у Скопљу. Потом је 1880. године основан пљеваљ- ски санџак — мутесарифлук тј. округ саседиштем у Пљевљима, који је обухватио казе Пљевља, Пријеноље и мундирлук - испоставу у Прибоју. Тосу места у којимасу се налазили аустро-угарски гарнизони. Исте године формиран је Новопазарски, одно- сно Сјенички санџак са седиштем у Сјеници, а који је обухватио казе: сјеничку, нововарошку, бјелопољску и доњоколашинску (територија данашњих општина Би- јело Поље и ...}}</ref><ref name="Srejović1983-263">{{Cite book|author1=Dragoslav Srejović|author2=Slavko Gavrilović|author3=Sima M. Ćirković|title=Istorija srpskog naroda: knj. Od Berlinskog kongresa do Ujedinjenja 1878-1918 (2 v.)|url=https://books.google.com/books?id=L75BAAAAYAAJ|year=1983|publisher=Srpska književna zadruga|page=263|quote=Новопазарски санџак је већ 1879. издвојен из босанског вилајета са седиштем у Сарајеву и припојен косовском вилајету који је основан 30. јануара 1877. са седиштем у Приштини. Затим су турске власти 1880. образовале ...}}</ref> በ1872 ዓም በይፋ ሳንጃኩን አካፍለው የኦስትሪያ ወታደሮች የበዙባቸው ሠፈሮች የፕልየቭሊያ ሳንጃክ ሆነው የተረፉት ሠፈሮች የስየኒጻ ሳንጃክ ተብለው ተደረጉ።<ref name="Petrović1995-8">{{Cite book|author=Milić F. Petrović|title=Dokumenti o Raškoj oblasti: 1900-1912|url=https://books.google.com/books?id=L1K5AAAAIAAJ|year=1995|publisher=Arhiv Srbije|page=8|quote=Да би сузбила аустроугарски утицај у западним крајевима Рашке области, Турска је извршила нову управну поделу. Новопазарски санџак је 1879. год. издвојен из Босанског вилајста и прикључен Косовеком вилајету, који је основан још 1877. год. са седиштем у Приштини а касније у Скопљу. Потом је 1880. године основан пљеваљ- ски санџак — мутесарифлук тј. округ саседиштем у Пљевљима, који је обухватио казе Пљевља, Пријеноље и мундирлук - испоставу у Прибоју. Тосу места у којимасу се налазили аустро-угарски гарнизони. Исте године формиран је Новопазарски, одно- сно Сјенички санџак са седиштем у Сјеници, а који је обухватио казе: сјеничку, нововарошку, бјелопољску и доњоколашинску (територија данашњих општина Би- јело Поље и ...}}</ref> === የኦስትሪያ ወታደሮች በ1901 ዓም ሳንጃኩን መተዋቸው === በ1900 ዓም ኦስትሪያ ባቡር ወደ ኦቶማን መቄዶን ግዛት ለመሥራት የሚለውን ሀሣብ አሳወቀ። ይህ ባቡር በሳንጃኩ መካከል ይሄድ ነበርና በአውሮፓ አገራት መካከል ቀውስ ሆነ። እንዲሁም ቦስኒያ ወደ ኦስትሪያ-ሀንጋሪ ግዛት በይፋ ለመጨምር ያለው ሀሣብ በአገራት ዘንድ በጣም አከራካሪ ሆነ። ነገር ግን ቦስኒያ ወደ ኦስትሪያ መጨመሩ ዕውቅና ከሩስያ እንዲገኝ በምላሽ የኖቪባዛር ሳንጃክ ወደ ኦቶማን ቱርክ መንግሥት እንዲመለስ ተስማሙ።<ref>{{Cite book|last=MacMillan|first=Margaret|title=The War That Ended Peace|url=https://archive.org/details/warthatendedpeac0000macm|year=2013|publisher=[[Random House]]|pages=[https://archive.org/details/warthatendedpeac0000macm/page/420 420]–423}}</ref> እንግዲህ በዚያን ጊዜ የኦስትሪያ-ሀንጋሪ ወታደሮች ሳንጃኩን ተዉና ለ30 ዓመታት በኦስትሪያ አገዛዝ የነበረችው የቦስኒያ ቪላዬት በይፋ ወደ ኦስትሪያ ተጨመረች። === የ1905 ዓም. ባልካን ጦርነቶችና የኦቶማን አገዛዝ መጨረሻ === በመጀመርያው ባልካን ጦርነት 1905 ዓም የሞንተኔግሮና የሰርቢያ ሠራዊት ሳንጃኩን በቶሎ ያዙ። ከጦርነቱ በኋላ በሎንዶን ውል የሳንጃኩ መሬት በሰርቢያና በሞንቴነግሮ ተካፈለ። == ሕዝብ == የኖቪባዛር ሳንጃክ ሕዝቦች በተለይ ስላቭኛ የሚናገሩ እስላሞች፣ ኦርቶዶክስ ክርስቲያን ሰርቦች፣ የ[[አልባኒያ]]ዊ እስላሞችና ቱርኮች ነበሩ። == ከተሞች == <br> * ኖቪ ፓዛር * ስየኒጻ * ፕሪየፖልየ * ኖቫ ቫሮሽ * ፕሪቦይ * ኮሶቭስካ ሚትሮቪጻ * ፕሊየቭሊያ * ቢየሎ ፖልየ * በራነ * ሮዣየ {| class="" style="margin-left: 13px; line-height: 150%; margin-bottom: 10px;" | align="right" valign="top" |a.&nbsp;&nbsp; |{{Note|status}}[[ኮሶቮ|Kosovo]]<span> is the subject of a territorial dispute between the </span>[[ኮሶቮ|Republic of Kosovo]]<span> and the </span>[[ሰርቢያ|Republic of Serbia]]<span>. </span><span>The Republic of Kosovo </span>unilaterally declared independence<span> on 17 February 2008, but </span>Serbia continues to claim<span> it as part of its </span>own sovereign territory<span>. </span><span>The two governments </span>began to normalise relations<span> in 2013, as part of the </span>Brussels Agreement<span>. </span><span>Kosovo has been recognised as an independent state by </span>108<span> out of 193 </span>[[የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት|United Nations]]<span> </span>member states<span>.</span> |} {{Reflist|colwidth=30em}} [[መደብ:የአውሮፓ ታሪክ]] [[መደብ:ሰርቢያ]] [[መደብ:ሞንቴኔግሮ]] [[መደብ:ቱርክ]] 2e6dag6wgfj0b83o1m5wqpwkmcwo16n 0 48543 394649 383677 2026-08-11T21:02:32Z InternetArchiveBot 35471 Add 2 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260811)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 394649 wikitext text/x-wiki [[ስዕል:Chasaren.jpg|400px|thumb|የኻዛር መንግሥት 650-850 ዓም ግድም]] '''የኻዛር መንግሥት''' ('''የኻዛራውያን ኻጋነት''' ወይም '''ኻዛርያ''') በከፊል ዘላን የሆነ የ[[ቱርኪክ ሕዝብ]] ግዛት ሲሆን፣ የቀድሞው [[ኦኖቅ ኻጋናት]] መንግሥት በ[[ቻይና]]ውያን ሥራዊት በ[[650]] ዓም በተሰበረበት ጊዜ፣ ከቅሬቶቹ ከተነሡት በስሜን [[ካውካሶስ]] አውራጃ ዋናው ተተኪ ኃይል ሆነ። ኻዛርያ ይህን አውራጅ እስከ [[951]] ዓም [[የኪየቫን ሩስ]] መንግሥት እስካሸነፋቸው ድረስ ይገዛ ነበር። በ[[732]] ዓም ግድም የኻዛርያ መንግሥት ወደ [[ተልሙድ]] [[አይሁድና]] ገብቶ የአገሩ [[መንግሥት ሃይማኖት]] እንደ ሆነ ይመስላል።<ref>{{cite book |last=Feldman |first=Alex M. |date=2024 |title=The Monotheisation of Pontic-Caspian Eurasia: From the Eighth to the Thirteenth Century |publisher=Edinburgh University Press |isbn=978-1474478113 |pages=21-82}}</ref><ref>{{cite book |last=Brook |first=Kevin A. |date=2018 |title=The Jews of Khazaria |url=https://archive.org/details/jewsofkhazaria0000broo |edition=3rd |publisher=Rowman & Littlefield |isbn= 978-1538103425 |pages=[https://archive.org/details/jewsofkhazaria0000broo/page/84 84]-108}}</ref> ከዚያው በፊት የቱርኮች ጥንታዊ አጓጉል እምነት (የ[[ተንግሪ]] ሃይማኖት) ነበሩ።<ref>{{cite book |last=Brook |first=Kevin A. |date=2018 |title=The Jews of Khazaria |url=https://archive.org/details/jewsofkhazaria0000broo |edition=3rd |publisher=Rowman & Littlefield |isbn= 978-1538103425 |pages=[https://archive.org/details/jewsofkhazaria0000broo/page/82 82]-83}}</ref> =ማጣቀሻ= <references/> {{መዋቅር-ታሪክ}} [[መደብ:ሩስያ]] [[መደብ:የእስያ ታሪክ]] [[መደብ:ዩክሬን]] [[መደብ:ታሪካዊ አገሮች]] 0g6ae8cp1wwydlmubfq659ky7whaqv0 0 49327 394651 392134 2026-08-11T21:03:34Z InternetArchiveBot 35471 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260811)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 394651 wikitext text/x-wiki [[ስዕል:Ugaritic-alphabet-chart.svg|thumb|የኡጋሪት ፊደላት]] '''የኡጋሪት አልፋቤት''' በ[[ኡጋሪት]] ከተማ፣ [[ሶርያ]] በጥንት ከ1400-1200 ዓክልበ. ገደማ የተጻፈ [[አልፋቤት]] ([[አብጃድ]]) ነበረ። በወቅቱ የመላው [[ከነዓን (ጥንታዊ አገር)|ከነዓን]]፣ [[ጥንታዊ ግብጽ]]፣ [[መስጴጦምያ]]ና [[አናቶሊያ]] ለኢንተርናሽናል ፖለቲካ ለ[[መደበኛ]] ቋንቋ የተጠቀመው [[አካድኛ]] ነበረ። ይህን የፈርዖኖች [[3 አመንሆተፕ]]ና የ[[አኸናተን]] ደብዳቤዎች ወይም [[የአማርና ደብዳቤዎች]] (1369-1339 ዓክልበ. ግድም) ያሳየናል። አካድኛ የተጻፈበት ጽሕፈት በልዩ [[ውሻል]] ምሣሪያ ወይም [[ኩኔይፎርም]] በተባለ ጽሕፈት ይጻፍ ነበር። ነገር ግን ኩኔይፎርም [[የቻይና ጽሕፈት]]ን በመምሰል ቃላት በብዙ ሺህ ቅርጾች ይጻፉ ነበር እንጂ እንደ አልፋቤት፣ አብጃድ ወይም [[አቡጊዳ]] አልነበረም። በ[[ኡጋሪት ጽላቶች]] ላይ [[ኡጋሪትኛ]] የተባለውን [[ሴማዊ]] ቀበሌኛ ለመጻፍ የኡጋሪት ኩኔፎርም አልፋቤት በ1400 ዓክልበ. ያህል ፈጠሩ። የፊደላት ቅርጾች በውሻል ተሠርተው ሲሆን እንደ አካድኛ ኩኔፎርም ቢመስሉም፣ ቅርጾቹ ግን ከኩኔይፎርም ቃላት እንደ ደረሱ አይመስልም። ይልቁንም ምናልባት ቅርጾቹ እንደ [[ቅድመ-ሴማዊ ጽሕፈት]]፣ [[ቅድመ ከነዓናዊ ጽሕፈት]] ወይም [[ጌባል ጽሕፈት]] ፊደላት ለመምሰል ታሠቡ። የጽሑፉ አቅጣጫ ከግራ ወደ ቀኝ ሄደ። 30 ፊደላት አሉ። አንዳንድ አናባቢዎች ከ«እ» በኋላ ብቻ (ወይም አ፣ ኢ፣ ኡ) ይጻፉ ነበር። ለኡጋሪት ፊደላት ቅደም-ተከተል ሁለት አይነቶች በሰነዶቹ ተገኝተዋል። አንዱ እንደ [[ፊንቄ አልፋቤት]] ወይም እንደ [[ግዕዝ]] «አ ቡ ጊ ዳ» ተራ «ስሜን ሴማዊ ቅደም ተከተል» ተብሏል። ሌላው ቅደም-ተከተል ግን እንደ «ደቡብ ሴማዊ ቅደም-ተከተል» ወይም እንደ «ሀ ለ ሐ መ» ያህል ይመስላል። '''«ስሜን ሴማዊ ቅደም ተከተል»''' {|style="text-align:center;border-spacing: 0.4em 0em;" |ʾa||b||g||ḫ||d||h||w||z||ḥ||ṭ||y||k||š||l||m||ḏ||n||ẓ||s||ʿ||p||ṣ||q||r||ṯ||ġ||t||ʾi||ʾu||s₂ |- | አ||ብ||ግ||ኽ||ድ||ህ||ው||ዝ||ሕ||ጥ||ይ||ክ||ሽ||ል||ም||ዽ||ን||<u>ዝ</u>||ስ||ዕ||ፕ||ጽ||ቅ||ር||<u>ስ</u>||ጝ||ት||ኢ||ኡ||ሥ |- |א||ב||ג|| ||ד||ה||ו||ז||ח||ט||י||כ|| ||ל||מ|| ||נ|| ||ס||ע||פ||צ||ק||ר||ש|| ||ת|| |} '''«ደቡብ ሴማዊ ቅደም ተከተል»''' {|style="text-align:center;border-spacing: 0.4em 0em;" |h||l||ḥ||m||q||w||š||r||t||s||k||n||ḫ||b||ś||p||ʾ||ʿ||ẓ||g||d||ġ||ṭ||z||ḏ||y||ṯ||ṣ |- |ህ||ል||ሕ||ም||ቅ||ው||ሽ||ር||ት||ስ||ክ||ን||ኽ||ብ||ሥ||ፕ||አ||ዕ||<u>ዝ</u>||ግ||ድ||ጝ||ጥ||ዝ||ዽ||ይ||<u>ስ</u>||ጽ |- |ה||ל||ח||מ||ק||ו|| ||ר||ת||ס||כ||נ|| ||ב|| ||פ||א||ע|| ||ג||ד|| ||ט||ז|| ||י||ש||צ |} {| class="wikitable" style="font-family: 'Arial', 'Aegean', 'ALPHABETUM Unicode', 'MPH 2B Damase', 'Code2001', 'Free Sans';text-align:center" |+'''የኡጋሪት ፊደላት'''<ref> {{cite book | chapter=Epigraphic Semitic Scripts | title=The World's Writing Systems | url=https://archive.org/details/isbn_9780195079937 | year=1996 | editor1-last=Daniels | editor1-first=Peter T. | editor2-last=Bright | editor2-first=William | publisher=Oxford University Press, Inc | isbn=978-0-19-507993-7 | page=[https://archive.org/details/isbn_9780195079937/page/92 92]}}</ref> |-valign=top !ፊደል!!በላቲን ጽሕፈት!!አማርኛ!!ዕብራይስጥ!!አረብኛ |- |style="font-size: 30px; font-family: serif;"|𐎀 ||ʾa||አ||א||أ |- |style="font-size: 30px; font-family: serif;"|𐎁 |b||ብ||ב||ب |- |style="font-size: 30px; font-family: serif;"|𐎂 |g||ግ||ג||ج |- |style="font-size: 30px; font-family: serif;"|𐎃 |ḫ||ኽ||||خ |- |style="font-size: 30px; font-family: serif;"|𐎄 |d||ድ||ד||د |- |style="font-size: 30px; font-family: serif;"|𐎅 |h||ህ||ה||ه |- |style="font-size: 30px; font-family: serif;"|𐎆 |w||ው||ו||و |- |style="font-size: 30px; font-family: serif;"|𐎇 |z||ዝ||ז||ز |- |style="font-size: 30px; font-family: serif;"|𐎈 |ḥ||ሕ||ח||ح |- |style="font-size: 30px; font-family: serif;"|𐎉 |ṭ||ጥ||ט||ط |- |style="font-size: 30px; font-family: serif;"|𐎊 |y||ይ||י||ي |- |style="font-size: 30px; font-family: serif;"|𐎋 |k||ክ||כ||ك |- |style="font-size: 30px; font-family: serif;"|𐎌 |š||ሽ||ש||ش |- |style="font-size: 30px; font-family: serif;"|𐎍 |l||ል||ל||ل |- |style="font-size: 30px; font-family: serif;"|𐎎 |m||ም||מ||م |- |style="font-size: 30px; font-family: serif;"|𐎏 |ḏ||ዽ||||ذ |- |style="font-size: 30px; font-family: serif;"|𐎐 |n||ን||נ||ن |- |style="font-size: 30px; font-family: serif;"|𐎑 |ẓ||<u>ዝ</u>||||ظ |- |style="font-size: 30px; font-family: serif;"|𐎒 |s||ስ||ס||س |- |style="font-size: 30px; font-family: serif;"|𐎓 |ʿ&nbsp;||ዕ||ע||ع |- |style="font-size: 30px; font-family: serif;"|𐎔 |p||ፕ||פ||ف |- |style="font-size: 30px; font-family: serif;"|𐎕 |ṣ||ጽ||צ||ص |- |style="font-size: 30px; font-family: serif;"|𐎖 |q||ቅ||ק||ق |- |style="font-size: 30px; font-family: serif;"|𐎗 |r||ር||ר||ر |- |style="font-size: 30px; font-family: serif;"|𐎘 |ṯ||<u>ስ</u>||||ث |- |style="font-size: 30px; font-family: serif;"|𐎙 |ġ||ጝ||||غ |- |style="font-size: 30px; font-family: serif;"|𐎚 |t||ት||ת||ت |- |style="font-size: 30px; font-family: serif;"|𐎛 |ʾi||ኢ||||ئ |- |style="font-size: 30px; font-family: serif;"|𐎜 |ʾu||ኡ||||ؤ |- |style="font-size: 30px; font-family: serif;"|𐎝 |s₂||ሥ|||| |- |style="font-size: 30px; font-family: serif;"|𐎟 |colspan="2"|ቃል መለያ (፡)|| |} [[መደብ:ጽሕፈቶች]] [[መደብ:ከነዓን]] laofc3d7t6tt3cn4jycwhiz4b0s7dhg 0 49594 394672 390436 2026-08-11T21:25:57Z InternetArchiveBot 35471 Add 6 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260811)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 394672 wikitext text/x-wiki '''ርዕዮተ ዓለም''' ለአንድ ሰው ወይም ለቡድን ሰዎች የሚመደብ የ[[እምነት|እምነቶች]] ወይም የእሴቶች ስብስብ ነው፣ በተለይ በተወሰነ [[ዕውቀት]] ላይ ብቻ የተመሠረተ እምነት ላይ ያልሆኑ ምክንያቶች የሚይዙት፣<ref>{{Cite book|last=Honderich|first=Ted|url=https://archive.org/details/oxfordcompaniont00hond|title=The Oxford Companion to Philosophy|publisher=Oxford University Press|year=1995|isbn=978-0-19-866132-0|pages=392}}</ref><ref>{{Cite web|title=ideology|url=https://www.lexico.com/definition/ideology|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200211122517/https://www.lexico.com/definition/ideology|archive-date=2020-02-11|website=Lexico|accessdate=2026-02-19|archivedate=2020-02-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200211122517/https://www.lexico.com/definition/ideology}}</ref> በዚህም «ተግባራዊ አካላት ከቲዎሪያዊ አካላት ጋር ተመሳሳይ ያህል ታዋቂ ናቸው»።<ref>[[Maurice Cranston|Cranston, Maurice]]. [1999] 2014. "[https://www.britannica.com/topic/ideology-society Ideology] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200609170434/https://www.britannica.com/topic/ideology-society |date=2020-06-09 }}" (revised). ''[[Encyclopædia Britannica]]''.</ref> ቀደም ሲል በዋናነት ለ[[ኢኮኖሚ|ኢኮኖሚያዊ]]፣ [[ፖለቲካዊ ፍልስፍና|ፖለቲካዊ]]፣ ወይም [[ሃይማኖት|ሃይማኖታዊ]] ቲዎሪዎችና ፖሊሲዎች ይተገበር ነበር፣ ወደ [[ካርል ማርክስ]] እና [[ፍሪድሪኽ እንግልስ]] የሚመለስ ባህል ውስጥ፣ የቅርብ ጊዜ አጠቃቀሙ ግን ቃሉን በዋናነት የሚያወግዝ አድርጎ ይጠቀምበታል።<ref name=":1">{{cite web|url=http://www.discourses.org/OldArticles/Politics,%20Ideology%20and%20Discourse.pdf|title=Politics, Ideology, and Discourse|last=van Dijk|first=T. A.|date=2006|website=Discourse in Society|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110708194631/http://www.discourses.org/OldArticles/Politics,%20Ideology%20and%20Discourse.pdf|archive-date=2011-07-08|access-date=2019-01-28|accessdate=2026-02-19|archivedate=2011-07-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110708194631/http://www.discourses.org/OldArticles/Politics,%20Ideology%20and%20Discourse.pdf}}</ref>ቃሉ በ[[አንቶዋን ዴስቱት ደ ትራሲ]]፣ የ[[የፈረንሳይ ብርሃን ዘመን]] መኳንንት እና [[ፈላስፋ]]፣ ተፈጠረ፣ እሱም በ1796 እንደ «የሀሳቦች ሳይንስ» አስቦ ፈጠረው ምክንያታዊ የሀሳቦች ሥርዓት ለማዳበር የሕዝቡን ምክንያታዊ ያልሆኑ ግፊቶች ለመቃወም። በ[[ፖለቲካ ሳይንስ]]፣ ቃሉ ፖለቲካዊ እምነት ሥርዓቶችን ለመጥቀስ በ[[ተገላጭ]] መልኩ ይጠቀማል።<ref name=":1" /> == ሥርወ-ቃል == [[File:Antoine-Louis-Claude Destutt de Tracy.png|thumb|[[Antoine Destutt de Tracy]] coined the term ''ideology''.]] ርዕዮተ ዓለም የሚለው የአማርኛ ቃል ከሁለት የ[[ግዕዝ]] ቃላት የተመሠረተ ጥምር ቃል ነው። እነርሱም "ርዕዮት" (ከ"ርእየ" - አየ ከሚለው ግስ የወጣ ሲሆን ትርጉሙም [[እይታ]]፣ [[ራዕይ]] ወይም አመለካከት ማለት ነው) እና "ዓለም" ናቸው። በአንድ ላይ ሲነበቡ "የዓለም እይታ" ወይም "የዓለም አመለካከት" የሚለውን ትርጉም ይሰጣሉ። የእንግሊዝኛው "ideology" የሚለው ቃል የመነጨው ከ[[ፈረንሳይኛ]] ''idéologie'' ሲሆን፣ ለመጀመሪያ ጊዜ በ[[የፈረንሳይ አብዮት]] ወቅት በ[[አንቶዋን ዴስቱት ደ ትሬሲ]] የቀረበ ነው። ቃሉ የተገነባው ከሁለት የ[[የግሪክ ቋንቋ|የግሪክ ቋንቋ]] ቃላት ነው፦ ''idéā'' ([[wikt:ἰδέα|ἰδέα]]፣ 'ፅንሰ-ሀሳብ፣ ቅርጽ' ; ከ[[ጆን ሎክ|ሎክያን]] የ[[ሀሳብ#ጆን ሎክ|ሀሳብ]] ትርጉም ጋር ቅርብ) እና ''-logíā'' ([[wikt:-λογῐ́ᾱ|-λογῐ́ᾱ]]፣ 'የ... ጥናት') በማጣመር የተፈጠረ።አንድ ''ኢዴኦሎግ'' በርዕዮተ ዓለም በጥብቅ የሚያምን ሰው ነው። ቃሉ አሉታዊ ትርጉሞች ይሸከማል፣ ብዙውን ጊዜ በአመለካከቱ በዕውር ወገንተኛ፣ ተንኮለኛ ወይም ፋናቲካል የሆነን ሰው ያመለክታል። == ታሪክ == ቃሉ "ርዕዮተ ዓለም" እና ከእሱ ጋር የተያያዘው የሀሳቦች ሥርዓት በ1796 እ.ኤ.አ. በ[[አንቶዋን ዴስቱት ደ ትራሲ]] (1754–1836 እ.ኤ.አ.) ተዘጋጅቷል፣ እሱም ሀሳቦቹን በእስር ውስጥ እያለ (ከኖቬምበር 1793 እ.ኤ.አ. እስከ ኦክቶበር 1794 እ.ኤ.አ.) በ[[የሽብር ጊዜ|የሽብር ጊዜው]] ወቅት (ከ1793 እ.ኤ.አ. እስከ ሐምሌ 1794 እ.ኤ.አ.) ችሎት በመጠባት ላይ እያለ አጠናክሯል። በእስር ውስጥ እያለ የ[[ጆን ሎክ]] እና የ[[ኤቲየን ቦኖት ደ ኮንዲያክ]] ሥራዎችን አነበበ።<ref name="5">{{cite book |last=Destutt de Tracy |first=Antoine |title=Éléments d'idéologie |year=1801–1815 |publisher=Didot |location=Paris}}</ref>ለ[[ሥነ ምግባር|ሥነ ምግባራዊ]] እና [[ፖለቲካ ሳይንስ|ፖለቲካዊ ሳይንሶች]] ደህንነቱ የተጠበቀ መሠረት ለመፍጠር በመፈለግ፣ ትራሲ ለ«የሀሳቦች ሳይንስ» የሚሆን ቃል ፈጠረ፣ ይህንም በሁለት ነገሮች ላይ በመመሥረት፡ (1) ሰዎች ከቁሳዊ ዓለም ጋር በሚገናኙበት ጊዜ የሚሰማቸው [[ስሜት|ስሜቶች]]፤ እና (2) በዚው ስሜቶች ምክንያት በአእምሮአቸው ውስጥ የሚፈጠሩ ሀሳቦች። ትራሲ ርዕዮተ ዓለምን ግለሰባዊ [[ሉዓላዊነት|ሉዓላዊነት]]፣ [[ንብረት]]፣ [[ነጻ ገበያ|ነጻ ገበያዎች]] እና በመንግሥት [[ሥልጣን|ሥልጣን]] ላይ ያሉ ሕገ መንግሥታዊ ገደቦችን የሚደግፍ [[ሊበራሊዝም|ሊበራላዊ ፍልስፍና]] አድርጎ አሳበው። እነዚህን ገፅታዎች መካከል ርዕዮተ ዓለም በጣም አጠቃላይ ቃል ነው ብሎ ያምናል፣ ምክንያቱም 'የሀሳቦች ሳይንስ' የእነሱን መግለጫ እና መደምደሚያ ጥናትም ይዟልና።<ref name="kennedy">{{cite book |last=Kennedy |first=Emmet |title=Destutt de Tracy and the Origins of Ideology |url=https://archive.org/details/philosopheinageo0000kenn |year=1978 |publisher=American Philosophical Society |isbn=978-0871690838}}</ref> በሐምሌ 1794 እ.ኤ.አ. [[ማክሲሚሊያን ሮበስፒየር]]ን ያፈነው [[አብዮታዊ መፈንቅለ መንግሥት]] ትራሲ ሥራውን እንዲቀጥል አስቻለው።<ref name="kennedy"/> ትራሲ በናፖሊዮናዊ አገዛዝ (1799–1815 እ.ኤ.አ.) ወቅት በቴሮሪስት ደረጃ ምላሽ ሰጥቶ ምክንያታዊ ያልሆኑ የሕዝብ ግፊቶችን ለመቃወም ምክንያታዊ የሀሳቦች ሥርዓት ለመፍጠር ሞከረ።ለርዕዮተ ዓለም ከመጀመሪያው ትርጉም ጋር የቀረበ ቀጣይ ምንጭ [[ኢፖሊት ቴን]] በ[[የቀድሞ አገዛዝ]] ላይ ያተኮረው ሥራው የዘመናዊ ፈረንሳይ መነሻዎች (ፈረንሳይኛ፡ Les Origines de la France Contemporaine) ቁጥር I (1875 እ.ኤ.አ.) ነው። ርዕዮተ ዓለምን በ[[ሶቅራጥስ ዘዴ]] ፍልስፍና ማስተማር ይመስላል ብሎ ይገልጸዋል፣ ምንም እንኳን ቃላትን ከተለመደው አንባቢ ባሻገር ሳያራዝም እና ተግባራዊ ሳይንስ ከሚፈልገው ከምልከታ ምሳሌዎች ውጭ። ቴን ከትራሲ ብቻ ሳይሆን ከእሱ አካባቢ ጋር በማገናኘት ኮንዲያክንም እንደ ቀዳሚው ይጨምረዋል።[[ናፖሊዮን ቦናፓርት]] (1769–1821 እ.ኤ.አ.) ርዕዮተ ዓለምን እንደ ስድብ ቃል ማየት ጀመረ፣ ይህንም ብዙ ጊዜ በትራሲው Institut national ውስጥ ባሉ ሊበራል ተቃዋሚዎቹ ላይ ይጠቀምበት ነበር።<ref>{{fact}}</ref> በ[[ካርል ማኒሄም]] የቃሉ ትርጉም ለውጦች ታሪካዊ እንደገና ግንባታ መሠረት፣ ዘመናዊው የቃሉ ትርጉም ናፖሊዮን ተቃዋሚዎቹን "ኢዴኦሎጎች" ብሎ ሲጠራቸው ተወለደ።<ref>{{cite book |last=Mannheim |first=Karl |title=Ideology and Utopia |url=https://archive.org/details/ideologyutopiain0000mann_b5a9 |year=1936 |publisher=Harcourt, Brace & World |location=New York}}</ref> የትራሲ ዋና መጽሐፍ የርዕዮተ ዓለም አካላት (ፈረንሳይኛ፡ Élémens d'idéologie፣ 1804–1815 እ.ኤ.አ. የታተመ) ብዙም ሳይቆይ ወደ ዋና ዋና የአውሮፓ ቋንቋዎች ተተረጎመ።ከትራሲ አቀባበል በኋላው መቶ ዘመን፣ ቃሉ ርዕዮተ ዓለም በአዎንታዊ እና አሉታዊ ትርጉሞች መካከል ይለዋወጣል። ከናፖሊዮን በኋላ መንግሥታት [[ምላሽ ሰጪ|ምላሽ ሰጪ]] አቋም ሲይዙ፣ ጽንሰ-ሀሳቡ እራሳቸውን ሊበራሎች ብለው መጥራት የጀመሩትን ጣሊያን፣ ስፓንያ እና ሩሲያ አሳቢዎችን አስተዋለ፣ እነሱም በ1820ዎቹ እ.ኤ.አ. መጀመሪያ አብዮታዊ እንቅስቃሴን ለማነቃቃት ሞክረዋል፣ በዚህም በፈረንሳይ እና ጣሊያን ያሉትን [[ካርቦናሪ]] ማኅበራት እና በሩሲያ ያሉትን [[ዲሴምብሪስቶች]]። [[ካርል ማርክስ]] (1818–1883 እ.ኤ.አ.) የናፖሊዮንን አሉታዊ ትርጉም ተቀብሎ፣ በጽሑፎቹ ውስጥ ተጠቅሞበታል፣ በአንድ ወቅት ትራሲን fischblütige Bourgeoisdoktrinär (ዓሣ-ደም ያለው ቡርጆዋ ዶክትሪነር) ብሎ ገልጾታል።<ref>{{cite book |last=Marx |first=Karl |title=The German Ideology |year=1845}}</ref> ከዚያ ጀምሮ ቃሉ አንዳንድ አሉታዊ ትርጉሞቹን አጥቶ በተለያዩ [[ፖለቲካዊ አመለካከቶች]] እና የ[[ማኅበረሰብ ቡድን|ማኅበረሰባዊ ቡድኖች]] እይታዎች ትንታኔ ውስጥ ገለልተኛ ቃል ሆኗል።<ref>{{cite journal |last= Eagleton |first=Terry |title=Ideology: An Introduction |url= https://archive.org/details/ideologyintroduc0000eagl |year=1991 |publisher=Verso}}</ref> ማርክስ ቃሉን በ[[የክፍል ትግል]] እና በየበላይነት ውስጥ ቢያስቀምጥም፣<ref>{{cite book |last=Marx |first=Karl |coauthors=Engels, Friedrich |title=The German Ideology |year=1932 |publisher=International Publishers}}</ref><ref>{{cite book |last=Althusser |first=Louis |title=For Marx |url=https://archive.org/details/formarx0000loui |year=1965}}</ref> ሌሎች ደግሞ የ[[ተቋም|ተቋማዊ ተግባር]] እና የ[[ማኅበራዊ ትስስር]] አስፈላጊ አካል ነው ብለው ያምኑ ነበር።<ref>{{cite book |last=Parsons |first=Talcott |title=The Social System |url=https://archive.org/details/socialsystem0000jalc |year=1951 |publisher=Free Press}}</ref>ከሶቭየት በኋላ ሩሲያዊ ሀሳቦች ጋር በትይዩ፣ ስለ (ለምሳሌ) [[አንድነት አምነት]] ያሉ ነጠላ-ርዕዮተ ዓለማዊ ሀሳቦችን፣ [[ዋልተር ብሩጌማን]] (ተወልዶ 1933 እ.ኤ.አ.) በታሪካዊ ሃይማኖታዊ/ፖለቲካዊ አውዶች ውስጥ "ርዕዮተ ዓለማዊ ማስፋፊያ"ን መርምሯል።<ref>{{cite book |last=Brueggemann |first=Walter |title=The Prophetic Imagination |url=https://archive.org/details/propheticimagina0000brue |year=1978 |publisher=Fortress Press}}</ref> 6p3naq3n90hfkqwku4ddq6ym2fg9sla 0 51032 394661 387309 2026-08-11T21:15:36Z InternetArchiveBot 35471 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260811)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 394661 wikitext text/x-wiki [[File:Dr. Bhimrao Ambedkar.jpg|thumb|right|አምበድካር]] '''ቢምራኦ ራምጂ አምበድካር''' (እንግሊዝኛ: Bhimrao Ramji Ambedkar) (እ.ኤ.አ. ከ 14 ኤፕሪል 1891 - 6 ዲሴምበር 1956) የሕንድ የሕግ ባለሙያ ፣ የምጣኔ ሀብት ባለሙያ ፣ የፖለቲካ ሰው እና የማኅበራዊ ተሃድሶ ሰው ነበር ፡፡ የዳሊት ቡድሂስት ንቅናቄን በማነሳሳት በማይነኩ ሰዎች (ደሊቶች) ላይ ማህበራዊ አድልዎ እንዳይፈፀም ዘመቻ አካሂዷል ፡፡ በተጨማሪም የሴቶች እና የጉልበት ሰራተኞችን መብቶች ደግ Heል ፡፡ እሱ ነፃ የሕንድ የመጀመሪያ የሕግና ፍትህ ሚኒስትር ፣ የሕንድ የሕገ መንግሥት ንድፍ አውጪ ፣ እንዲሁም የሕንድ ሪፐብሊክ መስራች አባት ነበሩ ፡፡<ref>[https://c250.columbia.edu/c250_celebrates/remarkable_columbians/bhimrao_ambedkar.html Bhimrao Ambedkar]</ref><ref>[https://indianexpress.com/article/parenting/learning/ambedkar-jayanti-2019-facts-babasaheb-for-kids-5672744/ Ambedkar Jayanti 2019: Facts on Babasaheb to share with kids | Parenting News,The Indian Express]</ref><ref>{{Cite web |title=How India’s Most Downtrodden Embraced the Power of Statues |url=https://www.bloombergquint.com/opinion/in-india-dalits-show-power-of-building-statues |accessdate=2020-11-13 |archivedate=2020-10-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201026043029/https://www.bloombergquint.com/opinion/in-india-dalits-show-power-of-building-statues }}</ref><ref>[https://www.britannica.com/biography/Bhimrao-Ramji-Ambedkar Bhimrao Ramji Ambedkar | Biography, Books, & Facts | Britannica]</ref><ref>[https://www.ndtv.com/india-news/all-you-need-to-know-about-br-ambedkar-on-his-129th-birth-anniversary-2211747 All You Need To Know About BR Ambedkar On His 129th Birth Anniversary]</ref><ref>{{Cite book |title=Princeton Dictionary of Buddhism |url=https://archive.org/details/isbn_9780691157863 |date=2013 |publisher=Princeton University Press |isbn=9780691157863 |editor-last=Buswell |editor-first=Robert Jr |editor=Robert Buswell Jr. |location=Princeton, NJ |page=[https://archive.org/details/isbn_9780691157863/page/34 34] |ref=harv |editor-last2=Lopez |editor-first2=Donald S. Jr. |editor=Donald S. Lopez, Jr.}}</ref> እ.ኤ.አ. በ 1956 ከ 600,000 ደጋፊዎች ጋር ወደ ቡዲዝም በመቀየር የዳሊትን የጅምላ መለወጥ ጀመረ ፡፡ በህንድ ውስጥ ቡድሂዝም እንደገና እንዲያንሰራራ አደረገ ፡፡ ናቤያና ቡዲስቶች መካከል አምቤድካር እንደ ቦዲስታታቫ እና ማይተሪያ ተደርጎ ይወሰዳል ፡፡<ref>https://theprint.in/opinion/why-ambedkar-chose-buddhism-over-hinduism-islam-christianity/237599/</ref><ref>https://indianexpress.com/article/explained/buddha-purnima-special-why-ambedkar-coverted-to-buddhism-6397742/</ref><ref>https://www.thequint.com/news/india/br-ambedkar-conversion-to-buddhism</ref><ref>{{cite book|author=Christopher Queen|editor=Steven M. Emmanuel|title=A Companion to Buddhist Philosophy|url=https://books.google.com/books?id=P_lmCgAAQBAJ |year=2015|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-119-14466-3|pages=529–531}}</ref> እ.ኤ.አ በ 1990 የህንድ ከፍተኛ የሲቪል ሽልማት የሆነው የባራራት ራትና በድህረ-ገፅ ለአምበድካር ተሰጠ ፡፡ የአምበድካር ውርስ በታዋቂ ባህል ውስጥ በርካታ መታሰቢያዎችን እና ስዕሎችን ያካትታል ፡፡ የአምበድካር እንደ ማህበራዊ-የፖለቲካ ተሃድሶ ውርስ በዘመናዊው ሕንድ ላይ ከፍተኛ ተጽዕኖ አሳድሯል ፡፡<ref>{{Cite book |last=Joshi |first=Barbara R. |url=https://books.google.com/books?id=y9CUItMT1zQC&pg=PA13 |title=Untouchable!: Voices of the Dalit Liberation Movement |publisher=Zed Books |year=1986 |isbn=9780862324605 |pages=11–14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160729072018/https://books.google.com/books?id=y9CUItMT1zQC&pg=PA13 |archive-date=29 July 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{Cite book |last=Keer |first=D. |url=https://books.google.com/books?id=B-2d6jzRmBQC&pg=PA61 |title=Dr. Ambedkar: Life and Mission |publisher=Popular Prakashan |year=1990 |isbn=9788171542376 |page=61 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160730015400/https://books.google.com/books?id=B-2d6jzRmBQC&pg=PA61 |archive-date=30 July 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> አምበርካር እ.ኤ.አ. በ 2012 በታሪክ ቲቪ 18 እና በሲኤንኤን አይቢኤን በተካሄደው የሕዝብ አስተያየት “ታላቁ ሕንዳዊ” (The Greatest Indian) ተብሎ ተመርጧል ፡፡<ref>https://www.outlookindia.com/magazine/story/a-measure-of-the-man/281949</ref> አምበድካር ጃያንቲ (የአምብደካር ልደት) በህንድ ብቻ ሳይሆን በመላው አለም የሚከበረው ኤፕሪል 14 የሚከበረው ዓመታዊ በዓል ነው ፡፡ አምበድካር ጃያንቲ በመላው ሕንድ እንደ ይፋ የሕዝብ በዓል ይከበራል ፡፡<ref>http://ccis.nic.in/WriteReadData/CircularPortal/D2/D02est/12_6_2015_JCA-2-19032015.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150405042913/http://ccis.nic.in/WriteReadData/CircularPortal/D2/D02est/12_6_2015_JCA-2-19032015.pdf |date=5 April 2015 }} Ambedkar Jayanti from ccis.nic.in on 19 March 2015</ref><ref>http://persmin.gov.in/ Webpage of Ministry of Personnel and Public Grievance & Pension</ref><ref>[http://mea.gov.in/ambedkar-final/mcelebration.htm 125th Dr. Ambedkar Birthday Celebrations Around the World.] mea.gov.in</ref> የተባበሩት መንግስታት እ.ኤ.