Wikipedia anwiki https://an.wikipedia.org/wiki/Portalada MediaWiki 1.47.0-wmf.16 first-letter Media Especial Descusión Usuario Descusión usuario Wikipedia Descusión Wikipedia Imachen Descusión imachen MediaWiki Descusión MediaWiki Plantilla Descusión plantilla Aduya Descusión aduya Categoría Descusión categoría Portal Descusión Portal TimedText TimedText talk Módulo Descusión módulo Evento Evento discusión Astronomía 0 167 2470754 2423891 2026-08-25T23:47:16Z InternetArchiveBot 61993 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2470754 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} {{Articlo 1000|-10}} [[Imachen:Ant Nebula.jpg|thumb|300px|''Nebulosa planetaria d'a forniga'' Menzel 3 (Mz3).]] L''''astronomía'''{{DACC}}, que significa etimolochicament "o conoiximiento d'as estrelas" ye a [[ciencia]] que estudia l'[[universo]] y os cuerpos celestes u [[astros]], tanto a suya posición y movimiento en o [[firmamento]] como a suya naturaleza, estructura y evolución ([[astrofisica]]).<ref>{{en}} [[Joseph A. Angelo Jr.]] ''Encyclopedia of Space and Astronomy'', [[Facts on File]], [[2006]], {{ISBN|978-0-8160-5330-8}}, p.62</ref> Ye ista una d'as pocas brancas cientificas en as que os investigadors aficionatos encara pueden fer contribucions importants. Anque comparten un orichen común, no cal confundir l'astronomía con l'[[astrolochía]], que ye una [[pseudosciencia]] emplegata dende antigo como arte devinatoria que se mira de predecir o [[destín]] por meyo d'a observación d'a posición d'os [[astros]]. En [[aragonés medieval]] bi ha textos que parlan d'astronomía y astrolochía en o "''[[Secreta Secretorum]]''", en o "[[Libro del Trasoro]]" y en o "[[Libro d'as Marabillas d'o Mundo]]". Encara que podamos leyer ''astronomja'' en o "[[Libro d'el Trasoro]]", encara no la diferencian de l'astrolochía: {{cita|La quarta sciencia es '''ast(r)onomja''' q(ue) nos amuestra todo el ordenamj(ent)o del çielo e del firmamj(ent)o e delas strellas e el curso delas vij planetas por su Zodiacha - y(e)s a saber por medio delos .xij. signos - e como se mueue(n) los t(iem)pos en caljent en frio en pluuja o en seq(ue)dat o en viento, por Razo(n) q(ue) yes ordenada en las strellas}} == Bibliografía == * {{es}} José Luis Comellas. ''Astronomía''. Editorial Rialp (1983). * {{es}}Mariano Moles Villamate. ''Claroscuro del Universo''. [https://web.archive.org/web/20160529075838/http://libros.csic.es/product_info.php?products_id=105 Madrit: Consejo Superior de Investigaciones Científicas, 2007. ] {{ISBN|978-84-00-08536-0}} * {{es}} [[Carl Sagan]]. ''Cosmos''. Editorial Planeta (1980). * {{es}} Bakulin, Kononóvich y Moroz. ''Curso de Astronomía general'', Editorial MIR (1987). * {{es}} [[Isaac Asimov]]. ''De Saturno a Plutón'', Alianza Editorial (1984). * {{es}} Wulff Heintz. ''El mundo de los planetas'', Ediciones Iberoamericanas (1968). * {{es}} VVAA. ''El nuevo Sistema Solar'', Libros de "Investigación y Ciencia". Editorial Prensa Científica (1982). * {{es}} Patrick Moore. ''Guía de las Estrellas y los Planetas'', Ediciones Folio (1982). * {{es}} Isaac Asimov. ''Historia del Telescopio'', Alianza Editorial (1986). * {{es}} José García García. ''Introducción a la Astrofotografía'', Equipo Sirius. * {{es}} Alejandro Feinstein, Horacio Tignanelli. ''Objetivo Universo'', Ediciones Colihue (1996). * {{es}} Mijail Márov. ''Planetas del Sistema Solar'', Editorial MIR (1985). * {{es}} Erhard Keppler. ''Sol, lunas y planetas''. Biblioteca Científica Salvat, Ed. Salvat Editores, 1986. == Referencias == {{Listaref}} == Vinclos externos == {{commonscat|Astronomy|Astronomía}} * {{ca}} [http://www.nostranau.net/ Pachina web adedicata ta l'astronomía.] {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Astronomía|*]] n676v7tyi29v4f5bj5br6z744e1x88g Melilla 0 3796 2470738 2314374 2026-08-25T22:16:29Z Cembo123 6885 /* Molimentos */ 2470738 wikitext text/x-wiki {{Ficha d'entidat cheografica |bandera = Flag of Melilla.svg |escudo = Escudo de Melilla.svg |nombre = Melilla |nombre_oficial = Mrič |de = d' |entidat_mayor = [[Espanya]] |himno = ''[[Himno de Melilla]]'' |unidat = [[Ciudat autonoma]] |mapa = Localización de Melilla.svg |piet_mapa = |capital = |idiomas = [[Idioma castellano|Castellano]] |atros_idiomas = [[luengas berbers|Berber]] |subdivisión = |superficie = 12,3 |superficie_pos = [[Lista de comunidaz autonomas espanyolas por superficie|19]] |numero_entidaz = 19 |unidat_sup = km² |población = 78.476 |población_anyo = 2011 |población_pos = [[Lista de comunidaz autonomas espanyolas por población|19]] |densidat = 5.972 |tipo_superior_1 = [[Estato]] |superior_1 = [[Espanya]] |chentilicio = |codigo ISO = ES-ML |campo1_nombre = President |campo1 = [[Juan José Imbroda]] ([[PP]]) |campo2_nombre = Estatuto d'Autonomía |campo2 = [[14 de marzo]] de [[1995]] |campo3_nombre = Día de Melilla |campo3 = [[17 de setiembre]] |pachina web = http://www.melilla.es }} '''Melilla''' (en [[luengas berbers|luenga berber]]: ''Mrič'') ye una d'as dos [[ciudaz autonomas]] d'[[Espanya]] chunto con [[Ceuta]] situadas en o norte d'[[Africa]]. == Molimentos == En o suyo [[termin municipal]] cal destacar o [[Conchunto Historico de Melilla]], protechiu culturalment como un [[Bien d'Intrés Cultural]] d'Espanya, y que incluye cualques partes d'a ciudat antiga, como la clamada ''[[Melilla La Vieja]]'', lo suyo [[Melilla La Nueva|Ixample Modernista]], lo suyo [[Barrio Industrial de Melilla|barrio Industrial]] y lo ''barrio del Real'' entre d'atras, que son parte d'o teixiu urbano d'a ciudat. * [[Ilesia de Sant Agostín de Melilla|Ilesia de Sant Agostín]], una [[ilesia parroquial]] en estilo [[Modernismo|modernista]] adedicada a [[sant Agostín d'Hipona]]. * [[Capiella de Sant Chaime de Melilla|Capiella de Sant Chaime]] * [[Ilesia d'o Sagrau Corazón de Chesús de Melilla|Ilesia d'o Sagrau Corazón de Chesús]] * [[Reyal y Pontificia Ilesia d'a Purisma Concepción de Melilla|Reyal y Pontificia Ilesia d'a Purisma Concepción]] == Se veiga tamién == * [[Aeropuerto de Melilla]]. == Vinclos externos == {{commonscat|Melilla}} * {{es}} [https://web.archive.org/web/20110129040936/http://www.melilla.es/melillaPortal/index.jsp Web d'a Ciudat Autonoma de Melilla]. {{CCAA Espanya}} {{Africa}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Melilla|*]] towz97dpcsp8uxznupjuk3ik4slipqm Bacú 0 16025 2470755 2216022 2026-08-26T00:25:23Z InternetArchiveBot 61993 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2470755 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} {{Ficha de localidat |nombre = Bacú |nombre_oficial = Bakı |paísde = d' |imachen = [[Imachen:Azerbaigian-baku4.jpg|250px|Bacú]] |escudo = Coat of arms of Baku.svg |escudo_grandaria= 80px |país = Azerbaichán |bandera_país = Flag of Azerbaijan.svg |superficie = 1.000 |población = 2.074.300 |calendata = 2003 |densidat = 1.280 |altaria = -28 |web = http://www.bakucity.az/ |situación = [[Imachen:Azerbaijan-Baku.png|200px]] |}} '''Bacú''' (en [[Idioma azerín|azerín]] ''Bakı'' u ''Баку''; en [[Idioma persa|persa]] ''باکو'', ''Badkube''<ref name="Web.archive.org">{{cita web|url=http://iranchamber.com/podium/culture/020920_politicizing_linguistics.php |url_archivo=https://web.archive.org/web/20071013212555/http://iranchamber.com/podium/culture/020920_politicizing_linguistics.php |calendata_archivo=13.10.2007 |títol=Culture & Religion on Podium: Politicizing Linguistics |editorial=Web.archive.org |calendata_acceso=25.08.2009 |url-status=dead |df=dmy}}</ref>) ye a [[Capital (politica)|capital]] y a ciudat con mayor numero d'habitants d'[[Azerbaichán]], con una [[Población humana|población]] de 2.074.300 ([[2003]]). Ye situata en o cabo oriental d'o país, a o canto d'a [[mar Caspia]], en a parte sud d'a [[peninsula d'Abşeron]]. O casco historico d'a ciudat, que ye una antiga [[fortaleza]], ye declarato [[Patrimonio d'a Humanidat]] por a [[UNESCO]]. Fa parte d'a [[Organización d'as Ciudaz d'o Patrimonio d'a Humanidat]]. == Historia == As primeras citas historias de Bacú son d'o [[sieglo VI]]. Dende o [[sieglo XII]] a ciudat ganó importancia porque se convertió en a nueva [[Capital (politica)|capital]] d'o [[canato de Chirbán]] en enronar-se l'antiga capital por un [[tierratremo]]. A prencipios d'o [[sieglo XIX]] a ciudat fue incorporata a l'[[Imperio Ruso]]. Dimpués d'a declaración de guerra de [[Turquía]] a [[Rusia]], o [[30 d'aviento]] de [[1806]], as tropas turcas ocuporon a ciudat. Tenió una comunidat [[armenios|armenia]] relacionata con a explotación d'o [[petrolio]] ya a principios d'o [[sieglo XX]]. Esta comunidat fuyió a partir de [[1989]] dimpués d'uns [[pogrom]]s promovitos por o mesmo gubierno d'[[Azerbachán]]. == Economía == Los fundamentos d'a [[economía]] d'a ciudat se troban en o [[petrolio]]. Ya dende o [[sieglo VIII]] s'en conoixeba a presencia de petrolio en a redolada, pero dica [[1872]], con a [[Revolución industrial]], no prencipio a suya explotación [[Comercio|comercial]]. Asinas, a prencipios d'o [[sieglo XX]], yera en Bacú a on se produciba a mitad d'o petrolio mundial. Por ixo a ciudat estió un obchectivo militar d'a ''[[Wehrmacht]]'' d'o [[Tercer Reich]] en a [[Segunda Guerra Mundial]], encara que as tropas alemanas no plegoron a Bacú, y a suya amenaza desaparixió con a victoria de l'[[Exercito Royo]] en a [[batalla de Stalingrado]] en chinero de [[1943]]. == Bibliografía == * {{de}} Petz, Ingo: ''Kuckucksuhren in Baku. Reise in ein Land, das es wirklich gibt'', [[Múnich]], 2006. == Vinclos externos == {{commonscat|Baku|Bacú}} * {{az}} {{en}} {{ru}} [https://web.archive.org/web/20090831033025/http://www.bakucity.az/ Pachina web oficial municipal de Bacú]. * {{en}} [http://whc.unesco.org/en/list/958 Bacú en a pachina web d'a UNESCO] ([[Patrimonio d'a Humanidat]]). {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Bacú| ]] qom81v9umtihlor2l7bp5w85skw6jx5 Gerald Ford 0 32945 2470735 2202038 2026-08-25T22:06:38Z Cembo123 6885 2470735 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} {{Ficha d'autoridat | tratamiento = | nombre = Gerald Ford | imachen = Gerald Ford.jpg | grandaria = 230px | pietimachen = | escudo = Seal Of The President Of The United States Of America.svg | cargo = 38<sup>eno</sup> [[President d'os Estaus Unius]] | districto = | prencipio = [[9 d'agosto]] de [[1974]] | fin = [[20 de chinero]] de [[1977]] | chuntoa = | president = | monarca = | primerministro = | gubernador = | chefe = | lugartenient = | bizeprimerministro = | tenient = | vicegubernador = | vicechefe = | canciller = | predecesor = [[Richard Nixon]] | succesor = [[Jimmy Carter]] | escudo2 = Seal of the Vice President of the United States.svg | cargo2 = 40<sup>eno</sup> [[Vicepresident d'Estaus Unius|Vicepresident]] d'[[Estaus Unius]] | districto2 = | prencipio2 = [[1973]] | fin2 = [[1974]] | chuntoa2 = | president2 = | monarca2 = | primerministro2 = | gubernador2 = | chefe2 = | lugartenient2 = | bizeprimerministro2 = | tenient2 = | vicegubernador2 = | vicechefe2 = | canciller2 = | predecesor2 = [[Spiro Agnew]] | succesor2 = [[Nelson Rockefeller]] | partiu= [[Partiu Republicano d'os Estaus Unius|Partiu Republicano]] | calendatanaix= [[14 de chulio]] de [[1913]] | puestonax= [[Omaha (Nebraska)|Omaha]], [[Nebraska]], [[Imachen:Flag of the United States.svg|22px]] [[Estaus Unius|EE.UU.]] | calendatamuerte= [[26 d'aviento]] de [[2006]] | puestomuerte= [[Rancho Mirage]], [[California]], [[Imachen:Flag of the United States.svg|22px]] [[Estaus Unius|EE.UU.]] | almamáter= [[Universidat Michigan]]<br>[[Escuela de Negocios de Yale]] | profesión= [[Avogau]] | residencia= [[Casa Blanca]] | conyuche= | relichión= | sinyal= Gerald Ford Signature.svg | pachinaweb= }} '''Gerald Rudolph Ford, Jr.''', naixito '''Leslie Lynch King, Jr.''' o [[14 de chulio]] de [[1913]] en [[Omaha (Nebraska)|Omaha]] ([[Nebraska]]) y muerto o [[26 d'aviento]] de [[2006]] en [[Rancho Mirage]] ([[California]]), estió un [[politico]] [[Estaus Unius|estausunidense]], que estió o 38º [[President d'os Estaus Unius]], dende o [[9 d'agosto]] de [[1974]] dica o [[20 de chinero]] de [[1977]], dimpués d'a dimisión de [[Richard Nixon]]. Tamién estió [[Vicepresident d'os Estaus Unius|vicepresident]] d'o país dende o [[6 d'aviento]] de [[1973]] dica o [[9 d'agosto]] de [[1974]] con o president [[Richard Nixon]] dimpués d'a dimisión de [[Spiro Agnew]]. == Vinclos externos == {{Commonsart|Gerald Ford}} * {{en}} [http://www.guardian.co.uk/international/story/0,,1978937,00.html Biografía de Gerald Ford o 27 d'aviento de 2006 en o diario ''The Guardian''] . * {{en}} [http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/12/27/AR2006122700528.html?nav=rss_email/components?nav=slate Necrolochica de Gerald Ford publicata por o diario estausunidense] [[The Washington Post]]. * {{fr}} [http://tempsreel.nouvelobs.com/actualites/international/ameriques/20061227.OBS4573/gerald_ford__biographie.html Biografía de Gerald Ford en a revista francesa ''Le Nouvel Observateur'']. {{start box}} {{succession box | predecesor = [[Richard Nixon]] | títol = [[President d'Estaus Unius|President]] d'[[Estaus Unius]] | periodo = [[1974]]-[[1977]] | succesor = [[Jimmy Carter]] }} {{succession box | predecesor = [[Spiro Agnew]] | títol = [[Vicepresident d'Estaus Unius|Vicepresident]] d'[[Estaus Unius]] | periodo = [[1973]]-[[1974]] | succesor = [[Nelson Rockefeller]] }} {{end box}} {{Control d'autoridaz}} {{DEFAULTSORT:Ford, Gerald}} [[Categoría:Presidents d'Estaus Unius]] [[Categoría:Naixius de Nebraska]] [[Categoría:Vicepresidents d'Estaus Unius]] [[Categoría:Politicos d'Estaus Unius d'a Guerra de Vietnam]] [[Categoría:1913 (naixencias)]] [[Categoría:2006 (muertes)]] majbfmtypbl6dd7l2d89by3lgu7jl4z Ilesia de Santa María d'Uncastiello 0 36578 2470751 2425885 2026-08-25T22:39:37Z Cembo123 6885 /* Se veiga tamién */ 2470751 wikitext text/x-wiki :''Iste articlo ye sobre a ilesia de Santa María la Mayor d'Uncastiello, en Cinco Villas; ta atros usos, se veiga '''[[Ilesia de Santa María]]''' y '''[[Ilesia de Santa María la Mayor]]'''''. {{Ficha d'edificio | nombre = Ilesia de Santa María | imachen = [[Imachen:151 Ambista d'a ilesia de Santa María d'Uncastiello dende a ilesia de San Chuan.jpg|250px]] | descripción = Anvista d'a ilesia de Santa María d'Uncastiello dende a [[Ilesia de Sant Chuan d'Uncastiello|ilesia de Sant Chuan]] | tipo = [[Ilesia (edificio)|Ilesia]]<br><small>Antiga [[colechiata]]</small> | advocación = | estato = [[Imachen:Flag of Spain.svg|22px]] [[Espanya]] | país = [[Imachen:Flag of Aragon.svg|22px|border]] [[Aragón]] | tpdivisión = [[Comarcas d'Aragón|Comarca]] | división = [[Cinco Villas]] | diocesi = [[Diocesi de Chaca|Chaca]] | arcipestrau = [[Arcipestrau d'Erla-Uncastiello|Erla-Uncastiello]] | situación = [[Uncastiello]] ([[Cinco Villas]], [[Aragón]]) | coordenatas = | culto = [[Ilesia catolica|Cristianismo]] | diocesi = [[Diocesi de Chaca|Chaca]] | orden = | mosen = | construcción = [[1135]] | fundador = | estilo = [[romanico aragonés|Romanico]] | catalogación = [[Molimento Nacional]]<br/>[[Bien d'Intrés Cultural]] |latd=42|latm=21|lats=40|latNS=N|longd=1|longm=07|longs=50|longEW=W |mapa_loc=Aragón }} [[Imachen:Uncastillo 8 ruelles.jpg|right|thumb|250px|Frontera d'a ilesia de Santa María d'Uncastiello.]] A '''ilesia de Santa María d'Uncastiello''' u '''ilesia de Santa María la Mayor d'Uncastiello''' ye una [[Ilesia (edificio)|ilesia]], consagrada a [[Santa María]], que se troba situada en o [[municipio]] [[Aragón|aragonés]] d'[[Uncastiello]], en a [[Comarcas d'Aragón|comarca]] de [[Cinco Villas]] y [[Provincias d'Espanya|provincia]] de [[Provincia de Zaragoza|Zaragoza]]. Dende lo punto d'anvista d'a suya adscripción administrativa en a [[Ilesia Catolica]], pende de l'[[arcipestrau]] d'[[Arcipestrau d'Erla-Uncastiello|Erla-Uncastiello]] en a [[diocesi]] de [[Diocesi de Chaca|Chaca]] y d'a [[provincia eclesiastica]] de [[Provincia eclesiastica de Pamplona y Tudela|Pamplona y Tudela]]. A ilesia actual fue construyida en [[1135]], en tiempos d'o [[Lista de reis d'Aragón|rei]] [[Remiro II d'Aragón|Remiro II]] d'[[Reino d'Aragón|Aragón]], encara que se construyió dencima d'una ilesia anterior en estilo [[Arte mozarabe|mozarabe]] (ista ilesia anterior ye citada en recibindo donacions de [[Pero I d'Aragón|Pero I]] en [[1099]]), y ye construyida en estilo [[Romanico aragonés|romanico]], encara que o remate d'a suya [[torre]] ye posterior, en estilo [[Arte gotico|gotico]], d'o [[sieglo XVI]]. A ilesia fue declarada ''[[Molimento Nacional]]'' o [[3 de chunio]] de [[1931]] por o nuevo Gubierno d'a [[Segunda Republica Espanyola]], y ye protechida legalment en l'actualidat con a suya declaración como ''[[Bien d'Intrés Cultural]]'', a fegura legal que substituye a la de ''Molimento Nacional''.<ref name="Ministerio">{{es}} [http://www.mcu.es/bienes/buscarDetalleBienesInmuebles.do?brscgi_DOCN=000005645&brscgi_BCSID=163220b6&language=es&prev_layout=bienesInmueblesResultado&layout=bienesInmueblesDetalle Ficha d'a ilesia de Santa María d'Uncastiello en a pachina web d'o Ministerio de Cultura].</ref> Estió considerada como una ''[[colechiata]]'',<ref name="GarcíaOmedes">{{es}} [http://www.romanicoaragones.com/4-Cinco%20Villas/990502-UncastilloSantamaria.htm Santa María d'Uncastiello en ''www.RomanicoAragones.com''].</ref> estando considerada a ilesia de mayor importancia d'a villa d'Uncastiello.<ref name="Bango">{{es}} Isidro Gonzalo Bango Torvisi: ''El románico en España'', [[Espasa-Calpe]], [[Madrit]], [[1992]], pp. 168-169, {{ISBN|84-239-5295-9}}.</ref> Ye asinas una d'as muitas ilesias romanicas d'Uncastiello, chunto con as ilesias de [[Sant Martín d'Uncastiello|Sant Martín]], [[Sant Felices d'Uncastiello|Sant Felices]], [[Sant Chuan d'Uncastiello|Sant Chuan]], [[Sant Lorién d'Uncastiello|Sant Lorién]] y [[Sant Miguel d'Uncastiello|Sant Miguel]]. A ilesia se troba situada a la dentrada d'a villa d'Uncastiello, a o canto d'o [[río Cadena]], amán d'a suya confluencia con o [[río Riguel]], con a suya [[frontera]] prencipal en a Plaza de l'Urmo, con una dentrada segundaria por a paret sud, dende a plaza de Santa María. Ye situada a lo piet d'a carretera enta [[Sos d'o Rei Catolico]], a bels [[metro]]s d'a carretera [[Sadaba]]-[[Ayerbe]] por [[Luesia]], clavada asinas en una d'as prencipals vías historicas de comunicación en comarca de Cinco Villas. A suya [[frontera]] prencipal ye d'epoca [[Arte renaixentista|renaixentista]], encara que mantiene bels repuis d'elements en estilo [[Romanico aragonés|romanico]], como una [[epifanía]] a o canto d'a [[puerta]]. Antiparte, a suya portalada sud ye d'estilo romanico, como tamién os suyos elements decorativos, y ye considerata una d'as prencipals fronteras romanicas d'Espanya.<ref name="GarcíaOmedes"/> A ilesia de Santa María ye l'actual [[ilesia parroquial]] d'Uncastiello y pende, eclesiasticament, de l'[[arcipestrau d'Erla-Uncastiello]], que depende d'a [[diocesi de Chaca]],<ref>{{es}} [https://web.archive.org/web/20221105134350/https://www.diocesisdejaca.org/index.php/arciprestazgos-y-parroquias/47-parroquiasarciprestazgodeerlauncestilloi ''Parroquias del Arciprestazgo Erla-Uncastillo''] en o sitio web d'a [[Diocesi de Chaca]].</ref> y ista d'a [[diocesi de Pamplona]], encara que historicament dependió dreitament d'a diocesi de Pamplona, y no pas de Chaca. == Historia == [[Imachen:130 Frontera prenzipal d'a ilesia de Santa María d'Uncastiello.jpg|left|thumb|250px|[[Frontera]] prencipal d'a ilesia de Santa María d'Uncastiello.]] A ilesia ya existiba a finals d'o [[sieglo XI]], cuan recibió bellas donacions d'o [[Lista de reis d'Aragón|rei]] [[Pero I d'Aragón|Pero I]], como a mesma ilesia de [[Sadaba]].<ref name="pachinamunicipal">{{es}} [http://www.uncastillo.es/index.php?option=com_santa_maria A ilesia de Santa María d'Uncastiello en a pachina web oficial municipal d'Uncastiello].</ref> Sindembargo, l'[[edificio]] actual ye de [[1135]], encara que ta atros autors ye una obra d'a segunda metat d'o [[sieglo XII]].<ref>{{es}} Eloy Fernández Clemente (dir.): ''Historia de Aragón'', ''La Esfera de los Libros'', [[Madrit]] [[2008]], 1<sup>era</sup> edición, {{ISBN|978-84-9734-722-8}}, pachina 222.</ref> As obras prencipioron en [[1135]] dimpués de recibir fondos d'o rei [[Remiro II d'Aragón]], que trescruzó a villa camín de [[Pamplona]], ta la construcción d'una ilesia adedicada a la [[Virchen María]].<ref name="Bango"/> Seguntes Marisa Melero Moneo,<ref name="Melero">{{ca}} Melero Moneo, Marisa: ''Navarra i Aragó a les dècades centrals del segle XII (del 1120 al 1180)'', en ''El romànic i la Mediterrània. Catalunya, Toulouse i Pisa. 1120-1180'', editau por a ''[[Cheneralidat de Catalunya]]'' y o ''[[Museu Nacional d'Art de Catalunya]]'', [[Barcelona]], febrero de [[2008]] (pachinas 98-109).