Wìkìpedia
annwiki
https://ann.wikipedia.org/wiki/Uwu
MediaWiki 1.47.0-wmf.18
first-letter
Midia
Esese
Ukpatu
Òsikwaan̄
Ukpatu òsikwaan̄
Wìkìpedia
Ukpatu Wìkìpedia
Failu
Ukpatu failu
MediaWiki
Ukpatu MediaWiki
Tempulet
Ukpatu tempulet
Ntap-ubọk
Ukpatu ntap-ubọk
Ọgbọn̄
Ukpatu ọgbọn̄
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Afirika Osiki
0
59
5166
4761
2026-09-09T05:29:23Z
DARIO SEVERI
932
Small visual correction
5166
wikitext
text/x-wiki
{{Country
|name = Afirika Osiki
|native_name = South Africa
|flag = Flag_of_South_Africa.svg
|coat = Coat_of_arms_of_South_Africa_(heraldic).svg
|map = South_Africa_(orthographic_projection).svg
}}
'''Afirika Osiki''' ìre ido ge òkup me [[Afirika agan̄ Osiki]]. Ọmọ okup me agan̄ osiki ichit me [[Afirika]]. Ọmọ ore òso ido gweregwen eyi ebi ene ewabe ichit me emen me Afirika. Ido cha òtatap ikana ọmọ ìre [[Namibia]], [[Botsuwana]] mè [[Zimbabuwe]] me agan̄ inyọn̄; [[Mozambik]] mè [[Esuwatini]] me agan̄ mbum-ura mè agan̄ inyọn̄ mbum-ura. Ido yi ìtatap ikana [[Lèsoto]] me ijọn̄; ọmọ yi si, ìkup me agan̄ osiki me lek [[ikwetọ]].
Me etete ebi kè ido ìkup me agan̄ osiki me lek ikwetọ, ọmọ ke ene ewa ichit me emen. Afirika Osiki ore òso 24 ene ewabe ichit me emen me linyọn̄. Efie ene akọp go mè onaan̄ge (59 efie) eluk me emen kan̄. Okike ijọn̄ kan̄ ìre 1,221,037 km². Ido yi ìkaan̄ ama-ibot ita: Pretoria, ama-ibot me agan̄ mkpulu; Bloemfontein, ama-ibot me agan̄ ikan; mè Cape Town, ama-ibot me agan̄ inanama ikan isibi. Ama òmimin ichit me ido ya ìre Johannesburg. Inu òso lek akọp jeeta me efit (80%) me lek ebi ìluk me Afirika Osiki ere ofifit; ife cha enan̄a me esese esese otoko mè ikaan̄ si esese esese otu-usem kiban̄. Akọp irek iba keyilọ ìsisik enan̄a me [[Yurop]], [[Esia]] mè me esese esese agan̄.
[[Failu:Uniegebou.jpg|alt=|left|thumb|Uwu "Union Building" me Afirika Osiki]]
[[Failu:Houses of Parliament (Cape Town).jpg|alt=|left|thumb|Uwu inama-ikan me Cape Town]]
Afirika Osiki ìre ido òkaan̄ owuwa otoko, orọmijọn̄, usem, mè [[erumfaka]]. Ikpa ikan ido kiban̄ ìjeen̄ ibe ke usem-mkpulu akọp mè ge okup me ido ya. Ike orirọ ifuk-ene eyi acha 2011 ojeen̄be, usem etumube ichit me ido ya ìre [[Usem Zulu|Zulu]] (22.7%) mè [[Usem Xhosa|Xhosa]] (16.0%). Iba ògọgọọk echi ìre [[Usem Afirikaans|Afirikaans]] (13.5%) ònan̄a me lek usem Dọchi, mè Ebeke (9.6%) òkup sa me mkpulu-usun̄ eyi [[Biriten]], mè ire si usem ekimalek isa irọ mbubek mè isa irọ si inu òfolek mkpulu ido. Ido yi ore ge me etete ido inen mè inen me Afirika echi kperak ikaan̄ [[Mkpulu Akọn̄|mkpulu-akọn̄]]. Orirọ [[ibene-ubọk]] isasa igobo ebi mkpulu ìkpọkpọ ikimọnọ irek me ido ya otuuk kè inu ògbet efit acha mgbọ keyi. Ubọk geelek îrebe ikeya, kpekichieek ebi ofifit ìnan̄a me ido ya ekegọọk erọ orirọ ibene-ubọk me ido ya, meege inire acha 1994 inan̄a me iche-lek eyi ebi okuket echebe lek kiban̄ isan̄a me lek ebi ofifit mè ikana ido ya ikikpulu.
