ውክፔዲያ amwiki https://am.wikipedia.org/wiki/%E1%8B%8B%E1%8A%93%E1%8B%8D_%E1%8C%88%E1%8C%BD MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter ፋይል ልዩ ውይይት አባል አባል ውይይት ውክፔዲያ ውክፔዲያ ውይይት ስዕል ስዕል ውይይት መልዕክት መልዕክት ውይይት መለጠፊያ መለጠፊያ ውይይት እርዳታ እርዳታ ውይይት መደብ መደብ ውይይት በር በር ውይይት TimedText TimedText talk ሞጁል ሞጁል ውይይት Event Event talk 0 22579 395215 391318 2026-10-16T19:18:53Z InternetArchiveBot 35471 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 395215 wikitext text/x-wiki {{taxobox |name = ሊሻሊሾ |image = Amaranthus caudatus0.jpg |color= lightgreen |regnum = [[አትክልት]] Plantae |unranked_divisio = [[ክንንብ ዘር]] Angiosperms |unranked_classis = [[ሁለት ክክ]] Eudicots |unranked_ordo = Core eudicots |ordo = [[የወገርት ክፍለመደብ]] |familia = [[የአልማ አስተኔ]] Amaranthaceae |genus = [[የአልማ ወገን]] ''Amaranthus'' |binomial = ''Amaranthus caudatus'' |binomial_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]] |}} '''ሊሻሊሾ''' ([[ሮማይስጥ]]፦ ''Amaranthus caudatus'') ወይም ደግሞ '''የፈረንጅ ጤፍ''' [[ኢትዮጵያ]] ውስጥ የሚገኝ ክረምታዊ አባቢ እጽ ዝርያ ነው። በ[[አሉማ]] ወገን (Amaranthus) ውስጥ ነው። ==የተክሉ ሳይንሳዊ ጸባይ == የህብራበባ ቀይ ቀለም በውስጡ ካሉት ጥንተ ንጥሮች ይወለዳል። == አስተዳደግ == ሊሻሊሾ ከ1 እስከ 3 ሜትር ሊደርስ ይችላል፣ ሙሉ ፀሐይ ይሻለዋል። ልዩ ልዩ ሁናቴዎች እርጥብ ሆነ ደረቅ ይችልበታል። ከዘር በቀላል ይታደጋል። እቤት ውስጥ ይጀመርና ከመጨረሻ ውርጭ በኋላ ከቤት ውጭ መዛወር ይችላል። == በብዛት የሚገኝበት መልክዓ ምድር== በ[[አንዴስ ተራሮች]] ከተገኙት አሉማ ዝርዮች ዋንኛው ሲሆን «ኪዊቻ» ይሉታል። እንደ ብዙ ሌሎች አሉማዎች የዚህ ዝርያ መነሻ ከአሜሪካዊ ግሞጂዎች ነው። ==የተክሉ ጥቅም == ከተክሉ ብዙ ክፍሎች ከነቅጠሎቹና ዘሮቹም ሊበሉ ይቻላል፣ በተለይም በ[[ሕንድ]] አገርና በ[[ደቡብ አሜሪካ]] ለምግብነት ይጠቀማል። በኢትዮጵያ ቅጠሉ ተፈልቶ ይበላል፣ ዘሩም በ[[አጥሚት]] ወይም በ[[እንጀራ]] ሊጨመር ይችላል። በ[[ኮንሶ]] ዘሮቹ ሲበሉ፣ [[ቻቃ]] የተባለ መጠትም ለማዘጋጀት ይጠቀማሉ። በደቡብ ኦሞ የአገዳ ቡቃያ በ[[አሪ]] ብሔር ይበላል። በ[[ጉራፈርዳ]] [[ጅማ]]፣ የሊሻሊሾ [[አረቄ]] ወይም «[[ቦርዴ]]»፣ የሊሻሊሾ ቂጣ፣ እና ለሕፃን የሊሻሊሾ አጥሚት ይሠራሉ።<ref>[http://etd.aau.edu.et/bitstream/123456789/5027/1/Aregay%20Berhe%20.pdf የጤፍና የሊሻሊሾ ውጤቶች ለማስለማት የተደረገው ጥናት] ከአረጋይ በርሄ፣ 2014 እ.ኤ.አ. (2006 ዓም) አዲስ አበባ ኡኒቬርሲቲ ህየወ ኬሚካል ክፍል</ref> በኢትዮጵያም [[የኮሶ ትል]] ለማስወጣት ተጠቅሞታል። <ref>[http://www.ethnopharmacologia.org/prelude2016/pdf/biblio-hg-07-getahun.pdf አማረ ጌታሁን - SOME COMMON MEDICINAL AND POISONOUS PLANTS USED IN ETHIOPIAN FOLK MEDICINE] {{Wayback|url=http://www.ethnopharmacologia.org/prelude2016/pdf/biblio-hg-07-getahun.pdf |date=20170731133747 }} March 1976 እ.