</ref> en Uncastiello bi habió un important taller d'[[escultura]] activo a meyaus d'o [[sieglo XII]], formau por [[escultor]]s que proveniban d'a [[Gascunya]]. Ixos mesmos escultors treballoron en as ilesias de [[Ilesia de Santa María la Reyal de Sangüesa|Santa María la Reyal]] de [[Sangüesa]] y [[Ilesia de Sant Martín de Tours de San Martín de Unx|Sant Martín de Tours]] de [[San Martín de Unx]], todas d'a [[diocesi de Pamplona]].<ref name="Melero"/> Por ixo bels autors dicen que a portalada romanica de Santa María ye obra d'un [[Mayestros anonimos d'o romanico|mayestro anonimo]], dito o ''[[mayestro d'Aulorón]]'', por o suyo orichen ye fácil que d'[[Aulorón]], en [[Occitania]].<ref>{{es}} [http://www.caiaragon.com/es/actividades/index.asp?idAct=62&idSeccion=6&idTipo=77&idloc=3 ''Iglesia de Santa María la Mayor de Uncastillo''] en ''CAIAragón''.</ref> En istas obras treballó tamién, en as suyas primeras anyadas, un choven ''[[mayestro d'Agüero]]'' (u ''[[mayestro de Sant Chuan d'a Penya]]'',<ref name="JoséLuisGarcía">{{es}} José Luis García Lloret: ''La escultura románica del Maestro de San Juan de la Peña'', [[Institución Fernando el Católico]], Zaragoza, 2005, {{ISBN|84-7820-798-8}}.</ref> por o suyo treballo en o [[monesterio de Sant Chuan d'a Penya]]).<ref name="pachinamunicipal"/> Istas construccions d'ilesias en Uncastiello estioron vincladas con a posesión en ixas envueltas d'a villa por o [[Vizcondau de Biarn|vizconte de Biarn]] [[Gastón IV de Biarn|Gastón IV]] y a suya esposa [[Talesa d'Aragón|Talesa]], [[tenencia|tenents]] d'a villa d'Uncastiello. Antiparte, as ilesias uncastilleras tienen muita relación con ilesias [[Occitania|occitanas]]. Concretament, con a ilesia de [[Santa Blasa de La Comanda|Santa Blasa]] y o hespital de [[La Comanda]]; con a ilesia de [[Santa Fe de Morlans|Santa Fe]] de [[Morlans]] (ista zaguera, fundata por [[Céntol V de Biarn|Céntol V]]); y con a [[Seu de Santa María d'Aulorón|Seu de Santa María]] d'[[Aulorón]] y a [[Seu de Nuestra Sinyora de Lescar|Seu de Nuestra Sinyora]] de [[Lescar]], reconstruiyidas por [[Gastón IV de Biarn]].<ref name="Melero"/> En l'anyo [[1155]], as obras d'a construcción d'o nuevo templo ya yeran prou abanzadas como ta fer a suya consagración, que fació o bispe de [[Diocesi de Pamplona|Pamplona]], encara que bi habió una segunda consagración en [[1246]], ye fácil que luego de rematar de raso as obras de l'edificio.<ref name="Bango"/> En as suyas primeras anyadas, os [[Mosén|mosens]] de Santa María, que yeran d'orichen [[Navarra|navarro]], tenioron querellas con os sacerdoz d'a ilesia de [[Sant Felices d'Uncastiello|Sant Felices]], que yeran [[Aragón|aragoneses]], en as luitas que bi habió en a [[diocesi de Pamplona]] por o suyo control en [[1159]]-[[1164]]. Asinas, os de Santa María no permitioron a construcción d'a ilesia de Sant Felices en l'interior d'o recinto [[muralla]]u d'Uncastiello, y ista zaguera ilesia se construyió fuera d'Uncastiello, en trescruzando o [[río Cadena]].<ref name="JoséLuisGarcía"/> En [[1169]] se i concedió por o rei [[Alifonso II d'Aragón|Alifonso II]] o ''[[Fuero de Chaca]]'' a toz os habitadors de propiedaz d'a ilesia de Santa María.<ref name="pachinamunicipal"/> == Descripción == [[Imachen:Detalle d'a portalada d'a ilesia de Santa María d'Uncastiello (Zinco Billas, Aragón).jpg|right|thumb|250px|Detalle d'a [[frontera]] meridional d'a ilesia de Santa María d'Uncastiello.]] === Exterior === A ilesia de Santa María tien una unica [[Nau (arquitectura)|nau]] con [[Vuelta (arquitectura)|vuelta]] de [[vuelta de canyón|canyón]] reforzada por [[Arco faixón|arcos faixons]], con [[abside]] [[semicerclo|semicircular]],<ref name="pachinamunicipal"/> y con a suya [[torre]] adosada, que remata en un esbelto [[pinaclo]] (encara que a torre ye ya en estilo [[Arte gotico|gotico]]).<ref name="pachinamunicipal"/> L'abside tien 5 [[finestral]]s (encara que uno ye cegau por o [[claustro]],<ref name="GarcíaOmedes"/> que ye muit posterior y en estilo [[Arquitectura renaixentista|Renaixentista]]). O suyo [[rafe]] ye rematau con un [[escacau chaqués]],<ref name="GarcíaOmedes"/> un elemento arquitectonico decorativo tipico d'o [[romanico aragonés]] de [[Cinco Villas]] y [[Chacetania]]. A suya [[frontera]] principal ye mas moderna, encara que emplegando ta la suya construcción repuis en estilo romanico, ye fácil que de l'antiga frontera romanica hue desapareixida, como o grupo [[Escultura|escultorico]] que ye situau dencima d'a puerta de dentrada a l'[[edificio]]. ==== A suya frontera meridional ==== [[Imachen:090 Frontera meridional de Santa María d'Uncastiello.jpg|left|thumb|250px|[[Frontera]] meridional d'a ilesia de Santa María.]] Sindembargo, a suya frontera meridional ye en puro estilo [[Romanico aragonés|romanico]]. Ni os suyos [[capitel]]s ni as suyas [[arquivolta]]s ni os suyos [[canecillo]]s no tienen pas un programa iconografico definiu, amostrando nomás que una succesión inconexa d'imáchens.<ref name="GarcíaOmedes"/> Sindembargo, cal parar cuenta que en as [[arquivolta]]s no se troban imáchens de tipo relichioso so que de tipo social, con presencia de [[musico]]s, [[Bailarín|bailarins]] y d'atros [[artista]]s, y que en o [[capitel]]s as escenas son alusivas a la [[Biblia]].<ref name="Bango"/> === Interior === O suyo interior muestra la [[Nau (arquitectura)|nau]] solenca d'a ilesia, con a suya cobertura con una [[vuelta de canyon]], que ye reforzada por [[Arco faixón|arcos faixons]]. En l'interior de l'[[abside]], un [[cilindro]] absidial con 5 uberturas (encara que una cegada), y con una muit rica decoración interior. O [[Coro (arquitectura)|coro]] bi fue adhibiu en epoca [[Arte renaixentista|renaixentista]], en o [[sieglo XVI]].<ref name="pachinamunicipal"/> O suyo [[claustro]], rematau en [[1556]], s'atribuye a l'[[arquitecto]] [[Bizcaya|bizcaíno]] [[Juan de Landerrayn]].<ref name="pachinamunicipal"/> == Protección legal == A ilesia fue declarada ''[[Molimento Nacional]]'' o [[3 de chunio]] de [[1931]] por o nuevo Gubierno d'a [[Segunda Republica Espanyola]], y ye protechida legalment en l'actualidat con a suya declaración como ''[[Bien d'Intrés Cultural]]'', a fegura legal que substituye a la de ''Molimento Nacional''.<ref name="Ministerio"/> == Galería d'imáchens == <gallery> Imachen:Uncastillo (Zaragoza) Sta Maria 2 0 4 Fachada Oeste DSC 4025.png|Anvista d'a suya [[frontera]] prencipal con a suya [[torre]]. Imachen:Uncastillo Santa María la Mayor 441.jpg|Detalle d'a [[finestra]] de l'[[abside]]. Imachen:WLM14ES - Uncastillo Iglesia de Santa María 00033 - .jpg|L'abside d'a ilesia. Imachen:Portada de la iglesia de Santa María de Uncastillo 01.JPG|[[Capitel]]s en a frontera romanica. Imachen:WLM14ES - Uncastillo 00003 - .jpg|Capitels en a frontera romanica. Imachen:WLM14ES - Uncastillo Iglesia de Santa María 00001 - .jpg|[[Claustro]] d'a ilesia de Santa María. Imachen:Uncastillo - Santa Maria la Mayor 08.jpg|[[Canete]] en Santa María. Imachen:WLM14ES - Uncastillo Iglesia de Santa María 00016 - .jpg|[[Nau (arquitectura)|Nau]] y abside en a cabecera d'o templo. </gallery> == Se veiga tamién == [[Imachen:Santa María d'Uncastiello.jpg|right|thumb|250px|Repui de l'antiga frontera prencipal romanica d'a ilesia de Santa María, hue desapareixita.]] * [[Ilesia de Sant Martín d'Uncastiello]]. * [[Ilesia de Sant Felices d'Uncastiello]]. * [[Ilesia de Sant Chuan d'Uncastiello]]. * [[Ilesia de Sant Lorient d'Uncastiello]]. * [[Ilesia de Sant Miguel d'Uncastiello]]. * [[Castiello d'Uncastiello]]. * [[Castiello de Sibirana]]. * [[Vita Mahometi (Uncastiello)|Vita Mahometi]]. == Referencias == {{Listaref}} == Vinclos externos == {{Commonscat|Church of Santa María, Uncastillo|a ilesia de Santa María d'Uncastiello}} * {{es}} [http://www.uncastillo.es/index.php?option=com_santa_maria A ilesia de Santa María d'Uncastiello en a pachina web oficial municipal d'Uncastiello]. * {{es}} [http://www.romanicoaragones.com/4-Cinco%20Villas/990502-UncastilloSantamaria.htm Santa María d'Uncastiello en ''www.RomanicoAragones.com'']. * [http://www.romanicoaragones.com/4-Cinco%20Villas/UncastilloSantamaria%20G00Planta.jpg Planta de Santa María]. * {{es}} [http://www.caiaragon.com/es/actividades/index.asp?idAct=62&idSeccion=6&idTipo=77&idloc=3 ''Iglesia de Santa María la Mayor de Uncastillo''] en ''CAIAragón''. {{Colechiatas d'Aragón}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Ilesia de Santa María d'Uncastiello|*]] l9xqgtfywl82m8tw0nbfofk3y4gctqp Tyto 0 63609 2470748 2428200 2026-08-25T22:31:54Z Cembo123 6885 2470748 wikitext text/x-wiki {{Títol cursiva}} {{Ficha de taxón |nombre_sci = ''Tyto'' |nombre_pop1 = [[babiaca]] / babieca, fabiaca, babioca |nombre_pop2 = choliba / olipa, oliba |nombre_pop3 = chuta |nombre_pop4 = melaza |nombre_pop5 = mocholeta / mucholeta |nombre_pop6 = |nombre_pop7 = |nombre_pop8 = |nombre_pop9 = |rechistro_fosil1 = |rechistro_fosil2 = |imachen = [[Imachen:Tyto alba close up.jpg|249px|Tyto alba]] |descripcion = Babieca (''[[Tyto alba]]'') |conservacion = |dominio = Eukaryota |reino = Animalia |subreino = |division = |filo = Chordata |clase = Aves |subclase = |orden = Strigiformes |suborden = |familia = Tytonidae |subfamilia = |tribu = |chenero = Tyto |especie = |subspecie = |nombre_binominal = ''Tyto'' |descriptor = [[Gustaf Johan Billberg|Billberg]] |calendata_desc = 1828 |ran_descripcion = chenero |mapa_distribucion = |leyenda_mapa = }} '''''Tyto''''' <small>([[Gustaf Johan Billberg|Billberg]], [[1828]])</small> ye un [[chenero (biolochía)|chenero]] d'[[aus]] [[au rapinyadera|aus rapinyaderas]] nocturnas en a [[familia (biolochía)|familia]] [[Tytonidae]] d'a [[Orden (biolochía)|orden]] [[Strigiformes]]. En [[idioma aragonés|aragonés]] reciben o nombre patrimonial de '''[[babiaca]]s'''{{DACC}}<ref name="VIDALLER">{{an}} [[Rafel Vidaller Tricas]]; ''Libro de As Matas y Os Animals; Dizionario aragonés d'espezies animals y bechetals''; [[Editorial Val d'Onsera]], Zaragoza [[2004]]. {{ISBN|978-84-8986-235-7}}.</ref><ref>Con as variants '''babieca''', '''fabiaca''' y '''babioca'''</ref>, anque en as zagueras decadas s'ha diu expandindo l'uso d'o [[castellanismo lexico]] «''lechuza''», alleno de raso a lo romance local aragonés. Son aus de mida meyana, d'entre 35 y 40 centimetros de [[lonchitut]], y d'entre 80 y 90&nbsp;cm d'[[envergadura]] d'[[Ala (zoolochía)|alas]]. O peso meyo d'os adultos ye d'entre 200 y 350 [[gramo|g]], y en garra caso se reconoix bel caracter de [[dimorfismo sexual]] externo que i siga visible. Suelen presentar a parte superior d'o [[cuerpo]] de colors mas fuscas que no a cara inferior, que en a [[especie]] que mas a sobén se troba en a [[peninsula Iberica]], ''[[Tyto alba]]'', gosa estar de blanco limpio. Altras especies d'o chenero presentan colors claras anque diferents d'o blanco, a sobén con [[piga|piguetas]] en o vientre. As babiecas son [[au]]s muit adaptables, bien capables ta colonizar medios diferents y que s'adaptan bien en as condicions de vida d'os medios con presencia humana. Ista caracteristica las ha feito animals muit comuns en os lugars y dica en as ciudaz, podendo-se trobar eixemplars en [[borda]]s y [[campanal]]s, y dica en as [[falsa]]s d'as casas habitadas. A la contra que os suyos parients os [[bubón|bubons]], as babiecas que viven en entornos humanizaus son animals bien quiestos por a suya eficencia en consumindo [[radedor]]s domesticos, por el que tradicionalment se las i respecta y se les deixa meter as [[cobada]]s en os [[niedo]]s que se descubren en edificios habitaus. Como son animals tan comuns, os pichons que s'esvolutan en as bordas u as falsas son fácils de capturar cuan encara no volan. Mesmo por ixo, en l'Alto Aragón, se las considera animals pandos y de poca intelichencia. == Denominacions populars == En a mayor parte de l'[[Alto Aragón]] se i conoix a istes animals con o nombre de '''babiaca''', con diferents formas [[diatopismo|diatopicas]] d'o termino en variaus puntos d'o territorio: «babiacas», «fabiacas»,<ref name=BENBALL>{{es}} [[Ángel Ballarín Cornel]]: ''[[Diccionario del Benasqués]]''. [[Institución Fernando el Católico]], Zaragoza, segunda edición, 1978, p 183.</ref> «babuecas», etc. Tamién con sonorización d'a [[Oclusivas xordas intervocalicas|consonant oclusiva xorda intervocalica]] en «babiega» y «babiaga». Formas d'iste termino se sienten en diferents poblacions de [[Chacetania]], [[Alto Galligo]], [[Cinco Villas]], [[Plana de Uesca]] y dica en os estremos mas orientals de [[Sobrarbe]] (p. ex. [[Chistén]]).<ref name="VIDALLER"/> En part de [[Ribagorza]], [[Litera]] y o [[Semontano de Balbastro]] (zonas mas orientals d'a distribución d'a [[luenga aragonesa]]) se i documenta un termino diferent: '''choliba'''{{DACC}}, que en l'ámbito lingüistico aragonés s'ha de considerar [[aragonés oriental|exclusivament oriental]], muit pareixido y talmente influyiu por o [[Idioma francés|francés]] ''chouette'' y por o [[lexico d'o catalán|catalanismo lexico]] «''òliba''», que ye a palabra mas extendida ta decir-les a istos animals en a vecina [[Catalunya]]. En [[Idioma catalán|catalán]] se sabe que [[superstrato francico en catalán|deriva]] d'o [[Idioma francico|francico]] ''UWWILA'' > ''HUWILA'', igual como lo francés ''hulotte''<ref name=DOMINIOSLINGUISTICOS>{{es}} [[Kurt Baldinger]]: ''La formacion de los dominios linguisticos en la Peninsula Ibérica'', [[Editorial Gredos]], 1963.</ref> (''[[Strix aluco]]''), y se remonta a la mesma radiz chermanica que ha dau en [[Idioma anglés|anglés]] ''owl'' ([[au rapinyadera nocturna]] en cheneral). ==Imáchens== <gallery> Imachen:Australian barn owl.jpg|''[[Tyto novaehollandiae]]'' Imachen:Tyto Alba barnowl kerkuil.jpg|''[[Tyto alba]]'' Imachen:Grass Owl adult.jpg|''[[Tyto capensis]]'' Imachen:Barn owls revivim.jpg|''T. alba'' Imachen:Grass owl.jpg|Eixemplar chovenón de ''T. capensis'' Imachen:Tyto novaehollandiae.jpg|''T. novaehollandiae'' Imachen:Barn Owl Chick.jpg|Pollet de ''T. alba'' Imachen:Barn-owl (Racheeo).jpg|''Tyto alba'' </gallery> ==Se veiga tamién== * [[Crabero]]. * [[Bubón]]. * [[Mochuelo]]. * [[Au rapinyadera]]. ==Referencias== {{listaref}} ==Vinclos externos== {{Wikispecies_line}} {{commonscat}} {{Familia Tytonidae}} {{Chenero Tyto}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Cheneros d'aus]] [[Categoría:Tytonidae]] mlacjsrz02eqgki0tcap3c04lbfhzwl Mielsa 0 66149 2470746 2426655 2026-08-25T22:29:42Z Cembo123 6885 2470746 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} [[Imachen:Horse spleen laparoscopic.jpg|250px|thumb|Mielsa d'un caballo]] A '''mielsa'''<ref>{{es}} [[Gerónimo Borao y Clemente]]: ''[[Diccionario de voces aragonesas, precedido de una introducción filológico-histórica]]'', [[1859]], {{ISBN|84-9761-673-1}}, p.268</ref><ref>{{an}} [[Silbia Garcés Lardiés]], [[Francho Rodés Orquín]]:''Un borguil de parolas. Bocabulario dialeutal escolar'', [[Gubierno d'Aragón]], [[2006]], {{ISBN|84-689-7358-0}}, p.37</ref>{{DACC}}<ref>Con a variant '''melsa'''</ref> (d'o [[Luengas chermanicas|chermanico]] ''< *miltja''<ref>{{es}} [[Ana Leiva Vicén]]:''Léxico aragonés de Antillón (Huesca). Análisis lingüístico (II)''. [[Alazet: Revista de Filología]] Nº 16, [[2004]], pp. 67-174, ISSN 0214-7602</ref>) u '''banzo'''{{DACC}} (d'o [[latín]] ''badĭus'') ye un organo de l'abdomen que tien a función de destruir [[eritrocito]]s viellos y servir de reservorio de [[sangre]]. Ye un centro d'actividat d'o [[sistema reticuloendotelial]], parti d'o [[sistema immunitario]]. A suya ausencia predisposa a determinatas [[infección|infeccions]]. ==Anatomía humana== A mielsa humana ye situata en a parti ezquierda superior de l'abdomen, por dezaga d'o [[estomago]] y chusto debaixo d'o [[diafragma (musclo)|diafragma]]. En condicions normals, as suyas dimensions son de 125 × 75 × 50 [[mm]] y o suyo peso meyo ye de 150 [[gramo|g]]. Ye l'organo mas gran derivato d'o [[Teixito mesenquimal|mesenquima]]. Ye formata por masas de teixito limfoides d'aspecto granular situatos arredol de venas y arterias. Alto u baixo, un 10% d'a población presenta una u mas mielsas accesorias. Bi ha diversos [[ligamento]]s peritoneals que sirven ta subchectar a mielsa: * '''Ligamento gastroesplenico'''. Conecta o [[estomago]] con a mielsa. * '''Ligamento esplenorenal'''. Conecta a mielsa con o [[rinyón]]. * '''Ligamento frenocolico'''. Conecta l'anglo esplenico d'o [[colon]] con o [[diafragma]]. O centro conecta con a mielsa. As seccions transversals d'a mielsa amuestran una superficie roya que se divide en dos tipus de polpa, con funcions diferents: {| class="wikitable" | '''Aria''' || '''Composición''' || '''Función''' |- | [[Polpa roya]]|| Composata per:<BR>* "Sinos" (u "[[Sinusoide]]s") que son plenos de sangre.<BR>* "Fibras de [[reticulina]].<BR>* "Zona marchinal". Rodia a polpa blanca. || Filtración mecanica. Elimina productos de repui d'a sangre, incluyindo [[eritrocito]]s viellos. |- | [[Polpa blanca]]|| Composata por nodulos, ditos [[Corpusclo de Malpighi|Corpusclos de Malpighi]]. Istos son composatos por:<BR>* Foliclos limfoides, ricos en [[Limfocito B|limfocitos B]]<BR>* Envolturas limfoides periarteriolars, ricas en [[Limfocito T|limfocitos T]]|| Intervienen en as infeccions. |} Atras funcions d'a mielsa mas importants, mas que mas en adultos sanos, son: * Producción d'[[opsonina]]s, d'a [[properdina]] y d'a [[tuftsina]] (tetrapetido). * [[Eritropoyesi]]. O [[miollo osio]] ye o puesto primario a on que se produce a hematopoyesi en l'adulto, encara que, dica o cinqueno mes de chestación, a mielsa tien funcions hematopoyeticas importants. Dimpués d'o naiximiento, no gosa tener función hematopoyetica significativa fueras de bels desordens hematolochicos, como o [[sindrome mielodisplasico]] y as hemoglobinopatías. * Almadacenamiento d'eritrocitos y d'atras celulas sanguinias. Isto nomás ye valido ta bels [[Mammalia|mamifers]] como os cans. En [[Homo sapiens|sers humans]], a mielsa no funciona como un diposito d'eritrocitos, sino que almadacena [[plaqueta]]s. ==Embriolochía humana== A mielsa tien o suyo orichen en a diferenciación mesenquimatosa d'o mesogastrio dorsal. Mientres d'o desarrollo embrionario se pueden formar mielsas accesorias (dica un 30% d'a población en tiene) que son chicoz nodulos y se localizan en un 70% entre a coda d'o páncrias y o hilio esplenico. A asplenia (ausencia de mielsa) ye una patolochía totalment compatible con a vida, encara que augmenta o numero d'infeccions que tiene a chent que la padeixe y belunas pueden plegar a estar mortals. ==Malautías asociatas== Malautías que causan [[esplenomegalia]]: * [[Sarcoidosi]]. * [[Malaria]]. * [[Leucemia]]. * [[Leishmaniosi]]. * [[Mononucleosi infecciosa]]. * [[Hemangioma]]. * [[Hemangiosarcoma]]. == Referencias == {{Listaref}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Organos]] ir74jbxujsymcd2pvgwcq0yqg52xku2 Facundo Cabral 0 90047 2470758 2355660 2026-08-26T08:45:41Z InternetArchiveBot 61993 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2470758 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} {{Ficha d'artista musical |Nombre = Facundo Cabral |Imachen =Facundo Cabral.jpg |Subtetulo = Facundo Cabral |Grandaria = 220px |Fondo = solista |Nombre_de_naiximiento = Facundo Cabral (Rodolfo Enrique Facundo Cabral) |Naiximiento = [[22 de mayo]] de [[1937]], [[La Plata]], [[Imachen:Flag of Argentina.svg|border|20px]] [[Archentina]] |Muerte = [[9 de chulio]] de [[2011]], [[Ciudat de Guatemala]], [[Imachen:Flag of Guatemala.svg|border|20px]] [[Guatemala]] |Tiempo = [[1959]] - [[2011]] |Instrumento = [[Cantaire|Voz]] y [[guitarra]] |Estilo = [[Canción d'autor]], [[trobataaire]], [[vompositor]], [[musica folk|folk]] rock, [[balada]]s |Discografica = |URL = http://www.facundocabral.org }} '''Facundo Cabral''' ([[La Plata]], [[Archentina]], [[22 de mayo]] de [[1937]] - [[Ciudat de Guatemala]], [[Guatemala]], [[9 de chulio]] de [[2011]]) estió un cantaire y cantautor [[Archentina|Archentino]]. A suya composición mas conoixida ye ''"No soy de aquí ni soy de allá"'' que imporvisó en uno d'os suyos conciertos. As suyas cancions las han cantadas interpretes como [[Alberto Cortez]], [[Juan Luis Guerra]] y [[Joan Manuel Serrat]]. Facundo Cabral prencipió a estar popular en [[Archentina]] a primers d'os [[anyos 1980]]. Tenió gran popularidat en toz os países latinoamericanos. Asinas, cuan cantaba en [[Perú]] u [[Mexico]], países que él clamaba a suya segunda casa, as dentradas yeran vendidas muito antes d'o concierto. A [[UNESCO]] li nombró [[Mensachero d'a Paz]] en [[1996]]. Fue asasinau a tiros o [[8 de chulio]] de [[2011]] en a [[ciudat de Guatemala]], cuan marchaba en auto ta l'aeropuerto con o suyo representant dimpués d'haber feito dos conciertos en ixe país en os días d'antes.