አ. በ 2016 ፣ በ 2017 እና በ 2018 አምበድካር ጃያንቲን አከበሩ ፡፡<ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/world/ambedkar-jayanti-celebrated-for-the-first-time-outside-india-as-un-organises-special-event-2730772.html|title=Ambedkar Jayanti celebrated for the first time outside India as UN organises special event - Firstpost|website=firstpost.com|access-date=2018-11-09}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.newindianexpress.com/world/2018/apr/14/un-celebrates-ambedkars-legacy-fighting-inequality-inspiring-inclusion-1801468.html|title=UN celebrates Ambedkar's legacy 'fighting inequality, inspiring inclusion'|work=The New Indian Express|access-date=2018-11-09}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.newsstate.com/world-news/babasaheb-ambedkar-jayanti-celebrated-in-united-nations-article-52584.html|title=संयुक्त राष्ट्र में मनाई गई डॉ. बाबासाहेब भीमराव आंबेडकर जयंती - News State|work=newsstate.com|access-date=2018-11-09|language=en|accessdate=2020-11-13|archivedate=2019-04-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190419065326/https://www.newsstate.com/world-news/babasaheb-ambedkar-jayanti-celebrated-in-united-nations-article-52584.html}}</ref> ==ማጣቀሻዎች== 8sez8acmt1sje6txyhyolmae0ni4rbi 0 52834 394660 374015 2026-08-11T21:15:08Z InternetArchiveBot 35471 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260811)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 394660 wikitext text/x-wiki == አብደላህ II ኢብኑ አሊ አብድ አሽ-ሻኩር == '''አሚር አብዱላሂ'''፣ በትክክለኛ መጠሪያቸው '''አብዱላህ II ኢብኑ አሊ አብድ አሽ-ሻኩር''' ወይም '''አሚር ሐጂ አብዱላሂ 2ኛ ኢብኑ አሊ አብዱ ሻኩር''' (1850ዎቹ - 1930)፡፡ በጥር 9 ቀን 1887 ዓ.ም.(እ.ኤ.አ) በተደረገ የጨለንቆ ጦርነት እስከ ተሸናፉ ድረስ የ[[ሐረር]] የመጨረሻ [[አሚር]] (ንጉስ) ሲሆን ከ1884 እስከ ጥር 26-1887 መጨረሻ ድረስ ሀረሪን ስያስተደድር ነበር። {| style="background-color:#F8F8F8; border:2px solid #E0E0E0; padding:5px;" cellpadding="2" cellspacing="0" align="right" width="300" ! colspan="2" align="center" bgcolor="#006699" style="color:white;" |'''አብደላህ II ኢብኑ አሊ አብድ አሽ-ሻ''' امير عبدالله إبن علي عبداشكر አሚር አብዱላሂ |- style="font-size:90%" | colspan="2" align="center" | [[File:Emir_Abdullahi_(cropped).png|234x234px]] |- style="font-size:90%" | colspan="2" align="center" | የሀረር አሚር [[Hajji|ሀጂ]] አብደላህ |- style="background-color:#F8F8F8; border:2px solid #E0E0E0; padding:5px;" align="right" ! colspan="2" align="center" bgcolor="#006699" style="color:white;" |'''አብደላህ II ኢብኑ አሊ አብድ አሽ-ሻ''' |- style="font-size:90%" |'''ግዛት:''' |[[Calendar date|1884–1887]] |- style="font-size:90%" |'''ቀዳሚ:''' |ሙሐመድ ኢብኑ አሊ አብድ አሽ-ሻኩር |- style="background-color:#F8F8F8; border:2px solid #E0E0E0; padding:5px;" align="right" ! colspan="2" align="center" bgcolor="#006699" style="color:white;" | |- style="font-size:90%" |'''የተወለዱት ቀን :''' |[[Calendar date|1850s]] |- style="font-size:90%" |'''የትውልድ ቦታ:''' |[[Harar|ሐረር]], የሐረር ኢሚሬትስ |- style="font-size:90%" |'''የሞተበት ቀን:''' |[[1930]] |- style="font-size:90%" |'''የሞተበት ቦታ:''' |[[Harar|ሐረር]], የኢትዮጵያ ኢምፓየር |- style="font-size:90%" |'''ሥርወ መንግሥት:''' |የዳዉድ ሥርወ መንግሥት |- style="font-size:90%" |'''ሃይማኖት:''' |[[Sunni Islam|የሱኒ እስልምና]] |- |} አር.ዐ. ካውልክ እንደዘገቡት አሚር አብዱላሂ የመሐመድ ኢብኑ አሊ አብድ አሽ-ሻኩር ልጅ በካዲጃ የአሚር አብዱልከሪም ኢብኑ ሙሐመድ ልጅ ነው።<ref>{{Cite journal |last=Caulk |first=R. A. |date=1977 |title=Harär Town and Its Neighbours in the Nineteenth Century |url=https://www.jstor.org/stable/180638 |journal=The Journal of African History |volume=18 |issue=3 |pages=369–386 |issn=0021-8537}}</ref> አባቱ የሐረርን ኢሚሬትስ ለመያዝ ሲል አብዱላሂን ከእርሱ በፊት የነበሩትን አህመድ 3ኛ ኢብን አቡበከርን ልጅ አግብቶ ነበር። አብዱላሂ ተማሪ እና የእስልምና እምነት አራማጅ ነበር።<ref>{{Cite book |last=Tesfai |first=Y. |url=https://books.google.com.et/books?id=zZnGAAAAQBAJ&pg=PA93&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |title=Holy Warriors, Infidels, and Peacemakers in Africa |date=2010-06-21 |publisher=Springer |isbn=978-0-230-11012-0 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Marcus |first=Harold G. |url=https://books.google.com.et/books?id=hCpttQcKW7YC&redir_esc=y |title=A History of Ethiopia |date=2002-02-22 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-92542-7 |language=en}}</ref> ግብጽ ከ1875 ዓ.ም ጀምሮ ሐረርን ተቆጣጥራ የነበረች ቢሆንም፣የአካባቢ አዛዥ ግን  ወረራውን ማስቀጠል ብዙ ወጪ የሚጠይቅ እና የሎጂስቲክስ ፈታኝ መሆኑን  በገለጸው መሰረት፣<ref>{{Cite book |last=Kavas |first=Ahmet |title=Osmanlı-Afrika İlişkileri |publisher=Kitabevi Yayınları |year=2013 |isbn=9786055397029 |edition=third |location=Istanbul |pages=138 |language=Turkish}}</ref> ግብፆች  አሚር አብዱላሂን ከከዲቭ ፊርማን ጋር ሐረርን እንዲገዙ በመተው ለቀው ሄዱ።<ref>{{Cite book |last=Pankhurst |first=E. Sylvia |title=Harar under Egyptian rule |publisher=Ethiopian Observer |year=1958 |edition=2nd |pages=56–58}}</ref> በጊዜውም “ በአንድ የእንግሊዝ መኮንኖች የሰለጠኑ ጥቂት መቶ ወታደሮች፣ ከ300 እስከ 400 ሽጉጦች፣ አንዳንድ መድፍ እና ጥይቶች፣ ፖሊስ የንግድ መስመሮችን  እና የግዛቱን ደህንነት ለማስጠበቅ ይቅርና ሀረርን እና ጃልዴሳን ለማሰር በቂ ያልሆነ ሃይል ተሰጥቶታል። ”<ref>{{Cite book |last=Marcus |first=Harold G |title=The Life and Times of Menelik II: Ethiopia 1844-1913 |url=https://archive.org/details/lifetimesofmenel0000marc |publisher=Red Sea Press |year=1995 |isbn=978-1-56902-010-4. |location=Lawrence, Kansas: |pages=[https://archive.org/details/lifetimesofmenel0000marc/page/89 89]–92}}</ref> አብዱላሂ በአጭር የስልጣን ዘመናቸው የጃሚ መስጂድን አስፋፍተዋል።<ref>{{Cite journal |last=Insoll |first=Timothy |last2=Zekaria |first2=Ahmed |date=2019-09-18 |title=The Mosques of Harar: An Archaeological and Historical Study |url=https://journal.equinoxpub.com/JIA/article/view/12852 |journal=Journal of Islamic Archaeology |language=en |volume=6 |issue=1 |pages=81–107 |doi=10.1558/jia.39522 |issn=2051-9729}}</ref> በጊዜው አሚር አብዱላሂ በግዛታቸው ላይ እየደረሰ ያለው የኢትዮጵያውያን ስጋት በጣም ተጨንቆ፣ አውሮፓውያን ከዳግማዊ ምኒልክ ጋር ተባብረዋል ሲሉ ከሰዋል። እንደ ታሪክ ጸሐፊው ሃሮልድ ማርከስ በጁላይ 1885 ሁኔታው ​​ተባብሶ ነበር፣ “ከቁጥጥር ውጪ በሆነው ሕዝብ፣ የአውሮፓ ነጋዴዎች [እነዚያ] በቤታቸውና በሱቆቻቸው ውስጥ ምናባዊ እስረኞች ሆኑ፣ እና ከጎን ያሉት ኦሮሞዎች [ከተማዋን] ወረሩ።<ref>Marcus 1995, p. 90</ref> በምላሹ አሚሩ አዲስ ምንዛሪ ያስተዋወቁ ሲሆን ይህም የአካባቢውን ህዝብ ለድህነት ዳርጓል።<ref>Marcus 2002, p. 84</ref>አጎራባች ኦሮሞ እና ሶማሌ የሀረር ገበያ ለቀው መውጣታቸውን ተከትሎ የከተማዋ ኢኮኖሚ ወድቋል። አሚር አብዱላሂ በከተማው ውስጥ የሚገኙ ሁሉም ዜጋ ያልሆኑ እስልምናን እንዲቀበሉ ወይም እንዲወጡ አዘዙ።<ref>{{Cite book |last=Baynes-Rock |first=Marcus |title="Chapter 1: Past Finding Around Harar". Among the Bone Eaters: Encounters with Hyenas in Harar. |publisher=Pennsylvania State University Press |year=2015 |isbn=978-0-271-06720-9 |location=University Park, Pennsylvania:}}</ref> የኢጣሊያ የነጋዴ ተልእኮ ወደ ሐረር እያመራ መሆኑን ሰምቶ ወታደሮቹን ዘግተው እንዲያፈገፍጉ ወይም እንዲገድሏቸው አዘዘ። ጣሊያኖች በጅልዴሳ ተገደሉ።[10] ይህም ለዳግማዊ ምኒልክ ንግዱን መጠበቅ የሚያስችል ስምምነት (casus belli)  በመኖሩ ፣ ጣሊያን ከተማዋን ለመቆጣጠር ተጨማሪ መነሳሳትን ፈጠረ።<ref>Marcus 1995, pp. 91–92</ref><ref>{{Cite book |last=Bahru |first=Zewde |url=https://books.google.com.et/books?id=7pYpDgAAQBAJ&pg=PT86&redir_esc=y |title=A History of Modern Ethiopia, 1855–1991 |publisher=Ohio University Press |year=2002 |isbn=978-0-85255-786-0 |location=Athens, Ohio |pages=86}}</ref> በ1886 ዓ.ም መጨረሻ ላይ ዳግማዊ ምኒልክ ወታደሮቹን ወደ ሐረር አቅንተው ነበር።<ref>{{Cite journal |last=CAULK |first=RICHARD A. |date=1971 |title=The Occupation of Harar: January 1887 |url=https://www.jstor.org/stable/41967469 |journal=Journal of Ethiopian Studies |volume=9 |issue=2 |pages=1–20 |issn=0304-2243}}</ref> የሶማሌው ጋዳቡርሲ ኡጋዝ (መላክ) ዳግማዊ ኡጋዝ ኑር ከአሚር አብዱላሂ ጋር ጠንካራ ግንኙነት ፈጥሯል እና በታህሳስ 1886 ሀረር በዳግማዊ ምኒልክ በተፈራረቀች ጊዜ ኡጋዝ ኑር የጋዳቡርሲ ጦርን አሚር አብዱላሂን እንዲደግፍ ላከ።<ref>{{Cite book |last=Mukhtar |first=Mohamed Haji |url=https://books.google.com.et/books?id=DPwOsOcNy5YC&redir_esc=y |title=Historical Dictionary of Somalia |date=2003-02-25 |publisher=Scarecrow Press |isbn=978-0-8108-6604-1 |language=en}}</ref> አሚር አብዱላሂ ለመጀመሪያ ጊዜ የኢትዮጵያ ወታደራዊ አሰሳ በማድረግ በሂርና በሚገኘው ካምፓቸው ላይ የእሳት ቃጠሎን ጨምሮ  የሌሊት ጥቃት በመፈፀም ምላሽ ሰጥቷል። ኢትዮጵያውያን በፓይሮቴክኒክ ድንጋጤ ወደ አሳቦትና አዋሽ ወንዞች ሸሹ። ንጉስ ምኒልክ ከጥቂት ወራት በኋላ ሁለተኛ ጥቃትን ሲመሩ አሚሩ የነዚህን ወታደሮች ጥራት በመገመት የቀደመውን ስኬት በሁለተኛው ሌሊት ጥቃት ለመድገም ሞከረ። ማርከስ "ጥቂት ክሩፕ መድፍ ውጤታማ ሊሆን በሚችልበት ቅጥር በተከበበች ከተማ ላይ ጠላት እንዲወጋ ቢፈቅድ ኖሮ፣ ሸዋውያን ከባድ ፖለቲካዊ መዘዞችን አስከትለው ሽንፈት ሊገጥማቸው ይችል ነበር" ብሏል። ሆኖም የጨለንቆ (ጫላንቆ) ጦርነት የአሚሩን ጦር አወደመ፣ አሚሩም ከሚስቶቹ እና ልጆቹ ጋር በመሆን ከሐረር በስተምስራቅ ወደምትገኝ በረሃ አገር ሸሸ። አጎቱን አሊ አቡ ባርካን ትቶ ለምኒልክ እንዲገዛ እና ለሀረር ህዝብ ምህረትን ጠየቀ።[9][11] አብዱላሂ በኋላ የሱፊ ሀይማኖት ምሁር ሆኖ ለመኖር ወደ ሀረር ተመለሰ። በ1930 ሞተ።<ref>{{Cite web |title=The political economy of Harari-Oromo relationships (1554-1975): Digital Library: Forced Migration Online |url=http://repository.forcedmigration.org/show_metadata.jsp?pid=fmo:2127 |access-date=2022-10-24 |website=web.archive.org |accessdate=2022-12-03 |archivedate=2010-10-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101031041832/http://repository.forcedmigration.org/show_metadata.jsp?pid=fmo:2127 }}</ref> == ዋቢ == <references /> d4kgcfwtxhhwn71ht07qkhkv98ry86b 0 53975 394648 386331 2026-08-11T21:01:29Z InternetArchiveBot 35471 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260811)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 394648 wikitext text/x-wiki [[ስዕል:Chondrus crispus - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-034.jpg|alt=Chondrus crispus|thumb|ቀይ ዋቅላሚ]] '''ቀይ ዋቅላሚዎች''' ወይም '''ሮዶፋይታ''' ቀደምት ከሆኑት [[ውን ኑክለሳውያን]] የ[[ዋቅላሚ]] ቡድኖች አንዱ ነው።<ref>Lee, R.E. (2008). ''Phycology'' (4th ed.). Cambridge University Press. ISBN <bdi>978-0-521-63883-8</bdi>.</ref> ሮዶፋይታ በአሁኑ ጊዜ ከታላላቅ የዋቅላሚ ክፍለስፍኖች አንዱን በማቀፍ የስር አተ ምደባ ክለሳ እየተደረገላቸው ያሉ ከ7,000 የሚበልጡ የታወቁ ዝርያዎችን በስሩ ይይዛል። <ref name="Guiry-2016">{{Cite web|url=http://www.algaebase.org/browse/taxonomy/?id=97240|title=Algaebase|date=2016}}</ref> አብዛኛዎቹ ዝርያዎች (6,793) በፍሎሪዴዎፋይሲዬ ( መደብ ) ውስጥ ይገኛሉ፤ እናም በአብዛኛው በርካታ ታዋቂ የባህር አረሞችን ጨምሮ ባለብዙ ህዋስ የባህርውሰጥ ዋቅላሚዎችን ያካትታል። <ref name="Guiry-2016" /> <ref name="Thomas 02">{{Cite book|title=Seaweeds|year=2002|url=https://archive.org/details/seaweeds0000thom_i6s1|last1=D. Thomas}}</ref> ቀይ ዋቅላሚዎች በባህር ውስጥ በብዛት ይገኛሉ ነገር ግን በአንጻራዊነት በለጋ ውሃማ አካላት ውስጥ በጣም አናሳ ናቸው። <ref>{{Cite book|last1=Dodds, Walter K. (Walter Kennedy), 1958-|url=https://www.worldcat.org/oclc/1096190142|title=Freshwater ecology : concepts and environmental applications of limnology|date=7 May 2019}}</ref> በግምት 5% የሚሆኑት የቀይ ዋቅላሚ ዝርያዎች በለጋ ውሃማ አከባቢዎች ውስጥ የሚከሰቱ ሲሆን አባኛዎቹ የሚገኙት በሞቃታማ አካባቢዎች ነው። <ref name="Sheath-1984">{{Cite journal|last1=Sheath|first1=Robert G.|title=The biology of freshwater red algae}}</ref> ኢጾታዊ መደብ በሆነው ሲያኒዶፋይሲዬ ውስጥ የሚገኙ እና በባህር ዳርቻ ዋሻ ከሚኖሩ ሁለት ዝርያዎች በስተቀር የየብስ ዝርያዎች የሉም። ምናልባትም ይህ የሆነው የመጨረሻው የጋራ ቀዳሚ ዝርያ በዝግመታዊ ለውጥ ማነቆ ምክኒያት የዝግመታዊ ለውጥ ተጣጣፊነቱን እና ከማዕከላዊ ዘረመሉ ወደ25% የሚሆነውን በማጣቱ ሳይሆን አልቀረም። <ref>{{Cite web |title=Why don't we live on a red planet? |url=http://deenr.rutgers.edu/Huan_Qiu_red_algae.html |accessdate=2023-11-02 |archivedate=2023-12-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231205090410/https://deenr.rutgers.edu/Huan_Qiu_red_algae.html }}</ref> <ref>{{Cite journal|title=Extreme environments as potential drivers of convergent evolution by exaptation: the Atacama Desert Coastal Range case|last1=Azua-Bustos|first1=A|last2=González-Silva|first2=C}}</ref> ==ዋቢ ምንጮች== [[መደብ:ሥነ ሕይወት]] fllvfqwqhx3y7ob0cf0r1djup7wf97u 0 54017 394659 380765 2026-08-11T21:14:42Z InternetArchiveBot 35471 Add 10 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260811)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 394659 wikitext text/x-wiki '''ባለአንጓ ትሎች''' ( አኔሊዳ ፣ በላቲን አኔሉስ፣ “ትንሽ ቀለበት” ማለት ነው።) ፣እንዲሁም ባል ክፍልፍል ትሎች በመባል የሚታወቁ ሲሆን "ragworms"፣ የመሬት ትሎችን እና [[አልቅቶች]]ን ጨምሮ ከ22,000 በላይ አሁንም ያሉ ዝርያዎች በስሩ ያሉት ግዙፍ ክፍልስፍን ነው። ዝርያዎቹ በተለያዩ ስርአተ ምህዳሮች ውስጥ ተላምደው ይገኛሉ። አንዳንዶቹ ማእበል እና ፍልውሃ ባለባቸው በባህር አካባቢዎች፣ ሌሎች በንጹህ ውሃ ውስጥ ፣ እና ሌሎች ደግሞ እርጥበት ባለው የየብስ አካባቢዎች ውስጥ ይገኛሉ። ባለአንጓ ትሎች በሁለትዮሽ የተመጣጠነ ፣ ስሉስድርባዊ ፣ ወናአካላዊ ፣ ኢደንደሴ ዘአካላት ናቸው። ለእንቀስቃሴ ደግሞ ፓራፖዲያም አላቸው። አብዛኛዎቹ የመማሪያ መፃህፍት አሁንም ባህላዊውን ክፍፍል ወደ ፖሊቼቶች (ሁሉም የባህር ውስጥ ማለት ይቻላል)፣ ኦሊጎቼትስ (የምድር ትሎችን የሚያጠቃልሉ) እና ሊች -መሰል ዝርያዎችን ይጠቀማሉ። እ.ኤ.አ. ከ1997 ጀምሮ ክላዲስቲካዊ ምርምር ይህንን እቅድ በከፍተኛ ደረጃ ቀይሮታል፣ ሊችን እንደ ኦሊጎቼቶች ንዑስ ቡድን እና ኦሊጎቼቶችን ደግሞ እንደ ፖሊቼቶች ንዑስ ቡድን በመመልከት። በተጨማሪም ፖጎኖፎራ, ኢቺዩራ እና ሲፑንኩላ, ቀደም ሲል እንደ የተለዩ ክፍለስፍን ተደርገው ይታዩ የነበሩት፣ አሁን እንደ የፖሊቼቶች ንዑስ ቡድኖች ተደርገው ይቆጠራሉ። ባለአንጓ ትሎች የፕሮቶስቶምስ ዛጎል ለበሶችን ፣ ብራቺዮፖዶችን እና ኔመርቴያዎች የሚያጠቃልለውየሎፎትሮኮዞኣ አባላት ተደርገው ይወሰዳሉ። የመሠረታዊ የባለአንጓ ትሎች ቅርጽ ብዙ አንጓዎችን ያካትታል። እያንዳንዱ አንጓ አንድ አይነት የአካል ክፍሎች ይሉት እና በአብዛኛዎቹ ፖሊቼቶች ውስጥ ብዙ ዝርያዎች ለመንቀሳቀስ የሚጠቀሙባቸው ጥንድ ፓራፖዲያ አላቸው። ምክፈሎች የበርካታ ዝርያዎችን አንጓዎች ይለያሉ፣ ነገር ግን በሌሎች ውስጥ በደንብ አልተገለጹም ወይም የሉም፤ በኢኩሪያ እና በኦቾሎኒ ትሎች ምንም ግልጽ የመለያየት ምልክቶች አያሳዩም። በደንብ የዳበረ ምክፈል ባላቸው ዝርያዎች ውስጥ, ደሙ ሙሉ በሙሉ በደም ሥሮች ውስጥ ይሰራጫል፣ እና በእነዚህ ዝርያዎች ከፊት ለፊት ባሉት አንጓዎች ውስጥ ያሉት የደምስሮች ብዙውን ጊዜ እንደ ልብ በሚሠሩ ጡንቻዎች የተገነቡ ናቸው። የእንደዚህ ዓይነቶቹ ዝርያዎች ምክፈሎች የእያንዳንዱን አንጓ ቅርጽ በመቀያየር በሞገደ ትፊት(በሰውነት ውስጥ በሚያልፉ “ሞገዶች”) አማካኝነት እንቅስቃሴን ለማሳለጥ ወይም ከፍና ዝቅ እያሉ የፓራፖዲያን ውጤታማነት ያሻሽላሉ። ምክፈሎች ባልተሟሉላቸው ወይም በሌሉአቸው ዝርያዎች ደሙ ምንም አይነት ፓምፕ ሳይኖር በዋናው የሰውነት ክፍተት ውስጥ ይሰራጫል። እና ብዙ አይነት የእንቅስቃሴ ስልቶች አሉ - አንዳንድ እራሳቸውን የሚቀብሩ ዝርያዎች ጉሮሯቸውን በመገልበጥ እራሳቸውን በደለል ውስጥ ይጎትታሉ። የምድር ትሎች እንደ ታዳኝ በመሆንም ሆነ በአንዳንድ ክልሎች አፈርን በማበልጸግ እና አየር በመስጠት በምድር ላይ ያሉ የምግብ ሰንሰለቶችን የሚደግፉ ኦሊጎቼቶች ናቸው። በባህር ዳርቻ አካባቢ ከሚገኙት የሁሉም ዝርያዎች አንድ ሶስተኛውን ሊይዝ የሚችሉት እራሳቸውን የሚቀብሩ የባህር ፖሊቼቶች ውሃ እና ኦክሲጅን ወደ ባህር ወለል ውስጥ ዘልቀው እንዲገቡ በማድረግ የስነ-ምህዳር እድገትን ይደግፋሉ። ባለአንጓ ትሎች የአፈርን ለምነት ከማሻሻል በተጨማሪ ሰዎችን እንደ ምግብነትና ማጥመጃነት ያገለግላሉ። የሳይንስ ሊቃውንት የባህር እና የለጋ ውሃ ጥራትን ለመከታተል ባለአንጓ ትሎችን ይመለከታሉ። ምንም እንኳን የተበከል ደምን ማስወገድ በዶክተሮች ከቀድሞው በቀነሰ መልኩ ጥቅም ላይ የሚውል ቢሆንም፣ ባለፉት ጥቂት ምዕተ ዓመታት ውስጥ ለዚህ ዓላማ ከመጠን በላይ በመሰብሰብ ምክኒያት አንዳንድ የሊች ዝርያዎች ለመጥፋት የተቃረቡ ዝርያዎች ተደርገው ይወሰዳሉ። የራግዎርሞች መንጋጋዎች ለየት ባለመልኩ የጥንካሬ እና ቀላልነት ጥምረት ስለሚሰጡ አሁን በመሐንዲሶች እየተጠና ነው። ባለአንጓ ትሎች ለስላሳ አካል ያላቸው በመሆኑ ቅሪተ አካላቸው እምብዛም አይገኙም በአብዛኛው መንጋጋ እና አንዳንድ ዝርያዎች ያወጡት በማዕድን የተሰሩ ቱቦዎች። ምንም እንኳን አንዳንድ ዘግይተው የነበሩት የኤዲካራን ቅሪተ አካላት ባለአንጓ ትሎችን ሊወክሉ ቢችሉም፣ በአስተማማኝ መልኩ የታወቀው እጅግ ጥንታዊው ቅሪተ አካል የመጣው ከ 518 ከሚሊዮን አመታት በፊት ቀደም ባለው የካምብሪያን ዘመን አካባቢ ነው። የአብዛኞቹ ዘመናዊ ተንቀሳቃሽ ፖሊቼቶች ቡድኖች ቅሪተ አካላት የታዩት በካርቦኒፌረስ ዘመን መገባደጃ ላይ ከ299 ሚሊዮን ዓመታት በፊት ነበር።  የቅሪተ አካል ጥናት ባለሙያዎች ከኦርዶቪሻን ዘመን አጋማሽ ከ472 እስከ 461 ሚሊዮን ዓመታት በፊት የሆኑ አንዳንድ የአካላት ቅሪቶች የኦሊጎቼቶች ቅሪት አካላት መሆናቸው እና አለመሆናቸው ላይ አይስማሙም። የመጀመሪያዎቹ የማያከራክሩ የቡድኑ ቅሪተ አካላት ከ66 ሚሊዮን ዓመታት በፊት በጀመረው በፓሌኦጂን ዘመን ውስጥ ይታያሉ።<ref>Renne, Paul R.; Deino, Alan L.; Hilgen, Frederik J.; Kuiper, Klaudia F.; Mark, Darren F.; Mitchell, William S.; Morgan, Leah E.; Mundil, Roland; Smit, Jan (7 February 2013). "Time Scales of Critical Events Around the Cretaceous-Paleogene Boundary" (PDF). ''Science''. '''339''' (6120): 684–687. Bibcode:2013Sci...339..684R. doi:10.1126/science.1230492. <nowiki>PMID 23393261</nowiki>. S2CID 6112274.</ref> == ስርአተ ምደባ እና ተለያይነት == ከ22,000 በላይ በአሁኑ ጊዜ የሚገኙ የባለአንጓ ትሎች ዝርያዎች አሉ <ref name="RouseAnnelidInEncOfLifeSci">{{Cite book|contribution=Annelida (Segmented Worms)|author=Rouse, G. W.|title=Encyclopedia of Life Sciences|year=2002|publisher=John Wiley & Sons|doi=10.1038/npg.els.0001599|isbn=978-0470016176}}</ref> <ref name="CosmoEarthworms">{{Cite book|author=Blakemore, R.J.|title=Cosmopolitan Earthworms|year=2012|publisher=VermEcology, Yokohama.}}</ref> መጠናቸው ከማይክሮስኮፓዊ እስከ አውስትራሊያ [[ጃይንት ጂፕስላንድ የምድር ትል|ግዙፍ ጂፕስላንድ የምድር ትል]] እና አሚንታስ መኮንጊያንስ ሁለቱም እስከ 3 ሜትር (9.8ጫማ) ማደግ የሚችሉ፣ <ref name="CosmoEarthworms" /> <ref name="RuppertFoxBarnesAnnelGen">{{Cite book|author=Ruppert, E. E.|title=Invertebrate Zoology|url=https://archive.org/details/isbn_9780030259821|contribution=Annelida|publisher=Brooks / Cole|isbn=978-0-03-025982-1|year=2004}}</ref> <ref>{{Cite journal|author=Lavelle|title=Diversity of Soil Fauna and Ecosystem Function}}</ref> ወደ 6.7 ሜትር (22 ጫማ) ማደግ እስከሚችለው ትልቁ ባለአንጓ ትል፣ ''[[ማይክሮኬቱስ ራፒ|ማይክሮኬተስ ራፒ]]'' ድረስ ። ምንም እንኳን ከ 1997 ጀምሮ የተደረጉ ጥናቶች የሳይንስ ሊቃውንት ስለ annelids የዝግመተ ለውጥ የቤተሰብ ዛፍ ያላቸውን አመለካከት በእጅጉ ቢለውጡም <ref name="StruckEtAl2007AnnelidPhylogeny">{{Cite journal|author=Struck|title=Annelid phylogeny and the status of Sipuncula and Echiura|doi=10.1186/1471-2148-7-57}}</ref> <ref name="Hutchings2007ReviewRousePleijel2006">{{Cite journal|author=Hutchings|year=2007|title=Book Review: Reproductive Biology and Phylogeny of Annelida|doi=10.1093/icb/icm008}}</ref> አብዛኞቹ የመማሪያ መጽሃፎች በሚከተሉት ንዑስ ቡድኖች የሚከፍለውን ባህላዊውን ስርአተ ምደባ ይጠቀማሉ፡- <ref name="RuppertFoxBarnesAnnelGen" /> <ref name="Rouse2001AnnelOviewInAnderson">{{Cite book|author=Rouse, G.|year=1998|contribution=The Annelida and their close relatives|title=Invertebrate Zoology|url=https://archive.org/details/invertebratezool0000unse_g7e3|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-551368-4}}</ref> * [[ፖሊቻይት|ፖሊቼቶች]] (12,000 ገደማ&nbsp;ዝርያዎች <ref name="RouseAnnelidInEncOfLifeSci2">{{Cite book|contribution=Annelida (Segmented Worms)|author=Rouse, G. W.|title=Encyclopedia of Life Sciences|year=2002|publisher=John Wiley & Sons|doi=10.1038/npg.els.0001599|isbn=978-0470016176}}</ref> ). ስማቸው እንደሚያመለክተው በአንድ አንጓ ብዙ ቼቴዎች ("ፀጉሮች") አሏቸው። [[ፖሊቻይት|ፖሊቼቶች]] እንደ እጅና እግር የሚሠሩ [[ፓራፖዲያ]] ፣ ደግሞም [[Chemoreceptor|ኬሞሴንሰር]] ናቸው ተብለው የሚታሰቡ [[Nuchal አካል|ኒውካል አካላት]] አሏቸው። <ref name="RuppertFoxBarnesAnnelGen2">{{Cite book|author=Ruppert, E. E.|title=Invertebrate Zoology|url=https://archive.org/details/isbn_9780030259821|contribution=Annelida|publisher=Brooks / Cole|isbn=978-0-03-025982-1|year=2004}}</ref> ምንም እንኳን ጥቂት በለጋ ውሃ ውስጥ የሚኖሩ፣ ደግሞ በጣም ጥቂት በመሬት ላይ የሚኖሩ ዝርያዎች ቢኖሩም፤አብዛኛዎቹ የባህር ውስጥ እንስሳት ናቸው። <ref name="Rouse2001AnnelDiversityInAnderson">{{Cite book|author=Rouse, G.|year=1998|contribution=The Annelida and their close relatives|title=Invertebrate Zoology|url=https://archive.org/details/invertebratezool0000unse_g7e3|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-551368-4}}</ref> * [[ክልቲኦም|ክላይተሌቶች]](ወደ 10,000 ገደማ&nbsp;ዝርያዎች <ref name="CosmoEarthworms2">{{Cite book|author=Blakemore, R.J.|title=Cosmopolitan Earthworms|year=2012|publisher=VermEcology, Yokohama.}}</ref> ))እነዚህ በእያንዳንዱ አንጓ ጥቂት ቼቴ ሊኖራቸው ይችላል ወይም ወይም ደግሞ ምንም አይኖራቸውም። እና ደግሞ ምንም [[Nuchal አካል|አይነት <span class="cx-segment" data-segmentid="91">ፖሊቼቶች</span>]][[Nuchal አካል|ኒውካል አካላት]] ወይም ፓራፖዲያ የላቸውም። ሆኖም ግን፣ ልዩ የሆነ የዳበሩ እንቁላሎች እስኪፈለፈሉ ድረስ የሚያከማች እና የሚመግብ [[ፑፓ|ኮኮን]] የሚያመርት በአካላቸው ዙሪያ የቀለበት ቅርጽ ያለው [[ክልቲኦም|ክላይቴለም]] (" [[ኮርቻን ያሽጉ|ፓኬት ኮርቻ]] ") የተሰኘ የመራቢያ አካል አላቸው። <ref name="Rouse2001AnnelOviewInAnderson2">{{Cite book|author=Rouse, G.|year=1998|contribution=The Annelida and their close relatives|title=Invertebrate Zoology|url=https://archive.org/details/invertebratezool0000unse_g7e3|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-551368-4}}</ref> <ref name="RuppertFoxBarnesAnnelClitell">{{Cite book|author=Ruppert, E. E.|title=Invertebrate Zoology|publisher=Brooks / Cole|year=2004}}</ref> ወይም በሞኒሊጋስትሮድስ ውስጥ ለፅንሶች ምግብን የሚያቀርቡ ባለአስኳል እንቁላሎች አሉ። . <ref name="CosmoEarthworms2" /> [[ክልቲኦም|ክላይተሌቶች]] በንዑስ የተከፋፈሉ ናቸው <ref name="RuppertFoxBarnesAnnelGen3">{{Cite book|author=Ruppert, E. E.|title=Invertebrate Zoology|url=https://archive.org/details/isbn_9780030259821|contribution=Annelida|publisher=Brooks / Cole|isbn=978-0-03-025982-1|year=2004}}</ref>[[ኦሊጎቻቴ|ኦሊጎቼቶች]] (" ጥቂት ፀጉሮች ያሉሏቸው")፣[[የምድር ትሎች]]የሚያጠቃልል ነወ። * [[ኦሊጎቻቴ|ኦሊጎቼቶች]] በአፋቸው ጣራ ላይ የሚለጠፍ ንጣፍ አላቸው። <ref name="RuppertFoxBarnesAnnelGen4">{{Cite book|author=Ruppert, E. E.|title=Invertebrate Zoology|url=https://archive.org/details/isbn_9780030259821|contribution=Annelida|publisher=Brooks / Cole|isbn=978-0-03-025982-1|year=2004}}</ref> አብዛኛዎቹ አካላቸውን የሚቀብሩ ሲሆን ሙሉ በሙሉ ወይም በከፊል የበሰበሱ [[ኦርጋኒክ ቁሳቁስ|ኦርጋኒክ ቁሶችን]] የሚመገቡ ናቸው። <ref name="Rouse2001AnnelDiversityInAnderson2">{{Cite book|author=Rouse, G.|year=1998|contribution=The Annelida and their close relatives|title=Invertebrate Zoology|url=https://archive.org/details/invertebratezool0000unse_g7e3|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-551368-4}}</ref> * [[ሂሩዲኒያ|ሂሩዲኔያ]] ፣ የስሙ ትርጉሙ " [[ሊች|የአልቅት]] ቅርጽ ያለው" ማለት ሲሆን በጣም የታወቁት አባላቶቹ አልቅቶች ናቸው። <ref name="RuppertFoxBarnesAnnelGen4" /> የባህር ውስጥ ዝርያዎቻቸው በአብዛኛው ደም የሚመጥጡ (በተለይም በአሳ ላይ)[[ጥገኛ ተውሳክ|ጥገኛ ተውሳኮች]] ሲሆኑ አብዛኛዎቹ የለጋ ውሃ ዝርያዎች አዳኞች ናቸው። <ref name="Rouse2001AnnelDiversityInAnderson2" /> በሁለቱም የሰውነታቸው ጫፍ ላይ የመምጠጫ አካል ያላቸው ሲሆን፣ እነዚህን አካላት እንደ [[ጂኦሜትሪ የእሳት እራት|ኢንች ትሎች]] ለመንቀሳቀስ ይጠቀሙባቸው። <ref name="RuppertFoxBarnesLeeches">{{Cite book|author=Ruppert, E. E.|title=Invertebrate Zoology|publisher=Brooks / Cole|year=2004}}</ref> አርኪአኔሊዳዎች በባህር ደለል ቅንጣጢቶች መካከል ባለው ክፍተት ውስጥ የሚኖሩ ጥቃቅን ባለኣንጓ ትሎች ሲሆኑ ቀለል ባለ የሰውነት አወቃቀራቸው ምክንያት እንደ የተለየ [[ክፍል (ባዮሎጂ)|መደብ]] ተደርገው ይቆጠሩ ነበር፣ አሁን ግን እንደ [[ፖሊቻይት|ፖሊቼቶች]] ተደርገው ተወስደዋል። <ref name="Rouse2001AnnelOviewInAnderson3">{{Cite book|author=Rouse, G.|year=1998|contribution=The Annelida and their close relatives|title=Invertebrate Zoology|url=https://archive.org/details/invertebratezool0000unse_g7e3|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-551368-4}}</ref> ሌሎች አንዳንድ የእንስሳት ቡድኖች በተለያዩ መንገዶች ተከፋፍለው ነበር፣ አሁን ግን በሰፊው እንደ ባለአንጓ ትሎች ተቆጥረዋል። * ፖጎኖፎራ / ሲቦግሊኒዴ ለመጀመሪያ ጊዜ የተገኙት በ 1914 ነበር። እናም ለይቶ ለማወቅ የሚቻል አንጀት የሌላቸው መሆኑ ለምደባ አስቸጋሪ ሆኗል። ፖጎኖፎራ ተብለው እንደ የተለየ ክፍለስፍን ወይም ደግሞ ፖጎኖፎራ እና ቬስቲሜንቲፌራ ወደሚባሉ ሁለት ክፍለስፍኖች ተመድበው ነበር። በቅርብ ጊዜ [[ፖሊቻይት|በፖሊቼቶች]] ውስጥ ሲቦግሊኒዴ አስተኔ ተብለው በድጋሚ ተመድበዋል። <ref name="Rouse2001AnnelDiversityInAnderson3">{{Cite book|author=Rouse, G.|year=1998|contribution=The Annelida and their close relatives|title=Invertebrate Zoology|url=https://archive.org/details/invertebratezool0000unse_g7e3|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-551368-4}}</ref> <ref name="HalanychEtAl2002UnsegmentedAnnelids">{{Cite journal|author=Halanych|year=2002|title=Unsegmented Annelids? Possible Origins of Four Lophotrochozoan Worm Taxa|pages=678–684}}</ref> === ዋቢ ምንጮች === [[መደብ:እንስሳት]] 8rc57ic9370mbmyfavjzsh2ae1o1wkt 0 54635 394673 385346 2026-08-11T21:26:27Z InternetArchiveBot 35471 Add 2 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260811)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 394673 wikitext text/x-wiki   [[ስዕል:Mixed phytoplankton community 2.png|thumb|303x303px|ፋይቶፕላንክተን]] '''ፋይቶፕላንክተኖች ('''/ f aɪt oʊ ˈplæ ŋktən / ) ምግብ ሰሪ ከሆኑ የፕላንክተን ዘውጎች የሚመደቡ ናቸው፤ እንዲሁም የውቅያኖስ እና የጨው አልባ ውሃማ አካላት ሥርዓተ-ምህዳሮች ቁልፍ አካል ናቸው። ስሙ የመጣው {{Lang|grc|φυτόν}} ከሚለው [[ግሪክ (ቋንቋ)|የግሪክ]] ቃል ነው። ( {{Lang|grc-latn|phyton}})፣ ትርጉሙ ' [[አትክልት|ተክል]] '፣ እና {{Lang|grc|πλαγκτός}} ( {{Lang|grc-latn|planktos}})፣ ትርጉሙ 'መንከራተት' ወይም 'ተንሸራታች' ማለት ነው። <ref name=":0">{{Cite journal|last=Pierella Karlusich|first=Juan José|title=Phytoplankton in the Tara Ocean}}</ref> <ref name=":1">{{Cite journal|last=Pierella Karlusich|first=Juan José|title=Exploration of marine phytoplankton: from their historical appreciation to the omics era|year=2020}}</ref> ፋይቶፕላንክተኖች ጉልበታቸውን የሚያገኙት ዛፎች እና ሌሎች ተክሎች በመሬት ላይ እንደሚያደርጉት በብርሃን አስተፃምሮ አማካኝነት ነው። ይህ ማለት፣ ፋይቶፕላንክተኖች ከፀሀይ ብርሀን ሊያገኙ ይገባል፤ ስለዚህ በደንብ ብርሃን በሚገኝባቸው የውቅያኖሶች እና ሀይቆች ንጣፍ ( euphotic zone ) ውስጥ ይኖራሉ። ከመሬት ላይ ከሚበቅሉ ተክሎች ጋር ሲነጻጸሩ፣ ፋይቶፕላንክተኖች በሰፊ ወለል ላይ ተሰራጭተው ይገኛሉ፣ በአንፃራዊነት ለአነስተኛ ወቅታዊ መለዋወጥ የተጋለጡ እና ከዛፎች ይልቅ በጣም ፈጣን የሆነ (ቀናት እና አሥርተ ዓመታት) የምርት መጠን አላቸው። በውጤቱም፣ ፋይቶፕላንክተኖች ለአየር ንብረት መለዋወጥ በአለም አቀፍ ደረጃ በፍጥነት ምላሽ ይሰጣሉ። ፋይቶፕላንክተኖች የባህር እና የጨው አልባ ውሃማ አካላት ምግብ ድር መሰረት ናቸው እናም በአለምአቀፍ የካርበን ዑደት ውስጥ ቁልፍ ተዋናዮች ናቸው። ከዓለም አቀፉ የብርሃን አስተፃምሮ እንቅስቃሴ ግማሽ ያህሉ እና ቢያንስ ግማሹን የኦክስጂን ምርትን ይሸፍናሉ ፣ ምንም እንኳን ከዓለም አቀፉ የእፅዋት ባዮማስ 1% ብቻ ቢሆኑም። ፋይቶፕላንክተኖች ብርሃናዊ አስተፃምሮ የሚያካሂዱ ባክቴሪያዎችን ( [[ሰማያዊ አረንጓዴአማ ዋቅላሚዎች]] ) እና የተለያዩ አንድ ህዋሴ ፕሮቲስታ ቡድኖችን (በተለይም [[ባልጩት ዋቅላሚዎች]]ን) ያካተቱ በጣም የተለያዩ ናቸው። አብዛኛዎቹ ፋይቶፕላንክተኖች በጣም ትንሽ ከመሆናቸው የተነሳ በአጉሊ መሳሪያ ባልታገዘ ዓይን በተናጠል አይታዩም። ነገር ግን፣ በበቂ መጠን በሚገኙበት ጊዜ፣ አንዳንድ ዝርያዎች በህዋሶቻቸው ውስጥ አረጓዴ ሀመልማል እና ተጨማሪ ቀለሞች (እንደ ፋይኮቢሊፕሮቲኖች ወይም ዛንቶፊል ያሉ) በመኖራቸው ምክንያት በውሃው ወለል ላይ እንደ ቀለም ንጣፍ ሊታዩ ይችላሉ። == ዓይነቶች == ፋይቶፕላንክተኖች ብርሃናዊ አስተፃምሮ የሚያካሂዱ ደቂቅ ፕሮቲስታዎች እና የፀሀይ ብርሃን በሚያርፍበት የላይኛው የባህር እና የጨው አልባ ውሃማ አካላት ወለል የሚኖሩ ባክቴሪያዎች ናቸው። በመሬት ላይ ካሉ እፅዋት በትይዩ፣ ፋይቶፕላንክተኖች በውሃ ውስጥ ዋና ምርትን ያካሂዳሉ፣ <ref name=":0"/> በውሃ ውስጥ ከሚሟሟ [[ካርቦን ክልቶኦክሳይድ|ካርቦን ዳይኦክሳይድ]] ኦርጋኒክ ውህዶችን ይፈጥራሉ። ፋይቶፕላንክተኖች እና ቀጣይ - የውሃ ውስጥ ምግብ ድር፣ <ref>{{Cite web|last=Ghosal; Rogers; Wray|first=S.; M.; A.