ኤ.አ.</ref> {{commons category|Amaranthus caudatus}} == References == {{reflist}} *[http://www.botany.wisc.edu/garden/UW-Botanical_Garden/Amaranthus_C.html#anchor213765 Information from University of Wisconsin] {{Wayback|url=http://www.botany.wisc.edu/garden/UW-Botanical_Garden/Amaranthus_C.html#anchor213765 |date=20110720114127 }} *[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=200006980 Flora of North America: Taxonomic, Scientific, and Distribution Information] *[http://www.kokopelli-seed-foundation.com/amaranths.html Article about role of Amaranths in native American agriculture] {{Wayback|url=http://www.kokopelli-seed-foundation.com/amaranths.html |date=20071014055845 }} == External links == * [https://web.archive.org/web/20200727010710/https://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?290,294,299 Jepson Manual Treatment] * [http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=AMCA3 USDA Plants Profile] {{Wayback|url=http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=AMCA3 |date=20210620130124 }} * [http://ecoport.org/ep?Plant=2187 Ecoport token] {{Wayback|url=http://ecoport.org/ep?Plant=2187 |date=20080520035917 }} for ''Amaranthus caudatus L.'' * [http://www.africa.upenn.edu/faminefood/category3/cat3_Amaranthus_caudatus.htm "Wild Food Plants Attracting Additional Consumer Categories": Amaranthus caudatus] (Famine Food Guide website) *[http://calphotos.berkeley.edu/cgi/img_query?query_src=photos_index&where-taxon=Amaranthus+caudatus Photo gallery] *[http://libproject.hkbu.edu.hk/was40/detail?lang=en&channelid=1288&searchword=herb_id=D00737 Amaranthus caudatus L.] Medicinal Plant Images Database (School of Chinese Medicine, Hong Kong Baptist University) {{zh-hant}} {{en icon}} *[http://www.cropsforthefuture.org/crop-of-the-week-archive/kiwicha-amaranthus-caudatus-amaranthaceae/ Crops for the Future: Kiwicha (''Amaranthus caudatus'')] {{መዋቅር}} [[መደብ:የኢትዮጵያ እጽዋት]] [[መደብ:ኮሶ በሽታ]] rubptl818jv9mfjlio6673yq73fsnf4 0 36524 395214 389357 2026-10-16T17:33:06Z ~2026-55555-30 61288 395214 wikitext text/x-wiki [[ስዕል:Idioma ruso.PNG|upright=2|thumb|ሩስኛ በብዛት የሚነገርባቸው ስፍራዎች]] '''መስኮብኛ''' ወይም '''ሩስኛ''' (русский язык /ሩስኪ ያዝክ/) በተለይ በ[[ሩስያ]] የሚነገር [[የስላቪክ ቋንቋ]] ነው። ከሩስያ በላይ በ[[ቤላሩስ]]፣ [[ካዛኪስታን]]ና [[ኪርጊዝስታን]] ውስጥ ይፋዊ ሁኔታ አለው። የሚጻፈው በ[[ቂርሊክ አልፋቤት]] ነው። *ደግሞ ይዩ፦ [[wikt:Wiktionary:የሩስኛ ቅድመ-ታሪካዊ አመጣጥ - ሷዴሽ ዝርዝር]] {{interWiki|code=ru}} {{መዋቅር-ቋንቋ}} [[መደብ:ስላቪክ ቋንቋዎች]] [[መደብ:ሩስያ]] [[መደብ:ቤላሩስ]] [[መደብ:ካዛክስታን]] dt1rpg6l22f3o3vxufu3kcvdqvboa3w 0 43742 395219 387546 2026-10-17T11:35:26Z HizClick 52863 395219 wikitext text/x-wiki {{ሥርወ መንግሥት|አርማ=Imperial coat of arms of Ethiopia (Haile Selassie).svg|ስም=ሰለሞናዊው ሥርወ መንግሥት|የተመሠረተው=1270|መሥራች=[[ይኩኖ አምላክ]]|የመጨረሻ_ገዥ=[[ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ]]|ያከተመው=1966|ወላጅ_ሥርወ_መንግሥት=[[መንግሥተ_አክሱም]]|ሀገር=[[ኢትዮጵያ]]|ቀዳሚ=[[ዛጔ_ሥርወ-መንግሥት]]}} '''ሰለሞናዊው ሥርወ-መንግሥት''' የ[[ኢትዮጵያ]] የቀድሞ ሥርወ-መንግሥት ነበረ። ሰለሞናዊው ሥርዎ መንግሥት በኢትዮጵያ 1270 አንስቶ እስከ 1966 ዓ.ም. ያለውን ጊዜ ወይም እስከ ሐይለ ሥላሤ ቀዳማዊ ንጉሠ፦ነገሥት ዘኢትዮጵያ እስከ ወደቁበት ጊዜ የሚመለከት ነው። {{መዋቅር}} [[መደብ:የኢትዮጵያ ነገሥታት|!]] pajk19gh4204tgb4iy8dsx12gwlfny5 395220 395219 2026-10-17T11:36:38Z HizClick 52863 395220 wikitext text/x-wiki {{ሥርወ መንግሥት|አርማ=Imperial coat of arms of Ethiopia (Haile Selassie).svg|ስም=ሰለሞናዊው ሥርወ መንግሥት|የተመሠረተው=1270|መሥራች=[[ይኩኖ አምላክ]]|የመጨረሻ_ገዥ=[[ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ]]|ያከተመው=1966|ወላጅ_ሥርወ_መንግሥት=[[መንግሥተ አክሱም]]|ሀገር=[[ኢትዮጵያ]]|ቀዳሚ=[[ዛጔ_ሥርወ-መንግሥት]]}} '''ሰለሞናዊው ሥርወ-መንግሥት''' የ[[ኢትዮጵያ]] የቀድሞ ሥርወ-መንግሥት ነበረ። ሰለሞናዊው ሥርዎ መንግሥት በኢትዮጵያ 1270 አንስቶ እስከ 1966 ዓ.ም. ያለውን ጊዜ ወይም እስከ ሐይለ ሥላሤ ቀዳማዊ ንጉሠ፦ነገሥት ዘኢትዮጵያ እስከ ወደቁበት ጊዜ የሚመለከት ነው። {{መዋቅር}} [[መደብ:የኢትዮጵያ ነገሥታት|!]] 9otje0up3q02ktkahp42twmeeyw26k5 10 55959 395216 2026-10-17T11:03:14Z ~2026-55681-54 61301 አዲስ ገጽ ፈጠረ፦ «{{የሥርወ መንግሥት መረጃ | ስም = | ሌላ_ስም = | ስዕል = | የስዕል_መግለጫ = | አርማ = | ሀገር = | መቀመጫ = | ወላጅ_ሥርወ_መንግሥት = | ቅርንጫፎች = | የተመሠረተው = | መሥራች = | የመጨረሻ_ገዥ = | የአሁኑ_መሪ = | ማዕረጎች = | ያከተመው = | የተወገደው = | ቀዳሚ = | ተከታይ = | ብሔር = | ሀይማኖት...» 395216 wikitext text/x-wiki {{የሥርወ መንግሥት መረጃ | ስም = | ሌላ_ስም = | ስዕል = | የስዕል_መግለጫ = | አርማ = | ሀገር = | መቀመጫ = | ወላጅ_ሥርወ_መንግሥት = | ቅርንጫፎች = | የተመሠረተው = | መሥራች = | የመጨረሻ_ገዥ = | የአሁኑ_መሪ = | ማዕረጎች = | ያከተመው = | የተወገደው = | ቀዳሚ = | ተከታይ = | ብሔር = | ሀይማኖት = | ቋንቋ = }} rkh2kro47xm5dhf7sbf0iud80isn8lv 395217 395216 2026-10-17T11:18:36Z HizClick 52863 395217 wikitext text/x-wiki <includeonly> <templatestyles src="Infobox/style.css" /> {| class="infobox vcard" style="text-align: left; width: 22em;" |- ! colspan=2 class="fn" style="background-color: #FFC525; font-size: 125%; text-align: center;" | {{{ስም|}}} |- {{#if: {{{ስዕል|}}} | {{!