<ref name="infobae">[https://web.archive.org/web/20110711172259/http://www.infobae.com/notas/592436-Asesinaron-al-cantante-Facundo-Cabral-en-un-atentado-en-Guatemala.html''Asesinaron al cantante Facundo Cabral en un atentado en Guatemala''] Infobae.com {{es}}</ref> ==Biografía== Facundo Cabral fue naixito de [[La Plata]] y tenió una infancia bien humil. Su [[pai]] los abandonó a su mai, a él y a os suyos seis chirmans. Ta poder emparar a la suya familia, con nueu anyos habió de caminar 3000&nbsp;km ta mirar de trobar un treballo. A suya muller y una filla d'un anyo morión en un accident d'avión en [[1978]]. Yera cuasi [[Ceguers|ciego]] y [[parlaticau]] y sobrevivió a un [[cáncer]]. Morió asasinau en [[Ciudat de Guatemala]] o [[9 de chulio]] de [[2011]] an o yera fendo una chira. Cabral heba saliu de l'hotel en l'ueste d'a ciudat, dimpués d'un concierto, y marchaba con o suyo representant David Llanos enta l'aeropuerto en l'auto d'o promotor Henry Fariña, cuan una [[clica]] de pistolers atacoron o suyo vehíclo (un Range Rover blanco), alcanzando-li con a lo menos ueito balas, morindo en l'acto. L'ataque ocurrió arredol d'as 5:20 d'o maitín en o Boulevard Liberation.<ref name="infobae"/><ref>[http://www.20minutos.es/noticia/1106166/0/facundo-cabral/asesinado/guatemala/ Unos sicarios asesinan al cantautor argentino Facundo Cabral en Guatemala] 20 Minutos.es d'o 9 de chulio de 2011.</ref><ref>[http://www.prensalibre.com/noticias/Facundo-Cabral-asesinado-Bulevard-Liberacion_0_514148681.html Facundo Cabral fue asesinado a balazos en Guatemala] Prensa Libre, 9 de chulio de 2011.</ref> == Discografía == Contino se troba una lista incompleta d'a suya discografía:<ref>[https://web.archive.org/web/20120111170906/http://www.facundocabral.org/?s=musicaytextos DVD y libros en a pachina web de Facundo Cabral]</ref> * ''El Carnaval Del Mundo''. * ''Ferrocarril'' ([[1984]], Universal music) en vivo. * ''Pateando nachos''; en vivo en Estadio Chico, de [[Quilmes]] ([[1984]]). * ''Cabralgando'', en vivo ([[1985]]). * ''Entre Dios y el Diablo'' ([[1986]]). * ''Hombre de siempre''. * ''[[El Profeta (obra)|El profeta]] de [[Yibrán Jalil Yibrán|Gibrhan]]''. * ''Gracias a la vida''. * ''Sentires''. * ''Reflexiones''. * ''Este es un nuevo día''. * ''El oficio de cantor''. * ''Secreto''. * ''Recuerdos de oro''. * ''Época de oro''. * ''Mi Vida con [[Waldo de los Ríos]]''. * ''El Mundo Estaba Tranquilo Cuando Yo Nací''. * ''No estás deprimido, estás distraído'' (2005, Audiolibro). * ''Cantar sólo cantar / Cabral sólo Cabral'', volumens 1 y 2 (2006). === Con [[Alberto Cortez]] === * ''Lo Cortez no quita lo Cabral'', Vol. 1 en vivo ([[1994]]) [http://www.youtube.com/watch?v=8pPYKI8LPxE ("No soy de aquí..", juntos)]. * ''Lo Cortez no quita lo Cabral'', Vol. 2 en vivo ([[1995]]) [http://www.youtube.com/watch?v=c1svCRocdJg&NR=1 ("No soy de aquí..", Video)]. * ''Cortezías y Cabralidades'' - Vol I y II ([[1998]]). == Obra literaria == * ''Paraíso a la deriva''. * ''Conversaciones con Facundo Cabral''. * ''Mi Abuela y yo''. * ''Salmos''. * ''[[Jorge Luis Borges|Borges]] y yo''. * ''Ayer soñé que podía y hoy puedo''. * ''Cuaderno de Facundo''. * ''No estás deprimido, estás distraído''. * ''Los papeles de Cabral''. ==References== <references/> {{Control d'autoridaz}} {{DEFAULTSORT:Cabral, Facundo}} [[Categoría:1937 (naixencias)]] [[Categoría:2011 (muertes)]] [[Categoría:Cantaires d'Archentina]] [[Categoría:Naixius de La Plata]] 4z24r9runa3i6u8wod6s40wgfz7f0k6 Wikipedia:Usuarios activos 4 108626 2470730 2470720 2026-08-25T12:01:35Z Jembot 32402 Bot: Actualizando ranking 2470730 wikitext text/x-wiki {{/begin|500}} |- | 1 || [[User:RenatoGar|RenatoGar]] || [[Special:Contributions/RenatoGar|{{formatnum:94}}]] |- | 2 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|{{formatnum:46}}]] |- | 3 || [[User:Cembo123|Cembo123]] (Admin) || [[Special:Contributions/Cembo123|{{formatnum:41}}]] |- | 4 || [[User:Kontributor 2K|Kontributor 2K]] || [[Special:Contributions/Kontributor 2K|{{formatnum:4}}]] |- | 5 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:2}}]] |- | 6 || [[User:~2026-45245-46|~2026-45245-46]] || [[Special:Contributions/~2026-45245-46|{{formatnum:2}}]] |- | 7 || [[User:ASTOROT|ASTOROT]] || [[Special:Contributions/ASTOROT|{{formatnum:2}}]] |- | 8 || [[User:Martin Macha 2111|Martin Macha 2111]] || [[Special:Contributions/Martin Macha 2111|{{formatnum:2}}]] |- | 9 || [[User:Sàádî|Sàádî]] || [[Special:Contributions/Sàádî|{{formatnum:1}}]] |- | 10 || [[User:Cicihwahyuni6|Cicihwahyuni6]] || [[Special:Contributions/Cicihwahyuni6|{{formatnum:1}}]] |- | 11 || [[User:~2026-46349-95|~2026-46349-95]] || [[Special:Contributions/~2026-46349-95|{{formatnum:1}}]] |- | 12 || [[User:-Lemmy-|-Lemmy-]] || [[Special:Contributions/-Lemmy-|{{formatnum:1}}]] |- | 13 || [[User:~2026-45693-02|~2026-45693-02]] || [[Special:Contributions/~2026-45693-02|{{formatnum:1}}]] |- | 14 || [[User:HF Active|HF Active]] || [[Special:Contributions/HF Active|{{formatnum:1}}]] |- | 15 || [[User:PaulLim11|PaulLim11]] || [[Special:Contributions/PaulLim11|{{formatnum:1}}]] |- | 16 || [[User:Tarisito|Tarisito]] || [[Special:Contributions/Tarisito|{{formatnum:1}}]] |- | 17 || [[User:Morel|Morel]] || [[Special:Contributions/Morel|{{formatnum:1}}]] |- | 18 || [[User:FedeMewing|FedeMewing]] || [[Special:Contributions/FedeMewing|{{formatnum:1}}]] |- | 19 || [[User:~2026-45218-34|~2026-45218-34]] || [[Special:Contributions/~2026-45218-34|{{formatnum:1}}]] |- | 20 || [[User:~2026-46123-26|~2026-46123-26]] || [[Special:Contributions/~2026-46123-26|{{formatnum:1}}]] {{/end}} giytv9xg7rurmuip0bu5828wldz41s8 Dolly Parton 0 109056 2470731 2316482 2026-08-25T19:59:55Z Mr. Lechkar 65028 2470731 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} {{Ficha d'artista musical |Nombre = Dolly Parton |Imachen = Dolly Parton accepting Liseberg Applause Award 2010 portrait.jpg |Grandaria = 225px |Subtetulo = Dolly Parton mientres a recollita d'un premio en o 2011. |Fondo = solista |Nombre_de_naiximiento = Dolly Rebecca Parton |Alias = |Naiximiento = [[14 de chinero]] de [[1946]] ([[Imachen:Flag of the United States.svg|22px|border]] [[Sevierville]], [[Tennessee]], [[Estaus Unius]]) |Muerte =[[25 d'agosto]] de [[2026]] ([[Imachen:Flag of the United States.svg|22px|border]] [[Nashville]], [[Tennessee]], [[Estaus Unius]]) |Orichen = |Instrumento = [[Cantaire|Voz]], [[guitarra]] |Estilo = [[Country]], [[country pop]], [[gospel]], [[bluegrass]] |Ocupancia = [[Cantaire]], [[musico]], [[compositora]], productora, [[empresaria]] y actriz. |Tiempo = [[1955]]-[[2026]] |Discografica = [[Goldband Records|Goldband]], [[Mercury Records|Mercury]], [[Monument Records|Monument]], [[RCA Victor]], [[Columbia Records|Columbia]], [[Warner Bros. Records|Warner Bros.]], [[Rising Tide Records|Rising Tide]], [[Decca Records|Decca]], [[Sugar Hill Records|Sugar Hill]], [[Dolly Records|Dolly]], [[Butterfly Recordings|Butterfly]] |Artistas_relacionaus = [[Porter Wagoner]], <br> [[Bill Owens]] <br> [[Randy Parton]] <br> [[Stella Parton]] <br> [[Rachel Parton George]] <br> [[Randy Parton]] <br> [[Stella Parton]] <br> [[Rachel Parton George]] |URL = |Miembros = |Atros_miembros = }} '''Dolly Rebecca Parton''', naixita de [[Sevierville]], [[Tennessee]] o [[14 de chinero]] de [[1946]] y muerto en [[Nashville]], [[Tennessee]] lo [[25 d'agosto]] de [[2026]], estió una [[Empresario|empresaria]], [[cantaire]], [[musico]], [[compositora]], productora de musica, [[cine|cintas de cine]] y [[Televisión|TV]] [[Estaus Unius|estausunidense]]. Estió uno d'os prencipals representants de musica ''[[country]]'' y l'artista con mas exito comercial con mas de 100 milions discos venditos en tot o mundo y con cuantos premios recibitos mientres a suya carrera cinematografica entre os que bi ha de destacar-se siet [[Premios Grammy]]. Ha composato mas de 3.000 cancions y as mas conoixitas como ''[[Jolene]]'', ''[[I Will Always Love You]]'', ''Coat of Many Colors'', ''[[9 to 5]]'' y [[My Tennessee Mountain Home]] an s'han convertiu en himnos d'o [[Musica country|country]]. Tamién apareixe en bellas cintas de cine fendo diferents interpretacions. == Filmografía == Se dió a conoixer como cantaire en o programa de televisión ''The Porter Wagoner Show'', dimpués tenió una larga vida artistica fendo d'actriz en cintas, producciendo atras y salindo en innombrables series, cintas y programas de televisión. {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- |- ! style="background:#B0C4DE;" | Anyo ! style="background:#B0C4DE;" | Títol d'a cinta ! style="background:#B0C4DE;" | Papel ! style="background:#B0C4DE;" | Director ! style="background:#B0C4DE;" | Elenco ! style="background:#B0C4DE;" | Atros |- ! scope="row" | [[1980]] | ''[[9 to 5 (film)|9 to 5]]''<ref> {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0080319/?ref_=nv_sr_srsg_0_tt_8_nm_0_in_0_q_9%2520to%25205''9 to 5''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Doralee Rhodes | [[Colin Higgins]] | [[Jane Fonda]] y [[Lily Tomlin]] | |- |rowspan=""| [[1982]] | ''[[The Best Little Whorehouse in Texas]]''<ref> {{en}} [ ''The Best Little Whorehouse in Texas''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Mona Stangley | [[Colin Higgins]] | [[Burt Reynolds]] y [[Dom DeLuise]] | |- |rowspan=""| [[1984]] | ''[[Rhinestone (film)|Rhinestone]]''<ref> {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0088001/?ref_=nv_sr_srsg_0_tt_8_nm_0_in_0_q_Rhinestone ''Rhinestone''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Jake Farris | [[Bob Clark]] y [[Don Zimmerman]] | [[Sylvester Stallone]] y [[Richard Farnsworth]] | |- |rowspan=""| [[1989]] | ''[[Steel Magnolias]]''<ref> {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0098384/?ref_=nv_sr_srsg_0_tt_8_nm_0_in_0_q_Steel%2520Magnolias ''Steel Magnolias''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Truvy Jones | Herbert Ross | [[Shirley MacLaine]], [[Olympia Dukakis]] y [[Sally Field]] | |- |rowspan=""| [[1992]] | ''[[Straight Talk]]''<ref> {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0105481/?ref_=nv_sr_srsg_0_tt_8_nm_0_in_0_q_Straight%2520Talk ''Straight Talk''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Shirlee Kenyon | [[Barnet Kellman]] | [[James Woods]] y [[Griffin Dunne]] | |- |rowspan=""| [[1993]] | ''[[The Beverly Hillbillies]]''<ref> {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0106400/?ref_=nv_sr_srsg_3_tt_7_nm_1_in_0_q_The%2520Beverly%2520Hillbillies ''The Beverly Hillbillies''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | D'ella mesma | [[Penelope Spheeris]] | [[Diedrich Bader]], [[Erika Eleniak]] y [[Jim Varney]] | |- |rowspan=""| [[2002]] | ''[[Frank McKlusky, C.I.]]''<ref> {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0281865/?ref_=nv_sr_srsg_0_tt_1_nm_0_in_0_q_Frank%2520McKlusky%252C%2520C.I. ''Frank McKlusky, C.I.''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Edith McKlusky | [[Arlene Sanford]] | [[Dave Sheridan]], [[Cameron Richardson]], [[Randy Quaid]] | |- |rowspan=""| [[2005]] | ''[[Miss Congeniality 2: Armed and Fabulous]]''<ref> {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0385307/?ref_=nv_sr_srsg_0_tt_1_nm_0_in_0_q_Miss%2520Congeniality%25202%253A%2520Armed%2520and%2520Fab ''Miss Congeniality 2: Armed and Fabulous''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | D'ella mesma | [[John Pasquin]] | [[Sandra Bullock]], [[Regina King]] y [[William Shatner]] | |- |rowspan="2"| [[2011]] | ''[[Gnomeo & Juliet]]''<ref> {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0377981/?ref_=nv_sr_srsg_0_tt_8_nm_0_in_0_q_Gnomeo%2520%2526%2520Juliet ''Gnomeo & Juliet''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Dolly Gnome (Voz) | [[Kelly Asbury]] | [[James McAvoy]], [[Emily Blunt]] y [[Maggie Smith]] | Cinta d'animación |- | ''[[The Year Dolly Parton Was My Mom]]''<ref> {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt1316624/?ref_=nv_sr_srsg_0_tt_5_nm_0_in_0_q_The%2520Year%2520Dolly%2520Parton%2520Was%2520My%2520Mom ''The Year Dolly Parton Was My Mom''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | d'ella mesma | [[Tara Johns]] | [[Julia Sarah Stone]], [[Rebecca Windheim]] y [[Rebecca Croll]] | Voz |- |rowspan="2"| [[2012]] | ''[[Joyful Noise (film)|Joyful Noise]]''<ref> {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt1710396/?ref_=nv_sr_srsg_0_tt_8_nm_0_in_0_q_Joyful%2520Noise ''Joyful Noise''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | G.G. Sparrow | [[Todd Graff]] | [[Queen Latifah]] y [[Keke Palmer]] | |- | ''[[Hollywood to Dollywood]]''<ref> {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt1855226/?ref_=nv_sr_srsg_0_tt_8_nm_0_in_0_q_Hollywood%2520to%2520Dollywood ''Hollywood to Dollywood''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | d'ella mesma | [[Gary Lane]] y [[John Lavin]] | [[Chad Allen]], [[Dustin Lance Black]] y [[Michael Bowen]] | |- |rowspan="2"| [[2020]] | ''[[Christmas on the Square|Dolly Parton's Christmas on the Square]]''<ref> {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt10627548/?ref_=nv_sr_srsg_1_tt_6_nm_0_in_0_q_Dolly%2520Parton%27s%2520Christmas%2520on%2520the%2520Squa ''Dolly Parton's Christmas on the Square''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Angel | [[Debbie Allen]] | [[Jenifer Lewis]] y [[Josh Segarra]] | |- | ''Run, Rose, Run''<ref> {{en}} [ ''Run, Rose, Run''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | | | | |- |rowspan=""| [[2022]] | ''[[Mountain Magic Christmas|Dolly Parton's Mountain Magic Christmas]]''<ref> {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt10627548/?ref_=nv_sr_srsg_1_tt_6_nm_0_in_0_q_Dolly%2520Parton%27s%2520Christmas%2520on%2520the%2520Squa ''Dolly Parton's Mountain Magic Christmas''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | D'ella mesma | [[Joe Lazarov]] | [[Tom Everett Scott]] y [[Angel Parker]] | |- |} == Referencias == {{listaref}} == Vinclos externos == {{Wikiquote}} {{Commonsart|Dolly Parton}} {{Commonscat|Dolly Parton}} * {{es}} [https://dollyparton.com/ Sitio web oficial de Dolly Parton]. * {{es}} [https://dollyparton.com/dollywood-theme-park Sitio web d'o parque tematico Dollywood]. {{Control d'autoridaz}} {{DEFAULTSORT:Parton, Dolly}} [[Categoría:Cantaires d'Estaus Unius]] [[Categoría:Cantaires en anglés]] [[Categoría:Cantaires de country d'Estaus Unius]] [[Categoría:Actrices d'Estaus Unius]] [[Categoría:Naixius de Tennessee]] [[Categoría:1946 (naixencias)]] kdxb92ksm1957sycc46klo0c4znqpcm 2470732 2470731 2026-08-25T20:00:29Z Mr. Lechkar 65028 2470732 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} {{Ficha d'artista musical |Nombre = Dolly Parton |Imachen = Dolly Parton accepting Liseberg Applause Award 2010 portrait.jpg |Grandaria = 225px |Subtetulo = Dolly Parton mientres a recollita d'un premio en o 2011. |Fondo = solista |Nombre_de_naiximiento = Dolly Rebecca Parton |Alias = |Naiximiento = [[14 de chinero]] de [[1946]] ([[Imachen:Flag of the United States.svg|22px|border]] [[Sevierville]], [[Tennessee]], [[Estaus Unius]]) |Muerte =[[25 d'agosto]] de [[2026]] ([[Imachen:Flag of the United States.svg|22px|border]] [[Nashville]], [[Tennessee]], [[Estaus Unius]]) |Orichen = |Instrumento = [[Cantaire|Voz]], [[guitarra]] |Estilo = [[Country]], [[country pop]], [[gospel]], [[bluegrass]] |Ocupancia = [[Cantaire]], [[musico]], [[compositora]], productora, [[empresaria]] y actriz. |Tiempo = [[1955]]-[[2026]] |Discografica = [[Goldband Records|Goldband]], [[Mercury Records|Mercury]], [[Monument Records|Monument]], [[RCA Victor]], [[Columbia Records|Columbia]], [[Warner Bros. Records|Warner Bros.]], [[Rising Tide Records|Rising Tide]], [[Decca Records|Decca]], [[Sugar Hill Records|Sugar Hill]], [[Dolly Records|Dolly]], [[Butterfly Recordings|Butterfly]] |Artistas_relacionaus = [[Porter Wagoner]], <br> [[Bill Owens]] <br> [[Randy Parton]] <br> [[Stella Parton]] <br> [[Rachel Parton George]] <br> [[Randy Parton]] <br> [[Stella Parton]] <br> [[Rachel Parton George]] |URL = |Miembros = |Atros_miembros = }} '''Dolly Rebecca Parton''', naixita de [[Sevierville]], [[Tennessee]] o [[14 de chinero]] de [[1946]] y muerto en [[Nashville]], [[Tennessee]] lo [[25 d'agosto]] de [[2026]], estió una [[Empresario|empresaria]], [[cantaire]], [[musico]], [[compositora]], productora de musica, [[cine|cintas de cine]] y [[Televisión|TV]] [[Estaus Unius|estausunidense]]. Estió uno d'os prencipals representants de musica ''[[country]]'' y l'artista con mas exito comercial con mas de 100 milions discos venditos en tot o mundo y con cuantos premios recibitos mientres a suya carrera cinematografica entre os que bi ha de destacar-se siet [[Premios Grammy]]. Ha composato mas de 3.000 cancions y as mas conoixitas como ''[[Jolene]]'', ''[[I Will Always Love You]]'', ''Coat of Many Colors'', ''[[9 to 5]]'' y [[My Tennessee Mountain Home]] an s'han convertiu en himnos d'o [[Musica country|country]]. Tamién apareixe en bellas cintas de cine fendo diferents interpretacions. == Filmografía == Se dió a conoixer como cantaire en o programa de televisión ''The Porter Wagoner Show'', dimpués tenió una larga vida artistica fendo d'actriz en cintas, producciendo atras y salindo en innombrables series, cintas y programas de televisión. {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- |- ! style="background:#B0C4DE;" | Anyo ! style="background:#B0C4DE;" | Títol d'a cinta ! style="background:#B0C4DE;" | Papel ! style="background:#B0C4DE;" | Director ! style="background:#B0C4DE;" | Elenco ! style="background:#B0C4DE;" | Atros |- ! scope="row" | [[1980]] | ''[[9 to 5 (film)|9 to 5]]''<ref> {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0080319/?ref_=nv_sr_srsg_0_tt_8_nm_0_in_0_q_9%2520to%25205''9 to 5''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Doralee Rhodes | [[Colin Higgins]] | [[Jane Fonda]] y [[Lily Tomlin]] | |- |rowspan=""| [[1982]] | ''[[The Best Little Whorehouse in Texas]]''<ref> {{en}} [ ''The Best Little Whorehouse in Texas''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Mona Stangley | [[Colin Higgins]] | [[Burt Reynolds]] y [[Dom DeLuise]] | |- |rowspan=""| [[1984]] | ''[[Rhinestone (film)|Rhinestone]]''<ref> {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0088001/?ref_=nv_sr_srsg_0_tt_8_nm_0_in_0_q_Rhinestone ''Rhinestone''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Jake Farris | [[Bob Clark]] y [[Don Zimmerman]] | [[Sylvester Stallone]] y [[Richard Farnsworth]] | |- |rowspan=""| [[1989]] | ''[[Steel Magnolias]]''<ref> {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0098384/?ref_=nv_sr_srsg_0_tt_8_nm_0_in_0_q_Steel%2520Magnolias ''Steel Magnolias''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Truvy Jones | Herbert Ross | [[Shirley MacLaine]], [[Olympia Dukakis]] y [[Sally Field]] | |- |rowspan=""| [[1992]] | ''[[Straight Talk]]''<ref> {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0105481/?ref_=nv_sr_srsg_0_tt_8_nm_0_in_0_q_Straight%2520Talk ''Straight Talk''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Shirlee Kenyon | [[Barnet Kellman]] | [[James Woods]] y [[Griffin Dunne]] | |- |rowspan=""| [[1993]] | ''[[The Beverly Hillbillies]]''<ref> {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0106400/?ref_=nv_sr_srsg_3_tt_7_nm_1_in_0_q_The%2520Beverly%2520Hillbillies ''The Beverly Hillbillies''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | D'ella mesma | [[Penelope Spheeris]] | [[Diedrich Bader]], [[Erika Eleniak]] y [[Jim Varney]] | |- |rowspan=""| [[2002]] | ''[[Frank McKlusky, C.I.]]''<ref> {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0281865/?ref_=nv_sr_srsg_0_tt_1_nm_0_in_0_q_Frank%2520McKlusky%252C%2520C.I. ''Frank McKlusky, C.I.''