ውክፔዲያ amwiki https://am.wikipedia.org/wiki/%E1%8B%8B%E1%8A%93%E1%8B%8D_%E1%8C%88%E1%8C%BD MediaWiki 1.47.0-wmf.23 first-letter ፋይል ልዩ ውይይት አባል አባል ውይይት ውክፔዲያ ውክፔዲያ ውይይት ስዕል ስዕል ውይይት መልዕክት መልዕክት ውይይት መለጠፊያ መለጠፊያ ውይይት እርዳታ እርዳታ ውይይት መደብ መደብ ውይይት በር በር ውይይት TimedText TimedText talk ሞጁል ሞጁል ውይይት Event Event talk 0 48703 395206 392137 2026-10-13T01:34:09Z Dagio lol 55597 395206 wikitext text/x-wiki [[ስዕል:The International Phonetic Alphabet (revised to 2015).pdf|upright=1.25|thumb|የአሁኑ አለምአቀፍ ድምጻዊ ፊደል]] '''ዓለም አቀፍ ድምጻዊ አልፋቤት''' ወይም '''ዓ.አ.ድ.አ.''' ([[እንግሊዝኛ]]፦ '''IPA International Phonetic Alphabet''') በ[[የላቲን አልፋቤት|ሮማይስጥ ጽሕፈት]] የተመሠረተ [[አልፋቤት]] ሲሆን በ[[ሰው ልጅ]] ቋንቋዎች ሁሉ ውስጥ ያለው ማናቸውም ጥቃቅን ድምጽ ኢንዲወከል የጣረ ጽሕፈት ነው። በአልፋቤቱ ውስጥ ምልክቶች ለ«ሳንባዊ» ተነባቢዎች፣ ለ«ኢ-ሳንባዊ» ተነባቢዎችና ለአናባቢዎች አሉ። ፊደሎቹ ከ[[አማርኛ]] ወይም ከ[[ግዕዝ]] [[አቡጊዳ]] ቢሆንም ይልቅ ለጥቃቅን ልዩነቶች እንዲወከሉ የተዘጋጁ ናቸው። ስለዚህ ለድምጹ /ር/ አያሌ ምልክቶች ['''r''']፣ ['''ʀ''']፣ ['''ɾ'''] ፤ ['''ɽ'''] ፤ ['''ɹ'''] ፤ ['''ɻ'''] ሁላቸው እታች ይታያሉ። ነገር ግን የያንዳንዱ ምልክት ድምጽ ከሌሎቹ በጥቃቅን ይለያያል፤ እነዚህም ጥቃቅን ድምጽ ልዩነቶች በግዕዝ ፊደል ስንኳ አይለያዩም። ===«ሳንባዊ ተነባቢዎች»=== ['''p'''] /ፕ/ ፤ ['''b'''] /ብ/ ፤ ['''t'''] /ት/ ፤ ['''d'''] /ድ/ ፤ ['''ʈ'''] /ርት/ ፤ ['''ɖ'''] /ርድ/ ፤ ['''c'''] /ክይ/ ፤ ['''ɟ'''] /ጅይ/ ፤ ['''k'''] /ክ/ ፣ ['''ɡ'''] /ግ/ ፤ ['''k''''] /ቅ/ ፤ ['''ɢ'''] /ጝ/ ፤ ['''ʡ'''] /ቕ/ ፣ ['''ʔ'''] /እ/ ['''m'''] /ም/ ፤ ['''ɱ'''] /ምፍ/ ፤ ['''n'''] /ን/ ፤ ['''ɳ'''] /ርን/ ፤ ['''ɲ'''] /ኝ/ ፤ ['''ŋ'''] /ንግ/ ፤ ['''ɴ'''] /ንጝ/ ['''ʙ'''] /ብቭ/ ፤ ['''r'''] /ር/ ፤ ['''ʀ'''] /ር/ ['''ⱱ'''] /ቭ/ ፤ ['''ɾ'''] /ር/ ፤ ['''ɽ'''] /ር/ ['''ɸ'''] /ፍ/ ፤ ['''β'''] /ቭ/ ፤ ['''f'''] /ፍ/ ፣ ['''v'''] /ቭ/ ፤ ['''θ'''] /<u>ስ</u>/ ፤ ['''ð'''] /<u>ዝ</u>/ ፤ ['''s'''] /ስ/ ፤ ['''z'''] /ዝ/ ፤ ['''ʃ'''] /ሽ/ ፤ ['''ʒ'''] /ዥ/ ፤ ['''ʂ'''] /ርሽ/ ፤ ['''ʐ'''] /ርዥ/ ፤ ['''ç'''] /ሥ/ ፤ ['''ʝ'''] /ህይ/ ፤ ['''x'''] /ኽ/ ፤ ['''ɣ'''] /ጝ/ ፤ ['''χ'''] /ሕ/ ፤ ['''ʁ'''] /ሕር/ ፤ ['''ħ'''] /ኅ/ ፤ ['''ʕ'''] /ዕ/ ፤ ['''h'''] /ህ/ ፣ ['''ɦ'''] /ሕ/ ['''ɬ'''] /ልሽ/ ፤ ['''ɮ'''] /ልዥ/ ['''ʋ'''] /ቭ/ ፤ ['''ɹ'''] /ር/ ፤ ['''ɻ'''] /ር/ ፤ ['''j'''] /ይ/ ፤ ['''ɰ'''] /ጝር/ ['''l'''] /ል/ ፤ ['''ɭ'''] /ርል/ ፤ ['''ʎ'''] /ይ/ ፤ ['''ʟ'''] /ጝል/ ===«ኢ-ሳንባዊ ተነባቢዎች»=== ===አናባቢዎች=== {{መዋቅር-ቋንቋ}} [[መደብ:ጽሕፈቶች]] [[መደብ:የቋንቋ ጥናት]] 37x7qvfo34sllps5ji4zm2qjkg0iksp 0 55373 395207 391453 2026-10-13T03:42:17Z InternetArchiveBot 35471 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 395207 wikitext text/x-wiki '''ፑቲኒዝም''' (በሩሲያኛ '''Путинизм'''፣ የፑቲን አገዛዝ፣ የፑቲን ርዕዮተ ዓለም፣ ይህ "ራሺዝም" ተብሎም ይጠራል '''Рашизм'''፣ በእንግሊዝኛ '''Putunism''', '''Ruscism''') ይህ በዘመናዊቷ [[ሩሲያ]] የፖለቲካ ርዕዮተ ዓለም እና የፖለቲካ አገዛዝ በ1990ዎቹ መገባደጃ ላይ ብቅ ያለው እና በ[[ቭላዲሚር ፑቲን|ፑቲን]] ዙሪያ በመንግስት የተደገፈ ስብዕና የአምልኮ ሥርዓት፣ [[አምባገነን]]፣ የመናገር ነፃነትን በማፈን እና በሰው ልጆች ላይ በሚፈጸሙ ከባድ ወንጀሎች ተለይቶ ይታወቃል። ይህ ብዙ ምክንያቶች ያሉት በጣም የተወሳሰበ ክስተት ነው <ref>Van Herpen, Marcel (2015). Putin's Wars: The Rise of Russia's New Imperialism. Rowman & Littlefield. p. 61</ref><ref> McNabb, David (2017). Vladimir Putin and Russia's Imperial Revival. Routledge. p. 58.</ref> <ref>Grigas, Agnia (2016). Beyond Crimea: The New Russian Empire. Yale University Press. pp. 2–3, 9.</ref> <ref>[https://theukrainians.org/en/three-features-of-russian-imperialism/ Three Features of Russian Imperialism]</ref> <ref>[https://liberationschool.org/08-08-15-russia-georgia-independence-in-html/ Russia, Georgia, and independence in the age of imperialism]</ref>። [[ስዕል:2022 Moscow rally 2.jpg|thumb|250px|ፑቲን ሩሲያ በዩክሬን ላይ የጀመረችውን ወረራ በመደገፍ ኮንሰርት አዘጋጅቷል፣ 2022]] [[ስዕል:Putin-portraits-1614.jpg|thumb|250px|በመላው ሩሲያ በሚገኙ መደብሮች በመቶዎች የሚቆጠሩ የፑቲን ምስሎች በሽያጭ ላይ ናቸው]] [[ስዕል:United Russia Congress (2011-11-27) 08.jpg|thumb|220px|ፑቲን በገዥው ፓርቲ ኮንግረስ ላይ፣ 2011]] == የመከሰቱ ምክንያቶች == [[ስዕል:Fnastasiya Fedorenko Putin glavniy brend.jpg|thumb|200px|መጽሐፍት "ፑቲን - ዋናው የሩሲያ ብራንድ"]] ሩሲያ ውስጥ ለዘመናት በዘለቀው የዘላኖች ተጽእኖ የተነሳ በማን አገዛዝ ስር ትኖር የነበረች እና በማን አስተዳደር ስር ዋና ከተማዋ በሞስኮ የሆነችው ፣ በኋላም የሩሲያ ኢምፓየር የሆነችው መንግስት በመመስረት ፣ አምባገነናዊ የመንግስት ቅርፅ ለዘመናት ኖረ ። የንጉሠ ነገሥቱ ኃይል ፍፁም እና የዕድሜ ልክ ነበር፣ እናም የሩሲያ ቤተ ክርስቲያን የሩሲያን ገዥ ከእግዚአብሔር ጋር እኩል አድርጋለች። ከ 15 ኛው ክፍለ ዘመን ጀምሮ በ 1861 ሰርፍዶም እስኪወገድ ድረስ, አብዛኛው ሩሲያውያን በብዙ ሺህ መኳንንት ባሪያዎች ተገዙ. እንደ 1825 የዴሴምብሪስት ሕዝባዊ አመጽ ያሉ ለሕዝብ ነፃነትን ለማስፈን የተደረጉ ሙከራዎች በንጉሠ ነገሥቱ አገዛዝ በጭካኔ ታፍነዋል። ይህም ነፃ፣ ዴሞክራሲያዊ ማህበረሰብ እንዳይፈጠር እንቅፋት ሆኗል <ref>Письма и заметки Н. С. Трубецкого / Вступит. ст. В. Н. Топорова; Подгот. к изд. Р. Якобсона при участии X. Барана, О. Ронена, М. Тейлор; Пер. предисл. В. А. Плунгяна; Пер. примеч. В. А. Плунгяна и Д. А. Паперно под ред. В. А. Плунгяна; Пер. и ред. указателей Д. В. Сичинавы.