Me emen senturi akọp iba, ebi ofifit, ìrere ebi ìwawa igak me ido ya, mîtet lek inye ikitim iweek ibọbọkọ owuwa unen kiban̄ me ubọk ebi okuket ìkikpulu ido ya. Ebi "National Party", me unye lek kiban̄ mîsa "apatheid" ichik ebi ìluk me ido, eya onenirọ iche-lek eyi ebi okuket mè ebi ofifit ikeke inye, me oruru ebi okuket. Ebi "African National Congress" (ANC), [[otu-ogbo ifit-mkpulu]] eyi ebi ofifit ewabe me emen, mîsa ujọn̄ọ mgbọ mè otutuuk efuuk kiban̄ ikeke ida orọmijọn̄ "apatheid" ya mè ikitim iweek unen kiban̄. Usini mgbọ, iweweek unen yi îkirọ inyi etim etim mè efiat inu si. Owuwa ebi ìchacha apatheid me emen ido ya, mè ebi ìkup me ofifi ido, mîgbaan̄ ubọk ibieen̄ ebi ANC inye. Echicha onenirọ inyi ebi ibot mkpulu ido ya ebene ekefaan̄ ikan iche-lek ya mè emen 1980 cha. Bene me acha 1994, otutuuk otoko mè otu-usem òkup me ido ya mîbene ikikaan̄ ebi ene me otuchieen̄ me mkpulu ido kiban̄.
[[Failu:Frederik de Klerk with Nelson Mandela - World Economic Forum Annual Meeting Davos 1992.jpg|alt=|thumb|FW de Klerk mè [[Nelson Mandela]] ekinyi lek kiban̄ ubọk me ntitiin̄ World Economic Forum me Davos me emen onyan̄ Jenuwari, 1992]]
Ekigwen Afirika Osiki ibe îre "Ido egop-ubọọn̄ ya" (òrere "the rainbow nation" me Uketchieen̄). Egwen ọmọ erieen̄ ya ibak me lek owuwa otoko, usem, mè ebi ene (okuket mè ofifit) ìluk me ido ya, ògak ge, eyi ema enwọnọbe apatheid.
[[Failu:Johannesburg Stock Exchange.jpg|alt=|thumb|"Stock Exchange" me Johannesburg; ọmọ omin ichit me Afirika]]
Afirika Osiki ìre
{{Reflist}}
<!--Categories-->
[[Ọgbọn̄:Ido]]
sulnv3q6he8bzh02dgws63rv987vh0b
Jodan
0
227
5165
4174
2026-09-09T05:27:31Z
DARIO SEVERI
932
Small correction
5165
wikitext
text/x-wiki
'''Jodan''' ìre ido me agan̄ osiki agan̄ [[Levant]] me [[Esia]] agan̄ Ichep-ura. Ido òtatap ikana ọmọ ìre [[Siria]] me agan̄ inyọn̄, [[Irâk]]y me agan̄ mbum-ura, [tSawudi Arebia]y me agan̄ osiki, [[Ijeren]] mè Palestain me agan̄ ichep-ura. [[Okwaan̄ Jodan]], eyi òkilibi inin̄ emen [[Okwaan̄ Uchi]], ìkup me okike ijọn̄ agan̄ ichep-ura, me emen <Rift Valley> Jodan. Me agan̄ osiki ichep-ura, Jodan îkaan̄ sọntitiik atasuk me lek [[Okwaan̄ Anyiaan̄]]. Îre [[Ọfọ Okwaan̄ Akaba]] oche ọmọ isan̄a me lek [[Ijipiti]]. Ama ibot kan̄ mè ama ile òmimin ichit me ido ya ìre Amman. Ọmọ si ore ama ile ene ewabe ichit me emen me agan̄ Levant.
[[Failu:Flag of Jordan.svg|thumb|Egop Ido Jodan]]
[[Failu:Coat of arms of Jordan.svg|thumb|Iman̄ ido Jodan]]
[[Failu:National anthem of Jordan instrumental.ogg|thumb|Okwà-ido Jodan]]
[[Failu:Jordan in Asia (special marker) (-mini map -rivers).svg|thumb|Ogugo-ijọn̄ Jodan]]
Egwen ido yi ibak [[Okwaan̄ Jodan]].
{{Reflist}}
<!--Categories-->
[[Ọgbọn̄:Ido]]
gzz6n3mkgic9r4t5wc9d4v6bw6u502g
Kùwêt
0
258
5168
3563
2026-09-09T05:36:52Z
DARIO SEVERI
932
Added category
5168
wikitext
text/x-wiki
'''Qiwaiti''' Ido [[Esia]].