}} colspan=2 style="text-align: center;" {{!}} <span class="photo">[[ስዕል:{{{ስዕል}}}|{{{የስዕል_ስፋት|240}}}px|{{{የስዕል_መግለጫ|}}}]]</span> {{!}}- }} {{#if: {{{የስዕል_መግለጫ|}}} | {{!}} colspan=2 style="text-align: center; font-size: 88%;" {{!}} ''{{{የስዕል_መግለጫ}}}'' {{!}}- }} {{#if: {{{አርማ|}}} | {{!}} colspan=2 style="text-align: center;" {{!}} [[ስዕል:{{{አርማ}}}|100px|የ{{{ስም}}} አርማ]] {{!}}- }} ! colspan=2 style="border-top: 1px solid #aaaaaa;"| |- {{#if: {{{ሌላ_ስም|}}}| ! ሌላ ስም {{!}} {{{ሌላ_ስም}}} {{!}}- }} {{#if: {{{ሀገር|}}}| ! ሀገር {{!}} {{{ሀገር}}} {{!}}- }} {{#if: {{{መቀመጫ|}}}| ! መቀመጫ {{!}} {{{መቀመጫ}}} {{!}}- }} {{#if: {{{ወላጅ_ሥርወ_መንግሥት|}}}| ! ወላጅ ሥርወ መንግሥት {{!}} {{{ወላጅ_ሥርወ_መንግሥት}}} {{!}}- }} {{#if: {{{ቅርንጫፎች|}}}| ! ቅርንጫፎች {{!}} {{{ቅርንጫፎች}}} {{!}}- }} {{#if: {{{የተመሠረተው|}}}| ! የተመሠረተው {{!}} {{{የተመሠረተው}}} {{!}}- }} {{#if: {{{መሥራች|}}}| ! መሥራች {{!}} {{{መሥራች}}} {{!}}- }} {{#if: {{{የመጨረሻ_ገዥ|}}}| ! የመጨረሻ ገዥ {{!}} {{{የመጨረሻ_ገዥ}}} {{!}}- }} {{#if: {{{የአሁኑ_መሪ|}}}| ! የአሁኑ መሪ {{!}} {{{የአሁኑ_መሪ}}} {{!}}- }} {{#if: {{{ማዕረጎች|}}}| ! ማዕረጎች {{!}} {{{ማዕረጎች}}} {{!}}- }} {{#if: {{{ያከተመው|}}}| ! ያከተመው {{!}} {{{ያከተመው}}} {{!}}- }} {{#if: {{{ቀዳሚ|}}}| ! ቀዳሚ {{!}} {{{ቀዳሚ}}} {{!}}- }} {{#if: {{{ተከታይ|}}}| ! ተከታይ {{!}} {{{ተከታይ}}} {{!}}- }} {{#if: {{{ብሔር|}}}| ! ብሔር {{!}} {{{ብሔር}}} {{!}}- }} {{#if: {{{ሀይማኖት|}}}| ! ሀይማኖት {{!}} {{{ሀይማኖት}}} {{!}}- }} {{#if: {{{ቋንቋ|}}}| ! ቋንቋ {{!}} {{{ቋንቋ}}} {{!}}- }} |}</includeonly> <noinclude>{{አጠቃቀም}} [[መደብ:መረጃሳጥን]]<templatedata> { "params": { "ስም": {}, "ስዕል": {}, "የስዕል_ስፋት": {}, "የስዕል_መግለጫ": {}, "አርማ": {}, "ሌላ_ስም": {}, "ሀገር": {}, "መቀመጫ": {}, "ወላጅ_ሥርወ_መንግሥት": {}, "ቅርንጫፎች": {}, "የተመሠረተው": {}, "መሥራች": {}, "የመጨረሻ_ገዥ": {}, "የአሁኑ_መሪ": {}, "ማዕረጎች": {}, "ያከተመው": {}, "ቀዳሚ": {}, "ተከታይ": {}, "ብሔር": {}, "ሀይማኖት": {}, "ቋንቋ": {} } } </templatedata></noinclude> h29p8wqk6rch76li27y1kn6ooemx6ll 395218 395217 2026-10-17T11:24:18Z HizClick 52863 395218 wikitext text/x-wiki <includeonly> <templatestyles src="Infobox/style.css" /> {| class="infobox vcard" style="text-align: left; width: 22em;" |- ! colspan=2 class="fn" style="background-color: #FFC525; font-size: 125%; text-align: center;" | {{{ስም|}}} |- {{#if: {{{ስዕል|}}} | {{!