— М.: Языки славянской культуры, 2004.— 608 с., ил., разд. пат. i—lxxvi; I—XVI; l—504, вклейка после с. 218.</ref> <ref>Secret diplomatic history of the eighteenth century by Karl Marx. Edited by his Daughter Eleanor Marx Aveling.— London: Swan Sonnenschein & Co., Limited, Paternoster Square, 1899.— P.77.</ref> <ref>Мемуары декабристов. Северное общество / Ред. В. А. Фёдоров. — Москва: МГУ, 1981.</ref>። እ.ኤ.አ. በ 1917 ሁለት አብዮቶች ተካሂደዋል-አንደኛው በየካቲት ወር ንጉሳዊውን ስርዓት ገለበጠ ፣ ሌላኛው ደግሞ በጥቅምት ወር እስከ 1922 ድረስ በዘለቀው የእርስ በእርስ ጦርነት እና የዩኤስኤስአር ምስረታ አብቅቷል። የ[[ስታሊኒዝም|ጆሴፍ ስታሊን]] ስልጣን ሲይዝ ሩሲያ ከሞቱ በኋላ በሌሎች የሶቪየት መሪዎች የተወረሰችውን ወደ አምባገነንነት ተመለሰች።እ.ኤ.አ. በ 1991 የዩኤስኤስ አር ፈረሰ እና ሩሲያን ጨምሮ 15 አገሮች ነፃነታቸውን አገኙ። ድንበር ተከፍቶ ነፃ ሚዲያ ወጣ፣ የፖለቲካ እስረኞች በጅምላ ተፈቱ። እ.ኤ.አ. በ 1990 ዎቹ ውስጥ በሩሲያ እና በሌሎች የድህረ-ሶቪየት አገሮች የነፃነት ቀን ነበር ፣ እና በታሪክ ውስጥ ለመጀመሪያ ጊዜ እውነተኛ ዲሞክራሲ በሩሲያ ውስጥ ታየ <ref>Клисторин В. И. «Лихие девяностые» глазами экономиста // ЭКО. — 2014. — № 10 (484). — С. 181—189.</ref>። ነገር ግን እ.ኤ.አ. በ 1990 ዎቹ መገባደጃ ላይ በህብረተሰቡ ውስጥ [[የሩሲያዊ ዓለም]] የሚባል ክስተት ተፈጠረ፣ ይህም ሩሲያ በቼቼኒያ ላይ ሁለተኛውን ጦርነት አስከትሏል። ይህ የተጠናቀቀው ፑቲን ወደ ስልጣን በመምጣታቸው ነው <ref>Проханов А., Аверьянов В., Дугин А., Кобяков А., Платонов О. Доктрина Русского мира. — Издательство: Книжный мир, 2016</ref>። {{ጥቅስ|ከ 2000 እስከ 2010 ሩሲያ ውስጥ የኖርኩ ሲሆን ፑቲን በቼቺኒያ በሩሲያ ጦርነት ወቅት በህጋዊ መንገድ ሲመረጡ አይቻለሁ። በሌላ አነጋገር የእሱን አጀንዳ በሩሲያውያን ላይ አልጫነም። ሩሲያውያን ማየት የሚፈልጉትን ነገር ይኸውም የአምባገነን መሪን ምስል በማሳየት በውስጡ ይስማማል።|ከዩኤስኤስአር የተባረሩት [[በሶቪየት ኅብረት ውስጥ ተቃዋሚዎች|የሶቪየት ተቃዋሚዎች]] ልጅ ፔተር ፖሜርቴንሴቭ, የታሪክ ምሁር, የማስታወቂያ ባለሙያ <ref>Nothing Is True and Everything Is Possible: The Surreal Heart of the New Russia, 2014</ref> <ref>Valery Tishkov. The Russian World—Changing Meanings and Strategies // Carnegie Papers. — 2018. — Вып. 95.</ref> <ref>[https://www.zeit.de/kultur/2022-02/peter-pomerantsev-german-russian-relations-ukraine-conflict/seite-5 What, Actually, Is Germany’s Problem with Russia?]</ref> <ref>[https://news.err.ee/1609749258/headread-2025-peter-pomerantsev-on-what-russian-propaganda-really-is HeadRead 2025: Peter Pomerantsev on what Russian propaganda really is]</ref>|right}} {{ጥቅስ|በየሰከንዱ እየፈራረሰች ያለችውን ሀገር ማዳን የሚችለው ፑቲን ብቻ ነው።|አሌክሳንደር ኔቭዞሮቭ እ.ኤ.አ. በ 2012 ምርጫ ወቅት የፑቲን ታማኝ እና የግል አማካሪ ሆነው ያገለገሉ ሩሲያዊ ጋዜጠኛ እና ደራሲ ናቸው <ref>[https://courier-media.com/obshhestvo/aleksandr-nevzorov-putin-spasaet-stranu-ot-raspada/ Александр Невзоров: Путин спасает страну от распада Источник: https://courier-media.com/obshhestvo/aleksandr-nevzorov-putin-spasaet-stranu-ot-raspada]</ref> <ref>[https://1-line.spbu.ru/ljudi/234-415.html?grp=57 Александр Невзоров: «Я живу по принципу - один раз испорть себе репутацию, чтобы потом можно было говорить всё, что угодно»]</ref>|right}} {{ጥቅስ|ፑቲንን እንደ ዋና እና ብቸኛው ክፋት የሚመለከት ማንኛውም ሰው "በታሪክ ውስጥ የአንድ የተወሰነ ግለሰብ ሚና" በሚለው የተሳሳተ አስተሳሰብ ይመራል። እሱ ሌላ የሩሲያ ግዛት አሻንጉሊት ነው። በ300 ዓመታት የማይለወጡ ወጎች ይመራል። የፑቲን አገዛዝ ምንም ዓይነት ዋና ገፅታዎችም ሆነ የራሱ የግል ቅዠቶች አልያዘም። እሱ በቀላሉ የሩሲያ ንጉሠ ነገሥት አስተዳደር ደንቦችን በትጋት ይከተላል። ሁሉም የፑቲን ድርጊቶች ባለፉት መቶ ዘመናት ሲተገበር የቆየው የሩሲያ የውጭ ፖሊሲ ቀጥተኛ ሎጂካዊ ቀጣይ ናቸው|አሌክሳንደር ኔቭዞሮቭ፣ ሩሲያዊ ጸሐፊ፣ ጋዜጠኛ እና የህዝብ ታዋቂ|right}} [[ስዕል:Putin and Medvedev (2014-06-22).jpg|thumb|200px|ፑቲን እና የተባበሩት ሩሲያ ፓርቲ አባላት በ[[ሞስኮ ክሬምሊን]]]] በፑቲን ዘመን ሩሲያ እ.ኤ.አ. በ 2000 ኢኮኖሚዋን አረጋጋች ፣ የመጀመርያው ለውጥ በፑቲን ዘመን የሩስያ መዝሙር - የግሊንካ የአርበኝነት መዝሙር - በአሮጌው የሶቪየት ዜማ መዝሙር ግን በትንሹ የተሻሻሉ ግጥሞች መተካት ነበር <ref> За Глинку!: Против возврата к советскому гимну: Сборник материалов / Сост.: М. О. Чудакова, А. Р. Курилкин, Е. А. Тоддес. — М.: Языки русской культуры, 2000. — 124 с.