|title=The Effects of Turbulence on Phytoplankton|url=https://ntrs.nasa.gov/search.jsp?R=20040171754&qs=Ntx%3Dmode%2520matchany%26Ntk%3DTitle%26Ns%3DLoaded-Date|work=Aerospace Technology Enterprise|publisher=NTRS}}</ref> እና በምድር የካርቦን ዑደት ውስጥ ወሳኝ ተዋናዮች ናቸው። ፋይቶፕላንክተኖች በጣም የተለያዩ ሲሆኑ፣ ብርሃናዊ አስተፃምሮ የሚያካሂዱ ባክቴሪያዎችን ( [[ሰማያዊ አረንጓዴአማ ዋቅላሚዎች|ሳይያኖባክቴሪያ]] ) እና የተለያዩ አንድህዋሴ የፕሮቲስታ ቡድኖችን (በተለይም [[ባልጩት ዋቅላሚዎች]]ን) ያካተቱ ናቸው። ኮኮሊቶፎረስ እና [[ዳይኖፍላጅላታ]]ዎችን ጨምሮ እንደ ፋይቶፕላንክተን የተሰየሙ ሌሎች ብዙ አካላት አሁን አይካተቱም ምክንያቱምብርሃናዊ አስተፃምሮ የሚያካሂዱ ብቻ ሳይሆን መብላትም ይችላሉ። <ref>{{Cite journal|last1=Mitra|first1=Aditee|last2=Caron|first2=David A.|last3=Faure|first3=Emile|last4=Flynn|first4=Kevin J.|last5=Leles|first5=Suzana Gonçalves|last6=Hansen|first6=Per J.|last7=McManus|first7=George B.|last8=Not|first8=Fabrice|last9=do Rosario Gomes|first9=Helga|date=27 February 2023|title=The Mixoplankton Database (MDB): Diversity of photo-phago-trophic plankton in form, function, and distribution across the global ocean|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/jeu.12972|journal=Journal of Eukaryotic Microbiology|language=en|volume=70|issue=4|pages=e12972|doi=10.1111/jeu.12972|pmid=36847544|issn=1066-5234}}</ref> እነዚህ ፍጥረታት አሁን ይበልጥ በትክክል ሚክኮፕላንክተን ተብለው ተጠርተዋል። <ref>{{Cite journal|last1=Flynn|first1=Kevin J|last2=Mitra|first2=Aditee|last3=Anestis|first3=Konstantinos|last4=Anschütz|first4=Anna A|last5=Calbet|first5=Albert|last6=Ferreira|first6=Guilherme Duarte|last7=Gypens|first7=Nathalie|last8=Hansen|first8=Per J|last9=John|first9=Uwe|date=2019-07-26|title=Mixotrophic protists and a new paradigm for marine ecology: where does plankton research go now?|url=https://academic.oup.com/plankt/article/41/4/375/5531601|journal=Journal of Plankton Research|language=en|volume=41|issue=4|pages=375–391|doi=10.1093/plankt/fbz026|issn=0142-7873}}</ref> ይህ እውቅና የፕላንክቶኒክ ምግብ ድርን ተግባር እንዴት እንደምንመለከት ጠቃሚ ውጤቶች አሉት። <ref>{{Cite journal|last1=Glibert|first1=Patricia M.|last2=Mitra|first2=Aditee|date=2022-01-21|title=From webs, loops, shunts, and pumps to microbial multitasking: Evolving concepts of marine microbial ecology, the mixoplankton paradigm, and implications for a future ocean|url=http://dx.doi.org/10.1002/lno.12018|journal=Limnology and Oceanography|volume=67|issue=3|pages=585–597|doi=10.1002/lno.12018|issn=0024-3590}}</ref> [[ስዕል:Diatoms through the microscope.jpg|thumb|383x383px|ባልጩት ዋቅላሚዎች በጣም የተለመዱ ከሆኑ የፋይቶፕላንክተን አይነቶች ውስጥ ናቸው።|left]] [[ስዕል:CSIRO ScienceImage 4203 A bluegreen algae species Cylindrospermum sp under magnification.jpg|thumb|331x331px|የሲያኖባክቴሪያ ዝርያ (ሲሊንድሮስፔርመም ወገን)|border|center]] == ሥነ ምህዳር == [[ስዕል:Global_phytoplankton_distribution_-_NASA.webm|thumb|አለምአቀፍ የውቅያኖስ ፋይቶፕላንክተኖች ስርጭት-ናሳ|346x346px]] ፋይቶፕላንክተን [[አቅም|ሃይልን]] የሚያገኘው ብርሃናዊ አስተፃምሮ ሂደት ነውስለዚህም በደንብ የፀሀይ ብርሃን በሚያገኘው [[ውቅያኖስ|የውቅያኖስ]] ፣ [[ባህር|የባህር]] ፣ [[ሀይቅ|የሐይቅ]] ወይም የሌላ የውሃ አካል ወለል ንጣፍ ውስጥ መኖር አለበት። በምድር ላይ ካሉት የብርሃናዊ አስተፃምሮ እንቅስቃሴዎች ግማሽ ያህሉን ፋይቶፕላንክተን ይይዛል። በካርቦን ውህዶች ውስጥ ያለው የኃይል ጥርቅም ( ዋና ምርት ) ለአብዛኛዎቹ የውቅያኖስ እንዲሁም ለብዙ የጨው አልባ ውሃማ አካላት ምግብ ድር መሠረት ነው ( ኬሞሲንተሲስ በልዩነት ወጣ ያለ ነው)። ከሞላ ጎደል ሁሉም የፋይቶፕላንክተን ዝርያዎች የግዴታ ብርሃናዊ አስተፃምሮ የሚያካሂዱ ናቸው፣ ጥቂቶቹ ድብልቅ እና ሌሎች፣ ሀመልማል አልባ ዝርያዎች በትክክል ኢምግብ ሰሪ ናቸው (የኋለኞቹ ብዙውን ጊዜ እንደ ዙፕላንክተን ይታያሉ). <ref name=":0"/> <ref>{{Cite journal|date=2016-04-01|title=Defining Planktonic Protist Functional Groups on Mechanisms for Energy and Nutrient Acquisition: Incorporation of Diverse Mixotrophic|journal=Protist|volume=167|issue=2|pages=106–120|doi=10.1016/j.protis.2016.01.003|issn=1434-4610|last1=Mitra|first1=Aditee|last2=Flynn|first2=Kevin J.|last3=Tillmann|first3=Urban|pmid=26927496}}</ref> ከእነዚህ ውስጥ በጣም የታወቁት እንደ ''ኖክቲሉካ'' እና ''ዳይኖፋይሲስ'' ያሉ [[ዳይኖፍላጅላታ|ዲኖፍላጀሌት]] ወገኖች ናቸው፣ እነዚህም ሌሎች ህዋሳትን ወይም ብስባሽ ነገሮችን ወደ ውስጥ በማስገባት ኦርጋኒክ [[ካርቦን]] ያገኛሉ። ፋይቶፕላንክተን ብርሃናዊ አስተፃምሮ የሚያካሂዱብርሃናዊ አስተፃምሮ በሚቻልበት የውቅያኖስ ክፍል ወይም ፎቲክ ዞን ውስጥ ይኖራል። በብርሃናዊ አስተፃምሮ ጊዜ ካርቦን ዳይኦክሳይድን ያዋህዱ እና ኦክስጅንን ያስወጣሉ። የፀሐይ ጨረር በጣም ከፍተኛ ከሆነ፣ ፋይቶፕላንክተን የፎቶ ዲግራዴሽን ሰለባ ሊሆን ይችላል። የፋይቶፕላንክተን ዝርያዎች ብዙ አይነት የብርሃናዊ አስተፃምሮ ቀለም ያላቸው ሲሆን የተለያዩ ዝርያዎች በውሃ ውስጥ በተለያዩ የሞገድ ርዝመቶች የሚገኙ የብርሃን ጨረሮችን እንዲወስዱ ያስችላቸዋል። <ref>{{Cite book|last1=Kirk|first1=John T. O.|url=https://www.cambridge.org/core/books/light-and-photosynthesis-in-aquatic-ecosystems/C19B28AE07B1CDEBDA5593194DE4E304|title=Light and Photosynthesis in Aquatic Ecosystems|date=1994|doi=10.1017/cbo9780511623370}}</ref> ይህ የሚያመለክተው የተለያዩ ዝርያዎች የብርሃንን የሞገድ ርዝመት በብቃት ሊጠቀሙ ይችላሉ እና ብርሃኑ አንድ ነጠላ ሥነ-ምህዳራዊ ሀብት ሳይሆን እንደ ስፔክራል ስብጥሩ ብዙ ሀብት ነው። <ref>{{Cite journal|last1=Stomp|first1=Maayke|last2=Huisman|first2=Jef|last3=de Jongh|first3=Floris|last4=Veraart|first4=Annelies J.|last5=Gerla|first5=Daan|last6=Rijkeboer|first6=Machteld|last7=Ibelings|first7=Bas W.|last8=Wollenzien|first8=Ute I. A.|last9=Stal|first9=Lucas J.|date=November 2004|title=Adaptive divergence in pigment composition promotes phytoplankton biodiversity|url=https://www.nature.com/articles/nature03044|journal=Nature|language=en|volume=432|issue=7013|pages=104–107|doi=10.1038/nature03044|pmid=15475947|bibcode=2004Natur.432..104S|issn=1476-4687}}</ref> በዚያም በብርሃን ስፔክትረም ላይ የሚደረጉ ለውጦች ብቻ ተመሳሳይ ጥንካሬ ቢኖርም ተፈጥሯዊ የፋይቶፕላንክተን ዘውጎችን ሊቀይሩ እንደሚችሉ ተረጋግጧል። <ref>{{Cite journal|last1=Hintz|first1=Nils Hendrik|last2=Zeising|first2=Moritz|last3=Striebel|first3=Maren|date=2021|title=Changes in spectral quality of underwater light alter phytoplankton community composition|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/lno.11882|journal=Limnology and Oceanography|language=en|volume=66|issue=9|pages=3327–3337|doi=10.1002/lno.11882|bibcode=2021LimOc..66.3327H|issn=1939-5590}}</ref> ለእድገት ፣ የፋይቶፕላንክተን ህዋሳት በተጨማሪ ወደ ውቅያኖስ ውስጥ በወንዞች ፣ከአህጉራት መሸርሸር እና በዋልታዎች ላይ ከሚገኙ በረዶዎች ላይ ከሚቀልጥ ውሃ በሚገቡ ንጥረ ነገሮች ላይ ይወሰናሉ። ፋይቶፕላንክተን የሟሟ ኦርጋኒክ ካርቦን (DOC) ወደ ውቅያኖስ ውስጥ ይለቃል። ፋይቶፕላንክተኖች የባህር ምግብ ድር መሰረት ስለሆነ ለ ዙፕላንክተን፣ የዓሳ እጮች እና ሌሎች ኢ-ምግብ ሰሪ ፍጥረታት እንደ ታዳኝ ሆነው ያገለግላሉ። በተጨማሪም በባክቴሪያ ወይም በቫይረስ ሊሲስ ሊበሰብሱ ይችላሉ። ምንም እንኳን አንዳንድ እንደ [[ዳይኖፍላጅላታ]] ያሉ የፋይቶፕላንክተን ህዋሶች አቀበታዊ እንቅስቃሴ ማድረግ ቢችሉም፣ ከሞገድ በተቃራኒ የሆነ እንስቃሴ በንቃት ማድረግ ግን አይችሉም። ስለዚህ ቀስ በቀስ ሰምጠው በመጨረሻ የባህር ወለልን በሟች ህዋሳት እና በብስባሽ ያዳብራሉ። [[ስዕል:Cycling_of_marine_phytoplankton.png|left|thumb|የባህር ፋይቶፕላንክተኖች ኡደት<ref>Käse L, Geuer JK. (2018) "Phytoplankton responses to marine climate change–an introduction". In Jungblut S., Liebich V., Bode M. (Eds) ''YOUMARES 8–Oceans Across Boundaries: Learning from each other'', pages 55–72, Springer. doi:10.1007/978-3-319-93284-2_5.  Material was copied from this source, which is available under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.</ref>]] ፋይቶፕላንክተን ወሳኝ በሆኑ ንጥረ ነገሮች ላይ ጥገኛ ነው። እነዚህ በዋነኝነት በብዛት የሚያስፈልጉ ሲሆኑ እንደ ናይትሬት ፣ ፎስፌት ወይም ሲሊሲክ አሲድ ያሉት ናቸው ፣ እነዚህም በአንጻራዊነት በዛ ባለ መጠን ለእድገት የሚፈለጉ ናቸው። በውቅያኖስ ላይ ተደራሽነታቸው የሚወሰነው ባዮሎጂካል ፓምፕ ተብሎ በሚጠራው እና ጥልቀት ባለው በንጥረ-ምግብ የበለፀገ ውሃ መካከል ባለው ሚዛን ነው። የፋይቶፕላንክተን ስቶይቺዮሜትሪክ ንጥረ ነገር ስብጥር የሚመራው በውቅያኖሶች ሰፊው የላይኛው ንጣፍ ላይ በሚገኙት አጠቃላይ የማክሮ ንጥረ ነገሮች የሬድፊልድ ጥምርታ ነው። የፋይቶፕላንክተኖች እድገት እና ዘውጋዊ ስብጥር እንደ ብረት (Fe)፣ ማንጋኒዝ (Mn)፣ ዚንክ (Zn)፣ ኮባልት (Co)፣ ካድሚየም (Cd) እና መዳብ (Cu) ባሉ አስፈላጊ ማይክሮ ንጥረነገሮች ላይ የተመሰረተ ነው። <ref>{{Cite journal|last1=Sunda|first1=William|date=2012-06-07|title=Feedback Interactions between Trace Metal Nutrients and Phytoplankton in the Ocean|journal=Frontiers in Microbiology|volume=3|doi=10.3389/fmicb.2012.00204|issn=1664-302X|pmid=22701115}}</ref> የእነዚህ ብረቶች እጥረት ወደ ተጓዳኝ ገደቦች እና የፋይቶፕላንክተን ዘውጋዊ የመዋቅር ለውጦችን ሊያስከትሉ ይችላሉ። <ref>{{Cite journal|last1=Browning|first1=Thomas J.|last2=Moore|first2=C. Mark|date=2023-08-17|title=Global analysis of ocean phytoplankton nutrient limitation reveals high prevalence of co-limitation|journal=Nature Communications|volume=14|issue=1|pages=5014|doi=10.1038/s41467-023-40774-0|issn=2041-1723|pmid=37591895|bibcode=2023NatCo..14.5014B}}</ref> <ref>{{Cite journal|last1=Moore|first1=C. M.|last2=Mills|first2=M. M.|last3=Arrigo|first3=K. R.|date=September 2013|title=Processes and patterns of oceanic nutrient limitation|journal=Nature Geoscience|volume=6|issue=9|pages=701–710|doi=10.1038/ngeo1765|bibcode=2013NatGe...6..701M|issn=1752-0908}}</ref> እንደ [[ደቡባዊ ውቅያኖስ|ደቡብ ውቅያኖስ]] ባሉ ሰፊ የውቅያኖሶች ቦታዎች ላይ ፣ ፋይቶፕላንክተኖች ብዙውን ጊዜ በማይክሮ አይረን እጥረት ይገደባሉ። <ref>{{Cite journal|last1=Tagliabue|first1=Alessandro|last2=Bowie|first2=Andrew R.|last3=Boyd|first3=Philip W.|date=March 2017|title=The integral role of iron in ocean biogeochemistry|journal=Nature|volume=543|issue=7643|pages=51–59|doi=10.1038/nature21058|pmid=28252066|bibcode=2017Natur.543...51T|issn=1476-4687}}</ref> ይህም አንዳንድ ሳይንቲስቶች በሰው አማካኝነት ወደ ከባቢ አየር ውስጥ የሚለቀቀውን የካርቦን ዳይኦክሳይድ (CO ₂ ) ክምችት ለመከላከል የብረት ማዳበሪያን እንዲደግፉ አድርጓቸዋል። <ref name="richtel07">{{Cite news|first1=M.|last1=Richtel|title=Recruiting Plankton to Fight Global Warming|journal=The New York Times|date=1 May 2007}}</ref> ትላልቅ ሙከራዎች የፋይቶፕላንክተን እድገትን ለማበረታታት እና የከባቢ አየርን ወደ ውቅያኖስ ውስጥ ለመሳብ ብረት (በተለምዶ እንደ ferrous ሰልፌት ያሉ ጨዎችን) ወደ ውቅያኖሶች ጨምረዋል። ስነ-ምህዳሩን የመቀየር እና የብረት ማዳበሪያው ውጤታማነት ውዝግብ እንደዚህ አይነት ሙከራዎችን አቀዝቅዟል። <ref>{{Cite journal|last1=Monastersky|first1=Richard|title=Iron versus the Greenhouse: Oceanographers Cautiously Explore a Global Warming Therapy|journal=Science News|volume=148|issue=14|pages=220–1|doi=10.2307/4018225}}</ref> <ref>{{Cite journal|last1=Buesseler|first1=Ken O.|last2=Bianchi|first2=Daniele|last3=Chai|first3=Fei|date=2024-09-09|title=Next steps for assessing ocean iron fertilization for marine carbon dioxide removal|journal=Frontiers in Climate|volume=6|doi=10.3389/fclim.2024.1430957|issn=2624-9553}}</ref> የውቅያኖስ ሳይንስ ማህበረሰብ አሁንም የብረት ማዳበሪያ ጥናትን እንደ የባህር ካርቦን ዳይኦክሳይድ ማስወገጃ (mCDR) ጥናት በመመልከት ዙረያ የተከፋፈለ አመለካከት አለው። <ref>{{Cite web|title=Scientists Will Engineer the Ocean to Absorb More Carbon Dioxide}}</ref> <ref>{{Cite journal|last1=Cullen|first1=John J.|last2=Boyd|first2=Philip W.|date=2008-07-29|title=Predicting and verifying the intended and unintended consequences of large-scale ocean iron fertilization|journal=Marine Ecology Progress Series|volume=364|pages=295–301|doi=10.3354/meps07551|bibcode=2008MEPS..364..295C|issn=0171-8630}}</ref>[[ስዕል:Luminescent_beaches_in_Chabahar3.jpg|thumb| በባህር ዳርቻ ላይ በሚከሰተው ማዕበል መነቃቃት የተቀሰቀሰ በፋይቶፕላንክተን ውስጥ ያለው ባዮሊሚንሴንስ ]]ፋይቶፕላንክተን በሕይወት ለመትረፍ የቪታሚን-ቢ ላይ ጥገኛ ነው። በውቅያኖስ ውስጥ ያሉ አካባቢዎች የአንዳንድ ቢ ቪታሚኖች እና በተመሳሳይ የፋይቶፕላንክተን እጥረት እንዳለባቸው ተለይተዋል። <ref>{{Cite web|url=https://www.sciencedaily.com/releases/2012/07/120723162613.htm|title=Existence of vitamin 'deserts' in the ocean confirmed|work=ScienceDaily|first=Sergio|last=Sañudo-Wilhelmy|date=2012-06-23}}</ref> [[የዓለም መሞቅ|በሰው ልጆች አማካኝነት የሚመጣው የሙቀት መጨመር]] በአለም አቀፉ የፋይቶፕላንክተን ቡድን ላይ የሚያመጣው ተጽእኖ በሂደት ላይ ያለ የምርምር ርእስ ነው። በውሃው ዓምዳዊ ስትራቲፊኬሽን ላይ የተደረጉ ለውጦች፣ የሙቀት መጠን ላይ ጥገኛ የሆኑ ስነህይወታዊ አፀግብሮቶች እና ከከባቢ አየር የሚገኘው የንጥረ ነገሮች አቅርቦት ለወደፊቱ የፋይቶፕላንክተን ምርታማነት ላይ ወሳኝ ተጽእኖ ይኖራቸዋል ተብሎ ይጠበቃል። በሰውልጆች ምክኒያተ የሚፈጠር የውቅያኖስ አሲዳማነት በፋይቶፕላንክተን እድገት እና ዘውጋዊ መዋቅር ላይ የሚያሳድረው ተጽዕኖም ከፍተኛ ትኩረት አግኝቷል። የኮኮሊቶፎር ፋይቶፕላንክተን ህዋሶች ኮኮስፌር በሚባል የካልሲየም ካርቦኔት ሼል ውስጥ ይሸፈናሉ፣ ይህም ሽፋን ለውቅያኖስ አሲዳማነት ትብ ነው ። በአጭር የትውልድ ጊዜያቸው ምክንያት፣ አንዳንድ ፋይቶፕላንክተኖች በካርቦን ዳይኦክሳይድ መጠን በፍጥነት (ከወር እስከ አመት) መጨመር ምክኒያት ከሚመጣው የፒኤች መጠን ለውጥ ጋር መላመድ እንደሚችሉ መረጃዎች ይጠቁማሉ። <ref>{{Cite journal|last1=Collins|first1=Sinéad|last2=Rost|first2=Björn|last3=Rynearson|first3=Tatiana A.|date=2013-11-25|title=Evolutionary potential of marine phytoplankton under ocean acidification|journal=Evolutionary Applications|language=en|volume=7|issue=1|pages=140–155|doi=10.1111/eva.12120|issn=1752-4571|pmid=24454553}}</ref> <ref>{{Cite journal|last1=Lohbeck|first1=Kai T.|last2=Riebesell|first2=Ulf|last3=Reusch|first3=Thorsten B. H.|date=2012-04-08|title=Adaptive evolution of a key phytoplankton species to ocean acidification|journal=Nature Geoscience|language=En|volume=5|issue=5|pages=346–351|doi=10.1038/ngeo1441|issn=1752-0894}}</ref> ፋይቶፕላንክተኖች የውሃ ውስጥ ምግብ ድር መሰረት ሆኖ ያገለግላሉ፣ ይህም ለሁሉም የውሃ ህይወት አስፈላጊ የሆነ የስነ ምህዳር ተግባር በማቅረብ ነው። ወደፊት፣ የሰው ልጅ እንቅስቃሴ ወደ ሙቀት መጨመር እና ወደ ውቅያኖስ አሲዳማነት ካመራ፣ ዙፕላንክተኖች ፋይቶ ፕላንክተኖችን የሚመገቡበት ፍጥነት በመቀየሩ ምክኒያት የፋይቶፕላንከተኖች የሞት መጠን መቀየር ትኩረት የሚሻ ሊሆን ይችላል። ከውቅያኖስ የምግብ ሰንሰለቶች መካከል ባለው አጭር መስመር የሚታወቀው፣ ፋይቶፕላንከተን ክሪል(ከጥቃቅን ሽሪምፕ ጋር የሚመሳሰል ክሪስታስያን )ን ተመግቦ እርሱ ደግሞ በባሊን አሳ ነባሪዎች የሚበላበት የምግብ ሰንሰለት ነው። በኢኳቶሪያል ፓስፊክ አካባቢ ያለው የኤልኒኖ-ደቡብ መወዛወዝ (ENSO) ዑደቶች በፋይቶፕላንክተን ላይ ተጽዕኖ ሊያሳድሩ ይችላሉ። <ref name="Large-scale shifts in phytoplankton">{{Cite journal|last1=Masotti|first1=I.|last2=Moulin|first2=C.|last3=Alvain|first3=S.|last4=Bopp|first4=L.|last5=Tagliabue|first5=A.|last6=Antoine|first6=D.|title=Large-scale shifts in phytoplankton groups in the Equatorial Pacific during ENSO cycles|journal=Biogeosciences|date=4 March 2011|volume=8|issue=3|pages=539–550|doi=10.5194/bg-8-539-2011|bibcode=2011BGeo....8..539M}}</ref> በ ENSO ዑደቶች ወቅት ባዮኬሚካላዊ እና አካላዊ ለውጦች የፋይቶፕላንክተን ዘውጋዊ መዋቅርን ይቀይራሉ። <ref name="Large-scale shifts in phytoplankton" /> እንዲሁም በፋይቶፕላንክተን አወቃቀር ላይ የሚከሰቱ ለውጦች ለምሳሌ የባዮማስ እና የፋይቶፕላንክተን ጥግግት በከፍተኛ ሁኔታ መቀነስ በተለይም በኤልኒኖ ጊዜአት ሊከሰቱ ይችላሉ። <ref>{{Cite journal|first1=María Belén|last1=Sathicqab|first2=Delia Elena|last2=Bauerac|first3=Nora|last3=Gómez|title=Influence of El Niño Southern Oscillation phenomenon on coastal phytoplankton in a mixohaline ecosystem on the southeastern of South America: Río de la Plata estuary|journal=Marine Pollution Bulletin|volume=98|issue=1–2|date=15 September 2015|pages=26–33|doi=10.1016/j.marpolbul.2015.07.017|bibcode=2015MarPB..98...26S}}</ref> ፋይቶፕላንክተኖች ለከባቢያዊ ለውጦች ትብ ናቸው፣ ለዚህ ነው የኤስቹዋሪዎችን እና የባህር ዳርቻዎችን ስርዓተ ምህዳር ለማመልከት ጥቅም ላይ የሚውሉት። <ref>{{Cite journal|title=Influence of El Niño Southern Oscillation phenomenon on coastal phytoplankton in a mixohaline ecosystem on the southeastern of South America: Río de la Plata estuary|journal=Marine Pollution Bulletin|date=15 September 2015|volume=98|issue=1–2|pages=26–33|doi=10.1016/j.marpolbul.2015.07.017|last1=Sathicq|first1=María Belén|last2=Bauer|first2=Delia Elena|last3=Gómez|first3=Nora|bibcode=2015MarPB..98...26S}}</ref> እነዚህን ሁነቶች ለማጥናት በሳተላይት የታገዘ የውቅያኖስ ቀለም ምልከታ ይደረጋል፣ የሳተላይት ምስሎች አለም አቀፋዊ ስርጭታቸውን በተመለከተ ግልፅ እይታ ይሰጣሉ። <ref name="Large-scale shifts in phytoplankton" /> == ተለያይነት ==  ፋይቶፕላንክተን የሚለው ቃል በውሀ ውስጥ የምግብ መረብ የሚሳተፉትን ሁሉንም ምግብ ሰሪ ደቂቅ አካላት የሚያካትት ነው። ነገር ግን አብዛኞቹ ምግብ ሰሪዎች ተክሎች ከሆኑበት የመሬት ዘውግ በተለየ ፋይቶፕላንክተን እንደ ፕሮቲስታ፣ ውንባክቴሪያ እና አርኬባክቴሪያዎች ያሉ የተለያዩ ቡድኖች ያሉት ነው። ወደ 5,000 የሚጠጉ የታወቁ የባህር ውስጥ ፋይቶፕላንክተን ዝርያዎች አሉ። <ref name="Hallegraeff 03">{{Cite book|title=Manual on Harmful Marine Microalgae|last1=Hallegraeff|first1=G.M.|pages=25–49}}</ref> ምንም እንኳን ውስን ምግብ ያለበት ሁኔታ የኒች መለያየትን የሚገድብ ቢሆንም፣ እንደዚህ ያለ ተለያይነት መፈጠሩ ግልፅ አይደለም። <ref>{{Cite journal|last1=Hutchinson|first1=G. E.|title=The Paradox of the Plankton|journal=The American Naturalist|volume=95|issue=882|pages=137–45|doi=10.1086/282171}}</ref> ብዙ የተለያዩ የዋቅላሚ አይነቶች ቢኖሩም፣ በቁጥር ረገድ ዋና ዋና የሚባሉት የፋይቶፕላንክተን ቡድኖች [[ባልጩት ዋቅላሚዎች]]፣ [[ሰማያዊ አረንጓዴአማ ዋቅላሚዎች]] እና [[ዳይኖፍላጅላታ]]ዎች ናቸው።ኮኮሊቶፎሪድ የሚባል አንድ ቡድን ከፍተኛ መጠን ያለው ዳይሜታይል ሰልፎክሳይድን (DMS) ወደ ከባቢ አየር በመልቀቅ ረገድ በከፊል ድርሻውን ይወስዳል.። ዳይሜታይል ሰልፎክሳይድ ኦክሲዳይድ ሆኖ ወደ ሰልፌት በመቀየር የኤሮዞል ቅንጣጢቶች ክምችት አነስተኛ በሆነበት ስፍራ ለደመና አቀዝቃዥ አስኳሎች መፈጠር ያግዛል።ይህም በ CLAW መላ ምት መሰረት በአብዛኛው ወደ ደመና ሽፋን መጨመር እና የደመና አንፀባራቂነት ያመራል። <ref name="Oceanicphytoplankton">{{Cite journal|last1=Charlson|first1=Robert J.|last2=Lovelock|first2=James E.|last3=Andreae|first3=Meinrat O.|title=Oceanic phytoplankton, atmospheric sulphur, cloud albedo and climate|journal=Nature|volume=326|issue=6114|pages=655–61|bibcode=1987Natur.326..655C|doi=10.1038/326655a0}}</ref> <ref>{{Cite journal|last1=Quinn|first1=P. K.|last2=Bates|first2=T. S.|title=The case against climate regulation via oceanic phytoplankton sulphur emissions|journal=Nature|volume=480|issue=7375|pages=51–6|bibcode=2011Natur.480...51Q|doi=10.1038/nature10580|pmid=22129724}}</ref> የተለያዩ የፋይቶፕላንክተን ዓይነቶች በተለያዩ ሥርዓተ-ምህዳሮች ውስጥ የተለያዩ የምግብ ደረጃዎችን ይደግፋሉ። እንደ ሳርጋሶ ባህር ባሉ ንጥረነገር አጠር የውቅያኖስ ክፍሎች እና ደቡብ ፓሲፊክ ጋይር፣ ፋይቶፕላንክተኖች በዋናነት ፒኮፕላንክተን እና ናኖፕላንክተን የተባሉ አነስተኛ ህዋሳት ይኖራቸዋል(ፒኮፍላጅሌት እና ናኖፍላጅሌት በመባልም ይታወቃሉ)። እነዚህ በአብዛኛው ከሲያኖባክቴሪያ(እንደ ፕሮክሎሮኮከስ እና ሳይነኮኮከስ ካሉ) እና እንደ ማይክሮሞናስ ካሉ ፒኮዩካርዮቶች የተሰሩ ናቸው። ጠንካራ የባህር ሞገድ ወይም በርከት ያለ የመሬት ንጥረነገር ኖሯቸው የተሻለ ምርታማ በሆኑ ሥርዓተ-ምህዳሮች ውስጥ ትላልቅ ዳይኖፍላጅሌቶች ዋና የፋይቶፕላንክተን አይነቶች ሲሆኑ ከአጠቃላይ ግዝፈ-ሕይወት ትልቁን ድርሻ ይሸፍናሉ።። <ref>{{Cite journal|last1=Calbet|first1=A.|title=The trophic roles of microzooplankton in marine systems|journal=ICES Journal of Marine Science|volume=65|issue=3|pages=325–31|doi=10.1093/icesjms/fsn013}}</ref> == የእድገት ስልቶች == በሃያኛው ክፍለ ዘመን መጀመሪያ ላይ አልፍሬድ ሲ ሬድፊልድ የፋይቶፕላንክተን ንጥረ ነገር በጥልቅ ውቅያኖስ ውስጥ ካሉ ዋና ዋና የሟሟ ንጥረ ነገሮች ጋር ተመሳሳይነት እንዳላቸው አግኝቷል። <ref>{{Cite book|last1=Redfield|first1=Alfred C.|pages=176–92|title=James Johnstone Memorial Volume}}</ref> ሬድፊልድ በውቅያኖስ ውስጥ ያለው የካርቦን፡ናይትሮጅን፡ፎስፈረስ ሬሾ (106፡16፡1) የሚወሰነው በፋይቶፕላንክተኖች የፍላጎት መጠን እንደሆነ አቅርቧል። ይህም ፋይቶፕላንክተኖች በሚበሰብሱ ጊዜ ናይትሮጅንንና ፎስፈረስን መልሰው ወደ ውሃ ውስጥ ስለሚለቁት ነው። ይህ የፋይቶፕላንክተንን እና የባህር ውሀን ስቶይሺዎሜትሪ ለመግለፅ የሚያገለግለ "ሬድፊልድ ጥምርታ" እየተባለ የሚጠራው ጥምርታ የባህር ስነምህዳርን፣ ባዮጄኦኬሚስትሪን እና የፋይቶፕላንክተን ዝግመተለውጥን ለመረዳት መሰረታዊ መርህ ሆኗል። <ref name="Arrigo K.R 2005">{{Cite journal|last1=Arrigo|first1=Kevin R.|title=Marine microorganisms and global nutrient cycles|journal=Nature|volume=437|issue=7057|pages=349–55|pmid=16163345|doi=10.1038/nature04159|bibcode=2005Natur.437..349A}}</ref> ይሁን እንጂ ይህ የሬድፊልድ ጥምርታ ቋሚ ባለመሆኑ ንጥረነገሮች ከውጭ ምንጮች የሚገቡበት መንገድ <ref>{{Cite journal|last1=Fanning|first1=Kent A.|title=Influence of atmospheric pollution on nutrient limitation in the ocean|journal=Nature|volume=339|issue=6224|pages=460–63|bibcode=1989Natur.339..460F|doi=10.1038/339460a0}}</ref> እና የተለያዩ እንደ የናይትሮጅን ቅንበራ፣ ዲናይትሪፊኬሽን እና አናሞክስ ያሉ በውቅያኖስ ውስጥ ያሉ ማይክሮቢያል ሂደቶች አማካኝነት የተለያየ ሊሆን ይችላል። በአንድ ህዋሴ ዋቅላሚዎች ውስጥ ያለው ተቀያያሪ የንጥረነገሮች ሚዛን በውስጣቸው ንጥረነገሮችን የማከማቸት፣ የተለያዩ ንጥረነገሮችን የሚፈልጉ ኤንዛይሞችን የመቀያየር እና ያላቸውን የኦስሞላይት ስብጥር የመቀየር ችሎታቸውን ያሳያል። <ref>{{Cite journal|last1=Klausmeier|first1=Christopher A.|last2=Litchman|first2=Elena|last3=Levin|first3=Simon A.|title=Phytoplankton growth and stoichiometry under multiple nutrient limitation|journal=Limnology and Oceanography|volume=49|issue=4 Part 2|pages=1463–70|doi=10.4319/lo.2004.49.4_part_2.1463}}</ref> የህዋሱ የተለያዩ ፍሎች የየራሳቸው የንጥረነገር ጥምርታ አላቸው። <ref name="Arrigo K.R 2005"/> ለምሳሌ ህዋሱ እንደ ብርሃን እና ንጥረነገር የሉ ነገሮችን ለመሰብሰብ የሚረዱት ፕሮቲኖች እና ክሎሮፊል ከፍተኛ የናይትሮጅን መጠን እንዲሁም ዝቅተኛ የፎስፈረስ መጠን አላቸው። ይህ በእንዲህ እንዳለ፣ ከእድገት ጋር የተያያዙ እንደ ራይቦዝማል አር ኤን ኤ ያሉ ውህዶች ከፍተኛ የሆነ የናይትሮጅን እና የፎስፈረስ ክምችት አላቸው። በሀብቶች ድልድል ላይ በመመስረት ፋይቶፕላንክተኖች በሦስት የተለያዩ የእድገት ስልቶች ማለትም ተራፊዎች፣ የሚያብቡ<ref>Klausmeier, Christopher A.; Litchman, Elena; Daufresne, Tanguy; Levin, Simon A. (2004). "Optimal nitrogen-to-phosphorus stoichiometry of phytoplankton". ''Nature''. '''429''' (6988): 171–4. Bibcode:2004Natur.429..171K. doi:10.1038/nature02454. <nowiki>PMID 15141209</nowiki>. S2CID 4308845</ref> እና ጠቅላዮች ተብለው ይከፈላል። ተራፊ ፋይቶፕላንክተኖች ከፍተኛ የሆነ ናይትሮጅን ለ ፎስፈረስ ጥምርታ(ከ 30 በላይ) ያላቸው ሲሆን ሀብት በሌለበት ጊዜ እነኳን ለማደግ የሚያስችላቸው መሳሪያ አላቸው። የሚያብቡ ፋይቶፕላንክተኖች ዝቅተኛ የሆነ ናይትሮጅን ለ ፎስፈረስ ጥምርታ (ከ 10 በታች) አላቸው። በርካታ የእድገት መሳሪያዎች ሲኖሯቸው ከፈጣን እድገት ጋር የተላመዱ ናቸው። ጠቅላይ ፋይቶፕላንክተኖች ከሬድፊልድ N:P ጥምርታ ጋር ተመሳሳይ የሆነ የናይትሮጅን ለ ፎስፈረስ ጥምርታ ሲኖራቸውበአንጻራዊነት እኩል የሆነ የሃብት መሰብሰቢያ እና የእድገት መሳሪያዎች አሏቸው። == በብዛት ላይ ተጽዕኖ የሚያሳድሩ ምክንያቶች == የ NAAMES ጥናት በኦሪገን ስቴት ዩኒቨርሲቲ እና [[ናሳ|በናሳ]] የሳይንስ ሊቃውንት በውቅያኖስ ሥርዓተ-ምህዳር ውስጥ ያለውን የፋይቶፕላንክተን ተለዋዋጭ ሁኔታዎችን ለመመርመር እና እንደዚህ ያሉ ተለዋዋጭ ለውጦች በከባቢ አየር አየር ፣ ደመና እና የአየር ንብረት ላይ በምን መልኩ ተጽዕኖ እንደሚያደርጉ በ 2015 እና 2019 መካከል የተደረገ የአምስት ዓመት ሳይንሳዊ ምርምር መርሃ ግብር ነበር ነው ። NAAMES ምህፃረቃል ሲሆን (የሰሜን አትላንቲክ ኤሮሶልስ እና የባህር ውስጥ ሥርዓተ-ምህዳር ጥናት) የሚለው ይወክላል። ጥናቱ ያተኮረው በሰሜን አትላንቲክ ውቅያኖስ ንኡስ አርክቲክ አካባቢ ነው፣ እሱም በምድር ላይ ካሉት ትላልቅ ተደጋጋሚ የፋይቶፕላንክተን ግሽበቶች አንዱ ነው። በዚህ አካባቢ ያለው የረዥም ጊዜ የጥናት ታሪክ እና የተደራሽነት ቀላልነት ሰሜን አትላንቲክን "የፋይቶፕላንክተን ኤሮሶል ልቀት በመሬት የሀይል በጀት ላይ ያለው ሚና " በሚል የነበረውን የሳይንስ መላምት የበለጠ ለመፈተሽ እና ለመረዳምቹ ቦታ አድርጎታል።<ref>Behrenfeld, Michael J.; Moore, Richard H.; Hostetler, Chris A.; Graff, Jason; Gaube, Peter; Russell, Lynn M.; Chen, Gao; Doney, Scott C.; Giovannoni, Stephen; Liu, Hongyu; Proctor, Christopher (22 March 2019). "The North Atlantic Aerosol and Marine Ecosystem Study (NAAMES): Science Motive and Mission Overview". ''Frontiers in Marine Science''. '''6''': 122. doi:10.3389/fmars.2019.00122. ISSN 2296-7745</ref> NAAMES  የተተለመው የተወሰኑ የዓመታዊ የፋይቶፕላንክተን ዑደት ደረጃዎች ላይ እንዲያነጣጥር ታስቦ ነበር፡- ግሽበት የሚፈጠርበትን ጊዜ እና አመታዊ የፋይቶፕላንክተን ግሸበት በድጋሚ በሚፈጠርበት ሂደት ዙሪያ የነበሩ ክርክሮችን ለመፍታት ሲባል ግዝፈ-ሕይወት ከፍተኛ፣ዝቅተኛ፣መካከለኛ ጭማሪ እና መካከለኛ ቅናሽ የሚያሳይባቸው ጊዜአት ላይ ያተኮረ ነበር። <ref name="Behrenfeld2019">{{Cite journal|last1=Behrenfeld|first1=Michael J.|last2=Moore|first2=Richard H.|last3=Hostetler|first3=Chris A.|last4=Graff|first4=Jason|last5=Gaube|first5=Peter|last6=Russell|first6=Lynn M.|last7=Chen|first7=Gao|last8=Doney|first8=Scott C.|last9=Giovannoni|first9=Stephen|date=2019-03-22|title=The North Atlantic Aerosol and Marine Ecosystem Study (NAAMES): Science Motive and Mission Overview|journal=Frontiers in Marine Science|volume=6|pages=122|doi=10.3389/fmars.2019.00122|issn=2296-7745}}</ref> በተጨማሪም የ ‹NAAMES› ፕሮጀክት የፋይቶፕላንክተን ግሽበት ዑደቶች የደመና መፈጠር እና የአየር ንብረት ላይ በምን መልኩ ተፅዕኖ እንደሚያሳድሩ ለመረዳት፣ በመጀመሪያ ደረጃ ምርት የሚፈጠሩትን ኤሮዞሎች ብዛት፣ መጠን እና ስብጥር መርምሯል። <ref name="Engel2017">{{Cite journal|last1=Engel|first1=Anja|last2=Bange|first2=Hermann W.|last3=Cunliffe|first3=Michael|last4=Burrows|first4=Susannah M.|last5=Friedrichs|first5=Gernot|last6=Galgani|first6=Luisa|last7=Herrmann|first7=Hartmut|last8=Hertkorn|first8=Norbert|last9=Johnson|first9=Martin|date=2017-05-30|title=The Ocean's Vital Skin: Toward an Integrated Understanding of the Sea Surface Microlayer|journal=Frontiers in Marine Science|volume=4|doi=10.3389/fmars.2017.00165|issn=2296-7745}}</ref> [[ስዕል:Competing_scientific_hypothesis_of_plankton_variability.png|alt=|left|thumb| {{Center|'''የፋይቶፕላንክተንን ተለያይነት በተመለከተ ተወዳዳሪ መላምቶች<ref name=Behrenfeld2018 />'''<br><small>ከቤረንፊልድ እና ቦስ፣ 2014 የተወሰደ ምስል.<ref>{{Cite journal|last1=Behrenfeld|first1=Michael J.|last2=Boss|first2=Emmanuel S.