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Edith McKlusky | [[Arlene Sanford]] | [[Dave Sheridan]], [[Cameron Richardson]], [[Randy Quaid]] | |- |rowspan=""| [[2005]] | ''[[Miss Congeniality 2: Armed and Fabulous]]''<ref> {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0385307/?ref_=nv_sr_srsg_0_tt_1_nm_0_in_0_q_Miss%2520Congeniality%25202%253A%2520Armed%2520and%2520Fab ''Miss Congeniality 2: Armed and Fabulous''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | D'ella mesma | [[John Pasquin]] | [[Sandra Bullock]], [[Regina King]] y [[William Shatner]] | |- |rowspan="2"| [[2011]] | ''[[Gnomeo & Juliet]]''<ref> {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0377981/?ref_=nv_sr_srsg_0_tt_8_nm_0_in_0_q_Gnomeo%2520%2526%2520Juliet ''Gnomeo & Juliet''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Dolly Gnome (Voz) | [[Kelly Asbury]] | [[James McAvoy]], [[Emily Blunt]] y [[Maggie Smith]] | Cinta d'animación |- | ''[[The Year Dolly Parton Was My Mom]]''<ref> {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt1316624/?ref_=nv_sr_srsg_0_tt_5_nm_0_in_0_q_The%2520Year%2520Dolly%2520Parton%2520Was%2520My%2520Mom ''The Year Dolly Parton Was My Mom''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | d'ella mesma | [[Tara Johns]] | [[Julia Sarah Stone]], [[Rebecca Windheim]] y [[Rebecca Croll]] | Voz |- |rowspan="2"| [[2012]] | ''[[Joyful Noise (film)|Joyful Noise]]''<ref> {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt1710396/?ref_=nv_sr_srsg_0_tt_8_nm_0_in_0_q_Joyful%2520Noise ''Joyful Noise''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | G.G. Sparrow | [[Todd Graff]] | [[Queen Latifah]] y [[Keke Palmer]] | |- | ''[[Hollywood to Dollywood]]''<ref> {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt1855226/?ref_=nv_sr_srsg_0_tt_8_nm_0_in_0_q_Hollywood%2520to%2520Dollywood ''Hollywood to Dollywood''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | d'ella mesma | [[Gary Lane]] y [[John Lavin]] | [[Chad Allen]], [[Dustin Lance Black]] y [[Michael Bowen]] | |- |rowspan="2"| [[2020]] | ''[[Christmas on the Square|Dolly Parton's Christmas on the Square]]''<ref> {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt10627548/?ref_=nv_sr_srsg_1_tt_6_nm_0_in_0_q_Dolly%2520Parton%27s%2520Christmas%2520on%2520the%2520Squa ''Dolly Parton's Christmas on the Square''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Angel | [[Debbie Allen]] | [[Jenifer Lewis]] y [[Josh Segarra]] | |- | ''Run, Rose, Run''<ref> {{en}} [ ''Run, Rose, Run''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | | | | |- |rowspan=""| [[2022]] | ''[[Mountain Magic Christmas|Dolly Parton's Mountain Magic Christmas]]''<ref> {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt10627548/?ref_=nv_sr_srsg_1_tt_6_nm_0_in_0_q_Dolly%2520Parton%27s%2520Christmas%2520on%2520the%2520Squa ''Dolly Parton's Mountain Magic Christmas''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | D'ella mesma | [[Joe Lazarov]] | [[Tom Everett Scott]] y [[Angel Parker]] | |- |} == Referencias == {{listaref}} == Vinclos externos == {{Wikiquote}} {{Commonsart|Dolly Parton}} {{Commonscat|Dolly Parton}} * {{es}} [https://dollyparton.com/ Sitio web oficial de Dolly Parton]. * {{es}} [https://dollyparton.com/dollywood-theme-park Sitio web d'o parque tematico Dollywood]. {{Control d'autoridaz}} {{DEFAULTSORT:Parton, Dolly}} [[Categoría:Cantaires d'Estaus Unius]] [[Categoría:Cantaires en anglés]] [[Categoría:Cantaires de country d'Estaus Unius]] [[Categoría:Actrices d'Estaus Unius]] [[Categoría:Naixius de Tennessee]] [[Categoría:1946 (naixencias)]] [[Categoría:2026 (muertes)]] ron3hd0hhuf95sjvdhblgpj8ejazwrh 2470734 2470732 2026-08-25T22:04:03Z Cembo123 6885 2470734 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} {{Ficha d'artista musical |Nombre = Dolly Parton |Imachen = Dolly Parton accepting Liseberg Applause Award 2010 portrait.jpg |Grandaria = 225px |Subtetulo = Dolly Parton mientres a recollita d'un premio en o 2011. |Fondo = solista |Nombre_de_naiximiento = Dolly Rebecca Parton |Alias = |Naiximiento = [[14 de chinero]] de [[1946]] ([[Imachen:Flag of the United States.svg|22px|border]] [[Sevierville]], [[Tennessee]], [[Estaus Unius]]) |Muerte =[[25 d'agosto]] de [[2026]] ([[Imachen:Flag of the United States.svg|22px|border]] [[Nashville]], [[Tennessee]], [[Estaus Unius]]) |Orichen = |Instrumento = [[Cantaire|Voz]], [[guitarra]] |Estilo = [[Country]], [[country pop]], [[gospel]], [[bluegrass]] |Ocupancia = [[Cantaire]], [[musico]], [[compositora]], productora, [[empresaria]] y actriz. |Tiempo = [[1955]]-[[2026]] |Discografica = [[Goldband Records|Goldband]], [[Mercury Records|Mercury]], [[Monument Records|Monument]], [[RCA Victor]], [[Columbia Records|Columbia]], [[Warner Bros. Records|Warner Bros.]], [[Rising Tide Records|Rising Tide]], [[Decca Records|Decca]], [[Sugar Hill Records|Sugar Hill]], [[Dolly Records|Dolly]], [[Butterfly Recordings|Butterfly]] |Artistas_relacionaus = [[Porter Wagoner]], <br> [[Bill Owens]] <br> [[Randy Parton]] <br> [[Stella Parton]] <br> [[Rachel Parton George]] <br> [[Randy Parton]] <br> [[Stella Parton]] <br> [[Rachel Parton George]] |URL = |Miembros = |Atros_miembros = }} '''Dolly Rebecca Parton''', conoixida artisticament como '''Dolly Parton''', naixida de [[Sevierville]], [[Tennessee]] o [[14 de chinero]] de [[1946]] y muerto en [[Nashville]], [[Tennessee]] lo [[25 d'agosto]] de [[2026]], estió una [[Empresario|empresaria]], [[cantaire]], [[musico]], [[compositora]], productora de musica, [[cine|cintas de cine]] y [[Televisión|TV]] [[Estaus Unius|estausunidense]]. Estió uno d'os prencipals representants de musica ''[[country]]'' y l'artista con mas exito comercial con mas de 100 milions discos venditos en tot o mundo y con cuantos premios recibitos mientres a suya carrera cinematografica entre os que bi ha de destacar-se siet [[Premios Grammy]]. Ha composato mas de 3.000 cancions y as mas conoixitas como ''[[Jolene]]'', ''[[I Will Always Love You]]'', ''Coat of Many Colors'', ''[[9 to 5]]'' y [[My Tennessee Mountain Home]] an s'han convertiu en himnos d'o [[Musica country|country]]. Tamién apareixe en bellas cintas de cine fendo diferents interpretacions. == Filmografía == Se dió a conoixer como cantaire en o programa de televisión ''The Porter Wagoner Show'', dimpués tenió una larga vida artistica fendo d'actriz en cintas, producciendo atras y salindo en innombrables series, cintas y programas de televisión. {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- |- ! style="background:#B0C4DE;" | Anyo ! style="background:#B0C4DE;" | Títol d'a cinta ! style="background:#B0C4DE;" | Papel ! style="background:#B0C4DE;" | Director ! style="background:#B0C4DE;" | Elenco ! style="background:#B0C4DE;" | Atros |- ! scope="row" | [[1980]] | ''[[9 to 5 (film)|9 to 5]]''<ref> {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0080319/?ref_=nv_sr_srsg_0_tt_8_nm_0_in_0_q_9%2520to%25205''9 to 5''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Doralee Rhodes | [[Colin Higgins]] | [[Jane Fonda]] y [[Lily Tomlin]] | |- |rowspan=""| [[1982]] | ''[[The Best Little Whorehouse in Texas]]''<ref> {{en}} [ ''The Best Little Whorehouse in Texas''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Mona Stangley | [[Colin Higgins]] | [[Burt Reynolds]] y [[Dom DeLuise]] | |- |rowspan=""| [[1984]] | ''[[Rhinestone (film)|Rhinestone]]''<ref> {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0088001/?ref_=nv_sr_srsg_0_tt_8_nm_0_in_0_q_Rhinestone ''Rhinestone''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Jake Farris | [[Bob Clark]] y [[Don Zimmerman]] | [[Sylvester Stallone]] y [[Richard Farnsworth]] | |- |rowspan=""| [[1989]] | ''[[Steel Magnolias]]''<ref> {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0098384/?ref_=nv_sr_srsg_0_tt_8_nm_0_in_0_q_Steel%2520Magnolias ''Steel Magnolias''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Truvy Jones | Herbert Ross | [[Shirley MacLaine]], [[Olympia Dukakis]] y [[Sally Field]] | |- |rowspan=""| [[1992]] | ''[[Straight Talk]]''<ref> {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0105481/?ref_=nv_sr_srsg_0_tt_8_nm_0_in_0_q_Straight%2520Talk ''Straight Talk''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Shirlee Kenyon | [[Barnet Kellman]] | [[James Woods]] y [[Griffin Dunne]] | |- |rowspan=""| [[1993]] | ''[[The Beverly Hillbillies]]''<ref> {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0106400/?ref_=nv_sr_srsg_3_tt_7_nm_1_in_0_q_The%2520Beverly%2520Hillbillies ''The Beverly Hillbillies''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | D'ella mesma | [[Penelope Spheeris]] | [[Diedrich Bader]], [[Erika Eleniak]] y [[Jim Varney]] | |- |rowspan=""| [[2002]] | ''[[Frank McKlusky, C.I.]]''<ref> {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0281865/?ref_=nv_sr_srsg_0_tt_1_nm_0_in_0_q_Frank%2520McKlusky%252C%2520C.I. ''Frank McKlusky, C.I.''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Edith McKlusky | [[Arlene Sanford]] | [[Dave Sheridan]], [[Cameron Richardson]], [[Randy Quaid]] | |- |rowspan=""| [[2005]] | ''[[Miss Congeniality 2: Armed and Fabulous]]''<ref> {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0385307/?ref_=nv_sr_srsg_0_tt_1_nm_0_in_0_q_Miss%2520Congeniality%25202%253A%2520Armed%2520and%2520Fab ''Miss Congeniality 2: Armed and Fabulous''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | D'ella mesma | [[John Pasquin]] | [[Sandra Bullock]], [[Regina King]] y [[William Shatner]] | |- |rowspan="2"| [[2011]] | ''[[Gnomeo & Juliet]]''<ref> {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0377981/?ref_=nv_sr_srsg_0_tt_8_nm_0_in_0_q_Gnomeo%2520%2526%2520Juliet ''Gnomeo & Juliet''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Dolly Gnome (Voz) | [[Kelly Asbury]] | [[James McAvoy]], [[Emily Blunt]] y [[Maggie Smith]] | Cinta d'animación |- | ''[[The Year Dolly Parton Was My Mom]]''<ref> {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt1316624/?ref_=nv_sr_srsg_0_tt_5_nm_0_in_0_q_The%2520Year%2520Dolly%2520Parton%2520Was%2520My%2520Mom ''The Year Dolly Parton Was My Mom''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | d'ella mesma | [[Tara Johns]] | [[Julia Sarah Stone]], [[Rebecca Windheim]] y [[Rebecca Croll]] | Voz |- |rowspan="2"| [[2012]] | ''[[Joyful Noise (film)|Joyful Noise]]''<ref> {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt1710396/?ref_=nv_sr_srsg_0_tt_8_nm_0_in_0_q_Joyful%2520Noise ''Joyful Noise''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | G.G. Sparrow | [[Todd Graff]] | [[Queen Latifah]] y [[Keke Palmer]] | |- | ''[[Hollywood to Dollywood]]''<ref> {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt1855226/?ref_=nv_sr_srsg_0_tt_8_nm_0_in_0_q_Hollywood%2520to%2520Dollywood ''Hollywood to Dollywood''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | d'ella mesma | [[Gary Lane]] y [[John Lavin]] | [[Chad Allen]], [[Dustin Lance Black]] y [[Michael Bowen]] | |- |rowspan="2"| [[2020]] | ''[[Christmas on the Square|Dolly Parton's Christmas on the Square]]''<ref> {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt10627548/?ref_=nv_sr_srsg_1_tt_6_nm_0_in_0_q_Dolly%2520Parton%27s%2520Christmas%2520on%2520the%2520Squa ''Dolly Parton's Christmas on the Square''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Angel | [[Debbie Allen]] | [[Jenifer Lewis]] y [[Josh Segarra]] | |- | ''Run, Rose, Run''<ref> {{en}} [ ''Run, Rose, Run''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | | | | |- |rowspan=""| [[2022]] | ''[[Mountain Magic Christmas|Dolly Parton's Mountain Magic Christmas]]''<ref> {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt10627548/?ref_=nv_sr_srsg_1_tt_6_nm_0_in_0_q_Dolly%2520Parton%27s%2520Christmas%2520on%2520the%2520Squa ''Dolly Parton's Mountain Magic Christmas''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | D'ella mesma | [[Joe Lazarov]] | [[Tom Everett Scott]] y [[Angel Parker]] | |- |} == Referencias == {{listaref}} == Vinclos externos == {{Wikiquote}} {{Commonsart|Dolly Parton}} {{Commonscat|Dolly Parton}} * {{es}} [https://dollyparton.com/ Sitio web oficial de Dolly Parton]. * {{es}} [https://dollyparton.com/dollywood-theme-park Sitio web d'o parque tematico Dollywood]. {{Control d'autoridaz}} {{DEFAULTSORT:Parton, Dolly}} [[Categoría:Cantaires d'Estaus Unius]] [[Categoría:Cantaires en anglés]] [[Categoría:Cantaires de country d'Estaus Unius]] [[Categoría:Actrices d'Estaus Unius]] [[Categoría:Naixius de Tennessee]] [[Categoría:1946 (naixencias)]] [[Categoría:2026 (muertes)]] 1g8tpvhm68bowxsaabf8oo0j17r1dge 2470756 2470734 2026-08-26T01:59:28Z Mr. Lechkar 65028 gramatica 2470756 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} {{Ficha d'artista musical |Nombre = Dolly Parton |Imachen = Dolly Parton accepting Liseberg Applause Award 2010 portrait.jpg |Grandaria = 225px |Subtetulo = Dolly Parton mientres a recollita d'un premio en o 2011. |Fondo = solista |Nombre_de_naiximiento = Dolly Rebecca Parton |Alias = |Naiximiento = [[14 de chinero]] de [[1946]] ([[Imachen:Flag of the United States.svg|22px|border]] [[Sevierville]], [[Tennessee]], [[Estaus Unius]]) |Muerte =[[25 d'agosto]] de [[2026]] ([[Imachen:Flag of the United States.svg|22px|border]] [[Nashville]], [[Tennessee]], [[Estaus Unius]]) |Orichen = |Instrumento = [[Cantaire|Voz]], [[guitarra]] |Estilo = [[Country]], [[country pop]], [[gospel]], [[bluegrass]] |Ocupancia = [[Cantaire]], [[musico]], [[compositora]], productora, [[empresaria]] y actriz. |Tiempo = [[1955]]-[[2026]] |Discografica = [[Goldband Records|Goldband]], [[Mercury Records|Mercury]], [[Monument Records|Monument]], [[RCA Victor]], [[Columbia Records|Columbia]], [[Warner Bros. Records|Warner Bros.]], [[Rising Tide Records|Rising Tide]], [[Decca Records|Decca]], [[Sugar Hill Records|Sugar Hill]], [[Dolly Records|Dolly]], [[Butterfly Recordings|Butterfly]] |Artistas_relacionaus = [[Porter Wagoner]], <br> [[Bill Owens]] <br> [[Randy Parton]] <br> [[Stella Parton]] <br> [[Rachel Parton George]] <br> [[Randy Parton]] <br> [[Stella Parton]] <br> [[Rachel Parton George]] |URL = |Miembros = |Atros_miembros = }} '''Dolly Rebecca Parton''', conoixida artisticament como '''Dolly Parton''', naixida de [[Sevierville]], [[Tennessee]] o [[14 de chinero]] de [[1946]] y muerta en [[Nashville]], [[Tennessee]] lo [[25 d'agosto]] de [[2026]], estió una [[Empresario|empresaria]], [[cantaire]], [[musico]], [[compositora]], productora de musica, [[cine|cintas de cine]] y [[Televisión|TV]] [[Estaus Unius|estausunidense]]. Estió uno d'os prencipals representants de musica ''[[country]]'' y l'artista con mas exito comercial con mas de 100 milions discos venditos en tot o mundo y con cuantos premios recibitos mientres a suya carrera cinematografica entre os que bi ha de destacar-se siet [[Premios Grammy]]. Ha composato mas de 3.000 cancions y as mas conoixitas como ''[[Jolene]]'', ''[[I Will Always Love You]]'', ''Coat of Many Colors'', ''[[9 to 5]]'' y [[My Tennessee Mountain Home]] an s'han convertiu en himnos d'o [[Musica country|country]]. Tamién apareixe en bellas cintas de cine fendo diferents interpretacions. == Filmografía == Se dió a conoixer como cantaire en o programa de televisión ''The Porter Wagoner Show'', dimpués tenió una larga vida artistica fendo d'actriz en cintas, producciendo atras y salindo en innombrables series, cintas y programas de televisión. {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- |- ! style="background:#B0C4DE;" | Anyo ! style="background:#B0C4DE;" | Títol d'a cinta ! style="background:#B0C4DE;" | Papel ! style="background:#B0C4DE;" | Director ! style="background:#B0C4DE;" | Elenco ! style="background:#B0C4DE;" | Atros |- ! scope="row" | [[1980]] | ''[[9 to 5 (film)|9 to 5]]''<ref> {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0080319/?ref_=nv_sr_srsg_0_tt_8_nm_0_in_0_q_9%2520to%25205''9 to 5''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Doralee Rhodes | [[Colin Higgins]] | [[Jane Fonda]] y [[Lily Tomlin]] | |- |rowspan=""| [[1982]] | ''[[The Best Little Whorehouse in Texas]]''<ref> {{en}} [ ''The Best Little Whorehouse in Texas''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Mona Stangley | [[Colin Higgins]] | [[Burt Reynolds]] y [[Dom DeLuise]] | |- |rowspan=""| [[1984]] | ''[[Rhinestone (film)|Rhinestone]]''<ref> {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0088001/?ref_=nv_sr_srsg_0_tt_8_nm_0_in_0_q_Rhinestone ''Rhinestone''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Jake Farris | [[Bob Clark]] y [[Don Zimmerman]] | [[Sylvester Stallone]] y [[Richard Farnsworth]] | |- |rowspan=""| [[1989]] | ''[[Steel Magnolias]]''<ref> {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0098384/?ref_=nv_sr_srsg_0_tt_8_nm_0_in_0_q_Steel%2520Magnolias ''Steel Magnolias''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Truvy Jones | Herbert Ross | [[Shirley MacLaine]], [[Olympia Dukakis]] y [[Sally Field]] | |- |rowspan=""| [[1992]] | ''[[Straight Talk]]''<ref> {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0105481/?ref_=nv_sr_srsg_0_tt_8_nm_0_in_0_q_Straight%2520Talk ''Straight Talk''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Shirlee Kenyon | [[Barnet Kellman]] | [[James Woods]] y [[Griffin Dunne]] | |- |rowspan=""| [[1993]] | ''[[The Beverly Hillbillies]]''<ref> {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0106400/?ref_=nv_sr_srsg_3_tt_7_nm_1_in_0_q_The%2520Beverly%2520Hillbillies ''The Beverly Hillbillies''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | D'ella mesma | [[Penelope Spheeris]] | [[Diedrich Bader]], [[Erika Eleniak]] y [[Jim Varney]] | |- |rowspan=""| [[2002]] | ''[[Frank McKlusky, C.I.]]''<ref> {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0281865/?ref_=nv_sr_srsg_0_tt_1_nm_0_in_0_q_Frank%2520McKlusky%252C%2520C.I. ''Frank McKlusky, C.I.''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Edith McKlusky | [[Arlene Sanford]] | [[Dave Sheridan]], [[Cameron Richardson]], [[Randy Quaid]] | |- |rowspan=""| [[2005]] | ''[[Miss Congeniality 2: Armed and Fabulous]]''<ref> {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0385307/?ref_=nv_sr_srsg_0_tt_1_nm_0_in_0_q_Miss%2520Congeniality%25202%253A%2520Armed%2520and%2520Fab ''Miss Congeniality 2: Armed and Fabulous''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | D'ella mesma | [[John Pasquin]] | [[Sandra Bullock]], [[Regina King]] y [[William Shatner]] | |- |rowspan="2"| [[2011]] | ''[[Gnomeo & Juliet]]''<ref> {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0377981/?ref_=nv_sr_srsg_0_tt_8_nm_0_in_0_q_Gnomeo%2520%2526%2520Juliet ''Gnomeo & Juliet''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Dolly Gnome (Voz) | [[Kelly Asbury]] | [[James McAvoy]], [[Emily Blunt]] y [[Maggie Smith]] | Cinta d'animación |- | ''[[The Year Dolly Parton Was My Mom]]''<ref> {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt1316624/?ref_=nv_sr_srsg_0_tt_5_nm_0_in_0_q_The%2520Year%2520Dolly%2520Parton%2520Was%2520My%2520Mom ''The Year Dolly Parton Was My Mom''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | d'ella mesma | [[Tara Johns]] | [[Julia Sarah Stone]], [[Rebecca Windheim]] y [[Rebecca Croll]] | Voz |- |rowspan="2"| [[2012]] | ''[[Joyful Noise (film)|Joyful Noise]]''<ref> {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt1710396/?ref_=nv_sr_srsg_0_tt_8_nm_0_in_0_q_Joyful%2520Noise ''Joyful Noise''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | G.G. Sparrow | [[Todd Graff]] | [[Queen Latifah]] y [[Keke Palmer]] | |- | ''[[Hollywood to Dollywood]]''<ref> {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt1855226/?ref_=nv_sr_srsg_0_tt_8_nm_0_in_0_q_Hollywood%2520to%2520Dollywood ''Hollywood to Dollywood''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | d'ella mesma | [[Gary Lane]] y [[John Lavin]] | [[Chad Allen]], [[Dustin Lance Black]] y [[Michael Bowen]] | |- |rowspan="2"| [[2020]] | ''[[Christmas on the Square|Dolly Parton's Christmas on the Square]]''<ref> {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt10627548/?ref_=nv_sr_srsg_1_tt_6_nm_0_in_0_q_Dolly%2520Parton%27s%2520Christmas%2520on%2520the%2520Squa ''Dolly Parton's Christmas on the Square''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Angel | [[Debbie Allen]] | [[Jenifer Lewis]] y [[Josh Segarra]] | |- | ''Run, Rose, Run''<ref> {{en}} [ ''Run, Rose, Run''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | | | | |- |rowspan=""| [[2022]] | ''[[Mountain Magic Christmas|Dolly Parton's Mountain Magic Christmas]]''<ref> {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt10627548/?ref_=nv_sr_srsg_1_tt_6_nm_0_in_0_q_Dolly%2520Parton%27s%2520Christmas%2520on%2520the%2520Squa ''Dolly Parton's Mountain Magic Christmas''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | D'ella mesma | [[Joe Lazarov]] | [[Tom Everett Scott]] y [[Angel Parker]] | |- |} == Referencias == {{listaref}} == Vinclos externos == {{Wikiquote}} {{Commonsart|Dolly Parton}} {{Commonscat|Dolly Parton}} * {{es}} [https://dollyparton.com/ Sitio web oficial de Dolly Parton]. * {{es}} [https://dollyparton.com/dollywood-theme-park Sitio web d'o parque tematico Dollywood]. {{Control d'autoridaz}} {{DEFAULTSORT:Parton, Dolly}} [[Categoría:Cantaires d'Estaus Unius]] [[Categoría:Cantaires en anglés]] [[Categoría:Cantaires de country d'Estaus Unius]] [[Categoría:Actrices d'Estaus Unius]] [[Categoría:Naixius de Tennessee]] [[Categoría:1946 (naixencias)]] [[Categoría:2026 (muertes)]] efmwq2bb4nfrb3t2ylr7ja16twcdcr1 Metro de Madrit 0 114354 2470745 2385785 2026-08-25T22:27:55Z Cembo123 6885 2470745 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} {{Ficha de metro |nombre = <center><big>Metro de Madrit</big></center> |logo = MetroMadridLogo.svg |imachen = Príncipe Pío (Madrid) Línea 10 de metro (4).jpg |didascalia = Anvista interior d'a gara de [[Príncipe Pío (metro de Madrit)|Príncipe Pío]] |nombre_local = Metro de Madrid |inauguración = [[17 d'otubre]] de [[1919]] |inauguración2 = |cierre = |administración = <small>[[Consorcio Regional de Transportes de Madrid]]</small> |lonchitut = 294<ref name="metromadrid.es">{{es}} [https://www.metromadrid.es/es/conocenos/index.html Metro de Madrid - Conócenos 11/04/2017]</ref> |tipo = [[Amplaria de vía|1445]] |material_rodant = |n_linias = 13 |n_garas = 301 |pass_diya = {{formatnum:1814542}}<ref name="metromadrid.es2">{{es}} [https://www.metromadrid.es/es/quienes-somos/metro-de-madrid-en-cifras Metro de Madrid en cifras 30/09/2024]</ref> |pass_anyo = {{formatnum:662307878}}<ref>{{es}} [https://www.metromadrid.es/sites/default/files/documentos/Ref._PA017_Demanda_Mensual_2023_12.xlsx]</ref> |nota = |planta = Madrid Metro Map.svg }} O '''Metro de Madrit''' (en [[idioma castellano|castellano]] ''Metro de Madrid'') ye o rete de [[Metro (ferrocarril)|ferrocarril metropolitano]] de [[transporte publico]] existent en a ciudat de [[Madrit]] ([[Espanya]]). A primera linia d'o metro (linia 1, de color azul) estió inaugurata o [[17 d'otubre]] de [[1919]] por o rei [[Alifonso XIII d'Espanya|Alifonso XIII]] y actualment ye a rete de metro mas gran d'Espanya y a tercera d'[[Europa]], dimpués de as de [[Londres]] y [[Moscú]]. Tien 301 garas<ref name="metromadrid.es"></ref>. Dende o [[31 d'aviento]] de [[1986]] o rete ye chestionato, chunto con os transportes de superficie, por a empresa publica ''[[Consorcio Regional de Transportes de Madrid]]''. == Rete == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |----- bgcolor=#F8F8FF !width=5%|Linia !width=30%|Trachecto !width=20%|Inauguración !width="10%" |Lonchitut en km !width=6%|Numero de garas !width=10%|Numero de viachers<br />(2016) |----- bgcolor="#FFFFFF" || [[Imachen:Madrid-MetroLinea1.svg|link=Linia 1 (metro de Madrit)|25x25px]] || [[Pinar de Chamartín (metro de Madrit)|Pinar de Chamartín]] ↔ [[Valdecarros (metro de Madrit)|Valdecarros]] || [[17 d'otubre]] de [[1919]] || 23,3 || 33 || 65.624.298 |----- bgcolor="#FFFFFF" || [[Imachen:Madrid-MetroLinea2.svg|link=Linia 2 (metro de Madrit)|25x25px]] || [[Las Rosas (metro de Madrit)|Las Rosas]] ↔ [[Cuatro Caminos (metro de Madrit)|Cuatro Caminos]] || [[14 de chunio]] de [[1924]] || 14 || 20 || 39.529.060 |----- bgcolor="#FFFFFF" || [[Imachen:Madrid-MetroLinea3.svg|link=Linia 3 (metro de Madrit)|25x25px]] || [[Villaverde Alto (metro de Madrit)|Villaverde Alto]] ↔ [[Moncloa (metro de Madrit)|Moncloa]] || [[9 d'agosto]] de [[1936]] || 16,4 || 18 || 60.476.082 |----- bgcolor="#FFFFFF" || [[Imachen:Madrid-MetroLinea4.svg|link=Linia 4 (metro de Madrit)|25x25px]] || [[Argüelles (metro de Madrit)|Argüelles]] ↔ [[Pinar de Chamartín (metro de Madrit)|Pinar de Chamartín]] || [[23 de marzo]] de [[1944]] || 14,6 || 23 || 38.752.529 |----- bgcolor="#FFFFFF" || [[Imachen:Madrid-MetroLinea5.svg|link=Linia 5 (metro de Madrit)|25x25px]] || [[Alameda de Osuna (metro de Madrit)|Alameda de Osuna]] ↔ [[Casa de Campo (metro de Madrit)|Casa de Campo]] || [[5 de chunio]] de [[1968]] || 23,2 || 32 || 64.753.276 |----- bgcolor="#FFFFFF" || [[Imachen:Madrid-MetroLinea6.svg|link=Linia 6 (metro de Madrit)|25x25px]] || [[Circular (metro de Madrit)|Circular]] || [[11 d'otubre]] de [[1979]] || 23,4 || 28 || 100.563.293 |----- bgcolor="#FFFFFF" || [[Imachen:Madrid-MetroLinea7.svg|link=Linia 7 (metro de Madrit)|25x25px]] || [[Hospital del Henares (metro de Madrit)|Hospital del Henares]] ↔ [[Pitis (metro de Madrit)|Pitis]] || [[17 de chulio]] de [[1974]] || 32,9 || 31 || 39.769.185 |----- bgcolor="#FFFFFF" || [[Imachen:Madrid-MetroLinea8.svg|link=Linia 8 (metro de Madrit)|25x25px]] || [[Nuevos Ministerios (metro de Madrit)|Nuevos Ministerios]] ↔ [[Aeropuerto T4 (metro de Madrit)|Aeropuerto T4]] || [[24 de chunio]] de [[1998]] || 16,4 || 8 || 17.885.522 |----- bgcolor="#FFFFFF" || [[Imachen:Madrid-MetroLinea9.svg|link=Linia 9 (metro de Madrit)|25x25px]] || [[Paco de Lucía (metro de Madrit)|Paco de Lucía]] ↔ [[Arganda del Rey (metro de Madrit)|Arganda del Rey]] || [[31 de chinero]] de [[1980]] || 39,5 || 30 || 39.361.025 |----- bgcolor="#FFFFFF" || [[Imachen:Madrid-MetroLinea10.svg|link=Linia 10 (metro de Madrit)|25x25px]] || [[Hospital Infanta Sofía (metro de Madrit)|Hospital Infanta Sofía]] ↔ [[Puerta del Sur (metro de Madrit)|Puerta del Sur]] || [[1 de febrero]] de [[1961]] || 39,7 || 32 || 66.159.930 |----- bgcolor="#FFFFFF" || [[Imachen:Madrid-MetroLinea11.svg|link=Linia 11 (metro de Madrit)|25x25px]] || [[Plaza Elíptica (metro de Madrit)|Plaza Elíptica]] ↔ [[La Fortuna (metro de Madrit)|La Fortuna]] || [[16 de noviembre]] de [[1998]] || 8,5 || 7 || 4.174.061 |----- bgcolor="#FFFFFF" || [[Imachen:Madrid-MetroLinea12.svg|link=Linia 12 (metro de Madrit)|25x25px]] || [[Linia 12 (metro de Madrit)|MetroSur (circular)]] || [[11 d'abril]] de [[2003]] || 40,5 || 28 || 33.377.762 |----- bgcolor="#FFFFFF" || [[Imachen:Madrid-MetroRamal.svg|link=Ramal (metro de Madrit)|25x25px]] || [[Ópera (metro de Madrit)|Ópera]] ↔ [[Príncipe Pío (metro de Madrit)|Príncipe Pío]]|| [[27 d'aviento]] de [[1925]] || 1 || 2 || 4.145.580 |- | style="text-align: right;" colspan=3| '''Total:''' | style="text-align: center;"|'''293''' | style="text-align: center" |'''292''' |style="text-align: right;" colspan=2|'''569.733.987''' |- |} == Referencias == {{listaref}} == Vinclos externos == * {{commonscat|Madrid Metro|o Metro de Madrit}} * {{es}} {{en}} [https://web.archive.org/web/20251209041227/https://www.metromadrid.es/ Pachina web oficial d'o Metro de Madrit] {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Metro de Madrit]] 1jk8xazbinzue40eyvwg2q78qwhkdl3 Mollón 0 120187 2470747 2306156 2026-08-25T22:31:04Z Cembo123 6885 2470747 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} [[Imachen:Limit Soriguera PallarsBaix.jpg|250px|thumb|dreita|'''Mollón''' feito de losas en la [[muga]] entre los [[termins municipals]] de [[Soriguera]] y [[Baix Pallars]] ([[Catalunya]]).]] Un '''mollón'''{{DACC}}<ref>Con a variant '''mullón'''</ref><ref name="FernandosChistabin">{{es}} [[Fernando Blas Gabarda|BLAS GABARDA, Fernando]] y [[Fernando Romanos Hernando|ROMANOS HERNANDO, Fernando]], ''[[Diccionario Aragonés: Chistabín-Castellano]]''; Gara d'Edizions. Zaragoza, 2008. p 297, p 377.</ref> u una '''fita'''{{DACC}}<ref>Con a variant '''fito'''</ref><ref name="FernandosChistabin"/> ye una estructura que indica las mugas entre [[municipio]]s, [[lugar]]s u [[finca]]s. Por un regular son feitos de [[piedra]] u [[cimento]]. Como los mollons despartiban los termins municipals, las autoridaz de los [[concello]]s y [[aldeya]]s i daban vuelta porque los mollons guaranciaban la integridat de lo territorio baixo la suya churisdicción debant las reivindicacions de los lugars mugants.<ref name=CULTURAPOPULARCALATAYU>{{es}} [[José Ángel Urzay Barrios]]: ''Cultura popular de la Comunidad de Calatayud. Arquitectura popular, tradición oral, fiestas y costumbres de la comarca''. Tomo I. [[Centro de Estudios Bilbilitanos]], [[Comunidat de Calatayú]], 2006. p. 38.</ref> Bi ha uns cuantos textos escritos en [[aragonés medieval]] sobre [[mollonamiento]]s y [[entredito]]s. ==Toponimia== Las palabras ''fita'', ''fito'' y ''mollón'' se troban formando microtoponimos, plegando a formar tamién nombres de lugars y municipios. ===Mollón=== [[Imachen:Mojons del Regne.jpg|250px|thumb|dreita|'''Mollons''' posaus en [[Beniel]] ([[Murcia]]) d'acuerdo con la [[Sentencia Arbitral de Torrellas]] de [[1304]] en la muga entre las coronas d'[[Corona d'Aragón|Aragón]] y [[Corona de Castiella|Castiella]]. Son conoixius popularment como ''Los Pinochos'' pero son los '''''[[Los Mojones del Reino]]'''''.]] La palabra ''mollón'' proviene de lo latín vulgar ''*MŬTŬLONEM'',<ref name=TOPONIMIANAVARROARAGONESAISLAS>{{es}} [[Juan Antonio Frago Gracia]]: ''Toponimia Navarroaragonesa del Ebro (I): Islas y señales de delimitacion del terreno''. Publicau en: [[Revista Príncipe de Viana]], 1979, Nº 154-155, 1979, pp. 51-64.</ref> derivau de ''MŬTŬLUS''. La [[fonetica aragonesa|evolución fonetica]] ye comparable a la que ha orichinau ''viello'' a partir de ''VETULUS''. La palabra ''mollón'' se puede trobar en los textos de la redolada de Zaragoza con la suya variant ''mullón'',<ref>{{es}} [[Jose Antonio Fernández Otal]]: ''Documentación medieval de la Corte del Justicia de Ganaderos de Zaragoza''. Número 21. [[Institución Fernando el Católico]], 1995.</ref><ref name=DIPLOMATARIOGANADEROS>{{es}}{{an}} [[Ángel Canellas López]]: ''Diplomatario medieval de la Casa de Ganaderos de Zaragoza''. [[Real Sociedad Económica Aragonesa de Amigos del País]], 1988.</ref> con cambio de vocals atonas. En los textos de la zona sudoriental d'Aragón apareixe unatra variant escrita como ''moión'' u ''mojón'', d'acuerdo con la evolución fonetica propia de l'[[Aragonés d'as comunidaz aragonesas|aragonés de las comunidaz aragonesas]] pareixida a la castellana pero que tiene antecedents en lo [[idioma mozarabe|mozarabe]]. Esta mesma evolución ha orichinau palabras como ''[[regacho]]'' contrastando con ''[[regallo]]''. Como dende siempre ha existiu la costumbre de prener elevacions bien vistables como sinyals de división de lo territorio, muitos [[pueyo]]s, [[loma]]s, [[tozal]]s, [[mont]]s, [[cerro]]s y [[morrón|morrons]] se nombran como "mollons" en la microtoponimia si indican una muga. Asinas, la palabra ''[[mollón (oronimia)|mollón]]'' s'ha convertiu en un oronimo accidental.<ref name=TOPONIMIANAVARROARAGONESAORONIMOS>{{es}} [[Juan Antonio Frago Gracia]]: ''Toponimia navarroaragonesa del Ebro (IV): Orónimos''. [[Archivo de Filología Aragonesa]], Vol. 30-31, 1982, pp. 26-27.</ref> ===Fita=== [[Imachen:Markstein (Grenzstein) zwischen Schwerbach und Sohrscheid.JPG|250px|thumb|dreita|Una '''fita''' en [[Alemanya]].]] La palabra ''fita'' proviene de lo latín ''FICTAM'', participio de ''FINGERE''.<ref name=TOPONIMIANAVARROARAGONESAISLAS/> S'emplega muito pa indicar mugas entre fincas. A vegadas son piedras largas u [[losa]]s posadas en vertical de mida no guaire gran. Son macrotoponimos formaus con la radiz latina ''FICTA'' u con lo suyo derivau aragonés ''fita'' uns cuantos ''[[Piedrafita (desambigación)|Piedrafita]]'' y ''[[Perafita (desambigación)|Perafita]]''. ==Referencias== {{listaref}} ==Bibliografía== *{{es}} [[Juan Antonio Frago Gracia]]: ''Toponimia navarroaragonesa del Ebro (IV): Orónimos''. [[Archivo de Filología Aragonesa]], Vol. 30-31, 1982. *{{es}} [[Juan Antonio Frago Gracia]]: ''Toponimia Navarroaragonesa del Ebro (I): Islas y señales de delimitacion del terreno''. Publicau en: [[Revista Príncipe de Viana]], 1979, Nº 154-155, 1979. *{{es}} [[Juan Antonio Frago Gracia]]: ''Toponimia del Campo de Borja. Estudio lexicológico''. Institución Fernando el Católico, pp.&nbsp;105–106. ==Se veiga tamién== *[[Motilón]]. *[[Mollón (orografía)]]. *[[Peirón]]. {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Cheografía fisica]] [[Categoría:Arquitectura popular]] pg0lxaxcn6ptzxfomfm4upz5cu4gvv6 Altos Tatras 0 123269 2470750 2196804 2026-08-25T22:38:11Z InternetArchiveBot 61993 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2470750 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} {{Ficha de sierra | nombre= Altos Tatras | nombre_orichinal = Vysoké Tatry - Tatry Wysokie | imachen=Tatry_Panorama01xxx.jpg | descripción= Panorama de l'Alto Tatra, montanyas d'ezquierda a dreita: [[Gerlachovský štít]], [[Batizovský štít]], Kačací štít, Končistá, Gánok, Vysoká y [[Rysy]] | altaria=2.655 m, [[Gerlachovský štít]] | tucas= | largaria= | amplaria= | superficie= | estato= | país=[[Imachen:Flag of Slovakia.svg|20px|border]] [[Eslovaquia]]<br>[[Imachen:Flag of Poland.svg|20px|border]] [[Polonia]] | tpdivisión= | división= | cordelera=[[Tatras Orientals]] ([[Carpatos]]) | edat= | materials= | mapa=[[Imachen:Tatry_mapa.png|250px]]<br>Situación d'os Tatras con Polonia a o norte y Eslovaquia a o Sud </div> }} Os '''Altos Tatras''' (en [[idioma polaco|polaco]] ''Tatry Wysokie'', [[idioma eslovaco|eslovaco]] ''Vysoké Tatry'') son una [[sierra]] situada en as muga entre [[Eslovaquia]] y [[Polonia]] ([[voivodato de Polonia Menor]]). Fan parti d'os [[Tatras Orientals]]. == Descripción == L'Alto Tatra, con os suyos once picos por dencima d'os 2.500 m forma, chunto con os [[Carpatos Meridionals]], a unica [[cordelera]] con un caracter [[Alpes|alpín]] en toz os 1200&nbsp;km de largaria d'os [[Carpatos]]. A mayor parti y toz os picos mas altos d'istas montanyas se troban situaus en Eslovaquia. O suyo cobalto ye [[Gerlachovský štít]] con 2.655 m. Muitas plantas y animales raros y [[endemismo|endemicos]] son naturals d'os Altos Tatras. Grans depredadors, como l'[[Ursidae|onso]], o [[Lynx lynx|gato cerval europeu]], a [[Martes (chenero)|fuina]], o [[Canis lupus|lupo]] y a [[rabosa]] viven aquí. A zona ye bien conoixida por os suyos [[esportes d'hibierno]]. Entre as estacions d'esquí se troban [[Štrbské pleso]], [[Starý Smokovec]] y [[Tatranská Lomnica]] en Eslovaquia y [[Zakopane]] en Polonia. A ciudat de [[Poprad]] ye a puerta de dentrada a las estacions d'o Tatra eslovaco. O primer parque nacional entre dos paises europeus fue creyau aquí - o Parque nacional Tatra - ''[[Parque Nacional d'os Tatras|Tatranský národný park]]'' en Eslovaquia en [[1948]] y ''[[Parque nacional Tatra (Polonia)|Tatrzański Park Narodowy]]'' en Polonia en [[1954]]. Partis d'a [[cinta]] ''[[Eragon]]'' se graboron astí. == Picos == === Picos mas altos === [[Imachen:Dolina5.jpg|thumb|right|Val]] [[Imachen:Mountaineers in High Tatry mountains winter.jpg|thumb|right|O caracter alpín d'o Altos Tatras atraye a os montanyers]] [[Imachen:Skalnata chata.jpg|thumb|[[Cubilar de montanya|Cubilars de montanya]] como iste a meyo camín de [[Lomnický štít]] son una visión común en l'Alto Tatra.]] Os quince picos mas altos de l'Alto Tatra —toz ubicaus en Eslovaquia— son:<ref>{{sk}} [https://web.archive.org/web/20070609201220/http://www.slovenska-republika.com/data/oldsites/povrch.htm ''Najvyššie pohoria Slovenska'' (Cordilleras más altas en Eslovaquia)]. Matej Lednár, 2003</ref> {| class="wikitable" |- !Pico !Altaria (m) |- | [[Gerlachovský štít]] | 2.655 |- | Gerlachovská veža | 2.642 |- | [[Lomnický štít]] | 2.633 |- | Ľadový štít | 2.627 |- | Pyšný štít | 2.623 |- | Zadný Gerlach | 2.616 |- | Lavínový štít | 2.606 |- | Malý Ľadový štít | 2.602 |- | Kotlový štít | 2.601 |- | Lavínová veža | 2.600 |- | Malý pyšný štít | 2.591 |- | Veľká Litvorová veža | 2.581 |- | Strapatá veža | 2.565 |- | Kežmarský štít | 2.556 |- | [[Vysoká (Tatra)|Vysoká]] | 2.547 |} === Picos notables === * [[Pico Kriváň|Kriváň]] (a "montanya mas polida" d'Eslovaquia). * [[Rysy]] (popular [[cima]] polaco-eslovaca que trescruza a muga). == Lacos de montanya == === Prencipales lacos === * [[Morskie Oko]] - 1.395 m, 51 m de fondura. * [[Czarny Staw pod Rysami]] - 1.583 m de fondura. * [[Wielki Staw Polski]] - 1.664 m, 79 m de fondura. * [[Štrbské pleso]] - 1.347 m, 20 m de fondura. * [[Veľké Hincovo pleso]] - 1.945 m, 54 m de fondura. [[Imachen:Zabia dolina lake.jpg|thumb|Laco ''Veľké Žabie pleso (Mengusovské)'' en a val de Žabia]] === Atros lacos === * [[Zmrzlé pleso]] * [[Ťažké pleso]] * [[Ľadové pleso]] * [[Batizovské pleso]] * [[Veľké Spišské pleso]] - 2.019 m, 10 m de fondura. * [[Veľké Žabie pleso (Mengusovské)]] - 1.921 m, 7 m de fondura. * [[Vysne Bielovoeske Zabie pleso]] - 1.699 m, 25 m de fondura. * [[Nizne Bielovodske Zabie pleso]] - 1.675 m, 21 m de fondura. * [[Czarny Staw Gąsienic]] - 1.624 m, 51 m de profundidad. == Véase también == * [[Gorals]] * [[Tatras]] * [[Parque Nacional Tatra]] * [[Vysoké Tatry]] * [[Orla Perć]] == Referencias == {{listaref}} ==Bibliografía== * {{es}} Los Tatra: Alto, Occidental, de Bela (1:50,000 mapa de senderismo) BBKart/Marco Polo 2005. == Enlaces externos == {{Commonscat|High Tatra Mountains|Altos Tatras}} * {{sk}} [https://web.archive.org/web/20190522082753/http://www.tatry.sk/ Sitio oficial d'a ciudat d'Alto Tatra] * {{en}} [https://web.archive.org/web/20110625081758/http://www.tatry.org/ Directorio de Tatry] * {{en}} [https://web.archive.org/web/20060813211843/http://www.tldtatry.sk/index.cfm?NewLanguageID=en Ferrocarrils de cable Tatra] * {{en}} [http://www.summitpost.org/area/range/154185/high-tatra-vysoke-tatry-group.html Alto Tatra en Summitpost.org] * {{de}} [https://web.archive.org/web/20100111081049/http://magazin.outdooractive.com/de/2009/10/16/im-grunen-herzen-des-kontinents-die-hohe-tatra/ Articulo sobre l'Alto Tatra con fotos] === Imáchens === * {{en}} [http://www.vysoketatry.com/mapy/mapy/mapy.html Cuantos mapas de l'Alto Tatra en VysokeTatry.com] * {{en}} [https://web.archive.org/web/20090326202411/http://www.butkaj.com/visit/high_tatras Imáchens de l'Alto Tatra, o 19 de noviembre de 2004: lugars de l'Alto Tatra dimpues d'una tronada] {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Tatras]] dfncd032j21yodujnplnk9bw88m64yn Serinus serinus 0 140308 2470749 2427762 2026-08-25T22:33:49Z Cembo123 6885 2470749 wikitext text/x-wiki {{Títol cursiva}} {{Ficha de taxón |nombre_sci = ''Serinus serinus'' |nombre_pop1 = gafarrón / cafarrón, caferrón |nombre_pop2 = picapalla / pillapalla |nombre_pop3 = serín |nombre_pop4 = verdiencha |rechistro_fosil1 = |rechistro_fosil2 = |imachen = [[Imachen:Girlitz_Serinus_serinus.jpg|250px]] |descripcion = Un gafarrón (''Serinus serinus''). |conservacion = LC |dominio = |reino = Animalia |subreino = |division = |filo = Chordata |clase = Aves |subclase = |orden = Passeriformes |suborden = |familia = Fringillidae |subfamilia = |tribu = |chenero = Serinus |especie = S. serinus |subspecie = |nombre_binominal = Serinus serinus |descriptor = [[Linnaeus]] |calendata_desc = [[1766]] |ran_descripcion = especie |mapa_distribucion = [[Imachen:SerinusSerinusIUCN.svg|250px]] |leyenda_mapa = Distribución d'o gafarrón. }} [[Imachen:Serinus serinus MHNT.ZOO.2010.11.223.1.jpg|thumb|''Serinus serinus'']] O '''gafarrón'''{{DACC}}{{VidallerMatas}}<ref>Con as variants '''cafarrón, caferrón'''.</ref> ({{nombreCientifico|Serinus serinus}} <small>([[Linnaeus]], 1766)<ref>{{en}} Jobling, James A (2010). ''The Helm Dictionary of Scientific Bird Names''. London: Christopher Helm. p. 354. {{ISBN|978-1-4081-2501-4}}.</ref></small>) ye una [[especie]] d'[[Aves|au]] d'a orden d'os [[Passeriformes]] y familia [[Fringillidae]] que se reproduz en o sud y centro d'Europa y lo norte d'Africa. As poblacions d'a costa sud y atlantica son en gran parti residents, pero as aus d'o norte migran mas a lo sud d'Europa d'hibierno. A suya [[birolla]] son sobretot simients y en a epoca de reproducción, [[Insecta|insectos]]. Se conoixe tamién con atros nombres como '''picapalla'''{{DACC}}<ref>Con a variant '''pillapalla'''.</ref>, '''serín'''{{DACC}} u '''verdiencha'''{{DACC}}. == Referencias == {{listaref}} == Vinclos externos == {{commonscat|Serinus serinus|''Serinus serinus''}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Serinus|Serinus]] [[Categoría:Aus d'Aragón]] [[Categoría:Fauna d'os Pireneus]] qyqi0k4zlo7dr9cyf3wfth39juu0yzm Reyal y Pontificia Ilesia d'a Purisma Concepción de Melilla 0 177872 2470739 2428938 2026-08-25T22:19:40Z Cembo123 6885 /* Historia */ 2470739 wikitext text/x-wiki {{Ficha d'edificio | nombre =Reyal y Pontificia Ilesia d'a Purisma Concepción | nombre nativo = | imachen = [[Imachen:Iglesia de la Purísima Concepción, Melilla.jpg|250px]] | descripción = Ilesia d'a Purisma Concepción | tipo = [[Ilesia (edificio)|Ilesia]] | advocación = [[Purisma Concepción]] | situación = [[Imachen:Flag of Spain.svg|22px|border]] [[Melilla]], [[Espanya]] | culto = [[Ilesia catolica]] | diocesi = [[Diocesi de Malaga|Malaga]] | arcipestrau = | adreza = | arquitecto = | orden = | mosen = | construcción = [[1556]]-[[1575]] | fundador = | estilo = | catalogación = | latitut = | lonchitut = | coordenatas = | pos_etiqueta_loc = left | mapa_loc= Melilla }} A '''Reyal y Pontificia Ilesia d'a Purisma Concepción''' (en [[idioma castellano|castellano]] ''Real y Pontificia Iglesia de la Purísima Concepción'') ye a ilesia mas antiga de [[Melilla]], estando construyida en estilo [[Arquitectura renaixentista|renaixentista]]. S'ubica en a carrera Miguel Acosta de [[Melilla La Vieja]] y en ella se troba a imachen d'a patrona d'a ciudat de Melilla, [[Nuestra Sinyora d'a Victoria (Melilla)|Nuestra Sinyora d'a Victoria]]. Fa parti d'o [[Conchunto Historico de Melilla|conchunto historico artistico d'a ciudat de Melilla]], un [[Bien d'Intrés Cultural]].