</ref>፣ በርካታ አዳዲስ ወታደራዊ ግጭቶች ተከስተዋል ለምሳሌ በ [[ደቡብ ኦሤትያ-አላኒያ|ጆርጂያ በ2008]] እና [[ጦርነት በዶንባስ|በዩክሬን በ2014]] <ref>[https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/the-2008-russo-georgian-war-putins-green-light/ The 2008 Russo-Georgian War: Putin’s green light]</ref> <ref>[https://www.hrc.ge/538/geo/ 15 წელი აგვისტოს ომიდან - ტერორისტული რეჟიმის განგრძობადი ზიანი და შედეგები საერთაშორისო სასამართლოებში]</ref> <ref>[https://blog.icoca.ch/10-years-of-russian-annexation-of-crimea-reflexions-on-the-role-of-pmcs-in-hybrid-warfare/ 10 years of Russian annexation of Crimea, reflections on the role of PMCs in hybrid warfare]</ref> <ref>[https://fakty.ua/ru/180361-rossijskie-specnazovcy-rasstrelivali-nas-iz-avtomatov-kalashnikova-prakticheski-v-upor «Российские спецназовцы расстреливали нас из автоматов практически в упор»]</ref> <ref>[https://www.unian.net/politics/907274-mer-slavyanska-nelya-shtepa-sbejala-iz-goroda-smi.html Мэр Славянска Неля Штепа сбежала из города - СМИ]</ref> በሩሲያ ያለው የፖለቲካ ጭቆና ተባብሷል <ref>[https://navalny.com/p/6424/ Томск в плену у депутатской мафии]</ref> <ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.currenttime.tv/a/sovet-po-pravam-cheloveka-oon-kreml-presleduet-protivnikov-voyny-v-ukraine-/32029885.html|title=Совет по правам человека ООН: Россия преследует противников войны в Украине. Кремль это отрицает|website=Настоящее Время|date=2022-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209211445/https://www.currenttime.tv/a/sovet-po-pravam-cheloveka-oon-kreml-presleduet-protivnikov-voyny-v-ukraine-/32029885.html |archive-date=2022-12-09}}</ref> <ref>[https://www.omct.org/en/resources/blog/russia-leaving-european-convention-for-the-prevention-of-torture-a-withdrawal-with-profound-consequences Russia leaving European Convention for the Prevention of Torture: a withdrawal with profound consequences]</ref> <ref>[https://www.ui.se/forskning/centrum-for-osteuropastudier/sceeus-report/human-rights-violations-in-the-occupied-parts-of-ukraines-donbas-since-2014/ Human Rights Violations in the Occupied Parts of Ukraine’s Donbas since 2014]</ref> <ref>[https://www.hrw.org/news/2025/12/11/russias-systematic-torture-of-ukrainian-pows Russia’s Systematic Torture of Ukrainian POWs]</ref> <ref>[https://www.auswaertiges-amt.de/en/newsroom/news/kofler-eastern-ukraine-2327428 Human Rights Commissioner Kofler on the human rights situation in eastern Ukraine]</ref> <ref>[https://www.ohchr.org/en/press-releases/2016/07/un-report-2014-16-killings-ukraine-highlights-rampant-impunity UN report on 2014-16 killings in Ukraine highlights “rampant impunity”]</ref> <ref>[https://news.un.org/en/story/2016/07/534392 UN report finds impunity for killings ‘remains rampant’ in Ukraine conflict]</ref> [[የሩሲያዊነት]] ተባብሷል <ref>{{Cite web|date=5 January 2023|title=In Russia, there are 40% fewer Komi-Permyaks, 35% fewer Mordovians (Erzya and Moksha), 30% fewer Udmurts, and more than 20% fewer Chuvash and Mari|url=https://www.idelreal.org/a/32210928.html|access-date=6 January 2023|website=Radio Free Europe/Radio Liberty|language=ru}}</ref> <ref>[https://www.rferl.org/a/schools-language-classes-ukraihne-occupied/33465383.html Natalya Nedyelko and Donbas.Realities. 2025. No More Ukrainian Classes In The Parts Of Ukraine Under Russia’s Thumb. RFE/RL. 7 Jul.]</ref> <ref>[https://rg.ru/2025/06/23/minprosveshcheniia-namereno-ubrat-ukrainskij-iazyk-iz-shkolnoj-programmy.html Минпросвещения намерено убрать украинский язык из школьной программы. 2025. ''Российская газета''. 23 Jun.]</ref>። ከዚህም በላይ የተለያዩ አለማቀፍ ድርጅቶች እንደሚሉት ሩሲያ በፑቲን ግላዊ ተነሳሽነት በአፍሪካ ሀገራት መፈንቅለ መንግስት እና ጦርነቶችን ትደግፋለች <ref>{{cite news|title=More control, less deniability: what next for Russia in Africa after Wagner?|url=https://www.theguardian.com/world/article/2024/may/21/what-next-for-russia-in-africa-after-wagner-moscow-influence|work=[[The Guardian]]|date=2024-05-21}}</ref><ref name="economistexplains2">{{Cite news|title=What is the Wagner Group, Russia's mercenary organisation?|url=https://www.economist.com/the-economist-explains/2022/03/07/what-is-the-wagner-group-russias-mercenary-organisation|access-date=2022-03-16|quote=“From a legal perspective, Wagner doesn't exist,” says Sorcha MacLeod|newspaper=The Economist|issn=0013-0613|archive-date=2022-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20221219120224/https://www.economist.com/the-economist-explains/2022/03/07/what-is-the-wagner-group-russias-mercenary-organisation|url-status=live}}</ref><ref name="CBS Africa">{{cite news|title=How Russia's Wagner Group funds its role in Putin's Ukraine war by plundering Africa's resources|url=https://www.cbsnews.com/news/russia-wagner-group-ukraine-war-putin-prigozhin-africa-plundering-resources/|work=CBS