|date=2014-01-03|title=Resurrecting the Ecological Underpinnings of Ocean Plankton Blooms|journal=Annual Review of Marine Science|volume=6|issue=1|pages=167–194|doi=10.1146/annurev-marine-052913-021325|pmid=24079309|issn=1941-1405|bibcode=2014ARMS....6..167B|s2cid=12903662|doi-access=free}}</ref><br />ክNAAMES፣ ላንግሌ የምርምር ተቋም እና ናሳ የተገኘ ምስል <ref>[https://web.archive.org/web/20160724231652/http://naames.larc.nasa.gov/science-objectives.html NAAMES: Science - Objectives] Langley Research Center, NASA, Updated: 6 June 2020. Retrieved: 15 June 2020.</ref></small>}}|430x430px]] [[ስዕል:Plankton_satellite_image.jpg|right|thumb|በሰሜናዊ የፀደይ ወቅት በሳተላይት እንደታየው የአለም የውቅያኖስ ክሎሮፊል ክምችት አማካይ ከ1998 እስከ 2004 ነበር። ክሎሮፊል የ ፋይቶፕላንክተኖች ስርጭት እና ብዛት ጠቋሚ ነው።|406x406px]] [[ስዕል:Global_phytoplankton_species_richness_and_turnover.jpg|right|thumb|'''አለም አቀፍ ወርሃዊ የፋይቶፕላንክተን ዝርያዎ ብዛትና ምርት መልክ''' (A) ዓመታዊ አማካይ ወርሃዊ የዝርያዎች ብዛት እና (B) በዝርያ ስርጭት ሞዴሎች (SDMs) የሚወሰን ወርሃዊ የዝርያዎች ለውጥ፡ የላቲቲዩድ ዝንባሌዎች በ(C) የዝርያ ብዛት እና (D) ምርት። በባለቀለም መስመሮች የተቀመጡት ዋጋዎች በእያንዳንዱ የላቲቲዩድ ዲግሪ በሶስት የተለያዩ ዝርያ ስርጭት ሞዴሎች ላይ ተመስርቶ፣ ቀዩ ጥላ የሚያሳየው ±1 ስታንዳርድ ዲቪዬሽን ከ 1000 ሞንቴ ካርሎ ሲሙሌሽኖች የተለያዩ ትንበያዎችን ከተጠቀሙ ለጀነራላይዝድ አዲቲቭ ሞዴሎች (GAM)። ከቀጭኑ የአግድመት መስመር በስተ ሰሜን በ (C) እና (D) ፣ የሞዴሉ ውጤቶች የ 9 እና የ12 ወራትን በተከታታይ የሚሸፍኑ ናቸው።<ref>Righetti, D., Vogt, M., Gruber, N., Psomas, A. and Zimmermann, N.E. (2019) "Global pattern of phytoplankton diversity driven by temperature and environmental variability". ''Science advances'', '''5'''(5): eaau6253. doi:10.1126/sciadv.aau6253.  Material was copied from this source, which is available under a Creative Commons Attribution 4.0 International License</ref>|401x401px]] = በምርታማነት ላይ ተፅዕኖ ያላቸው ነገሮች = [[ስዕል:Environmental factors that affect phytoplankton productivity.webp|thumb|478x478px|የፋይቶፕላንከተን ምርታማነት ላይ ተፅዕኖ ያላቸው ነገሮች]] ፋይቶፕላንክተኖች የስነህይወታዊ ፓምፕ ቁልፍ አመልካቾች ናቸው ። CO2 ለወደፊት በከባቢ አየር ውስጥ የሚኖረውን ክምችት ለመተንበይ ፋይቶፕላንክተኖች ለአካባቢአዊ ሁኔታዎች መለወጥ የሚሰጠትን ምላሽ መረዳት ቅድመ ሁኔታ ነው ። መጠነ ሙቀት ፣ ጨረር እና የንጥረ-ምግቦች ክምችት ከ CO2 ጋር በፋይቶፕላንክተን ፊዚዮሎጂ እና ስቶይሺዮሜትሪ ላይ ተጽዕኖ የሚያሳድሩ ዋና ዋና አካባቢአዊ ሁኔታዎች ናቸው። <ref>{{Cite journal|doi=10.5194/bg-15-2761-2018|title=Marine phytoplankton stoichiometry mediates nonlinear interactions between nutrient supply, temperature, and atmospheric CO₂|last1=Moreno|first1=Allison R.|last2=Hagstrom|first2=George I.|last3=Primeau|first3=Francois W.|last4=Levin|first4=Simon A.|last5=Martiny|first5=Adam C.|journal=Biogeosciences|volume=15|issue=9|pages=2761–2779}}</ref> የፋይቶፕላንክተን ስቶይሺዮሜትሪ ወይም ንጥረ ነገራዊ ስብጥር እንደ ኮፖፖድ ፣ አሳ እና ሽሪምፕ ላሉት ሁለተኛ ደረጃ አምራቾች በጣም አስፈላጊ ነው፤ ምክንያቱም የአመጋገብ ጥራትን ስለሚወስን እና በባህር ውስጥ ባለው የምግብ ሰንሰለት በኩል የኃይል ፍሰት ላይ ተጽዕኖ ስለሚያሣድር ነው። <ref name="Li2012">{{Cite journal|doi=10.1371/journal.pone.0051590|title=Interactive Effects of Ocean Acidification and Nitrogen-Limitation on the Diatom Phaeodactylum tricornutum|last1=Li|first1=Wei|last2=Gao|first2=Kunshan|last3=Beardall|first3=John|journal=PLOS ONE|volume=7|issue=12|pages=e51590|pmid=23236517}}</ref> [[የዓለም መሞቅ|የአየር ንብረት ለውጥ]] የፋይቶፕላንክተን ዘውጎችን እንደገና በማዋቀር የባህር ምግብ ድር ላይ ተያያዥ ተፅእኖ ሊያስከትል ይችላል ፣ በዚህም ወደ ውቅያኖስ ውስጠኛ ክፍል የሚጓጓዘውን የካርበን መጠን ይለውጣል። <ref>{{Cite journal|doi=10.1073/pnas.1414752112|title=Phytoplankton adapt to changing ocean environments|last1=Irwin|first1=Andrew J.|last2=Finkel|first2=Zoe V.|last3=Müller-Karger|first3=Frank E.|last4=Troccoli Ghinaglia|first4=Luis|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=112|issue=18|pages=5762–5766|pmid=25902497}}</ref> ሥዕሉ የተለያዩ የአካባቢአዊ ሁኔታዎች  በጋራ እንዴት በፋይቶፕላንክተን ምርታማነት ላይ ተጽዕኖ ስለሚያሳድሩ አጠቃላይ እይታ ይሰጣል። በአለምአቀፍ ለውጥ ምክንያት እነዚህ አካባቢአዊ ሁኔታዎች ሁሉ በወደፊቱ ውቅያኖስ ከፍተኛ ለውጥ እንደሚያካሂዱ ይጠበቃል።<ref name="Häder2014">{{Cite journal|doi=10.1039/C3PP50418B|title=Productivity of aquatic primary producers under global climate change|last1=Häder|first1=Donat-P.|last2=Villafañe|first2=Virginia E.|last3=Helbling|first3=E. Walter|journal=Photochem. Photobiol. Sci.|volume=13|issue=10|pages=1370–1392|pmid=25191675}}</ref> የአለም ሙቀት መጨመርን በማስመሰል የሚሞከሩ ሙከራዎች የውቅያኖስ መጠነሙቀት መጨመርን ይተነብያሉ። አስደናቂ ለውጦች በውቅያኖስ ንብርብሮሽ፣ በባህር በረዶ እና የደመናሽፋን ዝውውርና ለውጦች በውቅየኖስ ወለል ላይ የጨመረ የብርሃን አቅርቦት እንዲኖር ያደርጋሉ። እንዲሁም የተቀነሰ የንጥረ-ምግብ አቅርቦት ከውቅያኖስ አሲዳማነት እና ሙቀት መጨመር ጋር አብሮ ሊከሰት እንደሚችል ይተነብያል፣ ምክንያቱም ደግሞ በውሃው አምድ ንብርብሮሽ ምክኒያት የንጥረ ነገሮች ከጥልቅ ውሃ ወደ ላይ የመቀላቀል ዐዝማሚያ በመቀነሱ ነው። <ref>{{Cite journal|doi=10.1029/2003GB002134|title=Response of ocean ecosystems to climate warming|last1=Sarmiento|first1=J. L.|last2=Slater|first2=R.|last3=Barber|first3=R.|last4=Bopp|first4=L.|last5=Doney|first5=S. C.|last6=Hirst|first6=A. C.|last7=Kleypas|first7=J.|last8=Matear|first8=R.|last9=Mikolajewicz|first9=U.|journal=Global Biogeochemical Cycles|volume=18|issue=3|pages=n/a}}</ref>   == የፋይቶፕላንክተኖች ሚና == [[ስዕል:Role_of_phytoplankton_on_various_compartments_of_the_marine_environment.png|thumb|በተለየዩ የባህር ከባቢዎች ውስጥ የፋይቶፕላንክተኖች ሚና|416x416px]] በፋይቶፕላንክተኖች ተጽዕኖ ሥር ያሉ ክፍሎች የከባቢ አየርየጋዝ ስብጥርን፣ ኢንኦርጋኒክ ንጥረነገሮችን፣ የጥቂት ንጥረነገሮች ፍሰቶችን እንዲሁም በባዮሎጂካል ሂደቶች በኩል የመተላለፍ ኡደትን ያካትታል። በብርሀን አስተፃምሮ ሂደት የተቀነበረው ካርቦን በውቅያኖስ ጠለል ላይ በተደጋጋሚሚ ጥቅም ላይ ሲውል ከዚህ ግዝፈ-ህይወት የተወሰነ ክፍሉ ደግሞ የሚሰጥም ቅንጣጢት ሆኖ ነቀጣይነተት በለውጥ ሂደት ወደሚየለፍበት ጥልቅ ውቅያኖስ ይዘዋወራል (በድጋሚ ወደ ማዕድንነት መቀየር)። እንደ ዙፕላንከተን ያሉ ፍጥረታት እነዚህን ፋይቶፕላንክተኖች ይመገባሉ፤ እነሱም በተራቸው በሌሎች ፍጥረታት ይበላሉ። እንደዚህ እያለ ላየኞቹ አዳኞች እስካሉበት እስከ አራተኛው ደረጃ ይሄዳል። በግምት ከጠቅላላው የካርቦን መጠን 90% የሚሆነው በምግብ ደረጃዎች ውስጥ በስርዓተ ትንፈሳ፣ በብስባሽ እና በሟሙ ኦርጋኒክ ቁሶች መልክ ይጠፋል። ይህ በፋይቶፕላንክተን እና በባክቴሪያዎች አማካኝነት የሚካሄዱትን በድጋሚ ወደ ማእድን የመቀየር ሂደት እና የንጥረምግቦች ኡደት ቅልጥፍናን በመጠበቅ ረገድ አስፈላጊ ያደርጋቸዋል። <ref>{{Cite book|author=Lalli, Carol M.|url=http://worldcat.org/oclc/837077589|title=Biological oceanography an introduction|date=16 May 1997|publisher=Elsevier Science|isbn=978-0-7506-3384-0|oclc=837077589}}</ref> == አኳካልቸር == ፋይቶፕላንክተኖች በአኳካልቸርም ሆነ በማሪካልቸር ውስጥ ቁልፍ የምግብ አይነት ናቸው። ሁለቱም ለሚያሳድጓቸው እንስሳት ፋይቶፕላንክተንን እንደ ምግብ ምንጭ የጠቀሙታል። በማሪካልቸር ውስጥ ፋይቶፕላንክተኖቹ በተፈጥሮ የሚገኙ ሆነው የተለመደ የውሃ ስርጭት ባለበት የተከለለ ስፍራ ውስጥ ይጨመራሉ። በአኳካልቸር ውስጥ ፋይቶፕላንክተኖቹ መጀመሪያ መገኘት ይኖርባቸዋል፤ከዚያ በቀጥታ ይጨመራሉ። ፕላንክተኖቹ ተወሰነ የውሃ አካል ሊሰበሰቡ ይችላሉ፣ አልያም እንዲያድጉ ይደረጋል፤ ሆኖም ግን የመጀመሪያው መንገድ እምብዛም ጥቅም ላይ አይውልም። ሮቲፈሮችን ለማሳደግ ፋይቶፕላንክተን እንደ ምግብነት ያገለግላል። ሮቲፈሮች ደግሞ በተራቸው ሌሎች እንስሳትን ለመመገብ ይውላሉ። በተጨማሪም ፋይቶፕላንክተን ሉል ኦይስተሮችን እና ግዙፍ ክላሞችን ጨምሮ የተለያዩ አይነት የአኳካልቸር ዛጎል ለበስ እንስሳትን ለመመገብም ይውላል። <ref name="sroy" />ፋይቶፕላንክተኖች የእንቁ ኦይስተር እና ግዙፍ ክላም ጨምሮ በርካታ የውሃ ውስጥ ሞለስኮችን ለመመገብ ያገለግላል። በ2018 የተደረገ ጥናት በአለም አቀፉ ውቅያኖስ የተፈጥሮ ፋይቶፕላንክተኖችን የምግብነት ጠቀሜታ በውስጣቸው በሚገኘው የካርቦሀይድሬት፣ ፕሮቲን እና ስብ መጠን ግምት ለመስራት ከሳተላይቶች<ref>Roy, Shovonlal (12 February 2018). "Distributions of phytoplankton carbohydrate, protein and lipid in the world oceans from satellite ocean colour". ''The ISME Journal''. '''12''' (6): 1457–1472. Bibcode:2018ISMEJ..12.1457R. doi:10.1038/s41396-018-0054-8. ISSN 1751-7370. PMC 5955997. <nowiki>PMID 29434313</nowiki></ref> የሚገኝ የውቅያኖሶች የቀለም መረጃን ተጠቅሞ ነበር፤ እናም የፋይቶፕላንክተኖች የሀይል ሰጭነት ዋጋ በውቅያኖስ ውስጥ ከቦታ ቦታ እንዲሁም በአንድ አመት ሁለት የተለያዩ ወቅቶች መካከል ግምት ውስጥ በሚገባ መልኩ ልዩነት እንዳለው አግኝቷል።<ref>Roy, Shovonlal (12 February 2018). "Distributions of phytoplankton carbohydrate, protein and lipid in the world oceans from satellite ocean colour". ''The ISME Journal''. '''12''' (6): 1457–1472. Bibcode:2018ISMEJ..12.1457R. doi:10.1038/s41396-018-0054-8. ISSN 1751-7370. PMC 5955997. <nowiki>PMID 29434313</nowiki></ref><ref>"Nutrition study reveals instability in world's most important fishing regions"</ref> ፋይቶፕላንክተኖችን በአርቴፊሻል ሁኔታዎች ውስጥ ማምረት እራሱን የቻለ የአኳካልቸር አይነት ነው። ፋይቶፕላንክተኖች ለተለያዩ ዓላማዎች ሊረቡ ይችላሉ፣ ለሌሎች የውሃ ውስጥ ፍጥረታት ምግብን ጨምሮ፣ በውሃ ውስጥ ለታሰሩ [[ኢደንደሴ|ኢደንደሴዎች]] ተጨማሪ ምግብ ሊሆኑ ይችላሉ ። የእርባታው መጠን ከአነስተኛ እርባታ (ከ1 ሊትር በታች) እስከ ብዙ ሺህ ሊትሮች የሚሆን ገበያተኮር አኳካልቸር ሊሆን ይችላል። <ref name="mcvey" /> መጠኑ ምንም ይሁን ምን ውጤታማ በሆነ መልኩ ፕላንክተኖችን ለማሳደግ መቅረብ ያለባቸው ሁኔታዎች አሉ። አብዛኛዎቹ ለማሳደግ የሚሆኑ ፕላንክተኖች ባህራይ ናቸው፤ እናም ከ1.010 እስከ 1.026 ስፔሲፊክ ግራቪቲ ያለው የባህር ውሃ እንደ ማሳደጊያ ሊያገለግል ይችላል።እርባታውን ከ[[ሥነ ሕይወት|ሥነ ሕይወታዊ]] ብክለት ለመከላከል ይህ ውሃ ከጀርም ነፃ መደረግ ይኖርበታል፣ ይህም በአብዛኛው አውቶክሌቭን በመጠቀም በሙቀት ወይም ለልዕለ-ሐምራዊ ጨረር በማጋለጥ ነው። ፕላንክተኖች ተንሳፍፈው እንዲቆዩ ለማድረግ እንዲሁም ለብርሃን አስተፃምሮ የሚሆን የሟሟ [[ካርቦን ክልቶኦክሳይድ|ካርቦን ዳይኦክሳይድ]] ለማቀረብ አንድ ካልቸር በተወሰነ መንገድ አየር ሊሰጠው ወይም ሊንቀሳቀስ ያስፈልጋል። ቋሚ ከሆነ የአየር አቅርቦት በተጨማሪ አባዛኞቹ ካልቸሮች በቋሚነት ሊቀላቀሉ ወይም ሊማሰሉ ያስፈልጋል። ለፋይቶፕላንክተኖች እድገት ብርሃን መሰጠት ይኖርበታል። የብርሃኑ የቀለም ድምቀት ወደ 6500 K ገደማ መሆን ሲኖርበት ፣ ከ4,000K እስከ 20,000K የቀለም ድምቀቶች ስኬታማ በሆነ መልኩ አገልግሎት ላይ ውለዋል።ከቋሚ አየር አየር በተጨማሪ፣ አብዛኛዎቹ ባህሎች በእጅ ይደባለቃሉ ወይም በየጊዜው ይነሳሉ። ለ ፋይቶፕላንክተኖች እድገት ብርሃን መሰጠት አለበት። የመብራት ቀለም ሙቀት በግምት 6,500 ኪ.ሜ መሆን አለበት፣ ነገር ግን ከ 4,000 K እስከ 20,000 ኪ እሴቶች በተሳካ ሁኔታ ጥቅም ላይ ውለዋል።በቀን ውስጥ የብርሀን ተጋላጭነት ወደ 16 ሰዓት ገደማ መሆን አለበት፤ ይህ እጅግ በጣም ውጤታማ የሆነ አርቴፊሻል የቀን ርዝመት ነው።<ref>McVey, James P., Nai-Hsien Chao, and Cheng-Sheng Lee. CRC Handbook of Mariculture Vol. 1 : Crustacean Aquaculture. New York: CRC Press LLC, 1993.</ref> == በሰውልጆች ምክኒያት የመጡ ለውጦች == [[ስዕል:PhytoplanktonSRvsTemp.png|thumb| {{Center|መጠነ ሙቀት ሲጨምር የፋይቶፕላንክተን ዝርያዎች ብዛት መጨመርን የሚያሳይ ንድፍ}}|332x332px]] ምንም እንኳን የባህር ውስጥ ፋይቶፕላንክተን  ከአለም አቀፉ የእፅዋት ግዝፈህይወት ~1% ብቻ ቢወክልም ከዓለም አቀፉ የብርሃናዊ አስተፃምሮ CO2 ቅንበራ ግማሹን (በዓመት ~50 ፔንታ ግራም ካርቦን የተጣራ አለምአቀፋዊ ቀዳሚ ምርት ) እና ከኦክሲጅን ምርት ግማሹን ያከናውናል።<ref name="Behrenfeld2014">{{Cite journal|title=Climate-mediated dance of the plankton|author=Behrenfeld}}</ref> ከመሬት ላይ ተክሎች ጋር ሲነጻጸር፣ የባህር ውስጥ ፋይቶፕላንክተን በሰፊ ወለል ላይ ይሰራጫሉ፣ ለአነስተኛ ወቅታዊ  ተለዋዋጭነት የተጋለጡ ሲሆኑ ከዛፎች ይልቅ በጣም ፈጣን የምርት መጠን አላቸው።(ሲነጻጸር ቀናት እና አሥርተ ዓመታት ይሆናል) <ref name="Behrenfeld2014" /> ስለዚህ  በአለም አቀፍ ደረጃ ፋይቶፕላንክተኖች ለአየር ንብረት  ለውጥ በፍጥነት ምላሽ ይሰጣሉ።  እነዚህ ባህሪያት አንድ ሰው ፋይቶፕላንክተኖች ለካርቦን ቅንበራ የሚያበረክቱትን አስተዋፅኦ ሲገመግም እና በአየር ንብረት መዛባት ምክኒያት ይህ ምርት በምን መልኩ  ሊለወጥ እንደሚችል ሲተነብይ አስፈላጊ ናቸው። [[የዓለም መሞቅ|የአየር ንብረት ለውጥ]] የአየር ንብረት ለውጥ በመጀመሪያ ደረጃ ምርት ላይ የሚያሳድረውን ተፅዕኖ መተንበይ በፋይቶፕላንክተኖች የግሽበት ኡደት የተወሳሰበ ነው።  ፋይቶፕላንክተኖች የግሽበት ኡደት ላይ ደግሞ  ከታች ወደ ላይ የሆነ ቁጥጥር (ለምሳሌ የወሳኝ ንጥረ ምግቦች አቅርቦት እና አቀባዊ ድብልቆሽ) እና ከላይ ወደ ታች የሆነ ቁጥጥር(ለምሳሌ ግጦሽና ቫይረሶች) ተፅዕኖ ያደርጋሉ። <ref>{{Cite journal|title=Marine phytoplankton and the changing ocean iron cycle|author=Hutchins}}</ref> <ref name="Behrenfeld2014" /> <ref>{{Cite journal|title=Importance of iron for plankton blooms and carbon dioxide drawdown in the Southern Ocean|author=De Baar}}</ref> <ref>{{Cite journal|title=Mesoscale Iron Enrichment Experiments 1993-2005: Synthesis and Future Directions|author=Boyd|url=https://pure.rug.nl/ws/files/2797658/2007ScienceBoyd.pdf|accessdate=2024-11-02|archivedate=2020-11-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201102032923/https://pure.rug.nl/ws/files/2797658/2007ScienceBoyd.pdf}}</ref> <ref>{{Cite journal|title=Revaluating ocean warming impacts on global phytoplankton|author=Behrenfeld}}</ref> <ref name="Behrenfeld2017">{{Cite journal|title=Annual boom–bust cycles of polar phytoplankton biomass revealed by space-based lidar|author=Behrenfeld}}</ref> የፀሐይ ጨረር፣ የሙቀት መጠን እና የንፁህ ውሃ ግብአቶች የገጸ ውሀዎች መጨመር የውቅያኖስ ንጣፍን ያጠናክራል እና በዚህም ምክንያት ከጥልቅ ውሃ ወደ የገፀ ምድር ውሃ የሚመጡ ንጥረ ነገሮችን ማጓጓዝ ይቀንሳል ይህም የአንደኛ ደረጃ ምርታማነትን ይቀንሳል።የፀሀይ ጨረር ፣ መጠነሙቀት እና የንፁህ ውሃ ወደ መሬት ላይ የውሃ አካላት መጨመር የውቅያኖስን ንብርብሮሽ ያጠናክረዋል ከዚያ ጋር ተያይዞ ደግሞ ከጥልቅ ውሃ ወደ ውሀ ጠለል የሚደረግ የንጥረምግቦች መጓጓዝ ይቀንሳል፤ ያም የመጀመሪያ ደረጃ ምርትን ይቀንሳል። <ref name="Behrenfeld2014" /> <ref name="Behrenfeld2017" /> <ref>{{Cite journal|title=Climate-driven trends in contemporary ocean productivity|author=Behrenfeld}}</ref> በተቃራኒው የCO2 መጠን መጨመር የፋይቶፕላንክተኖችን የመጀመሪያ ደረጃ ምርት ይጨምረዋል፤ ነገር ግን ይህ የሚሆነው የንጥረምግቦች ውስንነት በሌለ ጊዜ ብቻ ነው። <ref>{{Cite journal|title=Elevated CO2 enhances nitrogen fixation and growth in the marine cyanobacterium Trichodesmium|author=Levitan}}</ref> <ref>{{Cite journal|title=Contrasting effects of rising CO2 on primary production and ecological stoichiometry at different nutrient levels|author=Verspagen|url=https://pure.knaw.nl/ws/files/1408909/5616_Verspagen_Postprint.pdf}}</ref> <ref>{{Cite journal|title=Temperature dependence of CO₂-enhanced primary production in the European Arctic Ocean|author=Holding}}</ref> አንዳንድ ጥናቶች እንደሚያመለክቱት ባለፈው ምዕተዓመት አለማቀፉ የውቅያኖስ የፋይቶፕላንክተኖች ጥግግት ቀንሷል። ነግር ግን የረጅም ጊዜ የፋይቶፕላንክተን መረጃ ውስን ከመሆኑ፣ የመረጃ አሰባሰብ ዘዴዎች መለያየተ እና ግዙፍ የሆነ አመታዊ እና የአስርት አመታት የፋይቶፕላንክተን ምርት ተለዋዋጭነት እነዚህ ድምዳሜዎች ጥያቄ ውስጥ እንዲገቡ አድርጓቸዋል።ከዚህም በላይ ፣ ሌሎች ጥናቶች ደግሞ የውቅያኖስ ፋይቶፕላንክተን ምርት እንደጨመረ እና በተወሰኑ ስፍራዎች ወይም የተወሰኑ የፋይቶፕላንክተን ቡድኖች ውስጥ ለውጥ እንዳለ  ይጠቁማሉ።የዓለማቀፉ የባህር በረዶ መረጃ ጠቋሚ እየቀነሰ ነው፣ ይህም ወደ ከፍተኛ የብርሃን ስርፀት እና የበለጠ የመጀመሪያ ደረጃ ምርትን ያመራል፤ ቢሆንም፣ በተለዋዋጭ ድብልቅ ቅጦች እና በንጥረ-ምግብ አቅርቦት ላይ ስለሚኖረው ለውጥ እና በዋልታ ዞኖች ውስጥ የምርታማነት አዝማሚያዎች ላይ የሚጋጩ ትንበያዎች አሉ። ይሁን እንጂ የመደባለቅ ሂደት እና የንጥረ ምግቦች አቅርቦት መለወጥ በዋልታዎች አካባቢ የሚኖረው የምርታማነት አካሄድ ላይ ስለሚኖራቸው ተፅዕኖ የሚጋጩ ትንበያዎች አሉ። በሰው ልጅ አማካኝነት የሚመጣው [[የዓለም መሞቅ|የአየር ንብረት ለውጥ]] በፋይቶፕላንክተን ተለያይነት ላይ ያለው ተፅዕኖ በሚገባ ግንዛቤ አልተገኘበትም። አንዳንድ ሞዴሎች እንደሚተነብዩት፣ የሙቀት አማቂ ጋዞች ልቀተ እየጨመረ ከቀጠለ በ2100  በአንድ የተወሰነ ስፋት ውስጥ የሚኖሩ የተለያዩ የፋይቶፕላንክተን ዝርያዎች ቁጥር ሊጨምር ይችላል። ይህ የፕላንክተኖች ተለያይነት መጨመር ከውቅያኖስ መጠነሙቀት መጨመር ጋር የተያያዘ ነው።በዝርያ ብዛት ከሚኖር ለውጥ በተጨማሪ፣ ፋይቶፕላንክተን የሚገኝባቸው አካባቢዎች ወደ ምድር ዋልታዎች እየተጠጉ እንደሚሄዱ ይጠበቃል። ይህ ደግሞ ሥርዓተ-ምህዳርን ሊያዛባ ይችላል፣ ምክኒያቱም ፋይቶፕላንክተኖች በዙፕላንክተኖች ይበላሉ ይህም የአሳ ምርትን የሚደግፈው የምግብ ሰንሰለት ቁልፍ አካል ነው።  ይህ የፋይቶፕላንክተኖች የስፍራ ለውጥ በሰዎች እንቅስቃሴ የተለቀቀውን ካርቦን የማጠራቀም ችሎታቸውን ሊቀንሰው ይችላል። በሰው ልጆች አማካኝነት በፋይቶፕላንክተኖች ላይ የሚመጣ ለውጥ በተፈጥሯዊ ሥርዓተ-ምህዳሮች እና ኤኮኖሚአዊ ሂደቶች ላይ ተፅዕኖ አለው። <ref>{{Cite journal|last1=Benedetti|first1=Fabio|last2=Vogt|first2=Meike|last3=Elizondo|first3=Urs Hofmann|last4=Righetti|first4=Damiano|last5=Zimmermann|first5=Niklaus E.|last6=Gruber|first6=Nicolas|date=2021-09-01|title=Major restructuring of marine plankton assemblages under global warming|journal=Nature Communications|language=en|volume=12|issue=1|pages=5226|doi=10.1038/s41467-021-25385-x|issn=2041-1723|pmid=34471105|bibcode=2021NatCo..12.5226B}}</ref> == በተጨማሪም ይመልከቱ == * የዋቅላሚ እርሻን የሚያካትት አኳካልቸር * የውሂብ ጎታ ዝርያዎች * በውሃ ውስጥ የፕላንክቶኒክ ዋቅላሚዎች ስርጭት * በውሃ ዓምድ ውስጥ የሚንሳፈፉ የፕላንክተን የባክቴሪያ አካል * በውቅያኖሶች ውስጥ ካርቦንን የመያዝ ሂደት * CLAW መላምት።የባህርን ባዮታ እና የአየር ሁኔታን የሚያገናኝ መላምት አሉታዊ ግብረመልሶች * ወሳኝ ጥልቀት * ጥልቅ ክሎሮፊል ከፍተኛ * የጨው አልባ ውሃማ አካላት ፋይቶፕላንክተኖች * የብረት ማዳበሪያ ሥነ-ምህዳራዊ ጽንሰ-ሀሳብ * ማይክሮፋይት&nbsp;- <span class="category-annotation-with-redirected-description" style="display:none">የአቅጣጫ ዒላማዎች (ማይክሮአልጌ) አጭር መግለጫዎችን የሚያሳዩ በአጉሊ መነጽር አልጌ ገጾች</span> * [[:en:North_Atlantic_Aerosols_and_Marine_Ecosystems_Study|NAAMES]] * የውቅያኖስ አሲዳማት መጨመር]]&nbsp;- በውቅያኖስ ውስጥ የፒኤች መጠን መቀነስ * የፕላንክተን ፓራዶክስ;- ለጥቂት ሀብቶች ውድድር ቢኖርም ከፍተኛ የፕላንክተን ተለያይነት ስለመታየቱ ሥነ-ምህዳራዊ ምልከታ * የፋይቶፕላንክተን ጥገኛ ተውሳኮች * (ብርሃናዊ አስተጻምሮ የሚያካዱ ፒኮፕላንክተን)- የፎቶሲንተቲክ ፕላንክተን ቡድን * በውሃ አካላት ውስጥ ጥቃቅን የካልሲየም ካርቦኔት ቅንጣቶችን መንሳፈፍ * የፕላንክተን ጉባኤዎች(ቀጭን ንብርብሮች (የውቅያኖስ ታሪክ) ===== ተጨማሪ ንባብ ===== * {{Cite book|last1=Greeson|first1=Phillip E.|title=An annotated key to the identification of commonly occurring and dominant genera of Algae observed in the Phytoplankton of the United States|year=1982|url=https://archive.org/details/annotatedkeytoid00gree}} * {{Cite book|last1=Kirby|first1=Richard R.|title=Ocean Drifters: A Secret World Beneath the Waves|year=2011|url=https://archive.org/details/oceandrifterssec0000kirb}} * {{Cite journal|last1=Martin|first1=Ronald|last2=Quigg|first2=Antonietta|title=Tiny Plants That Once Ruled the Seas|journal=Scientific American|volume=308|issue=6|pages=40–5|doi=10.1038/scientificamerican0613-40|bibcode=2013SciAm.308f..40M}} == ውጫዊ አገናኞች == * [http://www.secchidisk.org ሴኪ ዲስክ እና ሴኪ መተግበሪያ] ፣ ፋይቶፕላንክተኖችን ለማጥናት የዜጎች ሳይንስ ፕሮጀክት * [http://vimeo.com/84872751/ Ocean Drifters] ፣ በዴቪድ አተንቦሮ የተተረከ አጭር ፊልም ስለ ፕላንክተን የተለያዩ ሚናዎች። * [http://www.planktonchronicles.org/en ፕላንክተን ዜና መዋዕል] ፣ አጭር ዘጋቢ ፊልሞች እና ፎቶዎች * [https://web.archive.org/web/20150214081038/http://saga.pmel.noaa.gov/review/dms_climate.html DMS እና የአየር ንብረት] ፣ NOAA * [http://planktonnet.awi.de/ ፕላንክተን * መረብ] {{Wayback|url=http://planktonnet.awi.de/ |date=20060821183345 }} ፣ የፕላንክቶኒክ ዝርያዎች ምስሎች == ዋቢ ምንጮች == [[መደብ:Pages with unreviewed translations]] meev189rldp19buttxh2l0cxlmeegmx 0 54821 394678 392213 2026-08-12T08:06:02Z ~2026-44350-61 60067 /* የካሞ-ሳን ቡድን - カモメさんチーム(የዲሲፕሊን ኮሚቴ ቡድን - 風紀委員チーム） */ 394678 wikitext text/x-wiki ልጃገረዶች እና የፓንዘር ውስጥ ያሉ ገጸ-ባህሪያት(ガールズ＆パンツァーの登場人物) በአኒም ውስጥ በትምህርት ቤት ውስጥ የሚታዩትን ገጸ-ባህሪያት ይገልጻል። ([[ልጃገረዶች እና ፓንዘር]]) == ኦአራይ የሴቶች ትምህርት ቤት(県立大洗女子学園) == የትምህርት ቤቱ መርከብ፣ የሾካኩ ክፍል የሆነውን የአውሮፕላን ተሸካሚ አካል (ምንም እንኳን የድልድዩ ክፍል የአካጊ አውሮፕላን ተሸካሚ አካል ቢሆንም) 30,000 ሕዝብ ያለው ሲሆን የኢባራኪ ክልል መነጠል ተብሎ ተመዝግቧል። በትምህርት፣ በባህል፣ በስፖርት፣ በሳይንስ እና በቴክኖሎጂ ሚኒስቴር የትምህርት ቤት መርከቦችን የማዋሃድ ፖሊሲ ምክንያት፣ ትምህርት ቤቱ በዚህ የትምህርት ዘመን መጨረሻ ላይ የተማሪዎች ቁጥር በመቀነሱ እና ጉልህ እንቅስቃሴ ባለመኖሩ እንዲዘጋ ታቅዶ ነበር። ሆኖም፣ በተማሪዎች ምክር ቤት ፕሬዝዳንት አንዙ እና በትምህርት ቤቱ የመርከብ ትምህርት ቢሮ ባለስልጣን መካከል የተደረገው ድርድር ትምህርት ቤቱ በይፋዊ የመርከብ ጭነት መኪና ውድድር ላይ እንዲሳተፍ እና ካሸነፉ መዘጋት እንዳይኖር በማድረግ መዘጋት እንዲቆም አድርጓል። ስለዚህ፣ ከ20 ዓመታት በፊት ከተሰረዘበት ጊዜ ጀምሮ ከምርጫ ርዕሰ ጉዳዮች የተወገዱትን የመርከብ ጭነት መኪናዎች እንደገና ያድሳሉ። ሆኖም፣ ታንኮቹ የትምህርት ቤቱን በጀት ለማስጠበቅ የመርከብ ጭነት መኪና ከተሰረዘ በኋላ ተሸጠዋል፣ እና ጥቅም ላይ የዋሉት ሁሉም ታንኮች አልተሸጡም። መጀመሪያ ላይ እያንዳንዱ ቡድን ከ A እስከ E ባሉት ፊደላት ይጠቀሳል፣ ነገር ግን ኦፊሴላዊው ውድድር ሲጀመር የቡድኑ ስሞች ወደሚከተሉት ስያሜዎች ይቀየራሉ፣ እና የእያንዳንዱ ቡድን ታንክ ከቡድኑ ስም ጋር የተያያዘ አርማ ካለው የትምህርት ቤቱ አርማ ጋር ይሳላል። === የአንግለርፊሽ ቡድን(あんこうチーム)=== [[ስዕል:PzKpfwIVD.Aberdeen.000a0gpe.jpeg | thumb | right | ፓንዘር አራተኛ ፎቶው የአፍሪካ ኮርፕስን ያሳያል።]] * ኒሺዙሚ ሚሆ(西住 みほ) ድምፅ - [[ማይ ፉቺጋሚ (የድምፅ ተዋናይት)|ማይ ፉቺጋሚ]] እሷ የአኒሜ ተከታታይ ድራማ ዋና ገፀ ባህሪ እና "Little Army" በተሰኘው ተከታታይ ድራማው ላይ ትገኛለች። እንዲሁም "[[ልጃገረዶች እና ፓንዘር፡ መፈክር ፍቅር ሳኩሰን ደሱ!|ልጃገረዶች እና ፓንዘር፡ መፈክር ፍቅር ሳኩሰን ደሱ!]]" በመሳሰሉ ሌሎች ስራዎች ላይ ትታያለች። በሴንሻ-ዶ (ታንከር) በኦራይ የሴቶች ትምህርት ቤት ልምድ ያላት ብቸኛዋ ስትሆን በተማሪዎች ምክር ቤት ጫና ምክንያት ለመቀላቀል ተገደደች። መጀመሪያ ላይ፣ የአንደኛ ዓመት ተማሪ እያለች፣ በሴንሻ-ዶ በሚገኘው የኒሺዙሚ-ሪዩ ትምህርት ቤት ተሳትፋለች፣ ይህም የኩሮሚኒ የሴቶች ትምህርት ቤት ቅርንጫፍ ነው፣ ነገር ግን አካቦሺ ኑሜ ወንዝ ውስጥ እንዲወድቅ ስትረዳ ውጥረት ውስጥ ገብታ ቡድኑ የሴንሻ-ዶ ውድድርን እንዲያጣ አድርጓል። እንዲሁም የአኒሜ ገፀ ባህሪ "ቦኮው የደበደበው ድብ" አድናቂ ነች። አብዛኛውን ጊዜ ቁጥብ እና በተወሰነ ደረጃ ቸልተኛ ብትሆንም፣ በታንከር መርከብ ልምድ፣ በመልክዓ ምድር እና በሁለቱም ወገኖች ጥንካሬ ላይ በተመሠረተ ታክቲካዊ እቅድ እና በባህላዊ መንገድ ሳይታሰሩ ስልቶችን በተለዋዋጭነት የማስተካከል ችሎታን ታሳያለች፣ ይህም ከታላቅ እህቷ ማሆ ከፍተኛ ውዳሴ አስገኝቷል። በሌላ በኩል ደግሞ በክፍሏ ውስጥ ያሉትን ሁሉንም ሰዎች የልደት ቀናት በማስታወስ በማንኛውም ጊዜ ከማንኛውም ሰው ጋር ጓደኛ መሆን እንድትችል እና በኦፕሬሽን ስሞች ውስጥ ኦኖማቶፖኢያ እና አስመሳይ ቃላትን እንደመጠቀም ያሉ ልዩ ስሜታዊነት አላት። ስታዝዝ፣ ከአካባቢዋ መረጃ ለመሰብሰብ ከአዛዡ ኩፖላ ትወጣለች፣ በሚበርሩ ዛጎሎች መካከልም ቢሆን። በታንከር መርከብ መርከብ ውስጥም የውስጧ ደግነት በግልጽ ይታያል፣ ምክንያቱም የተንከራተቱ ሰዎችን ፈጽሞ አትተውም እና እንደ አንድ ቡድን ድል ለማግኘት ትጥራለች፣ የኦራይ የሴቶች አካዳሚ የታንከር ቡድንን እንደ መሪ አድርጋ አዋህዳለች። በኩሮሞሪሚን የሴቶች አካዳሚ ስትማር፣ የቤተሰቧን ስም ለመጠበቅ እና የእናቷን እና የእህቷን ፍላጎት ለማሟላት ብቻ ለታንከር መርከብ እራሷን ሰጠች። ይሁን እንጂ በኦራይ የሴቶች አካዳሚ ውስጥ ከአዲሶቹ የቡድን አጋሮቿ ጋር ስትታገል፣ የቡድን አጋሮቿን ማመን ምን ያህል አስፈላጊ እንደሆነ ተምራ እንደ ሰው እያደገች ሄደች። ከኒሺዙሚ ዘይቤ የተለየችውን የራሷን ልዩ የሆነ የታንክ መኪና ስልት አገኘች፣ የቡድኑ ዋና አካል ሆና፣ የቡድን አጋሮቿን ደግፋ በመጨረሻም የኦራይ የሴቶች አካዳሚን ድል ለመምራት በአንድ ለአንድ ባደረገችው ውጊያ እህቷን አሸንፋለች። ይህ የፉቺጋሚ የመጀመሪያ ጊዜ ዋና ገፀ ባህሪ ተጫውታለች። ፉቺጋሚ በቴሌቪዥን ተከታታይ ድራማ ወቅት አስፈላጊውን ክህሎት እንደጎደላት እና በወቅቱ የተቻለውን ሁሉ እያደረገች እንደነበር ገልጻለች። በተጨማሪም በቲያትር ፊልም ውስጥ እንኳን፣ ከቴሌቪዥን ተከታታይ ድራማው የተወነችበትን ስልት ለመለወጥ እንዳልሞከረች፣ ነገር ግን የድምፅ ቅጂውን በተፈጥሮ መንገድ እንደቀረፀች ተናግራለች። በ"አኒሜጃፓን 2019" በተካሄደው "Girls & Panzer: Senshado Daisakusen!" በተሰኘው ሁለተኛው የአድናቂዎች ምርጫ 4ኛ ደረጃ ላይ ተቀምጣለች። * ታክቤ ሳኦሪ(武部沙織) ድምፅ - [[አይ ካያኖ|አይ ካያኖ]] እሷ በ Girls und Panzer ልብወለድ ውስጥ ዋና ገፀ ባህሪ ነች። እሷ የታንክ አዛዥ እና ከዚያም የሬዲዮ ኦፕሬተር ነች። ደስተኛ እና ወዳጃዊ ስሜት ፈጣሪ ነች፣ እና ለጓደኞቿ በጣም አሳቢ እና አሳቢ ነች። ኒዚሚ ሚሆ ለመጀመሪያ ጊዜ ትምህርት ቤት ስትዛወር ተገልላ ስትቆይ፣ ታክቤ ሳኦሪ ከኢሱዙ ሁዋ ጋር ረድታኛለች፣ እናም ታንካሪን የጀመሩት በዚህ መንገድ ነው። ከሬዚ አሳኮ ጋር የልጅነት ጓደኛሞች ሆና ቆይታለች። የፍቅር ጓደኝነት ልምድ የላትም ነገር ግን ሁሉንም ነገር ከምናባዊ የፍቅር ግንኙነት ጋር ታገናኛለች፣ እና የትርፍ ጊዜ ማሳለፊያዋ የሰርግ መጽሔቶችን ማንበብ ነው፤ "በፍቅር ሀሳብ የምትወድ" የሁለተኛ ደረጃ ተማሪ ነች። ታንካሪን የጀመረችው በወንዶች ዘንድ ተወዳጅ ለመሆን ነው። በዚህ ምክንያት "የታዋቂነት መንገድ" ብላ ትጠራዋለች። ምግብ በማብሰል ጎበዝ ነች እና ብዙውን ጊዜ የመገናኛ ሌንሶችን ትለብሳለች፣ ነገር ግን ምግብ በማብሰል ወይም በተወሰኑ ሁኔታዎች ውስጥ መነጽር ትለብሳለች። ከሌሎች አባላት ጋር ከተቀራረበች በኋላ፣ ሚሆ እና ዩካሪን "ሚፖሪን" እና "ዩካሪን" ትለዋለች። ወሳኝ በሆኑ ጊዜያት ዓይናፋር የሆነውን ሚሆ ትደግፋለች፣ እንዲሁም ለሌሎች የቡድን አባላት እና ለታናናሽ ተማሪዎች ስሜታዊ ድጋፍ ምንጭ ነች። ኢሜይሎችን የመተየብ ፍጥነቷ በዘዴዎች ውስጥ በጥሩ ሁኔታ ጥቅም ላይ ውሏል። የመግባቢያ ክህሎቷን በየቀኑ ታሻሽላለች፣ እና በብሔራዊ ውድድር ላይ፣ ለእያንዳንዱ ተሽከርካሪ ትክክለኛ ግንኙነት በማድረግ ኦራይ ድል እንዲቀዳጅ አስተዋጽኦ ታደርጋለች። ታታሪ ሠራተኛ በመሆኗ፣ ሴንሻዶን ከጀመረችበት ጊዜ ጀምሮ እንደ ክፍል 2 አማተር የሬዲዮ ፈቃድ ያሉ ብቃቶችን አግኝታለች። መጀመሪያ ላይ ስለ ታንኮች ብዙም እውቀት አልነበራትም፣ ነገር ግን በመጨረሻው ጨዋታ፣ የሩሞሪሚን የሴቶች ትምህርት ቤትን ፓንዘር IIIን በአጭሩ በመመልከት መለየት ችላለች። በውጊያው ውስጥ፣ ብዙውን ጊዜ " '''ኧረ ተው!''' '''- やだもー！'''" የሚሉ ነገሮችን ትላለች። በሁለተኛው የደጋፊዎች አስተያየት፣ በ3ኛ ደረጃ ላይ ደርሷል። * ዩካሪ አኪያማ(秋山優花里) ድምፅ - [[ኢኩሚ ናካጋሚ|ኢኩሚ ናካጋሚ]] ሽጉጥ → ሎደር። በትምህርት ቤቱ መርከብ ላይ የአኪያማ ባርበርሾፕ ባለቤቶች ብቸኛ ልጅ። ለታንኮች ጥልቅ ፍቅር እና ስለእነሱ የበለፀገ እውቀት ያላት በጣም ጠንካራ የታንክ አፍቃሪ፣ በቤቷ ውስጥ ያለችው ክፍል በታንክ ጋር በተያያዙ እቃዎች የተጌጠ ነው። ሚሆ በኦራይ ከነበረችበት ጊዜ ጀምሮ ሚሆ ታደንቃለች። ሚሆ ባለፈው ዓመት በታንከርሪ ውድድር የመጨረሻ ውድድር ላይ ባደረገችው የራስን ጥቅም የመሠዋት ተግባር በተለይ ተደንቃለች፣ ሚሆ ከድል ይልቅ የቡድን አጋሮቿን ደህንነት ቅድሚያ ሰጥታለች፣ ይህም ሚሆ ወደ ኦራይ እንድትዛወር አድርጓታል። ሚሆ ጣዖት ታደርጋለች እና በሚሆ ደግ ስብዕና ትማረካለች። በመጀመሪያው የታንክሪ ክፍል ውስጥ፣ ታንኮችን እየፈለገች ሳለ፣ ሚሆ በድብቅ ተከትላ ቀረበቻት፣ ይህም ጓደኛሞች እንዲሆኑ አድርጓቸዋል። እንደ ሚሆ፣ ዓይናፋር ወገን አላት፣ እና ወላጆቿ ጓደኛ ስላልነበራት ተጨንቀው ነበር። ሆኖም፣ በታንከርሪ በኩል ጓደኞችን ካፈራች በኋላ፣ እውነተኛ የደስታ ስብዕናዋ ወጣ፣ እና የበለጠ ተግባቢ ሆነች። ከክፍል ጓደኞቿ ጋር እንኳን፣ ጨዋ ቋንቋ ትጠቀማለች እና በአያት ስሞቻቸው "ዶኖ" ትጠራቸዋለች። እንደ ታንኮችና ወታደራዊ ጉዳዮች ባሉ የምትወዳቸውን ነገሮች በጋለ ስሜት ትናገራለች፣ ነገር ግን በእነዚያ ጊዜያት አካባቢዋን ሳትረዳ ትኖራለች። (ለምሳሌ፣ ስለ T-34 ስትናገር።) ደግ ስብዕና ያላት እና ለሌሎች አሳቢ ናት፣ እና ከተፈጥሮዋ የዝግጅት ችሎታዋ ጋር ተዳምሮ ጓደኞቿን በተለያዩ መንገዶች ትደግፋለች፣ በታንክ ማጓጓዣ ጊዜ ብቻ አይደለም። የጠላትን ጥንካሬ ለመገምገም በራሷ ሰርጎ በገባችባቸው የስለላ ተግባራት፣ እራሷን ያገኘችውን ዩኒፎርም በመምሰል እና በአጭር ጊዜ ውስጥ ቪዲዮ በማረም ድፍረትን እና ብልህነትን አሳይታለች። በግጥሚያዎች፣ ታንኳዋን ትወርዳለች እና አስፈላጊ በሚሆንበት ጊዜ ብቻዋን የስለላ ስራ ትሰራለች። የአንድን ነገር ልኬቶች በጨረፍታ የመለካት ችሎታም አላት። የትምህርት ቤት ቦርሳዋ ወታደራዊ ሽፋን ያለው ሲሆን በማንኛውም ጊዜ ሰፍሮ እንድትኖር የቆሻሻ ኪት፣ የማብሰያ ድስት እና የብረት የጠረጴዛ ዕቃዎችን ትይዛለች። ቦት ጫማዎች፣ ኮምፓስ እና የሚታጠፍ አካፋ አላት፣ እና ስለ ድንኳን ስብሰባ እና MREs እውቀት አላት፣ ከታንኮች ባሻገር በወታደራዊ ጉዳዮች ላይ ያላትን እውቀት ታሳያለች። ሰፊ ወታደራዊ እውቀቷን እና በታክቲካል ኦፕሬሽኖች ወቅት ባላት ድፍረት የተሞላበት እርምጃ፣ የስትራቴጂስት ሚና ትጫወታለች፣ በታክቲካልም ሆነ በአእምሮ ካፒቴን ሚሆን ትደግፋለች፣ እንዲሁም የኦራይ ብሔራዊ ሻምፒዮና ድልን አበርክታለች። ከእናቷ የተወረሰች ጸጉር አላት። እስከ መካከለኛ ደረጃ ትምህርት ቤት እስክትገባ ድረስ ከአባቷ ጋር ተመሳሳይ ፐርም ነበራት፣ ሳኦሪ የጓደኞቿ እጦት በፀጉር አሠራሯ ምክንያት ሊሆን እንደሚችል ይጠቁማል። የማንጋ ስሪት ዋና ገፀ ባህሪ ነች፣ እና በአንዚዮ ውጊያ፣ የሬኖልት B1bis ጊዜያዊ የታንክ አዛዥ እና 47 ሚሜ ጠመንጃ ሆና ታገለግላለች። የዩካሪ ሚና የሚወሰነው በቴፕ ኦዲሽን ነው፤ የስቱዲዮ ኦዲሽን እንደሚጠብቅ የጠበቀችው ናካጋሚ፣ ከኤጀንሲዋ ምርጫውን እንዳላለፈች ዜና ስትደርስ እንደተገረመች ታስታውሳለች። የBD እና የዲቪዲ ጉርሻ ባህሪያት በታሪኩ ውስጥ ስለሚታዩት ታንኮች አስተያየት ይሰጣሉ፣ "የማይገባው የአኪያማ ዩካሪ ታንክ ትምህርት" የሚል ርዕስ አለው። በሁለተኛው የ"Wooser's Hand-to-Auth Life" ምዕራፍ፣ "Awakening Arc" ከመጨረሻው ክፍል ጥቂት ቀደም ብሎ በክፍል 11 ላይ የእንግዳ ተውኔት አድርጋለች። እንዲያውም፣ የዎሰር በመክፈቻው ቅደም ተከተል የአንግለርፊሽ ዳንስ መዘመርና መደነስ ነበር፣ ሞቅ ያለ ርዕስ የሆነው። የአንግለርፊሽ ዳንስ የመክፈቻ ክፍል፣ "A-a-an-an♪ A-a-an-an♪" በሚያኖ ድምፅ የተዘፈነው፣ ማዳመጥ ግዴታ ነው። በነገራችን ላይ፣ ኒሺዙሚ-ዶኖ እንደ እንግዳ ተጋብዟል፣ ምንም እንኳን የተለየ ገፀ ባህሪ ቢሆንም። "ለመረዳት ቀላል! የጃፓን የመሬት ራስን የመከላከል ኃይል ~የምድር ንጉሥ! ታንኮች ጃፓንን የሚከላከሉበት ታሪክ~" የተሰኘው ዲቪዲ በሊቨርፑል የተለቀቀው፣ "Unworthy Akiyama Yukari's Tank Lecture - Special Edition" የተሰኘውን ከ Girls und Panzer DVD/BD የተገኘ የጉርሻ ባህሪን እንደ የድምጽ አስተያየት ያካተተ ሲሆን የኦሪኮን ገበታዎችን ቀዳሚ አድርጎታል። በ"ትምህርታዊ" ዘውግ ውስጥ ያለ ዲቪዲ በሽያጭ ቁጥር አንድ ላይ መድረስ ታይቶ የማይታወቅ ነው። ምናልባትም በዚህ ምክንያት፣ በተመሳሳይ ኩባንያ የተለቀቁት የአየር ራስን የመከላከል ኃይል እና የባህር ኃይል ራስን የመከላከል ኃይል ዲቪዲዎችም ከፍተኛ ደረጃ ላይ ደርሰዋል። ሆኖም፣ ይህ እትም የድምጽ አስተያየትን አያካትትም፣ ምናልባትም የጃፓን ፍጹምነት "የመሬት ስሪቱን ከገዛን፣ የአየር እና የባህር ስሪቶችንም እንግዛ!!" በሚለው አስደናቂ አኪያማ-ዶኖ። ከኮቺካሜ ጋር በመተባበር በ"VS. Kochikame" በተሰኘው ፊልም ላይ፣ በሬዲዮ ቁጥጥር ስር ባለው የታንክ ውድድር ላይ ካገኛቸው ካንኪቺ ሪዮትሱ ጋር ይገናኛል፣ እና "የሌሎች አድናቂዎች" ይሆናሉ። እንዲሁም፣ በዚህ ጊዜ፣ ከባለሙያ ሞዴሊንግ ጋር የሚመጣጠን ችሎታ ያለው ራዮትሱ፣ በሸርማን ታንክ ላይ በመመስረት እራሱን የገነባውን የሬዲዮ ቁጥጥር ያለው ናሁሌ ጥራት ያወድሳል። * ኢሱዙ ሁዋ( 五十鈴 華) ድምፅ - [[ማሚ ኦዛኪ]] ሹፌር → ጋነር። በኢሱዙ-ሪዩ የአበባ ዝግጅት ትምህርት ቤት የተወለደች። ረጅምና ቀጥ ያለ ጥቁር ፀጉር ያላት ባህላዊ የጃፓን ውበት፣ በቀን አንድ ጊዜ አበባዎችን ማዘጋጀት የዕለት ተዕለት ተግባር አድርጋለች። "ዋታኩሺ" የሚለውን ቃል እንደ የመጀመሪያ ሰው ተውላጠ ስም በመጠቀም የተራቀቀና የድሮ ዘመን ድባብ ታሳያለች፣ እና እንደ ጥሩ እድገት ያላት ሴት ልጅ መልክና ባህሪ አላት፣ ገርነትና ጨካኝ ጎንም አላት። የራሷን ግርማ ሞገስ ያለውና ስስ የአበባ ዝግጅት ዘወትር ትጠይቃለች፣ እና ተለዋዋጭና ጉልበት ያለው የነዳጅ ማጠራቀሚያ ዓለምን ከማይንቀሳቀስ የአበባ ዝግጅት ዓለም ትመርጣለች፣ እና ጥንካሬውን በእንቅስቃሴዎቿ ውስጥ በአበባ ዝግጅትዎቿ ውስጥ ለማካተት ትጓጓለች። ከሳኦሪ እና አሳኮ ጋር ወደ ተመሳሳይ የመለስተኛ ደረጃ ትምህርት ቤት ገብታ ነበር፣ እና ሚሆ ከመዛወሯ በፊትም እንኳ ከሳኦሪ ጋር ጓደኛሞች ነበረች። ሳኦሪ ስለ ፍቅር ወይም ምሳሌዎች በሚደረጉ ውይይቶች ላይ ስህተት ስትሠራ ብዙ ጊዜ ትጠቅሳለች። እንዲሁም ውስጣዊ ጥንካሬን ታሳያለች፣ ለእናቷ ፈቃዷን በግልጽ ትገልጻለች፣ እና ደፋር እና ጨዋነት የተሞላበት ተፈጥሮ አላት። የኢሱዙ ኢኬባና ተወካይ ኢሱዙ ዩሪ፣ ኢሱዙ ሁዋ ከሴንሻ-ዶ (ታንከር) ጋር መቀላቀሏን ሲያውቅ፣ ራሷን ሳተች፣ እና በቤታቸው ውስጥ ተጋጩ። ወደ መጨረሻው አካባቢ፣ ታንኮቹ "ወደ ብረት ክርነት" እንዲለወጡ እንደምትመኝ ተናግራለች፣ ነገር ግን ውድድሩን ካሸነፈች በኋላ ተስማሙ። * ሬዚ አሳኮ (冷泉麻子) ድምፅ - [[ዩካ ኢጉቺ]] አብራሪው። ቁመቷ ትንሽ፣ ረጅም ጸጉር እና ነጭ የራስ ማሰሪያ አላት። በተለምዶ የፊት ገጽታዋ ወይም የስሜት መለዋወጥዋ ትንሽ ነው፣ ጠፍጣፋ፣ ነጠላ እና ወዳጃዊ ባልሆነ ድምፅ ትናገራለች። በመጀመሪያ ሲታይ፣ ሻካራ እና ግልጽ ትመስላለች፣ ግን ታማኝ እና ጨዋ ነች። በአንደኛ ደረጃ ትምህርት ቤት እያለች፣ ከወላጆቿ ጋር የተጣበቀ ግንኙነት የነበራት በትራፊክ አደጋ ሞቱ፣ እና ምንም እንኳን እየተንገዳገደች ብትሆንም ብቸኛዋ የቀረችው ዘመድ የሆነችውን አያቷን ትወዳቸዋለች። አያቷ አሁንም ከእሷ ጋር ጥብቅ ነች፣ እና ከጨዋታ በኋላ ወደ ሆስፒታል ስትሄድ፣ ጤናማ እንድትመለስ እየነገረቻት በኃይል ገሰጻት። ማንበብ እና መተኛት የዕለት ተዕለት ተግባሯ አካል ናቸው፣ እና መፈክራዋም "ጥሩ ነገሮች ለሚጠብቁት ይመጣሉ" የሚል ነው። ለደም ግፊት ዝቅተኛ የጄኔቲክ ዝንባሌ አላት እና ጠዋት ከእንቅልፏ ስትነቃ በጣም ትበሳጫለች። እሷ ራሷ "ጠዋት ጠላት ነው፣ ማታ ጓደኛዬ ነው" ትላለች። እሷ 245 ተከታታይ ዘግይቶ የመድረስ ልማድ ያላት ዘግይታ የምትመጣ ሰው ነች፣ እና መናፍስትን፣ የመናፍስት ታሪኮችን፣ አያቷን እና ቁመቶችንም ትፈራለች። እሷ በክፍል ደረጃዋ ከፍተኛ ተማሪ ነች፣ ሰፊ እውቀት ያላት፣ እና ሁሉንም ነገር እንደተረዳች በፍጥነት የምትረዳ ጎበዝ ነች። ወደ ትምህርት ቤት ስትሄድ፣ ከመጠን በላይ እንቅልፍ ስለተኛች ልትወድቅ ስትል በሚሆ ተገላገለች። ሚሆ ዘግይታ እንድትቆይ ስላደረጋት [ክፍል 3] በታንከር ልምምድ ውስጥ ገብታ ተሰማት። በችሎታዋ የመንዳት ችሎታዋ ቡድን ሀን ከአስቸጋሪ ሁኔታ አዳናት። አንድ ጊዜ ብቻ በታንከር ለመስራት አስባ ነበር፣ ነገር ግን በዘገየነቷ ምክንያት ለማደግ የሚያስችል በቂ ክሬዲቶች ባለመኖራቸው ምክንያት አንድ ዓመት የመድገም አደጋ ላይ ስለነበረች፣ ሳኦሪ "ዘግይቶ መቅረትን ችላ ለማለት 200 ቀናት" እና "ከመደበኛ ትምህርቶች ሦስት እጥፍ" ጥቅሞችን ታባብላለች። ወደፊት መሄድ ካልቻለች የአያቷ ቁጣ በማሰብ ፈርታ፣ በቸልተኝነት ታንከር ትመርጣለች። ምንም እንኳን ቀደም ብላ መንቃት የማትወድደው መርከብ ከጀመረችበት ጊዜ ጀምሮ በትንሹ ቢሻሻልም፣ የቀን አኗኗሯ ሰነፍ እና እራሷን የምትወድ ሆና ቀጥላለች። በአቅራቢያዋ ያሉትን ሰዎች ማስጠንቀቂያዎችና ጫጫታ ችላ ትላለች፣ እና ነፃ ጊዜ ስታገኝ፣ ሰነፍ፣ ግማሽ እንቅልፍ እንቅልፍ ትተኛለች። ታንክ እየነዳች ቢሆንም፣ ተሽከርካሪው ለተወሰነ ጊዜ ቢቆም ትተኛለች። በኦራይ ውስጥ የታንክ የመንዳት ችሎታዋ ከምንም አይበልጥም፤ የፓንዘር IVን ብቻ ሳይሆን የአይነት 89 መካከለኛ ታንክ እና የሬኖልት B1bisን በመመሪያ መመሪያዎቹ ላይ በማየት መንዳትን ተምራለች። ይህ ተፈጥሯዊ ተሰጥኦ ቢኖርም፣ መማርን አትወድም፣ እና በክፍል 7፣ የመንዳት መመሪያ ወቅት፣ ግራ ተጋብታለች፣ በእሷ እና በተራ ሰዎች መካከል ያለውን የመማር ችሎታ ልዩነት መረዳት አልቻለችም። በእውነተኛ ውጊያ፣ በግልጽ ድካም እና ዘና ያለ ቢሆንም፣ የመንዳት ችሎታዋ - ወዲያውኑ ለኮማንደር ሚሆ መመሪያዎች ምላሽ መስጠት እና የተሽከርካሪውን አፈፃፀም ከፍ ማድረግ - ለድል አስተዋጽኦ ያደርጋል። የማየት ችሎታዋ በ2.0 በጣም ጥሩ ነው። እንዲሁም በክፍል 3 ውስጥ በሚንቀሳቀስ ፓንዘር IV ላይ በመዝለል ጥሩ የአትሌቲክስ ችሎታ አላት። እሷ እና ሳኦሪ ከአንደኛ ደረጃ ትምህርት ቤት ጀምሮ የልጅነት ጓደኛሞች ነበሩ። ከኢሱዙ ሃና ጋር ትተዋወቃለች፣ ነገር ግን ከሳኦሪ ጋር ያላትን ያህል ቅርብ አይደለችም ("ኢሱዙ-ሳን" ትለዋለች፣ ይህም ከኢሱዙ ሃና ጋር ያላት ጓደኝነት ከሳኦሪ ጋር ካለው ግንኙነት ያነሰ እንደሆነ ይጠቁማል)። እንዲሁም በባህር ኃይል ክፍል ውስጥ ከመለስተኛ ደረጃ ትምህርት ቤት የመጣ ጓደኛ አላት። በዲሲፕሊን ኮሚቴ አባል ሶኖ ሚዶሪኮ ዘግይታ በመምጣቷ በተደጋጋሚ ትወቅሳለች፣ ነገር ግን እንደ ዳይሬክተሩ ገለጻ፣ ግንኙነታቸው እንደ "ቶም እና ጄሪ" ነው (ማለትም በወዳጅነት ይጣላሉ)። በነገራችን ላይ፣ አሳኮ እንደ የክፍል ጓደኛዋ ብትይዛትም፣ ሶዶኮ ግን በተለያየ ክፍል ውስጥ ስለሆኑ በዕድሜ ትበልጣለች። ካሸነፈች በኋላ፣ ቃል በገባችው መሰረት የዘገየችበትን (251 ቀናት) እና የመቅረት (12 ቀናት) መረጃዎችን ሶዶኮ እንድትሰርዝ አደረገቻት። በጣም ተደስታ ሶዶኮን በምስጋና እቅፍ አድርጋ አቀፈቻት። በቲያትር ቅጂው፣ ሶዶኮን እና ትምህርት ቤቱ በመዘጋቱ ምክንያት በዲሲፕሊን ኮሚቴ ውስጥ ቦታቸውን ካጡ በኋላ ተስፋ የቆረጡትን ሌሎች ሰዎች ለማንሳት የምትሄድበት ትዕይንት አለ። ሶዶኮ አብዛኛውን ጊዜ የምትወቀሰው ቢሆንም፣ በዚህ አጋጣሚ ሶዶኮን ከመገሰጽ ባለፈ የዲሲፕሊን ኮሚቴ አባልነቷን በማክበር ደግነት አሳይታለች። ሶዶኮን በቶካታ እና ባባ ታፍና ስትወሰድ፣ በማሳደድ ግንባር ቀደም ሆና ትቀጥላለች፣ ሶዶኮን ደግሞ በ"The Bottom" ባር ውስጥ እንድታጸዳ ስትገደድ ስታይ፣ ሶዶኮን ከወሮበሎች እንድትለቀቅ በድፍረት ጠየቀች። በአጋጣሚ፣ እጅግ በጣም ቅመም የሌለውን የአልኮል ያልሆነውን "Habanero Club" rum ከቀመሰች እና በህመም ከተዋጠች በኋላ የተሰጣትን ክሬም ሶዳ እንደወደደች ይመስላል፣ ምክንያቱም በ"The Bottom" ውስጥ በጣም የተለመደ ስለሆነች "እንደተለመደው" ታዘዘች። የልደት ልደቷ የተመሰረተው በ1939 የጀርመን ፖላንድን በወረራ ቀን ላይ ሲሆን ይህም የሁለተኛው የዓለም ጦርነት መጀመሪያ እንደሆነ ይቆጠራል። ክፍሏ በይፋዊ ሰነዶች ውስጥ አልተገለጸም። በዋናው ታሪክ ክፍል 12 ላይ የሶዶኮ ታብሌት "ተራ I2A" የሚል ጽሑፍ ተጽፎበታል፣ ነገር ግን ዋናው ታሪክ ከተጠናቀቀ በኋላ በሳካሞቶ የጽህፈት መሳሪያ መደብር የአንግለርፊሽ ቡድን ስም መለያዎች "ተራ I ኮርስ 2ኛ ዓመት ኤፍ ክፍል" በሚል ተጽፈውበታል። === የካሜሳን ቡድን -かめさんチーム (የተማሪ ምክር ቤት ቡድን生徒会チーム)=== ቡድኑ ሶስት የሶስተኛ ዓመት የተማሪዎች ምክር ቤት አባላትን ያቀፈ ሲሆን (ከመጨረሻው ምዕራፍ ጀምሮ የቀድሞ የተማሪዎች ምክር ቤት አባላት ተብለው ይጠራሉ)፣ ሁሉም ከመጀመሪያው ዓመታቸው ጀምሮ በተማሪዎች ምክር ቤት እንቅስቃሴዎች ውስጥ ተሳትፈዋል። ሦስቱም ከሚቶ ከተማ፣ ኢባራኪ ግዛት የመጡ ናቸው። ሌሎቹ ተማሪዎች ሁልጊዜ "እሺ፣ የተማሪዎች ምክር ቤት የሚያደርገው ይህንኑ ነው" እያሉ ያልተጠበቁ መንገዶችን የሚከተሉ እና የማይታወቁ ሰዎች ቡድን አድርገው ይቆጥሯቸዋል። የእነሱ ምርጫ 38t (የቢ/ሲ አይነት) ነው። [[ስዕል:Banska-Bystrica-ceskoslovensky-lahky-tank-vzor-38-3.jpg | thumb | right | 38t ተመለስ]] *አንዙ ካኩታኒ (角谷 杏) ድምፅ - [[ሚሳቶ ፉኩየን|ሚሳቶ ፉኩየን]] የቀድሞ የተማሪዎች ምክር ቤት ፕሬዝዳንት እንደመሆኗ መጠን በኦራይ የሴቶች አካዳሚ እና በትምህርት ቤቱ መርከብ ውስጥ ከፍተኛ ሰው ነች፣ በትምህርት ቤቱ አሠራር እና በትምህርት ቤቱ መርከብ ላይ ከዋና ኃላፊዋ የበለጠ ሥልጣን አላት። በቡድኗ ውስጥ እንደ ታንክ አዛዥ ሆና ታገለግላለች፣ እና ከፕራቭዳ ጋር የተደረገው ጨዋታ ከተቋረጠ በኋላም እንደ ተኳሽ ሆና ታገለግላለች። የሳውንደርስ ተባባሪ ቡድን አዛዥ ኬይ "አንጂ" ብለው ይጠሩታል፣ ይህም በስሟ ላይ የሚደረግ ጨዋታ ነው። በ142 ሴንቲሜትር በጣም ትንሽ ነች፣ በጣም ትንሽ ስለሆነች ፒች ወደ 38(t) ስትገባ እንደ መወጣጫ ወንበር ያገለግላል። ፀጉሯን በጅራት ትለብሳለች። ብዙ ጊዜ የደረቁ ጣፋጭ ድንች ትበላለች። በጨዋታዎች ወቅት፣ አብዛኛውን ጊዜ የደረቀ ጣፋጭ ድንቹን ስትበላ ስራውን ለሌሎች ትተዋለች። ከፕራቭዳ ጋር በተደረገው ጨዋታ፣ በአንድ 38(t) ብቻ አራት የጠላት ታንኮችን በእኩል ወይም በተሻለ ሁኔታ ተዋግታለች፣ ሁለቱን አጠፋች፣ ልዩ የሆነ የጠመንጃ ችሎታዋን አሳይታለች። በተጨማሪም የ38(t) ትራኮች በመጀመሪያው የወዳጅነት ጨዋታ ወቅት ወደ ውጭ የመውጣት ዝንባሌ እንዳላቸው ቀድማ ስለተማረች ስለ ታንኮች ሰፊ እውቀት አላት። የተለመደው ባህሪዋ ግድየለሽነት የተሞላበት ሲሆን ስብዕናዋ ደፋር፣ ክፍት አስተሳሰብ ያለው እና በተወሰነ ደረጃ ሻካራ ነው። ሆኖም ግን፣ በእውነቱ፣ እጅግ በጣም የተረጋጋች ናት፣ በችግር ወይም በችግር ጊዜም ቢሆን መረጋጋትን አታጣም። እጅግ በጣም ጥሩ የሁኔታ ግንዛቤ እና የምላሽ ክህሎቶች፣ ስለወደፊቱ ጥልቅ ግንዛቤ እና ቆራጥ እርምጃ የመውሰድ ችሎታ አላት። እንዲሁም በድርድር ረገድ ጎበዝ ነች፣ በራስ መተማመን እና ለዝርዝር ጥንቃቄ የተሞላበት ትኩረት አላት። ድርጊቶቿ በመጀመሪያ ሲታይ እብሪተኛ ሊመስሉ ይችላሉ - ለምሳሌ፣ ለከፍተኛ ውጤት ላገኙ ተማሪዎች ሽልማት እና ቅድሚያ እንደሚሰጥ ቃል ገብተዋል፣ ወይም ሚሆ ካፒቴን ከሆኑ በኋላ ግጥሚያ ካሸነፉ "የአንግለርፊሽ ዳንስ" እንድትጫወት ማድረግ - ኃላፊነት በመውሰድ እና በዳንሱ ውስጥ በመሳተፍ መሪነትን ታሳያለች። ለኦራይ የሴቶች አካዳሚ ያላት ስሜት ከሌላው ሰው የበለጠ ጥልቅ ነው፣ እና በውስጥ፣ እንደ እናት ሰው ነች፣ ሁልጊዜም ለአካዳሚው እና ለተማሪዎቹ ቅድሚያ ትሰጣለች። እንዲሁም በደንበኛ አገልግሎት ጥሩ ነች፤ በድራማ ሲዲ ላይ፣ በዓሣ ገበያ ውስጥ የትርፍ ሰዓት ሥራ ስትሠራ፣ ዓሣዎችን አንድ በአንድ በተመሳሳይ የሙያ ሽያጭ ትርኢት ትሸጣለች። የፒች ቀልዶችን ትወዳለች። ምግብ ማብሰል የትርፍ ጊዜ ማሳለፊያዋ ነው፣ የአንጋለርፊሽ ሆት ፖት ደግሞ የእሷ ልዩ ሙያ ነው። እሷም በሮክ-ወረቀት-መቀስ በጣም ጎበዝ ነች። ከዚህም በላይ፣ ቢታይም፣ አስደናቂ ጥንካሬ አለው፤ በድል በዓል ወቅት፣ "ስዋን ሌክ" ሲያሳዩ፣ ልዑሉን ተጫውቶ ያለምንም ጥረት ዩዙን በጭንቅ አነሳው። በነገራችን ላይ፣ በቲያትር ስሪት ውስጥ የ"ኦአራይ የሴቶች ትምህርት ቤት" መፍረስ የተከናወነው እሱ በእጅ ነው (በባለስልጣናቱ መመሪያ)። *ዩዙ ኮያማ( 小山柚子) ድምፅ - [[高橋美佳子|ድምፅ -ሚካኮ ታካሃሺ]] እሷ የተማሪዎች ምክር ቤት ምክትል ፕሬዝዳንት እና የታንክ ሹፌር ነች። መጀመሪያ ላይ መንዳትዋ ደካማ ነበር፣ ነገር ግን በልምምድ እና በግጥሚያ ልምድ፣ ክህሎቷ በከፍተኛ ሁኔታ ተሻሽሎ፣ እና ጎበዝ የታንክ ሹፌር ሆነች። ከፕራቭዳ ጋር በተደረገው ጨዋታ፣ 38(t)ን በብቃት ነዳች፣ ይህም ከተቃራኒው ትምህርት ቤት ታንክ በጣም ያነሰ ነበር፣ እና ከአንዙ ጋር በመተባበር፣ በአንድ ታንክ ብቻ በርካታ የጠላት ታንኮችን ማሸነፍ ችላለች። ከኩሮሞሪሚን ጋር በተደረገው ጨዋታ፣ ጥቅጥቅ ያሉ የጠላት ታንኮችን ምስረታ አበላሽታለች። ብሩህ እና ገር ባህሪ አላት እና በተማሪዎች ምክር ቤት ውስጥ በጣም አስተዋይ ሰው ነች ሊባል ይችላል። ሆኖም፣ ሚሆን ወደ ታንክ መኪና ውስጥ ለማስገባት ሲመጣ፣ ከሌሎቹ ሁለቱ ጋር በቀስታ በማስፈራራት ተቀላቀለች። በቀላል ባህሪዋ ምክንያት፣ ብዙውን ጊዜ በአንዙ እና በሞሞ ምህረት ስር ትሆናለች እና አንዳንድ ጊዜ እንግዳ ስራዎችን እንድትሰራ ትመደባለች። በተማሪዎች ምክር ቤት ውስጥ ትልቁን ጡንቻ አላት፣ ስለዚህም አስደናቂ ባህሪዋ ለሁሉም ተማሪዎች አድናቆትን ያተርፋል። በነገራችን ላይ፣ በቴሌቪዥን ተከታታይ ድራማዎች ውስጥ በዋና ልብስ (ቢኪኒ) የታየችው ብቸኛዋ የታንክ ክለብ አባል ነች (በነገራችን ላይ፣ ሁሉም በቢዲ እና ዲቪዲ ጥራዞች 1 እና 2 ውስጥ በተካተቱት የጉርሻ OVA ውስጥ በዋና ልብስ ውስጥ ይታያሉ)። እንደ ኦፊሴላዊ ምንጮች ገለጻ፣ 11 የቤተሰብ አባላት ያሉት ሲሆን ይህም ከጽጌረዳ ፍሬ 18 በኋላ ሁለተኛው ትልቁ ነው። *ሞሞ ካዋሺማ( 河嶋桃) ድምፅ - [[ካና ኡኤዳ]] የተማሪዎች ምክር ቤት የህዝብ ግንኙነት ኃላፊ። ጠመንጃ፣ ጫኝ እና የኮሙኒኬሽን ኦፊሰር። በዙሪያዋ ካሉት ሰዎች አጠር ያለች ስትሆን 38ቶን ታንክ ብቻዋን መውጣት አስቸጋሪ ያደርጋታል፣ እና ብዙ ጊዜ ለሌሎች እንደ መወጣጫ ወንበር ሆና ታገለግላለች። የፕራቭዳ ጦርነት ከተቋረጠ በኋላ እና በኩሮሞሪሚን ጦርነት ወቅት፣ በመጫኛ ላይ ብቻ ያተኩራል፣ ነገር ግን በቲያትር ስሪት የኤግዚቢሽን ግጥሚያ ላይ ለጊዜው ወደ ተኩስ ሚናዋ ትመለሳለች። የኦራይ ምክትል ካፒቴን እንደመሆኗ መጠን ሚሆ ትረዳለች እና የኦራይ ልጃገረዶችን ቡድን በሙሉ ትመራለች። ጥቁር ፀጉር አላት፣ ሞኖክል እና ቾከር ትለብሳለች፣ እና የቡድኑ ረጅሙ አባል ነች። በዩዙ በተደጋጋሚ "ሞሞ-ቻን" ትባላለች፣ ይህም በእያንዳንዱ ጊዜ አትወደውም። በድራማ ሲዲዎች ውስጥ፣ ሳኦሪ እና ሌሎች ጁኒየር ሰዎች "ሞሞ-ቻን-ሴንፓይ" ብለው ሲጠሯት የበለጠ ትበሳጫለች፣ ዩዙ ያንን ስትጠራት የበለጠ ትበሳጫለች። አንዙን በጥልቅ ታደንቃለች እና እንደ ስትራቴጂስት የአንዙን ኃይለኛ ችሎታዎች በመደገፍ ግንባር ቀደም ሆና ትቀጥላለች። እሷ የቡድኑ በጣም ጠንካራ አባል ነች፣ እና ሚሆ ከሴንሻ-ዶ ጋር እንድትቀላቀል ለማድረግ ስትሞክር፣ የመጀመሪያ ቃሏ ሴንሻ-ዶን ባለመምረጧ መተቸት ነበር፣ እና ምክንያታዊ በሆኑ ክርክሮች ተቸገረች። እርጋታ እና ቁም ነገር ይሰማታል፣ ነገር ግን በእውነቱ በጣም አጭር እና ጠባብ አስተሳሰብ ያላት ናት፣ እና ወዲያውኑ ከአንዙ እና ዩዙ በስተቀር ከሌላ ሰው በሚሰነዘር ትችት ትበሳጫለች። እንዲሁም በቀላሉ እንባ እና ፈሪ ትሆናለች፣ እና በችግር ጊዜ ደካማ ትሆናለች፣ ብዙውን ጊዜ እያለቀሰች፣ እያጉረመረመች እና እየተበሳጨች ትገኛለች። የተኩስ ክህሎቷ ደካማ ነው፣ በረጅም ርቀት ብቻ ሳይሆን በነጥብ ክፍተት እና በቅርብ ርቀትም ጭምር ኢላማዎችን አጥታለች። ዩዙ ሁልጊዜ ይህንን ለእሷ ይጠቁማል። በሌላ በኩል፣ የጭነት ክህሎቷ በጣም ጥሩ ነው፣ እና በፕራቭዳ ጦርነት ወቅት ከአንዙ ጋር ሽጉጥ ስትቀይር፣ የአንዙን ተኩስ በፍጥነት በመጫን ደግፋለች፣ ይህም ለድሉ አስተዋጽኦ አድርጓል። ቤተሰቦቿ በትምህርት ቤቱ መርከብ ላይ የጽሕፈት መሳሪያ መደብር ያካሂዳሉ፣ ለትምህርት ቤቱ የጽሕፈት መሳሪያዎችን ያቀርቡ ነበር። የተማሪ ምክር ቤት የህዝብ ግንኙነት ኃላፊነቷን ለሳኦሪ ለማስረከብ የቤተሰቧን ቤት ስትጎበኝ፣ ሳኦሪን እንደ ታላቅ እህት ብዙ ታናናሽ እህቶቿ ባሉባት ትልቅ ቤተሰብ ውስጥ የታመመችውን እናቷን የምትደግፍ አካል አሳይታለች። በ"የመጨረሻው ምዕራፍ" ውስጥ፣ በሴንሻ-ዶ ቡድን ውስጥ ላሉ ጁኒየርስ ተማሪዎች በትምህርት ቤት መርከብ ላይ አዲስ ታንክ እየፈለገች ነበር፣ የራሷን የኮሌጅ ማመልከቻ ጉዳዮች ሙሉ በሙሉ ችላ በማለት (እነዚህም በስህተት አንድ ዓመት እንደምትደግም የተዘገበ)። ሚሆ እና ሌሎችም ይህንን ሲያውቁ፣ ሞሞ በAO የመግቢያ ፈተና በኩል ወደ ዩኒቨርሲቲ እንድትገባ ለመርዳት ተነሳስተው ነበር፣ እና በመጨረሻም በዊንተር ኢንፊኒት ትራክ ካፕ እንደ ቡድን መሪ ተሳትፋለች (ምንም እንኳን ትክክለኛው አዛዥ በአብዛኛው በምክትል አዛዥ ሚሆ የተያዘ ቢሆንም፣ አንዙ እና አዙሳ የአንግለርፊሽ ቡድን በሦስተኛው ዙር ሲሸነፍ ኃላፊነቱን ተረክበዋል)። እንደ እውነቱ ከሆነ፣ በትምህርት ቤቱ ዝቅተኛ ደረጃ ላይ የሚኖሩትን ጥፋተኛ ተማሪዎችን ትደግፋለች፣ ከመባረር ትጠብቃቸዋለች፣ እና በእነሱም ትተማመናለች። ይህ የሻርክ ቡድን ወደ ሴንሻ-ዶ ቡድን እንዲቀላቀል ያደረጋት ነው። የኦራይ ቡድን ሲያሸንፍ፣ ሞሞ ሚሆንን እያመሰገነች፣ ከበፊቱ ቅሬታዎቿ በላይ እያለቀሰች፣ ተመልካቾችም እንዲያለቅሱ አድርጓታል (እሷም በኦራይ ከተማ በተካሄደው የድል ሰልፍ ወቅት እንባ እያፈሰሰች ነበር)። በፊልሙ ውስጥ በተተወው የትምህርት ቤት ሕንፃ ውስጥ፣ ስለ ትምህርት ቤቱ መዘጋት እና የአንዙ አለመኖር ያደረባትን ጭንቀት አሸንፋለች፣ ሆኖም ግን ቆራጥ አቋም ይዛ የሴንሻ-ዶ ቡድንን አንድ ላይ አቆየች። አንዙ ስትመለስ እንባዋን አፈሰሰች፣ ነገር ግን ማንም ለዚህ አይወቅሳትም። የተማሪዎች ምክር ቤት የህዝብ ግንኙነት ኃላፊነቷን ለታቤብ ሳኦሪ በተሳካ ሁኔታ ካስረከበች በኋላ፣ ሞሞ የኦራይ የሴቶች አካዳሚ ከተመረቁ በኋላ ሌላ የመዝጊያ እጩ እንዳይሆን ሴንሻ-ዶን ለማጠናከር አዲስ ታንክ እየፈለገች ነበር። የጎልያድ ዓይነት ማወቂያዋ ባለው መርከብ ግርጌ ላይ የተኛ የሚመስለውን ታንክ በመለየት ተሳክቶላታል፣ ነገር ግን በሆነ ምክንያት፣ አሳዛኙ የጥንቸል ቡድን ወደ ሞሞ መጣ። ሞሞ ምን ችግር እንዳለ ሲጠይቃት፣ ሳዋዳ አዙሳ የሰጣቸውን የትምህርት ቤት ጋዜጣ ሲያዩ በጣም ተገረሙ። ጋዜጣው የሚከተለውን ርዕስ አውጥቷል፦ "የኦራይ የሴቶች አካዳሚ የመጀመሪያ ውርደት፡ የካዋሺማ ሞሞ አንድ ዓመት እየደገመች ነው!?" ይህ ርዕስ፣ ዓይኖቿ ወደ ኋላ ተንከባለሉ፣ በተጠቀሰው የብቃት ፈተና ላይ ባሳየችው ደካማ አፈፃፀም ምክንያት አንድ ዓመት የመድገም አደጋ ላይ ወድቋል። ሞሞ-ቻን ምንም ችግር የለውም! በጽሑፉ ውስጥ፣ "ተጠርጣሪ ካዋሺማ" ተብላ ተጠርታለች፣ እና ርዕሰ መምህርቷ በቀላሉ "ምንም አስተያየት አልሰጡም።" ከዚህም በላይ፣ ከሌሎች ትምህርት ቤቶች የተውጣጡ ተማሪዎች አጸያፊ አስተያየቶችን ሰጥተዋል፦ "የራሷ ጥፋት ነው። ከዚህ በላይ የሚነገር ነገር የለም (ኩሮሞሪሚን)" "ምናልባት የትግል መንፈስ አጥታ ይሆናል። ቀጥሎ የሚሆነውን ለማየት በጉጉት እንጠብቃለን (ቺሃታን)" "እየቀዘቀዘ ነው፣ ስለዚህ አስተያየት ከመስጠት እቆጠባለሁ (ፕራቭዳ)" "ምንም ቢሆን፣ ይከሰታል (ይቀጥላል)" እነዚህ አንዳንድ ጨካኝ አስተያየቶች ነበሩ። ...እነዚህን አስተያየቶች ማን እንዳደረገ መገመት በጣም ቀላል ነው። እንደሷ ገለጻ፣ አንድ ዓመት የመድገም ጉዳይ አልነበረም፣ ይልቁንም "በቀላሉ መግባት የምትችል ዩኒቨርሲቲዎች አልነበሩም" (ዩዙ "ይህ አንድ ዓመት መድገም ተብሎ በተሳሳተ መንገድ እንደተረዳ እና ወሬው እንደተሰራጨ" ጠቁመዋል። ይበልጥ በትክክል፣ አንድ ዓመት የመድገም ጉዳይ ሳይሆን የመግቢያ ፈተናዎችን እንደገና የመድገም አደጋ ነበር። በቅርቡ (*) የወሰደችው የፈተና ውጤት አስከፊ ነበር፤ የምትፈልገውን ዩኒቨርሲቲ የማለፊያ መስመር ላይ አለመድረሷ ብቻ ሳይሆን የማለፊያ/የመውደቅ ፍርድ ክፍልም በጣም አስፈሪ ነበር። የሞሞ የአሁኑን የትምህርት ችሎታ ከግምት ውስጥ በማስገባት፣ የምትፈልገውን ዩኒቨርሲቲ መግባት ፈጽሞ ተስፋ አስቆራጭ ነበር። በአጋጣሚ፣ የምትፈልጋቸው ዩኒቨርሲቲዎች እና ተዛማጅ የፍርድ አስተያየቶች እንደሚከተለው ናቸው፡- የአንግለርፊሽ ዩኒቨርሲቲ (ብሔራዊ): "ፈተናውን ለልምድ ብቻ መውሰድ አስደሳች ሊሆን ይችላል።" የኮኒያኩ የዓሣ ማጥመጃ ዩኒቨርሲቲ (ብሔራዊ): ከላይ እንዳለው። ናቶ ኢንተርናሽናል ዩኒቨርሲቲ (ብሔራዊ): ከላይ እንዳለው ተመሳሳይ። የሂጌጋማ ዩኒቨርሲቲ (ብሔራዊ): ከላይ እንዳለው ተመሳሳይ። የሂጌጋማ ዩኒቨርሲቲ (ብሔራዊ): ከላይ እንዳለው ተመሳሳይ። የሞሞ የአሁኑ የትምህርት ችሎታ ግምት ውስጥ በማስገባት፣ የምትፈልገውን ዩኒቨርሲቲ መግባት ፈጽሞ ተስፋ አስቆራጭ ነበር። በአጋጣሚ፣ የምትፈልጋቸው ዩኒቨርሲቲዎች እና ተዛማጅ የፍርድ አስተያየቶች የሚከተሉት ናቸው፡- የአንግለርፊሽ ዩኒቨርሲቲ (ብሔራዊ): "ፈተናውን ለልምድ ብቻ መውሰድ አስደሳች ሊሆን ይችላል።" የኮኒያኩ የዓሣ ማጥመጃ ዩኒቨርሲቲ (ብሔራዊ): ከላይ እንዳለው ተመሳሳይ። ናቶ ኢንተርናሽናል ዩኒቨርሲቲ (ብሔራዊ): ከላይ እንዳለው ተመሳሳይ። የሂጌጋማ ዩኒቨርሲቲ (ብሔራዊ): ከላይ እንዳለው ተመሳሳይ። የሂጌጋማ ዩኒቨርሲቲ (ብሔራዊ): ከላይ እንዳለው ተመሳሳይ። የሞሞ ዩኒቨርሲቲ (ብሔራዊ): ከላይ ካለው ጋር ተመሳሳይ። የሮክ ኦይስተር ዩኒቨርሲቲ (ብሔራዊ): "(^^;)" የኦጊኩቦ ሞሞይ ዩኒቨርሲቲ (ቶኪዮ ሜትሮፖሊታን): "እየቀለድክ ነው።" የታይሺ ታውን ዩኒቨርሲቲ (ፕሪፌክቱራል): "እህ።" የብሮንክስ ዩኒቨርሲቲ፣ የኦራይ ካምፓስ (ክልል): "ኦህ አምላኬ።" (*)...ለአፍታ ብቻ ስለሚታይ ለመለየት አስቸጋሪ ነው፣ ነገር ግን በሪፖርት ካርዱ ላይ ያለው ስም "ካዋሺማ ሞሞ" ነው። ሞሞ-ቻን በመጻፍ ስህተት ሰርቷል ወይስ...? === ዳክዬ ቡድን - アヒルさんチーム (የቮሊቦል ቡድን -バレー部チーム)=== በአባላት እጥረት ምክንያት የተበታተነውን የቮሊቦል ክለብ ለማደስ ቡድኑ የሚመራው በዳክ ቡድን ውስጥ ብቸኛው የሁለተኛ ዓመት ተማሪ በሆነችው ኖሪኮ ኢሶቤ ነው። ስምምነት ላይ ተደራድረዋል፡ ክለቡ ታንካሪን ከመረጡ እና ጥሩ ውጤት ካገኙ እንደገና ይነቃቃል። መጀመሪያ ላይ ቡድን ለ አራት አባላትን ያቀፈ ነበር፡ የሁለተኛ ዓመት ኖሪኮ እና ሶስት የመጀመሪያ ዓመት ተማሪዎች። አባላቱ የቮሊቦል ዩኒፎርማቸውን (ኖሪኮ የጂም ልብሶቿን ትለብሳለች) በላያቸው የፓንዘር ጃኬቶችን ለብሰዋል። ተሽከርካሪያቸው በወታደራዊ አረንጓዴ ቀለም የተቀባ የአይነት 89 መካከለኛ ታንክ ሞዴል ኤ ነው። የስፖርት ቡድን ስለሆነ፣ ጥብቅ ተዋረድ አለ። ከኖሪኮ ኢሶቤ በስተቀር ሁሉም የመጀመሪያ ዓመት አባላት ከአረጋውያን ጋር ጨዋ ቋንቋ ይጠቀማሉ፣ እና ኖሪኮ እራሷ ከሶስተኛ ዓመት ተማሪዎች እና ከምትወዳቸው የሁለተኛ ዓመት ተማሪዎች ጋር ጨዋ ቋንቋ ትጠቀማለች። በመጨረሻው ምዕራፍ፣ ከቺባታን አካዳሚ ጋር ያላቸው ግንኙነት ጥሩ ነው። ከታንኩ ቀጥሎ "የቮሊቦል ክለብን ለማደስ ለቮሊቦል ክለብ መመልመል (バレー部募集中)" ይላል። [[ስዕል:Type 89 Chi-Ro1.jpg | thumb | right | ዓይነት 89 መካከለኛ ታንክ ሞዴል ኤ በብሔራዊ የመከላከያ ቀለሞች የተቀባ]] *ኖሪኮ ኢሶቤ( 磯辺典子) ድምፅ - [[ሚካ ኪኩቺ]] እሷ መሪ፣ የታንክ አዛዥ እና ሎደር ነች። የሁለተኛ ዓመት ተማሪ አይደለችም፣ በክፍሏ ውስጥ ያለችው ብቸኛዋ ናት። በታንከር ብቃቷ የቮሊቦል ክለብን እንደገና እንዲያድስ እንደሚያደርግ የምታምን ቀናተኛ ልጅ፣ በቡድን ጓደኞቿ "ካፒቴን" ትባላለች። የቃላት አጠቃቀሟ "ግሪት" ነው፣ እና ብዙውን ጊዜ ለወጣት አባላት በምክራቷ ላይ "ግሪት" ትጨምራለች። ሁለተኛ ዓመት ተማሪ ብትሆንም፣ 143 ሴ.ሜ ብቻ አጭሯ አባል ነች። በቮሊቦል ክለብ ውስጥ ሴተር ትጫወታለች እና በየቀኑ ያለምንም ችግር አቀማመጥ ትለማመዳለች። በጭስ ብልጭታ በመጠቀም ተቃራኒ ታንኮችን በትክክል መምታትን የመሳሰሉ እጅግ በጣም ጥሩ የቁጥጥር ክህሎቶች አሏት። እንዲሁም ከቺባታን አካዳሚ ከሃሩቶ ፉኩዳ ጋር ጥሩ ጓደኞች ነች፣ እና ታራሺ-ያኪን እንዴት መመገብ እንዳለባት እንኳን አስተምራታለች። አትሌቲክስ እንደመሆኗ መጠን እንደ ኒዚሚ ሚሆ እና ሬዚ አሳኮ ካሉ ሌሎች የሁለተኛ ዓመት ተማሪዎች ጋር በትህትና ትነጋገራለች። [[ፉሚካኔ ሺማዳ ]] የዳክዬ ቡደንን የገጸ-ባህሪያት ዲዛይን የመጀመሪያ ፅንሰ-ሀሳብ የጻፈው ብቸኛው ሰው ነበር። *ታኤኮ ኮንዶ( 近藤妙子) ድምፅ - [[ማያ ዮሺዮካ]] እሷ የመገናኛ ኦፊሰር ስትሆን በተሽከርካሪ ላይ ለሚገጠም የማሽን ሽጉጥ ሽጉጥም እንደ ተኳሽ ሆና ታገለግላለች። የቮሊቦል ቡድን ኮከብ ነች እና በመዝለል አገልግሎት ትሻላለች። የትከሻ ርዝመት ያለው፣ ቡናማ-ሐምራዊ ፀጉር አላት እና የራስ ማሰሪያ ትለብሳለች። በምታደርገው ነገር ሁሉ ታታሪ ነች፣ ነገር ግን አንዳንድ ጊዜ ከባቢ አየርን ሳትረዳ ትቀራለች። ከአራቱ መካከል በጣም አስተዋይ ስብዕና አላት እና ብዙ ጊዜ ቀጥ ያለ ሰው ትጫወታለች።ዮሺዮካ መጀመሪያ ላይ ገፀ ባህሪው ረጅም እንደሆነ ተሰማት፣ እና እሷ ራሷ ረጅም ስላልሆነች፣ የቴኮን ድምጽ ማሰማት ትችል እንደሆነ ትጨነቅ ነበር። እንዲሁም የአራቱን የቡድን አባላት ስብዕና መጀመሪያ ላይ ስለማታውቅ፣ ዮሺዮካ ከቴኮን ጋር በድምጽ ቀረጻ ሂደት ውስጥ ገፀ ባህሪውን እንደፈጠረች ተናግራለች። አብረው ሲነጋገሩ የሚያሳዩ ብዙ ትዕይንቶች ስላሉ ከጥንቸል ቡድን ከያማጎ አዩሚ ጋር ጥሩ ግንኙነት ያለች ይመስላል። ስሟ የተገኘው በ1964 የቶኪዮ ኦሊምፒክ የወርቅ ሜዳሊያ ካሸነፉ እና "የምስራቃዊ ጠንቋዮች" በመባል ከሚታወቁት የሴት የቮሊቦል ተጫዋቾች አንዷ ከሆነችው ከኮንዶ ማሳኮ ነው። *ሺኖቡ ካሳይ( 河西忍) ድምፅ - [[ማሪ ኪሪሙራ|ኪሪሙራ]] ሹፌር። አጭር ጸጉር አላት። የተረጋጋች፣ የተዋበች እና አዎንታዊ ባህሪ አላት፣ ነገር ግን አጭር ቁጣ አላት። በቮሊቦል ክለብ ውስጥ አጥቂ ነች። በታሪኩ መጀመሪያ ላይ የመንዳት ችሎታዋ ደካማ ነበር፣ ነገር ግን በፕራቭዳ ጦርነት መጨረሻ እና ከኩሮሞሪሚን ማውስ ጋር በተደረገው ውጊያ አስደናቂ የመንዳት ችሎታዋን አሳይታለች። የተረጋጋች፣ የተሰባሰበች እና አዎንታዊ ስብዕና አላት፣ በሌላ በኩል ደግሞ አጭር ቁጣ እና ግትር መሆን ትችላለች። ሁልጊዜም ቀዝቃዛ እና የተከበረ አገላለጽ አላት። ባህሪዋ በትንሹ በተዘረጉ አይኖቿ በግልጽ ይንጸባረቃል። አጥቂ። የጀርሲዋ ቁጥር 5 ነው። የተበታተነውን የቮሊቦል ክለብ ለማደስ ታንክ ተሰማራች። የመጀመሪያ ዓመት ተማሪ ብትሆንም፣ የኦራይ የሴቶች ቡድን ረጅሙ አባል ነች። በሳውንደርስ ላይ በተደረገው ጦርነት ሁለት የጠላት M4 ሼርማን ታንኮችን እንድትይዝ ስትታዘዝ፣ ያለምንም ማመንታት ድፍረቷን አሳይታለች። ከፕራቭዳ ጋር በተደረገው ውጊያ፣ የባንዲራ ታንኩን ኃላፊ ነበረች፣ እና አጃቢው የጥንቸል ቡድን እና የዳክዬ ቡድን ከተደመሰሱ በኋላ፣ በተጠናከረ ተኩስ ውስጥ ብትሆንም እስከመጨረሻው ማምለጥ ችላለች። ከኩሮሞሪሚን ጋር በተደረገው ውጊያ፣ የኤሊ ቡድን እጅግ በጣም ከባድ በሆነው ታንኩ ማውስ ስር ወድቆ ከመሬት እንዲነሳ አደረገው። የኤሊ ቡድንን እንደ ስፕሪንግቦርድ በመጠቀም ወደ ማውስ ወጣች፣ የሚሽከረከረውን ማማውን ውጤታማ በሆነ መንገድ አጸዳች። በዚህ ጊዜ፣ ግዙፍ ግን ጠባብ ቦታ ላይ ባለው የታንኩ አካል ላይ ትክክለኛ ማስተካከያዎችን በማድረግ አስደናቂ ክህሎት አሳይታለች፣ ሊያወዛውዘው የሚሞክረውን ማማ በጭንቀት ይዛለች። ስለ ታንኩ የመንዳት ምቾት እና አካላዊ ፍላጎት ስላለው የቁጥጥር ዘዴ ብዙ ጊዜ ቅሬታ ታቀርባለች (የኃይል ድጋፍ የለውም)።<ref group="https://dic.pixiv.net/a/%E6%B2%B3%E8%A5%BF%E5%BF%8D">https://dic.pixiv.net/a/%E6%B2%B3%E8%A5%BF%E5%BF%8D</ref> በቲያትር ቅጂው፣ ኖሪኮ ኢሶቤ እና አኬቢ ሳሳኪ ከኩሮሞሪሚን ውጊያ የተወሰነ እርምጃ ሲፈጥሩ የተስፋ መቁረጥ ስሜት አሳይታለች። ከጥንቸል ቡድን ጋር የቅርብ ጓደኛሞች ነች፣ በመጀመሪያዎቹ ዓመታት፣ እና በተለይም ከሳኪ ማሩያማ ጋር ብዙ ጊዜ ትገናኛለች። በ"ተጨማሪ የፍቅር-ፍቅር ኦፕሬሽን!" ውስጥ፣ በፓርኩ ውስጥ ከሳኪ ማሩያማ ጋር ያለውን ገጽታ ማየት የዕለት ተዕለት ተግባር ሆኗል። ቀጭን ቁመናዋ ምክንያት፣ ኮፍያ ስትለብስ፣ ወንድ ልጅ እንደሆነች ተቆጥታ ሳኪ ለእሷ ስሜት ፈጠረች። አሳቢ ጎኗ አፅንዖት ተሰጥቶታል፤ ከቺባታን አካዳሚ የመጣችው ፉኩዳ ሃሩ ክብደቷን ሲያሳድግ፣ በአካል ብቃት እንቅስቃሴ ረድታዋለች እና ወደ መጀመሪያ ክብደቷ በተሳካ ሁኔታ ተመለሰች። ይህ ደግሞ ከፍተኛ ፍጥነት እንዳላት ያሳያል። በቮሊቦል ክለብ ውስጥ ካሉት ሶስት የመጀመሪያ አመት ልጃገረዶች መካከል በጣም መጠነኛ የሆነ ጡቷ አላት። የታንክ ጃኬቶችን ለማዘጋጀት በአካላዊ ምርመራ ወቅት፣ የተበሳጨ ፊት ታሳያለች። ከሁኔታው አንጻር ሲታይ፣ እይታዋ ትላልቅ ጡቶች ባላቸው ሌሎች የመጀመሪያ አመት ልጃገረዶች ላይ ሳይሆን አይቀርም... በአጋጣሚ፣ በ"ተጨማሪ የፍቅር-ፍቅር ኦፕሬሽን!" ውስጥ፣ የዳክዬ ቡድን ሰማያዊ ዲቪዚዮን ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤት ዩኒፎርም ለብሶ ሲፈትሽ እና ሲቃን፣ ታኢኮ እና አኬቢን ለማዳን በፍተሻው ውስጥ በቀላሉ አልፈዋል፣ ነገር ግን ሺኖቡ እና ኖሪኮ (ምንም እንኳን መዘናጋት ቢሆንም) በቀላሉ ተገኝተዋል እና ተይዘዋል። ምክንያቱን መገመት ትችላላችሁ... ወዲያውኑ ከእስር ቤት ካመለጠች በኋላ፣ ከፍተኛ ቁጣ አሳይታለች፣ "ሁሉንም አወርዳቸዋለሁ!" ብላ አወጀች (እንደገና፣ ምክንያቱን ገምቱ…)። በሚሆ እና በኦራይ ልጃገረዶች የተመረጡ ሰርጎ ገቦች ቡድን ታግተው ከነበሩት ኤል እና ሌሎች ጋር ከታደጋት በኋላ፣ ከባድ ችግር ውስጥ እያሉ ብቅ ያሉት፣ የተጠቀሙባቸውን የስለላ ፍተሻ መስፈርቶች ስትሰማ እና እሷ እና ኖሪኮ ብቻ ሳይሆኑ የሌሎች የኦራይ ልጃገረዶች እና የሰማያዊ ክፍል አባላትን አንዳንድ ገጽታዎች ስትመለከት በመጨረሻ ተበሳጨች። ታኢኮ እና ሌሎችም እንዲያረጋጉላት በጭነት መኪና ጀርባ ላይ ጥቃት ሰነዘረች - በጣም እንግዳ ክስተት። እንደገና፣ ምክንያቱን ገምቱ… እንደ አጋጣሚ ሆኖ፣ የኦራይ ልጃገረዶች የተመረጡ ሰርጎ ገቦች ቡድን አባላት ሚሆ፣ ሳኦሪ፣ ሃና፣ ዩዙ፣ ሞሞ፣ ኦርዮ፣ ሆሺኖ፣ ፒዮታን፣ ኦጂን እና ሙራካሚ ነበሩ። ስማቸው የተገኘው ከማሳኢ ካዋኒሺ ሲሆን በ1964 በቶኪዮ ኦሊምፒክ የወርቅ ሜዳሊያ ካሸነፉ እና "የምስራቃዊ ጠንቋዮች" በመባል ከሚታወቁት ሴት የቮሊቦል ተጫዋቾች አንዷ ነች። <nowiki>*</nowiki>በነገራችን ላይ፣ የመጀመሪያው ምንጭ ማሳኢ ካዋኒሺ "ካሳኢ" ተብሎ የሚጠራ ሲሆን "ካዋኒሺ" ተብሎ አይጠራም። ማሳሰቢያ፡ *አኬቢ ሳሳኪ( 佐々木あけび) ድምፅ - [[ናካሙራ ሳኩራ]] ጋነር። በማገድ ችሎታ አላት። ልክ እንደ ዩዙ ገር ስብዕና፣ ግን እጅግ በጣም ታጋሽ። እንዲሁም ስለ ባሌ ዳንስ እውቀት አላት።<ref name=":0">https://girls-und-panzer.jp/chara/akebi/</ref> ረጅም ቢጫ ጸጉር አላት፣ እሱም ወደ ኋላ ታስሮ የራስ ማሰሪያ ትለብሳለች። ረጅም እና ትልቅ ጡቷ፣ ከቴኮ ጋር የሚመሳሰል። ገር እና ታጋሽ ስብዕና አላት። ባንጎቿን ወደኋላ የሚይዘው የራስ ማሰሪያ የውበት ነጥቧ ነው።<ref name=":0" /> በማገድ ችሎታ አላት። የማልያ ቁጥርዋ 6 ነው። የተበታተነውን የቮሊቦል ክለብ ለማደስ ታንካሪን ትቀጥራለች። ከታንካሪ ቡድን ጥቂት ቢጫ አባላት አንዷ ነች። በሆነ ምክንያት፣ ስለ ባሌ ዳንስ እውቀት አላት እና በ"ኤንካይ ጦርነት!" ውስጥ ለኤርትል ቡድን አስተያየት ሰጥታለች። በአንደኛው ዓመት የቮሊቦል ክለብ አባላት መካከል በኖሪኮ ኢሶቤ በጣም የተነካች ትመስላለች። በ62ኛው ብሔራዊ የሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤት የታንከር ውድድር ከሳውንደርስ ጋር በተደረገው የመጀመሪያ ዙር፣ የኢሶቤን መመሪያዎች በተመለከተ "አልገባኝም" በማለት ቅሬታዋን አቅርባ ነበር፣ ነገር ግን ከኩሮሞሪሚን ጋር በተደረገው የመጨረሻ ጨዋታ እና ከዩኒቨርሲቲ ምርጫ ቡድን ጋር በተደረገው ጨዋታ፣ እንደ ኢሶቤ ተመሳሳይ እርምጃ ወስዳለች። እንደ ታንክ ተጫዋች፣ ከሌሎች ቡድኖች የተኩስ ተጫዋቾችን እጅግ የላቀ ከፍተኛ የመምታት ፍጥነት አላት። ትክክለኛነቷ ከአንገርፊሽ ቡድን እንኳን ይበልጣል። በተለይም፣ በአንዚዮ ውጊያ ወቅት፣ ትንሹን CV33 በመምታት እና ደካማ ጎኑን ማለትም በተሽከርካሪው ጀርባ ያለውን የሞተር ማቀዝቀዣ ስርዓት በትክክል በመተኮስ ልዩ ትክክለኛነትዋን አሳይታለች። ሆኖም፣ በታንኩ በተፈጥሮ ዝቅተኛ የእሳት ኃይል ምክንያት፣ እንኳን የተሽከርካሪ ውድመት አላስከተለም። ከሁሉም በላይ፣ አይነት 89 ነው። እንደ የመጀመሪያ አመት ጓደኛዋ፣ ከጥንቸል ቡድን ጋር በተደጋጋሚ ትገናኛለች፣ ነገር ግን ከካዋሺማ ሞሞ ጋር ብዙ ጊዜ ትገናኛለች፣ የጠበቀ፣ ከሞላ ጎደል የሚጋጭ ግንኙነት ትጋራለች። በ"ኤንካይ ጦርነት!" ውስጥ፣ የካዋሺማ ሞሞ እና የኮያማ ዩዙን ትመስላለች። "ይህ እውነተኛው የአንዚዮ ጦርነት ነው!" በሚለው ፊልም፣ ካዋሺማ ሞሞንን በፌዝ ውጊያ ውስጥ በማነሳሳት ያለማቋረጥ ማሳደድን ታነሳሳለች። በ"ኃይለኛ ጦርነት! የማጊኖት መስመር!!" ፊልም፣ ካዋሺማ ሞሞ፣ በእሷ እና በኮያማ ዩዙ የተደገፈች፣ የጠላት ተሽከርካሪን አወደመች። ስሟ የተገኘው ከሴትሱኮ ሳሳኪ ሲሆን፣ በ1964 የቶኪዮ ኦሊምፒክ የወርቅ ሜዳሊያ ካሸነፉ እና "የምስራቃዊ ጠንቋዮች" በመባል ከሚታወቁት ሴት የቮሊቦል ተጫዋቾች አንዷ ነች። እሷም የቲያትር ፊልሙ አምባሳደር የሆኑት ማሳሂሮ ቾኖ ተወዳጅ ገፀ ባህሪ ነች። አንድ ንድፈ ሐሳብ እንደሚያመለክተው ባለቤቱን (ጀርመናዊት) በወጣትነቷ ትመስላለች... መልክዋ በ"ሰንሻዶ ዳይሳኩሰን!" የስማርትፎን መተግበሪያ ስሪት በቾኖ ትብብር ውስጥ በተግባር የተረጋገጠ ነው። ከዚህም በላይ በሦስተኛው ትብብር፣ የቾኖ አድናቂ መሆኗ ተገልጧል... === የሂፖ ቡድን - カバさんチーム(የታሪክ ሴት ቡድን - 歴女チーム）=== በኦራይ የሴቶች አካዳሚ ውስጥ ከሚገኙት የመርከብ ታንከር ቡድኖች አንዱ። አራት የሁለተኛ ዓመት ተማሪዎችን ያቀፈው የታሪክ አፍቃሪ ሲሆን እያንዳንዱ አባል ከባለሙያ ቦታቸው ጋር የተያያዘ ቅጽል ስም ይጠቀማል፣ "የነፍስ ስም"። ፍላጎታቸው የተለያየ ቢሆንም፣ ሁሉም በአጠቃላይ ስለ ታሪክ በቂ የእውቀት ደረጃ ያላቸው ይመስላሉ፣ እና ስለተለያዩ የልምድ ዘርፎች አይከራከሩም። እንዲሁም ከጦርነት እና ከወታደራዊ ዘይቤ ጋር በሚደረጉ ግንኙነቶች በደንብ ይላመዳሉ።መደበኛ ተግባራቸው ሁሉንም የአሁኑን ሁኔታ ለመግለጽ ታሪካዊ ቃላትን በመጠቀም ያካትታል፣ እና አጥጋቢ ምሳሌ ሲመረጥ፣ ሌሎቹ ሦስቱ "ያ ነው!" ብለው ይመልሳሉ (ዩካሪ እና ሚሆም ይህንን "ያ ነው!" ብለው ይቀበላሉ)።እንደ ባጓ ስርዓት በመጠቀም እጅግ በጣም ትክክለኛ የሆነ ሟርት እና የውሃ ሸረሪቶችን መጠቀም ያሉ ያልተለመዱ ክህሎቶች አሏቸው፣ ይህም በትምህርት ቤቱ መርከብ ላይ ታንኮችን ለመፈለግ የሚጠቀሙበት ነው (ምናልባት ኦራይ ከመርከብ ታንከር በተጨማሪ እንደ ካሊግራፊ፣ የሻይ ሥነ ሥርዓት፣ ቀስት ውርወራ እና የማይሞት ጥበባት እና የኒንጃ ጥበባት ያሉ ሌሎች የምርጫ ትምህርቶችን ስለሚያቀርብ ሊሆን ይችላል፣ ይህም በመጀመሪያው ዓመታቸው የመረጡት)።በነገራችን ላይ፣ ከኦርዮ በስተቀር ሁሉም ሰው ግራኝ እንደሆነ ይመስላል (በክፍል 10 ላይ እንደሚታየው)። በተከታታይ ውድድሩ ውስጥ እንደ "ታንክ" ያልተመደበውን ስቱርምጌሽቱዝ III አውስፍ. ኤፍ ቢጠቀምም (ሌላኛው ምሳሌ የአንዚዮ ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤት ሴሞቨንቴ M41)፣ የኦራይ የሴቶች ቡድን ጠቃሚ የሆነ ከፍተኛ የተኩስ ኃይል ያለው ሲሆን በማጥቃት ረገድ ትልቅ ሚና ይጫወታል። ከአንግልፊሽ በተጨማሪ ከሌሎች ቡድኖች በተለየ፣ ቡድኑ ጥሩ አፈፃፀም አለው፣ ምናልባትም ስለ ታንክ ጦርነት እውቀት ያለው ኤርዊን በመኖሩ ምክንያት። ከሌሎች ትምህርት ቤቶች ጋር በሚደረጉ ግጥሚያዎች፣ ከቺባታን አካዳሚ ግጥሚያ በስተቀር (በኋላ ላይ ከተወያየን)፣ የጠላት ተሽከርካሪዎችን (የጋራ ጥፋትን ጨምሮ) ያለማቋረጥ ያጠፋሉ። ሆኖም፣ ብዙውን ጊዜ ከመጠን በላይ በራስ መተማመን እና ግድየለሾች ይሆናሉ፣ አንዳንድ ጊዜ ግድየለሽ ስህተቶችን ያደርጋሉ። ደህና፣ እነዚህ ባህሪያት ለአድናቂዎች ማራኪ ናቸው፣ "ያ የሂፖ ቡድን ለእርስዎ ነው - ሁልጊዜ በመጨረሻ ላይ የዱላ መስመር ይሰጣሉ።" መጀመሪያ ላይ፣ ተሽከርካሪው በፊት ለፊት ቀይ እና በኋላ ቢጫ ቀለም የተቀባው በቡድኑ አባላት ነበር (ኤርዊን ከአፍሪካ ኮርፕስ ጋር ተመሳሳይ የሆነ የመሸፈኛ ንድፍ ለመተግበር ፈልጎ ነበር)፣ በተጨማሪም በላይኛው ቀፎ ጀርባ በሁለቱም በኩል በአራት ባነሮች ያጌጠ ነበር፣ ይህም ሮኩሞንሰን (ስድስት ሳንቲሞች)፣ ፉሪንካዛን (ነፋስ፣ ደን፣ እሳት፣ ተራራ) እና የሺንሰንጉሚ ባንዲራ - የግል ጣዕማቸውን በግልጽ የሚያንፀባርቅ አንጸባራቂ ጌጥ ነው። ሆኖም፣ ይህ ከሴንት ግሎሪያና የሴቶች አካዳሚ ጋር በተደረገው የወዳጅነት ጨዋታ ወቅት ችግር ሆኖ ተገኝቷል፣ ስለዚህ ለኦፊሴላዊ ግጥሚያዎች ወደ መጀመሪያው ሁኔታ ተመልሷል። የሚሽከረከር ግንብ አለመኖር ከሌሎች ተሽከርካሪዎች እና አድፍጦዎች ጋር በመተባበር ቢካስም፣ የተሽከርካሪው ውስንነት ብስጭት ያስከተለባቸው አጋጣሚዎችም ነበሩ፣ ለምሳሌ የፕራቭዳ ጨዋታ ወቅት የሸሸውን የጠላት ባንዲራ ታንክ መከታተል በማይችሉበት ጊዜ፣ እና በኩሮሞሪሚን የሴቶች አካዳሚ ጨዋታ ወቅት ቡድኑ የጥንቸል ቡድንን እየረዳ ለነበረው ሚሆ ሽፋን ሲሰጥ የኋላ ክንፍ መድፍ መተኮስ አለመቻሉን ሲያማርር። በ"የኤንካይ ጦርነት!" ወቅት በተካሄደው የቡድን ላይ የተመሠረተ የተሰጥኦ ትርኢት ላይ፣ ታሪካዊ ጭብጦች የተከለከሉ ስለነበሩ ከትንንሽ ሴቶች የተወሰደ ታሪክ አሳይተዋል። ሆኖም፣ በመስመሮች መካከል ታሪካዊ ማጣቀሻዎችን አንድ በአንድ ካስገቡ በኋላ፣ በሞሞ ተግሣጽ ተሰጣት፣ እና ባህሪዋን የመቀየር ምልክት ሳይታይበት ትዕይንቱ በድንገት ተጠናቀቀ። "ይህ እውነተኛው የአንዚዮ ጦርነት ነው!" በሚለው ፊልም ላይ፣ በተለመደው ልብሳቸው እና በሚኖሩበት የጋራ ቤት ውስጥ እናያቸዋለን (ባለ ሁለት ፎቅ የጃፓን አይነት ሕንፃ ነው፣ ነገር ግን በሆነ ምክንያት የሁለተኛው ፎቅ አንድ ጎን በጡብ የተቀረጸ ነው። እንዲሁም፣ በስም ሰሌዳው ላይ ያለው ስም የነፍሳቸው ስም ነው፣ እና የሚጎበኘው ሚሆ በጥልቅነቱ ተደንቋል)። በአትክልቱ ውስጥ ለቄሳር የመጫኛ ልምምድ መሳሪያ አለ። ከዚህም በላይ የቄሳር የልጅነት ጓደኛ በእውነቱ የአንዚዮ ምክትል ካፒቴን እንደነበር ተገልጧል፣ እና በጨዋታው ትዕይንቶች ውስጥ ዋና ዋና ድምቀቶች አሉ፣ ይህም ይህንን ክፍል በዋናነት ለሂፖ ቡድን ዋና ትኩረት ያደርገዋል። በ"[[ልጃገረዶች እና ፓንዘር ፊልም|ቲያትር ስሪት]]" ውስጥ፣ ከትምህርት ቤቱ መርከብ ከወጡ በኋላ፣ በስቱጂ III ላይ ወታደራዊ ቼዝ እየተጫወቱ ነበር። ከዩኒቨርሲቲው የምርጫ ቡድን ጋር በተደረገው ጨዋታ ዋዜማ ላይ፣ የታንክ ስትራቴጂ ማስመሰል ጨዋታ (ምናልባትም ይህ ስራ) እየተጫወቱ ነበር፣ ይህም ስልቶችን በትጋት እያጠኑ እንደነበር ያሳያል። ከዚህም በላይ የአንዚዮ ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤትን ስልቶችን አካትተው በጨዋታዎች ውስጥ በስፋት ይጠቀሙባቸዋል... በ"አሊስ ጦርነት" ውስጥ፣ ሺማዳ አሊስ ትምህርት ቤቶችን እያዛወረች መሆኑን ሲሰሙ (በእውነቱ እየጎበኙ ነው)፣ ከካርል ጉስታቭ ቮን ሮዘን፣ ቶዶ ታካቶራ እና ካትሱ ካይሹ ጋር አመሳስለዋታል፣ ይህም ጠላቶች ወደ አጋሮች የመቀየር ምልክት ሲሆን፣ "ኦክሳርቴስ" የሚለውን ስም እንደ ነፍሷ ስም ከመስጠታቸው በፊት። ትምህርት ቤቱን ለማስተዋወቅ እንደ መንገድ፣ ሁሉም ሰው እንደ ታሪካዊ ሰዎች ኮስፕሌይ እንዲያደርግ ሐሳብ አቀረቡ፣ ነገር ግን ይህ ወዲያውኑ ውድቅ ተደርጓል። በራስ መግቢያ ወቅት፣ አሊስ ከነፍሷ ስም ጋር የተያያዙ ታሪካዊ ሰዎችን አንድ በአንድ በትክክል ለይታ ገልጻለች፣ ነገር ግን ኦርዮ በትክክል መልስ መስጠት ያልቻለችው ብቸኛዋ ነበረች፣ ይህም ኦርዮ ትንሽ ቅር እንድትሰኝ አድርጓታል። በ"ዘመቻ ላይ ነን!" በሚለው ፊልም ላይ፣ ቄሳር ለሮማ ንጉሠ ነገሥት (የተማሪ ምክር ቤት ፕሬዝዳንት)፣ ለፊልድ ማርሻል (ምክትል ፕሬዝዳንት) እና ለዳይሞናዛ ለሺናኖ ግዛት (የህዝብ ግንኙነት) እጩ ተወዳዳሪዎች ሆነዋል (ኦርዮ "በፖለቲካ ሥልጣን ላይ ምንም ፍላጎት እንደሌላት በመግለጽ" ለመሳተፍ ፈቃደኛ አልሆነችም)። በምርጫ ዘመቻቸው ወቅት፣ በትምህርት ቤቱ ግቢ መካከል ቤተ መንግሥት ገነቡ እና "ታሪክ ወዳድ ልጃገረዶች፣ ታሪክ ወዳድ ልጃገረዶች እና ታሪክ ወዳድ ልጃገረዶች የተማሪ ምክር ቤት ለመፍጠር ያላቸውን ፍላጎት አስታውቀዋል።" ሆኖም፣ የአሁኑ የተማሪዎች ምክር ቤት ቤተ መንግሥቱን በፍጥነት እንዲያስወግዱ አዘዛቸው፣ እና በምርጫ ቀን፣ 17 ድምጾችን ብቻ አግኝተዋል (ይህም የራሳቸውን ድምጽ ብቻ ከተቀበሉ ሌሎች ቡድኖች የተሻለ ነበር) እና ተሸንፈዋል። በኮቺ ግዛት ውስጥ በሚገኘው የሟች ኢዶ እና የሜጂ ዘመን ሙዚየም ውስጥ የሚገኘው የሳካሞቶ ራዮማ የመታሰቢያ ሙዚየም ከሳካሞቶ ራዮማ የተላከ ደብዳቤ በተዘጋጀበት ሥነ ሥርዓት ላይ፣ አራቱ የገጸ-ባህሪያት ፓነሎች እና የድምጽ ተዋናዮቻቸው ወደ ኮቺ ክልል ተጉዘዋል። ከዚያም በ"ተጨማሪ የፍቅር-ፍቅር ኦፕሬሽን!" ፕሮግራም ውስጥ፣ አራቱ ልጃገረዶች ደብዳቤውን ለማድረስ ኮቺን ሲጎበኙ፣ በመንገድ ላይ አንዳንድ የጉብኝት ጉዞዎችን ሲያደርጉ ኦርዮ ዋና መድረክ ላይ ትገኛለች፣ ነገር ግን ኦርዮ ደብዳቤውን ሲያጣ ችግር አጋጥሟቸዋል። አራቱ ልጃገረዶች የሄዱበትን ቦታ ሁሉ ፈልገው የቱሪስት ማህበሩን አነጋግረዋል፣ ነገር ግን ሊያገኙት አልቻሉም። ወዲያውኑ አዲሷን የተማሪዎች ምክር ቤት ፕሬዝዳንት ሃና ኢሱዙን አነጋግረው ትርፍ ማስያዝ ችለዋል፣ ነገር ግን ኦርዮ ለስህተትዋ አዝኖ እያለቀሰች ሃናን እና ሌሎችንም ቆሻሻውን ስላጸዱ አመሰገነቻቸው። ሆኖም፣ ብዙም ሳይቆይ፣ ደብዳቤ ለቱሪስት ማህበሩ ያለእነሱ እውቀት ተላልፎ ነበር፣ እናም ሁኔታው ​​ተፈታ። በነገራችን ላይ፣ ደብዳቤውን የላከው ሰው አልተገለጸም፣ ነገር ግን የተጣለው ደብዳቤ ሲወሰድ፣ የአንድ ክንድ እና የሃካማ ክፍል ታይቶ ነበር። ያ ሰው... ሊሆን ይችላል? [[ስዕል:Stug III 01.jpg | thumb | right | StuG III Ausf. F (በታሪኩ ውስጥ "StuG III-三突" ተብሎ የተጠቀሰ)]] *ቄሳር(カエサル) ድምፅ - [[ሰንዳይ ኤሪ]] መሪዋ እና ጫኚዋ። እውነተኛ ስሟ ታካኮ ሱዙኪ (鈴木 貴子) ነው። የጥንታዊውን የሮማውያን ታሪክ ትወዳለች እና እንደ ቶጋ የተለበጠ ቀይ ሻርፕ ያለው የሮማ ሪፐብሊክ ወታደር የሚመስል ልብስ ትለብሳለች። በጨዋታዎች ወቅት ኤርዊንን ትደግፋለች። ሳኦሪን እና ሌሎች አዲስ ታንክ ሲፈልጉ በመርከቡ ላይ የተዘጉትን ስትፈልግ፣ ከባጉዋ ጋር ሟርታን በመጠቀም አስተዋጽኦ ታበረክታለች። እንዲሁም የጭነት ክህሎቷን ለማሻሻል ትጥራለች፣ ለስልጠና የራሷን ዱሚ ጫኚ እንኳን ትገነባለች። ጣሊያንኛ እና ላቲን አቀላጥፋ ትናገር ነበር፣ ሁለቱም የፍቅር ቋንቋዎች፣ እና "ጣሊያንኛ እና ላቲን ማንበብ የተለመደ አስተሳሰብ ነው" ትላለች። ሀሳቦቿ በጣሊያን እና በሮማውያን ዘመን ዙሪያ የሚያጠነጥኑ ይመስላሉ፣ እና በድራማው ሲዲ "ታንከር መረጥን" በሚለው ሲዲ ውስጥ ታንክ "አራት ፈረስ" እንደሆነ ትጠይቃለች፣ ኦርዮ "ታንክ አይደለም፣ ያ ሠረገላ ነው" ብላ አስተካክላዋለች። ከአንዚዮ ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤት ካርፓቺዮ ጋር ከተመሳሳይ የሱኩባ ከተማ፣ ኢባራኪ ግዛት፣ እና ከአንደኛ ደረጃ ትምህርት ቤት ጀምሮ የልጅነት ጓደኞች ናቸው። ካርፓቺዮ "ታካ-ቻን" ብላ ትጠራዋለች። የቡድን መሪ ነች ነገር ግን የጭነት ኃላፊነቱን ትወስዳለች፣ የታንክ አዛዡን ለኤርዊን ትተዋለች (ምናልባትም ኤርዊን ስለ ሁለተኛው የዓለም ጦርነት እና ታንኮች ሰፊ እውቀት ስላላት ለዋናው ሚና የበለጠ ተስማሚ እንደሆነ ተቆጥራ ሊሆን ይችላል)። በኦራይ ውስጥ እንደ ታንክ አዛዥ የማትሆን ብቸኛ የቡድን መሪ ናት፤ ሌሎቹ የቡድን መሪዎች ሁሉም በተመሳሳይ ጊዜ ሌሎች ቦታዎችን ይዘው ወይም በስም ብቻ እንደ ታንክ አዛዥ ሆነው አገልግለዋል። ስለዚህ፣ በልብ ወለድ እትም፣ ከሴንት ግሎሪያና የሴቶች አካዳሚ ጋር በተደረገው የልምምድ ጨዋታ በፊት ስብሰባ ላይ ያልተሳተፈች ብቸኛ የቡድን መሪ ልትሆን ትችላለች (ሞሞ በግልጽ "በታንክ አዛዦች የተካሄደ ስብሰባ" እንደሆነ ስለገለጸች፣ በምትኩ ኤርዊን ተብላ ተጠርታ ሊሆን ይችላል። በአኒሜው ውስጥ ቄሳር ይሳተፋል)።