[[Failu:Flag of Kuwait.svg|thumb|Egop Ido Qiwaiti]]
[[Failu:Emblem of Kuwait.svg|thumb|Iman̄-ido Qiwaiti]]
[[Failu:National anthem of Kuwait (instrumental).ogg|thumb|Okwa-ido Qiwaiti]]
[[Failu:Kuwait in Asia (-mini map -rivers).svg|thumb|Ogugo-ijọn̄ Qiwaiti]]
[[Category:Esia]]
ch5md39bhposnw0r4qzwax9il7b4ie7
5172
5168
2026-09-09T05:41:01Z
DARIO SEVERI
932
5172
wikitext
text/x-wiki
'''Qiwaiti''' Ido [[Esia]].
[[Failu:Flag of Kuwait.svg|thumb|Egop Ido Qiwaiti]]
[[Failu:Emblem of Kuwait.svg|thumb|Iman̄-ido Qiwaiti]]
[[Failu:National anthem of Kuwait (instrumental).ogg|thumb|Okwa-ido Qiwaiti]]
[[Failu:Kuwait in Asia (-mini map -rivers).svg|thumb|Ogugo-ijọn̄ Qiwaiti]]
[[Ọgbọn̄:Esia]]
r9489fshqc8arwf8zkdxejwukes1p92
Omaan
0
363
5169
3640
2026-09-09T05:38:23Z
DARIO SEVERI
932
Added category
5169
wikitext
text/x-wiki
'''Omaan''' ìre ido òkup me [[Esia]] agan̄ Ichep-ura. Ìkup me atasuk agan̄ osiki mbum-ura me lek Irem Pesia. Ìche okike me ijọn̄ mèlek Saudi Arebia, UAE mè Yemen. Ama-ibot kan̄, mè ama òmimin ichit me emen kan̄ ìre Musikat. Me acha 2024, otu-ifuk ebi ìluk me emen ido yi ìre efie 5.28. Ọmọ ore òso ido 123 ene ewabe ichit me emen me linyọn̄.
[[Failu:Flag of Oman.svg|thumb|Egop Ido Omaan]]
[[Failu:National emblem of Oman.svg|thumb|150px|Iman̄-ido Omaan]]
[[Failu:Peace to the Sultan (نشيد السلام السلطاني).ogg|thumb|Okwa-ido Omaan]]
[[Failu:Oman in Asia (-mini map -rivers).svg|thumb|Ogugo-ijọn̄ Omaan]]
<!--Do not remove this section-->
{{Reflist}}
<!--Categories-->
[[Ọgbọn̄:Ido]]
[[Category:Esia]]
efsurpdvadlnjisrsmthf03b3cr4li1
5173
5169
2026-09-09T05:41:53Z
DARIO SEVERI
932
Small correction
5173
wikitext
text/x-wiki
'''Omaan''' ìre ido òkup me [[Esia]] agan̄ Ichep-ura. Ìkup me atasuk agan̄ osiki mbum-ura me lek Irem Pesia. Ìche okike me ijọn̄ mèlek Saudi Arebia, UAE mè Yemen. Ama-ibot kan̄, mè ama òmimin ichit me emen kan̄ ìre Musikat. Me acha 2024, otu-ifuk ebi ìluk me emen ido yi ìre efie 5.28. Ọmọ ore òso ido 123 ene ewabe ichit me emen me linyọn̄.
[[Failu:Flag of Oman.svg|thumb|Egop Ido Omaan]]
[[Failu:National emblem of Oman.svg|thumb|150px|Iman̄-ido Omaan]]
[[Failu:Peace to the Sultan (نشيد السلام السلطاني).ogg|thumb|Okwa-ido Omaan]]
[[Failu:Oman in Asia (-mini map -rivers).svg|thumb|Ogugo-ijọn̄ Omaan]]
<!--Do not remove this section-->
{{Reflist}}
<!--Categories-->
[[Ọgbọn̄:Ido]]
[[Ọgbọn̄:Esia]]
81cl4wtldnqdziiw8flb5iyhwgn869f
Sawudi Arebia
0
394
5170
3659
2026-09-09T05:39:17Z
DARIO SEVERI
932
Added category
5170
wikitext
text/x-wiki
'''Arabia Saudi''' ìre ido me [[Esia]].
[[Failu:Flag of Saudi Arabia.svg|thumb|Egop Ido Arabia Saudi]]
[[Failu:Emblem of Saudi Arabia (2).svg|thumb|Iman̄-ido Arabia Saudi]]
[[Failu:Saudi Arabian national anthem (fast tempo), performed by the United States Navy Band.oga|thumb|Okwa-ido Arabia Saudi]]
[[Failu:Saudi Arabia in Asia (-mini map -rivers).svg|thumb|Ogugo-ijọn̄ Arabia Saudi]]
[[Ọgbọn̄:Ido]]
[[Category:Esia]]
dcv63z1823xk3dweafkmk834bivahdb
5174
5170
2026-09-09T05:42:23Z
DARIO SEVERI
932
Small correction
5174
wikitext
text/x-wiki
'''Arabia Saudi''' ìre ido me [[Esia]].