News|date=2023-05-16|access-date=2023-08-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20230622145256/https://www.cbsnews.com/news/russia-wagner-group-ukraine-war-putin-prigozhin-africa-plundering-resources/|archive-date=2023-06-22|url-status=live}}</ref> <ref>{{Cite web |url=https://www.malina.mg/fr/kraoma-mining-une-joint-venture-au-centre-de-toutes-les-attentions/ |title=www.malina.mg |access-date=2024-12-18 |archive-date=2023-08-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230831082222/https://www.malina.mg/fr/kraoma-mining-une-joint-venture-au-centre-de-toutes-les-attentions/ |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230831082222/https://www.malina.mg/fr/kraoma-mining-une-joint-venture-au-centre-de-toutes-les-attentions/ |archivedate=2023-08-31 |accessdate=2025-12-22 }}</ref><ref name="depth">{{Cite web|url=https://www.themoscowtimes.com/2019/11/19/in-push-for-africa-russias-wagner-mercenaries-are-out-of-their-depth-in-mozambique-a68220|title=In Push for Africa, Russia's Wagner Mercenaries Are 'Out of Their Depth' in Mozambique|first=Pjotr|last=Sauer|date=2019-11-19|website=The Moscow Times|access-date=2024-12-18|archive-date=2022-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20220327074056/https://www.themoscowtimes.com/2019/11/19/in-push-for-africa-russias-wagner-mercenaries-are-out-of-their-depth-in-mozambique-a68220|url-status=live}}</ref><ref>[https://www.libyaobserver.ly/news/sun-russia-sends-troops-and-missiles-east-libya-and-sets-two-military-bases The Sun: Russia sends troops and missiles to east Libya and sets up two military bases] {{Wayback|url=https://www.libyaobserver.ly/news/sun-russia-sends-troops-and-missiles-east-libya-and-sets-two-military-bases |date=20200217185319 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200217185319/https://www.libyaobserver.ly/news/sun-russia-sends-troops-and-missiles-east-libya-and-sets-two-military-bases |date=2020-02-17 }} ''The Libya Observer''</ref><ref>{{cite news |title=Mali, CAR watch with concern as Wagner mutiny unfolds in Russia |url=https://www.africanews.com/2023/06/24/mali-car-watch-with-concern-as-wagner-mutiny-unfolds-in-russia/ |work=Africanews |date=2023-06-24 |access-date=2024-12-18 |archive-date=2024-12-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241219141926/https://www.africanews.com/2023/06/24/mali-car-watch-with-concern-as-wagner-mutiny-unfolds-in-russia/ |url-status=live }}</ref><ref name="allegations">{{Cite web |title=US Aware of Allegations of Russian Links to Burkinabe Coup |url=https://www.voanews.com/a/us-aware-of-allegations-of-russian-links-to-burkinabe-coup-/6415668.html |website=VOA |date=2022-01-27 |access-date=2024-12-18 |archive-date=2022-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224162431/https://www.voanews.com/a/us-aware-of-allegations-of-russian-links-to-burkinabe-coup-/6415668.html |url-status=live }}</ref>፣ [[የአሌክሳንደር ሉካሼንኮ አገዛዝ|ፑቲን ሩሲያ ከሉካሼንኮ ጋር ያላትን ግንኙነት የበለጠ አጠናክሯል]] ኢኮኖሚያዊ እና ወታደራዊ ድጋፍ <ref>[https://www.bloomberg.com/news/articles/2025-09-15/belarus-russia-military-drills-why-lukashenko-is-aligned-with-putin Why Belarus Is Forging Ever-Closer Ties With Russia]</ref>፣ ዋናው የሩሲያ የሰብአዊ መብት ድርጅት [[የመታሰቢያ ሐውልት]] እንዲሁ ተዘግቷል <ref>[https://imi.org.ua/en/news/russian-court-shuts-down-human-rights-group-memorial-international-cnn-i43101 Russian court shuts down human rights group Memorial International – CNN]</ref>። እ.ኤ.አ. በ 2023 በሄግ የሚገኘው ዓለም አቀፍ የፍትህ ፍርድ ቤት ለፑቲን የዩክሬን ልጆች ግድያ እና ማፈናቀል የእስር ማዘዣ አውጥቷል <ref>{{Cite web |title=Situation in Ukraine: ICC judges issue arrest warrants against Vladimir Vladimirovich Putin and Maria Alekseyevna Lvova-Belova |url=https://www.icc-cpi.int/news/situation-ukraine-icc-judges-issue-arrest-warrants-against-vladimir-vladimirovich-putin-and |accessdate=2025-12-22 |archivedate=2023-03-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230317151628/https://www.icc-cpi.int/news/situation-ukraine-icc-judges-issue-arrest-warrants-against-vladimir-vladimirovich-putin-and }}</ref>። == የሩሲያ ተቃዋሚ ዴሞክራሲያዊ ኃይሎች አቋም == [[ስዕል:2012-09-15 Boris Nemtsov on stage of anti-Putin rally L1070201.jpg|thumb|220px|[[ቦሪስ ኔምትሶቭ]]፣ በ2012 የፑቲንን ወደ ስልጣን መምጣት በመቃወም በተካሄደው ሰልፍ ላይ ያደረጉት ንግግር]] [[ስዕል:Alexey Navalny 