<ref>https://dic.pixiv.net/a/%E3%82%AB%E3%82%A8%E3%82%B5%E3%83%AB%28GuP%29</ref> የነፍሷ ስም የመጣው ከጥንታዊው የሮማውያን ጀግና ጋይየስ ጁሊየስ ቄሳር ነው። እሷና ከአንዚዮ ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤት የመጡት ካርፓቺዮ የልጅነት ጓደኛሞች ሲሆኑ በተመሳሳይ የአንደኛ ደረጃ ትምህርት ቤት የተማሩ ሲሆን አሁንም እርስ በእርሳቸው የሚጠሩት ከእውነተኛ ስማቸው "ሂና-ቻን" እና "ታካ-ቻን" በተገኙ ቅጽል ስሞች ነው፣ እና አንዳንድ ጊዜ እውነተኛ ማንነቷን በካርፓቺዮ ፊት ታሳያለች። በማህበራዊ ሚዲያ ላይ ባደረጉት መስተጋብር መሰረት፣ ከታንከር ግጥሚያዎች ውጭ እንኳን በተደጋጋሚ የሚተያዩ ይመስላሉ። በታንኩ ውስጥ፣ ለኤርዊን ድጋፍ ትሰጣለች። በነገራችን ላይ፣ የምትወደው አበባ፣ ዴዚ፣ የጣሊያን ብሔራዊ አበባ ነው። የዳ ቪንቺ ክብ ቅርጽ ያለው ታንክን እንደ ተወዳጅ ታንክ ዘርዝራለች፣ ነገር ግን ይህ ከዓለም የመጀመሪያው ታንክ "ማርክ I" በፊት ለብዙ መቶ ዓመታት ስለነበረ፣ ታንክ ተብሎ ሊጠራ ይችል እንደሆነ አጠያያቂ ነው (ምንም እንኳን ስሙ "ታንክ"ን የሚያካትት ቢሆንም)። *ኤርዊን(エルヴィン) ድምፅ - '''[[森谷里美|ሳቶሚ ሞሪያ]]''' እውነተኛ ስሟ ሳቶኮ ማትሱሞቶ (松本 里子) ነው። ስለ አውሮፓ ታሪክ እውቀት ያላት ሲሆን በተለይም ጀርመንን ትወዳለች። [[2ኛው ዓለማዊ ጦርነት|በሁለተኛው የዓለም ጦርነት]] ላይ ጠንካራ አስተያየት አላት።<ref>https://dic.pixiv.net/a/%E6%9D%BE%E6%9C%AC%E9%87%8C%E5%AD%90</ref> እሷ በዙሪያዋ ካሉ ሰዎች መካከል ጠንካራ መሪ እና ተፈጥሯዊ አስታራቂ ነች። አጭር ቢጫ ጸጉር አላት፣ በኦራይ የሴቶች ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤት ውስጥ ካሉት ጥቂቶች አንዷ። የወታደራዊ ጃኬት እና የጀርመን ጦርን የሚመስል ወታደራዊ ኮፍያ ትለብሳለች። የነፍሷ ስም የመጣው በሁለተኛው የዓለም ጦርነት ወቅት "የበረሃ ቀበሮ" በመባል የሚታወቀው የጀርመን ጦር ሜዳ ማርሻል ከሆነው ከኤርዊን ሮምሜል ነው። በታንኩ ውስጥ ለመጀመሪያ ጊዜ ስትጋልብ፣ ሌሎቹ አባላት የማይሽከረከረው ግንብ ዝሆን እንዲመስል እንዳደረገው ሲናገሩ፣ "ስቱጂ III (ስቱጂ III) በክረምት ጦርነት (የመጀመሪያው የሶቪየት-ፊንላንድ ጦርነት) የሩሲያን ከባድ ጥቃት የከሸፈ አስደናቂ ታንክ ነው! ለፊንላንድ ሰዎች ይቅርታ ጠይቁ!" በማለት መልሳ ሰጠች። ሦስቱም ለባለጌነታቸው ይቅርታ ጠይቀው ወደ ፊንላንድ ሰገዱ። ይሁን እንጂ፣ በታሪካዊ እውነታ፣ የፊንላንድ ጦር የስቱጂ III ጥቃት ሽጉጥ ለመጀመሪያ ጊዜ የተጠቀመበት የክረምት ጦርነት (ሁለተኛው የሶቪየት-ፊንላንድ ጦርነት) ከጀመረ በኋላ በተጀመረው የቀጣይ ጦርነት (ሁለተኛው የሶቪየት-ፊንላንድ ጦርነት) ወቅት ነበር። ይህ መስመር ሆን ተብሎ እንደ "የተለመደ ስህተት" ተካትቷል። (እንዲሁም ይቅርታ ወደ ፊንላንድ የሚመራበት በ"ሴንሻዶ ኖ ሱሰም" ውስጥም ተቀርጿል።) በአጋጣሚ፣ በዚህ ተከታታይ ክፍል ውስጥ ከፊንላንድ ጋር የሚመሳሰል የኮንቲኔሽን ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤት StuG IIIን ይጠቀማል፣ እና የመጨረሻው ምዕራፍ አራተኛው ክፍል በተከታታይ ውስጥ በተመሳሳይ ዓይነት ታንኮች መካከል የመጀመሪያውን ጦርነት ያሳያል። በታንክ ጦርነት ላይ ባላት ፍላጎት ምክንያት፣ ከፍተኛ እውቀት አላት፣ እና ምናልባትም በዚህ ምክንያት፣ የሂፖ ቡድኗ፣ ከአማተር ኦራይ የሴቶች ቡድን መካከል እንኳን፣ ከሌሎች ትምህርት ቤቶች ጋር በተደረጉ ጦርነቶች የገዳይ ነጥቦችን በተከታታይ ይመዘግባል እና ከፍተኛ የመትረፍ መጠን ታገኛለች፣ ይህም ከፍተኛ ጥንካሬን ያሳያል። ከዚህም በላይ እሱና ዩካሪ አኪያማ ለወታደራዊ ጉዳዮች ፍቅር ስላላቸው፣ በክፍል 7 "ጉዴሪያን" የሚል ቅጽል ስም ሰጧት፣ እና በክፍል 9 ላይ የፕራቭዳ ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤትን ሲቃኙ፣ "የበረዶ ማርች" የተሰኘውን የወታደራዊ ዘፈን በደስታ ይዘምራሉ፣ ይህም ለግንኙነታቸው ወዳጃዊ ጎን ያሳያሉ። በ"የመጨረሻው ምዕራፍ" ውስጥ፣ ከቀጣይነት ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤት ጋር በተደረገው የግማሽ ፍፃሜ ጨዋታ አንድ ቀን ቀደም ብሎ፣ "ታላቁን ማምለጫ" ለራቢት ቡድን መክሯል እና አበድሮ ነበር፣ ነገር ግን ታንኮች በፊልሙ ውስጥ እምብዛም አለመታየታቸው እና እሱ የሚወደውን መምከሩ ቅር ተሰኝተዋል (ይሁን እንጂ፣ በኋላ ላይ የተከሰተ ትዕይንት ሁኔታውን ለመፍታት ፍንጭ ይሰጣል፣ ስለዚህ ሙሉ በሙሉ ከንቱ አልነበረም)። በኮሚክ መላመድ፣ በአንዚዮ ጦርነት ወቅት ከዩካሪ አኪያማ እና አያ ኦህኖ ጋር በሬኖት B1bis ውስጥ ይጋልባል፣ እንደ ጭነት እና የሬዲዮ ኦፕሬተር ሆኖ አገልግሏል። በአጋጣሚ፣ የሚወደው አበባው፣ የበቆሎ አበባው፣ የጀርመን ብሔራዊ አበባ ነው። እንዲሁም፣ እንደ ተወዳጅ ታንክ የዘረዘረው ጃግድፓንተር በዕድሜ ለገፉ የሞዴል አድናቂዎች "የሮምሜል ታንክ" በመባል ይታወቃል። ይህ ከነፍሷ ስም ጋር የተያያዘ ቀልድ ሊሆን ይችላል። *ሳሞንሳ(左衛門佐) ድምፅ - [[ዩካ ኢኖዌ]] እውነተኛ ስሟ ኪዮሚ ሱጊያማ (杉山 清美) ነው። በሴንጎኩ ዘመን ባለሙያ ነች፣ እና ማንም ከእውቀቷ በላይ የለም። የምትወደው ምግብ "ሳናዳ ኮኔትሱኬ ሞቺ" (የሩዝ ኬክ አይነት) ነው። ቀስት በመወርወር ችሎታ ያላት እና ሁልጊዜም የደረት መከላከያ ትለብሳለች። ምናልባት በአንድ አይኗ ምክንያት፣ በአጠቃላይ የግራ አይኗን ትዘጋለች። <nowiki>*</nowiki>እንደ አጋጣሚ ሆኖ፣ በአንድ አይኑ የሚታወቀው ዴት ማሳሙኔ በቀኝ አይኑ ላይ የዓይን መሸፈኛ ያደርግ ነበር። ይህ ምናልባት ዩኪሙራ ከተተኮሰ በኋላ የግራ አይኑን ያጣበትን የ1979ቱን "ሳናዳ ዩኪሙራ ስትራቴም" ፊልም የሚያመለክት ሊሆን ይችላል። ምናልባት በቀስት በመወርወር ልምዷ ምክንያት፣ እሷ የሂፖ ቡድን ተኳሽ ነች። በአብዛኛዎቹ ሁኔታዎች የግራ አይኗን ትዘጋለች፣ ነገር ግን ያለ ትክክለኛ የጥልቀት ግንዛቤ ኢላማዎችን ማነጣጠር በእርግጥ ይቻላል? (የስቱጂ III እይታ ሞኖኩላር ነው፣ ስለዚህ አንድ ዓይንን መዝጋት መቻል አንድ ጥቅም ነው። እንዲሁም የስትሪክ ስሌቶችን ማከናወን ከቻለች፣ የርቀት ፍለጋ ችግር አይሆንም።) ረጅም፣ ቀጥ ያለ፣ ቀይ-ቡናማ ጸጉር አላት እና በሮኩሞንሰን (ስድስት ሳንቲም) አርማ የተጌጠ ቀይ ባንዳና ትለብሳለች። ምናልባት በሳናዳ ጎሳ ቀይ ትጥቅ ተመስጦ ሊሆን ይችላል፣ ብዙ ጊዜ ቀይ ልብስ ትለብሳለች። የነፍሷ ስም የመጣው ከሳናዳ ዩኪሙራ ሲሆን ሳናዳ ሳኢሞንኖሱኬ ኖቡሺጌ በመባልም ይታወቃል፣ በቀይ ትጥቁ ዝነኛ ነው። በአጋጣሚ፣ የሳኢሞንኖሱኬ የመጀመሪያ ንባብ "ሳኢሞንኖሱኬ" ቢሆንም፣ እራሷን "ሳኢሞንዛ" ትላለች (ምንም እንኳን የማዋቀሪያ ቁሳቁሶቹ "ሳኢሞንኖሱኬ" ብለው ቢዘረዝሩትም)። ብዙ ጊዜ ግጥሚያዎችን ከሴንጎኩ ዘመን ከተደረጉ ጦርነቶች ጋር ታወዳድራለች። ሆኖም፣ በክፍል 2 የልምምድ ግጥሚያ ወቅት፣ በመንገድ ላይ ሹካ ሲደርሱ፣ ለኦርዮ "በየትኛው መንገድ?" ለሚለው ጥያቄ መልስ ሰጠች። ከ"ፌስቲና ሌንቴ" (ሄስቲ ብክነትን ያስከትላል) ጋር፣ የመጀመሪያው የሮማ ንጉሠ ነገሥት አውጉስተስ የተወሰደ ጥቅስ፣ ከሴንጎኩ ዘመን ውጭ እውቀት እንዳላት ይጠቁማል። ከዚህም በላይ፣ ስቱጂ IIIን በውሃ ውስጥ ሲያገኝ በውሃ ላይ የተመሠረተ የኒንጃ ቴክኒክ ተጠቅማለች። በኦቫ "የውሃ ጦርነት!" ውስጥ፣ አለባበሷ - የውሻ ልብስ እና ቀይ ፈንዶሺ ወይም በባዶ ቆዳዋ ላይ የተጠቀለሉ የሳናዳ ገመዶች - የዋና ልብስ እንደሆነ በቁም ነገር ትናገራለች። ከላይ እንደተጠቀሰው፣ የዕለት ተዕለት አለባበሷም ልዩ ነው፣ እና በታዋቂው የሂፖ ቡድን ውስጥ በጣም እንግዳ ገፀ ባህሪ ተደርጎ ሊወሰድ ይችላል። በኮሚክ "ሞቶ ሎቭ ሎቭ ሳኩሰን ዴሱ!" ምዕራፍ 42 ላይ፣ ባንዳናዋን እና የቀስት መከላከያዋን አውልቃ፣ ካቻሻ እና መነጽር አድርጋ እንደ ተራ ተማሪ ለመምሰል፣ እና ከክፍል ጓደኞቿ ጋር ወደ ቤት ትሄዳለች፣ የሴንጎኩ ዘመን ታሪክ እውቀቷን ለእነሱ ታሳያለች፣ እነሱም የNHK ታይጋ ድራማ "ሳናዳ ማሩ" ከተመለከቱ በኋላ ፍላጎት ላሳዩት። እንዲሁም፣ ምናልባት በወቅቱ ትክክለኛ ስሟ ስላልተገለጸ፣ የክፍል ጓደኞቿ ሳኢ-ቺን ብለው ይጠሯት ነበር፣ ይህም የነፍሷን ስም የሚያሳይ ተውኔት ነው። በአጋጣሚ፣ የምትወደው አበባዋ ጃንቲያን፣ የናጋኖ ግዛት የግዛት አበባ ሲሆን ከሳናዳ ቤተሰብ ጋር የተያያዘ ነው። በ [[ልጃገረዶች እና ፓንዘር፡ መፈክር ፍቅር ሳኩሰን ደሱ!]] የክፍል ጓደኞቿ ሳኢ-ቺን (さえちん) ብለው ይጠሯታል። *ኦርዮ(おりょう) ድምፅ -[[አዩሚ ኦሃሺ]] ፓይለት። እውነተኛ ስሟ ታኬኮ ኖዳ ( ፓይለት። እውነተኛ ስሟ ታኬኮ ኖዳ (野田 武子) ነው። ጥቁር ሰማያዊ ፀጉር አላት፣ ከጠርዙ በታች መነጽር ለብሳ መደበኛ ኪሞኖ ለብሳለች። ዓረፍተ ነገሮቿን በ "ኒ-ዜ-ዮ" (○○ぜよ) ትጨርሳለች። የነፍሷ ስም የመጣው ከሪዮማ ሳካሞቶ ሚስት ከሆነችው ከኦርዮ ነው። በቲያትር ስሪቱ የኤግዚቢሽን ግጥሚያ ላይ፣ አስደናቂ የCV33 ተራ ታቀርባለች። የባኩማሱ ዘመን እውቀቷ ወደር የለውም። ፀጉሯን ወደ ኋላ በመጎተት የፀጉር አሠራሯ በባኩማቱ ዘመን ተወዳጅ ነበር፣ በመማሪያ መጽሐፍት ውስጥ በሪዮማ ሳካሞቶ ፎቶግራፍ ላይ ካለው የፀጉር አሠራር ጋር ተመሳሳይ ነው። እሷም ቆማ ስትቆም ትንሽ ዘንበል ብላ አቀማመጡን ትመስላለች። በዩኒፎርሟ ላይ መደበኛ ኪሞኖ ትለብሳለች፣ የካጎሜ ንድፍ ወይም "ካጎሜ-ማሱ" (የተጣመረ ካሬ) ስምንት ጫፍ ያለው ኮከብ ትመስላለች። የሳካሞቶ ቤተሰብ አርማ "ካጎሜ-ማሱ ከቤልፍላወር ጋር" እንደሆነ ይነገራል፣ እና ሪያማም ከቤተሰቡ አርማ ጋር ሃኦሪ ለብሳ ነበር። እንደ ቅንብር ቁሳቁሶቹ ገለጻ፣ ባዶ እግሯን ቦት ጫማ ትለብሳለች። የነፍሷ ስም የመጣው ከሪዮማ ሳካሞቶ ሚስት "ኦርዮ" ሲሆን "ናራሳኪ ሪዩ" በመባልም ይታወቃል። ስሟ ከሴት የተገኘ የሂፖ ቡድን ብቸኛ አባል ነች። በነገራችን ላይ ቤይቤሪ የሪዮማ ሳካሞቶ የትውልድ ከተማ የኮቺ ግዛት የፕሪፌክቸር አበባ ነው። አጭር ብትሆንም፣ ከአንደኛ ዓመት ተማሪዎች እና የተማሪዎች ምክር ቤት ፕሬዝዳንት አንዙ ካዶታኒ ጋር ተመሳሳይ ቁመት ቢኖራትም፣ በሚያስደንቅ ሁኔታ ትልቅ የጡት ጫፍ አላት፣ ይህም "ትራንስስተር ግርማ" አይነት ያደርጋታል። የፊት ገጽታዋ በግልጽ አንስታይ ነው፣ ይህም በአጠቃላይ ጠንካራ ፍላጎት ባላቸው የሂፖ ቡድን አባላት መካከል ልዩ የሆነ ኦውራ ይሰጣታል። በሌላ በኩል፣ ልብሷ በተወሰነ ደረጃ የተዝረከረከ ነው፣ ምክንያቱም ብዙውን ጊዜ የተበላሸ ቀሚስ ትለብሳለች፣ ከመልክዋ ጋር ይቃረናል። በኦፊሴላዊው ኢንሳይክሎፒዲያ ውስጥ፣ “የኦራይ በጣም ወፍራም አባል” የሚል ትንሽ የማይማርክ ማዕረግ ተሰጥቶታል። እንደሌሎች አባላት፣ እውነተኛ ስሟ በተከታታይ ውስጥ በጭራሽ አልተጠቀሰም፣ እና በሳኦሪ ስልክ ውስጥ “ኦርዮ-ሳን” ሆና ተመዝግባለች። ከኖዞሚ ኮንፓሩ ጋር ጥሩ ጓደኛሞች ትመስላለች፣ ምክንያቱም ከኩሮሞሪሚን ግጥሚያ በኋላ በቅርበት ሲነጋገሩ የሚታዩበት ትዕይንት አለ። እንደ ሹፌር፣ ቦታዋ ከሌሎቹ የተለየ ነው፣ እና ወደ ውጭ አትወጣም፣ ይህም አስደናቂ እንድትመስል ያደርጋታል። ሆኖም ግን፣ ማማውን ማዞር የማይችል ስቱጂ III፣ ከማማው ይልቅ ተሽከርካሪውን የማንቀሳቀስ ችሎታዋ ምክንያት ውጤታማ በሆነ መንገድ ማከናወን እንደሚችል መናገር ተገቢ ነው። የፕራቭዳ ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤት ባንዲራ ታንክ ሲቆስል፣ ከሳኢሞንዛ የተተኮሰውን የመድፍ ተኩስ ተቆጣጠረች (ታንኩ ሲወድም ከመሬት በላይ ያልሄደችው እሷ ብቻ ነበረች)። ይህ የመጨረሻ ደቂቃ ለውጥ ሊሆን የቻለው ሳሞንዛ ስቱጂ IIIን ለመቅበር ጉድጓዱን እንድትቆፍር ስለተመደበች ነው (ሳሞንዛ ታንኩን በውሃ ኒንጁትሱ ክፍል 2 ላይ አግኝታ ሊሆን ይችላል፣ ስለዚህ ምናልባት በመጀመሪያው ዓመቷ ኒንጁትሱን አጥንታ ይሆናል እና በእንደዚህ አይነት ድርጊቶች ክህሎት ያላት)። በፊልሙ ስሪት፣ CV33 Turn (በተለምዶ የኒያፖሊታን ተርን በመባል የሚታወቀውን) "በሂና-ቻን (እንደ ቄሳር አባባል) በቀጥታ የተማረ" ዘዴ እንደሆነ ታሳያለች። ሆኖም፣ ካርፓቺዮ እራሷ ሎደር እንጂ በተለምዶ የመንዳት ቴክኒኮችን የምታስተምር ሰው አይደለችም። እሷ ብቻ ስትኮርጅ "በቀጥታ የተማረ" እንደሆነ እየገለጸችው ሊሆን ይችላል። "አሊስ ጦርነት!" በ"ሞቶ ሎቭ ሎቭ ሳውሰን ዴሱ!" ውስጥ፣ ሌሎቹ ሦስቱ ሺማዳ አሊስ የነፍሳቸውን ስም ያነሳሳውን ሰው እንድትገምት ማድረግ ችለዋል፣ ነገር ግን እሷ ብቻ ያልተሳተፈች እና የተበሳጨች ትመስል ነበር። በ"ሞቶ ሎቭ ሎቭ ሳውሰን ዴሱ!" ክፍል 62 ላይ፣ እንደ ዋና ገፀ ባህሪ ተቆጥራለች። ከሳካሞቶ ሪዮማ ደብዳቤ ለማድረስ ልዩ መልእክተኛ እንደመሆኗ መጠን፣ ከሌሎቹ ሦስቱ ጋር የሪዮማን የትውልድ ከተማ፣ የኮቺ ግዛትን ትጎበኛለች። በካትሱራሃማ ወደሚገኘው የሳካሞቶ ሪዮማ ሐውልት ሲደርሱ፣ ስለ መልኳ በመጨነቅ የሴትነት ጎኗን ታሳያለች እና በጭንቀት ምክንያት ትደነቃለች። ሆኖም፣ ሁሉም ነገር ቢኖርም፣ ሪዮማን በማየቷ ደስተኛ ትመስላለች እና ከዚያ በኋላ ጉብኝት ማድረጉን ትቀጥላለች፣ ነገር ግን... በኦራይ ውስጥ ትንሹ (大洗一のぽっちゃり系） የመሆን አሳዛኝ ማዕረግ አላት ሲል ኦፊሴላዊ ምንጮች ገልጸዋል። ነው። ጥቁር ሰማያዊ ፀጉር አላት፣ ከጠርዙ በታች መነጽር ለብሳ መደበኛ ኪሞኖ ለብሳለች። ዓረፍተ ነገሮቿን በ "ኒ-ዜ-ዮ" (○○ぜよ) ትጨርሳለች። የነፍሷ ስም የመጣው ከሪዮማ ሳካሞቶ ሚስት ከሆነችው ከኦርዮ ነው። በቲያትር ስሪቱ የኤግዚቢሽን ግጥሚያ ላይ፣ አስደናቂ የCV33 ተራ ታቀርባለች። የባኩማሱ ዘመን እውቀቷ ወደር የለውም። ፀጉሯን ወደ ኋላ በመጎተት የፀጉር አሠራሯ በባኩማቱ ዘመን ተወዳጅ ነበር፣ በመማሪያ መጽሐፍት ውስጥ በሪዮማ ሳካሞቶ ፎቶግራፍ ላይ ካለው የፀጉር አሠራር ጋር ተመሳሳይ ነው። እሷም ቆማ ስትቆም ትንሽ ዘንበል ብላ አቀማመጡን ትመስላለች። === የጥንቸል ቡድን (የ1ኛ ክፍል ቡድን - ウサギさんチーム（የመጀመሪያ አመት ቡድን -1年生チーム）=== የመጀመሪያው ቡድን D ስድስት የመጀመሪያ ዓመት ተማሪዎችን ያቀፈ ነበር። ተሽከርካሪያቸው M3 Lee መካከለኛ ታንክ ነበር። ለድር ሬዲዮ ሾው እንደ MCs ሆነው አገልግለዋል እና ለስማርትፎን መተግበሪያ "World of Tanks BLITZ" "First Time Tanker BLITZ" በመማሪያ ማንጋ ውስጥ ግንባር ቀደም ሚና ተጫውተዋል። የM3 መካከለኛ ታንክ ጥቂት ጥንካሬዎች ቢኖሩትም፣ ዋና ዋና ድክመቶችም የሉትም፣ ይህም ከመጀመሪያዎቹ አምስት መካከል በጣም የተረጋጋ አጠቃላይ ታንክ ያደርገዋል። ምክንያታዊ በሆነ መልኩ፣ የሌሎችን ትምህርት ቤቶች ታንኮች በእውነት ለማሳተፍ ከሚችሉ ጥቂት ታንኮች አንዱ ነው (በመጀመሪያው የኦራይ የሴቶች ቡድን ውስጥ፣ የአንግለርፊሽ ቡድን ፓንዘር IV ኦውስፍ. ዲ እና የሂፖ ቡድን ስቱርምጌሽቱዝ III ኦውስፍ. ኤፍ ብቻ ሌሎች ታንኮችን በእኩል ደረጃ የማሳተፍ ችሎታ ነበራቸው። በተጨማሪም፣ የኋለኛው ለድብድብ የሰለጠነ ተሽከርካሪ ሲሆን የማይሽከረከር ማማ አለው። ሆኖም፣ ሰራተኞቹ ላዩን የሆኑ የመጀመሪያ ዓመት ተማሪዎች በመሆናቸው፣ ሞራላቸው እና ክህሎታቸው ጎድሎ ነበር። ከዚህም በላይ በታንከር መኪና ውስጥ በቀላል አመለካከት ተሳትፈዋል፣ የM3 አስደንጋጭ ሮዝ ልምምዳቸውን ለልምምድ ግጥሚያዎች እንኳን ይሳሉ። ይሁን እንጂ፣ ምናልባትም ከመጀመሪያው የውጪ ጨዋታ በኋላ አንዳንድ ሀሳቦችን ካገኙ በኋላ፣ ታንካቸውን በዋናው የአሜሪካ ወታደራዊ ሽፋን እንደገና ቀቡ እና ከኦፊሴላዊው ውድድር በፊት አስፈሪ የሚመስል የጥንቸል አርማ ጨመሩ። ስለ ታንኮች ምንም እውቀት ሳይኖራቸው፣ የታንክ መኪና እንኳን ሳይኖራቸው፣ ከጠንካራ ተቃዋሚዎች ጋር በይፋዊ ግጥሚያዎች ላይ ቀስ በቀስ ልምድ አግኝተዋል፣ ቀስ በቀስ ቁርጠኛ አገልግሎት አሳይተዋል። በመጨረሻው ጦርነት ዋዜማ፣ ከታንኮች ጋር የተያያዙ በርካታ የሁለተኛው የዓለም ጦርነት የጦርነት ፊልሞችን ለመመልከት ተሰበሰቡ፣ በጣም ስለተጠመዱ እንባ አፈሰሰ። በመጨረሻው ጨዋታ፣ ሞተራቸው ሲበላሽ፣ የቡድን አጋሮቻቸውን እንዳያደናቅፉ የራሳቸውን ታንክ ለመተው በፈቃደኝነት ገቡ፣ እና ቁጥራቸው እየቀነሰ ሲሄድ፣ ኃይለኛ የጠላት ከባድ ታንክ በድፍረት ተቃወሙ። ከታሪኩ መጀመሪያ ጋር ሲነጻጸር፣ ይህ ቡድን በጣም ጉልህ የሆነ እድገት አሳይቷል። በተለይ ከኩሮሞሪሚን ጋር በተደረገው ጨዋታ፣ ምንም እንኳን በጋራ ጥፋት ሊወድሙ ቢችሉም፣ ሁለት ከባድ ታንኮችን በአንድ እጅ አወደሙ፣ ይህም አስደናቂ መሻሻል አሳይቷል። ከጨዋታው በኋላ (እንደ ዩኪ መግለጫ) ከባድ ታንክ ገዳዮች ለመሆን እንደፈለጉ እንኳን በኩራት ተናግረዋል። በታንከር ተማሪዎች በሚመራው የትምህርት ቤት መርከብ ላይ ታንክ ፍለጋ ወቅት፣ ከሳኦሪ ጋር ትሰራ ነበር፣ እና ምናልባትም ሳኦሪ በጨለማ ውስጥ ችግር ካጋጠማት በኋላ ያለማቋረጥ ስለምታጽናናት፣ በተለይም በከፍተኛ ክፍል ተማሪዎች መካከል ሳኦሪን ታደንቃለች። እንዲሁም በአብዛኛው የአንደኛ ዓመት ተማሪዎችን ያቀፈውን የዳክ ቡድንን በጥሩ ሁኔታ ትገናኛለች፣ እና እስከ ክርክር ድረስ ከሂፖ ቡድን ጋር የጠበቀ ግንኙነት አላት። "Survival War!" በሚለው ፊልም ላይ፣ በተከታታይ ድራማው ውስጥ ለመጀመሪያ ጊዜ የተነፈሱ ቃላትን (●pam) በተደጋጋሚ ትጠቀማለች (የብሉፕስ ምክንያት በእንግሊዝኛ አጠራር ወይም በቅጂ መብት ጉዳዮች ምክንያት እንደሆነ ግልጽ አይደለም...)። በነገራችን ላይ፣ ይህ ተከታታይ ትዕይንቶች የሞንቲ ፓይዘን ንድፍ "ስፓም" ቀልድ ነው። በአጋጣሚ፣ ካምፕ ቢሄዱም፣ ከካትሱሪና እና አያ በስተቀር ሁሉም ሰው ከቤት ውጭ እንቅስቃሴዎች በግልጽ የማይመቹ ተራ ልብሶችን (ቀሚሶችን፣ ቀሚሶችን፣ ወዘተ) ተሳትፈዋል፣ እና ሳይሞቁ፣ ስድስቱም ወደ ወንዙ ዘለው ቁርጠት አጋጠማቸው (በዚያን ጊዜም ቢሆን፣ የሳኪ አገላለጽ አልተለወጠም)። በዚህ ጊዜ የለበሰችው የመዋኛ ልብስ በ"የውሃ ጦርነት!" ላይ የመረጠችው ነበር። የሚተነፍሱ ቀለበቶች እና የባህር ዳርቻ ኳሶች የተለያዩ አስፈሪ ቅርጾች ነበሯቸው፣ ይህም ሚሆንን አስፈራራት፣ "አስፈሪ ነገር እየተከሰተ ነው..." ብላ እንድታስብ አድርጓታል። በ"ኤንካይ ጦርነት!" ላይ በተደረገው የቡድን ላይ በተመሰረተው የተሰጥኦ ትርኢት ላይ፣ ቁጥራቸውን የቡድን ጂምናስቲክን ለማከናወን ተጠቅመውበታል። ቀላል ግን ልባዊ ጥረታቸው ማራኪ ነበር፣ ይህም በጥሩ ሁኔታ ተቀባይነት ያገኘ ሶስተኛ ደረጃ አስገኝቶላቸዋል። በ"የፊልም ስሪት" ውስጥ፣ ከትምህርት ቤቱ መርከብ ከመውረዳቸው በፊት በነበረው ምሽት፣ የጥንቸል አርማቸውን ይዘው ለመሄድ በማሰብ ጥንቸል ጎጆ ውስጥ ነበሩ። ሆኖም ግን፣ በድንገት እንዲያመልጡ ፈቀዱላቸው፣ እንዲያሳድዷቸው አስገደዷቸው... ከትምህርት ቤቱ መርከብ ሲወርዱ፣ ወደቡ ሲወጣ እያለቀሱ አሳደዱት፣ የመጨረሻ ስንብት አደረጉ። ወደ መጠበቂያ ቦታቸው ከተዛወሩ በኋላ፣ ልክ እንደ አንጀለርፊሽ ቡድን በሂኑማ ወንዝ ዳርቻ በሳኩራሚቺ ፓርክ ሰፈሩ፣ እና እዚያም የመዳን አኗኗር ኖሩ። እሳት የሚያቀጣጥል መሳሪያ ተጠቅመው የቀርከሃ ማጥመጃ ዘንግ በመጠቀም ዓሣ ያጠምዱ ነበር፤ ይህም ከአንግለርፊሽ ቡድን የበለጠ ጥንታዊ ሕይወት ኖሯል። ከዩኒቨርሲቲው የተመረጡ ቡድኖች ጋር በተደረገው ጨዋታ ምሽት፣ ስልቶችን ለመማር "1941" የተሰኘውን ፊልም ተመልክታለች። ይህ በጨዋታው ውስጥ በጣም ጠቃሚ ሆኖ ተገኝቷል። በ"አሊስ ጦርነት" ውስጥ፣ ሺማዳ አሊስ "ጁኒየር" ስለሚኖራት (በእውነቱ እየጎበኘች ነው) ወደ ትምህርት ቤቱ እንደምትዛወር ስትሰማ በጣም ተደሰተች። እንደ ጥሩ ሲኒየር ለመምሰል ሞከረች፣ እብሪተኛ ላለመሆን፣ ላለመደናገጥ ወይም ኳሷን ላለማጣት፣ የአንድ ሲኒየር ባህሪን በማስወገድ። ለሞሞ የትምህርት ቤቱን ዩኒፎርም የበለጠ ቆንጆ እንዲሆኑ ዲዛይን እንዲያደርጉላት ሐሳብ አቀረበችላት፣ ነገር ግን ይህ በበጀት ገደቦች ምክንያት ውድቅ ሆነ። በመጨረሻም አሊስን ስታገኘው፣ በራስ መተማመን በስሟ ጠራቻት፣ እና አሊስ "ሴንፓይ" (ሲኒየር) ስትላት በጣም ተደሰተች። በ"ዘመቻ እናድርግ!" በተሰኘው ድራማ ላይ፣ የአንደኛ ዓመት ተማሪዎች እንኳን ለተማሪዎች ምክር ቤት ፕሬዝዳንትነት መወዳደር እንደሚችሉ ስትሰማ፣ አንድ ሰው ለመሾም ወሰነች፣ እና ከሁሉም ሰዎች ጸጥተኛዋ ሳኪ በመጨረሻ ውድድሩን ጨርሳለች (እና በጣም ጓጉታ ነበር)። ሆኖም፣ እጩዋ እራሷ ሙሉ በሙሉ ዝም ስለነበረች፣ የሂፖ ቡድን "የአሻንጉሊት አገዛዝ" ብላ አሾፈባት። በዘመቻዋ ወቅት፣ ጥንቸል ቅርጽ ያላቸው ኩኪዎችን ያካተቱ የድምጽ መስጫ ወረቀቶችን አሰራጭታለች፣ ነገር ግን ይህ እንደ ጉቦ ስለሚቆጠር የተከለከለ ነበር። እንዲሁም ምንም አይነት ተጨባጭ የዘመቻ ተስፋዎችን አላቀረበችም፣ ስለዚህ ከራሷ ቡድን ድምጽ ብቻ አግኝታ በምርጫው ተሸንፋለች። በ"የሙከራ ጥናት ጊዜ!" በሚለው ድራማ፣ ታሪኩ ከነሱ እይታ ይገለጣል። በሁለተኛው ሴሚስተር በተሳካ ሁኔታ ገብተዋል፣ ነገር ግን በታንከር ላይ በጣም ብዙ ስላተኮሩ፣ ከአዙሳ በስተቀር ሁሉም ሰው ትምህርታቸውን ችላ ብሏል፣ ይህም ስለሚመጣው የብቃት ፈተና የችግር ስሜት ፈጥሯል። ነጥቦችን ለማስመዝገብ ቀላል መንገድ ለማግኘት ሲሞክሩ፣ አምስቱ ልጃገረዶች (አዙሳን ሳይጨምር) ሌሎች ቡድኖች እንዴት እንደሚያጠኑ ለማወቅ ይሞክራሉ፣ ነገር ግን አንዳቸውም ዘዴዎቻቸው በጣም ጠቃሚ አይደሉም፣ እና በመጨረሻም ይወድቃሉ። ነጥቦችን ለማስመዝገብ ቀላል መንገድ በማግኘት ተስፋ ቆርጠዋል እና በምትኩ በትጋት ለማጥናት ወስነዋል። ከዚያ በኋላ ከአንግለርፊሽ ቡድን ጋር የጥናት ክፍለ ጊዜ ያደርጋሉ እና የብቃት ፈተናውን በተሳካ ሁኔታ አልፈዋል። በአንቶሎጂው ውስጥ፣ አዙሳ ብዙውን ጊዜ በጣም አስቂኝ አስተያየቶችን የምትሰጥ ናት (ከአዩሚ በኋላ)፣ እና ካትሱሪና ብዙውን ጊዜ በጣም ሞኝ ሚና የምትጫወተው (ከአያ በኋላ)። ታሲቱርን ሳኪ ሁለቱም አይደሉም፣ እና ሁልጊዜ ማለት ይቻላል ግድየለሽ ሃንቤይ ተብሎ ይገለጻል። *የአባላቱ ስሞች የተመሰረቱት በጃፓን የሴቶች ብሔራዊ የእግር ኳስ ቡድን "ናዴሺኮ ጃፓን" ተጫዋቾች ላይ ነው። [[ስዕል:M3-Lee-latrun-3.jpg|right|thumb|180x180px|M3ሊ መካከለኛ ታንክ]] *አዙሳ ሳዋ( 澤梓) ድምፅ - [[ታኬኡቺ ሂቶሚ]] እሷ አሳቢ ነች እና የአንደኛ ዓመት ቡድን መሪ ሆና ታገለግላለች። ጥንቃቄ የተሞላበት ስብዕና አላት። ከሴንት ግሎሪያና የሴቶች አካዳሚ ጋር በተደረገው ጨዋታ የቡድኑ አባላት በጠላት መድፍ ተኩስ በድንገት እንዳይሸሹ ለማስቆም የሞከረችው እሷ ብቻ ነበረች፣ ነገር ግን በመጨረሻ ከእነሱ ጋር ሸሽታለች። ከዚያ በኋላ የአንግለርፊሽ ቡድንን ጀግንነት አይታ፣ ሸሽታ ሁሉንም ይቅርታ ጠየቀች። ከሳውንደርስ ዩኒቨርሲቲ ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤት ጋር በተደረገው ጨዋታ፣ በእርጋታ ምርታማነትን በማሳየት እና በጨዋታው የመጨረሻ አጋማሽ ላይ አመራር በማሳየት እድገት አሳይታለች። ከአንዚዮ ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤት ጋር በተደረገው ጨዋታ፣ የኦህኖ አያን ገለልተኛ ድርጊቶችን ማስቆም አልቻለችም፣ ይህም በሁለት የሴሞቬንቴ M41 አውሮፕላኖች እንዲሳደዱ አደረጋት። ሆኖም፣ በተረጋጋ መመሪያ፣ የመጀመሪያውን ብቸኛ የሴሞቬንቴ ገዳይዋን ከአንቾቪ ጋር ለመቀላቀል ተመልሳለች። ከኩሮሞሪሚን የሴቶች አካዳሚ ጋር በተደረገው ጨዋታ፣ አንድ ዝሆን እና አንድ ጃግዲትገርን የማጥፋት ተግባር ወሰደች፣ እና ሌሊቱን ሙሉ ካደረገች በኋላ ባዘጋጀችው "ግራንድ ስትራቴጂክ ኦፕሬሽን" ዝሆኑን አወደመች። ቀጥሎም ጃግዲቲገርን ኢላማ አደረገው፣ ነገር ግን አድፍጦ እንደተሰማው፣ በፍጥነት እንዲቆም አዘዘ፣ በተሳካ ሁኔታም ሸሽቶታል። ከዚህም በላይ ጃግዲቲገርን ወደ ወንዙ አመጣው፣ እና ቢጠፋም፣ ወደ ወንዙ ውስጥ እንዲወድቅ ማድረግ ችሏል፣ ይህም የራሱን ውድመት በተሳካ ሁኔታ አቆመ፣ የታንክ አዛዥነቱን አሳይቷል። በ"የመጨረሻው ምዕራፍ" ውስጥ፣ በቺባታን አካዳሚ ላይ በተደረገው የክረምት ውድድር "ኢንፊኒት ትራክ ካፕ" በሁለተኛው ዙር ወቅት፣ በወንዙ አጠገብ እየጠበቀ ሳለ፣ ሌሎች ሁሉ ምግብ ሲመገቡ እንኳን ንቁ ሆኖ ቆይቷል። ከሁለት ዓይነት 2 ልዩ የላንዲንግ ክራፍት (ካሚ) ጋር በተደረገው ውጊያ፣ በፒንሰር ጥቃት ሊያዝ ተቃርቦ ነበር፣ ነገር ግን በተመሳሳይ ጊዜ እነሱን ለማጥፋት በብልሃት ሞክሯል፣ በከፊልም ተሳክቶለታል (የኒሺሃራን ታንክ አወደመ፣ ነገር ግን የካሚኒሺዎችን ጨዋታ ማጠናቀቅ አልቻለም)። ከኬይዞኩ ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤት ጋር በተደረገው የግማሽ ፍፃሜ ጨዋታ፣ የአንግለርፊሽ ቡድን በዩኮ በቁጣ መውደቁ መጀመሪያ ላይ ተወግዷል። አንዙ ካዶታኒ አዛዥነት ከተቀበለች በኋላ እራሷን ኮረብታ ላይ አቆመች እና ስትራቴጂ ለመወሰን የሁሉንም ሰው አስተያየት እየሰበሰበች፣ ከግድብ መክፈቻ በላይ መሆናቸውን ተገነዘበች። የተዘጋውን ክፍተት በቦምብ በማጽዳት እና በማለፍ ለማምለጥ ሐሳብ አቀረበች፣ ይህም እቅድ ተቀባይነት አግኝቷል። ግድቡን የሚከፈተውን እንቅፋት ማስወገድ ችለዋል እና አንድ በአንድ ማምለጫቸውን ጀመሩ። ሆኖም፣ የኋላውን እየመራች የነበረችው አንዙ ኃላፊነቱን ለኤሊ ቡድኗ ስትሰጥ፣ በዩኮ በቁጣ ተወግደዋል። የአዛዡ እና የምክትል አዛዡ ተሽከርካሪዎች በሌሉበት፣ ማን እንደሚመራ ውይይት ተደረገ። በአንድ ድምፅ፣ አዙሳ አዛዥ ሆና ታጭታለች፣ እና የቡድኑን ዕጣ ፈንታ በእጇ በመያዝ ከፍተኛ ጫና ቢኖርባትም፣ ሚናውን ተቀብላ እንደ ተጠባባቂ አዛዥ ሆና አገልግላለች። በግድቡ መክፈቻ በኩል እያመለጡ፣ በመውጫው ላይ የጠላት አድፍጦ እንደሚመጣ ሲጠብቁ፣ የሊዮፖን ቡድንን የማፋጠን ተግባር በከፍተኛ ፍጥነት በተሳካ ሁኔታ ለማለፍ ተጠቅመዋል። ከዚያ በኋላ፣ ዮኮን ለማጥፋት በሁለት ቡድን መከፈል እንዳለባት ሀሳብ አቀረበች፣ እና እንደ ማታለያ ሆና ስትሰራ፣ የጥቃት ቡድኑ ዮኮን በተሳካ ሁኔታ አሸነፈ። በኦቫ (OVA) ውስጥ፣ ብዙ ጊዜ ረጅም ጊዜ የምትታገስ ገፀ ባህሪ እንደሆነች፣ በቡድን አጋሮቿ እየተቆጣጠረች እና እየተሳለቀች ትታያለች። በድራማ ሲዲ ውስጥ፣ በታንከር ማጓጓዣ ላይ በማተኮር ትምህርታቸውን ችላ ካሉት ሌሎች አምስት ሰዎች በተለየ መልኩ፣ ትጉህ እና ሞዴል ተማሪ የሆነችውን ጎኗን ታሳያለች። በቱቺይ የሊትል አርሚ ተከታታይ ክፍል፣ "ሊትል አርሚ II"፣ እሷ እና ኒሺዙሚ ሚሆ ከቤልዎል አካዳሚ ጋር በተደረገው ጨዋታ እርስ በእርሳቸው ሰላምታ ይለዋወጣሉ፣ እንዲሁም የባንዲራ ታንክ ሚና ትጫወታለች፣ እስከ መጨረሻው ድረስ ተግባሯን በእርጋታ ትወጣለች። በኦራይ የመጀመሪያ ዓመት የታንክ አዛዥ እንደመሆኗ መጠን ብዙ አድናቂዎች የሚሆ ተተኪ አድርገው ይመለከቷታል፣ እና ብዙ ጊዜ እንደ አዛዥ እና ቀጣይ አዛዥ ተደርገው ይታያሉ፣ እና በዚህ ስራ በእውነቱ እንደ ምክትል አዛዥ ሆነው ያገለግላሉ። በሃጊራይ ሚዶሪ ስራ፣ ለሚሆ ያላት አድናቆት አፅንዖት ተሰጥቶታል፣ እና ብዙ ጊዜ በቡድን አጋሮቿ ቁጥጥር ስር ብትሆንም፣ በየቀኑ እንደ ሚሆ ታንክ ለመሆን ትጥራለች። የኒሺዙሚን ዘይቤ በቀጥታ ከእሷ ለመማር እንኳን ሞክራለች። እንዲሁም እንደ ያማጎ አዩሚ ሁሉ፣ በ Rabbit Team ውስጥ ቀጥተኛውን የሰው ሚና ትጫወታለች። በ"First Time Tanker BLITZ" (አሁን አይገኝም) ማንጋ ውስጥ፣ እንደ ዋና ገፀ ባህሪ ተመርጣለች፣ እና በBlitz በኩል ያጋጠማት ትግሎች እና እድገቷ ተገልጸዋል። በዚህ ማንጋ ውስጥ፣ M3 Lee ብቻ ሳይሆን የምትወደውን ታንክ ኮሜትንም ትጠቀማለች። ስሟ የተገኘው ከናዴሺኮ የጃፓን ሆማሬ ሳዋ እና አዙሳ ኢዋሺሚዙ ነው። *አዩሚ ያማጎ( 山郷あゆみ) ድምፅ - [[ኖዞሚ ናካዛቶ]] እሷ ወንድ ልጅ እና ቀጥተኛ ስብዕና አላት። ሆኖም ግን፣ በሌላ በኩል፣ በቀላሉ ጭንቀትን ልታከማች ትችላለች። "ያማሳቶ (ያማዛቶ)" ብለህ መጥራት የለብህም። ሆኖም፣ ሺንያ ሳኬ ሱቅ "ያማሳቶ ኖ ሺዙኩ" የሚባል የፕለም ወይን ከወጣ በኋላ፣ በስህተት የተጠራችበት ጊዜ ቁጥር እየጨመረ የመጣ ይመስላል። እንደ እውነቱ ከሆነ፣ የተሳሳተ ግንዛቤው በጣም የተስፋፋ ከመሆኑ የተነሳ ኦፊሴላዊ ምንጮች እንኳን የፊደል አጻጻፍ ያደርጋሉ (ለምሳሌ፣ የማጊኖት መስመር አስቂኝ ማስተካከያ፣ [[ልጃገረዶች እና ፓንዘር፡ መፈክር ፍቅር ሳኩሰን ደሱ!]])። እሷ የቡድኑ ረጅሙ አባል እና ረጅም ፀጉር ያላት ብቸኛዋ ናት፣ ይህም በቀላሉ እንድትታወቅ ያደርጋታል። እሷ የ75ሚሜ ዋና ሽጉጥ ተኳሽ ናት፣ ነገር ግን ዋናው ሽጉጥ ወደላይ እና ወደታች ብቻ የሚንቀሳቀስ ልዩ ቅርፅ ስላለው፣ እና የኦራይ ስልቶች አልፎ አልፎ የፊት ለፊት ተሳትፎዎችን ስለማያካትቱ፣ ከሚሽከረከረው ሁለተኛ ደረጃ ሽጉጥ ጋር ሲነጻጸር የሚያበሩበት እድሎች ያነሱ መሆናቸው የማይቀር ነው። ዋናው ሽጉጥ መጥፋትን ጨምሮ ከፕራቭዳ ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤት ጋር በተደረገው ውጊያ ብዙ ችግር አጋጥሟታል። ከመጨረሻው ጨዋታ በፊት፣ መላው ቡድን ፊልም እያየ ሳለ (የኬሊ ጀግኖች?)፣ በቡድኑ ውስጥ በጣም አለቀሰች፣ ምናልባትም በግድግዳዎች እና በዛፎች መካከል ለተጣበቀው የጠላት ታንክ ርህራሄ ተሰምቷት ሊሆን ይችላል፣ ምክንያቱም እሷ እራሷ የኤም3 ታንክ ሹፌር ስለነበረች ዋናውን ሽጉጥ ማዞር አልቻለችም። የትርፍ ጊዜ ማሳለፊያዋ የአመጋገብ ምርቶችን መሰብሰብ ነው። ምናልባትም በዚህ ምክንያት በቡድኑ ውስጥ በጣም ጥሩውን መጠን አላት። በአንዳንድ ትዕይንቶች ላይ ትጮኻለች። በቲያትር ስሪት ውስጥ፣ የሳካጉቺ ኬሪና የአየር ከረጢት ሆና አገልግላለች። የዕለት ተዕለት ተግባሯ "ፒላቴስ"ን ያካትታል፣ ይህም የጡንቻ ግንባታን ሳይሆን ሜታቦሊዝምን ለማሻሻል የታለመ ልምምድ ነው - ከታይ ቺ ወይም ዮጋ ጋር ተመሳሳይ ነው። ይበልጥ በትክክል፣ "ፒላቴስ" ነው። ከጥንቸል ቡድን አባላት በተጨማሪ፣ ብዙውን ጊዜ ከዳክ ቡድን ከኮንዶ ቴኮ ጋር ስትነጋገር ይታያል። በድራማው ሲዲ "የሙከራ ጥናት ጊዜ!" ውስጥ፣ ስለ ጥናት ዘዴዎች ለመጠየቅ ወደ ዳክ ቡድን ትሄዳለች፣ ነገር ግን እንደሚገመተው፣ ወደ ቮሊቦል ክለብ እንድትቀላቀል ሊጠየቅ እና ትሸሻለች። በተጨማሪም፣ በድራማ ሲዲው ውስጥ፣ ብዙ ጊዜ ምንም አይነት መስመር የሌላት የማሩያማ ሳኪን ዓላማ የማረጋገጥ ሚና ትጫወታለች። ምንም እንኳን በዋናው ታሪክ ውስጥ ብዙ የማንጸባረቅ እድሎች ባታገኙም፣ በኋላ ላይ የድምፅ ተዋናይቷ ኖዞሚ ናካዛቶ የማስታወቂያዎችን ሚና ስትጫወት የኢባራኪ አየር ማረፊያ ፊት ሆናለች፣ እና በድር ኮሚክስ ውስጥ በጸጥታ ትኩረትን ስባለች። ያማጎ-ቻን እንደ CA! ያማጎ-ቻን እንደ CA! በታካዩኪ ኢቺጆ "በመልክ ውብ ቢሆንም ግልጽ ያልሆነች" የመሆን ምስል አላት፣ ነገር ግን በሚዶሪ ሃጊራይ አንቶሎጂ ውስጥ በአንጻራዊ ሁኔታ ብዙ ጊዜ ትታያለች። በተለይ ስለ ክብደቷ እንደምትጨነቅ እና ጥቁር ፀጉር፣ ረጅም እና ረጅም ፀጉር ስላላት የተለመዱ ባህሪያትን ስለምትጋራ፣ ብዙውን ጊዜ ከሃና ኢሱዙ ጋር ትገናኛለች። አያ እና ሪና ካትሱሪና በብራይት ቡድን ውስጥ የኮሜዲ ሚና የሚጫወቱ ቢሆኑም፣ ብዙውን ጊዜ ከአዙሳ ሳዋ ጋር በመሆን ቀጥተኛውን ሰው ሚና ትጫወታለች። ከሳናዳ አስር ብሬቭስ ሁለቱ ሚዮሺ ሴይካይ ኒዩዶ እና ሚዮሺ ኢሳን ኒዩዶ፣ ሳኢሞን-ኖ-ሱኬ ጋር ተመሳሳይነት ስላላት፣ "ረዥም እና ትልቅ" ስለነበረች፣ ሳኢሞን-ኖ-ሱኬ ተሰጥቷታል። ስሞቹ የተነሱት ከናዴሺኮ የጃፓን የሴቶች እግር ኳስ ቡድን ኖዞሚ ያማጎ እና አዩሚ ካይሆሪ ነው። *ካሪና ሳካጉቺ( 阪口佳利奈) ድምፅ -[[ኮኖሚ ታዳ]] ከማሰብዎ በፊት እርምጃ የምትወስድ ደፋር ሰው። ሁልጊዜ በሃርድ ድራይቭዎ ላይ ስላለው የቀረው ቦታ ትጨነቃለች። ልቧን ስታደርግ ጎበዝ ልጅ ነች። እስከ ክፍል 4 ድረስ፣ እንደ ቡድን አባል ጎልታ አልታየችም፣ ነገር ግን በክፍል 5፣ ቀናተኛዋ "አይይ!!" በተመልካቾች ላይ ተጽዕኖ አሳድሯል እና የትኩረት ማዕከል አድርጓታል (የፓንዘር አጋርነቷን ከግምት ውስጥ በማስገባት)። በተመሳሳይ ቡድን ውስጥ ከነበረችው ማሩያማ ሳኪን ትመስላለች (የፀጉር አበጣጠር)፣ እና የፀጉራቸው ቀለም በዋናው ታሪክ ውስጥ ብዙ ጊዜ ተሳስቷል። በነገራችን ላይ፣ ከማሩያማ ሳኪ አጭር ነች። ከአኒሜ በተጨማሪ፣ የቶኩሳቱ (ልዩ ተፅእኖዎች) ትርኢቶችንም ትመለከታለች፣ እና የኮስሞ ስፖርት (ተመሳሳይ መኪና በተመለከተችው የቶኩሳቱ ትርኢት ላይ ስትታይ) የመኪና ክለብ (ከድራማ ሲዲ) ሲገለጥ በጣም ተደሰተች። በቲያትር ቅጂው፣ የመጀመሪያውን ድሏን ለማሳካት ቁርጠኝነት ያሳየችውን ካዋሺማ ሞሞን በጋለ ስሜት አጨበጨበች። በቲያትር ቅጂው፣ የመጀመሪያውን ድሏን ለማሳካት ቁርጠኝነት ያሳየችውን ካዋሺማ ሞሞን በጋለ ስሜት አጨበጨበች። በድራማው ሲዲ "የሙከራ ጥናት ጊዜ!" ላይ የጥናት ዘዴዎቻቸውን ለማወቅ የሊዮፖን ቡድንን ትጎበኛለች። ማድረግ የምትፈልገውን (ከመኪናዎች ጋር በተያያዘ) ብትከታተል በተፈጥሮ እውቀትን (ፊዚክስ፣ ኢኮኖሚክስ፣ ወዘተ) እንደምታገኝ እና ለትምህርት ቤት ሥራ አስፈላጊ የሆነውን ብቻ ማስታወስ እንዳለባት ምክር ተቀበለች። ፈተናዎቹን ከልክ በላይ ማሰብ እንደማያስፈልግ ተበረታታች፣ ይህም ተስፋዋን አሳድጎላታል። ሆኖም ግን (ካሪና ወደ መኪና ክለብ እንድትቀላቀል ለማድረግ በድብቅ ምክንያት) ከመደበኛ ጥናቶች በጣም አስቸጋሪ የሆኑ ብዙ ልዩ የመኪና መጽሐፍት እንዲሰጡ ሐሳብ አቀረበች፣ ስለዚህ ተስፋ ቆርጣ ሸሸች። የሊዮፖን ቡድንን በተደጋጋሚ እንደጎበኘች እና እዚያ መኪናዎችን እንደነዳችም ተገልጧል። ስሟ የተገኘው ከናዴሺኮ የጃፓን የሴቶች ብሔራዊ የእግር ኳስ ቡድን ዩሚ ሳካጉቺ እና ካሪና ማሩያማ ነው። በአንቶሎጂዎች ውስጥ፣ ምናልባትም በትንሽ ቁመቷ እና በልጅነቷ ምክንያት፣ ብዙውን ጊዜ በራቢት ቡድን ውስጥ በጣም አስቂኝ ገፀ ባህሪ እንደሆነች ተደርጋ ትገለጻለች። "አይይ!" የሚለውን ሐረግ ብዙ ጊዜ ትጠቀማለች። በ"ተጨማሪ የፍቅር ፍቅር ኦፕሬሽን!" ፊልም ላይ የእሷ ሚና በከፍተኛ ሁኔታ ተስፋፍቷል፣ እና እጅግ በጣም ስሜታዊ ብስለት እንደሌላት ተደርጋ ተገልጻለች። ሳታስብ ታንክ ትነዳለች፣ አኒም እና የቶኩሳቱ ምርቶችን ትገዛለች፣ አንድ ፕሮጀክት ተወዳጅ ሲሆን ከመጠን በላይ ንቁ ትሆናለች፣ እና በተቃራኒው አኒም ካመለጠች፣ የታንክ ልምምድ ትታ ወደ ቤት ትሄዳለች፣ እና ሙሉ በሙሉ በጭንቀት ትዋጣለች። ፊልሞችን ማየት የምትወደውን የኪሚኮ ኮንፓሩን ስም በተደጋጋሚ በስህተት ትጠራለች፣ እና ቪዲዮዎችን ስትከራይ ትጎትተዋለች። እንዲሁም የተጠሩ ፊልሞችን ትመርጣለች። 4DX አጋጥሟት አያውቅም እና ከፍተኛ መጠን ያለው ምግብ ያለው አንዱን ለማየት ትሞክራለች፣ ነገር ግን ፓዞሚ ያስቆማታል። በ"ታንካሪ ምክረ ሀሳብ" ውስጥ፣ የልጅነት ጎኗ እንደገና አፅንዖት ተሰጥቶታል፣ አኒም፣ ቶኩሳቱ እና ሚኒ 4WD እንኳን ትወዳለች። አሊስ ሺማዳ በተሳተፈችበት በአሊስ ኢን ዎንደርላንድ ፓሮዲ፣ ነጭ ጥንቸልን ትጫወታለች፣ ነገር ግን አሁንም እንደ ጉም ታንክ እና ሞሺራ ያሉ ስሞችን ትጠቅሳለች፣ ይህም ባህሪዋን ያሳያል። *ሳኪ ማሩያማ (丸山沙希) *ዩኪ ኡትሱጊ( 宇津木優季) *አያ ኦህኖ(大野あや) === የካሞ-ሳን ቡድን - カモメさんチーム(የዲሲፕሊን ኮሚቴ ቡድን - 風紀委員チーム）=== ይህ በፕሪፌክቱራል ኦራይ የሴቶች አካዳሚ ውስጥ ካሉት *ሴንሻ-ዶ* (ታንከር) ቡድኖች አንዱ ነው። የትምህርት ቤቱ የህዝብ ሥነ ምግባር ኮሚቴ ሶስት አባላትን ያቀፈ ነው፡ ሚዶሪኮ ሶኖ (ሶዶኮ)፣ ሞዮኮ ጎቶ (ጎሞዮ) እና ኖዞሚ ኮንፓሩ (ፓዞሚ)። ምንም እንኳን ሦስቱም በመልክም ሆነ በአካል እርስ በርስ አስደናቂ ተመሳሳይነት ቢኖራቸውም፣ ሶስት ወይም እህትማማቾች አይደሉም። ሁሉም "በኦራይ የሴቶች አካዳሚ የህዝብ ሥነ ምግባር ኮሚቴ ባህል" መሠረት የቦብ ቁመቶችን ያሳያሉ (ከዚህም በላይ የድራማው ሲዲ *የሙከራ ጥናት!* ቁመታቸው በ145 ሴ.ሜ ላይ የተወሰነ መሆኑን ያረጋግጣል)። ሆኖም፣ አንዲት የድምፅ ተዋናይት ሦስቱንም ሚናዎች ስለምትጫወት፣ በታንኩ ውስጥ ያሉ ውይይቶች በመሠረቱ የአንድ ሴት ትርኢት ይሆናሉ። ከግማሽ ፍፃሜው ጀምሮ ከብሔራዊ ውድድር ሁለተኛ ዙር በፊት የተገኘውን የሬኖልት ቢ1 ቢስን በመምራት ከቡድኑ ጋር ተቀላቅለዋል። እንደ ኦቪኤ (ከአንዚዮ ጋር በተደረገው ጨዋታ) መሠረት፣ ከሁለተኛው ዙር በፊት እንዲረዱ ተጠይቀው ነበር፣ ምንም እንኳን በዚያ ደረጃ ላይ ስራው በመሠረቱ በአንዙ ተገድዶባቸው ነበር። በተፈጥሮው፣ *ሴንሻ-ዶ* በሕዝብ ሥነ ምግባር ኮሚቴ ተግባራቸው ውስጥ ጣልቃ እንደሚገባ በመግለጽ ቅሬታቸውን አቅርበዋል፤ በመጨረሻም ግን የራሳቸውን ተነሳሽነት አግኝተዋል - *ሴንሻ-ዶ* (የሴትነትን የማጥራት ጥበብ) መማር እንደ ኮሚቴ አባላት እንዲሻሻሉ ሊረዳቸው እንደሚችል በማሰብ - እና ለመሳተፍ ተስማምተዋል። ሬኖልት ቢ1 ቢስ በኦራይ መርከቦች ውስጥ ከማንኛውም ታንክ የበለጠ ከባድ የጦር ትጥቅ አለው፣ ከፖርሽ ታይገር ቀጥሎ ሁለተኛ ነው። በግማሽ ፍፃሜው፣ ለባንዲራ ታንክ ጋሻ ሆኖ አገልግሏል፣ የዳክ ቡድኑን በመጨረሻ በኖና እስኪሸነፍ ድረስ ይጠብቃል። ከፍፃሜው ቀን በፊት፣ ኃይላቸውን ለማጠናከር ታንኮችን ሲፈልጉ፣ በኮሚቴው ባለቤትነት (?) በሆነ "ኩሮጋን-ዮንኪ" ተሽከርካሪ ይነዱ ነበር። "ሁሉም የሚወደው የሕዝብ ሥነ ምግባር ኮሚቴ -*የሕዝብ ሥነ ምግባር ኮሚቴህ" የሚለውን መፈክር አስተላልፈዋል፤ ምንም እንኳን አንድ ሰው ሊያስብበት የሚገባው... በእርግጥ የሕዝብ ሥነ ምግባር ኮሚቴ መሆን ያለበት ይህ ነው? በአጋጣሚ፣ የድራማው ሲዲ የሕዝብ ሥነ ምግባር ኮሚቴ እነዚህን ሦስቱን ጨምሮ በግምት 100 አባላትን እንደሚያካትት አሳይቷል። ከዚህም በላይ የቅጽል ስሞቻቸው - ሳዶካ፣ ማዞ-ኢ፣ ኔሮ-ሳቶ እና የመሳሰሉት - በጣም ትርምስ ናቸው፣ እና አንዳንዶቹ ለሴቶች ቅጽል ስሞች አጠያያቂ ምርጫዎች ናቸው። በ*ኤንካይ ጦርነት!