}} colspan=2 style="text-align: center;" {{!}} <span class="photo">[[ስዕል:{{{ስዕል}}}|{{{የስዕል_ስፋት|240}}}px|{{{የስዕል_መግለጫ|}}}]]</span> {{!}}- }} {{#if: {{{የስዕል_መግለጫ|}}} | {{!}} colspan=2 style="text-align: center; font-size: 88%;" {{!}} ''{{{የስዕል_መግለጫ}}}'' {{!}}- }} {{#if: {{{አርማ|}}} | {{!}} colspan=2 style="text-align: center;" {{!}} <span class="photo">[[ስዕል:{{{አርማ}}}|{{{የአርማ_ስፋት|120}}}px|{{{የአርማ_መግለጫ|የ{{{ስም|}}} አርማ}}}]]</span> {{!}}- }} {{#if: {{{የአርማ_መግለጫ|}}} | {{!}} colspan=2 style="text-align: center; font-size: 88%;" {{!}} ''{{{የአርማ_መግለጫ}}}'' {{!}}- }} ! colspan=2 style="border-top: 1px solid #aaaaaa;"| |- {{#if: {{{ሌላ_ስም|}}}| ! ሌላ ስም {{!}} {{{ሌላ_ስም}}} {{!}}- }} {{#if: {{{ሀገር|}}}| ! ሀገር {{!}} {{{ሀገር}}} {{!}}- }} {{#if: {{{መቀመጫ|}}}| ! መቀመጫ {{!}} {{{መቀመጫ}}} {{!}}- }} {{#if: {{{ወላጅ_ሥርወ_መንግሥት|}}}| ! ወላጅ ሥርወ መንግሥት {{!}} {{{ወላጅ_ሥርወ_መንግሥት}}} {{!}}- }} {{#if: {{{ቅርንጫፎች|}}}| ! ቅርንጫፎች {{!}} {{{ቅርንጫፎች}}} {{!}}- }} {{#if: {{{የተመሠረተው|}}}| ! የተመሠረተው {{!}} {{{የተመሠረተው}}} {{!}}- }} {{#if: {{{መሥራች|}}}| ! መሥራች {{!}} {{{መሥራች}}} {{!}}- }} {{#if: {{{የመጨረሻ_ገዥ|}}}| ! የመጨረሻ ገዥ {{!}} {{{የመጨረሻ_ገዥ}}} {{!}}- }} {{#if: {{{የአሁኑ_መሪ|}}}| ! የአሁኑ መሪ {{!}} {{{የአሁኑ_መሪ}}} {{!}}- }} {{#if: {{{ማዕረጎች|}}}| ! ማዕረጎች {{!}} {{{ማዕረጎች}}} {{!}}- }} {{#if: {{{ያከተመው|}}}| ! ያከተመው {{!}} {{{ያከተመው}}} {{!}}- }} {{#if: {{{ቀዳሚ|}}}| ! ቀዳሚ {{!}} {{{ቀዳሚ}}} {{!}}- }} {{#if: {{{ተከታይ|}}}| ! ተከታይ {{!}} {{{ተከታይ}}} {{!}}- }} {{#if: {{{ብሔር|}}}| ! ብሔር {{!}} {{{ብሔር}}} {{!}}- }} {{#if: {{{ሀይማኖት|}}}| ! ሀይማኖት {{!}} {{{ሀይማኖት}}} {{!}}- }} {{#if: {{{ቋንቋ|}}}| ! ቋንቋ {{!}} {{{ቋንቋ}}} {{!}}- }} |}</includeonly> <noinclude>{{አጠቃቀም}} [[መደብ:መረጃሳጥን]]<templatedata> { "params": { "ስም": {}, "ስዕል": {}, "የስዕል_ስፋት": {}, "የስዕል_መግለጫ": {}, "አርማ": {}, "የአርማ_ስፋት": {}, "የአርማ_መግለጫ": {}, "ሌላ_ስም": {}, "ሀገር": {}, "መቀመጫ": {}, "ወላጅ_ሥርወ_መንግሥት": {}, "ቅርንጫፎች": {}, "የተመሠረተው": {}, "መሥራች": {}, "የመጨረሻ_ገዥ": {}, "የአሁኑ_መሪ": {}, "ማዕረጎች": {}, "ያከተመው": {}, "ቀዳሚ": {}, "ተከታይ": {}, "ብሔር": {}, "ሀይማኖት": {}, "ቋንቋ": {} } } </templatedata></noinclude> spd5w1sp8zww32xsnobi1iu2wodhv83