2018.png|thumb|220px|የዲሞክራሲያዊ ተቃዋሚ መሪ እና የሩስያ ፕሬዝዳንት እጩ [[አሌክሲ ናቫልኒ]] በ2024 በፑቲን ትእዛዝ በህገ ወጥ መንገድ ተከሰው ተገድለዋል፣ ከ 2018 የሩሲያ ፕሬዚዳንታዊ ምርጫ በፊት የተወሰደ ፎቶግራፍ]] በሩሲያ የብዙዎቹ የፑቲን ተቃዋሚዎች ግድያ ተፈጽሟል <ref>[https://www.yabloko.ru/Publ/Book/Fire/fire_002.html Путинизм как высшая и заключительная стадия бандитского капитализма в России]</ref> <ref>[https://www.washingtonpost.com/world/2024/02/17/russia-putin-opposition-deaths/ Putin’s dead critics: A journalist, a tax adviser, a politician]</ref> <ref>[https://kyivindependent.com/navalnys-death-preceded-by-long-list-of-putin-critics-murders/ Navalny's death preceded by long list of Putin critics' murders]</ref> <ref>[https://thinktank.4freerussia.org/politics/political-repressions-in-russia-in-2021/ Political Repressions in Russia in 2021]</ref> <ref>[https://www.osw.waw.pl/en/publikacje/analyses/2021-02-01/mass-protests-russia-shadow-repression Mass protests in Russia in the shadow of repression]</ref> <ref>[https://www.swp-berlin.org/10.18449/2021C40/ Repression and Autocracy as Russia Heads into State Duma Elections]</ref> <ref>[https://memopzk.org/figurant/navalnyj-aleksej-anatolevich/ Навальный Алексей Анатольевич]</ref>። የሩስያ ተቃዋሚ ሃይሎች መንግስት በገለልተኛ ሚዲያዎች ላይ እየወሰደ ያለውን እርምጃ ከማውገዝ በተጨማሪ ፑቲን ከሌሎች ፈላጭ ቆራጭ ሀገራት በተለይም ከ[[ቻይና]] እና [[ኢራን]] ጋር መቀራረባቸውን ተችተዋል <ref>[https://nemtsov-most.org/2020/06/04/nemtsov-putins-contract-with-china-is-a-sale-of-his-homeland/ Немцов: «Путинский контракт с Китаем — это распродажа родины»]</ref> <ref>[https://www.ava.md/ru/stati/analitika_i_kommentarii/boris-nemcov-putin-tolkaet-stranu-v-ob-yatiya/ Борис Немцов: Путин толкает страну в объятия Китая]</ref> <ref>[https://minval.az/news/67492 Немцов назвал поставки газа в Китай аферой века]</ref> <ref>[https://internationalviewpoint.org/In-Search-of-Russia-s-Lost-Opposition In Search of Russia’s Lost Opposition]</ref> <ref>[https://nemtsovfund.org/en/2025/01/china-s-choice-balancing-economic-interests-and-global-political-strategy-insights-from-the-russia-2030-futures-enhanced-research-ifr-lab/ “China’s Choice: Balancing Economic Interests and Global Political Strategy” — Insights from the “Russia 2030 Futures Enhanced” Research IFR Lab]</ref>። የሩሲያ ተቃዋሚዎች በተለይም የአሌሴይ ናቫልኒ ደጋፊዎች በሩሲያ ውስጥ የፑቲንን አገዛዝ ለብዙ አመታት ሲዋጉ የቆዩ ሲሆን ከ2014 ጀምሮ በዩክሬን ላይ የተፈጸሙትን ወንጀሎች በሙሉ አጥብቀው አውግዘዋል፣ ዩክሬናውያንን ይደግፋሉ እና የፑቲን ዋና ደጋፊዎች ወንጀሎች ላይ ምርመራ እስከጀመረ ድረስ <ref>[https://navalny.com/p/6579/ Патриот за деньги. «Русский мир» в обмен на Эмираты]</ref>። {{ጥቅስ|ከዩክሬን ጋር ያለው ጦርነት ምንም ዓይነት ገደብ የሌለው ወንጀል ነው። ይህ ጦርነት የሩሲያ ጠላቶችን ይጠቀማል። ይህ የእርስዎ ጦርነት አይደለም። ይህ የእኛ ጦርነት አይደለም። ይህ የፑቲን ጦርነት ለስልጣኑ እና ለገንዘቡ ነው። ይህ የቢሊየነር ጓደኞቹ የሮተንበርግ ፣የቲምቼንኮ ፣ያኑኒን ጦርነት እና የእነርሱ መበልፀግ ነው። አስታውስ፣ የምትዋጋው እና የምትሞትላቸው ለእነሱ እንጂ ለሩሲያ አይደለም <ref>[https://euro.kharkiv.ua/poln%D1%8Bj-tekst-doklada-borysa-nemczova-o/ Полный текст доклада Бориса Немцова о войне Путина в Украине]</ref>|የሩሲያ ተቃዋሚ ቦሪስ ኔምትሶቭ ሩሲያ በዩክሬን ላይ ባደረሰችው ጥቃት እና ለሩሲያ ጦር ኃይሎች ይግባኝ በማለት የሰጡት መግለጫ|right}} [[ስዕል:Немцов мост 03 27.07.2022.jpg|thumb|220px|ቦሪስ ኔምትሶቭ በተገደለበት ቦታ ላይ በተሠራው የመታሰቢያ ሐውልት ላይ አበቦች፣ በ 2015 ተገድሏል]] [[ስዕል:Grave of Alexey Navalny - 2024-03-15 - p1.jpg|thumb|230px|የሩሲያ ዋና ተቃዋሚ መሪ አሌክሲ ናቫልኒ መቃብር፣ በ 2024 ተገድሏል]] [[ስዕል:Grave of Alexander Litvinenko, Highgate Cemetery, April 2024.jpg|thumb|180px|የአሌክሳንደር ሊትቪንኮ መቃብር]] == የሩሲያ ማህበረሰብ አመለካከት == [[ስዕል:Berlin demonstration after Navalny's murder asv2024-02-18 VIDEO 03.webm|thumb|220px|ነጭ፣ ሰማያዊ እና ነጭ ባንዲራ፣ ፀረ-ፑቲን እና ፀረ-ጦርነት ኃይሎች ምልክት ነው]] [[ስዕል:Protest against the invasion of Ukraine (Yekaterinburg, February 24, 2022).jpg|thumb|220px|ፀረ ጦርነት ተቃውሞ "ጦርነት የለም" የሚል በፖስተሮች]] [[ስዕል:Oxxxymiron RAW Berlin asv2022-04 img10.jpg|thumb|220px|ፀረ-ጦርነት ዘፋኝ Oxxxymiron በበርሊን አሳይቷል]] እንደ ሩሲያ ኦፊሴላዊ መረጃ ከሆነ ከሩሲያ 147 ሚሊዮን ህዝብ ውስጥ 80% ፑቲንን ይደግፋሉ, ነገር ግን ትክክለኛው የፑቲን ደጋፊዎች ቁጥር በጣም ትንሽ ሊሆን ይችላል እና በአለም አቀፍ ገለልተኛ ምንጮች ጥናት ላይ በመመርኮዝ ከ 30-40% ብቻ ነው። በሙስና እና በጦርነት ላይ የተነሱት ተቃውሞዎች በሙሉ ማለት ይቻላል በሩሲያ ልዩ ሃይሎች በአሰቃቂ ሁኔታ ተጨፍጭፈዋል። በሩሲያ ያሉ ሰዎች ጭቆናን ለማስወገድ የራሳቸውን የፖለቲካ አቋም እና አመለካከት በመደበቅ ዝምታን እንዲናገሩ እና ፑቲንን እንደሚደግፉ እንዲገልጹ ይገደዳሉ። ነጭ-ሰማያዊ-ነጭ ባንዲራ የፑቲኒዝምን የመቋቋም ምልክት ሆኗል እና በባለሥልጣናት እንደ "አክራሪ" ስለሚቆጠር በሩሲያ ውስጥ በይፋ ታግዷል <ref>[https://www.russiamatters.org/blog/record-share-russians-support-peace-talks-many-also-approve-russias-actions-ukraine