* ውስጥ፣ በቡድን ላይ ለተመሠረተው የተሰጥኦ ትርኢት የመክፈቻ ተዋናይ ሆነው አገልግለዋል። ሆኖም፣ ልማዳቸው ተጽዕኖ አልነበረውም እና በቆዩ፣ በተለዋዋጭ ቀልዶች ላይ ይተማመን ነበር፤ ሙሉ በሙሉ ተንገዳገደ፣ ሁሉንም ሰው አሰልቺ አድርጎታል (በተለይ አንዙ እና ዩዙ ሙሉ በሙሉ በውስጣቸው ሞተዋል)። በ*ፊልሙ* ውስጥ፣ ከትምህርት ቤቱ መርከብ ከመውረዳቸው በፊት በነበረው ምሽት፣ በትምህርት ቤቱ በር ላይ የመጨረሻ ጽዳት አከናውነዋል። በፓዞሚ ሀሳብ መሰረት የኦራይ ትምህርት ቤት ምልክቱን ለማስወገድ እና ይዘው ለመሄድ ወሰኑ (ሶዶኮ ሙሉውን በር ለመሸከም ሀሳብ አቅርቦ ነበር - እና ሊስማሙበት ተቃርበዋል - ነገር ግን ሀሳቡ ከባድ እንዳልሆነ ከተነገረው በኋላ ምልክቱን ብቻ ለመቀበል ወሰኑ)። ከወረዱ በኋላ፣ ሌሎች ቡድኖች አዎንታዊ ሆነው ሲቀጥሉ፣ ይህ ቡድን የህዝብ ሥነ ምግባር ኮሚቴ ባለመሆኑ ተስፋ ቆርጦ ሙሉ በሙሉ ስራቸውን ትቷል። ሙሉ በሙሉ ግራ ተጋብተዋል፡ ከመጠን በላይ መተኛት፣ የመዝለል ጥሪዎችን በዘፈቀደ ማድረግ፣ በሌሊት በምቾት መደብሮች ውስጥ መዘዋወር እና ከሌሎች ትምህርት ቤቶች ተማሪዎች ጋር እንኳን መጣላት (ምናልባትም የአንደኛ ደረጃ ተማሪዎች፣ በመካከለኛ ደረጃ ትምህርት ቤት እድሜ ወይም ከዚያ በላይ የሆነ ማንኛውም ሰው በ *Girls und Panzer* ዓለም ውስጥ በትምህርት ቤት መርከቦች ውስጥ ስለሚኖር)። በምቾት መደብሮች ውስጥ የመዘዋወር ልማዳቸው እውነተኛ ወንጀለኞች እንዲመስሉ አድርጓቸዋል - ይህ በአንድ ወቅት የህዝብ ሥነ ምግባር ኮሚቴ ሆነው ከያዙት ኩራት እና ከኩሮሞሪሚን ጋር በተደረገው ጨዋታ ወቅት ካሰሙት ቅሬታ ጋር መጣጣም በጣም የራቀ ነው። ከዩኒቨርሲቲው የምርጫ ቡድን ጋር የሚደረገው ጨዋታ ሲታወጅ፣ ጥሪውን ያልመለሱት እነሱ ብቻ ነበሩ፤ አሳኮ በመጨረሻ ከትምህርት ቤቱ ሕንፃ አጠገብ ካለ ሼድ ጎትቷቸው፣ እዚያም እየተዝናኑበት - በሆነ ምክንያት - ኪያር እየበሉ ነበር። ምንም እንኳን መጀመሪያ ላይ ቢቃወሙም፣ አሳኮ "ሶዶኮ ባይኖር ኖሮ የሕዝብ ሥነ ምግባር ይበላሻል። በተጨማሪም፣ ትንሽ ብቸኝነት ይሰማል" ሲላቸው በጣም ተናደዱ። ሶዶኮ - ጎሞዮ እና ፓዞሚ - እንባዋን አፍስሳ ወደ ቡድኑ ተመለሰች። በዚህ ሂደት፣ ሶዶኮ ሳኦሪ የሰጣትን መሃረብ በመንፋት ሁሉንም ሰው አስጨነቀች። አሊስ ሺማዳ ልትዛወር እንደምትመጣ ሲሰማ (ምንም እንኳን ጉዞ ብቻ ቢሆንም)፣ ኮሚቴው ስለታም አእምሮ ያላት ጥፋተኛ እንደሆነች ገምቷል፤ ፓዞሚን እንዲህ ዓይነቱን ተማሪ ለመገሰጽ እንደ ተከላካይ ተጠቅመውበታል። ይሁን እንጂ ፓዞሚ ሲጋራ የሚያጨስን ልጅ በማይታወቅ ሁኔታ አስመስላ ልጅቷን በጣም ጨካኝ በሆነ መንገድ ተናግራ አሊስ "ይህንን ትምህርት ቤት አቋርጫለሁ!" ብላ በንዴት ተናገረች - በዚህም ምክንያት ከመመዝገቧ በፊት ትምህርቷን አቋርጣለች። አሊስን ትምህርት ቤቱን ለማስተዋወቅ "የክብር የህዝብ ሥነ ምግባር ኮሚቴ አባል" አድርገው እንዲሾሙ ሐሳብ አቀረቡ፣ ነገር ግን ሀሳቡ ወዲያውኑ ውድቅ ሆነ። በመጨረሻም አሊስን ፊት ለፊት ስታገኛት፣ የተማሪ መመሪያ መጽሐፍ አቀረበላት። በ"ዘመቻ!" ፊልም፣ ፓዞሚ "የትምህርት ቤት ደንቦችን የሚጥሱ ተማሪዎችን ለማሰር የእስር ቤት ክፍል መትከል" እና "የማሰቃያ መሳሪያዎችን መግዛት" ያካተተ አስጨናቂ መድረክ ለተማሪዎች ምክር ቤት ተወዳደረች፣ ጎሞዮ እንድታስቆማት አስገደዳት። ይህ በእንዲህ እንዳለ ሶዶኮ በምርጫ ማጭበርበር ውስጥ በድፍረት ተሳተፈች፡ አሳኮን - ከክፍል በታች በሆኑ ሰዎች ዘንድ ተወዳጅ የነበረችውን - ዘግይታዋን ችላ ለማለት ቃል በመግባት፣ እና ጆሮአቸውን የወጉ (የትምህርት ቤት ደንቦችን በመጣስ) ተማሪዎችን ለህዝብ ሥነ ምግባር ኮሚቴ ድምጽ እንዲሰጡ ቃል እንዲገቡ አስገደደቻቸው። የሕዝብ ሥነ ምግባር ኮሚቴ እንዲህ መሆን አለበት?... በምርጫው 230 ድምጾችን አገኘች - ከተወዳዳሪዎቹ መካከል ከፍተኛው - ነገር ግን አብዛኛዎቹ ለአሳኮ የታሰቡ ስለነበሩ እና ድምሩ ትክክለኛ ድምጾችን ለማግኘት የሚያስፈልገውን ገደብ ማሟላት ስላልቻለ፣ ምርጫው ራሱ ውድቅ ሆኖ ታውጇል። እስካሁን ድረስ፣ የኦአራይ የሴቶች ቡድን አባል የሆነችው ብቸኛዋ አባል ስትሆን ሳትሸነፍ ጦርነት ያላለፈች ናት። ይህንን ክፍል ዝጋ የጦርነት ሪከርድ ከፕራቭዳ ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤት ጋር የተደረገ ጨዋታ ይህ የመጀመሪያ ውጊያዋ ስለነበር፣ በበረዶ በተሸፈነው ቁልቁለት ላይ ታገለች እና በቅድመ-ዝግጅት ወቅት ወደ ኋላ ወደቀች። አሳኮ - ከአንኩ ቡድን - ቀድሞ ቁልቁለቱን የወጣ - ተሽከርካሪዋን ለመርዳት ስትሳፈር ተረፈች። በጨዋታው የመጨረሻ አጋማሽ ላይ፣ ለባንዲራ ታንክ (የዳክዬ ቡድን) አጃቢ ሆነው አገልግለዋል፣ ይህም የጠላትን ዋና ኃይል ለመሳብ እንደ ማታለያ ሆኖ አገልግሏል፤ የኋለኛው የጥንቸል ቡድን ሲወድቅ፣ የባንዲራ ታንክን ለመከላከል ገቡ። ምንም እንኳን በመጨረሻ እራሳቸውን ቢሸነፉም፣ የዳክዬ ቡድን በተሳካ ሁኔታ ማምለጥ ችለዋል። ከኩሮሞሪሚን የሴቶች አካዳሚ ጋር የተደረገ ጨዋታ በፍጻሜው ዋዜማ፣ ምናልባትም እንደ መልካም እድል ሥነ ሥርዓት፣ “ካትሱ” (የቁርትሌት) በርገር አዘጋጅተው ለተመልካቾች የደህንነት ማስታወቂያዎችን ጽፈዋል። በፍጻሜው ውድድር ወቅት፣ “ኦፕሬሽን ፓራሪራ”ን ፈጽመዋል፣ ሰፊ የጭስ መሸፈኛ በማስቀመጥ፣ የሕዝብ ሥነ ምግባር ኮሚቴ ቢሆንም፣ አቅጣጫ ለማስቀየር - ሰፊ የሆነ የጭስ መሸፈኛ በማስቀመጥ - የሕዝብ ሥነ ምግባር ኮሚቴ ቢሆንም። ከተራራው ሲሸሹ፣ የጠላትን ማሳደድ ለማዘግየት ከኋላ እንደገና የጭስ መሸፈኛ አስቀመጡ። በከተማ አካባቢ የጠላት ተሽከርካሪዎችን ሲከታተሉ፣ እጅግ በጣም ከባድ የሆነው ታንክ ማውስ ብቅ ሲል የኦአራይ ቡድን ግንባር ቀደም ነበሩ፤ በድፍረት ተቃውመውታል ነገር ግን ምንም አይነት እድል አላገኙም እና ተሸነፉ። የማውስ ቅርፊት ያለው ኃይለኛ ኃይል ታንክቸው ከጫፍ በላይ እንዲገለበጥ እና በአየር ላይ እንዲበር አደረገው። በእርግጥ በጣም ርቀው ሄደዋል... የኦአራኢ ኤግዚቢሽን ግጥሚያ መጀመሪያ ላይ፣ የፕራቭዳ ቡድንን ከሊዮፖን ቡድን እና ከቺ-ሃ-ታን አካዳሚ ሁለት ተባባሪ ታንኮች ጋር በመሆን እንዲያቆሙ ተልከው ነበር። በማቆሚያ ክፍሉ ውስጥ ያሉት የቺ-ሃ-ታን ታንኮች በዋናው ኃይል (የቅዱስ ግሎሪያና የክበብ ክፍል) ባህሪይ የኃይል መንፈስ ተመስጦ ሲሰጥ፣ የማቆሚያ ክፍሉ ሴትሱኮ ናጉራ በግዴለሽነት ወደፊት ገሰገሰና ጥቃት ደረሰበት። ይህንን የተመለከተው፣ የቺ-ሃ-ታን ሃሩ ፉኩዳ በአይነት 95 ሃ-ጎ ቀላል ታንክ ውስጥ ለመከተል ሞከረች፣ ነገር ግን የኮሚቴው ቡድን ኳሷን በራሳቸው አካል አግዶታል፣ ይህም እንድትዞርና እንድታፈገፍግ አስገደዳት። ከባንዲራ ታንክ (የአንግለርፊሽ ቡድን) ጎን ለጎን ወደ ከተማ አካባቢ ተመለሱ። የቅዱስ ግሎሪያና በጣም ተንቀሳቃሽ የሆነው የክሩሴደር ቡድን ሊያቋርጣቸው ሲፈራረቁ፣ በሚሆ ትዕዛዝ ወደፊት ሄዱ እና "እጅግ በጣም የህዝብ ሞራል ዳይናማይት" በሚል ስያሜ በተቃዋሚው ውስጥ ለመዝመት ከፍተኛ ክብደታቸውን ተጠቅመው ተቃዋሚውን አሳልፈዋል። በኦራይ ከተማ አዳራሽ የሚገኘው የመከላከያ መስመር ከተደመሰሰ በኋላ፣ ከዋሻው በላይ ባለው መንገድ ላይ በሚገኘው የቱል ቡድን ሄትዘር ላይ እራሳቸውን አቆሙ፤ የተሽከርካሪውን ከፍታ በመጠቀም ቁልቁለት ወደታች የሚተኮስ አንግል ለማግኘት ከታች ያለውን የአንቴተር ቡድንን የሚያሳድድ የፕራቭዳ ቲ-34/76 ተኩሰው አወደሙ። በነገራችን ላይ ይህ የዳክ ቡድኑን የመጀመሪያ የተረጋገጠ ግድያ አመልክቷል። ከአንግልፊሽ ቡድን ጋር እንደገና ከተሰባሰቡ በኋላ፣ የጠላትን የቸርችል ባንዲራ ታንክ በባህር ዳርቻው ላይ አሳደዱ፤ ሆኖም ግን፣ ከአሸዋው ወደ አኳዎርልድ ኦራይ የመኪና ማቆሚያ ቦታ ለመንዳት ሲታገሉ፣ በኖና አይኤስ-2 ተመቱና ወድቀዋል። ከዩኒቨርሲቲው የምርጫ ቡድን ጋር ተዋጉ ለዳንዴሊዮን ኩባንያ የተመደቡት፣ በ"ኮረብታ 203" የቀኝ ጎን በኩል ገስግሰው የሩሚ ኩባንያን በውጊያ አጠቁ። ወደ ቀድሞው የመዝናኛ ፓርክ ቦታ ከተመለሱ በኋላ፣ የደቡብ ዋና በርን የመከላከል ኃላፊነት ተሰጣቸው፤ ሆኖም ግን፣ ዋናው የጠላት ኃይል በምስራቅ አገልግሎት በር በኩል መውረር ሲጀምር፣ ያንን ቦታ ለማጠናከር ተንቀሳቀሱ። ከቤት ውጭ ባለው አምፊቲያትር ውስጥ ያለውን ከበባ ከጣሱ በኋላ፣ ከሂፖ ቡድን እና ከሮዝሂፕ ጋር በመሆን "ናቱሱካሺ ዮኮቾ" (የናፍቆት አሌይ) ገቡ። ከሂፖ ቡድን "ኦፕሬሽን ማካሮኒ ዝዌይ" ጋር በመተባበር ሁለት የM26 ፐርሺንግ ታንኮች እንዲወድሙ አስተዋጽኦ አድርገዋል። በጦርነቱ የመጨረሻ ደረጃዎች፣ ከአንቾቪ እና ከቡድኗ ጋር ሲሰሩ - ከተሽከርካሪ ኮስተር ትራኮች ያነሷቸው - የቀሩትን የፐርሺንግ ታንኮች አይተው እነሱን ለማጥቃት እና ለማጥፋት ወሰኑ። ጎሞዮ ያለ ትዕዛዝ እርምጃ መውሰድ ደንቦችን ሊጥስ እንደሚችል ስጋታቸውን ሲገልጹ፣ ሶዶኮ... "ደንቦች ሊጣሱ ነው!" ...የህዝብ ሥነ ምግባር ኮሚቴ አባል በእርግጠኝነት መናገር የሌለበትን አስደንጋጭ መግለጫ በመናገር። ፓዞሚ በእውነት ተደንቃ ነበር፣ ነገር ግን... አንቾቪ እና ቡድኗ ፐርሺንግን ለማታለል እንደ ማታለያ ሆነው፣ "ቲ-ስኩዌር ኦፕሬሽን" በመጠቀም የዓሣ ማጥመጃ ኩሬውን ተሻገሩ (እንደ መዝለያ ድንጋይ እየዘለሉ)። ፐርሺንግ በኩሬው ዳርቻ ላይ ቆሞ ሲቆም፣ ያለርህራሄ ከኋላ ሆነው ወደ ውሃው ውስጥ ጣሉትና በመጥለቅ አወደሙት። ሆኖም፣ ወዲያውኑ የአሊስን የመቶ አለቃ ተቃወሙ፣ በምላሹም በቀላሉ ተሸንፈዋል። በመጨረሻም፣ በጀልባ ካቢን ውስጥ በአልጋ ላይ ፍጹም አቋም ይዛ ተኝታ ታየች። ከቢሲ ፍሪደም አካዳሚ ጋር የተደረገ ግጥሚያ በጨዋታው መጀመሪያ ላይ፣ እንደ ዋናው ኃይል አካል ሆና ትሰራ ነበር። ድልድዩን እያቋረጠች ሳለ፣ ሶዶኮ የሆነ ችግር እንዳለ ሲሰማት፣ አካባቢውን ለመፈተሽ ቆም ብላ ነበር። ሶዶኮ በቀኝ በኩል የጠላትን ምስል አየችና ሁሉንም ለማስጠንቀቅ ሞከረች፣ ነገር ግን በጣም ዘግይቷል፤ ተኩስ ደረሰባቸው፣ እና የድልድዩ ሁለቱም ጫፎች ወድመዋል። በክስተቱ ወቅት ልትወድቅ ተቃርባ ነበር። በቦካጅ ውጊያ፣ የቢ1 ቢሷ በማታለል ተግባር ውስጥ ቁልፍ ሚና ተጫውታለች ምክንያቱም ምሽጉ የሶሙዋ ኤስ35 ስለሚመስል። የጀልባዋን አጥር አጥሮች ውስጥ ደብቃ ስታስቀምጥ የኦሺዳውን ARL-44 ዒላማ አድርጋለች፣ የአንዶ ክፍል እንደከዳቸው በማመን ቡድኑን በማታለል እና በውስጥ ግጭት እንዲፈጠር አደረገች። ሆኖም፣ ማሪ አቋሟን አጋለጠች፤ በኦሺዳ እና አንዶ ተከቦ ስታገኘው፣ ለማሸነፍ ራሷን አቁማ ከጨዋታው ተባረረች። ከጨዋታው በኋላ፣ በኦራይ ወደብ ከመነሳቷ በፊት ተማሪዎቹን የመፈተሽ የተለመደ ግዴታዋን ተወጣች። ይህ በእንዲህ እንዳለ፣ ጎሞዮ እና ፓዞሚ በቢሲ ፍሪደም አካዳሚ የተሰጣቸውን ጣፋጭ ምግቦች እየተደሰቱ ነበር። ከቺ-ሃ-ታን አካዳሚ ጋር የተደረገ ጨዋታ በጥብቅ ጫካ ውስጥ እየተዘዋወረች እያለ፣ በከፊል በዝናብ ምክንያት በጥልቅ ኩሬ ጭቃ ውስጥ ተጣበቀች። በቡድኑ ሊዮፖን የፖርሽ ታይገር ከተጎተተች በኋላም እንኳ ተጣብቀው ቀሩ፤ ሶዶኮ እና ፓዞሚ ታንኩን በእጅ ለመግፋት ያደረጉት ሙከራ ከንቱ ሆኖ ተገኘ። ሆኖም፣ አሳኮ - ትግሉን ማየት ስላልቻለ - ከኋላ ከፓንዘር IV ጋር በመምታት በተሳካ ሁኔታ ነፃ አወጣቸው። አሳኮ ለሦስት ቀናት የሚቆዩ የዘገየ ቅጣትዎች እንደ ሽልማት እንዲሰረዙ ጠይቃለች፣ ነገር ግን ጥያቄዋ ውድቅ ሆነ። በወንዙ ዳር በተደረገው ውጊያ፣ የቺዮኮ ኡኔኒሺን ዓይነት 2 ካ-ሚ አምፊቢያን ታንክ አጠቁ። ሌላ የካ-ሚ (የኒሺሃራ ተሽከርካሪ) ቡድን ሂፖን ኢላማ ያደረገ መሆኑን ሲገነዘቡ፣ የቡድን ሂፖን ለመጠበቅ ተንቀሳቀሱ እና የኒሺሃራ ተሽከርካሪን አጠቁ፣ ነገር ግን በቦታ ክፍተት በተተኮሰ ጥይት ወድቀዋል። ከጃትኮሶታ ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤት ጋር የተደረገ ጨዋታ የቡድን አንገርፊሽ ቀደም ብሎ ከተሸነፈ እና በአንዙ የሚመራው የቡድን ኤርትል በዮኮ በቁጣ ከተሸነፈ በኋላ፣ ማን ትዕዛዝ መውሰድ እንዳለበት ውይይት ተጀመረ። ሶዶኮ በአጭሩ እና በተስፋ "እኔ እሆን ይሆን?" ብሎ አሰበ፣ ፓዞሚ እና ጎሞዮ "ሶዶኮ-ሴንፓይ፣ እንደ ወታደራዊ ፖሊስ ነህ" ወይም "ወይም ሚስጥራዊ ፖሊስ" ብለው በድፍረት ሲናገሩ በድንጋጤ ጮኹ። ሶዶኮ ዮኮን በዓይኗ በማየት ራሷን ሰጠች (በአንድ ወቅት ፓዞሚ እንደ መነጽር ተሻሽለው እንደ መነጽር ተያይዘው የተለጠፉትን ቢኖኩላሮቿን ሰጠቻቸው)። "የግድቡን ጉድጓድ" ከከፈቱ በኋላ ወደ ዋሻው ገቡ፤ ልክ እንደገቡ፣ አድፍጠው ለመያዝ ቆሙና የገባውን መሪ ቲ-26 አጠፉ (አንድ አሳድዶ ጉዳት እንደሌለው በመገመት፣ የጃትኮሶታ ቡድን የዋሻውን ጥቃት ትቶ በምትኩ ወደ መውጫው አመሩ)። ከቡድን ሂፖ እና ከባንዲራ ታንክ ከቲም አንቴተር ጋር በመሆን ዮኮን ለማስወገድ ያለመ የተግባር ኃይል ተቀላቀሉ። የመምታት እድል ላይ ሲደርሱ የዮኮን ስቱጂ III አውስፍ ጂ አይተው ለመግጠም ተንቀሳቀሱ። በመንገድ ላይ በጠላት ዩሪ እና በኬቪ-1ዋ ተይዘው ወደ ግጭት ገቡ። በአንድ ወቅት፣ ዮኮ በእንቅስቃሴ ላይ እያለ ተኩስ ለመተኮስ እንደሚቸገር ተገነዘቡ፤ በቆሙ ቁጥር ምልክት ያደርጉላት ነበር፣ ትክክለኛ የሆነ ተኩስ እየፈለጉ እንደሆነ ነግሯታል። በኋላ፣ KV-1ን ለማታለል የአንቴተር ቡድንን እንደ ማታለያ ተጠቅመውበታል፤ ትኩረቱ ተከፋፍሎ እያለ፣ የሂፖ ቡድን - በ"ኦፕሬሽን ማካሮኒ ደረቅ" ስር እንደ ሎጅ ምልክት አድርጎ - አድፍጦ ዮኮን በተሳካ ሁኔታ አሸነፈ። ከዚያም በባዶ ርቀት ላይ በመተኮስ KV-1ን ለማጥፋት ሞክረዋል፣ ነገር ግን የታንኩ ጋሻ ከሚጠበቀው በላይ ወፍራም ሆኖ ተገኝቷል፣ እና ከዚያ በኋላ በተካሄደው የመልሶ ማጥቃት ሽንፈት ገጥሟቸዋል። *ሚዶሪኮ ሶኖ (園みどり子 ) *ሞዮኮ ጎቶ(後藤モヨ子 ) *ኖዞሚ ካኔሃሩ(金春希美) === አንቲተር ቡድን -アリクイさんチーム(የመስመር ላይ ታንክ ጨዋታ ቡድን -ネット戦車ゲームチーム）=== *ድመት ሜው( ねこにゃー) *ሞሞጋ(ももがー) *ሂዮሺ አኦይ(日吉 葵) === የሊዮፖን-ሳን ቡድን - レオポルトさんチーム (የአውቶሞቢል ክለብ ቡድን -自動車部チーム）=== *ናካጂማ(ナカジマ) *ሱዙኪ(スズキ) *ሆሺኖ(ホシノ) *ቱቺያ(ツチヤ) === የሻርክ ቡድን (የባህር ጥናት ቡድን) (サメさんチーム)（船舶科チーム）=== ኦጂን (お銀) ራም (ラム) ሙራካሚ (ムラカミ) ፍሊንት (フリント) መቁረጫ(カトラス) == ኩሮሞሪሚን የሴቶች ትምህርት ቤት(黒森峰女学園) == ስሙ "ኩሮሞሪሚን" ይባላል። ሚሆ ከመዛወሩ በፊት የተሳተፈበት የትምህርት ቤት መርከብ ሲሆን የመነሻ ወደቡም በኩማሞቶ ግዛት ውስጥ የሚገኘው የኩማሞቶ ወደብ ነው። ከ100,000 በላይ ህዝብ አለው። ሚሆ ከፕራቭዳ ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤት ጋር ባደረገው ጨዋታ ስህተት ሽንፈታቸውን እስኪያስከትሉ ድረስ "62ኛውን ብሔራዊ የሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤት የታንከር ውድድር" በተከታታይ ዘጠኝ ጊዜ ያሸነፈ የጀርመን ግንኙነት ያለው ኃይለኛ ትምህርት ቤት ሲሆን ፕራቭዳ ለአስራ አሥረኛ ተከታታይ ድሉን ለማግኘት በማሰብ ሚሆ ሽንፈቱን አስከትሏል። በብሊትዝክሪግ ስልቶች ጎልተው ይታያሉ [ማስታወሻ 4]። አባላቱ ኒሺዙሚ ማሆ፣ ኢትሱሚ ኤሪካ፣ አካሆሺ ኩሜ (ከታች የተዘረዘሩት) እንዲሁም ኮጂማ ኤሚ እና ሌሎችም ይገኙበታል። የእነሱ ተሽከርካሪዎች ፓንዘር III አውስፍ. ጄ፣ ፓንዘር IV/70 (V) (Lang)፣ ፓንተር ጂ፣ ጃግድፓንተር፣ ታይገር 1፣ ኤሌፋንት፣ ታይገር 2፣ ጃግድቲገር እና ማውስ ይገኙበታል፣ ከፓንዘር 2 አውስፍ ጋር። ኤፍ በመጨረሻው ምዕራፍ ላይ ተጨምሯል። እንዲሁም ለግንኙነት የሚያገለግል የፋ 223 (አውሮፕላን) ባለቤት ናቸው። ኒሺዙሚ ማሆ(西住まほ) ኤሪካ ሄሚ(逸見エリカ) አካቦሺ ኩሜ(赤星小梅) == ሴንት ግሎሪያና የሴቶች አካዳሚ(聖グロリアーナ女学院) == የትምህርት ቤቱ ስም "ሴንት ግሎሪያና" ይባላል። በዮኮሃማ ወደብ ላይ የተመሰረተው ይህ የብሪታንያ ከፍተኛ ደረጃ ሥነ ምግባርን እና መደበኛነትን የሚያከብር እና ከብሪታንያ ትምህርት ቤቶች ጋር ሽርክና ያለው ታዋቂ የሴቶች አካዳሚ ነው። መግቢያው እጅግ በጣም ጥሩ የአካዳሚክ አፈፃፀም ብቻ ሳይሆን እንደ ስፖርት፣ ስነጥበብ እና የበጎ ፈቃደኝነት ስራ ላሉ ተግባራት ቁርጠኝነትንም ይጠይቃል፣ ውጤቱ ምንም ይሁን ምን። የእናትነት ባህሪው ግዙፍ የትምህርት መርከብ ነው፣ ከኦራይ የሴቶች አካዳሚ በእጥፍ የሚረዝም እና ስምንት እጥፍ የሚበልጥ መጠን አለው። ለወዳጅነት ግጥሚያዎች ከኦራይ የሴቶች አካዳሚ ጋር በኦራይ ወደብ ይደውላል። ከ"ትላልቅ አራት" የሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤት የመርከብ ማመላለሻ ትምህርት ቤቶች አንዱ ሲሆን ከኩሮሞሪሚን፣ ሳንደርስ እና ፕራቭዳ ጋር በመሆን ረጅም የመርከብ ማመላለሻ ትምህርት ቤት ሲሆን በብሔራዊ ውድድር ሁለተኛ ደረጃ ላይ የመሆን ሪከርድ አለው (ምንም እንኳን ሻምፒዮናውን ባያሸንፍም)። ግድየለሽ እና ያልተሻሻሉ ግጥሚያዎችን አይወድም፣ ደፋር ውጊያን ከፍ አድርጎ የሚመለከት እና ጠንካራ ትጥቁን እና የቡድን ስራውን የሚጠቀሙ ሰርጎ ገብ እና የጥቃት ስልቶችን ያተኩራል። በጨዋታዎች ወቅት፣ በታንኮቻቸው ውስጥ ሻይ ይደሰታሉ፣ እና ዳርጂሊንግ ምንም ያህል ቢነዱ፣ በታንኩ ውስጥ አንድም የሻይ ጠብታ እንደማይፈስ ይኩራራል፣ ይህም እያንዳንዱ አባል ያለውን ከፍተኛ የመንዳት ችሎታ ያሳያል። በጨዋታዎች ወቅት ብቁ ተቀናቃኞች እንደሆኑ ለሚያውቋቸው ተቃዋሚዎች ሻይ የመስጠት ልማድ እንዳላቸው ይነገራል ። የእነሱ መርከቦች የእግረኛ ታንክ Mk.IV Churchill Mk.VII፣ የእግረኛ ታንክ Mk.II Matilda II Mk.III/IV፣ እና የክሩዘር ታንክ Mk.VI Crusader Mk.III [39] ያካትታሉ። በመጨረሻው ምዕራፍ፣ በአሊስ ዝውውር ምክንያት አንድ የመቶ አለቃ Mk.1 ተጨምሯል። በኢንፊኒት ትራክ ካፕ የመጨረሻ ውድድር ላይ እንደገና ለመጋፈጥ ቀጠሮ ተይዟል። በሪቦን ዋርሪየር ውስጥ፣ በአረጋውያን መካከል ባሉ የቡድኖች ግጭቶች ምክንያት የታንክ ማሻሻያዎች የማይቻል እንደሆኑ ተጠቅሷል። በማንጋ ስሪት ውስጥ፣ ዳርጂሊንግ፣ አሳም እና ኦሬንጅ ፔኮ "ኖብል ሲስተርስ" ተብለው ይጠራሉ። ዳርጂሊንግ(ダージリン) አሳም(アッサム) ብርቱካን ፔሮ(オレンジペコ) የጽጌረዳ ፍሬ (ローズヒップ) ሩክሪሪ(ルクリリ) == ሳንደርስ ዩኒቨርሲቲ ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤት( サンダース大学附属高校) == ኬይ(ケイ) ኑኃሚን(ナオミ) አሪሳ(アリサ) == አንዚዮ ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤት(アンツィオ高校) == አንቾቪስ(アンチョビ) ካርፓቺዮ(カルパッチョ) ፔፐሮኒ(ペパロニ) == ፕራቭዳ ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤት(プラウダ高校) == የጭንቅላት ማሰሪያ(カチューシャ) ኖና(ノンナ) ኒና(ニーナ) አረና(アリーナ) ክላራ(クラーラ) 5ynhpt7x8slcky7rkr90crl8mr102b1 0 54926 394647 385462 2026-08-11T21:01:11Z InternetArchiveBot 35471 Add 3 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260811)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 394647 wikitext text/x-wiki {{Infobox weapon|service|name=SKS|image=Simonow SKS 45 noBG.jpg|image_size=300|caption=An SKS from the collections of [[Armémuseum]], Stockholm, Sweden|origin=[[Soviet Union]] <!-- WP:INFOBOXFLAG -->|type=[[Semi-automatic rifle]] <!-- Type selection -->|is_ranged=Yes <!-- Service history -->|service=1949–present|used_by=See ''[[#Users|Users]]''|wars=See ''[[#Conflicts|Conflicts]]'' <!-- Production history -->|designer=[[Sergei Gavrilovich Simonov]]<ref name=Ezell>{{cite book|last=Ezell|first=Edward|title=The AK47 Story: Evolution of the Kalashnikov Weapons|url=https://archive.org/details/ak47storyevoluti0000ezel|date=1986|pages=322–342|publisher=Stackpole Books|location=Harrisburg|isbn=978-0811722476}}</ref>|design_date=1941–1944<ref name=Ezell/>|unit_cost=|production_date=1949–1958 <small>(Soviet Union)</small><ref name=Bolotin>{{cite book|last=Bolotin|first=David|title=Soviet Small Arms and Ammunition|year=1995|pages=112–117|publisher=Finland Arms Museum Foundation|location=Hyvinkaa|isbn=978-9519718415}}</ref><ref name="Campbell1">{{cite news |title=A Look Back at the SKS-45 Rifle |last=Campbell |first=Mike |url=https://www.americanrifleman.org/content/a-look-back-at-the-sks-45-rifle/ |work=The American Rifleman |location=Fairfax |date=12 March 2018 |access-date=8 October 2024 |archive-url=https://archive.today/20241008201407/https://www.americanrifleman.org/content/a-look-back-at-the-sks-45-rifle/ |archive-date=8 October 2024}}</ref><br/> 1956–1980 <small>(China)</small><ref name="Wuku">{{cite news |title=关于56式半自动步枪一些班门弄斧的介绍 |last=Wuku |first=Xiaoyujun |url=https://kknews.cc/zh-sg/news/lrrbq8z.html |work=KK News |location=Phoenix |date=25 July 2018 |access-date=6 October 2024 |archive-url=https://archive.today/20241006165536/https://kknews.cc/zh-sg/news/lrrbq8z.html |archive-date=6 October 2024}}</ref>|number=5,000,000<ref>{{cite web |url=http://www.smallarmssurvey.org/fileadmin/docs/F-Working-papers/SAS-WP25-Self-loading-rifles.pdf |title=Archived copy |website=www.smallarmssurvey.org |access-date=22 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200515170501/http://www.smallarmssurvey.org/fileadmin/docs/F-Working-papers/SAS-WP25-Self-loading-rifles.pdf |archive-date=15 May 2020 |url-status=dead |accessdate=24 April 2025 |archivedate=9 April 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190409022308/http://www.smallarmssurvey.org/fileadmin/docs/F-Working-papers/SAS-WP25-Self-loading-rifles.pdf }}</ref>–15,000,000<ref name="hogg2002"/>|variants=See ''[[#Variants|Variants]]'' <!-- General specifications -->|weight={{convert|3.85|kg|lb|abbr=on}}<ref name=Jane98>{{cite book|last=Gander|first=Terry|title=Jane's Infantry Weapons, 1997-98|url=https://archive.org/details/janesinfantrywea0000unse_q0s6|date=1997|pages=[https://archive.org/details/janesinfantrywea0000unse_q0s6/page/135 135], 166, 731–741|publisher=Jane's Information Group|location=Surrey, UK |isbn=0-7106-1548-5}}</ref>|length={{convert|1.021|m|in|abbr=on}} <small>(with bayonet folded)</small><ref name=Jane98/>|part_length={{convert|521|mm|in|abbr=on}}<ref name=Jane98/>|width=|height=|diameter=<!-- Ranged weapon specifications -->|cartridge=[[7.62×39mm]]<ref name=Ezell/>|action=[[Gas-operated reloading|Gas-operated]] ([[tilting bolt]])<ref name=Jane98/>|rate=35–40 rounds/min<ref name="pdf.textfiles" />|velocity={{convert|735|m/s|ft/s|abbr=on}}<ref name=Jane98/>|range={{convert|400|m|yd|abbr=on}}<ref name=Jane98/>|max_range=|feed=10-round fixed magazine fed by [[stripper clip]]<ref name="pdf.textfiles" />|sights=[[Iron sight]]s graduated from 100 to 1,000 meters<ref name="pdf.textfiles" />}} '''ኤስ.ኬ.ኤስ''' በ1930ዎቹ በሶቪየት አነስተኛ የጦር መሣሪያ ዲዛይነር ሰርጌይ ጋቭሪሎቪች ሲሞኖቭ የተነደፈ ከፊል አውቶማቲክ ጠመንጃ ነው። ኤስ.ኬ.ኤስ ለመጀመሪያ ጊዜ የተመረተው በሶቭየት ህብረት ነበር፤ ነገር ግን በኋላ በስፋት ወደ ውጭ የተላከ ሲሆን በተለያዩ አገሮችም ተመርቷል። የሚለዩት ባህሪያት በቋሚነት የተያያዘ የሚታጠፍ ባዮኔት (ሰይፍ) እና ማጠፊያ ያለው ቋሚ መጋዘን ነው። ኤስ.ኬ.ኤስ ተኩስ መምረጫ ስለሌለው እና መጋዘኑ በአስር ጥይቶች ብቻ የተገደበ በመሆኑ በ1950ዎቹ በሶቭየት ጦር ኃይሎች ውስጥ በኤኬ-47 ክላሽንኮቭ በመተካቱ ጊዜ ያለፈበት ተደርጎ ተወስዷል። ሆኖም፣ የኤስ.ኬ.ኤስ ካርቢኖች የሶቭየት ድንበር ወታደሮች እና የሁለተኛ መስመር እና የመጠባበቂያ ሠራዊት ክፍሎች ዘንድ ለአስርተ ዓመታት ማገልገላቸውን ቀጥለዋል <ref name="Beckhusen">{{Cite news|title=Where Russia's SKS Rifle Bested America's Famous M1 Garand|last=Beckhusen|first=Robert|url=https://nationalinterest.org/blog/reboot/where-russia’s-sks-rifle-bested-america’s-famous-m1-garand-180017|work=The National Interest|location=Washington DC|date=14 March 2021|access-date=14 August 2023}}</ref> ኤስ.ኬ.ኤስ ከ1949 እስከ 1958 በቱላ አርሴናል፣ ከ1953 እስከ 1954 ደግሞ በኢዝሄቭስክ አርሴናል ተመርቷል። በአጠቃላይ የሶቭየት ህብረት 2.7 ሚሊዮን ኤስ.ኬ.ኤስ ካርቢኖችን አምርታለች። <ref name="Chicom1">{{Cite news|title=Is the Chicom Type 56 SKS Rifle Worth the Investment?|last=Dabbs|first=Mike|location=Peoria, Illinois}}</ref> [[ቅዝቃዛው ጦርነት|በቀዝቃዛው ጦርነት]] ወቅት፣ በሚሊዮን የሚቆጠሩ ተጨማሪ የኤስኬኤስ ካርቢኖች እና ተዋጽኦዎቻቸው [[ቻይና|በቻይና ሕዝባዊ ሪፐብሊክ]] ውስጥ እንዲሁም ከምስራቃዊው ብሎክ ጋር የተቆራኙ በርካታ አገሮች በፍቃድ ተመረተዋል። <ref name="Chicom1" /> ኤስ.ኬ.ኤስ በብዛት ወደ ውጭ የተላከ ሲሆን የተለመዱ ገደቦች ቢኖሩትም ለሽምቅ ውጊያ በቂ የሆነ ቀላልና ምቹ መሳሪያ በመሆኑ በዓለም ዙሪያ በአማፂ ኃይሎች ዘንድ ተወዳጅነትን አትርፏል። <ref name="Gander">{{Cite book|last=Gander|first=Terry|title=Guerrilla Warfare Weapons: The Modern Underground Fighter's Armoury|url=https://archive.org/details/guerrillawarfare0000gand|year=1990|pages=[https://archive.org/details/guerrillawarfare0000gand/page/52 52], 80|publisher=Sterling Publishing Company|location=New York City|isbn=978-0806973333}}</ref> == ንድፍ == [[ስዕል:SKS_magazine.JPG|left|thumb| ኤስ.ኬ.ኤስ ካርቢን መጋዘኑ ተዘግቶ (ከላይ) እና ተከፍቶ ይታያል። የመጋዘኑ መቆለፊያ ክብ ተደርጎበታል። የተሰራውን መጋዘን ለመክፈት መቆለፊያው ወደኋላ ይጎተታል።]] [[ስዕል:SKS_bayonet_noBG.jpg|left|thumb| ኤስኬኤስ የተዘጋ (ከኋላ የታጠፈ) እና ክፍት አቀማመጦች ያለው የቢላ አይነት ባዮኔት ያለው።]] [[ስዕል:SKS_field_strip.jpg|left|thumb| በመስክ ላይ ያለ ኤስኬኤስ ካርቢን (ለማፅዳት ወደ ዋና ዋና ክፍሎች የተከፋፈለ)።]] ኤስ.ኬ.ኤስ በጋዝ ግፊት የሚሰራ ጠመንጃ ሲሆን የእንጨት ሰደፍና ተቀባዩ ውስጥ የሚገባ ቋሚ የአስር ጎራሽ መጋዘን አለው። ዘንበል ያለ መቀርቀሪያና የጋዝ ፒስተን ኦፕሬቲንግ ዘንግ ያለው ሲሆን ይህም ጋዝን በመጠቀም ተግባሩን ለመክፈትና ዑደቱን ለማስኬድ ይረዳል። አንድ ዙር በሚተኮስበት ጊዜ፣ በተኩሱ መተላለፊያ በኩል የተወሰኑ ጋዞች ተዘዋውረው በፒስተኑ ራስ ላይ ይጫናሉ።ፒስተኑ ወደ ኋላ የሚገፋ ሲሆን ቶፔቱ የመቀርቀሪያውን ተሸካሚ ይመታዋል፤ ምንጭ ቶፔቱንና ፒስተኑን ወደ ፊት ቦታቸው ይመልሳል። የመቀርቀሪያው ተሸካሚ ወደ ኋላ ይገፋል፣ ይህም መቀርቀሪያውን ከፍ በማድረግ እንዲከፈትና በድጋሚ ላይ ወደ ኋላ እንዲወሰድ ያስችለዋል። ይህ የተተኮሰውን ቀለሃ ለማስወጣት ያስችላል፣ እንዲሁም መቀርቀሪያው በድጋሚ ወደ መጀመሪያው ቦታው ሲመለስ አዲስ ጥይት ከመጋዘኑ ይወስድና ያስገባል። == ተጠቃሚዎች == [[ስዕል:SKS_Users.png|thumb|332x332px| ካርታ ከ SKS ተጠቃሚዎች ጋር በሰማያዊ እና በቀይ የቀድሞ ተጠቃሚዎች]] [[ስዕል:PLAN_sailors.jpg|thumb| የፕላን መርከበኞች በ Qingdao, North Sea Fleet HQ, በቻይንኛ ዓይነት 56 ካርቢኖች ሲጓዙ.]] [[ስዕል:Independence_Day_Parade_-_Flickr_-_Kerri-Jo_(116).jpg|thumb| [[ቱርክመኒስታን|የቱርክሜኒስታን]] ገለልተኛ የክብር ዘበኛ ሻለቃ ከሶቪየት ኤስኬኤስ ካርቢን ጋር ሰልፍ ላይ።]] == በተጨማሪም ይመልከቱ == * vz. 52 ጠመንጃ * ራሺድ ካርቢን * 63 ጥይት ጠመንጃ ይተይቡ == ዋቢዎች == {{Reflist|colwidth=30em}} cwcxuvf9pbyu2vfk09k7w5apdz603is 0 55263 394669 387551 2026-08-11T21:23:14Z InternetArchiveBot 35471 Add 5 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260811)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 394669 wikitext text/x-wiki   '''ራስ-ገንዘብ''' የማምረቻ መሳሪያዎችን በግል ባለቤትነት ላይ የተመሰረተ እና ትርፍ ለማግኘት ጥቅም ላይ የሚውል የኢኮኖሚ ስርዓት ነው. <ref name="Zimbalist1988">{{Cite book|last1=Zimbalist|last2=Sherman|last3=Brown|first1=Andrew|first2=Howard J.|first3=Stuart|title=Comparing Economic Systems: A Political-Economic Approach|publisher=Harcourt College Publishing|year=1988|isbn=978-0-15-512403-5|pages=[https://archive.org/details/comparingeconomi0000zimb_q8i6/page/6 6–7]|quote=Pure capitalism is defined as a system wherein all of the means of production (physical capital) are privately owned and run by the capitalist class for a profit, while most other people are workers who work for a salary or wage (and who do not own the capital or the product).|url=https://archive.org/details/comparingeconomi0000zimb_q8i6/page/6}}</ref> <ref name="Rosser2003">{{Cite book|last1=Rosser|first1=Mariana V.|last2=Rosser|first2=J Barkley|title=Comparative Economics in a Transforming World Economy|url=https://archive.org/details/comparativeecono0000ross_v4p7|publisher=MIT Press|year=2003|isbn=978-0-262-18234-8|quote=In capitalist economies, land and produced means of production (the capital stock) are owned by private individuals or groups of private individuals organized as firms.}}</ref> <ref name="Jenks">{{Cite book|first1=Chris|last1=Jenks|title=Core Sociological Dichotomies|year=1998|url=https://archive.org/details/coresociological0000unse|quote=Capitalism, as a mode of production, is an economic system of manufacture and exchange which is geared toward the production and sale of commodities within a market for profit, where the manufacture of commodities consists of the use of the formally free labor of workers in exchange for a wage to create commodities in which the manufacturer extracts surplus value from the labor of the workers in terms of the difference between the wages paid to the worker and the value of the commodity produced by him/her to generate that profit.|publisher=SAGE Publishing}}</ref> <ref name="Gilpin2018">{{Cite book|title=The Challenge of Global Capitalism: The World Economy in the 21st Century|last1=Gilpin|first1=Robert|isbn=978-0-691-18647-4|year=2018|publisher=Princeton University Press}}</ref> <ref name="Sternberg2015">{{Cite journal|last1=Sternberg|first1=Elaine|title=Defining Capitalism|year=2015|pages=380–396}}</ref> ይህ ማኅበረ-ኢኮኖሚያዊ ሥርዓት በታሪክ በተለያዩ ደረጃዎች የዳበረ ሲሆን በበርካታ መሠረታዊ አካላት ይገለጻል፡- የግል ንብረት ፣ የትርፍ ዓላማ ፣ የካፒታል ክምችት ፣ ተወዳዳሪ ገበያ ፣ የሸቀጣሸቀጥ ምርት ፣ የደመወዝ ጉልበት እና ለፈጠራና ኢኮኖሚ ዕድገት ትኩረት ሰጥቷል። <ref name="Heilbroner2018">{{Cite book|last1=Heilbroner|first1=RobertL.|title=The New Palgrave Dictionary of Economics|year=2018|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=978-1-349-95189-5|pages=1378–1389}}</ref> <ref name="Hodgson2015">{{Cite book|last1=Hodgson|first1=GeoffreyM.|title=Conceptualizing Capitalism: Institutions, Evolution, Future|year=2015|publisher=University of Chicago Press|isbn=978-0-226-16814-2|url=https://press.uchicago.edu/ucp/books/book/chicago/C/bo18523749.html}}</ref> <ref name="Berend2015">{{Cite book|last1=Berend|first1=Ivan T.|title=International Encyclopedia of the Social & Behavioral Sciences|year=2015|pages=94–98|isbn=978-0-08-097087-5}}</ref> <ref name="Bonanno2012">{{Cite book|last1=Antonio|first1=RobertJ.|last2=Bonanno|first2=Alessandro|title=The Wiley-Blackwell Encyclopedia of Globalization|year=2012|isbn=978-1-4051-8824-1}}</ref> <ref name="Beamish2018">{{Cite book|last1=Beamish|first1=Rob|title=Core Concepts in Sociology|year=2018|pages=17–22|isbn=978-1-119-16861-4}}</ref> <ref name="Gregory2013">{{Cite book|last1=Gregory|first1=Paul|last2=Stuart|first2=Robert|year=2013|title=The Global Economy and its Economic Systems|url=https://archive.org/details/globaleconomyits0000greg|publisher=South-Western College Publishing|isbn=978-1-285-05535-0|quote=Capitalism is characterized by private ownership of the factors of production. Decision making is decentralized and rests with the owners of the factors of production. Their decision making is coordinated by the market, which provides the necessary information. Material incentives are used to motivate participants.}}</ref> የራስገንዘብ ኢኮኖሚዎች የቢዝነስ ዑደቶች የኢኮኖሚ ዕድገት ሊያጋጥማቸው ይችላል ። <ref name="Hodrick1997">{{Cite journal|last1=Hodrick|first1=R.|last2=Prescott|first2=E.