<ref name="PERI">{{es}} [https://web.archive.org/web/20230909231056/http://abravo.es/publicaciones/Melilla%20la%20Vieja-Plan%20Especial%20de%20los%20Cuatro%20Recintos%20Fortificados.pdf Melilla la Vieja Plan Especial de los Cuatro Recintos Fortificados]. Salvador Moreno Peralta, Antonio Bravo Nieto, Jesús Miguel Saéz Cazorla. EDICIONES SEYER, 1990. pp. 320-322. {{ISBN|84-87291-95-3}}.</ref><ref name="Guardada">{{es}} "Melilla la bien guardada Notas y dibujos para la restauración de sus murallas (1988-1997)". Javier Vellés Montoya. UNED Melilla, 1997. {{ISBN|84-87291-93-7}}</ref><ref name="Primer">{{es}} [https://web.archive.org/web/20240919200155/https://www.melilla.es/melillaPortal/RecursosWeb/DOCUMENTOS/1/0_17185_1.pdf Primer recinto]</ref> == Historia == Fue construyida entre en [[1556]] y [[1575]], nombrando-se baixo l'advocación de [[sant Miguel Arcánchel]] en 1578, pa substituyir a la ermita d'a Victoria espaldada en [[1549]] y situada en a [[plaza d'Armas (Melilla)|plaza d'Armas]], d'o segundo recinto fortificau. <ref> {{es}} [https://www.academia.edu/44147052/_Un_nuevo_ejemplo_de_arquitectura_g%C3%B3tica_en_Melilla_la_desaparecida_iglesia_de_San_Miguel_Revista_Eviterna_no_8_2020_pp_33_50 Un nuevo ejemplo de arquitectura gótica en Melilla: la desaparecida iglesia de San Miguel]. Antonio Bravo Nieto, Sergio Ramírez González. Revista Eviterna-Universidad de Málaga, 8. 2020. Pach. 33-50.</ref> <ref name="AKROS">{{es}} [https://web.archive.org/web/20240901170317/https://www.melilla.es/melillaportal/RecursosWeb/DOCUMENTOS/1 /0_13114_1.pdf La Iglesia de la Purísima Concepción de Melilla: Nuevos descubrimientos en torno a las fases de su construcción]. Sergio Ramírez González. Revista AKROS, 13. 2014. ISSN 1579-0959. Pach. 17-24.</ref> Ista nueva ilesia resultó arruinada por un [[tierratremo]] en [[1579]], encargando-se a Juan Bautista Antonelli as reparacions, encara que [[Felipe II d'Aragón|Felipe III]] l'encargó a [[Jorge Fratin]] a suya reconstrucción, rematada en [[1604]] con una orientación eixe sud-este-nord-ueste.<ref name="AKROS"/><ref>{{es}} [https://www.melillahoy.es/noticia/113366/ejercito/fondo-archivistico-del-mes:-la-iglesia-de-la-purisima-concepcion-melilla-la-vieja.html Fondo archivístico del mes: La Iglesia de la Purísima Concepción, Melilla la Vieja]. [[Melilla Hoy]].</ref> Mientres duraban as obras se construyió a capiella d'a Enramada.<ref name="CH">{{es}} [https://web.archive.org/web/20230405051951/https://www.academia.edu/4511311/Cartograf%C3%ADa_hist%C3%B3rica_de_Melilla Cartografía histórica de Melilla]. Antonio Bravo Nieto. 1997. ISBN 13: 9788486022853.</ref><ref name="CC">{{es}} [https://www.academia.edu/14984667/Colección_cartográfica_de_Mapas_planos_y_dibujos_de_Melilla_en_el_Archivo_General_de_Simancas Colección cartográfica de mapas, planos y dibujos de melilla, en el Archivo General de Simancas (1564-1797)]. Miguel Villaba González. Imagraf, 2012.</ref> En [[1660]] un tierratremo causó cualques danyos y en febrero de l'anyo siguient a Orden Capuchina se fació cargo. O [[4 d'octubre]] de [[1663]] s'adedica a la Concepción d'a Virchen María, mientres se nombraba patrón de [[Melilla]] a [[Sant Francisco d'Asís|Francisco d'Asís]]. En [[1667]] Vélez y Ángulo prencipia obras de millora, pero en 1677 o gubernador José Frías informaba que a capiella mayor yera sin acubilar. En [[1680]] unatro tierratremo danya a cupula d'a capiella mayor, reparada por [[Toscano Brito]] y bendecida por [[Marcelo Antonio del Valle]] o [[6 d'aviento]] de [[1682]] dimpués d'estar relevaus os capuchins d'o clero secular o [[20 d'aviento]] de l'anyo anterior. En [[1682]] tamién Toscano construyió la capiella d'a Encarnación, con una cripta pa os gubernadors, pos a cripta d'o presbiterio no yera adecuada y yera usada por soldaus y oficials, pensando en o suyo enterramiento y o d'a suya muller Leonor de Santander y Valcácer.<ref name="AKROS"/><ref name="BARROCA"/> Entre [[1751]] y [[1757]] se restaura dimpués d'un temporal y dimpués d'o enterramiento de Lisboa de [[1755]] por [[Antonio de Villalba y Aangulo]], reconstruyindo-se as [[vuelta (arquitectura)|vueltas]], con un nuevo lenguache decorativo y construyindo-se o coro alto, a espadanya, a capiella d'o Baptisterio y o camaril d'a Virchen d'a Victoria en a capiella mayor, feita a devantadera o [[8 de chulio]] de [[1757]], por lo que ye menester tresladar a sacristía mayor, lo que s'aconsigue espaldando-se cualques edificacions, con lo que se creya un pasadizo en o costau d'a Epistola.<ref name="BARROCA"/> En [[1763]] se construye a capiella de Sant Francisco, en [[1770]] se construyió o camaril d'a Virchen d'a Solitut, morindo Pedro González dimpués d'o [[Seche de Melilla (1774-1775)|Seche de Melilla]]. Se fan reparacions y entre aviento de [[1779]] y aviento de [[1780]] se construye a capiella d'o Rosario, pa a que se suprime o pasadizo y s'espalda una casa que serviba de corral d'o convento d'os Franciscanos.<ref name="AKROS"/> En [[1831]] se substituyioron las vigas d'a cubierta, en 1859 as cubiertas d'as [[sagristía]]s yeran en mal estau. En [[1877]] se prochectó l'atrio zarrau por un muro de cantería con cerco de reixas rematau en [[1883]].<ref name="AKROS"/> y en 1893 se tornoron a cubilar parti d'as cubiertas<ref name="BARROCA">{{es}} "El triunfo de la Melilla barroca. Arquitectura y arte". Sergio Ramírez González. 2013. {{ISBN|978-84-616-3536-8}}</ref> Ye restaurada en 1918, 1921, 1926, 1935, 1936, 1938, 1941 y 1960. En istas dos zagueras restauracions ye despullada d'os suyos ornamentos barrocos, instalando-se en [[1944]] una campana. Ye tornada a restaurar en 1985, y de traza integral en 1991 y 1996.<ref name="BARROCA"/> Dimpués de sufrir lo tierratremo d'o 25 de chinero de 2015, as suyas cubiertas, vueltas y cupulas quedoron en mal estau, por lo que fue restaurada entre mayo de [[2016]] y o [[18 d'abril]] de [[2017]], en que fue presentada, encara que encara no ubierta.<ref>{{es}} [https://web.archive.org/web/20180612162110/https://www.mecd.gob.es/prensa-mecd/actualidad/2016/05/20160513-melilla.html El Consejo de Ministros autoriza realizar obras de emergencia en la Iglesia de la Inmaculada Concepción de Melilla]. 13 de mayo de 2016. https://www.mecd.gob.es.</ref><ref>{{es}} [https://www.melillahoy.es/noticia/74993/cultura/empieza-la-rehabilitacion-de-la-iglesia-de-la-purisima.html Empieza la rehabilitación de la Iglesia de la Purísima]. Paqui T. Sánchez. [[Melilla Hoy]].</ref><ref>{{es}} [https://www.mecd.gob.es/prensa-mecd/actualidad/2017/02/20170222-melilla.html Finalizan las obras de restauración de la iglesia de la Inmaculada Concepción de Melilla]. 22 de febrero de 2017.</ref><ref>{{es}} [https://web.archive.org/web/20171010005657/https://elfarodemelilla.es/2017/04/18/la-iglesia-la-purisima-concepcion-abre-puertas-presenta-los-resultados-restauracion/ La iglesia de la Purísima Concepción abre sus puertas y presenta los resultados de su restauración]. Rosa Soto. El Faro de Melilla, 18 d'abril de 2017.</ref><ref>{{es}} [https://web.archive.org/web/20180612141531/https://www.melillamedia.es/n/8123/asi-ha-quedado-la-iglesia-de-la-purisima-tras-su-rehabilitacion Así ha quedado la Iglesia de la Purísima tras su rehabilitación].</ref><ref>{{es}} [https://elfarodemelilla.es/criptas-iglesia-el-pueblo-melilla-saldran-a-la-luz-se-creara-jardin-salon-de-actos/ Las criptas de la iglesia de El Pueblo saldrán a la luz y se creará un jardín en el salón de actos]. El Faro de Melilla, 21 de marzo de 2019.</ref> <gallery> Imachen:Real_y_Pontificia_Iglesia_de_la_Purísima_Concepción,_Melilla.jpg|Frontera Imachen:Altar_mayor_de_la_Real_y_Pontificia_Iglesia_de_la_Purísima_Concepción,_Melilla.jpg|Altar mayor Imachen:Altar_de_la_Divina-Pastora_de_la_Real_y_Pontificia_Iglesia_de_la_Purísima_Concepción,_Melilla.jpg|Altar d'a Divina-Pastora </gallery> == Descripción == Ye construyiu con piedra d'a zona y ladriello macizo pa os muros y arcos, vigas y planchas de fusta y tellas pa o tellau y piezas chicotas de fusta, brancas y cheso pa as vueltas y cupulas encamonadas.<ref name="PERI"/> === Exterior === A suya frontera ye simpla, con una portalada de [[piedra picada]], con un vano d'[[arco de meyo punto]], pa unas puertas cuadradas, flanquiadas por pilastras d'orden toscano, con una capilleta dencima que alberga una imachen d'a [[Purisma Concepción|Concepción d'a Virchen María]] sobre a que se sitúa una finestra adintelada rematando en frontón triangular, contando a o suyo costau ezquierdo una espadanya con dos livels y tres campanas. === Interior === Conta con tres [[nau (arquitectura)|naus]], estando a central mas alta y ampla que as laterals, sustentadas por pilars con [[Columna (arquitectura)|columnas]] d'orden toscano, empecipiando por un nártex y rematando en un presbiterio plano y elevau respective a la resta d'o templo, a lo cual s'accede por un arco triunfal con o escudo d'o papa [[Aleixandre VII]], a on se sitúa a [[capiella mayor]], que dimpués d'o retablo de l'altar mayor alberga en o camaril hexagonal a imachen de Nuestra Sinyora a Virchen d'a Victoria d'o [[sieglo XVI]], patrona coronada d'a ciudat.<ref name="PERI"/><ref>{{es}} [http://www.melillahoy.es/noticia/102575/semana-santa/la-purisima-concepcion-acoge-el-desarrollo-del-viacrucis-del-cristo-del-socorro.html La Purísima Concepción acoge el desarrollo del viacrucis del Cristo del Socorro]. [[Melilla Hoy]].</ref> Ista capiella, amás d'o camaril conta con una sagristía, igual que ocurre con a capiella de Sant Francisco y a capiella d'o Rosario, destacando os altars y retablos barroco, tanto d'istas capiellas como d'os situaus en as parez d'as naus laterals, amás d'a pila bautismal, d'o [[sieglo XVI]], amán d'a dentrada y o Cristo d'a Vera Cruz (de zaguerías d'o [[sieglo XV]]).<ref name="barrios">{{es}} ''Historia de Melilla a través de sus calles y barrios'', [[Asociación de Estudios Melillenses]].</ref><ref name="GUÍA">{{es}} ''Melilla Guía turística'', Galland Books, {{ISBN|978-84-16200-16-0}}.</ref><ref name="Guía de Melilla">{{es}} [https://www.academia.edu/4544989/Melilla_la_Vieja_Gu%C3%ADa_de_las_fortificaciones_de_Melilla_ ''Guía de Melilla''], [[Editorial Evergraficas, S.L.]], {{ISBN|84-241-9300-8}}.</ref> <gallery> Imachen:Cristo_del_Socorro_en_la_Real_y_Pontificia_Iglesia_de_la_Purísima_Concepción,_Melilla.jpg|Cristo d'o Socorro Imachen:Mesa_de_altar_en_Melilla.jpg|Mesa d'altar Imachen:Iglesia_de_la_Purísima_Concepción,_Melilla_la_Vieja.jpg|Interior Imachen:Interior_de_la_iglesia_de_la_Purísima_Concepción,_Melilla.jpg|Emblema papal Imachen:Misa_en_Melilla.jpg|vínculo=Archivo:Misa_en_Melilla.jpg|Altar mayor Imachen:Patrona_de_Melilla_(3).jpg|vínculo=Archivo:Patrona_de_Melilla_(3).jpg|Virchen d'a Victoria Imachen:Virgen_de_la_Victoria,_patrona_de_Melilla.jpg|vínculo=Archivo:Virgen_de_la_Victoria,_patrona_de_Melilla.jpg|Virchen d'a Victoria </gallery> == Se veiga tamién == * [[Nuestra Sinyora d'a Victoria (Melilla)|Nuestra Sinyora d'a Victoria de Melilla]] == Referencias == {{Listaref|2}} == Vinclos externos == {{Commonscat|Iglesia de la Purísima Concepción, Melilla|a Reyal y Pontificia Ilesia d'a Purisma Concepción de Melilla}} * {{es}} [https://www.jesusgranada.com/rehabilitacion-iglesia-inmaculada-concepcion-de-melilla Rehabilitación de la Iglesia de la Inmaculada Concepción de Melilla] {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Ilesias adedicadas a la Purisma Concepción|Melilla]] [[Categoría:Ilesias catolicas romanas de Melilla|Purisma Concepcion de Melilla]] [[Categoría:Ilesias de Melilla|Purisma Concepcion]] [[Categoría:Ilesias de Melilla adedicadas a la Purisma Concepción|Melilla]] [[Categoría:Ilesias parroquials d'a diocesi de Malaga|Purisma Concepcion de Melilla]] [[Categoría:Ilesias renaixentistas de Melilla|Purisma Concepcion]] sjwv0dssfibkohpusghic6atz0r1i4m Denominación d'Orichen Protechida Pernil de Teruel / Pernileta de Teruel 0 178920 2470757 2428640 2026-08-26T06:34:21Z InternetArchiveBot 61993 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2470757 wikitext text/x-wiki [[Imachen:Plato de jamón cortado a mano, Feria del Jamón de Teruel.jpg|thumb|300px|Plato de pernil de Teruel]] A '''Denominación d'Orichen Protechida Pernil de Teruel / Pernileta de Teruel''' ye una [[denominación d'orichen protechida]] [[Aragón|aragonesa]] sobre o [[pernil]] y a [[pernileta]] procedents d'a [[provincia de Teruel]]. Estió o primer [[pernil]] con denominación d'orichen d'[[Espanya]].<ref name = Jurado>{{es}} "El cerdo y sus chacinas : voces, refranes, literatura". A. Jurado. Ministerio de Medio Ambiente y Medio Rural y Marino. Madrit, 2008. {{ISBN|978-84-612-7451-2}}</ref> O consello regulador d'a denominación d'orichen, naixe a traviés d'o [[Departamento d'Agricultura d'a Deputación Cheneral d'Aragón|Departamento d'Agricultura y Medio Ambient]] d'a [[Deputación Cheneral d'Aragón]] o [[26 d'octubre]] de [[1984]]. En marzo de [[1997]], a [[Unión Europea]] incluyó o pernil de Teruel en a lista de productos europeus d'especial calidat. En l'anyo 2014, s'incorporó a pernileta a ista denominación, pasando a decir-se: ''DOP Pernil de Teruel / Pernileta de Teruel''. == Oríchens == O naturalista y historiador aragonés [[Ignacio Jordán Claudio de Asso y del Río|Jordán de Asso]] ya sinyalaba en a suya obra ''"Historia de la Economía Política de Aragón"'' de l'anyo [[1798]] que: {{cita|[...] os tocins que se crían en o [[Comunidat d'Albarracín|partiu d'Albarracín]], son muit apreciaus por a suya delicadeza. Istos animals aiman muito as fuellas d'os abozos, u ''Asphodelus ramosus'', y por isto se guardan ixecas pa alimentar-los en l'hibierno.|Ignacio Jordán de Asso. Historia de la Economía Política de Aragón, 1798}} Os tocins, que yeran a base de l'alimentación d'a familia campesina teruelana mientres tot l'anyo, unius a la freda y ixeca climatolochía d'as altas tierras d'o [[Xiloca]], [[Sierra d'Albarracín|Albarracín]], [[Gúdar-Chabalambre|Gúdar]] y [[Mayestrato]], creyoron una cerenya tradición de carnes, perniletas y pernils en a rechión.<ref name = "DO">{{es}} [https://web.archive.org/web/20241112090631/https://www.aragon.es/documents/20127/60698021/Pliego_Condiciones_DOP_JT_PT_vigente.pdf/7261d4f7-e889-e176-3d32-0e1c4912ff6d?t=1631265822516 Pliego de condiciones de la DOP Jamón de Teruel / Paleta de Teruel]</ref> == Redolada == A [[provincia de Teruel]] se troba situada entre a parti oriental d'a Meseta Central y a sudoriental d'a Depresión Ibérica. Ye una provincia bien montanyosa con altarias importants en as sierras de [[Sierra de Cucalón|Cucalón]] (1.478 m) y [[Sierra de Sant Chust|Sant Chust]] (1.547 m) por o nord-este, [[sierra Menera]] (1.603 m) y [[Sierra d'Albarracín (montanyas)|sierra d'Albarracín]] (1.920 m) y os [[Monts Universals (muelas)|Monts Universals]] (1.830 m) por o sud-este. Entre istas cadenas se troban as depresións de Calatayú-Mont Albán y Calamocha-Teruel. Dende as estriberas septentrionals d'a sierra de Cucalón enta l'ueste y dende o [[Mayestrato]] enta o norte y nord-este, arribando dica o [[río Ebro]], s'estendilla a Depresión Iberica. === Clima === O clima d'a zona de producción d'os pernils y perniletas de Teruel ye un [[clima continental con influyencia mediterrania]] en o que os hibiernos son luengos y fredos y as [[chelada]]s son frecuents entre mayo y octubre. A temperatura meya anyal ye de 12°C, estando a maxima absoluta meya de 37°C y a minima de -10°C. En estar amás un clima ixeco, con una precipitación anyal de 400 mm concentraus en bels 70 días [[pluya|plevinosos]], se tienen as condicions ideyals pa a elaboración de pernils y perniletas curaus de gran calidat.<ref name = "DO"/> === Demarcación cheografica === S'incluyen en ista denominación d'orichen os termins municipals d'a provincia de Teruel que tiengan una altaria meya no inferior a 800 metros, siempre que amás o secadero se trobe a una altaria igual u superior a 800 metros sobre o [[livel d'a mar]].<ref name = "DO"/> == Caracteristicas == === Razas === As razas de cerdos admitidas por a DOP son cruce entre as razas ''landrace'' (tipo estándard) y ''[[large white]]'', en lo que respecta a la linia mai; y ''[[Duroc (raza porcina)|duroc]]'' pa la linia pai. Ditas razas permiten obtener pernils de calidat dietetica con baixos livels de colesterol (livels altos en [[grasas insaturadas]] y baixos en [[grasas saturadas]]). == Producción y comercialización == O proceso d'elaboración consta de cinco etapas: * salata * lavau * post-salau * curau (ixecau-maduración) * aviellimiento O periodo minimo pa os pernils ye de 60 semanas y pa as perniletas curadas ye de 36 semanas. O 40% d'a producción de pernil y perniletas en Espanya corresponde a la DOP Pernil de Teruel / Pernileta de Teruel, estando os prencipals mercaus [[Aragón]], [[Catalunya]], o [[País Basco]] y o [[País Valenciano]]. Entre un 5 y un 7% d'a producción se destina a o mercau internacional, estando os prencipals importadors [[Alemanya]], [[Chapón]], [[Francia]], o [[Reino Uniu]] y [[America Latina|Latinoamerica]].<ref name = "Valors">{{es}} [https://jamondeteruel.eu/nuestros-valores/ Nuestros Valores.] DOP Jamón de Teruel</ref> === Ixecaders === I hai un total de 33 ixecaders y 15 granchas de cría de tocins destinaus a productos d'a DOP Pernil de Teruel / Pernileta de Teruel. A DOP conta tamién con 20 salas d'envasau, 7 mataders, 7 salas d'espiece y 7 fabricas de pienso.<ref name = "Valors"/> ==Referencias== {{listaref}} ==Se veiga tamién== * [[Indicación Cheografica Protechida Tocín de Teruel]] == Vinclos externos == * {{es}} [https://www.aragon.es/-/denominacion-origen-protegida-jamon-teruel-paleta-teruel Pernil de Teruel / Pernileta de Teruel] * {{es}} [https://jamondeteruel.eu/ Web oficial] {{Denominacions d'Orichen d'Aragón}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Carne de tocín]] [[Categoría:Denominacions d'orichen protechidas d'Aragón|Pernil de Teruel / Pernileta de Teruel]] l9s05r9tygo8vdwv8d5j9ps1sexqzno Biblioteca Apostolica Vaticana 0 191146 2470752 2407199 2026-08-25T22:42:48Z Cembo123 6885 /* Bibliotecarios */ 2470752 wikitext text/x-wiki {{Ficha d'institución academica |nombre = Biblioteca Apostolica Vaticana |imachen = [[Imachen:Sistinehall.jpg|250px]] |títol = Interior d'a Biblioteca Apostolica Vaticana. |siglas = |tipo = Nacional |establimiento = [[1475]] |adreza = [[Imachen:Flag of Vatican.svg|20px]] [[Ciudat d'o Vaticano]] |país = |coordenatas = |director = |web = [https://www.vaticanlibrary.va/ www.vaticanlibrary.va] }} La '''Biblioteca Vaticana''' u '''Biblioteca Apostolica Vatican''' (nombre completo en [[Idioma italiano|italiano]] y en o suyo sitio web: Biblioteca Apostolica Vaticana, en [[latín]]: '''Bibliotheca Apostolica Vaticana''', y informalment conoixida cómo Vat) ye la [[biblioteca]] d'a [[Santa Seu]], la cual se troba en la [[Ciudat d'o Vaticano]].<ref> {{en}} [http://www.newyorker.com/magazine/2011/01/03/gods-librarians God’s Librarians.]</ref> La Biblioteca Vaticana, formalment establida en [[1475]] tot y que ya funcionaba antes, ye una d'as mas antigas d'o mundo y custodia una important colección de [[manuscrito]]s historicos. Tiene 75.000 [[códex]]s de tota la historia, asinas como 1,1 millons de [[libro]]s impresos, que incluyen uns 8.500 [[incunable]]s.