Record Share of Russians Support Peace Talks, But Many Also Approve of Russia’s Actions in Ukraine]</ref> <ref>[https://www.npr.org/2024/09/24/nx-s1-5123628/independent-study-suggests-russian-support-for-the-war-in-ukraine-is-complicated Independent study suggests Russian support for the war in Ukraine is complicated]</ref> <ref>[https://www.statista.com/statistics/896181/putin-approval-rating-russia/?srsltid=AfmBOorB3_Ztp_I2TEKvu53dwadaH6ZLBvB3hF3r_KpnNelo9z70V0F5 Putin approval rating Russia 2026]</ref> <ref>[https://www.washingtonpost.com/world/2022/03/20/putin-russia-schools-ukraine/ Putin’s war propaganda becomes ‘patriotic’ lessons in Russian schools]</ref> <ref>[https://www.stratagem.no/the-symbol-of-the-new-russia-the-white-blue-white-flag-and-its-narrative/ The symbol of the new Russia?The white-blue-white flag and its narrative]</ref> <ref>[https://www.hrw.org/news/2022/10/20/russian-police-are-torturing-anti-war-activists Russian Police are Torturing Anti-War Activists]</ref> <ref>[https://icds.ee/en/not-quite-agents-of-change-russian-anti-war-grassroots-initiatives-in-europe/ Not Quite Agents of Change: Russian Anti-War Grassroots Initiatives in Europe]</ref> <ref>[https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/09/un-special-rapporteur-warns-intensifying-repression-and-widespread-tortureUN Special Rapporteur warns of intensifying repression and widespread torture in Russia aimed at silencing dissent]</ref> <ref>[https://news.un.org/en/story/2024/10/1156271 Russia: Torture now ‘a tool for repression at home and aggression abroad’]</ref> <ref>[https://memopzk.org/figurant/gilishev-andrej-nikolaevich/ Гилишев Андрей Николаевич]</ref>። == በሥነ ሕንፃ ውስጥ == [[ስዕል:Pantheon of Eternal Glory.jpg|thumb|250px|የቅዱስ ኤልዛቤት ምሽግ]] በ 2025 በ[[የቅዱስ ኤልዛቤት ምሽግ|ፎርት ሴንት ኤልዛቤት ወታደራዊ መቃብር]] (በ[[ክሮፒቭኒትስኪ]]) መግቢያ ላይ ባለው የመታሰቢያ ሐውልት ላይ የተቀረጸው ጽሑፍ ተለወጠ እና አሁን እንዲህ ይነበባል-“ናዚዝም ከዚህ በፊት ተሸነፈ - ይህ ማለት ፑቲኒዝም እንዲሁ ይሸነፋል ማለት ነው” <ref>[https://ua.igotoworld.com/en/poi_object/66028_saint-elizabeth-fortress.htm Saint Elizabeth Fortress]</ref>። == በባህል እና ሲኒማ == * ጓደኛዬ ቦሪስ ኔምትሶቭ (በሩሲያኛ Мой друг Борис Немцов፣ 2015) <ref>[https://artdocfest.com/en/movie/moy_drug_boris_nemco_2015_70/ My friend Boris Nemtsov]</ref> * [[ዶንባስ (የዶክ ፊልም)|ዶንባስ]] (በዩክሬንኛ Донбас፣ 2018) <ref>[https://variety.com/2018/film/reviews/donbass-review-1202804243/ ‘Donbass’ Review: War in Ukraine, the Prequel]</ref> * ናቫልኒ (በእንግሊዝኛ Navalny፣ 2022) <ref>[https://www.abu.org.my/2023/03/13/cnn-wins-its-first-oscar-for-navalny/ CNN wins its first Oscar for NAVALNY]</ref> * ማሪፖል: ተስፋ አልጠፋም (በዩክሬንኛ Маріуполь: Невтрачена надія፣ 2022) <ref>[https://www.acc.go.kr/webzine/index.do?article=787&lang= Mariupol. Unlost Hope]</ref> * ኬርሰን። ጸጥ ያለ ሽብር። የገሃነም ዜና መዋዕል (በዩክሬንኛ Херсон. Тихий терор. Хроніки пекла፣ 2022)<ref>[https://mediacenter.org.ua/silent-terror-in-kherson-documentary-about-atrocities-committed-by-russian-occupiers-in-occupied-city-presented-in-kyiv/ Silent terror in Kherson: documentary about atrocities committed by russian occupiers in occupied city presented in Kyiv]</ref> * የእሱ ጦርነት (በሩሲያኛ Его война፣ 2023) <ref>[https://freedomrussia.org/2023/12/08/ego-vojna-istoricheskoe-rassledovanie-o-putine-i-vojne-dokumentalnyj-film/ Его война — Историческое расследование о путине и войне: Документальный фильм]</ref> * ዘጋቢ ፊልም "[[የፑቲኒዝም አናቶሚ (ዘጋቢ ፊልም)|የፑቲኒዝም አናቶሚ]]" (በዩክሬንኛ Анатомія рашизму፣ 2023) <ref>[https://blog.poltava.to/pustovgar/17788/ Анатомія рашизму | Документальний цикл «Остання війна»]</ref> == በተጨማሪም ተመልከት == * [[ሩሲያ ከዩክሬን ጋር ምን ማድረግ አለባት?]] * [[የሩሲያ ሊበራሪያን ፓርቲ]] * [[የሩሲያ የጦር ወንጀሎች]] * [[የሩሲያ ፕሮፓጋንዳ]] * [[ማጎሪያ ካምፕ]] * [[የሩሲያዊነት]] * [[ታላቅ ሽብር]] * [[ባይኮቭኒያ]] * [[ኩራፓቲ]] * [[ናዚዝም]] == አገናኞች == pmsho31rrv5kjr7waehtab2fu4ul60l 0 55566 395205 391096 2026-10-13T00:28:32Z Поль Крол Злой Диктатор 58147 395205 wikitext text/x-wiki '''ሊበርታሪያኒዝም''' (በ[[እንግሊዝኛ]] '''libertarianism''') የሰው ልጅ ነፃነት እሴቶችን እና የመንግስት ቁጥጥርን ሙሉ በሙሉ መቀነስ እና የፖለቲከኞችን ቁጥር መቀነስ የሚያምን የፖለቲካ አስተሳሰብ ነው <ref>[https://www.libertarianism.org/publications/essays/history-libertarianism A History of Libertarianism]</ref> <ref>[https://www.britannica.com/topic/libertarianism-politics/Historical-origins Historical