|year=1997|title=Postwar US business cycles: An empirical investigation|url=http://www.kellogg.northwestern.edu/research/math/papers/451.pdf|pages=1–16}}</ref> የኢኮኖሚክስ ሊቃውንት፣ የታሪክ ተመራማሪዎች፣ የፖለቲካ ኢኮኖሚስቶች፣ እና የማኅበራዊ ባለሙያ በራስገንዘብ ትንታኔያቸው ውስጥ የተለያዩ አመለካከቶችን ወስደዋል እና የተለያዩ ዓይነቶችን በተግባር አውቀዋል። እነዚህም ''[[ለሴ ፈር|ላይሴዝ-ፋይር]]'' ወይም የነፃ ገበያ ራስገንዘብ ፣ የመንግስት ራስገንዘብ እና የዌልፌር ራስገንዘብምን ያካትታሉ። የተለያዩ የራስገንዘብ ዓይነቶች የነጻ ገበያ ፣ የሕዝብ ባለቤትነት ፣ <ref name="gregorystuart">{{Cite book|last1=Gregory|first1=Paul|last2=Stuart|first2=Robert|title=The Global Economy and its Economic Systems|url=https://archive.org/details/globaleconomyits0000greg|publisher=South-Western College Publishing|year=2013|isbn=978-1-285-05535-0|page=[https://archive.org/details/globaleconomyits0000greg/page/107 107]|quote=Real-world capitalist systems are mixed, some having higher shares of public ownership than others. The mix changes when privatization or nationalization occurs. Privatization is when property that had been state-owned is transferred to private owners. [[Nationalization]] occurs when privately owned property becomes publicly owned.}}</ref> የነፃ ውድድር እንቅፋት እና በመንግሥት የተደነገገው የማህበራዊ ፖሊሲዎች የተለያየ ደረጃ ያላቸው ናቸው። በገበያው ውስጥ ያለው የውድድር ደረጃ እና የጣልቃ ገብነት እና ደንብ ሚና፣ እንዲሁም የመንግስት ባለቤትነት ወሰን በተለያዩ የራስገንዘብ አይነቶች ይለያያሉ። <ref name="Modern Economics 1986, p. 54">{{Cite book|title=Macmillan Dictionary of Modern Economics|year=1986|page=54}}</ref> የተለያዩ ገበያዎች የነፃነት መጠን እና የግል ንብረትን የሚወስኑ ደንቦች የፖለቲካ እና የፖሊሲ ጉዳዮች ናቸው. አብዛኛዎቹ የራስገንዘብም ኢኮኖሚዎች የነፃ ገበያ ክፍሎችን ከመንግስት ጣልቃገብነት እና አንዳንድ ጊዜ የኢኮኖሚ እቅድን የሚያጣምሩ ድብልቅ ኢኮኖሚዎች ናቸው። <ref name="Stilwell">{{Cite book|last1=Stilwell|first1=Frank|title=Political Economy: the Contest of Economic Ideas|url=https://archive.org/details/politicaleconomy0000stil_i8l9|publisher=Oxford University Press|year=2002}}</ref> ራስ-ገንዘብ በዘመናዊ መልኩ የወጣው በእንግሊዝ ከግብርናዊነት ፣ እንዲሁም በ16ኛው እና በ18ኛው ክፍለ ዘመን መካከል በአውሮፓ ሀገራት የንግድ ልውውጥ ስርዓት ልምምዶች ነው። የ 18 ኛው ክፍለ ዘመን [[የኢንዱስትሪ አብዮት]] ራስገንዘብን እንደ ዋና የአመራረት ዘዴ አቋቋመ ፣ በፋብሪካ ሥራ እና በተወሳሰበ የሥራ ክፍፍል ተለይቶ ይታወቃል። በሉላዊነት ሂደት ራስገንዘብ በ19ኛው እና በ20ኛው መቶ ክፍለ ዘመን በተለይም ከአንደኛው [[የመጀመሪያው የዓለም ጦርነት|የዓለም ጦርነት]] በፊት እና [[ቅዝቃዛው ጦርነት|ከቀዝቃዛው ጦርነት]] ማብቂያ በኋላ በአለም ላይ ተስፋፍቷል። በ19ኛው ክፍለ ዘመን ራስገንዘብ በመንግስት ቁጥጥር ያልተደረገበት ቢሆንም ከሁለተኛው [[2ኛው ዓለማዊ ጦርነት|የዓለም ጦርነት]] በኋላ በኬኔሲያኒዝም በኩል የበለጠ ቁጥጥር የሚደረግበት ሲሆን ከዚያም ከ1980ዎቹ ጀምሮ በኒዮሊበራሊዝም የበለጠ ቁጥጥር ያልተደረገበት ራስገንዘብ ተመልሷል። == ሥርወ ቃል == " i5nnrczwqdybh4avnmk8fg30kmu1z4m 0 55559 394677 390893 2026-08-11T21:29:29Z InternetArchiveBot 35471 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260811)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 394677 wikitext text/x-wiki '''ተባሕትዎ''' {{Nowrap|ራስን መግዛት፣}} {{Nowrap|በራስ ማስገዛት}} ድህነት እና በቀላል ኑሮ አማካኝነት ከዓለማዊ ደስታዎች በመራቅ የሚገለጽ የአኗኗር ዘይቤ ሲሆን <ref>Randall Collins (2000), The sociology of philosophies: a global theory of intellectual change, Harvard University Press, {{ISBN|978-0674001879}}, p. 204.</ref> ብዙውን ጊዜ መንፈሳዊ ግቦችን ለማሳካት ይውላል። <ref name="Asceticism">{{Cite web|title=Asceticism}}</ref> ባሕታውያን ከዓለም ተለይተው ሊኖሩ ወይም የማኅበረሰቡ አካል ሆነው ሊቀጥሉ ይችላሉ፤ ነገር ግን በተለምዶ ቁጠባ ያለው የአኗኗር ዘይቤን ሊከተሉ ይችላሉ፣ <ref name="Finn2009p10">{{Cite book|year=2009|chapter=Pagan asceticism: cultic and contemplative purity|chapter-url=https://books.google.com/books?id=0EAgAwAAQBAJ&pg=PA9|title=Asceticism in the Graeco-Roman World|location=[[Cambridge]] and [[New York City|New York]]|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-1-139-48066-6|pages=9–33}}</ref> ይህም ቁሳዊ ንብረቶችን እና አካላዊ ደስታዎችን በመተው የሚታወቅ ሲሆን፣ እንዲሁም [[ሃይማኖት|በሃይማኖት]] ፣ [[ጸሎት|በጸሎት]] ወይም በማሰላሰል ላይ እያተኮሩ ጾምን ያሳልፋሉ። <ref name="Finn2009p94">{{Cite book|year=2009|chapter=Christian asceticism before Origen|chapter-url=https://books.google.com/books?id=0EAgAwAAQBAJ&pg=PA94|title=Asceticism in the Graeco-Roman World|location=[[Cambridge]] and [[New York City|New York]]|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-1-139-48066-6|pages=94–99}}</ref> አንዳንድ ግለሰቦች እንደ አልኮል ፣ ማጨስ ፣ አደንዛዥ ዕፅ ፣ ወሲብ ፣ የወሲብ ፊልሞች ፣ የቅንጦት ምግብ እና [[መዝናኛ]] ካሉ ሱሶች ራሳቸውን ለማላቀቅ የባሕታዊ የአኗኗር ዘይቤን ሞክረዋል። <ref name="volume">{{Cite journal|date=Autumn 2017|title=IAFOR Journal of Ethics, Religion & Philosophy|url=http://iafor.org/archives/journals/iafor-journal-of-ethics-religion-and-philosophy/10.22492.ijerp.3.2.06.pdf|journal=Asceticism: A Match Towards the Absolute|volume=3|issue=2|pages=14|access-date=10 January 2021}}</ref> <ref name="Furey 2012">{{Cite journal|title=Body, Society, and Subjectivity in Religious Studies|location=[[Oxford]] and [[New York City|New York]]|publisher=[[Oxford University Press]] on behalf of the [[American Academy of Religion]]|pages=7–33}}</ref> በተለየግሪክ የፍልስፍና ትምህርት ቤቶች <ref name="Finn2009p10">{{Cite book|year=2009|chapter=Pagan asceticism: cultic and contemplative purity|chapter-url=https://books.google.com/books?id=0EAgAwAAQBAJ&pg=PA9|title=Asceticism in the Graeco-Roman World|location=[[Cambridge]] and [[New York City|New York]]|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-1-139-48066-6|pages=9–33}}</ref> ( ኤፒኩራዊ ፣ ጂምኖሶፊያዊ ፣ ስቶይሲዝም እና ፓይታጎሪያኒዝም )፣ <ref name="Finn2009p10" /> የህንድ ሃይማኖቶች ( [[ቡዲስም|ቡድሂዝም]] ፣ [[የሂንዱ ሃይማኖት|ሂንዱይዝም]] ፣ ጃይኒዝም )፣ <ref name="Furey 2012" /> የአብርሃም ሃይማኖቶች <ref name="Furey 2012" /> ( [[ክርስትና]] ፣ [[አይሁድና|አይሁድነት]] ፣ [[እስልምና]] )፣ <ref name="Furey 2012" /> እና ዘመናዊ ልማዶች ውስጥ በስፋት ይገኛል። ይህም መንፈሳዊ ልምምድ እስከ ዘመናችን ድረስ በተለያዩ የእምነቱ ተከታዮች ዘንድ በተግባር እየዋለ ይገኛል። <ref name="volume">{{Cite journal|title=IAFOR Journal of Ethics, Religion & Philosophy|pages=14}}</ref> ተለማማጆቹ (ባሕታውያኑ) ለነፍስ ቤዛን ፣ <ref>{{Cite book|year=2002|title=Asceticism|url=https://books.google.com/books?id=EIqym5Pw_O8C&pg=PA247|location=[[Oxford]] and [[New York City|New York]]|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-803451-3|pages=247, 351}}</ref> መዳን ፣ <ref name="Finn2009p94">{{Cite book|year=2009|title=Asceticism in the Graeco-Roman World|url=https://archive.org/details/asceticismingrae0000finn|location=[[Cambridge]] and [[New York City|New York]]|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-1-139-48066-6|pages=[https://archive.org/details/asceticismingrae0000finn/page/94 94]–99}}</ref> ወይም መንፈሳዊነትን በመከታተል <ref name="Finn2009p10" /> የተከለከሉ የአኗኗር ዘይቤዎችን ይመራሉ። <ref name="Leslie1992p212">{{Cite book|year=1992|title=Roles and Rituals for Hindu Women|url=https://books.google.com/books?id=sKDm8EH2L3kC&pg=PA212|location=[[Delhi]] and [[London]]|publisher=[[Motilal Banarsidass]]|isbn=978-81-208-1036-5|pages=212–219}}</ref> ብዙ ባሕታውያን አካልን የማንጻት ተግባር፣ [[ነፍስ|ነፍስን]] ለማንጻት ይረዳል ብለው ያምናሉ፤ እንዲህ በማድረግም ከፈጣሪ (መለኮታዊ ኃይል) ጋር የጠበቀ ግንኙነት ለመፍጠር ወይም ውስጣዊ ሰላምን ለማግኘት ይጥራሉ። <ref name="Finn2009p10" /> ይህ የአምልኮ ሥርዓቶችን፣ ሀብትንና ሥጋዊ ደስታን መተውን፣ <ref name="Finn2009p10" /> ወይም መንፈሳዊ ግቦችን ለማሳካት ራስን መገሰጽን ሊያመለክት ይችላል። <ref name="Furey 2012" /> ይሁን እንጂ፣ ባሕታውያን በራሳቸው ላይ የሚጥሏቸው ገደቦች በብዙ የሕይወታቸው ዘርፎች ላይ የላቀ ነፃነትን እንደሚያመጡላቸው ያምናሉ። ይህም እንደ አእምሮ ጥራት እና አውዳሚ የሆኑ ፈተናዎችን የመቋቋም አቅም መጨመርን ያካትታል። በአንዳንድ ጥንታዊ ሥነ-መለኮታዊ አስተምህሮዎች ውስጥ፣ ተባሕትዎ ወደ መንፈሳዊ መታደስ የሚደረግ ጉዞ ተደርጎ ይታያል። በዚህም ጉዞ ውስጥ 'ቀላሉ ነገር በቂ ነው'፣ 'እውነተኛ ሐሴት የሚገኘው በውስጥ ማንነት ነው'፣ እንዲሁም 'ቁጥብነት ትልቅ ሀብት ነው' ተብሎ ይታመናል። <ref name="Finn2009p94">{{Cite book|year=2009|chapter=Christian asceticism before Origen|chapter-url=https://books.google.com/books?id=0EAgAwAAQBAJ&pg=PA94|title=Asceticism in the Graeco-Roman World|location=[[Cambridge]] and [[New York City|New York]]|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-1-139-48066-6|pages=94–99}}</ref> በተቃራኒው፣ እንደ ዞሮአስትራዊ ፣ የጥንታዊ ግብፅ ሃይማኖት ፣ የዲዮኒሲያን ሚስጥሮች እና ''ቫማካራ'' (ግራ እጅ ያለው [[የሂንዱ ሃይማኖት|የሂንዱ]] ታንትራዊ ) ያሉ በርካታ ጥንታዊ ሃይማኖታዊ ወጎች ከተባሕትዎ ተግባራት ይቆጠባሉ። ይልቁንም ትኩረታቸውን በዓለም ላይ በሚደረጉ የተለያዩ በጎ ተግባራት እና ለቤተሰብ ሕይወት በሚሰጥ ትልቅ ዋጋ ላይ ያደርጋሉ። jce8v8izcxvi3hlqjar5bejfqlj1amu 0 55595 394654 391227 2026-08-11T21:04:46Z InternetArchiveBot 35471 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260811)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 394654 wikitext text/x-wiki '''ኢአእምሮታዊነት''' ወይም '''አግኖስቲሲዝም''' የአምላክ ፣ የመለኮት ወይም ከተፈጥሮ በላይ የሆነ ነገሮች መኖር ወይም አለመኖር በመርህ ደረጃ ሊታወቅ የማይችል ነው የሚል አመለካከት ወይም እምነት ነው። <ref>{{Citation|last=Draper|first=Paul|title=Atheism and Agnosticism|editor=Zalta|edition=Summer 2022|publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University}}"When used in this epistemological sense, the term “agnosticism” can very naturally be extended beyond the issue of what is or can be known to cover a large family of positions, depending on what sort of “positive epistemic status” is at issue. For example, it might be identified with any of the following positions: that neither theistic belief nor atheistic belief is justified, that neither theistic belief nor atheistic belief is rationally required, that neither belief is rationally permissible, that neither has warrant, that neither is reasonable, or that neither is probable."</ref> ይህ ፍልስፍና ለአምላክ መኖር ወይም ለሃይማኖታዊ እምነቶች ግድየለሽ የመሆንን አቋም ሊያመለክት የሚችል ሲሆን፣ የዓለም እይታን ሳይሆን የግል ገደቦችን ሊያመለክት ይችላል። ይልቅ የሰውን ልጅ የማወቅ አቅም ወይም የግል ገደቦችን የሚያመላክት አስተምህሮ ነው። <ref name=":2" /> <ref>{{Cite book|last=Poidevin|first=Robin|title=Agnosticism: A Very Short Introduction|url=https://archive.org/details/agnosticismverys0000lepo|quote=It stands, it seems, for lack of belief or commitment, for indecision, for non-engagement.|year=2010|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-957526-8}}</ref> <ref name="plato_stanford_edu">{{Cite web|title=Stanford Encyclopedia of Philosophy|quote=The terms “agnostic” and “agnosticism” were famously coined in the late nineteenth century by the English biologist, T.H. Huxley. He said that he originally invented the word “Agnostic” to denote people who, like [himself], confess themselves to be hopelessly ignorant concerning a variety of matters [including of course the matter of God’s existence], about which metaphysicians and theologians, both orthodox and heterodox, dogmatise with the utmost confidence. (1884)|last=Draper|first=Paul}}</ref> ሌላው የኢአእምሮታዊነት ፍቺ “የሰው ልጅ ምክንያታዊነት አምላክ መኖሩን ወይም አለመኖሩን ለማረጋገጥ የሚያስችል በቂና አሳማኝ ማስረጃዎችን ማቅረብ አይችልም” የሚለው አመለካከት ነው። በዚህም መሠረት፣ አግኖስቲኮች ማንኛውንም ሜታፊዚካዊ ድምዳሜ ከመስጠት ይቆጠባሉ። እንግሊዛዊው [[የሥነ ሕይወት|የሥነ-ሕይወት]] ባለሙያ ቶማስ ሄንሪ ሃክስሌይ መጀመሪያ ላይ ''ኢአእምሮታዊነት'' የሚለውን ቃል የፈጠረው ፲፰፻፷፱ "እንደ እሱ [እንደ እሱ]፣ በተለያዩ ጉዳዮች [የአምላክን ህልውና ጉዳይ ጨምሮ] ተስፋ ቢስ እንደሆኑ የሚናዘዙ ሰዎችን ለማመልከት ነው፣ ስለ ሜታፊዚክስ እና የሃይማኖት ሊቃውንት፣ ኦርቶዶክስም ሆነ ሄትሮዶክስ፣ በከፍተኛ እምነት የሚያምኑባቸውን"። <ref name="plato_stanford_edu"/> ቀደምት አሳቢዎች እንደ ሳንጃያ ቤላትቲፑታ ፣ በ፭ኛው ክፍለ ዘመን ዓክልበ. ስለ ማንኛውም ከሞት በኋላ ስላለው ሕይወት ኢአእምሮታዊነት የገለጸው የህንድ ፈላስፋ ፤ <ref>{{Cite web|url=http://www.accesstoinsight.org/tipitaka/dn/dn.02.0.than.html|title=Samaññaphala Sutta: The Fruits of the Contemplative Life|work=Digha Nikaya|date=1997|quote=If you ask me if there exists another world (after death),&nbsp;... I don't think so. I don't think in that way. I don't think otherwise. I don't think not. I don't think not not.}}</ref> <ref name="Ridgeon2003">{{Cite book|title=Major World Religions: From Their Origins To The Present|url=https://books.google.com/books?id=AubFD0B-a7AC&pg=PA63|date=March 13, 2003}}</ref> እና ፕሮታጎራስ ፣ በ፭ኛው ክፍለ ዘመን ዓክልበ. ስለ “አማልክት” መኖር ኢአእምሮታዊነትን የገለጸው የግሪክ ፈላስፋ <ref name="patri">{{Cite web|url=http://www.positiveatheism.org/india/s1990a22.htm|title=Progress of Atheism in India: A Historical Perspective|date=February 1990|accessdate=2026-03-25|archivedate=2013-09-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130925145643/http://www.positiveatheism.org/india/s1990a22.htm}}</ref> <ref name="Treharne2012">{{Cite book|title=How to Prove God Does Not Exist: The Complete Guide to Validating Atheism|url=https://books.google.com/books?id=JtOzmf_5zLcC&pg=PA34}}</ref> cwa3879za4o4sg2kiw58vn73an7ttax 0 55754 394666 394348 2026-08-11T21:19:36Z InternetArchiveBot 35471 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260811)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 394666 wikitext text/x-wiki {{የፖለቲካ ሰው መረጃ |ስም=ጆን ሮቢንሰን |ስዕል=John C Robinson.jpg |የስዕል_ስፋት=250 |የስዕል_መግለጫ=ሮቢንሰን የኢትዮጵያ አየር ኃይል ዩኒፎርም ለብሷል |ሌላ_ስም=ብራውን ኮንዶር |የተወለዱት=11-26-1903 |የሞቱት=03-27-1954 |የተቀበሩት=Gulele Cemetery<br />[[አዲስ አበባ|Addis Ababa]], Ethiopia |ዜግነት=ጥቁር አሜሪካዊ |የአገልግሎት_ጊዜ=1935-1936 |ጦርነቶች=ሁለተኛው የኢታሎ-ኢትዮጵያ ጦርነት}} '''ጆን ቻርለስ ሮቢንሰን''' (ህዳር 26፣ 1903 <ref name="Tucker">{{Cite book|last1=Tucker|first1=Phillip Thomas|title=Father of the Tuskegee airmen, John C. Robinson|date=2012|publisher=Potomac Books, Inc.|location=Washington, D.C.|isbn=978-1-59797-487-5|page=2|edition=1st|url=https://books.google.com/books?id=CyaIfPI81FwC}}</ref> - መጋቢት 27፣ 1954 [ 2 ] ) አሜሪካዊው አብራሪ እና አክቲቪስት ሲሆን በፋሺስት ጣሊያን ላይ በንጉሠ ነገሥቱ የኢትዮጵያ አየር ኃይል ውስጥ ባሳየው አገልግሎት "ብራውን ኮንዶር" ተብሎ ይወደስ ነበር። ሮቢንሰን ገና በለጋ ዕድሜው ለአፍሪካ-አሜሪካውያን እኩል እድል ለማግኘት ጥረት አድርጓል፣ እንዲሁም በኮሌጁ፣ ቱስኬጊ ኢንስቲትዩት ፣ ለጥቁር አብራሪዎች ፕሮግራም ከማስጀመር በተጨማሪ የራሱን ስም ያለው የአቪዬሽን ትምህርት ቤት መክፈት ችሏል። የሮቢንሰን የአቪዬተርነት ስኬቶች በአቪዬሽን ሙያ ውስጥ ለአብዛኛዎቹ አፍሪካዊ አሜሪካውያን ከተገደቡ እድሎች ጋር ፈጽሞ የሚቃረኑ ነበሩ፣ እና በዩናይትድ ስቴትስ ውስጥ በዘር ላይ የተመሰረቱ ክልከላዎችን ለመቀነስ ወሳኝ ምክንያት ነበሩ። ሮቢንሰን አንዳንድ ጊዜ " የቱስኬጊ አየር ኃይል አባት" ተብሎ ይጠራል፤ ይህ ሰው ዩናይትድ ስቴትስ ወደ [[2ኛው ዓለማዊ ጦርነት|ሁለተኛው የዓለም ጦርነት]] ከገባች በኋላ በዩናይትድ ስቴትስ ጦር አየር ኃይል ውስጥ ያገለገሉትን ጥቁር አብራሪዎችን በማነሳሳቱ ነው።ለኢትዮጵያውያን ጀግና ነበር እናም ለኢትዮጵያ እና ለአፍሪካ ነፃነት ሲል ሞተ ኮሎኔል ጆን ሲ. ሮቢንሰን የመታሰቢያ ዓለም አቀፍ ምክር ቤት፣ ከጥቂት ዓመታት በፊት በኢትዮጵያ እና በአሜሪካ ውስጥ ውርስን ለማስተዋወቅ የተቋቋመ ሲሆን እንዲህ ይላል፡- "ኮሎኔል ጆን ሲ. ሮቢንሰን አነቃቂ አፍሪካዊ አሜሪካዊ የአቪዬሽን አቅኚ እና ደፋር ኢትዮጵያዊ የጦርነት ጀግና ነበሩ። በሁለተኛው የዓለም ጦርነት ታዋቂ የሆነውን የቱስኬጊ አየር ኃይል ለማቋቋም ትልቅ ሚና ተጫውተዋል፣ የኢትዮጵያ አየር ኃይል በጣሊያን ጥቃት ላይ መርተዋል፣ እና ለኢትዮጵያ በርካታ ወታደራዊ እና ሲቪል አብራሪዎችን አሰልጥነዋል። ከብዙ ስኬቶቻቸው መካከል በቺካጎ፣ ዩኤስኤ የመጀመሪያውን አፍሪካዊ አሜሪካዊ ባለቤትነት ያለው የአየር መንገድ እና የፓይለት ትምህርት ቤት አቋቁመዋል፣ እና በአዲስ አበባ፣ ኢትዮጵያ የአሜሪካ ተቋም ትምህርት ቤት መስርተዋል። ኮሎኔል ሮቢንሰን ህይወቱን ለኢትዮጵያ ከከፈለ በኋላ በመጨረሻ ተገቢውን እውቅና አግኝተዋል።" ሮቢንሰን በ1954 በኢትዮጵያ በደረሰ የአውሮፕላን አደጋ ሞቱ። በአዲስ አበባ በሚገኘው የጉሌሌ መቃብር ተቀበረ።" == የመጀመሪያ ህይወት == ሮቢንሰን የተወለደው በ1903 በካራቤሌ፣ ፍሎሪዳ ሲሆን የመጀመሪያ ሕይወቱን በጊልፍፖርት፣ ሚሲሲፒ አሳልፏል። የትውልድ አባቱ ገና ሕፃን እያለ ሞተ፤ እሱንና የአራት ዓመት እህቱን በርታን ከእናታቸው ሴሌስቴ ሮቢንሰን ጋር ትቶት ሄደ፤ እሷም ቻርለስ ኮብን አገባች።[1] ሮቢንሰን ገና በለጋ ዕድሜው በበረራ ተመስጦ ነበር። በአንድ ዘገባ መሠረት፣ በ1910 ሮቢንሰን በጊልፍፖርት፣ ሚሲሲፒ ጆን ሞይሳንት የተነዳ ተንሳፋፊ ባለ ሁለት አውሮፕላን ሲመለከት የሰባት ዓመት ልጅ እያለ ነበር። == ትምህርት == ሮቢንሰን በ1919 በግሎፍፖርት ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤት ለቀለም ትምህርት ቤት ትምህርቱን አጠናቀቀ፣ እዚያም በሜካኒክስና በማሽነሪዎች ላይ ከፍተኛ ፍላጎት አዳበረ። ይሁን እንጂ ሮቢንሰን በጋልፍፖርት ትምህርቱን መቀጠል አልቻለም፤ አፍሪካ-አሜሪካውያን ከአስረኛ ክፍል በላይ ትምህርታቸውን እንዳይቀጥሉ ታግደዋል። ሮቢንሰን በመቀጠልም በአላባማ በሚገኘው የቱስኬጊ ተቋም ለመማር ዝግጅት አድርጓል። [ 5 ] ሮቢንሰን አፍሪካዊ አሜሪካዊ አብራሪዎችን ከአሜሪካ የአቪዬሽን ኢንዱስትሪ ጋር ለማዋሃድ ረድቷል። <ref>{{Cite web|title=Cornelius Coffey|url=https://www.blackpast.org/aah/coffey-cornelius-r-1903-1994|date=12 August 2011}}</ref> በቺካጎ በሚገኘው የከርቲስ-ራይት የአቪዬሽን ትምህርት ቤት በተደጋጋሚ አመልክቷል፣ ነገር ግን በእያንዳንዱ ጊዜ ተከልክሏል። በመጨረሻም እዚያ እንደ ጽዳት ሰራተኛ ሆኖ ሥራ አገኘና አንድ አስተማሪ ቦታ እስኪያገኝለት ድረስ መደበኛ ባልሆነ መንገድ በትምህርቶቹ ላይ ተቀምጧል እና በትምህርት ቤቱ የመጀመሪያው ጥቁር ተማሪ ሆነ። == ቀደምት ሥራ == ሮቢንሰን ኮሌጅ ከመግባቱ በፊት የመጋዘን ሰራተኛ ከመሆኑ በፊት ለአጭር ጊዜ እንደ ሻጭ ሰው ሆኖ አገልግሏል። ሮቢንሰን የኮሌጅ ዲግሪውን ካጠናቀቀ በኋላ በትውልድ ከተማው በጋልፖርት ውስጥ ተስማሚ የሥራ መስክ ማግኘት አልቻለም። ሮቢንሰን ይህንን ከዘር መድልዎ ጋር አያይዞታል ምክንያቱም ብዙዎቹ የአካባቢው ጋራጆች በነጮች ባለቤትነት ስር ነበሩ፤ ከአባቱ ጋር ሲነጋገር እንዲህ ብሏል፣ “[የጋራዡ ባለቤቶች] የማጽዳት፣ የነዳጅ ማጠራቀሚያዎችን የመሙላት፣ ጎማዎችን የመቀየር ወይም የማጠብ ሥራ ይሰጡኛል፣ ግን እኔ የሞተር ሰው ነኝ።&nbsp;... ስለ አውቶሞቲቭ ሳይንስ ስነግራቸው ፈገግ ይላሉ፣ እርስ በእርሳቸው ይተያያሉ፣ ከዚያም በቅሎና በማረሻ ጀርባ እንደሆንኩ አድርገው ይመለከቱኛል። በዚህም ምክንያት ሮቢንሰን ወደ ዴትሮይት አካባቢ ተዛወረ፣ እዚያም በአውቶሞቲቭ ኢንዱስትሪ ውስጥ ያሉ ስራዎች በብዛት ሊሆኑ ይችላሉ። እዚያም የኮሌጅ ዲግሪው የሚያረጋግጥለትን የሥራ መስክ ለማግኘት ተቸግሮ ነበር። ሮቢንሰን እንደ መልእክተኛ ልጅ ወይም እንደ ሹፌር ሥራ ፈቃደኛ አለመሆኑን ቀጠለ፣ እና በምትኩ የሜካኒክ ረዳት ለመሆን ችሏል። የሮቢንሰን ክህሎት ከነጭ የሥራ ባልደረቦቹ በተደጋጋሚ መድልዎ ቢደረግበትም እና ከአንዳንድ ነጭ የሥራ ባልደረቦቹ ያገኘውን ተሞክሮ አለመቀበል ቢሳነውም፣ የሮቢንሰን ክህሎት ተስተውሎ ወደ ሙሉ መካኒክነት ደረጃ ከፍ ብሎ የደሞዝ ጭማሪ ተደርጎለታል። ከተወሰነ ጊዜ በኋላ፣ ፊትዝጀራልድ የተባለ የታክሲ ታክሲ ባለቤት ቀርቦለት ለጋራዡ ለመስራት ደሞዙን በእጥፍ ለማሳደግ ጠየቀ። ሮቢንሰን ሥራውን ተቀበለ፣ ነገር ግን በክልከላ ዘመን ዊስኪን በድብቅ ወደ ካናዳ የሚያስገባውን ንግድ ለመሥራት ፈጽሞ አልተመቸም። ሮቢንሰን እንደ መካኒክ ስኬታማ ቢሆንም፣ ወደ አየር የሚወስደውን መንገድ መፈለግ ጀመረ። በመጨረሻም ወደ አንድ ትንሽ ሜዳ ተመራ፤ እዚያም አብራሪዎችን ሮበርት ዊሊያምሰን እና ፐርሲን አገኘ፤ ሞተሩን በፐርሲ ኩርቲስ ጄኤን-4ዲ (ጄኒ) ላይ ካስተካከለ በኋላ በሮበርት ዋኮ 9 የመጀመሪያውን በረራ አገኘ። [ 15 ] ሮቢንሰን ወደ አየር ለመመለስ ከመቼውም ጊዜ በበለጠ ቆርጦ ነበር፣ እናም በቺካጎ ይህን ለማድረግ የሚቀጥለውን ምርጥ እድል ፈለገ። ለገቢ ጋራዥ ከከፈተ በኋላ፣ ለከርቲስ-ራይት የአቪዬሽን ትምህርት ቤት በተደጋጋሚ አመልክቷል። ሮቢንሰን ሁልጊዜ ውድቅ ይደረግ ነበር፣ ነገር ግን ቅዳሜ ምሽቶች ላይ የጽዳት ሰራተኛ በመሆን ይህንን እንቅፋት ሙሉ በሙሉ አቋርጦ በወቅቱ በምሽት ክፍል የሚሰጠውን ትምህርት ማዳመጥ ችሏል። ሮቢንሰን በዚህ ጉዳይ ላይ ተመሳሳይ አስተሳሰብ ካላቸው ሰዎች ጋር በመገናኘቱ፣ የራሱን አውሮፕላን በተሳካ ሁኔታ የገነባውን የኤሮ ጥናት ቡድን አቋቋመ፤ የሮቢንሰን ክፍል ያጸዳው ቢል ሄንደርሰን በተመሳሳይ የሌሊት መምህር ተፈትኖ ነበር። ሄንደርሰን በአውሮፕላኑ በመገረሙ ሮቢንሰንን በትምህርት ቤቱ ውስጥ ቦታ ሰጠው፣ እና በሚስተር ስናይደር መመሪያ መሰረት ሮቢንሰን ፈቃድ ያለው አብራሪ ሆነ። ብዙም ሳይቆይ ሮቢንሰን ከኤሮ ጥናት ቡድን የመጡት እኩዮቹ እንዲመዘገቡና አብራሪዎችም እንዲሆኑ ትምህርት ቤቱን አሳመነ። በኋላ፣ ሮቢንሰን ከጓደኛው ኮርኔሊየስ ኮፊ ጋር በመሆን ለመብረር ለሚፈልጉ [[አፍሪካ አሜሪካውያን|የአፍሪካ አሜሪካውያን]] የቻሌንጀር አየር አብራሪዎች ማህበርን አቋቁመዋል። <ref name="AFM">{{Cite journal|title=The early days of blacks in US aviation|publisher=US Army Air Corps}}</ref> ሮቢንሰን እና ጓደኛው ኮርኔሊየስ ኮፊ የአቪዬሽን ትምህርት ቤት ለአፍሪካ-አሜሪካውያን መዘጋት እንደሌለበት በመወሰን፣ ሮቢንሰን እና ጓደኛው ኮርኔሊየስ ኮፊ በሮቢንስ፣ ኢሊኖይ የጆን ሮቢንሰን የአቪዬሽን ትምህርት ቤት የራሳቸውን የአየር ማረፊያ ከፍተዋል። <ref>{{Cite web|url=http://www.wttw.com/main.taf?p=76,4,4,6|title=Black Aviators &#124; DuSable to Obama: Chicago's Black Metropolis|publisher=WTTW}}</ref> ሮቢንሰን ጥቁር አብራሪዎችን የበለጠ ለማሳደግ የድሮውን ኮሌጁን፣ የቱስኬጊ ኢንስቲትዩትን ፣ ገንዘብ እንደተገኘ የአቪዬሽን ትምህርት ቤት እንዲከፍት አሳመነ። == ኢትዮጵያ == በጥር 1935 ሮቢንሰን ከጣሊያን ጋር በሚደረገው ግጭት ኢትዮጵያን ለመከላከል ፈቃደኛ መሆኑን አስታውቋል። <ref name="Stentiford">Stentiford, Barry M. (2011). Tuskegee Airmen. Santa Barbara: ABC-CLIO. p. 27. <nowiki>ISBN 978-0-313-38685-5</nowiki>.</ref> ማስታወቂያው የተካሄደው በአሶሼትድ ኔግሮ ፕሬስ (ANP) በተደገፈው የጥቁር የንግድ ባለቤቶች እና የማህበረሰብ መሪዎች ስብሰባ ላይ በቺካጎ ነው። ዶ/ር መላኩ ባየን፣ የኢትዮጵያ ንጉሠ ነገሥት [[ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ|ኃይለ ሥላሴ]] የአጎት ልጅ፣ የሮቢንሰንን ማስታወቂያና ብቃት ተረድተው በቀጥታ ከሮቢንሰን ጋር ተገናኙ። ባየን በኋላም ለሃይለስላሴ ሮቢንሰንን ጥሩ ምክረ ሀሳብ አቀረበ። እ.ኤ.አ. ሚያዝያ 1935 ኃይለ ሥላሴ ለሮቢንሰን ኦፊሴላዊ ግብዣ አቅርበውለት በኢትዮጵያ የፖሊስ ኮሚሽን እንዲያቀርቡ አድርጓል። ሮቢንሰን በ1935 ከደረሰ በኋላ፣ መጀመሪያ ላይ [[አዲስ አበባ]] አቅራቢያ በሚገኝ በቅርቡ በተከፈተ የፖሊስ ማሰልጠኛ ትምህርት ቤት የሙከራ ስልጠና አካሂዷል። እ.ኤ.አ. ነሐሴ 8 ቀን 1935 ዓ.ም. ሮቢንሰን በአዲስ አበባ በሚገኘው ሆቴል ደ ፍራንስ ውስጥ ባልደረባው ሁበርት ጁሊያን ጥቃት ደርሶበታል። <ref name="AP-1">{{Cite news|title=American Negro Aviator Heads Ethiopian Airforce|url=https://news.google.com/newspapers?nid=2199&dat=19350822&id=XPxQAAAAIBAJ&pg=2920,38668&hl=en|date=22 August 1935}}</ref> ጁሊያን የተባለ ከትሪኒዳድ የመጣ እና የኢትዮጵያን የአየር ኃይል ለማልማት በፈቃደኝነት የሰራ ታዋቂው አብራሪ፣ ከዚያም በንጉሠ ነገሥቱ አገሪቱን ለቆ እንዲወጣ ታዘዘ። <ref name="Caver">Caver, Joseph; Ennels, Jerome; Haulman, Daniel (2011). ''The Tuskegee Airmen, an Illustrated History: 1939–1949''. Montgomery, Alabama: NewSouth Books. p.&#x20;20. ISBN&#x20;<bdi>978-1-58838-244-3</bdi>.</ref> ክስተቱ ከተከሰተ ብዙም ሳይቆይ ሮቢንሰን የኢትዮጵያ አየር ኃይል አዛዥ ሆነው ተሾሙ። <ref name="Caver" /> የአየር ኃይሉ አራት የፖቴዝ 25 ባይፕላኖችን ጨምሮ ሁለት ደርዘን አውሮፕላኖችን ያቀፈ ቢሆንም ሁሉም አውሮፕላኖች መሳሪያ አልባ ነበሩ። በመጨረሻም ኃይሉ 19 አውሮፕላኖች እና 50 አብራሪዎችን አጠቃሏል። የጣሊያን ወረራ ጥቅምት 3፣ 1935 ሲጀምር፣ ሮቢንሰን ከአዲስ አበባ እስከ [[አድዋ]] ድረስ ቁሳቁሶችን እና ወታደሮችን ለማቅረብ በተለያዩ የስለላ ተልእኮዎች ተሳትፏል። <ref name="Stentiford">{{Cite book|last1=Stentiford|first1=Barry M.|title=Tuskegee Airmen|date=2011|publisher=ABC-CLIO|location=Santa Barbara|isbn=978-0-313-38685-5|page=27|url=https://books.google.com/books?id=mmnBNOP-MHAC}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFStentiford2011">Stentiford, Barry M. (2011). [https://books.google.com/books?id=mmnBNOP-MHAC ''Tuskegee Airmen'']. Santa Barbara: ABC-CLIO. p.&nbsp;27. [[ዓለም-አቀፍ መደበኛ የመጽሐፍ ቁጥር|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-313-38685-5|<bdi>978-0-313-38685-5</bdi>]].</cite></ref> <ref name="Caver">{{Cite book|last1=Caver|first1=Joseph|title=The Tuskegee Airmen, an Illustrated History: 1939–1949|url=https://archive.org/details/tuskegeeairmenil0000cave|date=2011|publisher=NewSouth Books|location=Montgomery, Alabama|isbn=978-1-58838-244-3|page=[https://archive.org/details/tuskegeeairmenil0000cave/page/20 20]}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFCaverEnnelsHaulman2011">Caver, Joseph; Ennels, Jerome; Haulman, Daniel (2011). ''The Tuskegee Airmen, an Illustrated History: 1939–1949''. Montgomery, Alabama: NewSouth Books. p.&nbsp;20. [[ዓለም-አቀፍ መደበኛ የመጽሐፍ ቁጥር|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-1-58838-244-3|<bdi>978-1-58838-244-3</bdi>]].</cite></ref> ሮቢንሰን በጥቅምት 1935 ዓ.ም. [[አድዋ|የአድዋ]] ከተማን የጣሊያን ቦምብ ድብደባ ሲፈጽምም ምስክር ነበር። ከተማዋ ለጥቃቱ ዝግጁ እንዳልሆነች፣ በዚህም ምክንያት ብዙ ግራ መጋባት እና ነዋሪዎች ወደ ከተማው ዳርቻ እየሸሹ መሆኑን አስተውሏል። «በመንገድ ላይ ቆመው የነበሩትን የወታደሮች ቡድን አየሁ፤ አውሮፕላኖቹን እያዩ። ሰይፋቸውን በእጃቸው ይዘው ነበር» ሲል ገልጿል። <ref name="Adwa">{{Cite news|title=Aviator Tells How Air Raiders Bombed Aduwa|url=https://news.google.com/newspapers?nid=1144&dat=19351006&id=PlgdAAAAIBAJ&pg=1424,4586284|date=6 October 1935}}</ref> ቦምቡ ከፈነዳ በኋላ በማግስቱ ሮቢንሰን በፖቴዝ 25 መኪናው ውስጥ በስድስት የጣሊያን ተዋጊዎች ሊወድቅ ተቃርቦ ነበር፣ ነገር ግን ለጥቂት ማምለጥ ችለዋል። ሮቢንሰን አብዛኛውን ጊዜውን የሚያሳልፈው ቢችክራፍት ሞዴል 17 ስታገርዊንግ የተባለውን ፈጣን የሲቪል አውሮፕላን በመብረር ሲሆን ይህም በዋነኝነት ለአየር እሽቅድድም የተነደፈ ሲሆን ከጣሊያን ተዋጊዎች በቀላሉ ሊያልፍ ይችላል። በቀሪው የጦርነቱ ክፍለ ጊዜ፣ ምንም ተጨማሪ አደጋ ሳይደርስበት፣ በአፄ ኃይለ ሥላሴ እና በግንባር ቀደምት አዛዦቻቸው መካከል ግንኙነት በሚሰጡ በርካታ ተልእኮዎች ተሳትፏል። ኤፕሪል 30 ቀን 1936 ሮቢንሰን የአሜሪካ ሌጌሽን ወታደራዊ አጃቢ ካፒቴን ጆን ሊድ [[አዲስ አበባ|ከአዲስ አበባ]] ሸሸ። ሮቢንሰን በአገልግሎቱ ምክንያት በኤንቢሲ ሬዲዮ ፣ በትራንስዲዮ ፕሬስ አገልግሎት ፣ እና ''በቺካጎ ተከላካይ'' በኩል ከፍተኛ የፕሬስ ትኩረት አግኝቷል። ሮቢንሰን በ1936 ወደ አሜሪካ ተመለሰ። የዘመኑ የታሪክ ምሁራንም በኢትዮጵያ ያከናወናቸውን ስኬቶች ያደንቃሉ። <ref name="McClellan">{{Cite journal|last1=McClellan|first1=Charles W.|last2=Harris|first2=Joseph E.|title=African-American Reactions to War in Ethiopia, 1936–1941.|journal=African American Review|year=1996|volume=30|issue=3|pages=468|doi=10.2307/3042540}}</ref> የሮቢንሰን በኢትዮጵያ የተመዘገቡ ስኬቶች አፍሪካ-አሜሪካውያን በአሜሪካ ጦር አየር ኮርፕስ ውስጥ እንዲያገለግሉ የማህበራዊ እኩልነት ጥያቄዎችን ያነሳሳ እና በሁለተኛው የዓለም ጦርነት ወቅት የአፍሪካ-አሜሪካዊ ወታደራዊ አብራሪ ቡድን የሆነውን የቱስኬጊ አየር ወታደሮችን ለማደራጀት የፈቀደ እንደ አነቃቂ ተደርገው ይወሰዳሉ። ስለዚህ ሮቢንሰን አንዳንድ ጊዜ " የቱስኬጊ የአየር ኃይል አባት" ተብሎ ይጠራል። == በኋላ ሕይወትና ሞት == እ.ኤ.አ. በ1944፣ ኢትዮጵያ በአጋሮቹ ነፃ ከወጣች በኋላ፣ ሮቢንሰን ወደ አገሩ ተመልሶ የአብራሪ ማሰልጠኛ ትምህርት ቤት አቋቁሟል። በተጨማሪም አብራሪዎቹን በማሰልጠን እና እንደ ሥራ አስኪያጅ እና ሱፐርቫይዘር በመሆን በኢትዮጵያ አየር መንገድ ፋውንዴሽን ውስጥ ሚና ተጫውቷል።[1] መጋቢት 27፣ 1954 በአዲስ አበባ በአውሮፕላን አደጋ በደረሰበት ጉዳት ምክንያት ህይወቱ አልፏል። == ውርስ == እንደ ኢትዮጵያዊው የታሪክ ምሁር አየለ በኬሪ አባባል፡- "የኢታሎ-ኢትዮጵያ ጦርነት ሲፈነዳ [ሮቢንሰን] ቤተሰቡን ትቶ ከኢትዮጵያውያን ጋር ለመዋጋት ወደ ኢትዮጵያ ሄደ። የጆን ሮቢንሰንን ሕይወት እና ስኬቶች በመዘገብ ጥልቅ ጥናት ያካሄደው ዊሊያም አር. ስኮት በዩናይትድ ስቴትስ ወደሚገኝ የአቪዬሽን ትምህርት ቤት ለመሄድ የዘር እንቅፋቶችን ማሸነፍ ስለቻለው ችሎታ ጽፏል። በኢትዮጵያ፣ ሮቢንሰን በሃይለስላሴ እና በጦር ሰራዊቱ አዛዦች መካከል እንደ መልእክተኛ ሆኖ አገልግሏል።"ሮቢንሰን እና ሌሎች የቱስኬጂ አየር ኃይል አባላት ዛሬ በፒያሳ በሚገኘው የመታሰቢያ ሐውልቶቻቸው ይታወሳሉ። እ.ኤ.አ የካቲት 19፣ 2015፣ ሮቢንሰን ከጣሊያን ጋር በተደረገ ጦርነት ወቅት እና ከጦርነቱ በኋላ ለኢትዮጵያ አቪዬሽን ላበረከቱት አስተዋጽኦ ለማስታወስ በኢትዮጵያ በሚገኘው የአሜሪካ ኤምባሲ ውስጥ የንባብ የአትክልት ስፍራ ተወስኗል። == ተጨማሪ ንባብ == * ሲሞንስ፣ ቶማስ ኢ. ''ብራውን ኮንዶር፡ የጆን ሲ. ሮቢንሰን እውነተኛ ጀብዱዎች።'' ሲልቨር ስፕሪንግ፣ ኤምዲ፡ ባርትሌቢ ፕሬስ፣ 1988።{{ISBN|0-910155-09-7}} * ሲሞንስ፣ ቶማስ ኢ. ''ብራውን ኮንዶር ተብሎ የሚጠራው ሰው፡ የተረሳው የአፍሪካ አሜሪካዊ ተዋጊ አብራሪ ታሪክ።'' ኒውዮርክ፣ ኒውዮርክ ፡ የስካይሆርስ ፐብ። , 2013.{{ISBN|1-62087-217-X}} * ቱከር፣ ፊሊፕ ቶማስ። ''የቱስኬጊ አየር ኃይል አባት ጆን ሲ. ሮቢንሰን።'' ዋሽንግተን ዲሲ፡ ፖቶማክ ቡክስ ኢንክ.፣ 2012።{{ISBN|1-59797-487-0}} [[መደብ:Pages with unreviewed translations]] 07b9911m8df4nujz449eg9jqf181yfr