<ref>{{Cita web|url=https://www.openculture.com/2020/01/the-vatican-library-goes-online-and-digitizes-tens-of-thousands-of-manuscripts-books-coins-and-more.html|títol=The Vatican Library Goes Online and Digitizes Tens of Thousands of Manuscripts, Books, Coins, and More|obra=Open Culture}}</ref> Ye una biblioteca de referencia pa la investigación de la [[historia]], lo [[dreito]], la [[filosofía]], la [[ciencia]] y la [[teolochía]], ubierta a qualsequier persona que pueda documentar las suyas cualificacions y necesidaz d'investigación. Las fotocopias pa l'estudio privau de pachinas de libros publicaus entre 1801 y 1990 se pueden solicitar personalment u per correu. Lo papa [[Nicolau V]] (1447–1455) va imachinar una Roma con amplas obras publicas pa atrayer pelegrins y estudiosos enta la ciudat per encetar la suya transformación. Nicolas quereba creyar una biblioteca publica pa Roma que heba d'estar vista como una institución pa la erudición [[humanista]]. La suya muerta li va impedir levar a termin lo suyo plan, pero un d'os suyos succesors, o papa [[Sixto IV]](1471–1484) va establir lo que agora se conoixe como la Biblioteca Vaticana. Lo marzo de 2014, la Biblioteca Vaticana va iniciar un prochecto inicial de cuatro anyos de dichitalización d'a suya colección de manuscritos, que ye disponible en linia. L'Archivo Secreto d'o Vaticano se va deseparar d'a Biblioteca Vaticana a primers d'o [[sieglo XVII]]; contiene 150.000 documentos mas. == Etapas d'a biblioteca == Los expertos dividen en cinco etapas la historia d'a biblioteca: * '''Prelaterana''': los inicios d'a biblioteca, correspondients a la primera etapa d'a historia d'a Ilesia, antes que s'ubicase a lo ''[[Palazzo del Laterano]]''. Muit pocos libros corresponden a esta etapa. * '''Laterana''': S'inicia cuan os libros y manuscritos pasan a guardar-se a lo ''Palazzo del Laterano'', etapa que transcorre dica finals d'o [[sieglo XIII]], mientres lo papau de [[Bonifacio VIII]]. * '''D'Avinyón''': Mientres este periodo tenió sitio un important creiximiento d'as coleccions de libros y archivos d'os papas que residioron en '''[[Avinyón]]''', entre la muerte de [[Bonifacio VIII]] y l'anyo [[1370]], cuan la siede papal retornó a [[Roma]]. * '''Prevaticana''': Mientres os anyos [[1370]] y [[1447]] la biblioteca se dispersó, quedando partes en [[Roma]] y [[Avinyón]], entre atros puestos. * Vaticana: Etapa actual, iniciada en [[1448]], con o treslado definitiu d'a biblioteca a lo '''[[Ciudat d'o Vaticano|Vaticano]]'''. == Historia == LO Papa Nicolau V estió lo fundador d'a biblioteca en l'anyo [[1448]] reunindo uns 350 códexs [[Idioma griego|griegos]], latins y hebreus heredaus d'os suyos antecesors y d'as suyas propias adquisicions, entre las quals i heba cuantos manuscritos d'a Biblioteca Imperial de [[Biblioteca Imperial de Constantinoble|Constantinoble]]. Sindembargo, la fundación propiament dita tenió lugar cuan [[Sixto IV]], con a bula ''Ad decoramos militantis Ecclesiae'', d'o [[15 de chunio|15 de chunyo]] de [[1475]], asignó un presupuesto y nombró bibliotecario a [[Bartolomeo Platina]], quí elaboró un primer catalogo en [[1481]]. La biblioteca teneba alavez mas de 3.500 manuscritos, feito que la convertiba en a biblioteca occidental mas gran d'o mundo. Arredol de [[1587]], lo Papa [[Sixto V]] encargó a l'arquitecto [[Domenico Fontana]] que construyise un nuevo edificio per acullir la biblioteca, lo cual encara s'utiliza actualment. En primerias d'o [[sieglo XVII]] se segregó d'a biblioteca l'[[Archivo Secreto d'o Vaticano]], mientres que en l'anyo [[1623]], la Biblioteca Palatina de [[Heidelberg]], que conteneba uns 3.500 manuscritos, estió donada a la Biblioteca Vaticana per [[Maximiliano I de Bavera]] en agradeiximiento per l'emparo d'o papa [[Gregorio XV]] mientres la [[Guerra d'as Trenta Anyadas|Guerra d'os Trenta Anyos]]. En l'anyo [[1657]] s'adquirioron los manuscritos d'a Casa Ducal de [[Urbino]] y en [[1689]] y s'incorpororon a la biblioteca las coleccions d'a reina [[Cristina de Suecia]]. Tamién cal destacar que en el anyo [[1661]], l'intelectual griego [[León Alacio]] estió nombrau bibliotecario vaticano. Posteriorment, mientres lo [[sieglo XVIII]], la biblioteca s'enriquió con nuevas adquisicions y se fizo lo primer prochecto de publicar un catalogo completo d'os manuscritos d'a biblioteca. Sindembargo, nomás van arribar a publicar-se tres d'os vinte volúmens prochectaus. A final d'o sieglo, alguns libros tenioron que estar entregaus como tributo de guerra a la [[Primer Imperio Francés|Francia napoleonica]], si bien la mayoría d'os volúmens estioron restituyius en l'anyo [[1815]] con la redota de [[Napoleón Bonaparte]]. En zaguerias se i ha incorporau lo ''Salone Sistino'' dedicau a exposar eixemplars bibliograficos como los [[Códex|códexs]] de [[Virchilio|Virchilio]], u los rollos de Chusé entre atros. [[Imachen:Lorsch_schefers2000_pl01.jpg|miniaturadeimagen|Cubierta de [[Vori|ivori]] d'o <nowiki><i id="mweg">Codex Aureus</i></nowiki> de Lorsch]] En la actualidat la biblioteca custodia uns 75.000 manuscritos y mas d'1.100.000 libros impresos, d'os cuals, uns 8.500 son incunables. L'Archivo Secreto d'o Vaticano, que estió separau d'a biblioteca a primers d'o sieglo, contiene uns 150.000 volumens. D'entre los manuscritos mas importants d'a biblioteca cal destacar: * Lo ''[[Codex Vaticanus]]'', d'o [[sieglo IV]], lo manuscrito mas antigo conoixiu d'a [[Biblia]]. * La ''Ἀπόκρυφη Ἱστορία'' de [[Procopio de Cesarea]], que descubierto en esta biblioteca y publicau en [[1623]]. * Lo ''[[Cancionero d'a Biblioteca Vaticana|Cancionero d'a Vaticana]]'', un d'os tres cancioneros conoixius d'a lirica galaico-portuguesa. * Lo ''Codex Aureus de Lorsch'', [[evanchelio]] miniaturizau d'a epoca de [[Carlos Magno]]. == Bibliotecarios == {| class="wikitable sortable" ! style="width:200px;" |Nom ! style="width:100px;" |Vida ! style="width:200px;" |Títol ! style="width:100px;" |Tiempo como bibliotecario<ref>{{Cita web|url=http://www.vaticanlibrary.va/home.php?pag=storia|títol=Vatican Library History|editor=Vaticanlibrary.va}}</ref><ref>{{Cita web|url=http://www.gcatholic.com/dioceses/romancuria/d91.htm|títol=Vatican Apostolic LibraryInstitute Connected with the Holy See|editor=Gcatholic.com}}</ref> |- |Marcello Cervini |1501–1555 |Bibliothecarius I |24 de mayo de 1550- 9 d'abril de 1555 |- |[[Roberto de' Nobili]] |1541–1559 |Bibliothecarius II |1555– 18 de chinero de 1559 |- |[[Alfonso Carafa]] |1540–1565 |Bibliothecarius III |1559–29 d'agosto de 1565 |- |[[Marcantonio da Mula]] |1506–1572 |Bibliothecarius IV |1565–17 de marzo de 1572<ref>{{Cita web|url=http://www2.fiu.edu/~mirandas/bios1561.htm|títol=Consistory of February 26, 1561 (II)|editor=.fiu.edu}}</ref> |- |[[Guglielmo Sirleto]] |1514–1585 |Bibliothecarius V |18 de marzo de 1572–16 d'octubre de 1585 |- |[[Antonio Carafa]] |1538–1591 |Bibliothecarius VI |16 d'octubre de 1585 – 13 de chinero de 1591 |- |[[Marco Antonio Colonna]] |1523 ca.–1597 |Bibliothecarius VII |1591 – 13 de marzo de 1597 |- |[[Cesare Baronio]] |1538–1607 |Bibliothecarius VIII |13 de marzo de 1597 – 30 de chunio de 1607<ref>{{Cita web|url=http://www2.fiu.edu/~mirandas/bios1596.htm|títol=Consistory of September June 5, 1596 (II)|editor=.fiu.edu}}</ref> |- |[[Ludovico de Torres]] |1552–1609 |Bibliothecarius IX |4 de chulio de 1607 – 8 de chulio de 1609 |- |[[Scipione Borghese Caffarelli]] |1576–1633 |Bibliothecarius X |11 de chunio de 1609 –17 de febrero de 1618<ref>{{Cita web|url=http://www2.fiu.edu/~mirandas/bios1605.htm|títol=Consistory of July 18, 1605 (I)|editor=.fiu.edu}}</ref> |- |[[Scipione Cobelluzzi]] |1564–1626 |Bibliothecarius XI |17 de febrero de 1618 – 29 de chunio de 1626 |- |[[Francesco Barberini (1597–1679)|Francesco Barberini]] |1597–1679 |Bibliothecarius XII |1 de chulio de 1626 – 13 d'aviento de 1633 |- |[[Antonio Barberini]] |1569–1646 |Bibliothecarius XIII |13 d'aviento de 1633 – 11 de setiembre de 1646 |- |[[Orazio Giustiniani]] |1580–1649 |Bibliothecarius XIV |11 de setiembre de 1646 – 25 de chulio de 1649 |- |[[Luigi Capponi]] |1583-1659 |Bibliothecarius XV |4 d'agosto de 1649 – 6 d'abril de 1659 |- |[[Flavio Chigi]] |1631–1693 |Bibliothecarius XVI |21 de chunio de 1659 – 19 de setiembre de 1681<ref>{{Cita web|url=http://www2.fiu.edu/~mirandas/bios1657.htm#Chigi|títol=Consistory of April 9, 1657 (I)|editor=.fiu.edu}}</ref> |- |[[Francesco Lorenzo Brancati di Lauria|Lorenzo Brancati]] |1612–1693 |Bibliothecarius XVII |19 de setiembre de 1681 – 30 de noviembre de 1692 |- |[[Girolamo Casanate]] |1620–1700 |Bibliothecarius XVIII |2 d'aviento de 1693 – 3 de marzo de 1700 |- |[[Henry Noris|Enrico Noris]] |1631–1704 |Bibliothecarius XIX |26 de marzo de 1700 – 23 de febrero de 1704 |- |[[Benedetto Pamphili]] |1653-1730 |Bibliothecarius XX |26 de febrero de 1704}}–22 de marzo de 1730 |- |[[Angelo Maria Querini]] |1680–1755 |Bibliothecarius XXI |4 de setiembre de 1730 – 6 de chinero de 1755 |- |[[Domenico Passionei]] |1682–1761 |Bibliothecarius XXII |10 de chulio de 1741 – 12 de chinero de 1755 (P)<br />y<br />12 de chinero de 1755 – 5 de chulio de 1761 |- |[[Alessandro Albani]] |1692–1779 |Bibliothecarius XXIII |12 d'agosto de 1761– 11 d'aviento de 1779}} |- |[[Francesco Saverio de Zelada]] |1717–1801 |Bibliothecarius XXIV |15 d'aviento de 1779 – 29 d'aviento de 1801 |- |[[Luigi Valenti Gonzaga]] |1725–1808 |Bibliothecarius XXV |12 de chinero de 1802 – 29 d'aviento de 1808 |- |[[Giulio Maria della Somaglia]] |1744–1830 |Bibliothecarius XXVI |26 de chinero de 1827 – 2 d'abril de 1830 |- |[[Giuseppe Albani]] |1750–1834 |Bibliothecarius XXVII |23 d'abril de 1830}}– 3 d'aviento de 1834 |- |[[Luigi Lambruschini]] |1776–1854 |Bibliothecarius XXVIII |11 d'aviento de 1834 – 27 de chunio de 1853 |- |[[Angelo Mai]] |1782–1854 |Bibliothecarius XXIX |27 de chunio de 1853 – 9 de setiembre de 1854 |- |[[Antonio Tosti]] |1776–1866 |Bibliothecarius XXX |13 de chinero de 1860 – 20 de marzo de 1866 |- |[[Jean-Baptiste Pitra]] |1812–1889 |Bibliothecarius XXXI |19 de chiinero de 1869 – 9 de febrero de 1889 <ref>{{Cita web|url=http://www2.fiu.edu/~mirandas/bios1863.htm|títol=Consistory of March 16, 1863 (XIII)|editor=.fiu.edu}}</ref> |- |[[Placido Maria Schiaffino]] |1829–1889 |Bibliothecarius XXXII |20 de febrero de 1889 –23 de setiembre de 1889 |- |[[Alfonso Capecelatro]] |1824–1912 |Bibliothecarius XXXIII |29 d'agosto de 1890 – 14 de noviembre de 1912 <ref>{{Cita web|url=http://www2.fiu.edu/~mirandas/bios1885.htm#Capecelatro|títol=Consistory of July 27, 1885 (VIII)|editor=.fiu.edu}}</ref> |- |[[Mariano Rampolla del Tindaro]] |1843-1913 |Bibliothecarius XXXIV |26 de noviembre 1912 – 16 d'aviento de 1913 |- |[[Francesco di Paola Cassetta]] |1841–1919 |Bibliothecarius XXXV |3 de chinero de 1914 – 23 de marzo de 1919 |- |[[Francis Aidan Gasquet|Aidan <nowiki>[</nowiki>Francis Neil<nowiki>]</nowiki> Gasquet]] |1845–1929 |Bibliothecarius XXXVI |9 mayo de 1919 – 5 d'abril de 1929 |- |[[Franz Ehrle]] |1845–1934 |Bibliothecarius XXXVII |17 d'abril de 1929 – 31 de marzo de 1934 |- |[[Giovanni Mercati]] |1866–1957 |Bibliothecarius XXXVIII |18 de chunio de 1936 – 23 d'agosto de 1957 |- |[[Eugène Tisserant]] |1884–1972 |Bibliothecarius XXXIX |14 de setiembre de 1957 – 27 de marzo de 1971 |- |[[Antonio Samoré]] |1905–1983 |Bibliothecarius XL |25 de chinero de 1974 –3 de febrero de 1983 |- |[[Alfons Maria Stickler]] |1910–2007 |Bibliothecarius XLI |7 de setiembre de 1983 – 27 de mayo de 1985 (P)<br /><br />27 de mayo de 1985 – 1 de chulio de 1988 |- |[[Antonio María Javierre Ortás]] |1921–2007 |Bibliothecarius XLII |1 de chulio de 1988 – 24 de chinero de 1992 |- |[[Luigi Poggi (cardenal)|Luigi Poggi]] |1917-2010<ref>{{Cita web|url=http://www2.fiu.edu/~mirandas/bios-p.htm#Poggi|títol=Luigi Poggi|editor=.fiu.edu}}</ref> |Bibliothecarius XLIII |9 d'abril de 1992 – 24 de setiembre de 1994 (P)<br /><br /> 29 de setiembre de 1994 – 25 de setiembre de 1997 |- |[[Jorge María Mejía]] |1923-2014 |Bibliothecarius XLIV |7 de marzo de 1998 – 24 de setiembre de 2003 |- |[[Jean-Louis Tauran]] |1943-2018 |Bibliothecarius XLV |24 de setiembre de 2003 – 25 de chunio de 2007 |- |[[Raffaele Farina]] |1933- |Bibliothecarius XLVI |25 de chunio de 2007 –9 de chunio de 2012 |- |[[Jean-Louis Bruguès]] |1943- |Bibliothecarius XLVII |26 de chunio de 2012 - 31 d'agosto de 2018 |- |[[José Tolentino Mendonça]] |1965- |Bibliothecarius XLVIII |1 de setiembre de 2008 - l'actualidat |} (P) Indica lo tiempo pasau como bibliotecario, ye decir, bibliotecario en funcions, a sobén un bibliotecario que no ye un cardenal. == Referencias == {{Listaref}} == Vinclos externos == {{Commonscat|Biblioteca Apostolica Vaticana|la Biblioteca Apostolica Vaticana}} * {{es}} [https://www.vaticanlibrary.va/ Sitio web d'a Biblioteca d'o Vaticano]. {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Biblioteca Apostolica Vaticana|*]] 7eehkyvaip12vknm9wx1uq7u0xfahis 2470753 2470752 2026-08-25T22:48:31Z Cembo123 6885 actualizaus los bibliotecarios 2470753 wikitext text/x-wiki {{Ficha d'institución academica |nombre = Biblioteca Apostolica Vaticana |imachen = [[Imachen:Sistinehall.jpg|250px]] |títol = Interior d'a Biblioteca Apostolica Vaticana. |siglas = |tipo = Nacional |establimiento = [[1475]] |adreza = [[Imachen:Flag of Vatican.svg|20px]] [[Ciudat d'o Vaticano]] |país = |coordenatas = |director = |web = [https://www.vaticanlibrary.va/ www.vaticanlibrary.va] }} La '''Biblioteca Vaticana''' u '''Biblioteca Apostolica Vatican''' (nombre completo en [[Idioma italiano|italiano]] y en o suyo sitio web: Biblioteca Apostolica Vaticana, en [[latín]]: '''Bibliotheca Apostolica Vaticana''', y informalment conoixida cómo Vat) ye la [[biblioteca]] d'a [[Santa Seu]], la cual se troba en la [[Ciudat d'o Vaticano]].<ref> {{en}} [http://www.newyorker.com/magazine/2011/01/03/gods-librarians God’s Librarians.]</ref> La Biblioteca Vaticana, formalment establida en [[1475]] tot y que ya funcionaba antes, ye una d'as mas antigas d'o mundo y custodia una important colección de [[manuscrito]]s historicos. Tiene 75.000 [[códex]]s de tota la historia, asinas como 1,1 millons de [[libro]]s impresos, que incluyen uns 8.500 [[incunable]]s.<ref>{{Cita web|url=https://www.openculture.com/2020/01/the-vatican-library-goes-online-and-digitizes-tens-of-thousands-of-manuscripts-books-coins-and-more.html|títol=The Vatican Library Goes Online and Digitizes Tens of Thousands of Manuscripts, Books, Coins, and More|obra=Open Culture}}</ref> Ye una biblioteca de referencia pa la investigación de la [[historia]], lo [[dreito]], la [[filosofía]], la [[ciencia]] y la [[teolochía]], ubierta a qualsequier persona que pueda documentar las suyas cualificacions y necesidaz d'investigación. Las fotocopias pa l'estudio privau de pachinas de libros publicaus entre 1801 y 1990 se pueden solicitar personalment u per correu. Lo papa [[Nicolau V]] (1447–1455) va imachinar una Roma con amplas obras publicas pa atrayer pelegrins y estudiosos enta la ciudat per encetar la suya transformación. Nicolas quereba creyar una biblioteca publica pa Roma que heba d'estar vista como una institución pa la erudición [[humanista]]. La suya muerta li va impedir levar a termin lo suyo plan, pero un d'os suyos succesors, o papa [[Sixto IV]](1471–1484) va establir lo que agora se conoixe como la Biblioteca Vaticana. Lo marzo de 2014, la Biblioteca Vaticana va iniciar un prochecto inicial de cuatro anyos de dichitalización d'a suya colección de manuscritos, que ye disponible en linia. L'Archivo Secreto d'o Vaticano se va deseparar d'a Biblioteca Vaticana a primers d'o [[sieglo XVII]]; contiene 150.000 documentos mas. == Etapas d'a biblioteca == Los expertos dividen en cinco etapas la historia d'a biblioteca: * '''Prelaterana''': los inicios d'a biblioteca, correspondients a la primera etapa d'a historia d'a Ilesia, antes que s'ubicase a lo ''[[Palazzo del Laterano]]''. Muit pocos libros corresponden a esta etapa. * '''Laterana''': S'inicia cuan os libros y manuscritos pasan a guardar-se a lo ''Palazzo del Laterano'', etapa que transcorre dica finals d'o [[sieglo XIII]], mientres lo papau de [[Bonifacio VIII]]. * '''D'Avinyón''': Mientres este periodo tenió sitio un important creiximiento d'as coleccions de libros y archivos d'os papas que residioron en '''[[Avinyón]]''', entre la muerte de [[Bonifacio VIII]] y l'anyo [[1370]], cuan la siede papal retornó a [[Roma]]. * '''Prevaticana''': Mientres os anyos [[1370]] y [[1447]] la biblioteca se dispersó, quedando partes en [[Roma]] y [[Avinyón]], entre atros puestos. * Vaticana: Etapa actual, iniciada en [[1448]], con o treslado definitiu d'a biblioteca a lo '''[[Ciudat d'o Vaticano|Vaticano]]'''. == Historia == LO Papa Nicolau V estió lo fundador d'a biblioteca en l'anyo [[1448]] reunindo uns 350 códexs [[Idioma griego|griegos]], latins y hebreus heredaus d'os suyos antecesors y d'as suyas propias adquisicions, entre las quals i heba cuantos manuscritos d'a Biblioteca Imperial de [[Biblioteca Imperial de Constantinoble|Constantinoble]]. Sindembargo, la fundación propiament dita tenió lugar cuan [[Sixto IV]], con a bula ''Ad decoramos militantis Ecclesiae'', d'o [[15 de chunio|15 de chunyo]] de [[1475]], asignó un presupuesto y nombró bibliotecario a [[Bartolomeo Platina]], quí elaboró un primer catalogo en [[1481]]. La biblioteca teneba alavez mas de 3.500 manuscritos, feito que la convertiba en a biblioteca occidental mas gran d'o mundo. Arredol de [[1587]], lo Papa [[Sixto V]] encargó a l'arquitecto [[Domenico Fontana]] que construyise un nuevo edificio per acullir la biblioteca, lo cual encara s'utiliza actualment. En primerias d'o [[sieglo XVII]] se segregó d'a biblioteca l'[[Archivo Secreto d'o Vaticano]], mientres que en l'anyo [[1623]], la Biblioteca Palatina de [[Heidelberg]], que conteneba uns 3.500 manuscritos, estió donada a la Biblioteca Vaticana per [[Maximiliano I de Bavera]] en agradeiximiento per l'emparo d'o papa [[Gregorio XV]] mientres la [[Guerra d'as Trenta Anyadas|Guerra d'os Trenta Anyos]]. En l'anyo [[1657]] s'adquirioron los manuscritos d'a Casa Ducal de [[Urbino]] y en [[1689]] y s'incorpororon a la biblioteca las coleccions d'a reina [[Cristina de Suecia]]. Tamién cal destacar que en el anyo [[1661]], l'intelectual griego [[León Alacio]] estió nombrau bibliotecario vaticano. Posteriorment, mientres lo [[sieglo XVIII]], la biblioteca s'enriquió con nuevas adquisicions y se fizo lo primer prochecto de publicar un catalogo completo d'os manuscritos d'a biblioteca. Sindembargo, nomás van arribar a publicar-se tres d'os vinte volúmens prochectaus. A final d'o sieglo, alguns libros tenioron que estar entregaus como tributo de guerra a la [[Primer Imperio Francés|Francia napoleonica]], si bien la mayoría d'os volúmens estioron restituyius en l'anyo [[1815]] con la redota de [[Napoleón Bonaparte]]. En zaguerias se i ha incorporau lo ''Salone Sistino'' dedicau a exposar eixemplars bibliograficos como los [[Códex|códexs]] de [[Virchilio|Virchilio]], u los rollos de Chusé entre atros. [[Imachen:Lorsch_schefers2000_pl01.jpg|miniaturadeimagen|Cubierta de [[Vori|ivori]] d'o <nowiki><i id="mweg">Codex Aureus</i></nowiki> de Lorsch]] En la actualidat la biblioteca custodia uns 75.000 manuscritos y mas d'1.100.000 libros impresos, d'os cuals, uns 8.500 son incunables. L'Archivo Secreto d'o Vaticano, que estió separau d'a biblioteca a primers d'o sieglo, contiene uns 150.000 volumens. D'entre los manuscritos mas importants d'a biblioteca cal destacar: * Lo ''[[Codex Vaticanus]]'', d'o [[sieglo IV]], lo manuscrito mas antigo conoixiu d'a [[Biblia]]. * La ''Ἀπόκρυφη Ἱστορία'' de [[Procopio de Cesarea]], que descubierto en esta biblioteca y publicau en [[1623]]. * Lo ''[[Cancionero d'a Biblioteca Vaticana|Cancionero d'a Vaticana]]'', un d'os tres cancioneros conoixius d'a lirica galaico-portuguesa. * Lo ''Codex Aureus de Lorsch'', [[evanchelio]] miniaturizau d'a epoca de [[Carlos Magno]]. == Bibliotecarios == {| class="wikitable sortable" ! style="width:200px;" |Nom ! style="width:100px;" |Vida ! style="width:200px;" |Títol ! style="width:100px;" |Tiempo como bibliotecario<ref>{{Cita web|url=http://www.vaticanlibrary.va/home.php?pag=storia|títol=Vatican Library History|editor=Vaticanlibrary.va}}</ref><ref>{{Cita web|url=http://www.gcatholic.com/dioceses/romancuria/d91.htm|títol=Vatican Apostolic LibraryInstitute Connected with the Holy See|editor=Gcatholic.com}}</ref> |- |Marcello Cervini |1501–1555 |Bibliothecarius I |24 de mayo de 1550- 9 d'abril de 1555 |- |[[Roberto de' Nobili]] |1541–1559 |Bibliothecarius II |1555– 18 de chinero de 1559 |- |[[Alfonso Carafa]] |1540–1565 |Bibliothecarius III |1559–29 d'agosto de 1565 |- |[[Marcantonio da Mula]] |1506–1572 |Bibliothecarius IV |1565–17 de marzo de 1572<ref>{{Cita web|url=http://www2.fiu.edu/~mirandas/bios1561.htm|títol=Consistory of February 26, 1561 (II)|editor=.fiu.edu}}</ref> |- |[[Guglielmo Sirleto]] |1514–1585 |Bibliothecarius V |18 de marzo de 1572–16 d'octubre de 1585 |- |[[Antonio Carafa]] |1538–1591 |Bibliothecarius VI |16 d'octubre de 1585 – 13 de chinero de 1591 |- |[[Marco Antonio Colonna]] |1523 ca.