origins]</ref> <ref>[https://plato.stanford.edu/entries/libertarianism/ Libertarianism]</ref>። [[ስዕል:Gadsden flag.svg|thumb|250px|የዚህ እንቅስቃሴ ባንዲራ <ref>[https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3424229/ Understanding Libertarian Morality: The Psychological Dispositions of Self-Identified Libertarians]</ref>]] [[ስዕል:Thomas Sowell cropped.jpg|thumb|200px|ቶማስ ሶዌል፣ ይህንን ክስተት ካጠኑት ታዋቂ ምሁራን አንዱ <ref>[https://www.libertarianism.org/columns/intellectuals-libertarianism-thomas-sowell-robert-nisbet Smith discusses the role of modern intellectuals in government]</ref>]] [[ስዕል:Javier Milei en el Salón Blanco 2 (cropped).jpg|thumb|200px|ከ 2023 ጀምሮ የአርጀንቲና ፕሬዝዳንት የሆኑት ጃቪየር ማሌይ የዚህን ርዕዮተ ዓለም እሴቶች ተግባራዊ ለማድረግ የመጀመሪያው ፕሬዝዳንት ናቸው። በጃቪየር ማሌ የግዛት ዘመን፣ የአርጀንቲና የሀገር ውስጥ ምርት፣ ደህንነት እና ምስል በከፍተኛ ሁኔታ ጨምሯል፣ እና ትልቅ ኢንቨስትመንቶች ወደ አርጀንቲና ፈሰሱ <ref>[https://fee.org/articles/javier-milei-argentinas-first-ever-libertarian-president/ Javier Milei: Argentina’s First-Ever Libertarian President]</ref> <ref>[https://www.canninghouse.org/canning-insights/argentina-just-elected-the-first-liberal-libertarian-president-in-the-history-of-humanity “Argentina just elected the first liberal libertarian president in the history of humanity”]</ref> ]] ይህ ሥርዓት የአምባገነንነት ፍፁም ተቃራኒ ነው። [[ፑቲኒዝም|በአለም አምባገነን ሀገሮች ይህ ርዕዮተ ዓለም በተለይ በፑቲን ዘመን በሩሲያ ውስጥ የተከለከለ ነው]]። በ 21 ኛው ክፍለ ዘመን በዓለም ላይ ሁለት አገሮች ብቻ ይህንን ርዕዮተ ዓለም ያራምዳሉ - እነዚህ [[አርጀንቲና]] እና [[ኤል ሳልቫዶር]] ናቸው <ref>[https://www.gisreportsonline.com/r/javier-milei-argentina/ Milei’s economic policy in Argentina]</ref> <ref>[https://www.washingtonpost.com/world/2026/03/17/el-salvador-bukele-life-sentence-constitutional-reform/c0972d6c-2249-11f1-954a-6300919c9854_story.html El Salvador's Bukele pushes through life sentences in nation that has imprisoned 1% of population]</ref>። == የስም ትርጉም == [[ስዕል:Nolan chart normal.svg|thumb|200px|የኖላን ቲዎሪ]] ቃሉን ለመጀመሪያ ጊዜ የተጠቀመበት አሜሪካዊው ፈላስፋ ዊልያም ቤልሻም "በነጻነት እና ነፃነት" (1789) ድርሰቱ ላይ ነው። ነጻነት (በእንግሊዝኛ liberty) ከሚለው ቃል የመጣ ነው <ref>[https://www.etymonline.com/word/libertarian libertarian]</ref>። == ታሪክ == [[ስዕል:JohnLocke.png|thumb|200px|የዚህ ጆን ሎክ]] [[ስዕል:Adam Smith The Muir portrait.jpg|thumb|200px|አዳም ስሚዝ]] [[ስዕል:MurrayBW.jpg|thumb|200px|ሙሬይ ሮትባርድ]] ጆን ሎክ የህይወትን፣ የነፃነት እና የንብረት መብቶችን እንደ ተፈጥሯዊ በማቋቋም መሰረቱን ጥሏል። አዳም ስሚዝ (1776) የነፃ ገበያን ኢኮኖሚያዊ መሠረት ጥሏል። ከክላሲካል ሊበራሊዝም መርሆዎች እና ከኦስትሪያ የኢኮኖሚክስ ትምህርት ቤት አስተምህሮ የመነጨ እንቅስቃሴው በ20ኛው ክፍለ ዘመን ቅርጽ ያዘ። በ 21 ኛው ክፍለ ዘመን, በሁሉም አህጉራት ውስጥ የተለያዩ አገሮችን ያካተተ ዓለም አቀፍ እንቅስቃሴ ነው <ref>[https://theanarchistlibrary.org/library/samuel-edward-konkin-iii-history-of-the-libertarian-movement History of the Libertarian Movement]</ref> <ref>[https://plato.stanford.edu/entries/libertarianism/ Libertarianism]</ref> <ref>[https://www.cato.org/policy-report/march/april-2007/roots-modern-libertarian-ideas The Roots of Modern Libertarian Ideas]</ref>። == መርሆዎች == [[ስዕል:Libertarian at the Minnesota Tax Cut Rally 2011 (5697258691).jpg|thumb|220px|አሜሪካ ውስጥ ሰልፍ]] * የፈቃደኝነት መርህ። እያንዳንዱ ሰው የአካሉ፣ የአዕምሮው እና የልፋቱ ፍሬ ብቸኛ ባለቤትነት አለው * የጥቃት ያልሆነ መርህ። በአንድ ሰው ወይም በንብረታቸው ላይ አካላዊ ኃይል (አመፅ) መጠቀም ተቀባይነት የለውም። ብጥብጥ የሚጸድቀው ራስን በመከላከል ላይ ብቻ ነው * የግል ንብረት፡- የንብረት መብቶች ቅድስና፣ የማምረቻ መንገዶችን ጨምሮ፣ እና በፈቃደኝነት የመለዋወጥ መብት * ነፃ ገበያ። በፈቃደኝነት በሚደረጉ ግብይቶች እና በፉክክር የሚመራ ኢኮኖሚ የመንግስት ጣልቃ ገብነት የሌለበት ኢኮኖሚ * የበጎ ፈቃድ ማህበረሰብ። በሰዎች መካከል ያለው ግንኙነት በግዴታ ሳይሆን በፈቃደኝነት ላይ የተመሰረተ መሆን አለበት * የተገደበ መንግስት ወይም አለመኖሩ። ለአነስተኛ መንግስት (ፖሊስ፣ ጦር ሰራዊት እና ፍርድ ቤት ብቻ) ወይም ሙሉ ለሙሉ እንዲሰረዝ ጠበቃዎች * ግለሰባዊነት። ግለሰቡ ከጋራ፣ ከመንግስት ወይም ከህብረተሰብ የበለጠ አስፈላጊ ነው <ref>[https://www.cato.org/commentary/key-concepts-libertarianism Key Concepts of Libertarianism]</ref> ። == ቁልፍ ፍላጎቶች == [[ስዕል:Against the isolation of Runet (2019-03-10) 122.jpg|thumb|250px|በሩሲያ ውስጥ ሰልፍ]] * የግብር ቅነሳ ወይም ሙሉ በሙሉ መሰረዝ (ብዙውን ጊዜ እንደ ስርቆት ይቆጠራል) * የመናገር ነፃነት፣ የጦር መሳሪያ የመታጠቅ መብት እና በግላዊነት ውስጥ ጣልቃ አለመግባት * በኢኮኖሚ እና በማህበራዊ ጉዳዮች ላይ የመንግስት ጣልቃ አለመግባት * ሰላማዊ የውጭ ጉዳይ ፖሊሲ፣ ነፃ ንግድ == የዚህ የፖለቲካ እንቅስቃሴ ዓይነቶች == [[ስዕል:Minarchism flag.svg|thumb|220px|የሚናርኪስት ንቅናቄ ባንዲራ]] [[ስዕል:Flag of Anarcho-capitalism.svg|thumb|220px|የአናርኮ-ካፒታልነት ባንዲራ]] [[ስዕል:Ben Harper 003.jpg|thumb|200px|የዚህ ኢሎሎጂ ደጋፊ ቤን ሃርፐር]] [[ስዕል:Candace Owens (53805331465) (cropped).jpg|thumb|200px|ካንደስ ኦውንስ]] * ሚናርኪዝም - የመንግሥት ሥልጣን በሠራዊቱ፣ በፖሊስና በፍትህ ሥርዓት