[[Failu:Flag of Saudi Arabia.svg|thumb|Egop Ido Arabia Saudi]]
[[Failu:Emblem of Saudi Arabia (2).svg|thumb|Iman̄-ido Arabia Saudi]]
[[Failu:Saudi Arabian national anthem (fast tempo), performed by the United States Navy Band.oga|thumb|Okwa-ido Arabia Saudi]]
[[Failu:Saudi Arabia in Asia (-mini map -rivers).svg|thumb|Ogugo-ijọn̄ Arabia Saudi]]
[[Ọgbọn̄:Ido]]
[[Ọgbọn̄:Esia]]
f4pf47og68iwclxcjwrdez878h1cv86
Siri Lanka
0
403
5171
3665
2026-09-09T05:40:00Z
DARIO SEVERI
932
Added category
5171
wikitext
text/x-wiki
'''Siri Lanka''' (òrere '''Sri Lanka''' me usem Ebeke) ìre ido me [[Esia]] agan̄ Osiki.
[[Failu:Flag of Sri Lanka (16-9).png|thumb|Egop Ido Siri Lanka]]
[[Failu:Emblem of Sri Lanka.svg|thumb|Iman̄-ido Siri Lanka]]
[[Failu:Sri Lankan national anthem, performed by the United States Navy Band.oga|thumb|Okwa-ido Siri Lanka]]
[[Failu:Sri Lanka (orthographic projection).svg|thumb|Ogugo-ijọn̄ Siri Lanka]]
[[Ọgbọn̄:Ido]]
[[Category:Esia]]
k1wxt2vh6d3xd3p5w5l3m0lwxdoanne
5175
5171
2026-09-09T05:42:56Z
DARIO SEVERI
932
Small correction
5175
wikitext
text/x-wiki
'''Siri Lanka''' (òrere '''Sri Lanka''' me usem Ebeke) ìre ido me [[Esia]] agan̄ Osiki.
[[Failu:Flag of Sri Lanka (16-9).png|thumb|Egop Ido Siri Lanka]]
[[Failu:Emblem of Sri Lanka.svg|thumb|Iman̄-ido Siri Lanka]]
[[Failu:Sri Lankan national anthem, performed by the United States Navy Band.oga|thumb|Okwa-ido Siri Lanka]]
[[Failu:Sri Lanka (orthographic projection).svg|thumb|Ogugo-ijọn̄ Siri Lanka]]
[[Ọgbọn̄:Ido]]
[[Ọgbọn̄:Esia]]
q70wc2ecy5cpp2mlykqg6w585ptu8hx
Ọn̄ Kọn̄
0
480
5167
4732
2026-09-09T05:31:43Z
DARIO SEVERI
932
Small visual correction
5167
wikitext
text/x-wiki
'''Ḥonge Konge'''(òrere Hong Kong me usem Uket-chieen̄) ìre <geographical region> mè <former province> òkup atasuk agan̄ ichep-ura me ido [[Xhina]]. Xhina ìre ido me [[Esia]].
[[Failu:Flag of Hong Kong.svg|thumb|Egop Ido Ḥonge Konge]]
[[Failu:Regional Emblem of Hong Kong.svg|thumb|Iman̄-ido Ḥonge Konge]]
[[Failu:China Hong Kong 4 levels localisation.svg|thumb|Ogugo-ijọn̄ Ḥonge Konge]]
4nu4z8z49z521dw32frd6pttariaq9k
Ọgbọn̄:Esia
14
1039
5176
2026-09-09T05:44:35Z
DARIO SEVERI
932
New category
5176
wikitext
text/x-wiki
Ido me [[Esia]]
fmvds2x57xnsgvha9mq7519fgdb1ffl
5177
5176
2026-09-09T05:46:03Z
DARIO SEVERI
932
Added category
5177
wikitext
text/x-wiki
Ido me [[Esia]]
[[Category:Ido]]
ebsxceossfaj4q43mx9s5ohjptmvi15
Ọgbọn̄:Afirika
14
1040
5178
2026-09-09T05:51:35Z
DARIO SEVERI
932
New category
5178
wikitext
text/x-wiki
[[Ọgbọn̄:Kọntinenti]]
ezbhudw6xi63bsf6lclm8q9q5d2fpzf