–1597 |Bibliothecarius VII |1591 – 13 de marzo de 1597 |- |[[Cesare Baronio]] |1538–1607 |Bibliothecarius VIII |13 de marzo de 1597 – 30 de chunio de 1607<ref>{{Cita web|url=http://www2.fiu.edu/~mirandas/bios1596.htm|títol=Consistory of September June 5, 1596 (II)|editor=.fiu.edu}}</ref> |- |[[Ludovico de Torres]] |1552–1609 |Bibliothecarius IX |4 de chulio de 1607 – 8 de chulio de 1609 |- |[[Scipione Borghese Caffarelli]] |1576–1633 |Bibliothecarius X |11 de chunio de 1609 –17 de febrero de 1618<ref>{{Cita web|url=http://www2.fiu.edu/~mirandas/bios1605.htm|títol=Consistory of July 18, 1605 (I)|editor=.fiu.edu}}</ref> |- |[[Scipione Cobelluzzi]] |1564–1626 |Bibliothecarius XI |17 de febrero de 1618 – 29 de chunio de 1626 |- |[[Francesco Barberini (1597–1679)|Francesco Barberini]] |1597–1679 |Bibliothecarius XII |1 de chulio de 1626 – 13 d'aviento de 1633 |- |[[Antonio Barberini]] |1569–1646 |Bibliothecarius XIII |13 d'aviento de 1633 – 11 de setiembre de 1646 |- |[[Orazio Giustiniani]] |1580–1649 |Bibliothecarius XIV |11 de setiembre de 1646 – 25 de chulio de 1649 |- |[[Luigi Capponi]] |1583-1659 |Bibliothecarius XV |4 d'agosto de 1649 – 6 d'abril de 1659 |- |[[Flavio Chigi]] |1631–1693 |Bibliothecarius XVI |21 de chunio de 1659 – 19 de setiembre de 1681<ref>{{Cita web|url=http://www2.fiu.edu/~mirandas/bios1657.htm#Chigi|títol=Consistory of April 9, 1657 (I)|editor=.fiu.edu}}</ref> |- |[[Francesco Lorenzo Brancati di Lauria|Lorenzo Brancati]] |1612–1693 |Bibliothecarius XVII |19 de setiembre de 1681 – 30 de noviembre de 1692 |- |[[Girolamo Casanate]] |1620–1700 |Bibliothecarius XVIII |2 d'aviento de 1693 – 3 de marzo de 1700 |- |[[Henry Noris|Enrico Noris]] |1631–1704 |Bibliothecarius XIX |26 de marzo de 1700 – 23 de febrero de 1704 |- |[[Benedetto Pamphili]] |1653-1730 |Bibliothecarius XX |26 de febrero de 1704}}–22 de marzo de 1730 |- |[[Angelo Maria Querini]] |1680–1755 |Bibliothecarius XXI |4 de setiembre de 1730 – 6 de chinero de 1755 |- |[[Domenico Passionei]] |1682–1761 |Bibliothecarius XXII |10 de chulio de 1741 – 12 de chinero de 1755 (P)<br />y<br />12 de chinero de 1755 – 5 de chulio de 1761 |- |[[Alessandro Albani]] |1692–1779 |Bibliothecarius XXIII |12 d'agosto de 1761– 11 d'aviento de 1779}} |- |[[Francesco Saverio de Zelada]] |1717–1801 |Bibliothecarius XXIV |15 d'aviento de 1779 – 29 d'aviento de 1801 |- |[[Luigi Valenti Gonzaga]] |1725–1808 |Bibliothecarius XXV |12 de chinero de 1802 – 29 d'aviento de 1808 |- |[[Giulio Maria della Somaglia]] |1744–1830 |Bibliothecarius XXVI |26 de chinero de 1827 – 2 d'abril de 1830 |- |[[Giuseppe Albani]] |1750–1834 |Bibliothecarius XXVII |23 d'abril de 1830}}– 3 d'aviento de 1834 |- |[[Luigi Lambruschini]] |1776–1854 |Bibliothecarius XXVIII |11 d'aviento de 1834 – 27 de chunio de 1853 |- |[[Angelo Mai]] |1782–1854 |Bibliothecarius XXIX |27 de chunio de 1853 – 9 de setiembre de 1854 |- |[[Antonio Tosti]] |1776–1866 |Bibliothecarius XXX |13 de chinero de 1860 – 20 de marzo de 1866 |- |[[Jean-Baptiste Pitra]] |1812–1889 |Bibliothecarius XXXI |19 de chiinero de 1869 – 9 de febrero de 1889 <ref>{{Cita web|url=http://www2.fiu.edu/~mirandas/bios1863.htm|títol=Consistory of March 16, 1863 (XIII)|editor=.fiu.edu}}</ref> |- |[[Placido Maria Schiaffino]] |1829–1889 |Bibliothecarius XXXII |20 de febrero de 1889 –23 de setiembre de 1889 |- |[[Alfonso Capecelatro]] |1824–1912 |Bibliothecarius XXXIII |29 d'agosto de 1890 – 14 de noviembre de 1912 <ref>{{Cita web|url=http://www2.fiu.edu/~mirandas/bios1885.htm#Capecelatro|títol=Consistory of July 27, 1885 (VIII)|editor=.fiu.edu}}</ref> |- |[[Mariano Rampolla del Tindaro]] |1843-1913 |Bibliothecarius XXXIV |26 de noviembre 1912 – 16 d'aviento de 1913 |- |[[Francesco di Paola Cassetta]] |1841–1919 |Bibliothecarius XXXV |3 de chinero de 1914 – 23 de marzo de 1919 |- |[[Francis Aidan Gasquet|Aidan <nowiki>[</nowiki>Francis Neil<nowiki>]</nowiki> Gasquet]] |1845–1929 |Bibliothecarius XXXVI |9 mayo de 1919 – 5 d'abril de 1929 |- |[[Franz Ehrle]] |1845–1934 |Bibliothecarius XXXVII |17 d'abril de 1929 – 31 de marzo de 1934 |- |[[Giovanni Mercati]] |1866–1957 |Bibliothecarius XXXVIII |18 de chunio de 1936 – 23 d'agosto de 1957 |- |[[Eugène Tisserant]] |1884–1972 |Bibliothecarius XXXIX |14 de setiembre de 1957 – 27 de marzo de 1971 |- |[[Antonio Samoré]] |1905–1983 |Bibliothecarius XL |25 de chinero de 1974 –3 de febrero de 1983 |- |[[Alfons Maria Stickler]] |1910–2007 |Bibliothecarius XLI |7 de setiembre de 1983 – 27 de mayo de 1985 (P)<br /><br />27 de mayo de 1985 – 1 de chulio de 1988 |- |[[Antonio María Javierre Ortás]] |1921–2007 |Bibliothecarius XLII |1 de chulio de 1988 – 24 de chinero de 1992 |- |[[Luigi Poggi (cardenal)|Luigi Poggi]] |1917-2010<ref>{{Cita web|url=http://www2.fiu.edu/~mirandas/bios-p.htm#Poggi|títol=Luigi Poggi|editor=.fiu.edu}}</ref> |Bibliothecarius XLIII |9 d'abril de 1992 – 24 de setiembre de 1994 (P)<br /><br /> 29 de setiembre de 1994 – 25 de setiembre de 1997 |- |[[Jorge María Mejía]] |1923-2014 |Bibliothecarius XLIV |7 de marzo de 1998 – 24 de setiembre de 2003 |- |[[Jean-Louis Tauran]] |1943-2018 |Bibliothecarius XLV |24 de setiembre de 2003 – 25 de chunio de 2007 |- |[[Raffaele Farina]] |1933- |Bibliothecarius XLVI |25 de chunio de 2007 –9 de chunio de 2012 |- |[[Jean-Louis Bruguès]] |1943- |Bibliothecarius XLVII |26 de chunio de 2012 - 31 d'agosto de 2018 |- |[[José Tolentino Mendonça]] |1965- |Bibliothecarius XLVIII |1 de setiembre de 2018 - 22 de setiembre de 2022 |- |[[Angelo Vincenzo Zani]] |1950- |Bibliothecarius XLIX |26 de setiembre de 2022 - 28 de marzo de 2025 |- |[[Giovanni Cesare Pagazzi]] |1965- |Bibliothecarius XLX |28 de marzo de 2025 - l'actualidat |} (P) Indica lo tiempo pasau como bibliotecario, ye decir, bibliotecario en funcions, a sobén un bibliotecario que no ye un cardenal. == Referencias == {{Listaref}} == Vinclos externos == {{Commonscat|Biblioteca Apostolica Vaticana|la Biblioteca Apostolica Vaticana}} * {{es}} [https://www.vaticanlibrary.va/ Sitio web d'a Biblioteca d'o Vaticano]. {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Biblioteca Apostolica Vaticana|*]] d6yad14p1kidy2ua7jxn8lpp66r3vx5 Ibercaja Estadio 0 203078 2470742 2355067 2026-08-25T22:22:56Z Cembo123 6885 2470742 wikitext text/x-wiki {{Ficha de recinto esportivo |nombre = Ibercaja Estadio |logo = |imachen = [[Imachen:Ibercaja Estadio, Zaragoza.jpg|250px]]<br>Ibercaja Estadio |piet = |nombre oficial = Ibercaja Estadio |situación = Parking Norte Expo, s/n<br> [[Imachen:Flag of Aragon.svg|22px]] [[Zaragoza]], [[Aragón]] |nombres anteriors = |apodo = |inicio = [[Chinero]] de [[2025]] |devantadera =[[24 de chulio]] de [[2025]] |proyecto = |arquitecto = NUSSLI Group, Grupo MLN |constructora = |coste = 5,6 millons d'[[euro]]s |reformas = |cierre = |demolición = |superficie = Hierba natural |grandaria = |dimensions = 105 [[metro|m]] x 70 [[metro|m]] |aforo = 20.000<ref name="info"/> |propiedat = [[Concello de Zaragoza]] |equipo = [[Imachen:600px Colori di Saragozza.png|22px|border]] [[Real Zaragoza]] |administración = [[Real Zaragoza]] |mapa_loc = Aragón }} L''''Ibercaja Estadio''' ye un estadio de [[fútbol]] situau en a ciudat de [[Zaragoza]], capital d'[[Aragon]]. Ye o estadio d'o [[Real Zaragoza|Zaragoza]], equipo que actualment chuga en [[Segunda División]], y tien una capacidat de 20.000 localidaz.<ref name="info">{{es}} [https://www.realzaragoza.com/noticias/ibercaja-estadio-abre-el-telon-con-su-inauguracion-oficial Ibercaja Estadio abre el telón con su inauguración oficial]</ref> Se troba situau en a zona norte de Zaragoza, reemplazando a l'antigo Parking Norte d'a [[Expo 2008|Expo]] y chunto a o estadio d'atletismo Corona d'Aragón. Será temporalment o estadio a on o [[Real Zaragoza|Zaragoza]] chugará os suyos partius como local mientres as dos siguients temporadas dica que se remate de construyir o nuevo [[La Romareda|estadio de la Romareda]]. Ye o primer estadio modular y desarmable en construyir-se en a liga espanyola.<ref>{{en}} [https://www.thestadiumbusiness.com/2025/07/25/ibercaja-estadio-creates-history-for-spanish-football/ Ibercaja Estadio creates history for Spanish football.] The Stadium Business, 25 de chulio de 2025</ref> Un consorcio d'empresas formau por l'aragonés Grupo MLN y o suizo NUSSLI Group estió o responsable d'a construcción.<ref name="db"/> A construcción d'o estadio temporal prencipió en chinero de 2025, estando rematada en chulio d'ixe mesmo anyo. O club se tresladó a o estadio en primerías d'a temporada [[2025]]–[[2026|26]], chugando o suyo primer partiu de liga como local o [[23 d'agosto]] de [[2025]].<ref name="db">{{es}} [https://stadiumdb.com/designs/esp/mini_romareda Ibercaja Estadio.] stadiumdb.com</ref> A [[devantadera]] se fació o [[30 de chulio]] de [[2025]]. O [[Real Zaragoza|Zaragoza]] ganó o partiu contra o [[Club Deportivo Mirandés|Mirandés]] por 2-0.<ref name="rz">{{es}} [https://www.realzaragoza.com/noticias/el-real-zaragoza-gana-con-eficacia-al-cd-mirandes-2-0 El Real Zaragoza gana con eficacia al CD Mirandés (2-0).] Realzaragoza.com.</ref><ref name="info" /> == Referencias == {{listaref}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Estadios de Zaragoza]] [[Categoría:Real Zaragoza]] [[Categoría:Campos municipals de fútbol de Zaragoza]] j8mchrugwkoxoc9pv307llswwobv3cb Horchata 0 203195 2470736 2382080 2026-08-25T22:10:43Z Cembo123 6885 2470736 wikitext text/x-wiki {{Ficha d'alimento |nombre = Horchata |atras_denominacions = |imachen = [[Imachen:Horchata_de_chufa_2.jpg|250px]]<br>Horchata de chufa con [[fartón|fartons]] en [[Valencia]] |cocina = |orichen = |mincha = [[Espanya]] y [[America d'o Sud]]. |categoría = [[Bebida]] |forma = |ingredients = [[Cyperus esculentus|Chufas]], [[hordio]], [[Prunus dulcis|almendras]] u [[arroz]]. |preparación = |relacionaus = }} A '''horchata'''{{DACC}} (d'o [[latín]] ''hordeāta'', en [[idioma valenciano|valenciano]] ''orxata'') ye o nombre que s'emplega pa diferents tipos de [[bebida]]s vechetals. Se puet fer de [[Cyperus esculentus|chufa]], [[hordio]], [[Prunus dulcis|almendra]], [[abellana]]s u [[arroz]].<ref>{{ca}} [https://web.archive.org/web/20170803173427/http://dlc.iec.cat/results.asp?txtEntrada=orxata orxata]. DIEC2. Institut d'Estudis Catalans.</ref> Se considera horchata natural cuan no ha estau chusmesa a un tratamiento termico.<ref name="m">{{ca}} [https://web.archive.org/web/20170803172640/https://metode.cat/noticies/descobrint-orxata.html Descobrint l'orxata]. Andrea Casas, 10 de chulio de 2017.</ref> O lugar an tradicionalment se sirve se le diz [[horchatería]] a on que se puet beber horchata natural, en Valencia ye muit normal brendar-ie con as familias, considerando-lo una celebración a on a chent disfruta en iste local tipico valenciano. == Etimologia == O nombre proviene probablement d'o latín ''hordeāta'', literalment "feito d'[[hordio]]" (d'o [[latín]] ''hordeum''). De feito, en italiano actual a horchata se diz ''orzata'', estando ''orzo'' a traducción d'o latín ''hordeum''. A primera recepta d'horchata que se conoixe con ixe nombre yera d'almendras y data de [[1748]]. A primera mención d'horchata de chufa (mas economica y popular que la d'almendra) data de 1762, en o tractau “''Historia de las plantas que se crían en España''" de D. Joseph Quer.<ref>{{es}} [https://web.archive.org/web/20220624221253/https://www.valenciabonita.es/2016/05/18/el-verdadero-origen-de-la-horchata/ El verdadero origen de la horchata].</ref> == Referencias == {{listaref}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Bebidas]] [[Categoría:Gastronomía d'o País Valenciano]] nrbv8x0nsfzu56dedpzfkux29f8mteo 2470737 2470736 2026-08-25T22:11:07Z Cembo123 6885 2470737 wikitext text/x-wiki {{Ficha d'alimento |nombre = Horchata |atras_denominacions = |imachen = [[Imachen:Horchata_de_chufa_2.jpg|250px]]<br>Horchata de chufa con [[fartón|fartons]] en [[Valencia]] |cocina = |orichen = |mincha = [[Espanya]] y [[America d'o Sud]]. |categoría = [[Bebida]] |forma = |ingredients = [[Cyperus esculentus|Chufas]], [[hordio]], [[Prunus dulcis|almendras]] u [[arroz]]. |preparación = |relacionaus = }} A '''horchata'''{{DACC}} (d'o [[latín]] ''hordeāta'', en [[idioma valenciano|valenciano]] ''orxata'') ye o nombre que s'emplega pa diferents tipos de [[bebida]]s vechetals. Se puet fer de [[Cyperus esculentus|chufa]], [[hordio]], [[Prunus dulcis|almendra]], [[abellana]]s u [[arroz]].<ref>{{ca}} [https://web.archive.org/web/20170803173427/http://dlc.iec.cat/results.asp?txtEntrada=orxata orxata]. DIEC2. Institut d'Estudis Catalans.</ref> Se considera horchata natural cuan no ha estau chusmesa a un tratamiento termico.<ref name="m">{{ca}} [https://web.archive.org/web/20170803172640/https://metode.cat/noticies/descobrint-orxata.html Descobrint l'orxata]. Andrea Casas, 10 de chulio de 2017.</ref> O lugar an tradicionalment se sirve se le diz [[horchatería]], en Valencia ye muit normal brendar-ie con as familias, considerando-lo una celebración a on a chent disfruta en iste local tipico valenciano. == Etimologia == O nombre proviene probablement d'o latín ''hordeāta'', literalment "feito d'[[hordio]]" (d'o [[latín]] ''hordeum''). De feito, en italiano actual a horchata se diz ''orzata'', estando ''orzo'' a traducción d'o latín ''hordeum''. A primera recepta d'horchata que se conoixe con ixe nombre yera d'almendras y data de [[1748]]. A primera mención d'horchata de chufa (mas economica y popular que la d'almendra) data de 1762, en o tractau “''Historia de las plantas que se crían en España''" de D. Joseph Quer.<ref>{{es}} [https://web.archive.org/web/20220624221253/https://www.valenciabonita.es/2016/05/18/el-verdadero-origen-de-la-horchata/ El verdadero origen de la horchata].</ref> == Referencias == {{listaref}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Bebidas]] [[Categoría:Gastronomía d'o País Valenciano]] hxmyvy6l7ouxur5qsk7xcp2cyquh2me Longwy 0 213099 2470743 2446455 2026-08-25T22:26:02Z Cembo123 6885 2470743 wikitext text/x-wiki {{Ficha de localidat de Francia |nombre= Longwy |nombre_oficial = |nombre_orichinal = |rechión= [[Gran Este]] |departamento= [[Meurthe y Mosela]] |districto= [[Districto de Val-de-Briey|Val-de-Briey]] |cantón= [[Cantón de Longwy|Longwy]] ([[capital (politica)|capital]]) |pos_etiqueta_loc = left }} '''Longwy''' ye una localidat y [[Comunas de Francia|comuna francesa]] situada en o [[Departamentos de Francia|departamento]] de [[Meurthe y Mosela]], en a rechión de [[Gran Este]]. == Demografía == {{DemogFR |1793=2 328|1800=2 212|1806=2 118|1821=2 548|1831=abs.|1836=2 358|1841=2 430|1846=abs.|1851=abs.|1856=abs.|1861=2 530|1866=3 353|1872=3 213|1876=4 225|1881=5 064|1886=6 811|1891=6 978|1896=7 788|1901=9 235|1906=9 911|1911=11 144|1921=9 033|1926=12 101|1931=14 811|1936=14 131|1946=12 150|1954=16 578|1962=21 929|1968=21 076|1975=20 131|1982=17 338|1990=15 439|1999=14 521|2006=14 317<ref>{{cita web |títol=Résultats du récensement de la population - 2006 |url=http://www.recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&codeZone=54323-COM |editor=INSEE |calendata acceso=21 de mayo de 2010 |urlarchivo=https://web.archive.org/web/20111208191304/http://recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&codeZone=54323-COM |fechaarchivo=8 de diciembre de 2011}}</ref>|2007=14 346 |fuente=INSEE-fr}} == Referencias == {{listaref}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Localidaz de Meurthe y Mosela]] i5ptjgmtthd9iss8aykjaygtm29jqip Malbuisson 0 237938 2470744 2409808 2026-08-25T22:26:28Z Cembo123 6885 2470744 wikitext text/x-wiki {{Ficha de localidat de Francia |nombre= Malbuisson |nombre_oficial = |nombre_orichinal = |país = [[Imachen:Drapeau arpitan.svg|18px|border]] [[Arpitania]] |rechión= [[Borgonya-Franco Condau]] |departamento= [[Doubs]] |districto= [[Districto de Pontarlier|Pontarlier]] |cantón= [[Cantón de Frasne|Frasne]] |pos_etiqueta_loc = left }} '''Malbuisson''' ye una localidat y [[Comunas de Francia|comuna francesa]] situada en o [[Departamentos de Francia|departamento]] de [[Doubs]], en a rechión de [[Borgonya-Franco Condau]]. == Demografia == {{DemogFR |1793=146|1800=156|1806=136|1821=153|1831=143|1836=159|1841=164|1846=167|1851=171|1856=177|1861=242|1866=287|1872=231|1876=264|1881=277|1886=282|1891=260|1896=235|1901=279|1906=262|1911=270|1921=291|1926=272|1931=283|1936=269|1946=318|1954=345|1962=284|1968=267|1975=298|1982=335|1990=366|1999=400|2006=500|2011=716|fuente=INSEE-fr}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Localidaz de Doubs]] qqd53je2ikr4fvii0leeajyuq87jadt Deganhac 0 263676 2470740 2465930 2026-08-25T22:20:46Z Cembo123 6885 2470740 wikitext text/x-wiki {{Ficha de localidat de Francia |nombre= Deganhac |nombre_oficial = Dégagnac |nombre_orichinal = |país = [[Imachen:Flag of Occitania.svg|18px|border]] [[Occitania]] |rechión= [[Occitania (Francia)|Occitania]] |departamento= [[Òlt]] |districto= [[Districto de Gordon|Gordon]] |cantón= [[Cantón de Gordon|Gordon]] |pos_etiqueta_loc = left }} '''Deganhac''' (en [[idioma francés|francés]] ''Dégagnac'') ye una localidat y [[Comunas de Francia|comuna]] [[Occitania|occitana]] situada en o [[Departamentos de Francia|departamento]] d'[[Òlt]], en a [[Lista de rechions francesas|rechión]] d'[[Occitania (Francia)|Occitania]]. == Demografia == {{DemogFR |1793=1 877|1800=2 632|1806=2 354|1821=1 909|1831=1 994|1836=1 985|1841=2 013|1846=2 007|1851=2 009|1856=2 022|1861=2 025|1866=2 023|1872=1 907|1876=1 889|1881=2 097|1886=2 005|1891=1 703|1896=1 519|1901=1 466|1906=1 557|1911=1 521|1921=1 105|1926=1 054|1931=941|1936=906|1946=860|1954=825|1962=831|1968=675|1975=609|1982=563|1990=522|1999=507|2006=546|2011=602 |fuente=INSEE-fr}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Localidaz d'Òlt]] n50pzr97uvqrv20pu4jykmm2714xml4 Fajòlas (Òlt) 0 263695 2470741 2465943 2026-08-25T22:21:15Z Cembo123 6885 2470741 wikitext text/x-wiki {{Ficha de localidat de Francia |nombre= Fajòlas |nombre_oficial = Fajoles |nombre_orichinal = |país = [[Imachen:Flag of Occitania.svg|18px|border]] [[Occitania]] |rechión= [[Occitania (Francia)|Occitania]] |departamento= [[Òlt]] |districto= [[Districto de Gordon|Gordon]] |cantón= [[Cantón de Solhac|Solhac]] |pos_etiqueta_loc = left }} '''Fajòlas''' (en [[idioma francés|francés]] ''Fajoles'') ye una localidat y [[Comunas de Francia|comuna]] [[Occitania|occitana]] situada en o [[Departamentos de Francia|departamento]] d'[[Òlt]], en a [[Lista de rechions francesas|rechión]] d'[[Occitania (Francia)|Occitania]]. == Demografia == {{DemogFR |1793=561|1800=541|1806=...|1821=...|1831=...|1836=...|1841=664|1846=617|1851=661|1856=685|1861=628|1866=638|1872=622|1876=618|1881=618|1886=627|1891=580|1896=578|1901=545|1906=519|1911=519|1921=431|1926=414|1931=348|1936=355|1946=323|1954=286|1962=255|1968=262|1975=253|1982=243|1990=220|1999=211|2006=255 |2011=260 |fuente=INSEE-fr}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Localidaz d'Òlt]] ocrbb2iqhhc6saudhyajic6cq6ibadp The Wall Street Journal 0 267686 2470733 2026-08-25T21:59:44Z Cembo123 6885 Pachina creyada con '{{Títol cursiva}} {{Ficha de periodico | nombre = ''The Wall Street Journal'' | imachen = [[Imachen:WSJ Logo.svg|250px]] | lema = | piet = | periodicidat = Diaria (Publicación verspetina) | formato = | país = [[Imachen:Flag of France.svg|22px|border]] [[Francia]] | destribución = Tot o mundo, prencipalment [[Reino Uniu]] y países d'a [[Mancomunidat de Nacions|Conmonwealt]]. | seu = [[The News Building]], Plaza de London Bridge, 1. Londres. | fundación = 1 de c…' 2470733 wikitext text/x-wiki {{Títol cursiva}} {{Ficha de periodico | nombre = ''The Wall Street Journal'' | imachen = [[Imachen:WSJ Logo.svg|250px]] | lema = | piet = | periodicidat = Diaria (Publicación verspetina) | formato = | país = [[Imachen:Flag of France.svg|22px|border]] [[Francia]] | destribución = Tot o mundo, prencipalment [[Reino Uniu]] y países d'a [[Mancomunidat de Nacions|Conmonwealt]]. | seu = [[The News Building]], Plaza de London Bridge, 1. Londres. | fundación = 1 de chinero de 1785 como ''The Daily Universal Register'' | fundador = [[Charles Dow]] <br>[[Edward Jones]] <br> [[Charles Bergstresser]] | fin de publicación = | carácter = Cheneralista | ideyolochía = [[Centro dreita política|Centro dreita]] y [[Conservadurismo liberal]] | idioma = [[Idioma anglés|angles]] | pre = 0,90 [[Libra esterlina|£]] (lunes a viernes) y 2 £ (sabado) | tirache = +360.000 (2020) | difusión = | circulación = | propietario = Dow Jones & Company | president = | vicepresident = | editora = | director = [[Paul Gigot]] | editor chefe = [[Emma Tucker]] | editor asociado = | consello editorial = | columnistas = | caricaturistas = | escritors = | ISSN = 0140-0460 | web = [https://www.thetimes.com/ thetimes.com] }} '''''The Wall Street Journal''''' ye un [[periodico]] de tirada diaria en [[Reino Uniu]] escrito en [[Idioma anglés|anglés]] y publicau en a ciudat de [[Londres]]. Fue fundau per lo editor [[John Walter (editor)|John Walter]] l'[[1 de chinero]] de [[1785]] como ''The Daily Universal Register'' en Londres pa pasar a tener lo nombre actual en 1788 publicando-se de contino dende alavez. == Vinclos externos == {{Commonsart|The Wall Street Journal}} * {{en}} [https://www.thetimes.com/ Sitio web de ''The Wall Street Journal'']. {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Periodicos d'o Reino Uniu]] [[Categoría:Periodicos en anglés]] 0nr4mpyqg3u20344l10zf3wdh5xcs3a Descusión:Alcedo atthis 1 267687 2470759 2026-08-26T11:34:20Z Francho2 83815 Nueva sección: /* Bernapescaire */ 2470759 wikitext text/x-wiki == Bernapescaire == Sale bernat-pescataire, pero habría d'estar bernapescaire, que ye lo que replegan Ballarín, Vidaller y Saura. Cuanto a lo guion, lo correcto ha d'estar "martín pescaire", ya que no existe motivo pa lo contrario. Se va a actualizar en diccionarios de referencia. [[Usuario:Francho2|Francho2]] ([[Descusión usuario:Francho2|descusión]]) 11:34 26 ago 2026 (UTC) iune9qkcy7uv03wan8nvyb055c2pqum