አደረጃጀት የተገደበ ሲሆን ሌላው ሁሉ እንደ ኢኮኖሚው ግን የሚተዳደረው በሥራ ፈጣሪዎች ነው <ref>[https://legal-resources.uslegalforms.com/m/minarchism Minarchism: The Philosophy of a Minimal Government for Individual Freedom]</ref> * አናርኮ-ካፒታሊዝም - በነጻ ገበያ ውስጥ የግለሰብን ሉዓላዊነት ለማስከበር መንግስትን እና ሌሎች አስገዳጅ ማህበራዊ ተቋማትን ለማስወገድ የሚያበረታታ የፖለቲካ አስተሳሰብ <ref>[https://www.britannica.com/money/anarcho-capitalism anarcho-capitalism]</ref> * የግራ ክንፍ ሊበራሪዝም - ለግለሰብ ነፃነት ጠንካራ ቁርጠኝነት እና ለተፈጥሮ ሀብቶች እኩልነት ያለው አመለካከት ፣ ማንም ሰው ሌሎችን የሚጎዳ የግል ንብረት እንዲጠይቅ መፍቀድ እንደሌለበት ማስተማር <ref>[https://shs.cairn.info/journal-raisons-politiques-2006-3-page-23?lang=en Left-wing libertarianism: equality based on self-ownership]</ref> == ከሊበራሊዝም ልዩነቶች == ሊበርታሪያኒዝም እና ሊበራሊዝም ምንም እንኳን ተመሳሳይ ስሞች ቢኖራቸውም በጣም የተለያዩ ናቸው። ብዙ የጋራ እሴቶችን ይጋራሉ፣ ነገር ግን ጉልህ ልዩነቶች አሏቸው. በሊበራል አስተምህሮ መሰረት መንግስት ንቁ መሆን አለበት፡ ኢኮኖሚውን መቆጣጠር አለበት። ነፃ ገበያ እና ጥብቅ የመንግስት ቁጥጥር፣ የሀብታሞች ግብር እና ማህበራዊ ፕሮግራሞች። በሊበራል አስተምህሮ መሰረት ስቴቱ እኩልነትን በንቃት ማሳደግ፣ ተጋላጭ ቡድኖችን መጠበቅ እና መድልዎ መዋጋት አለበት <ref>[https://study.com/academy/lesson/libertarian-liberal-overview-history-differences.html Liberalism vs. Libertarianism | Beliefs, History & Differences]</ref>። == ትችት == [[ስዕል:Libertarian porcupine.png|thumb|220px|ተምሳሌታዊነት]] [[ስዕል:VP debate Libertarian Convention (27266650516).jpg|thumb|220px|ኮንግረስ]] [[ስዕል:SvetovMiha.png|thumb|150px|ሚካሂል ስቬቶቭ]] {{ጥቅስ|ሊበርታሪያኒዝም ማለት አናርኪ አለመሆንን ነው ነገርግን ከስርዓተ-አልባነት ብቸኛ አማራጭ። በሕዝብ መርሆዎች ላይ የተመሠረተ፣ ከፈለግክ፣ ከአናርኪ በኋላ የነፃነት ስሜት ነው። ሌዋታንን ለማሸነፍ እና ለመጀመሪያ ጊዜ እና በመጨረሻም በህግ ላይ የተመሰረተ ማህበረሰብ ለመገንባት የተደረገ ተስፋ አስቆራጭ ሙከራ።|ሚካሂል ስቬቶቭ|right}} የ[[ማርክሲስም-ሌኒኒስም|ኮሙኒዝም0]] ሀሳብ የማይተገበር ነው ምክንያቱም የግል ንብረትን ስለሚከለክል እና የሰውን ተፈጥሮ ስለሚቃረን ለምሳሌ የሃሳብ ውድድር። የዩኤስኤስር፣ የካምቦዲያ እና የቻይና ምሳሌዎች እንደሚያሳዩት ወደ [[ቀይ ሽብር]]፣ [[ስታሊኒዝም|የስታሊናዊ አምባገነንነት]] እና [[የሩሲያዊነት|የእስታሊስት አምባገነንነት]] እና የድንበር መዘጋት፣ የኮምዩኒዝም ሥርዓት የተፈጸመባትን አገር ማግለል፣ ሳንሱር እና የኢኮኖሚ ውድቀትን ብቻ ያመራል <ref>[https://www.washingtonpost.com/opinions/the-complicated-goals-of-true-libertarianism/2020/01/06/e38e7f32-2f70-11ea-bffe-020c88b3f120_story.html The complicated goals of true libertarianism]</ref>። የ ሊበርታሪያኒዝም ሞዴል ጽንሰ-ሐሳብ ተግባራዊ ነው ምክንያቱም ከተፈጥሮ ተፈጥሯዊ ፍላጎቶች ጋር ስለሚዛመድ - ለአዋቂ ሰው ሙሉ ነፃነት እና አነስተኛ ወይም የመንግስት ቁጥጥር የሌለበት ነፃ ኢኮኖሚ። ከኮሚኒዝም ጋር የሚጋራው ብቸኛው ነገር የመንግስትን ከፊል ወይም ሙሉ በሙሉ መጥፋት ሀሳብ ነው ፣ የዩኤስኤስአርም ሆነ ቻይና ሊያገኙት ያልቻሉት ፣ የ ሊበርታሪያኒዝም ሀሳብ የበለጠ እውን ነው። ከኮሙኒዝም የሚለየው የሊበርታሪያኒዝም ሀሳብ የፖለቲካ ውድድርን ሲቀጥል፣ የተለያየ አመለካከት ያላቸው ሰዎች ለ[[በሶቪየት ኅብረት ውስጥ ተቃዋሚዎች|መንግስታዊ ስደት]] የማይዳረጉ፣ ኮሚኒዝም የአንድ ፓርቲ አምባገነንነት ነው <ref>[https://edition.cnn.com/2016/05/27/politics/libertarianism-libertarian-party What is Libertarianism?]</ref> <ref>[https://svtv.org/context/2023-12-01/dnr-ukraine/ «Украинцы за что воюют: за людей или за землю?» История беженца из ДНР, который оказался не нужен своей стране]</ref>። == በአፍሪካ == [[ስዕል:Milei y Elon Musk con una motosierra.jpg|thumb|220px|ጃቪየር ማሌይ እና ኢሎን ማስክ]] ይህን ርዕዮተ ዓለም ያለው የፖለቲካ ፓርቲ እ.ኤ.አ. በ2013 በ[[ደቡብ አፍሪቃ]] የተቋቋመ ሲሆን በ2026 አዲስ የተመሰረተው የ[[ኬንያ]] ብሄራዊ ሊበራል ፓርቲ የሊበርታሪያኒዝም ርዕዮተ ዓለም አቀፍ የፓርቲዎች ጥምረት አባልነት ተቀባይነት አግኝቷል <ref>[https://www.dailymaverick.co.za/article/2013-10-20-the-launch-of-sas-libertarian-party-herding-cats-in-time-for-2014/ The launch of SA's Libertarian Party: herding cats in time for 2014]</ref> <ref>[https://nationalliberalparty.co.ke/kenyas-national-liberal-party-joins-global-liberal-alliance/ Kenya’s National Liberal Party Joins Global Liberal Alliance]</ref>። ኢትዮጵያ ውስጥ ገዥው [[የብልጽግና ፓርቲ]] ከእነዚህ አስተምህሮዎች ጋር ተመሳሳይነት ያለው፣ በመንግስት የተያዙ ድርጅቶችን ወደ ግል ማዞር እና የመንግስት ቁጥጥርን መቀነስ የመሳሰሉ ሃሳቦችን ያበረታታል <ref>[https://www.thereporterethiopia.com/9207/ Ethiopia’s Prosperity Party: A Revolutionary Necessity]</ref>። == ዘጋቢ ፊልሞች == [[ስዕል:Zhang Weiying Annual Meeting of the New Champions 2011.jpg|thumb|220px|ታዋቂው ቻይናዊ ሳይንቲስት ዣንግ ዌይን ይህን ርዕዮተ ዓለም አስፋፍቷል]] {{ጥቅስ|ካርል ማርክስ በአሳዛኝ ማኒፌስቶው ላይ “የኮምኒዝም መንፈስ በመላው አውሮፓ እየተስፋፋ ነው” ሲል ጽፏል። አሁን የተለየ መንፈስ በመላው አውሮፓ እየተስፋፋ ነው፡ የነጻነት መንፈስ።|የአርጀንቲና ፕሬዝዳንት ጃቪየር ማሌይ|right}} * በአርጀንቲና ውስጥ ስላለው የአመራር ማሻሻያ ዘጋቢ ፊልም <ref>[https://javafilms.fr/film/argentina-according-to-milei/ Argentina According to Milei]</ref> == በተጨማሪም ተመልከት == * [[የፖለቲካ ፓርቲ "ነጻነት እየመጣ ነው"]] * [[የአሜሪካ ሊበራሪያን ፓርቲ]] * [[የምክንያት ፓርቲ|የጀርመንኛ ሊበራሪያን ፓርቲ]] * [[የሩሲያ ሊበራሪያን ፓርቲ]] * [[የፖለቲካ ፓርቲ 5.10]] * [[የፖለቲካ ጭቆና]] == አገናኞች == f0yc5tpvoks8kva0cyp9m56wjesy73x